alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Secretariat

Secretariat (30. mars 1970 – 4. október 1989) var bandarískur veðhlaupahestur sem sigraði Triple Crown-keppnina árið 1973 og varð þar með fyrsti sigurvegar keppninnar í 25 ár.

Veðhlaupahestar
Bandarískir hestar
Samræmd stafsetning forn

Samræmd stafsetning forn var aðferð við að samræma stafsetningu í útgáfu norrænna miðaldabókmennta sem byggðist á íslensku eins og fyrstu málfræðingarnir lýstu henni um 1200. Þessi aðferð var ríkjandi í alþýðilegum útgáfum Íslendingasagna frá lokum 19. aldar fram að miðri 20. öld. Þessi stafsetning er notuð í útgáfum Hins íslenzka bókmenntafélags, þótt stafsetning hverrar útgáfu fari eftir aldri þeirra rita, sem um er að ræða. Í Morkinskinnu er t.d. notað ǫ til að tákna u-hljóðvarpið a > ǫ, en í Hákonar sögu gamla er notað ö. Þessi hljóðbreyting mun einmitt hafa orðið á 13. öld.

Þegar Ragnar í Smára og fleiri tóku upp á því að gefa út Laxdælu með lögboðinni nútímastafsetningu árið 1941 urðu út af því gríðarlegar deilur enda höfðu þá flestir vanist því að líta á samræmdu útgáfurnar sem hinn eina rétta texta. Ýmsir sem börðust fyrst gegn nýju útgáfunum, svo sem Árni í Múla, skiptu þó um skoðun síðar þegar ljóst þótti að nýja útgáfan breytti aðeins stafsetningu en ekki orðalagi.

Íslenska
Íslendingasögur
Broad Peak

Broad Peak (enska: „Breiðtindur“; áður nefnt K3), einnig þekkt sem Faichan Kangri meðal íbúa Baltistan, er 12. hæsta fjall jarðar. Það er 8051 metrar. Fjallið er í Gasherbrum-fjallgarðinum (sem er hluti Karakoram-fjallgarðins ) á landamærum Pakistans og Kína. Fyrstir til að klífa fjallið voru Austurríkismennirnir Fritz Wintersteller, Marcus Schmuck, Kurt Diemberger, og Hermann Buhl 9. júní 1957.

Karakoram-fjallgarðurinn
Fjöll í Pakistan
Fjöll í Kína
Fjöll yfir 8000 metra hæð
Raisting

Raisting er sveitarfélag í héraðinu Weilheim-Schongau í Bæjaralandi í Þýskalandi. Íbúar eru rúm tvö þúsund.

Bæjaraland
Astara (Aserbaídsjan)

Astara er borg i Aserbaídsjan.

Astara
Andakílsá

Andakílsá er dragá sem fellur úr Skorradalsvatni og rennur um 12 kílómetra leið uns hún fellur í Hvítá í Borgarfirði.  Í ánni eru fossar, Andakílsárfossar. Í Andakílsá er Andakílsárvirkjun en hún var byggð á árunum 1946-47. Virkjunin er í dag rekin af Orkuveitu Reykjavíkur. Virkjað afl er 8.2 megavött og ársafköst 32 gígawattstundir.  Rennsli árinnar getur sveiflast allt frá 3 til 22 m3/sek.

Í ánni veiðist bæði lax og silungur.

Tengt efni 
 Andakíll

Heimildir 
Heimasíða Orkuveitu Reykjavíkur - skoðað 11.6.2008
Veiðivefur NAT  - skoðað 9.6.2008 
Heimasiða Stangveiðifélags Reykjavíkur - skoðað 9.6.2008

Borgarfjörður
Ár á Íslandi
Allianz Arena

Allianz Arena eða Allianz-leikvangurinn er knattspyrnuleikvangur norðan við München í Þýskalandi. Leikvangurinn tekur 75 þúsund manns í sæti og opnaði 30. maí 2005. Leikvangurinn var hannaður af svissneska arkitektafyrirtækinu Herzog & de Meuron. 
Bayern München spilar heimaleiki sína þar.

Knattspyrnuleikvangar í Þýskalandi
Sjálfsþurftarbúskapur

Sjálfsþurftarbúskapur er það nefnt þegar hvert heimili, bóndabær eða sveitaþorp er sjálfu sér nægt að flestu leyti varðandi framleiðslu á matvælum og öðrum nauðþurftum. Fjölskyldan er oft efnahagsleg kjarnaeining og framleiðir flest allt það sem hún þarfnast fyrir sjálfa sig en framleiðir lítið umfram það. Markaðsstarfsemi er afar takmörkuð í samfélögum sem einkennast af sjálfsþurftarbúskap og þá einkum í formi skiptiverslunar. Peningar og aðrir gjaldmiðlar er óþekktir eða til lítilla nota. 

Efnahagslíf
Fyrsta skóflustunga

Fyrsta skóflustunga er athöfn sem fram fer við upphaf byggingarframkvæmdar. Oft eru það stjórnmálamenn eða athafnamenn sem taka fyrstu skóflustunguna. Athöfnin getur farið fram mörgum mánuðum (eða jafnvel árum) áður en hin eiginlega framkvæmd hefst. Fyrsta skóflustungan er þannig yfirlýsing um að ætlunin sé að byggja á þeim stað fremur en eiginlegt upphaf framkvæmdatímans. Stundum er skóflan sem notuð er varðveitt eftir athöfnina og stillt út til sýnis þegar byggingin er fullbúin.

Tengt efni 
 Hornsteinn

Byggingar
Borðaklipping

Borðaklipping er athöfn sem oft er haldin þegar opnað er fyrir aðgang almennings að einhverju mannvirki. Þá er borði strengdur fyrir inngang byggingarinnar, yfir veginn eða brúna sem á að opna og síðan klipptur með viðhöfn. Oft eru það þekktar persónur, stjórnmálamenn sem klippa á borðann, einkum ef um er að ræða opinbert mannvirki. Skærin og hluti borðans eru oft varðveitt eftir athöfnina og stillt út til sýnis.

Tengt efni
 Fyrsta skóflustunga
 Hornsteinn

Byggingar
Athafnir
Karl Gústaf Svíakonungur

Karl Gústaf Svíakonungur getur átt við um:
 Karl 10. Gústaf sem var konungur Svíþjóðar 1654-1660
 Karl 16. Gústaf sem hefur verið konungur Svíþjóðar frá 1973.

Svíakonungar
Íslensk málstöð

Íslensk málstöð (komið á fót 1985) var skrifstofa og framkvæmdastofnun Íslenskrar málnefndar. Íslensk málstöð var sameinuð fleiri stofnunum á sviði íslenskra fræða árið 2006, í Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum. Málræktarsvið stofnunarinnar sinnir verkefnum sem áður voru unnin á Íslenskri málstöð.

Tenglar 
 Um stofnunina Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum
 Orðabanki Íslenskrar málstöðvar

Íslenska
Þota

Þota er loftfar knúið áfram með þotuhreyflum. Þotur geta flogið mikið hraðar en venjulegar flugvélar og ná þær allt að 10.000 til 15.000 metra hæð.

Orðsifjafræði 
Íslenska orðið þota er nýyrði og er dregið af lýsingarhætti þátíðar sagnarinnar þjóta sem er þotinn.

Tengt efni 
 Jumbo þota

Heimildir
Vátrygging

Vátrygging (oftast kölluð trygging) er tegund áhættustjórnunar í formi samnings um þjónustu milli aðila (t.d. einstaklings eða fyrirtækis) og vátryggjanda (tryggingafélag). Tjónþoli, sem hefur gilda vátryggingu, fær þá bætt það tjón, sem hann verður fyrir gegn því að hann greiði umsamið vátryggingariðgjald allan samningstímann.

Flestar tryggingar fela einnig í sér sjálfsábyrgð, sem þýðir að þjónþoli greiðir fyrirfram ákveðna, tiltölulega lága upphæð sjálfur af kostnaði tjóns.

Það eru margar tegundir tryggingar, svo sem brunatryggning, heilsutrygging, líftrygging, húseingdatrygging, heimilistrygging, atvinnutrygging og kortatrygging.

Tenglar 
 VÍS – Tryggingar 

Trygging
Fjármál
Sjóflugvél

Sjóflugvél er flugvél, sem getur tekið á loft og lent á stöðuvatni eða sjó og flýtur á vatni eins og bátur. Sumar sjóflugvélar geta einnig lent á flugvöllum.

Tengt efni 
 Katalínu-flugvél
Grumman G21 Goose

Flugvélar
Ítalskur skúti

Ítalskur skúti á við nokkrar myntir sem slegnar voru á Ítalíu fram á 19. öld. Nafnið er dregið af latneska orðinu scutum sem merkir „skjöldur“. Á 16. öld var heitið notað á stóra silfurmynt sem gat verið mismunandi að stærð eftir því hvaðan hún kom.

Fyrsti silfurskútinn (scudo d'argento) var sleginn árið 1551 í Mílanó af Karli 5. keisara.

Í Páfaríkinu var skúti Páfaríkisins opinber gjaldmiðill til 1866. Orðið er líka heiti gjaldmiðilsins sem notaður var í Portúgal áður en evran var tekin upp.

Peningar
Nevers

Nevers (latína: Noviodunum, síðar Nevirnum og Nebirnum) er sveitarfélag í miðju Frakklandi í sýslunni Nivernais og umdæminu Nièvre á bökkum fljótsins Loire. Íbúar eru rúm fjörutíu þúsund. 

Bæjarins er getið í rómverskum heimildum frá innrás þeirra í Gallíu. Júlíus Sesar gerði bæinn að birgðastöð. Edúar voru Keltar sem bjuggu þar. Eftir ósigur Sesars í orrustunni við Gergóvíu 52 f.Kr. brenndu þeir bæinn og rændu því sem þeir gátu. Í Leiðarlýsingu Antonínusar frá 3. öld er bærinn kallaður Nevirnum. Við lok 5. aldar varð bærinn biskupsdæmi. 

Sveitarfélög í Nièvre
Úrbínó

Úrbínó er víggirt borg í héraðinu Marke á Ítalíu, suðvestan við höfuðstað héraðsins, Pesaró. Borgin er á heimsminjaskrá UNESCO vegna ríkulegra minja frá endurreisnartímanum, einkum frá þeim tíma þegar Friðrik frá Montefeltro ríkti yfir borginni 1444 til 1482. Úrbínóháskóli var stofnaður 1506. 

Marke
Porto Covo

Porto Covo er önnur tveggja sókna í sveitarfélaginu Sines í Portúgal. Staðurinn er þekktur fyrir baðstrendur. 

Sines
Philadelphia-sýsla, Pennsylvaníu

Philadelpha-sýsla er sýsla í Pennsylvaníu, Bandaríkjunum sem nær yfir sama svæði og borgin Philadelphia. Sýslan er ein af þremur sem William Penn stofnaði árið 1682.

Sýslur í Pennsylvaníu
Friðrik barbarossa

Friðrik barbarossa („rauðskeggur“) eða Friðrik 1. (1122 – 10. júní 1190) var kjörinn konungur Þýskalands í Frankfurt 4. mars árið 1152. Hann var krýndur í Aachen 9. mars og krýndur konungur Ítalíu 1154 í Pavíu og loks keisari hins heilaga rómverska ríkis af Hadríanusi 4. páfa í Róm 18. júní 1155. 

Áður en hann gerðist keisari var hann hertogi af Svefalandi sem Friðrik 3. Hann var sonur Friðriks 2. af Hohenstaufen-ættinni. Móðir hans, Júdit, var dóttir Hinriks svarta, hertoga af Bæjaralandi, og Friðrik var því kominn af tveimur valdamestu ættum Þýskalands á þeim tíma. 

Friðrik fór í margar herfarir til Ítalíu en í þeirri síðustu árið 1174 beið hann ósigur gegn Langbarðabandalaginu í orrustunni við Legnano. Með friðarsamningum í Konstanz fengu borgirnar í Langbarðalandi rétt til að kjósa sér eigin stjórn.

1189 lagði Friðrik upp í þriðju krossferðina sem einnig var leidd af Filippusi Ágústusi Frakkakonungi og Ríkharði ljónshjarta. Hann lést þegar hann hélt yfir ána Salef (nú Göksu) í Kilikíu í suðausturhluta Anatólíu. 

Í seinni heimsstyrjöldinni var innrás Þjóðverja í Sovétríkin árið 1941 nefnd „Barbarossa-aðgerðin“ (þýska: Unternehmen Barbarossa) í höfuðið á Friðriki.

Keisarar hins Heilaga rómverska ríkis
Göksu

Göksu (einnig nefnd Geuk Su, Goksu Nehri, Salef, Kalykadnos) er fljót í héraðinu Çukurova í Tyrklandi. Áin á upptök sín í Tárusfjöllum og rennur þaðan 260 km út í Miðjarðarhafið. 

Ár í Tyrklandi
Apple II

Apple II var fyrsta örtölvan sem fyrirtækið Apple Inc. fjöldaframleiddi. Apple II var talsvert þróaðri en Apple I sem var aðallega ætluð tölvuáhugamönnum. Apple II var ein af fyrstu vinsælu einkatölvunum og átti þátt í því að gera Apple að gróðavænlegu fyrirtæki. Hún var fyrst kynnt á tölvuráðstefnunni West Coast Computer Faire árið 1977.

Apple
Einkatölva

Einkatölva er tölva sem er ætluð einum notanda í einu andstætt stórtölvu sem þjónar mörgum samtímanotendum í gegnum útstöðvar. Stærð, verð og geta einkatölva miðast þannig við milliliðalaus einkanot. Með tilkomu örgjörva um miðjan 8. áratuginn varð mögulegt að hanna minni tölvur, sem upphaflega voru kallaðar örtölvur. Undir lok 8. áratugarins var síðan farið að markaðssetja tölvur sem heimilistæki og heimilistölvan varð til samfara minnkandi framleiðslukostnaði. 

Með tilkomu einkatölva og notendavænna stýrikerfa og forrita hefst tölvubyltingin. Orðið einkatölva á yfirleitt við tölvu sem inniheldur móðurborð, örgjörva, staðbundna gagnageymslu líkt og harðan disk, tölvuskjá og lyklaborð. Sumar einkatölvur hafa sambyggðan tölvukassa og skjá, t.d. Macintosh 128K og flestar eru búnar tölvumús. Einkatölvur geta til dæmis verið borðtölvur, fartölvur eða fistölvur.

Einkatölvur
Munnvatn

Munnvatn er vatnskennt og yfirleitt froðukennt efni sem myndast í munni manna og flestra dýra.
Kópavogsvöllur

Kópavogsvöllur er fjölnota leikvangur í Smáranum í Kópavogi. Hann er notaður jafnt undir knattspyrnu og frjálsar íþróttir og er heimavöllur  Breiðabliks.

Kópavogur
Íslensk íþróttamannvirki
Risaborg

Risaborg er mjög stórt stórborgarsvæði eða keðja af samliggjandi stórborgarsvæðum. Bandaríkjamaðurinn Jean Gottman var fyrstur til þess að nota hugtakið til að lýsa hinu risavaxna BosWash stórborgarsvæði á austurströnd Bandaríkjanna. Svæðið inniheldur m.a. stórborgirnar Boston í Massachusetts, New York, Philadelphiu, Baltimore og Washington D.C..

Samgöngubætur eins og hraðbrautir og lestir eru oft hvatar að myndun risaborga.

Nokkrar risaborgir 

 Taiheiyō-beltið í Japan
 Rín-Ruhr í Þýskalandi
 BosWash í Bandaríkjunum

Mannvistarlandafræði
Transport for London

Transport for London (TfL) er enskt opinbert fyrirtæki sem stjórnar samgöngukerfi stórborgarsvæðis Lundúna. Nefnd stjórnar Transport for London og eru meðlimir nefndarinnar kosnir af borgarstjóra Lundúna. Samtök voru stofnuð árið 2000 til að taka við af London Regional Transport en þau tóku fyrst við stjórn neðanjarðarlestakerfis Lundúnaborgar árið 2003.

Transport for London stjórnar aðgöngumiðakerfinu, að meðtöldum Travelcard og Oyster-kort sem nýtast yfir kerfinu.

Samgöngur í London
Heimabanki

Heimabanki eða netbanki er forrit sem býður viðskiptavinum banka möguleika á því að nálgast bankaþjónustu í gegnum heimilistölvu eða annað tæki (til dæmis snjallsíma), og er þá hægt að nálgast bankann og sinna viðskiptum sínum þegar manni hentar. Heimabankinn er alltaf opinn.

Bankar
Höfuðbók

Höfuðbók eða HB kallast í reikningsnúmerum þeir tveir tölustafir sem gefa að til kynna hvaða kerfi viðkomandi reikningur tilheyrir.

Dæmi úr kerfi RB
AH 22 = Almennur hlaupareikningur
AH 26 = tékka- eða debetkortareikningur
AH 29 = Myntreikningur
SB 64 = Innheimtuskuldabréf
SB 74 = Skuldabréf

Bókhald
Sendiráð

Sendiráð eru starfsstöðvar utanríkisþjónustu lands erlendis. Innan sendiráða starfa stjórnarerindrekar sem vinna eiga að hagsmunum viðkomandi lands í erlendum löndum. Sendifulltrúar eru sendiherrar og aðrir starfsmenn utanríkisþjónustu erlendis. Störf sendiráðs eru til dæmis útgáfu vegabréfa og vegabréfa-áritana, bera skilaboð milli stjórnmálamanna og stofnana landa í millum, aðstoða ríkisborgara sem standa fyrir viðburðum í viðkomandi landi eða hafa lent í vandræðum erlendis svo sem verið fangelsaðir.

Íslensk sendiráð 
 
Ísland rekur sendiráð í Austurríki (Vínarborg), Bandaríkjunum (Washington), Belgíu (Brussel), Bretlandi (London), Danmörku (Kaupmannahöfn), Finnlandi (Helsinki), Frakklandi (París), Indlandi (Nýju-Delí), Ítalíu (Róm), Japan (Tókýó), Kanada (Ottawa), Kína (Peking), Malaví (Lílongve), Mósambík (Mapútó), Namibíu (Windhoek), Noregi (Osló), Rússlandi (Moskvu), Srí Lanka (Kolombo), Suður-Afríku (Pretoríu), Svíþjóð (Stokkhólmi), Úganda (Kampala), Þýskalandi (Berlín) og Pólland (Varsjá).

Tengt efni 
 Sendiráð Íslands

Stjórnmál

da:Ambassade
fr:Ambassade
hr:Veleposlanstvo
it:Agente diplomatico
nl:Ambassade
pl:Ambasada
ru:Посольство
uk:Посольство
Hagkaup

Hagkaup eru íslenskt smásölufyrirtæki í eigu Haga sem selur matvörur, fatnað, raftæki, afþreyingarefni og leikföng. Hagkaup eru með átta verslanir á Íslandi, þar af sex á höfuðborgarsvæðinu. Í Hagkaupum starfa 700-750 manns. Framkvæmdastjóri er Sigurður Reynaldsson. Hagkaup segjast reka stærstu verslun landsins í Smáralind.

Hagkaup voru upphaflega stofnuð af Pálma Jónssyni (sem oftast var nefndur Pálmi í Hagkaup) árið 1959. Árið 1967 opnaði hann fyrstu Hagkaupaverslunina við Miklatorg í Reykjavík.

Jólin 2008 buðu Hagkaup viðskiptavinum sínum að taka lán til hálfs árs á 3% vöxtum fyrir þeim vörum sem þeir töldu sig vanta. Þetta var gert að sögn forsvarsmanna Hagkaupa til þess að koma til móts við þá sem höfðu lítið milli handanna sökum efnahagskreppunnar. Um sjö hundruð manns tóku slík lán þrátt fyrir að umboðsmaður Alþingis hafi varað við þeim.

Tilvísanir

Tenglar 
 Heimasíða Hagkaupa

Íslenskar verslunarkeðjur
Íslenskar matvöruverslanir
Íslensk fyrirtæki

Íslenskar verslanir
Kringlumýrarbraut

Kringlumýrarbraut er stór gata í Reykjavík nefnd eftir Kringlumýri. Í mótmælum vörubílstjóra þann 1. apríl 2008 stöðvuðu bílstjórarnir umferð við gatnamót Kringlumýrarbrautar og Miklubrautar í um tíu mínútur þar til lögreglan kom á vettvang.

Tenglar
Miklabraut - Kringlumýrarbraut Frumdrög - áfangaskýrsla

Heimildir

Götur í Reykjavík
Abbas 2.

Abbas 2. (20. desember 1633 – 25. september 1666) var keisari (sja) í Safavídaríkinu í Persíu frá 15. maí 1642 til dauðadags. Hann var á barnsaldri þegar hann tók við völdum af föður sínum, Safi, og stjórn ríkisins var því í höndum stórvesírsins Saru Taqi. Saru Taqi barðist gegn spillingu í stjórnkerfinu sem aflaði honum margra óvina og hann var myrtur árið 1645. 

Frá fimmtán ára aldri fór Abbas að taka meiri þátt í stjórn landsins, ólíkt föður sínum, og honum tókst að hertaka Kandahar og halda henni gegn árásum Mógúlveldisins. 

Íranskeisarar
Safavídaríkið
Fasilídes

Fasilídes (ge'ez ፋሲልደስ Fāsīladas, nútímamál Fāsīledes; ríkisnafn ʿAlam Sagad, ge'ez ዓለም ሰገድ ʿĀlam Sagad, nútímamál ʿĀlem Seged, „sá sem heimurinn hneigir sig fyrir“; 1603 - 18. október, 1667) var Eþíópíukeisari frá 1632. Hann var af Salómonsætt, sonur Susenyosar keisara og Sultana Mogassa drottningar. 

Fasilídes var hylltur sem keisari þegar árið 1630 af uppreisnarmönnum undir stjórn Sersa Krestos, en hann náði ekki völdum fyrr en faðir hans sagði af sér tveimur árum síðar. Hann dró enn frekar úr áhrifum Jesúíta í landinu, gerði eignir þeirra upptækar og hrakti þá að lokum burt úr landinu, eftir að hann frétti af árás Portúgala á Mombasa í Kenýa. 1665 lét hann brenna þær kaþólsku bækur sem eftir voru í landinu. 

Fasilídes stofnaði borgina Gondar árið 1636 og gerði hana að höfuðborg. Mest af valdatíma hans fór í að berja niður uppreisnir meðal Ageva eða hrinda árásum Orómóa í suðri. 

Eþíópíukeisarar
The Sun

The Sun er breskt æsifréttablað sem kemur út alla daga vikunnar. Það er gefið út í Bretlandi og Írlandi, og er með stærst umferð enskt dagblaðs í heimi, 3.126.866 eru afrit lesin á hverjum degi. Í raun er dagblaðið í eigu News Corporation. Það var stofnað 15. september 1964 til að skipta um Daily Herald. Í dag er blaðið þrætugjarnt, sérstaklega fyrir að finna upp hugtakið „pía 3. blaðsíðu“ (e. Page Three girl), þ.e.a.s. topplaus fyrirsæta sem er á 3. blaðsíðu blaðsins.

Bresk dagblöð
News Corporation

News Corporation (oftast News Corp) (, , , ) er stærsta fjölmiðlafyrirtæki í heimi eftir markaðsvirði. Framkvæmdastjórinn fyrirtækis er Rupert Murdoch og er forstjórinn Peter Chernin. News Corporation er opinbert fyrirtæki á verðbréfaþing í New York, á Australian Securities Exchange og á verðbréfaþing í London. Í byrjún var fyrirtækið gerð að hlutafélagi í Ástraliu en var gerð að hlutafélagi aftur árið 2004 í Delaware. Höfuðstöðvar fyrirtækis eru í Rockerfeller Center á Sjötti breiðstræti í New York.

Árið 2007 var tekjur US$28,655 billjónir.

Tenglar 
 News Corporation — opinber vefsíða

Bandarísk fyrirtæki
Melavöllurinn

Melavöllurinn var íþróttaleikvangur sem var reistur af Íþróttasambandi Reykjavíkur á Melunum (Skildinganesmelum) sunnan Hringbrautar í Vesturbæ Reykjavíkur árið 1925. Völlurinn var vígður 17. júní 1926 og var notaður til knattspyrnuiðkunar allt til ársins 1984 þegar hann var lagður niður.

Saga vallarins
Í kjölfar þess að Íþróttavöllurinn á Melunum var dæmdur ónothæfur þurfti að leita á önnur mið til að leika knattspyrnu. Ákveðið var að reisa völl nálægt þeim stað sem gamli íþróttavöllurinn hafði staðið. Hafist var handa við að byggja hann 1925 og var hann vígður þann 17. júní árið 1926. Fyrsta mótið sem fór þar fram var allsherjarmót ÍSÍ.

Framan af var það þó knattspyrnan sem var ráðandi á Melavellinum, en árin 1926 - 1959 voru nær allir leikir í efstu deild karla í knattspyrnu leiknir á honum og Íslandsmeistaratitillinn var afhentur þar í 31 skipti á þeim árunum fyrir utan þrjú ár, 1928 var bikarinn afhentur í Iðnó, en 1957 og 1959 á Laugardalsvelli.

Laugardalsvöllurinn var vígður árið 1957 og með tilkomu grasvallar þótti Melavöllurinn sem malarvöllur óspennandi kostur og æ færri leikir voru leiknir þar í efstu deild. Bikarúrslitaleikirnir voru þó enn leiknir á Melavellinum allt fram til ársins 1972. Flóðljós voru sett þar upp árið 1971. Völlurinn var þó ekki lagður af strax og héldur æfingar frjálsíþróttafólks og yngri flokka í knattspyrnu áfram, þar var skautasvell á vetrum auk þess sem tónleikar voru haldnir þar af og til. Frægir pönktónleikar, Melarokk, voru haldnir þar árið 1982. Völlurinn var loks lagður niður árið 1984 sama ár og nýr gervigrasvöllur var tekinn í notkun í Laugardal.

Síðasti leikurinn í efstu deild sem fór þar fram var viðureign KA og KR. KA vann 1-0 og var það Hinrik Þórhallsson sem skoraði sigurmarkið, og síðasta markið á Melavellinum, 55 árum eftir að Helgi Eiríksson, Víkingi Reykjavík, skoraði fyrsta markið þar í 4-1 sigri á Val.

Staðsetning

Melavöllurinn stóð innan þess svæði sem nú til dags afmarkast af Hringbraut, Birkimel, Melatorgi, Suðurgötu og Hótel Sögu. Hann stóð alveg upp við Suðurgötu og einhver hluti hans var þar sem Þjóðarbókhlaðan stendur nú.

Heimild
 

Íþróttavellir á Íslandi
Hornasumma þríhyrnings

Hornasumma þríhyrnings (samtala úr samlagningu allra þriggja horna í þríhyrningi) er 180° (gráður).

Þetta voru viðtekin sannindi um þúsundir ára.

(að undanförnu þó að viðbættu: á sléttum fleti eða sléttu).

Frumsetningar Evklíðs voru taldar liggja í svo augum uppi og ekki þyrfti að sanna þær, og hornasumma þríhyrnings var afleiðing af þeim.

Um fimmtu setningu Evklíðs, höfðu stærðfræðingar þó löngum efasemdir og reyndu að sanna hana út frá hinum. Í yfir 2000 ár gekk hvorki né rak í þeim efnum.

Rússinn Lobasjevsky hjó á hnútinn árið 1829. Í stað fimmtu setningar Evklíðs setti hann aðrar, sem gengu í berhögg við hana. Einhverjir hefðu haldið, að úr því yrði óskapnaður og tómt rugl. En nei, útkoman varð ný og rökrétt óevklíðsk og frábrugðin rúmfræði. 

Talið er að óháð Lobasjevsky hafi hinn þekkti þýski stærðfræðingur Gauss og hinn ungverski Bolyai einnig uppgötvað þetta, en Gauss aldrei birt það og Lobasjevsky orðið á undan Bolyai að birta það.

Lobasjevsky varð fyrstur til að birta opinberlega tillögu um mælingu á rúmfræði himingeimsins. Hann lagði til að mæla stöðu Sirius með 6 mánaða millibili.

Gauss, sem lagði stund á landmælingar árin 1818-1832, átti gögn um marga stóra þríhyrninga. Með þekktari sögum, sem ævisöguhöfundurinn Bühler segir þó að sé mýta, er að Gauss hafi viljað kanna tilvist óevklíðskrar rúmfræði með mælingu hornasummu þríhyrnings fjallstindanna Hohenhagen, Inselberg og Brocken. Útkoman var 180 gráður innan skekkjumarka. Það er, að þótt rúmið sé óevklíðskt, sem síðar kom í ljós að það er, þarf lengri fjarlægðir til að frávik hornasummunnar frá 180 gráðum sé mælanlegt. 

Niðurstaða einnar breytingar Lobasjevskys á fimmtu setningunni, að í stað þess að samsíða línur skerist aldrei, heldur skerist í tveimur punktum leiddi til rúmfræði kúlu, þar sem gildir að:  

Hornasumma þríhyrnings er alltaf meiri en 180 gráður.

Á hýperbólskum fleti gildir hinsvegar að:

Hornasumma þríhyrnings er alltaf minni en 180 gráður.

Óevklíðsk rúmfræði olli þáttaskilum. Ekki aðeins að í lagi sé að draga í efa og skipta út viðteknum „sannindum“ / frumforsendum, heldur megi með því komast á áður lokaðar og óþekktar slóðir. Þá varð “skilnaður að borði og sæng” milli stærðfræðinnar og veruleikans. “Vísi stærðfræðin til veruleikans, er hún ekki viss, en ef hún er viss, vísar hún ekki til veruleikans,” sagði Einstein. Með óevklíðskri rúmfræði, og þeirri hugmynd að jafnvel hið ósýnilega þrívíða rúm okkar gæti verið sveigt, var skref stigið í átt til almennu afstæðiskenningar hans.

Tilvísanir
Viðeyjarprent

Viðeyjarprent var prentsmiðja sem starfrækt var í Viðey. Þar var Klausturpósturinn prentaður 1819 - 1827, Sunnanpósturinn 1835 - 1836 og 5. árgangur af Fjölni 1839 - 1840. Klausturpósturinn og Sunnanpósturinn voru mánaðarrit en Fjölnir var ársrit.

Viðey
Bókaútgáfur á Íslandi
Prentsmiðjur á Íslandi
Klausturpósturinn

Klausturpósturinn var  fyrsta mánaðarritið sem kom út á íslensku var fyrst prentað á Beitistöðum 1818 en  var síðan prentað í Viðeyjarprentsmiðju 1819 - 1827. Það var Magnús Stephensen dómstjóri sem gaf út Klausturpóstinn og í honum var innlent og erlent frétta- og fræðsluefni.

Klausturpósturinn naut talsverðra vinsælda og var upplagið á bilinu 500 og 1.000 eintök. Hvert tölublað var sextán blaðsíður og prentað með gotnesku letri. Eftir að útgáfa þess hætti liðu átta ár áður en sambærilegt rit kom út á Íslandi, Sunnanpósturinn.

Tenglar 
 Klausturpósturinn
 Úr gömlum blöðum - Klausturpósturinn 1821; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1944

tímarit
Sunnanpósturinn

Sunnanpósturinn var mánaðarrit sem kom út 1835, 1836 og 1838. Það var prentað  í Viðeyjarprentsmiðju árið 1835-36. Í ritinu voru fréttir, tilkynningar, greinar, frásagnir og kvæði. Í fyrstu var Þórður Sveinbjörnsson ritstjóri en síðar séra Árni Helgason.

Tengill 

 Sunnanpósturinn (timarit.is)

tímarit