alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Róbert Rínarfursti

Róbert Rínarfursti, greifi af Pfalz við Rín og hertogi af Bæjaralandi (17. desember 1619 – 29. nóvember 1682) var frægur herforingi í her konungssinna í Ensku borgarastyrjöldinni og einn af þeim fyrstu sem nýttu sér messótintu við gerð prentmynda. 

Hann var þriðji sonur Friðriks 5. kjörfursta af Pfalz og Elísabetar Stúart, dóttur Jakobs 1. Englandskonungs, og fæddist í Prag þar sem faðir hans var konungur einn vetur áður en Ferdinand 2. keisari lagði landið undir sig með hervaldi. Fjölskyldan hraktist við það í útlegð til Hollands. Elsti bróðir hans, Friðrik Hinrik, drukknaði 1629 og faðir hans lést þremur árum síðar. 1633 hóf hann feril sem hermaður í her Friðriks Hinriks Óraníufursta og tók þátt í Áttatíu ára stríðinu gegn Spáni.

Hann tók líka þátt í Þrjátíu ára stríðinu í Þýskalandi en var tekinn til fanga og haldið í fangelsi í Linz í Austurríki. 1641 var honum sleppt með því skilyrði að hann tæki ekki upp vopn gegn keisaranum framar. 

1642 skipaði móðurbróðir hans, Karl 1. Englandskonungur, hann foringja yfir riddaraliði konungssinna í Ensku borgarastyrjöldinni. Hann þótti djarfur og snjall foringi og tryggði konungssinnum marga sigra, þótt mistök hans hefðu líklega kostað þá sigurinn í orrustunni við Edgehill. Í nóvember 1644 var hann gerður að hershöfðingja. Í orrustunni við Naseby gegn hinum nýskipaða New Model Army kostuðu ráðleggingar hans konungssinna stóran hluta hersins og staða hans versnaði til muna. Eftir orrustuna taldi hann stríðið tapað og hvatti konung til að semja um frið við þingið sem Karl hafnaði. Róbert gaf þá þinghernum eftir Bristol í september 1645 og gegndi engum ábyrgðarstöðum í her konungssinna eftir það. 1646 dæmdi þingið hann útlægan. 

Róbert hélt til Frakklands þar sem hann stjórnaði flokki útlægra Englendinga í lokakafla Þrjátíu ára stríðsins. Skömmu síðar sættist hann við Karl og var skipaður foringi yfir lítilli flotadeild konungssinna. Hann hélt í langa og illa heppnaða herför sem lyktaði með ósigri í sjóorrustu gegn Robert Blake, flotaforingja þingsins. Róbert flúði þá til Vestur-Indía þar sem hann lifði á sjóránum. 

Á tíma Stúart-endurreisnarinnar sneri hann aftur til Englands þar sem Karl 2. skipaði hann í leyndarráð sitt og fékk honum lífeyri. Hann varð aftur flotaforingi og stýrði enska flotanum í sjóorrustum við Hollendinga í Öðru stríði Englands og Hollands 1665 – 1667 og Þriðja stríði Englands og Hollands 1672 – 1674 þar sem hann beið ósigra í orrustunni við Schooneveld og orrustunni við Texel.

Á þessum árum bjó hann með leikkonunni Margaret Hughes og átti með henni dótturina Rupertu. Hann lést árið 1682 og var jarðsettur í Westminster Abbey.

Enskir flotaforingjar
Enskir konungssinnar
Pfalzgreifar
Antoon van Dyck

Antoon van Dyck (einnig skrifað Anthonis, Antonio, Anthonie, Anton og Anthony; f. 22. mars 1599 – 9. desember 1641) var flæmskur listmálari af Antwerpen-skólanum. Hann er einkum þekktur fyrir mannamyndir sínar af fjölskyldu og hirð Karls 1. Englandskonungs sem höfðu mikil áhrif á málaralist á Bretlandseyjum næstu tvær aldirnar. 

Van Dyck lærði hjá Hendrick van Balen, stofnaði vinnustofu með Jan Brueghel yngri og varð síðar aðalaðstoðarmaður Rubens sem var einn þekktasti listmálari Evrópu þess tíma og hafði mikil áhrif á van Dyck. Árið 1620 fór hann fyrst til Englands að undirlagi Buckinghams hertoga. Þar sá hann verk Tizianos í fyrsta skipti. Ári síðar hélt hann í námsreisu til Ítalíu þar sem hann hélt sig næstu sex árin. 1632 sneri hann aftur til Englands þar sem Karl 1. var að reyna að lokka helstu listamenn Evrópu til hirðar sinnar. Í Englandi sló hann í gegn og varð sérstakur hirðmálari Karls 1. en hann og drottningin Henríetta María sátu vart fyrir hjá neinum öðrum listamanni. Sum verka hans voru gerð í nokkrum eintökum og send sem gjafir til annarra þjóðhöfðingja.

Hann varð enskur borgari 1638 og giftist hirðmey drottningar. Hann lést í London og var grafinn í Gömlu Pálskirkjunni. 

Flæmskir listamenn
Enskir listamenn
Hörður Torfason

Hörður Torfason (fæddur 4. september 1945) er íslenskt söngvaskáld og brautryðjandi á því sviði sem og mörgum öðrum. Menntaður leikari frá Leiklistarskóla Þjóðleikhússins vorið 1970 starfað einnig sem leikstjóri frá 1971 og mannréttindabaráttumaður og sem slíkur stofnandi, hugmyndasmiður, framkvæmdaraðili og talsmaður Radda fólksins árið 2008 í kjölfar efnahagskreppunnar á Íslandi. Hann stóð einnig fyrir áhrifaríkum mótmælum við Menntamálaráðuneytið sumarið 2008 vegna máls Poul Ramses. Hann var fyrstur á Íslandi til að koma opinberlega úr skápnum þá þjóðþekktur maður. Hugmyndasmiður og aðalstofnandi Samtakanna '78. 

Hann hefur skrifaði leikrit og ljóð, leikið fjölmörg hlutverk á sviði og nokkur í kvikmyndum, leikstýrt um 50 sviðsuppsetningum og hannað og smíðað leikmyndir við þær flestar. Sem hugmyndasmiður Búsáhaldabyltingarinnar og mannréttinda baráttumaður hefur hann farið víða um heim og haldið fyrirlestra um aðferðir sínar. 

Haustið 2008 kom út ævisaga hans Tabú, skráð af Ævari Erni Jósepssyni. 

Með fyrstu plötu sinni sem hann tók upp sumarið 1970 Hörður Torfason syngur eigin lög hafði hann gríðarleg áhrif á íslenska tónlist og urðu margir til að taka hann sér til fyrirmyndar. Hörður hefur oft verið  nefndur "Þjóðleikhús landsbyggðarinnar" því áratugum saman ferðaðist hann hringinn í kringum landið að minnsta kosti einu sinni á hverju ári með tónleika. Hann hefur starfað sjálfstætt síðan 1973 það er að segja tónleikar hans og önnur starfssem hefur ekki stuðst við styrkveitingar peningamanna eða fyrirtækja. Hörður hefur sent frá sér 23 plötur.

Hörður er sonur hjónanna Torfa Benediktssonar og Önnu Kristinsdóttur. Hann er næstelstur sex systkina.

Tengt efni 
 Hörður Torfason - Án þín
 Hörður Torfason syngur eigin lög
 Mótmælin á Íslandi í kjölfar efnahagskreppunnar 2008
 Raddir fólksins

Tenglar 
 Hörður Torfa; af Tónlist.is
 Forvitnari en fjandinn; grein í Morgunblaðinu 1988
 Hörður Torfason: „ólaunað og sjálfsprottið“ starf; af Mbl.is 10.03.2009
 Hörður Torfason mótmælir við Dómsmálaráðuneytið; af Dv.is 14.08.2008 

íslenskir tónlistarmenn
Íslenskir leikstjórar
Íslenskir aðgerðasinnar
Raddir fólksins

Samtökin Raddir fólksins leggja áherslu á friðsamleg fjöldamótmæli og að máttur fjöldans muni færa þjóðinni stjórnarbætur og nýtt Ísland. Raddir fólksins stóðu fyrir svokölluðum laugardagsmótmælum þar sem samtökin boðuðu til 21 útifundar á Austurvelli á jafnmörgum laugardögum í röð, en aðdragandi fyrsta fundarins var strax í kjölfar hruns bankakerfisins og setningu neyðarlaga í byrjun október 2008. Yfirskrift útifundanna var að mótmæla siðleysi banka, auðmanna og stjórnvalda og að mynda breiðfylkingu gegn ástandinu í landinu. Yfirlýstar kröfur samtakanna voru margvígslegar og þróuðust og breyttust í takt við aðstæður en kröfurnar við stofnun samtakanna voru: 
 Burt með ríkisstjórnina
 Burt með stjórnir Seðlabankans og Fjármálaeftirlitsins
 Kosningar svo fljótt sem auðið er.
Einn stofnandi samtakanna og helsti fundarstjóri útifundanna, Hörður Torfason, sá sig knúinn í að senda frá sér yfirlýsingu þess efnis að samtökin væru að öllu leyti óflokkspólitísk og byggðu á sjálfssprottnu og ólaunuðu framtaki þjóðhollra Íslendinga sem blöskraði aðför bankastjórna, fjárglæpamanna og stjórnmálamanna að sjálfstæði þjóðarinnar. Hann sagði að tilefnið væri mannréttindabrot á heilli þjóð og að starfinu sinnti hann af einlægri sannfæringu og heillindum.

Samtökin notuðu fjölmiðla og félagsmiðla til að minna á útifundina og yfirskriftir þeirra og mættu samtals tugi þúsunda manns alls á útifundina. 

Samtökin leituðu m.a. til Reykjavíkurborgar þar sem forsvarsmenn fóru fram á að borgin útvegaði samtökunum húsnæði til fundarhalda og skrifstofustarfssemi .

Tengt efni 
 Bankahrunið
 Mótmælin í kjölfar efnahagskreppunnar 2008

Tenglar 
 Heimasíða Radda fólksins
Módernismi

Módernismi er stefna eða tímabil í listum sem nær frá seinni hluta 19. aldar til miðbiks eða seinnihluta þeirrar tuttugustu. Módernismi var einnig áhrifamikill á 20. öld á öðrum sviðum vestrænnar menningar, svo sem í stjórnmálum, hugvísindum og hönnun. Hugtakið módernismi er einnig notað til þess að lýsa ákveðnu menningarástandi, tíðaranda og afstöðu manna til tíma og framþróunar. 

Póstmódernismi tók við af módernismanum á 20. öld.

Tenglar 
 

 
Byggingarstílar
Súludans

Súludans á við hvers kyns dans, gjarnan klámfenginn, þar sem dansarinn notar lóðrétta súlu sem leikmun.

Súludans tíðkast á nektardansstöðum (súlustöðum) en hefur einnig náð fótfestu á vesturlöndum á seinni árum sem líkamsrækt.

Sem líkamsrækt/íþrótt eða list 
Sem list eða íþrótt, á notkun á súlum (jafnvel mörgum, og endilega ekki öllum lóðréttum) sér langa sögu, alla vega í Kína og á kínverjinn Wang Zhonghua heimsmetið í einni stöðunni, "mennskt flagg" upp á 1 mínútu og 5,71 sekúndu. Þar er um að ræða einn karlmann, en önnur atriði geta samanstaðið af mörgum sýnendum.

Katrín, hertogaynja af Cambridge vaktí athygli ǽrið 2015 fyrir þáttöku í kennslustundum í súludanski til að léttast eftir barnsburð, að sögn lífvarða, skv. tímaritinu Celebrity Health & Fitness.

Sem dans á "súlustöðum" ætlaður til þess að vera kynæsandi 
Svokallaðir súlustaðir, þar sem nektardans er stundaður, hafa frá seinni hluta tuttugustu aldar boðið upp á alla vega eina súlu. Oft ein kona, jafnvel tvær, dansa við eða á súlunni (jafnvel í einu). Súla er í seinni tíð nær alltaf til staðar og oftast notast þó jafnvel að litlu leyti. Nektardans á sér mun lengri sögu og var ekkert notast við súlur áður.

Þó svo að karlmenn stundi líka nektardans, þá er hann meira stundaður af konum; alla vega sá dans sem notast við súlur.

Rima Fakih vakti athygli þegar hún vann Miss USA; ekki bara fyrir uppruna og trúarskoðanir en hún er upprunnin frá Líbanon úr Sjía-múslima fjölskyldu; heldur líka vegna súludanskeppni sem hún vann fyrir þátttöku í Miss USA, og mynda sem hún varði eftir að þær komust í hámæli eftir að hún varð víðfræg. Keppnishaldari Miss USA Donald Trump varði líka myndirnar, þar sem Fakih er fullklædd. Hún útskýrði að þetta hafi ekki í raun verið "stipper"-keppni, enda sést hún ekki nakin, heldur kynning og yfir 100 konur voru fengnar til að "kenna þeim að dansa og vera kynþokkafullar. Þetta voru líka læknar og lögfræðingar".

Heimildir 

Líkamsrækt
Dans
Klám
Merkjasending

Merkjasending er samskiptakerfi notað til að flytja upplýsingar með flöggum, stöfum, diskum, spöðum eða stundum með hönskum. Upplýsingar eru miðlaðar af stöðu flagganna og þær eru lesnar þegar flögg eru kyrrstæð. Merkjasending var tekin upp og notuð víða á 18. öldinni um borð skipa, til dæmis var hún notuð í orrustunni við Trafalgar. Nútímamerkjasending var fundin upp á þeim tíma, og notar flögg held með höndum.  Þetta kerfi er notað ennþá í dag úti á sjó og fyrir neyðarsamskipta í dagsljósi eða með lýstum stöfum í staðinn fyrir flögg að kvöldi til.

Merkjasending
Strikamerki

Strikamerki eða strikalykill er framsetning gagna sem vélar geta lesið. Breidd strikanna og bilanna táknar gögnin. Stundum eru strikamerki með mynstum af ferningum, punktum, sexhyrningum og öðrum rúmfræðilegum mynstum.

Strikamerki voru fyrst notuð til að gera kassa í stórmörkuðum sjálfvirkari og þau eru notuð hvarvetna í dag fyrir þetta. Þau geta verið lesin af skönnum eða strikamerkjalesarum. Hægt er að nota farsíma að lesa strikamerki með ljósmyndavélunum sínum, og í Japan eru flestir farsímar með hugbúnaði til þess.

Tengt efni 
 Hraðkóði (QR-lykill)

Strikamerki
Smásala
Ruslatunna

Ruslatunna eða sorptunna er ílát notað til að geyma rusl um stundarsakir. Ruslatunnur eru oftast gerðar úr plasti eða málmi og eru yfirleitt hafðar fyrir utan íbúðarhús eða í sérstökum geymslum í fjölbýlishúsum. Flestar ruslatunnur eru með stóru loki til að þær lykti ekki. 

Í eldhúsum eru notaðar ruslakörfur til að geyma sorp frá eldamennsku eins og hýði og umbúðir. Sumar tegundir eru með fótstigi (pedala) til að opna þær og loka (oftast nefndar geispur). Yfirleitt eru ruslakörfur í heimahúsum fóðraðar með pokum til að auðveldara sé að tæma þær í ruslatunnurnar.

 

Sorp
Sorpstjórnun
Endurvinnsla
Stórmarkaður

Stórmarkaður er verslun sem selur mat og heimilisvörur. Hann er stór og er honum skipt í ýmsar deildir með göngum. Í stórmarkaði eru seldar fleiri vörur en í hefðbundinni matvöruverslun.

Stórmarkaðir samanstanda oft af kjöt-, mjólkur-, ávaxta-, grænmetis- og brauðdeildum að ógleymdum hillum fyrir niðursuðuvörur og ýmsar aðrar vörur. Í sumum löndum má einnig selja áfengi í stómörkuðum. Stórmarkaðir selja oft hreinsivörur, lyf og föt. Verð varanna er oft lægra en í öðrum verslunum og nauðsynjavörur (eins og brauð, mjólk og sykur) eru oft seldar undir kostnaðarverði. Til þess að hagnast selja stórmarkaðir alls fleiri vörur og aðrar vörur á hærri verði.

Viðskiptavinir versla með innkaupakerrum og setja vörur í hana sjálfir. Þegar viðskiptavinir eru búnir að velja sér vörur fara þeir að kassa og borga fyrir vörurnar.

Stórmarkaðir eru oft keðjufyrirtæki eða svæðisleyfi.

Stórmarkaðir
Smásala
Kjartan Gunnarsson

Kjartan Gunnarsson (fæddur 4. október 1951) er íslenskur lögfræðingur. Hann er þekktastur fyrir að hafa verið framkvæmdastjóri Sjálfstæðisflokksins í 26 ár en því starfi gegndi hann frá því um haustið 1980 fram í október 2006 en starfaði jafnframt við hlið Andra Óttarssonar til 4. janúar 2007. Hann var kosinn í miðstjórn Sjálfstæðisflokksins eftir landsfund hans 1977 og starfar þar enn. Hann hefur líka verið bankaráðsmaður í Landsbankanum og stjórnarformaður VÍS. Hann hefur löngum verið mikill stuðningsmaður og vinur Davíðs Oddssonar. Össur Skarphéðinsson kallaði Kjartan fixer þegar Kjartan sagði starfi sínu lausu sem framkvæmdastjóri Sjálfstæðisflokksins.

Ævi
Kjartan er sonur Gunnars A. Pálssonar hrl og Guðrúnar Jónsdóttur. Hann lauk stúdentsprófi árið 1972 og stundaði eftir það laganám við Háskóla Íslands og útskrifaðist þaðan 1978. Kjartan Gunnarsson var kjörinn formaður SUS árið 1977 eftir harðar kosningar. Hann stundaði síðan nám í herfræði við Varnarmálaháskóla norska varnarmálaráðuneytisins á árunum 1979-1980.
Kjartan lék biskup Íslands í kvikmyndinni Myrkjahöfðingjanum árið 1999.

Þegar styrkjamálið kom upp í Sjálfstæðisflokknum í apríl 2009 var haft eftir Kjartani að hann hefði hvergi komið nálægt því að taka við styrkjunum, en Bjarni Benediktsson hélt hinu gagnstæða fram. Bjarni dró síðar til baka þessi orð sín og sagði að

Tengt efni 
 Eimreiðarhópurinn

Tilvísanir

Tenglar 
 Mannréttindi ofar rannsóknarréttindum; grein í Morgunblaðinu 1979
 Starfinu verður aldrei miðstýrt; grein í Morgunblaðið 1985
 Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina; af Vísi.is 07. jan. 2010

Íslenskir lögfræðingar
Sjálfstæðisflokkurinn
Frjálshyggjumenn
Búðarkassi

Búðarkassi er vél notuð í verslun sem reiknar út færslur og skrásetur þær. Búðarkassar eru oft með peningaskúffu til að geyma peninga og geta prentað kvittun fyrir viðskiptavininn. Yfirleitt nota gjaldkerar búðarkassar. 

Yfirleitt getur peningaskúffan einungis vera opnuð þegar færslan er búin nema ef sérstakur lykill er notaður. Þetta er til að minnka líkur á þjófnaði og raunar voru búðarkassar fyrst fundnir upp til að sporna við þjófnaði starfsfólks. Fyrstu búðarkassarnir voru vélrænir og gátu ekki prentað kvittanir. Starfsfólk átti að slá hverja færslu inn í búðarkassa og þegar þrýst var á heildarhnappinn opnaðist skúffan og bjalla hringdi svo að umboðsmaður verslunarinnar vissi af færslunni. Sumir búðarkassar eru með hnappi sem heitir „engin sala“ og opnar peningaskúffu og skrásetur opnun skúffunnar. Sumir aðrir búðakassar þurfa að lykilorð sé skráð inn til þess að hægt sé að nota þá.

Búðarkassar eru oft með strikamerkjalesarum, vigtun og útstöðvum fyrir kredit- og debetkort. Í auknum mæli eru búðarkössum skipt út fyrir tölvur með sölustaðahugbúnaði.

Í dag skanna þessar vélar strikamerki (sem er yfirleitt UPC) fyrir hverja vöru, leita að verði vörunnar í gagnagrunni, reikna út afslætti fyrir vörur á útsölu, reikna út söluskatt, skrásetja tíma og dagsetningu færslunnar, skrásetja sundurliðun og greiðsluaðferð færslunnar og vista heildarupphæð færslunnar.

Smásala
Smásala

Smásala er þegar vörur eru keyptar frá heildsala, framleiðanda eða innflytjanda og seldar áfram í verslun eða búð, póstverslun eða vefverslun. Smásala er síðasta stig dreifibrautarinnar og er ólík heildsölu.

Verslanir eru oft á verslunargötum eða í verslunarmiðstöðvum.

Smásala
Verslunarmiðstöð

Verslunarmiðstöð er bygging eða byggingar þar sem eru margar verslanir og önnur þjónusta í þéttum kjarna svo að viðskiptavinir geta gengið á milli auðveldlega. Ef miðstöðin er í fleiri en einu húsi eru oftast gangar eða yfirbyggðir stígar á milli þeirra svo að fólk getur gengið milli verslana hvernig sem viðrar. Verslunarmiðstöðvar eru hannaðar til að skapa hagstætt umhverfi fyrir verslunarferðir og þar eru yfirleitt ókeypis bílastæði, veitingastaðir og ýmis þægindi sem gera viðskiptavinum ferðina auðveldari, svo sem rúllustigar, loftkæling ef þess er þörf og fleira.

Verslunarmiðstöðvar eru ýmist miðsvæðis í bæjum og borgum eða í úthverfum. Ein þekktasta verslunarmiðstöð heims og sú stærsta í Bandaríkjunum er Mall of America í Bloomington í Minnesota, en þar eru yfir 520 verslanir. New South China Mall í Dongguan í Kína er raunar mun stærri að flatarmáli en miðstöðin hefur verið nær tóm frá því að byggingin var tilbúni 2005 og þar eru aðeins örfáar verslanir þótt rými eigi að vera fyrir 2350 slíkar. 

Á Íslandi eru tvær stórar verslunarmiðstöðvar: Kringlan og Smáralind.

 
Smásala
Jón Baldvinsson

Jón Baldvinsson (fæddur 20. desember 1882 á Strandseljum við Ísafjarðardjúp, dáinn 17. mars 1938) var íslenskur stjórnmálamaður.

Jón stundaði prentnám í Prentsmiðju Þjóðviljans á Ísafirði og á Bessastöðum árin 1897 – 1901 og starfaði svo sem prentari á Bessastöðum árin 1901 – 1905 og í Gutenberg í Reykjavík 1905 – 1918 og var formaður Hins íslenska prentarafélags 1913 – 1914. Hann var forstjóri Alþýðubrauðgerðarinnar í Reykjavík 1918 – 1930 og bankastjóri Útvegsbankans frá 1930 til æviloka en hafði setið Í bankaráði Landsbankans 1928 – 1930.

Jón var forseti Alþýðusambands Íslands og formaður Alþýðuflokksins árin 1916 – 1938. Hann var bæjarfulltrúi í Reykjavík 1918 – 1924. Jón sat á Alþingi fyrir Reykvíkinga 1920 – 1926 en var landskjörinn þingmaður 1926 – 1938 Árin 1933 – 1938 var hann forseti sameinaðs þings. Jón var fyrsti flutningsmaður að frumvarpi til laga um hvíld sjómanna, sem voru kölluð vökulögin.

Tenglar 
 Jón Baldvinsson, minningargreinar; Alþýðublaðið 1938

Forsetar Alþingis
Þingmenn Alþýðuflokksins
Formenn Alþýðuflokksins
Íslenskir verkalýðsleiðtogar
Fyrrum Alþingismenn
Hótel

Hótel eða gistihús er fyrirtæki sem lætur fólk greiða fyrir gistirými, þ.e. fyrir að fá að dvelja (og sofa) í herbergi eða svítu. Sumstaðar þarf að greiða aukalega fyrir herbergi með baðherbergi og loftkælingu. Áður fyrr var aðstaða einfaldari og samanstóð af herbergi með rúmi, skáp og þvottaskál. Núna er hótelaðstaða oftast vandaðari. Ekki er óvanalegt að í herbergjunum sé sími, vekjaraklukka, sjónvarp, tenging við Netið og minibar. Stór hótel eru mörg hver með aðra aðstöðu eins og veitingahús, sundlaug, barnaheimili og fundarsali. Í sumum hótelum eru máltíðir ókeypis og oftlega er morgunmatur gestum að kostnaðarlausu.

Orðið „hótel“ er komið af frönska orðinu hôtel sem á við franskt raðhús.

Hótel
Ferðaþjónusta
Hitastigull

Hitastigull er mælikvarði á hitaaukningu, með fjarlægð. Hitastigull jarðar er hitaukning með dýpi frá yfirborði, ýmist mældur í gráðum á selsíus á metra °C/m (eða °C/km) eða í kelvin á metra K/m.  Ef hiti fellur með fjarlægð er frekar talað um hitafallanda. Stærðfræðilega má túlka hitastigul/-fallanda, sem bratta ferils hitans, sem fall af fjarlægð.

Utan flekamarka er hitastigullinn um 25°C á hvern kílómetra á flestum svæðum jarðar. Yfirleitt er miðað við jörðina þegar talað er um hitastigul en hugtakið má einnig yfirfæra á aðrar reikistjörnur. Innri hiti jarðar stafar af þeim hita sem eftir stendur frá því að jörðin fyrst myndaðist (um 20%) og hitanum sem myndast við orkuna sem losnar úr læðingi við klofnun geislavirkra samsætna (um 80%). Helstu geislavirku samsætur í jörðinni eru kalíum-40, úran-238, úran-235 og þóríum-232. Við miðju jarðar er hitastigið um 7000 K og þrýstingurinn um 360 GPa. Þar sem að mestur hiti stafar af niðurbroti geislavirkra samsætna, telja vísindamenn að snemma í sögu jarðar, áður en samsætur með stuttan helmingunartíma brotnuðu allar niður, hafi hitamyndun í jörðinni verið mun meiri. Hitamyndun í jörðinni var tvöföld á við það sem nú er fyrir um 3 milljörðum ára, sem þýðir að hitastigull jarðar var mun hærri. Iðustreymi og flekahreyfingar hafa auk þess verið mun meiri sem sést á því að storkuberg eins og kómatít myndaðist en það myndast ekki lengur á jörðinni.

Tengist 
 Jarðfræði
 Veðurfræði
 Haffræði

Heimildir 

Varmi
Frændhygli

Frændhygli (einnig frænddrægni eða frændahygling) kallast það að sýna vinum eða fjölskyldumeðlimum hlutdrægni eða hygla þeim vegna fjölskyldutengsla við viðkomandi frekar en út af hæfileikum eða hæfni. Dæmi um frændhygli er t.d. það að bjóða ættingja starf þegar aðrir hæfari umsækjendur hafa einnig sótt um.

Árni M. Mathiesen var sakaður um að ganga erinda frændhygli Davíðs Oddssonar árið 2007 þegar hann skipaði Þorstein Davíðsson, son Davíðs í stöðu héraðsdómara, en umsækjendur sem metnir voru hæfari en Þorsteinn gerðu síðar athugasemdir við ráðningu hans.

Tilvísanir 

Spilling
Mismunun
Groupe Danone

Groupe Danone (þekkt sem Dannon í Bandaríkjunum) er franskt matvinnslufyrirtæki sem er staðsett í París. Það selur ferskar mjólkurafurðir af öllu tagi og mesta magn af flöskuvatni í heimi. Danone á mörg vörumerki af flöskuvatni, eins og t.d. Evian og Volvic, auk þess matar- og barnamatar-vörumerki eins og Actimel, Activia og Cow & Gate.

Fyrirtækið var stofnað árið 1919 í Barselónu á Spáni. Tíu árum seinna var fyrsta verksmiðjan opnuð í Frakklandi.

Tengt efni 

 CAC 40

Frönsk fyrirtæki
Stofnað 1919
Ford Motor Company

Ford Motor Company () er bandarískur bifreiðaframleiðandi. Fyrirtækið er staðsett í Dearborn í Michigan og var stofnað 16. júní 1903 af Henry Ford. Ford á mörg bílavörumerki eins og Lincoln, Mercury og sænska vörumerkið Volvo. Ford á einnig stóra hluti í Mazda og Aston Martin. 

Velgengni fyrirtækisins hófst árið 1908 þegar Ford T-bíllinn var settur á markað þann 12. ágúst 1908. Ford ruddi brautina í fjöldaframleiðslu bíla, með einkennandi færibandaframleiðslu. Aðferðir Henry Ford við framleiðslu bíla kallast  fordismi og var hugtakinu fyrst varpað fram fyrir 1914.

 
Stofnað 1903
Samtök herskálabúa

Samtök herskálabúa voru hagsmunasamtök fólks á höfuðborgarsvæðinu sem barðist fyrir hagsmunum þeirra sem bjuggu í bröggum. Samtökin voru stofnuð sunnudaginn þann 29. nóvember 1953. Stofnfundurinn fór fram í Camp Knox. A stofnfundi var undirrituð eftirfarandi stefnuyfirlýsing samtakanna: 
Samtök herskálabúa líta á það sem höfuðverkefni sitt, að knýja á yfirvöld Reykjvíkurbæjar um byggingu mannsæmandi íbúða fyrir það fólk, sem býr í hermannaskálum og að braggahverfunum verði útrýmt innan tveggja til þriggja ára. 

Samtökin leystust svo upp um 1960 þegar tók að fættast um bragga og braggahverfi.

Tilvísanir

Tenglar 
 Herskálabúar á Djöflaeyjunni; grein í Morgunblaðinu 1987

Íslensk samtök
Tiger Woods

Eldrick Tont Woods oftast kallaður Tiger Woods (fæddur 30. desember 1975) er bandarískur atvinnumaður í golfi en afrek hans skipar honum sess meðal bestu kylfinga heims. 

Woods hefur unnið fjórum sinnum Masters-mótið, þrisvar sinnum U.S. Open, þrisvar British Open og fjórum sinnum PGA Championship. 

 

Bandarískir kylfingar
Fólk nefnt í Panamaskjölunum