alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Orrustan við Austerlitz

Orrustan við Austerlitz, einnig þekkt sem orrusta keisaranna þriggja var ein mikilvægasta orrusta Napóleonsstyrjaldanna og er oft talin mesti sigur Napóleons Bónaparte. Þann 2. desember 1805 sigraði franski keisaraherinn fjölmennari herafla Rússa og Austurríkismanna undir stjórn Alexanders 1. Rússakeisara og Frans 2. keisara Heilaga rómverska ríkisins. Orrustan átti sér stað nærri bænum Austerlitz í austurríska keisaradæminu (sem í dag er Slavkov u Brna í Tékklandi). Sigur Frakka við Austerlitz batt snaran enda á þriðja bandalagsstríðið og Austurríkismenn neyddust til að undirrita friðarsáttmála í Pressburg seinna sama mánuð. Orrustan þykir gott dæmi um hernaðarsnilld Napóleons og er nefnd í sömu andrá og fræknir hernaðarsigrar á borð við orrustuna við Cannae og við Gaugamela. 

Frakkar höfðu sigrað einn her Austurríkismanna í herför við Ulm og síðan hertekið Vínarborg í nóvember 1805. Austurríkismenn forðuðust her Frakka þar til liðsauki barst frá Rússum. Napóleon sendi her sinn norður á eftir bandamönnunum en skipaði honum síðan að hörfa til þess að virðast veikari en hann var í raun. Napóleon vildi ólmur lokka bandamenninna til orrustu við her sinn og lét því líta út fyrir að franski herinn væri illa staddur, og hörfaði jafnvel frá Pratzenhlíðum við Austerlitz. Hann staðsetti franska herinn fyrir neðan Pratzenhæðir og gerði hægri væng hersins vísvitandi berskjaldaðan til þess að fá bandamennina til að gera árás þar. Liðsauki frá Vínarborg undir stjórn þriðju herdeildar franska hersins kom hervængnum síðan til varnar á síðustu stundu. Á meðan bandamenn fleygðu mestum sínum herafla án árangurs á hægri væng franska hersins var miðvængur bandamannahersins berskjaldaður og varð fyrir árás frá fjórðu deild franska hersins undir stjórn Soults marskálks. Eftir að hafa gereytt miðvæng bandamannahersins ruddust Frakkar í gegnum báða hliðarvængi óvinanna og ráku bandamennina á flótta. Frakkar tóku þúsundir herfanga.

Þetta afhroð bandamannanna tók allan vind úr Frans keisara og neyddi hann til að gefast upp á hernað sínum gegn Frökkum. Frakkland og Austurríki sömdu strax um vopnahlé og friðarsáttmálinn við Pressburg fylgdi í kjölfarið þann 26. desember. Friðarsáttmálinn lögfesti landvinninga Napóleons í Ítalíu og Bæjaralandi á kostnað Austurríkismanna. Habsborgaraveldið neyddist jafnframt til að greiða 40 milljónir franka í stríðsskaðabætur. Sigurinn við Austerlitz leiddi einnig til stofnunar Rínarbandalagsins sem átti að vera eins konar höggpúði á milli Frakklands og Mið-Evrópu. Hið Heilaga rómverska ríki var því úrelt og var lagt niður árið 1806 eftir að Frans sagði af sér sem keisari þess og varð eingöngu keisari Austurríkis. Sigurinn leiddi þó ekki til langvarandi friðar í Evrópu. Áhyggjur Prússa af síauknum áhrifum Frakka leiddi til fjórða bandalagsstríðsins árið 1806.

Tenglar

Tilvísanir

Austerlitz
Saga Frakklands
Saga Austurríkis
Saga Rússlands
1805
Joanne (plata)

Joanne er sjötta plata Lady Gaga.

Lagalisti 
 Diamond Heart 
 A-Yo 
 Joanne 
 John Wayne 
 Dancin' in Circles 
 Perfect Illusion 
 Million Reasons 
 Sinner's Prayer 
 Come to Mama 
 Hey Girl 
 Angel Down 

Bandarískar breiðskífur
Hljómplötur gefnar út árið 2016
Louis Bonaparte

Louis Napoléon Bonaparte (fæddur Luigi Bonaparte; 2. september 1778 – 25. júlí 1846) var yngri bróðir Napóleons Bónaparte og var konungur Hollands frá 1806 til 1810 með stuðning bróður síns. Sem slíkur var hann þekktur sem Louis 1. (Lodewijk 1. á hollensku; Loðvík 1. á íslensku).

Louis var fimmta barn og fjórði sonur Carlo Buonaparte og Letiziu Ramolino sem komst á legg. Hann fæddist á Korsíku líkt og systkini sín, en Frakkar höfðu lagt eyjuna undir sig tæpum áratug áður en Louis fæddist. Louis fylgdi eldri bræðrum sínum í franska herinn og naut stuðnings Napóleons. Árið 1802 kvæntist hann stjúpfrænku sinni, Hortense de Beauharnais, dóttur Jósefínu keisaraynju, konu Napóleons.

Árið 1806 stofnaði Napóleon konungsríkið Holland í stað batavíska lýðveldisins og gerði Louis að konungi nýja ríkisins. Napóleon ætlaðist ekki til þess að Holland yrði meira en leppríki en Louis vildi ólmur vera eins sjálfstæður og mögulegt var og varð reyndar mjög vinsæll meðal nýrra þegna sinna. Napóleon varð brátt leiður á óstýrilæti bróður síns og innlimaði Holland því aftur inn í franska keisaradæmið árið 1810. Louis flýði til Austurríkis í útlegð og bjó þar til æviloka. Sonur hans varð síðar keisari síðara franska keisaradæmisins undir nafninu Napóleon III.

Heimild 
 

Einvaldar Hollands
Louis
Joseph Bonaparte

Joseph Bonaparte  (fæddur undir nafninu Giuseppe Buonaparte; 7. janúar 1768 – 28. júlí 1844) var franskur stjórnmálamaður, ríkiserindreki og aðalsmaður sem var eldri bróðir Napóleons Bónaparte Frakkakeisara. Joseph var meðlimur í öldungaráði fyrsta franska lýðveldisins og sem slíkur hjálpaði hann bróður sínum að fremja valdarán þann 9. nóvember 1799. Að launum varð Joseph valdsmaður í ríkisstjórnum Napóleons, fyrst sem konungur Napólí og Sikileyjar (1806–1808) og síðar sem konungur Spánar (1808–1813) undir nafninu José I. 

Eftir að Napóleon féll frá völdum tók Joseph sér titilinn greifi af Survilliers. Hann flúði til Bandaríkjanna, gerðist þar fasteignasali og var tekinn inn í tölu bandaríska heimspekingafélagsins. Hann varð einnig fyrstur manna til að flytja inn hóp franskra ballettdansara til Bandaríkjanna. Hann reyndi árið 1830 að snúa aftur til Frakklands en var meinað landvistarleyfi. Hann settist að í Englandi í nokkur ár en flutti að endingu til Ítalíu og lést þar árið 1844.

Heimild

Tilvísanir

Joseph
Konungar Napólí
Einvaldar Spánar
Porterhouse

Porterhouse er íslensk hljómsveit/studióverkefni. stofnandi Porterhouse er Finnur Bjarki, laga og textahöfundur og með honum voru þau Þorbjörg Tryggva söngkona og Hilmar Tryggvi söngvari og gítarleikari um tíma.
Meðal annars þegar gefinn var út geislaplatan Spinal Chords árið 2010 til styrktar Mænuskaðastofnunar Íslands. 

Fjöldi þekktra tónlistarmanna kom fram á þessari plötu m.a. söngararnir Eyþór Ingi, Pétur Örn Guðmundsson, Einar Ágúst, Shay Dillon. Stjórn upptöku og hljóðblöndun var í höndum Örlygs Smára og mastering af Bjarni Braga.

Tengill
www.porterhouse.is

Íslenskar hljómsveitir
Maratí

Maratí (मराठी Marāṭhī) telst til suðvesturgreinar indó-arískra mála. Talað af um 50 milljónum, einkum í Maharastra. Helsta mállýska konkaní. Ritað með devanagarí-stafrófi. Elstu textar frá 12. öld.

Maratí er opinbert tungumál í fylkjunum Maharashtra og Góa á Vestur-Indlandi, og er eitt 22 opinberra mála Indlands. Talendur málsins voru 73 milljónir frá og með 2001, og er 19. stærsta málið í heimi eftir fjölda talenda. Maratí er fjórða stærsta innfædda málið á Indlandi. Bókmenntasögu maratí má rekja til 900 f.Kr. og er hún lengst allra lifandi indóarískra mála. Það eru tvær aðalmállýskur marathí: staðalmarathí og varhadí. Maratí er náskylt öðrum málum svo sem khandeshí, dangí, vadvalí og samavedí. Árið 2015 var unnið að þýðingu á Brennu-Njáls sögu úr ensku á Maratí.

Indóarísk tungumál
Indóírönsk tungumál
Núristan

Núristan er hérað í Afganistan.

Afganistan
Kúrúkí

Kúrúkí er dravídamál talað af um 1 milljón í Bíhar-fylki á Norðaustur-Indlandi.

Dravídamál
Laoska

Laoska eða lao er tónamál sem flokkast til taí-mála. Laoska er ríkismál í Laos og er einnig talað í austurhluta Tælands. Málhafar eru um 9 milljónir.

Málið er ritað með sérstöku stafrófi, sem runnið er frá búrmísku stafrófi. Það er einkvæðismál og tónamál en hvort tveggja einkennir taí-mál.

Taí-mál
Eldgosið á Krakatá 1883

Eldgosið á Krakatá árið 1883 er stærsta gos sem verið hefur á undanförnum öldum. Krakatá er eyja á hafsvæði sem núna tilheyrir Indónesíu. Þar hófst eldgos síðdegis 26. ágúst 1883 og náði gosið hámarki síðla morguns 27. ágúst en þá hafði yfir 70% af eyjunni og nærliggjandi eyjaklasa eyðilagst og fallið saman inn í sigketil. Jarðhræringar héldu áfram þangað til í febrúar 1884. Talið er að í það minnsta 36.417 hafi látist af völdum eldgossins og flóðbylgju sem kom í kjölfar þess.

Tenglar
 Krakatau, Indonesia (1883)  upplýsingar frá San Diego State University um eldgosið 1883.
 Krakatoa Volcano: The Son Also Rises—Fylgiefni með  NPR sýningu.
 On-line images of some of Ashcroft's sunset sketches.
 The Java Disaster (1883) by Capt. W. J. Watson
 The great tsunami of August 26, 1883 from the explosion of the Krakatau valcaon (Krakatoa) in Indonesia – George Pararas-Carayannis

Eldgos
1883
Saga Indónesíu
Gjóskugos
Watchmen

Watchmen er myndasaga sköpuð af Alan Moore höfundi og Dave Gibbons teiknara. Litirnir voru eftir John Higgins.

Breskar myndasögur
Dave Gibbons

Dave Gibbons er breskur myndasöguhöfundur, sem hefur teiknað myndasögur síðan 1973. Hann er þekktastur fyrir að teikna Harlem Heroes, Dan Dare og á þátt í sköpun Rogue Troopers og Watchmen.

Breskir myndasöguhöfundar
The Sandman

Sandman er myndasaga eftir Neil Gaiman, Sam Keith og Mike Dringenberg. Neil Gaiman gerði handritið, teikningar eru eftir Sam Keith, Mike Dringenberg og marga aðra teiknara.
Pétur Pan

Pétur Pan er skáldsagnapersóna úr verkum skoska rithöfundarins J. M. Barrie. Pétur er hrekkjóttur og óstýrilátur ungur drengur sem getur flogið og fullorðnast aldrei. Hann býr í eilífri æsku sinni á galdraeyjunni Hvergilandi þar sem hann er leiðtogi „týndu strákanna“ og lendir í ævintýrum ásamt álfum, sjóræningjum, hafmeyjum, Indíánum og stundum venjulegum börnum úr heiminum utan við Hvergiland. 

Pétur Pan er heimsfræg persóna og breskt menningartákn. Auk þess að hafa birst í tveimur verkum eftir Barrie hefur hann birst í fjölda annarra sagnamiðla, m.a. í vinsælli Disney-teiknimynd frá árinu 1953.

Uppruni
J. M. Barrie notaði Pétur fyrst í bókinni The Little White Bird (1902), þar sem hann birtist sem sjö daga gamalt barn í kaflanum Peter Pan in Kensington Gardens. Eftir að persónan náði vinsældum voru kaflarnir með Pétri gefnir út á ný sem barnabók ásamt myndskreytingum eftir Arthur Rackham. Pétur varð frægur sem titilpersóna leikritsins Peter Pan, or The Boy Who Wouldn't Grow Up sem var frumsýnt þann 27. desember árið 1904 í London. Barrie skrifaði síðar skáldsögu eftir söguþræði leikritsins og gaf út árið 1911 með titlinum ''Peter and Wendy.

Barrie byggði Pétur á eldri bróður sínum, David, sem hafði látist í slysi aðeins þrettán ára gamall. Barrie og móðir hans ímynduðu sér að David yrði strákur að eilífu.

Tenglar

Tilvísanir

Skáldsagnapersónur
Skoskar bókmenntir
Ævintýri
Svartur föstudagur

Svartur föstudagur (úr ensku Black Friday, einnig nefndur svartur fössari á íslensku) er fjórði föstudagur í nóvember á hverju ári en í mörgum löndum er hann talinn fyrsti dagur jólaverslunartímans. Margar verslanir bjóða upp á afslátt og lengja opnunartíma sinn þann dag.

Hina „svörtu“ nafngift má rekja til þess að þann dag breyttust bókhaldstölur verslana úr rauðum (neikvæðar) í svartar (jákvæðar). 

Svartur föstudagur er haldinn daginn eftir þakkagjörðarhátíðina í Bandaríkjunum, en þaðan má rekja hefðina til ársins 1932. Þar er svartur föstudagur  talinn tekjuhæsti dagur ársins í mörgum verslunum.

Svartan föstudag er nú að finna í mörgum löndum, þar á meðal Kanada, Bretlandi, Þýskalandi, á Íslandi og víðar. Þessi hefð ruddi sér fyrst rúms á Íslandi árið 2013 þegar Húsgagnahöllin bauð uppá afslátt á Svörtum föstudegi. Árið eftir fylgdu fleiri verslanir og þeim fer fjölgandi með ári hverju. 

Á þessum degi eru verslanir með mikinn fjölda af vörum á afslætti. Algengt er að afsláttur sé mikill og takmarkað magn af vörum svo það þarf að hafa hraðar hendur. Oft hafa brotist út slagsmál því að spennan og æsingurinn er svo mikill að ná þeim vörum sem verið er að sækjast eftir. Árið 2006 slösuðust 98 manns og 7 dauðsföll tengd þessum degi voru tilkynnt í Bandaríkjunum. Dæmi eru um að fólk tjaldi jafnvel fyrir utan verslanir daginn áður til að komast inn um leið og hún opnar og geti þá tryggt sér þær vörur sem þau vilja.

Tilvísanir 

Smásala
Þakkagjörð

Þakkagjörð er hátíð sem haldin er í Bandaríkjunum, Kanada, á nokkrum Karíbahafseyjum og í Líberíu. Hátíðinni var upprunalega ætlað að vera tækifæri til að þakka fyrir uppskeru ársins sem var að líða. 

Svipaðar hátíðir er að finna í Þýskalandi og Japan. Þakkagjörð er haldin á öðrum mánudegi í október í Kanada en á fjórða fimmtudegi í nóvember í Bandaríkjunum. 

Þakkagjörðarhefðir eru mismunandi eftir löndum, en oft heimsækir fólk fjölskyldu sína og borðar sérstakan þakkagjörðarmat. 

Hátíðir
Hátíðir í Bandaríkjunum
Dunning–Kruger-áhrif

Dunning–Kruger-áhrifin eru tegund hugrænnar skekkju þar sem fólk ýmist vanmetur eða ofmetur færni sína. Þetta ranga mat stafar af bjagaðri sjálfsmynd fólks er leiðir til þess að það greinir síður eigin vanhæfni, og getur fólk á öllum greindarskalanum verið undir þessum áhrifum.

Félagssálfræðingarnir David Dunning og Justin Kruger hafa rannsakað og nefnt áhrifin.

Sjá einnig 
 Hybris

Hugsun
Sjálfskennd
Amor e Revolução

Amor e Revolução er brasilískur sjónvarpsþáttur.

Leikendur 

Brasilískir sjónvarpsþættir
Úmbúndú

Úmbúndú er bantúmál talað af um 2 milljónum í Angóla. 

Bantúmál
Údmúrt

Údmúrt (удмурт кыл, udmurt kyl; áður vótjak) telst til úralskrar greinar finnsk-úgrískra mála. Údmúrt er mál Údmúrta sem búa flestir í Údmúrtíu, þar sem údmúrt er opinbert tungumál ásamt rússnesku. Mælendafjöldi um 340.000. Málið er ritað með kýrillisku stafrófi.

10–30 % orðaforðans eru tökuorð úr tatarísku og rússnesku.

Úrölsk tungumál
Stjörnustríð: Klónastríðin

Stjörnustríð: Klónastríðin (Star Wars: The Clone Wars) er kvikmynd frá 2008 í Stjörnustríðs-seríunni, en henni var leikstýrt af Dave Filoni. Saga myndarinnar á sér stað á milli tíma Stjörnustríðs: Annars hluta: árásar Klónanna (2002) og Stjörnustríðs: Þriðja hluta - Hefndar Sithsins (2005).

Leikarar 

Stjörnustríð

Kvikmyndir frumsýndar 2008
Fennísk tungumál

Fennísk tungumál eru grein úralskra mála sem töluð eru á svæðinu í kringum Eystrasalt, helst í Finnlandi og Eistlandi. Málhafar fennískra mála eru um það bil 7 milljónir.

Fennísk mál eru átta samtals. Stærstu tvö málin eru finnska og eistneska en þau eru opinber mál í þeim löndum þar sem þau eru töluð. Meðal hinna fennísku málanna eru ingríska og votíska, sem töluð eru í Ingríu við Kirjálabotn, líflenska sem töluð var einu sinni um sundið við Riga. Í norðaustri eru kirjálska, lúdíska og vepsíska talaðar.

Smærri málin í fennísku greininni eru í útrýmingarhættu. Síðasti málhafi lívonísku lést árið 2013 en aðeins tylft málhafa vótíska er enn á lífi. 

Fennisk mál
Úrölsk mál
Lester B. Pearson

Lester Bowles „Mike“ Pearson (23. apríl 1897 – 27. desember 1972) var kanadískur fræðimaður, stjórnmálamaður og ríkiserindreki sem vann friðarverðlaun Nóbels árið 1957 fyrir að skipuleggja inngrip Sameinuðu þjóðanna í Súesdeiluna. Hann var forsætisráðherra Kanada frá árinu 1963 til 1968 fyrir tvær minnihlutastjórnir Frjálslynda flokksins í röð.

Á meðan Pearson var forsætisráðherra innleiddu ríkisstjórnir hans víðtækari heilbrigðisþjónustu, námslán, eftirlaun og tóku upp kanadíska fánann og kanadísku ríkisorðuna. Ríkisstjórnir hans sameinuðu einnig herafla Kanada. Pearson hélt Kanada utan við Víetnamstríðið og setti á fót nefnd um fjöltyngi og fjölmenningu. Árið 1967 afnam ríkisstjórn hans í reynd dauðarefsingu með því að einskorða hana við fáeina glæpi sem voru síðan lagðir niður árið 1976. Vegna þessara afreka og verka sinna með Sameinuðu þjóðunum og alþjóðastjórnmálum er Pearson gjarnan talinn einn áhrifamesti Kanadamaður 20. aldarinnar og einn besti forsætisráðherra Kanada.

Tilvísanir

Forsetar Allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna
Forsætisráðherrar Kanada
Handhafar friðarverðlauna Nóbels
Leiðtogar Kalda stríðsins
Samójedísk tungumál

Samójedísk tungumál eru ætt úralskra mála sem töluð eru báðum megin Úralfjalla nyrðst í Evrasíu. Málhafar samójedískra mála eru um það bil 35.000. Helst mála á norðurgreininni er nenets sem talað er af um 30.000 manns einkum á Jamalskaga.

Stærst suðurmálanna er selkúp sem er talað af 4–5.000 manns við Ob-flóa.

Úrölsk tungumál
Kanúrí

Sahara-mál talað af 3 milljónum manna, aðallega í norðausturhluta Nígeríu. Ennfremur nokkuð í suðausturhluta Níger og Tjad.
Saharamál

Saharamál eru lítil tungumálaætt innan nílósahara málaættarinnar. Kanúrí er með mestan mælendafjölda. Önnur mál í þessari ætt sem nefna má eru tebú og zaghava.

Nílósaharamál
Mansí

Mansí (áður kallað vógúl) er úralskt mál á úgrísku greininni talað af nokkur þúsund manns í Omsk-fylki í Vestur-Síberíu. Þótt mælendur séu fáir, um það bil 940 (2010), eru mállýskur samt nokkrar. Elsti textinn á mansí er þýðing á Nýja testamentinu frá 1868.

Heimild 

Úrölsk tungumál
Whataburger

Whataburger er skyndibiti veitingastaður sem gerir sérstaklega hamborgara. Það var stofnað árið 1950 í borginni Corpus Christi, Texas.

 American skyndibitastaðir
Johann Martin Schleyer

Johann Martin Schleyer (18. júlí 1831 Oberlauda – 16. ágúst 1912 Konstanz) var þýskur kaþólskur prestur, einkum þekktur fyrir að hafa búið til volapük.

Þýskir prestar
Volgaísk mál

Volgaísk mál eða volgísk mál eru undirflokkur finnskra-úgrískra mála. Til þessa flokks teljast marí, mordva, tjeremis og mordvínska. Volgaísk mál eru töluð á svonefndu Volgasvæði suðvestur af Úralfjöllum.

Finnsk-úgrísk tungumál
Evenkí

Evenkí er stærst mansjú-túngískra mála og talað af nokkrum þúsundum í norðurhluta Mið-Síberíu. Evenkí er þjóðtunga Evenka. Málið hefur orðið fyrir miklum áhrifum frá rússnesku en árið 2002 töluðu 92,7% Evenka rússnesku. Evenkí er talið vera í bráðri útrýmingarhættu.

Nokkur ritkerfi hafa verið notuð til að rita evenkí. Árið 1931 urðu Sovétmenn fyrstir til að skrifa evenkí niður, í upphafi með latnesku stafrófi, en þeir skiptu yfir í kýrillískt stafróf árið 1937. Í Kína er evenkí ritað með mongólsku stafrófi.

Mansjú-túngísk tungumál
Mansjú-túngísk tungumál

Mansjú-túngísk tungumál eru ætt tungumála sem töluð eru á víðu svæði í norðausturhluta Síberíu. Mörg þeirra eru í útrýmingarhættu og óvissa er um framtíð málættarinnar. Málhafar mansjú-tungískra mála eru um það bil 75.000. 

Evenkí á sér flesta mælendur, eða um 30.000. Til ættarinnar teljast einnig lamút, nanaí og mansjú, auk mállýskna.

Mansjú-túngísk tungumál
Tungumálaættir
Mansjú

Mansjú (
ᠮᠠᠨᠵᡠ
ᡤᡳᠰᡠᠨ manju gisun) er mansjú-túngískt mál í bráðri útrýmingarhættu sem talað er í Mansjúríu í Austur-Kína.

Mansjú var mál Mansjúa á fyrri tíð en veldi þeirra var mest eftir að þeir lögðu Kína undir sig á 17. öld. Keisaraætt Mansjúa, Qingættin, ríkti í Kína til 1912. Í rúmar tvær aldir var mansjúmálið opinbert mál í Kína og mikilvægt samskiptamál milli Kína og umheimsins. Allir embættismenn urðu að gangast undir próf í mansjú og allar keisaralegar tilskipanir og opinber skjöl voru rituð bæði á mansjú og kínversku.
Á þessu tímabili voru mörg klassísk kínversk rit þýdd á mansjú og hafa þær þýðingar komið evrópskum fræðimönnum að gagni við túlkun fornra kínverskra rita.

Á 19. öld hnignaði málinu ört vegna áhrifa frá kínversku og kínverskri menningu þannig að nú er það talað af aðeins fáeinum mönnum í Norðaustur-Kína. Talið er að aðeins 18 málhafar mansjú séu enn á lífi en þeir eru allir áttræðir.

Viðskeyti eru mikið notuð til orðbyggingar en sérhljóðasamræmi er ekki eins áberandi og til dæmis í mongólsku. Mansjú er ritað með sérstöku stafrófi sem lagað var eftir mongólsku stafrófi á 17. öld og á ekkert skylt við kínverska skrift.

Heimildir 

Mansjú-tungísk mál
Tungumál í útrýmingarhættu
Mende

Mende (Mɛnde yia) er nígerkongómál talað í Síerra Leóne og hluta Líberíu. Málhafar þess eru rúmlega 1 milljón manns.

Nígerkongótungumál
Malinke

Malinke (einnig þekkt sem malinka, mandinke, mandingo eða maninka) er nígerkongótungumál talað af 3 milljónum í Senegal, Gínea, Malí og nokkrum öðrum svæðum í Vestur-Afríku. Malinke flokkast til mande-mála níger-kongómála.

Nígerkongótungumál
Messapíska

Messapíska er útdautt indóevrópskt fornmál sem talað var í Apúlíu á Suðaustur-Ítalíu. Málið hefur varðveist í 300 áletrunum sem rekja má til 6. til 1. aldar f.Kr.

Talið er að messapíska hafi verið skyld illírísku. Messapíska dó út eftir komu Rómverja í Apúlíu.

Indóevrópsk mál
Fornmál
Illýríska

Illíríska er lítið þekkt útdautt indóevrópskt mál sem talað var í Illýría vestur á Balkanskaga að fornu. 

Litlar sem engar heimildir eru til um illírísku en hægt hafa verið að álykta einhverjar hljóðbreytingar frá frumindóevrópsku með því sem vitað er um málið. Engar illírískar bókmenntir hafa varðveist nema messapískar áletranir en deilt er um hvort þær teljist illírískar. Ekki er vitað hverjum öðrum indóevrópskum málum illíríska er skyld og þess vegna hefur hún verið flokkuð í sína eigin grein.

Útdauð tungumál
Indóevrópsk mál
Gondí

Gondí (Gōndi) er dravídamál talað af um það bil 2 milljón Gondum, aðallega í Madhya Pradesh, Gújarat, Telangana, Maharashtra, Chhattisgarh og Andhra Pradesh á Indlandi. Þótt gondí sé ættfeðramál Gonda talar aðeins helmingur þeirra málið. Gondí á sér langa bókmenntasögu.

Dravídamál
Gjiljak

Gjiljak, ennfremur stundum nefnt nivk eða nivkí, er tungumál talað af aðeins um fjögur þúsund manns á Norður-Sakhalín og umhverfis mynni Amúr-fljóts í Ytri-Mansjúríu. Það er talið til paleósíberískra mála, en tengsl þess við önnur þau eru þó ekki skýr.

Paleósíberísk mál
Paleósíberísk tungumál

Paleósíberísk tungumál er orð sem notað er í málvísindum til að flokka saman hóp lítilla tungumálaætta og óskýldra stakmála sem töluð eru í Norðaustur-Síberíu og Austur-Rússlandi. Paleósíberísk mál eru ekki skyld en þau eru flokkuð saman því talið er að þau hafa verið töluð á þessu svæði fyrr en núráðandi mál eins og tyrkísk mál og rússneska bárust þangað.

Helst þessara mála er tjúktsí sem á sér um 12.000 mælendur í því ýtarlegasta Norðaustri-Síberíu þar sem skemmst er til Alaska. Skylt tjúktsí er korjak, talað af um 6.000 á innri hluta Kamsjatkaskaga. Á svipuðum slóðum er að finna þriðja málið skylt þessum—ítelmen—sem aðeins á sér nú um 500 mælendur.

Óskyldu málin sem þó eru sett þar í hóp eru gjiljak, ket og júkagír.

Paleósíberísk mál
Einangruð tungumál
Júkagír

Júkagír er ætt tveggja náskýldra paleósíberískra mála töluð í kringum Kolyma-fljót í Austur-Rússlandi. Samkvæmt manntalinu 2002 töluðu 604 manns þessi tvö mál en talið er að fjöldi málhafa hafi verið ofmetinn enda sýna gögn frá 2009 að málhafar málanna tveggja eru í kringum 75 manns. Ættin er því talin í bráðri útrýmingarhættu.

Paleósíberísk mál
Magadanfylki

Magadanfylki (rússneska: Аму́рская о́бласть) er fylki í Rússlandi. Fylkið er tæplega 150.000 km² að flatarmáli en íbúar þess voru rúmlega 830 þúsund árið 2010.

Fylki í Rússlandi
Ótómangveísk tungumál

Ótómangveísk tungumál eru hópur amerískra frumbyggjamála sem töluð eru á litlu svæði í Oaxaca-héraði í Mexíkó. Helst þeirra eru ótómí, mixtek og zapotek sem sérhvert er talað af um kvartmilljón. Lifandi mál þessa málaflokks tilheira öll ótó-greininni. Mangve-málin sem öll eru úr tölu dottin náðu lengra  til suðurs til Níkaragúa og Kosta Ríka.

Tungumálaættir
Þjóðleikhúskjallarinn

Þjóðleikhúskjallarinn er skemmtistaður í kjallara Þjóðleikhússins við Hverfisgötu í Reykjavík. Kjallarinn var fyrst opnaður fyrir kaffisölu á sýningarkvöldum á frumsýningu óperunnar Rigoletto 3. júní árið 1951. Fljótlega varð staðurinn vinsæll fyrir alls kyns sýningar, uppákomur, fundi, ráðstefnur og mannamót. Frá því skömmu eftir 1970 fram á miðjan 10. áratug 20. aldar var þar rekinn vinsæll dans- og tónleikastaður. 

Búsáhaldabyltingin náði hápunkti sínum með mótmælasamkomu fyrir utan Þjóðleikhúskjallarann kvöldið 22. janúar 2009 þegar Samfylkingarfélagið í Reykjavík hélt þar fund. Á fundinum var samþykkt ályktun um að flokkurinn ætti að slíta stjórnarsamstarfi við Sjálfstæðisflokkinn. Fjórum dögum síðar ákváðu Ingibjörg Sólrún Gísladóttir og Geir H. Haarde að slíta stjórnarsamstarfinu.

Þjóðleikhúsið
Skemmtistaðir í Reykjavík
Miðborg Reykjavíkur