alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Vamm

VAMM var íslenskt tímarit, sem kom út mánaðarlega frá því í júní 2004 þar til í maí 2005 en þá lagði það upp laupana. Tímaritið fjallaði um tónlist, lífsstíl og menningu ungs fólks á Íslandi.

Vamm var dreift á heimilisföng ungs fólks á aldrinum 16 – 25 ára og í götudreifingu. Ritstjórn blaðsins skipuðu meðal annarra: Halldóra Þorsteinsdottir, Hlédís Sigurðardóttir, Sveinbjörn Pálsson og Björn Þór Björnsson. Stofnandi þess var Baldur Ingi Baldursson sem áður hafði unnið sem auglýsingastjóri hjá Undirtónum.  

Blaðið náði aldrei almennilegri fótfestu á auglýsingamarkaði. Náðarhöggið í rekstri blaðsins var veitt þegar dægurmálaútvarp Rásar 2 tók fyrir forsíðuviðtal blaðsins við Andra Frey, útvarpsmann á X-inu, og hvatti í framhaldi af því auglýsendur til að endurskoða birtingar sínar í tímaritinu.

Íslensk tímarit
Brattahlíð

Brattahlíð var bær Eiríks rauða í Eystribyggð á Grænlandi. Samkvæmt Grænlendinga sögu og Landnámubók byggði Eiríkur Brattahlíð um 985. Þar er nú bærinn Qassiarsuk en hann er um 5 km frá flugvellinum í Narsarsuaq handan Eiríksfjarðar og um 40 km norðaustan við aðalþorpið Narsaq. Bæjarstæðið er í góðu skjóli vestan Eiríksfjarðar um það bil 96 km frá hafi. Afkomendur Eiríks bjuggu í Brattahlíð fram yfir miðja 15. öld.

Fyrsta kirkja Grænlands (og þar með vesturheims), Þjóðhildarkirkja, stóð hér. Fornleifafræðingar hafa stundað umfangsmiklar rannsóknir við Brattahlíð. Auk Þjóðhildarkirkju hefur meðal annars verið grafið upp fjós sem var 53 metra langt og 14 metra breitt með 1,5 metra þykkum hlöðnum steinveggjum og þar fyrir utan torfhleðsla til einangrunar. Flórinn var lagður stórum steinhellum og skilveggir milli bása gerðir úr stórum flötum steinum utan einn sem herðablað úr hval var notað í. 

Land Brattahlíðar er enn eitt besta landbúnaðarsvæði Grænlands með mikla gróðursæld. Þar og á nágrannabæjum er nú stunduð mikil sauðfjárrækt eins og á dögum Grænlendinga hinna fornu. 

Þing Grænlendinga var haldið í Brattahlíð en ekki er vitað nákvæmlega hvar sjálfur þingstaðurinn var.

Tengill 
Er Brattahlíð ranglega staðsett?; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1999

Saga Grænlands
Qassiarsuk

Byggðakjarninn Qassiarsuk er í botni Tunuliarfik-fjarðar (sem á dönsku er nefndur Skovfjorden en Grænlendingar hinir fornu nefndu Eiríksfjörð) þar sem Eiríkur rauði settist að um 985. Þá nefndist bærinn Brattahlíð og var í miðri Eystribyggð. Fjölmargar rústir og bæjarstæði er enn að sjá í Qassiarsuk og nágrenni frá tíma norrænna manna á Grænlandi. Sauðfjárrækt er aðalatvinnurekstur í þorpinu. Á seinni árum hafa ferðamenn lagt leið sína í auknum mæli til Qassiarsuk, enda hentar svæðið vel til gönguferða. Qassiarsuk er um 3 km frá Narsarsuaq.

Byggðir á Grænlandi
Igaliku

Igaliku er byggðakjarni í byggðarlaginu Narsaq á Suður-Grænlandi  með um 50 íbúum. Hann er um 34 km norðaustur af Narsaq-þorpinu. Igaliku stendur á sama stað og höfuðból og biskupssetur Grænlendinga hinna fornu sem nefnt var Garðar. Þar er enn að finna miklar rústir frá tímum norrænna manna en í lok 15. aldar hurfu norrænir íbúar Grænlands og Garðar fóru í eyði. 

Igaliku byggðist að nýju 1782 þegar Norðmaðurinn Anders Olsen ákvað að setjast þar að og hefja kúa- og sauðfjárbúskap. Anders átti grænlenska konu, Tuparna að nafni.  Afkomendur þeirra hafa búið í Igaliku óslitið síðan. Stunda þeir landbúnað og eru sauðfjárbændur. Allt fé er af íslenskum stofni og einnig þeir hestar sem bændur hafa, aðallega til smölunar. Engar kýr eru nú á Grænlandi.

Byggðir á Grænlandi
Kolli (landnámsmaður á Ströndum)

Kolli er sagður hafa verið landnámsmaður í Kollafirði á Ströndum. Hann nam Kollafjörð og jörðina Skriðinsenni í Bitru og bjó á Felli í Kollafirði. Þjóðsagan segir að Kolli sé grafinn í Mókollsdal, í Mókollshaugi. Þegar hann fann að aldurinn var að færast yfir hann, valdi hann staðinn til hinstu hvílu með því að henda hamri aftur fyrir sig af hlaðinu á Felli og yfir bæinn og fjallið Klakk og niður í Mókollsdal. Þar sem hamarinn loksins lenti var hann dysjaður. 

Löngu síðar, seint á 20. öld var líka stofnað Ungmennafélagið Kolli í Kollafirði. Mókollur sem oftast var kallaður bjórkollur og var lukkudýr HM í handbolta á Íslandi 1995 var hins vegar ekkert skyldur landnámsmanninum Kolla.

Strandir
Kolaportið

Kolaportið er vinsæll flóamarkaður í miðbæ Reykjavíkur sem er opinn um helgar.

Kolaportið opnaði fyrst í bílastæðakjallara Seðlabankans við Arnarhól árið 1989. Fimm árum seinna flutti Kolaportið um set og er nú til húsa á fyrstu hæð Tollhússins við Tryggvagötu.  Í húsinu er Kaffi Port, kaffihús. Fyrirkomulagið er þannig að stóru gólfplássi Tollhússins er skipt niður í 6m² bása sem eru leigðir út.  

Árið 2021 var Kolaportið uppgert og bar, matsölustaðir smíðaðir og hægt var að breyta því í veislusal, markaðstorg og viðburðatorg

Tenglar
Heimasíða Kolaportsins

Heimildir

Miðborg Reykjavíkur
Þorlákshöfn

Þorlákshöfn (áður Elliðahöfn) er bær í Sveitarfélaginu Ölfusi í Árnessýslu. Árið 2015 voru 1460 manns með skráða búsetu í bænum. 

Í apríl 1937 keypti Kaupfélag Árnesinga með aðstoð Egils Thorarensens jörðina sem seinna var nefnd Þorlákshöfn af efnamönnum í Reykjavík. Þaðan voru síðan gerðir út nokkrir bátar til fiskveiða, áhugi komst með tíð og tíma á fyrir því að koma upp hafnaraðstöðu á þessu svæði. Til þess að það mætti gerast þurfti að selja land Þorlákshafnar til hins opinbera. Með rekstur á landinu fór Þorlákshafnarnefnd og komst það fljótlega á dagskrá hjá henni að stofna til útgerðarfélags.

Hagur Þorlákshafnar vænkaðist töluvert eftir að ákveðið var á fundi í Selfossbíói, þann 10. júní 1949 að stofna hlutafélagið Meitillinn h.f. með hlutafé frá sveitungum. Hafist var handa við útgerð á fimm vélbátum snemma næsta ár eftir að gengið hafði verið frá kaupum á þeim og 1951 voru 14 manns með skráða búsetu í Þorlákshöfn  . 

Í dag er leikskóli, grunnskóli, heilsugæslustöð, apótek, bakarí, matvöruverslun, banki, bensínstöð, bókasafn, vínbúð og fl. í bænum.  

 Kristján frá Djúpalæk samdi ljóð sem heitir Þorlákshöfn

Tenglar 
 Heimasíða Ölfuss

Sveitarfélagið Ölfus

Íslensk sjávarþorp
Kollafjarðarneskirkja

Kollafjarðarneskirkja stendur utarlega við norðanverðan Kollafjörð á Ströndum. Eftir að gömlu timburkirkjurnar á Felli í Kollafirði og Tröllatungu í Kirkjubólshreppi voru lagðar niður og sóknirnar sameinaðar, var ný kirkja reist þar árið 1909 og stendur hún enn. Kirkjan var reist á einu sumri og vígð þann 5. september. Kollafjarðarneskirkja er friðuð og er elsta steinsteypta hús í Strandasýslu.

Tenglar
Kollafjarðarneskirkja á kirkjukort.net 

Strandir
Kirkjur á Íslandi
Síður sem þurfa hnit
Wish You Were Here

Wish You Were Here er plata eftir Pink Floyd. Hún var tekin upp í Abbey Road hljóðverinu á tímabilinu janúar til júlí árið 1975 og var gefin út þann 15. september 1975.

Yfirlit 
Platan er að mestu leyti samin um fyrrverandi meðlim Pink Floyd, Syd Barrett, en hann hrökklaðist frá bandinu eftir ofneyslu ofskynjunarlyfja. Barrett kom fram á tveimur plötum Pink Floyd, The Piper at the Gates of Dawn og A Saucerful of Secrets. Fyrst áttu bara að vera þrjú lög á plötunni, en síðan eftir nokkrar breytingar var tveimur lögum sleppt og sett á plötu sem kom seinna út, Animals. Fjórum lögum var bætt við, en Shine on You Crazy Diamond var fyrsta lagið til að vera samið fyrir plötuna. Wish You Were Here er fyrsta plata Pink Floyd sem var gefin út af Columbia Records.

Heimsókn Syd Barrett í stúdíó 
Þann 5. júní 1975, sama dag og David Gilmour gifti sig, og á meðan tökur á Wish You Were Here stóðu sem hæst, kom Syd Barrett í heimsókn í stúdíóið. Hann var gjörbreyttur, hafði bætt á sig kílóum, rakað af sér allt hár og augabrýr. Gömlu félagar hans spiluðu fyrir hann Shine On You Crazy Diamond og Wish You Were Here til að fá álit hans á lögunum og fannst Barret þau frekar gamaldags.

Lagalisti 
 „Shine On You Crazy Diamond, Parts I-V“ (Gilmour/Waters/Wright) – 13:34. Lagið er 9-parta og er textinn saminn af Roger Waters og lagið er samið af Roger Waters, Richard Wright og David Gilmour. Laginu er skipt í tvo hluta á plötunni, fyrsti hlutinn eru partar 1-5 og seinni hlutinn eru partar 6-9. Lagið er virðingarvottur til Syd Barrett.
 ‘Welcome to the Machine’ (Waters) – 7:38. Lagið er annað lagið á plötunni. Lagið fjallar um tilfinningar hljómsveitarinnar til tónlistariðnaðarins. Þeim finnst hann vera orðinn sálar- og tilfinningalaus og líkja honum því við vélmenni.
 „Have a Cigar“ (Waters) – 5:24. Lagið er þriðja lagið á plötunni og fjallar það, eins og Welcome To The Machine, um hvað tónlistariðnaðurinn er orðinn sálu- og tilfinningalaus.
 „Wish You Were Here“ (Gilmour/Waters) – 5:17. Er titilagið á plötunni og jafnframt það fjórða.
 „Shine On You Crazy Diamond, Parts VI-IX“ (Gilmour/Waters/Wright) – 12:31.

Breiðskífur Pink Floyd
Hljómplötur gefnar út árið 1975
Einir

Einir (einitré eða einirunni) (fræðiheiti: Juniperus communis) er runni af ættkvísl Juniperus og einisætt. Einir er útbreiddastur allra trjáplantna heims og finnst um allt norðurhvel jarðar, í Norður-Ameríku, Asíu og Evrópu á kaldtempruðum norðlægum breiddargráðum. 

Einirinn er með nálarlaga blöð, u.þ.b. 10 mm löng. Hér á landi vex einirinn í hrauni, kjarri og mólendi. Einirunnar eru oftast jarðlægir, en sumir runnar reisa upp greinarnar og geta þá orðið allt að 120 cm háir. Utan Íslands getur hann verið beinvaxinn og allt að 10 metrar.

Fyrst þegar einiberið myndast er það grænt, en verður dökkblátt þegar það er orðið fullþroskað. Úr einiberjum er víða unnið Genever (=Sjenever eða gin).

Undirtegundir
Eins og búast má við af tegund með jafn mikla útbreiðslu er J. communis mjög breytilegur með nokkrum undirtegundum ("infraspecific taxa"); afmörkun undirtegunda er enn óvís, þar sem genagreining samsvarar ekki formgerð vel.
subsp. communis –  Yfirleitt uppréttur runni eða lítið tré; nálar langar, 8–20(–27) mm; könglar smáir, 5–8 mm, yfirleitt styttri en nálarnar; á láglendi til lágt til fjalla á tempruðum svæðum.
subsp. communis var. communis – Evrópa, megnið af Norður Asíu
subsp. communis var. depressa Pursh – Norður Ameríka, Sierra Nevada í  Kaliforníu
subsp. communis var. hemisphaerica (J.Presl & C.Presl) Parl. – fjöll við Miðjarðarhafið
subsp. communis var. nipponica (Maxim.) E.H.Wilson – Japan (staða óvís, oft skráð sem J. rigida var. nipponica)
subsp. alpina (Suter) Čelak. –  (syn. J. c. subsp. nana, J. c. var. saxatilis Pallas, J. sibirica Burgsd.). Yfirleitt jarðlægur runni; nálarnar stuttar, 3–8 mm; könglarnir yfirleitt stærri, 7–12 mm; vex í subarctic svæðum og háfjöllum á tempruðum svæðum.
subsp. alpina var. alpina – Grænland, Ísland, Evrópa og Asía
subsp. alpina var. megistocarpa Fernald & H.St.John – Austur Kanada (vafasamt hvort sé aðgreind frá var. alpina)
subsp. alpina var. jackii Rehder – vestari Norður Ameríka (vafasamt hvort sé aðgreind frá  var. alpina)

Sumir grasafræðingar telja subsp. alpina frekar sem afbrigði, sem væri þá rétt skráð sem Juniperus communis var. saxatilis Pallas, þó nafnið Juniperus communis var. montana sé stundum notað; aðrir, yfirleitt í austur Evrópu og Rússlandi, telji hann sem sérstaka tegund J. sibirica Burgsd. (syn. J. nana Willd., J. alpina S.F.Gray).

Notkun á Íslandi 

Forn trú á Íslandi var að til að afstýra húsbruna væri ráð að hafa eini í húsinu. Einirinn var hér áður fyrr einnig notaður til að búa til jólatré (en einnig til að skreyta það), til að búa til te, bragðbæta brennivín og til að reykja lax. Í bók sinni Grasnytjum segir Björn Halldórsson í Sauðlauksdal samtímamenn sína (á 18. öld) hafa mikla trú á heilsubætandi áhrifum einiberja og telji þau gagnast við fjölda kvilla, allt frá niðurgangi til holdsveiki.

Samlífi
Einir er hýsill fyrir sérkennilega sveppinn hornryð. Að minnsta kosti 13 aðrar tegundir smásveppa hafa fundist í samlífi við eini á Íslandi.

Tenglar 
 Einir - floraislands.is
 Einir - Morgunblaðið, 18. september 2001, bls. 39

Gallerí

Tilvísanir 

Einisætt
Plöntur á Íslandi

Lækningajurtir
Hrútaberjalyng

Hrútaberjalyng, klungur eða hrútaberjaklungur (fræðiheiti: Rubus saxatilis) er lyng af rósaætt, náskylt brómberi og hindberi.

Hrútaberjalyng á Íslandi

Á Íslandi vex lyngið á láglendi um allt land. Berin eru nokkuð notuð í sultugerð.
Hrútaber vaxa ýmis í greniskógum og öðru skóglendi. Víða eru þau á Snæfellsnesi. Berin eru fallega rauðleit og góð á bragðið.
Renglur hrútaberjalyngs  eru kallaðar skollareipi eða tröllareipi.

Heimild 
 Hrútaberjaklungur

Rósaætt
Heilög Birgitta frá Svíþjóð

Heilög Birgitta frá Svíþjóð (1303 – 23. júlí 1373) er einn helgasti dýrlingur Svíþjóðar og stofnandi Birgittureglunnar. 

Sænskir dýrlingar
Orrustan við Lepanto

Orustan við Lepanton getur átt við eftirfarandi:

 Þrjár sjóorrustur hafa verið háðar við Lepanto í Grikklandi:
 Fyrst var orrustan við Lepanto (1499) í stríði Feneyinga við Tyrki þar sem feneyski flotinn beið ósigur.
 Önnur var orrustan við Lepanto (1500) í stríði Feneyinga við Tyrki þar sem feneyski flotinn beið ósigur.
 Þriðja var orrustan við Lepanto (1571), sú frægasta, þar sem tyrkneski flotinn beið ósigur.
 Í fornöld var háð orrustan við Navpaktos 429 f.Kr. í Pelópsskagastríðinu.

Orrustur
Austurríki-Ungverjaland

Keisaradæmið Austurríki-Ungverjaland (formlegt heiti á þýsku: Die im Reichsrat vertretenen Königreiche und Länder und die Länder der heiligen ungarischen Stephanskrone) var konungssambandsríki í Mið-Evrópu frá 1867 til 1918, sem Austurríska keisaradæmið og Ungverska konungdæmið mynduðu. Það leystist upp í kjölfar fyrri heimsstyrjaldarinnar og skiptist eftir það milli ríkjanna Austurríkis, Ungverjalands, Tékkóslóvakíu, Ríkis Slóvena, Króata og Serba (sem síðar varð hluti Júgóslavíu) og Póllands.

Höfuðborg ríkisins var Vínarborg.

Austurríki-Ungverjaland var undir stjórn Habsborgara.

Heimildir 

 
Keisaradæmi
Fyrrum Evrópuríki
Kóngssveppur

Kóngssveppur (eða ætilubbi) (fræðiheiti: Boletus edulis) er mjög eftirsóttur ætisveppur. Hann vex í skógi og kjarri um alla Evrópu (meðal annars á Íslandi, en er ekki sérstaklega algengur) og Norður-Ameríku. Kóngssveppur er pípusveppur sem verður allt að 20 sm í þvermál, er brúnn á litinn með hvítt hold og gildan staf sem breikkar aðeins niður. Lyktin af honum minnir á hefað deig. Pípulagið er fyrst hvítt en gulnar með aldrinum og verður þá seigt þannig að best er að skera það af fyrir matreiðslu.

Gallerí

Tenglar 
 Kóngssveppur kenndur við Karl Jóhann; grein í Morgunblaðinu 2003

Tilvísanir 

Pípusveppaætt
Ætisveppir
Sveppir á Íslandi
Kúalubbi

Kúalubbi (fræðiheiti: Leccinum scabrum) er ætisveppur sem lifir samlífi (myndar svepparót) með birki. Hann verður allt að 18 sm í þvermál, grábrúnn á litinn með hvítt hold. Stafurinn er með svörtum þráðum og breikkar niður. Kúalubbi er algengur í Evrópu og finnst frá júní til október.

Tilvísanir 

Pípusveppir
Ætisveppir
Sveppir á Íslandi
Lerkisveppur

Lerkisveppur (fræðiheiti: Suillus grevillei) er ætisveppur sem lifir í samlífi með lerki. Hann verður allt að 12 sm í þvermál með gullinbrúnan hatt. Holdið er gult. Pípulagið er gult og verður brúnt með aldrinum. Á ungum sveppum hvolfist hatturinn undir sig og himna er á milli stafs og hattbrúnarinnar sem hylur pípulagið. Síðar myndar himnan kraga á stafnum. Lerkisveppur fannst fyrst á Íslandi árið 1935.

Heimild 
 Lerkisúlungur (Náttúrufræðistofnun Íslands)

Tilvísanir 

Pípusveppir
Ætisveppir
Sveppir á Íslandi
Furusveppur

Furusveppur (fræðiheiti: Suillus luteus) er ætisveppur sem lifir oftast í samlífi (myndar svepparót) með furu. Hann finnst um allt norðurhvel jarðar. Hann verður 12 sm í þvermál með appelsínugulan eða brúnan hatt sem getur orðið mjög slímugur í raka. Hatturinn er hvolflaga á ungum sveppum og himna þekur pípulagið milli hatts og stafs en síðan verður hatturinn flatur og himnan myndar kraga á stafnum. Pípulagið er gult en verður gulbrúnt með aldrinum. Holdið er gult og af því er áberandi sítrónulykt. Stafurinn er stuttur og breiður. Við matreiðslu er húðin oft dregin af hattinum þar sem slímið á henni getur valdið meltingartruflunum.

Tenglar 

Pípusveppir
Ætisveppir
Ullserkur

Ullserkur eða ullblekill (fræðiheiti: Coprinus comatus) er eftirsóttur ætisveppur sem algengt er að sjá á túnum og í görðum. Hann er hvítur eða gulhvítur, hár og mjór með langan, mjóan og egglaga hatt. Hann verður allt að 15 sm hár og um 5 sm breiður. Stafurinn er holur að innan. Fanirnar eru hvítar í fyrstu, en þegar hann eldist dökkna þær þannig að sveppurinn sortnar frá hattbrúninni sem sveigist upp þar til hann verður alveg bleksvartur og linur. Eftir tínslu verður hann svartur á nokkrum klukkutímum. Aðeins ungir sveppir eru borðaðir og varast ber að tína sveppi þar sem er mikil umferð vegna mengunar.  Ekki er mælt með því að borða sveppina með áfengi af því að slöttblekill, sem er svipaður, inniheldur coprine, efni sem hefur slæmar hliðarverkanir (híti og roði í húð, hausverkur, velgja, uppköst, o.fl) þegar neytt er með áfengi.

Tilvísanir 

Ætisveppir
Bleksveppaætt
Sveppir á Íslandi
Gorkúla

Gorkúla eða sortukúla (fræðiheiti: Bovista nigrescens) er ætisveppur sem algengt er að finna á túnum og í görðum. Meðan kúlan er ung er hún hvít í gegn, kúlulaga og stinn viðkomu  og nefnist þá merarostur og er ágætur matsveppur. Eftir því sem hún eldist verður hún græn og grautarkennd að innan og heitir þá gorkúla þar til hún verður að lokum dökkbrún og þurr og að innan eins og hún væri full af ryki en rykkornin eru gró sveppsins. Á því stigi nefnist hún kerlingareldur. Gorkúla og kerlingareldur eru óæt.

Tilvísanir

Físisveppir
Ætisveppir
Sveppir á Íslandi
Baula

Baula er keilumyndað fjall úr granófýr eða ljósgrýti, u.þ.b.50 norður af Borgarnesi og vestan eða ofan Norðurárdals í Borgarfirði. Baula er 934 metra há og myndaðist í troðgosi fyrir rúmlega 3 milljónum ára, þegar súr bergkvika á uppleið tróðst inn í jarðlagastafla skammt undir yfirborðinu. Þegar að bergkvikan svo storknaði myndaðist innskot í staflann, harðara og fastara fyrir en hraunlögin í kring. Jöklar hafa svo unnið á ytra bergi í aldanna rás og eftir stendur Baula. 

Fjallið var fyrst klifið svo vitað sé árið 1851 og þótti afrek, en þrátt fyrir að Baula sé bratt fjall og skriðurunnið er uppgangan auðveld að suðvestan eða suðaustan. Vestan og norðan Baulu eru Litla-Baula og Skildingafell og þar á milli Sátudalur. Úr Sátudal rennur Dýrastaðaá í gljúfrum með fjölda fossa og sameinast Norðurá hjá Hóli og Hafþórsstöðum.
Fjallið er bratt og skríðurunnin og torfærulaust en seinfarið, en mögulegt að ganga á fjallið að suðaustan eða suðvestan frá Bjarnardal. Hálflaust stórgrýti á leiðinni.

Sögur og sagnir 
Sagan segir að upp á Baulutindi sé tjörn og í henni óskasteinn. Á sá sem að nær í steininn að fá óskir sínar upp fylltar, en stein þennan flýtur ekki upp nema eina nótt á ári, Jónsmessunótt.

Nálægir staðir 
 Glanni  
 Paradísarlaut  
 Grábrók 
 Reykholt í Borgarfirði

Heimildir 
 
 
  

Fjöll á Íslandi
Borgarfjörður
Askja (fjall)

Askja er megineldstöð norðan Vatnajökuls, í Ódáðahrauni á hálendi Íslands. Umhverfis Öskju eru Dyngjufjöll, en skarð er í gegnum fjöllin til austurs, sem kallast Öskjuop.

Gífurlegt eldgos hófst þar 29. mars 1875. Gos þetta nefnist Öskjugosið 1875, eða Dyngjufjallagos. Öskufall frá gosinu hafði mikil áhrif á Austurlandi og átti sinn þátt í því að stór hópur fólks flutti þaðan til Vesturheims. Eftir að gosinu lauk varð mikið landsig í Öskju, og myndaðist þá Öskjuvatn. Á austurbakka Öskjuvatns er gígurinn Víti, og er talið að askan í gosinu 1875 hafi komið þar upp . 

Í tengslum við Öskjugosið 1875 varð einnig hraungos í Sveinagjá á Mývatnsöræfum, og rann þá Nýjahraun. Askja gaus síðast árið 1961.

Í september 2021 varð vart við landris við Öskju um 10 sentimetra.

Tenglar
 Vatnajökulsþjóðgarður - um Öskju

Fjöll á Íslandi
Eldstöðvakerfi á Íslandi
Íslensk náttúruvætti
Megineldstöðvar á Íslandi
Dyngjufjöll
Vatnajökulsþjóðgarður
Rúm

Rúm getur átt við:

Rúm (húsgagn), sem ætlað er til að sofa í
 Rúm (eðlisfræði), óendanlegt þrívítt svið, annar hluti tímarúmsins

Tengt efni 

Rúmmál, í stærðfræði og eðlisfræði, sem er mælikvarði á umfang hluta
Goð

Þessi grein fjallar um goð, guðlegar verur í fleirgyðistrú. Einnig er til guð í eingyðistrú.

Goð er yfirnáttúruleg, guðleg vera, sem oft er talin búa yfir umtalsverðum kröftum, og er dýrkuð og virt af hópum manna. Þeir hópar sem dýrka tiltekin goð trúa því yfirleitt að þau séu til, en aðrir trúa því yfirleitt ekki. Í íslensku getur goð átt sérstaklega við um æsi, en einnig er orðið notað almennt um yfirskilvitlegar verur sem fylgismenn ýmissa fjölgyðistrúarbragða trúa á.

Goð geta tekið á sig ýmsar myndir, en oft líkjast þau annað hvort mönnum eða dýrum. Í sumum trúarbrögðum telst það guðlast að gera myndir af goðum, eða jafnvel að ætla goðunum tiltekna ásýnd. Yfirleitt eru goð talin ódauðleg. Þau eru einnig oft talin búa yfir tilteknum persónueinkennum, svo sem meðvitund, greind, löngunum og tilfinningum, ekki ósvipað mönnum. Oft eru goðin talin bera ábyrð á ýmsum náttúrufyrirbrigðum, svo sem eldingum, flóðum og jarðskjálftum, og þau eru stundum talin geta gert kraftaverk. Kraftar goðanna eru þó ærið misjafnir, sum goð eru talin ráða tíma og rúmi, og hafa jafnvel skapað heiminn, á meðan önnur eru talin hafa litla krafta umfram menn.

Trúarbrögð
Sertã

Sertã er borg og kirkjusókn í Portúgal. Hún er 180 kílómetra fyrir norðaustan Lissabon, heildarflatarmál sóknarinnar er 453,13 km² og íbúafjöldi árið 2001 var 16.720.

Borgir í Portúgal
Skógarfura

Skógarfura (fræðiheiti: Pinus sylvestris) er barrtré af þallarætt. Tegundin er útbreidd um stóran hluta Norður-Evrópu og Síberíu austur til Mongólíu. 

Skógarfura er eina upprunalega barrtré Norður-Evrópu og myndaði mikla skóga í álfunni á öldum áður. Tegundin er hins vegar útdauð mjög víða vegna skógeyðingar af manna völdum. Skógarfuran er einkennistré Skotlands vegna þess hve ráðandi hún var í hinu upprunalega skoska skóglendi sem síðar eyddist að mestu og þekur í dag aðeins 1% landsins.

Skógarfura á Íslandi 
Skógarfuran náði nokkurri útbreiðslu á Íslandi vegna skógræktar. Hins vegar minnkaði notkun hennar í skógrækt hérlendis upp úr 1960 vegna lúsafaraldrar sem herjaði einkum á hana.

Tilvísanir

Furur
Barrtré
Jarðkeppur

Jarðkeppur eða truffla er heiti á flokki ætisveppa af ættkvíslinni Tuber. Jarðkeppur myndar harðan kúlulaga svepp neðanjarðar um 5 til 40 sm undir yfirborðinu. Þeir lifa samlífi með rótum trjáa, einkum eikartrjáa. Jarðkeppir eru mjög bragðmiklir og hafa einkennandi bragð sem gerir þá mjög eftirsótta í matargerð. Langmest af heimsframleiðslu á jarðkeppum kemur frá Evrópu, einkum Frakklandi, Spáni og Ítalíu.

Svartkeppur (eða kúlusveppur) (Tuber melanosporum) er trufflutegund sem er oft tengd Périgord-héraðinu í Frakklandi og er að finna víða þar sem vex eik.

Sumartryffill (Tuber aestivum) er á válista yfir tegundir í útrýmingarhættu í Danmörku. Á Norðurlöndunum er mælst til þess að hann sé aðeins seldur ef hann kemur frá landi þar sem hann er ekki á válista.

Tenglar 
 Trufflur - gimsteinn eldhússins; grein í Morgunblaðinu 1996

Tilvísanir

Ætisveppir
Asksveppir

de:Trüffel
Ætisveppir

Ætisveppir eru sveppir sem algengt er að nota í matargerð. Hugtakið á þannig hvorki við um skaðlega eitursveppi né skaðlausa en bragðvonda sveppi. Sumir sveppir eru eitraðir ef ekki er farið rétt að við meðferð þeirra og matreiðslu.

Í flestum tilvikum er það diskhirslan sem étin er af sveppnum. Hinn eiginlegi sveppur lifir neðanjarðar og getur verið mörg hundruð metrar í þvermál.

Tenglar 
 Sveppir til matar; grein í Ársrit Ræktunarfélags Norðurlands 1967

 

hu:Gombák#Ehető gombák