alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Alþýðulýðveldið Donetsk

Alþýðulýðveldið Donetsk var ríki á Donbas-svæðinu í Úkraínu sem lýsti yfir sjálfstæði þann 11. maí 2014 og var formlega innlimað í Rússland árið 2022. Höfuðborg og stærsta borg ríkisins var Donetsk og Denís Púshílín var forseti þess frá árinu 2018 til ársins 2022. Á meðan ríkið hélt fram sjálfstæði sínu var almennt litið á það sem rússneskt leppríki.

Aðskilnaðarsinnar í Donetsk, sem aðhylltust nánara samband við Rússland, klufu sig frá Úkraínu í kjölfar úkraínsku byltingarinnar og Krímskagakreppunnar árið 2014. Haldin var atkvæðagreiðsla um sjálfstæði héraðanna Donetsk og Lúhansk þann 11. maí 2014. Í kjölfarið tilkynntu skipuleggjendur atkvæðagreiðslunnar að kjósendur hefðu samþykkt sjálfstæði með um 80 prósentum atkvæða og 75 prósenta kjörsókn. Engir óháðir eftirlitsmenn gátu staðfest niðurstöðu atkvæðagreiðslunnar og ekkert erlent ríki viðurkenndi lögmæti hennar.

Úkraínsk stjórnvöld viðurkenndu ekki lögmæti atkvæðagreiðslunnar og bentu á að stjórnarskrá landsins heimilaði ekki breytingar á yfirráðasvæði í atkvæðagreiðslu nema öllum landsmönnum væri leyft að kjósa. Rússneskir hermenn fóru inn í Donbas í ágúst 2014 og hafa hjálpað stjórnvöldum þar að verjast tilraunum Úkraínumanna til að endurheimta stjórn í Donetsk og Luhansk. Lítil breyting varð á yfirráðasvæði í hernaðardeilum um héruðin á næstu árum og gjarnan var fjallað um átökin sem „frosin átök.“

Ríkisstjórn Úkraínu hefur ekki viðurkennt sjálfstæði Donetsk og lítur á ríkið og leiðtoga þess sem uppreisnarmenn. Þorri alþjóðasamfélagsins skilgreinir Donetsk jafnframt sem hluta af Úkraínu. Rússland varð fyrst ríkja til að viðurkenna sjálfstæði Donetsk þann 21. febrúar 2022. Alþýðulýðveldið Donetsk er þátttakandi í innrás Rússa í Úkraínu sem hófst 24. febrúar 2022.

Þann 21. september tilkynnti stjórn Alþýðulýðveldisins Donetsk, ásamt leppstjórnum Rússa á hernámssvæðum þeirra í Lúhansk, Kherson og Zaporízjzja, að þær hygðust halda atkvæðagreiðslur um það að gerast hluti af Rússneska sambandsríkinu líkt og hafði verið gert á Krímskaga árið 2014. Atkvæðagreiðslurnar hófust tveimur dögum síðar. Eftir fjóra daga tilkynntu stjórnirnar að yfirgnæfandi meirihlutar kjósenda hefðu samþykkt að héruðin skyldu sameinast Rússlandi. Ýmsir erlendir þjóðarleiðtogar fordæmdu atkvæðagreiðslurnar og sögðu niðurstöður þeirra hafa verið ákveðnar fyrirfram. Volodymyr Zelenskyj Úkraínuforseti sagði þær markleysu og að þær myndu engu breyta um þær fyrirætlanir Úkraínumanna að endurheimta héruðin.

Vladímír Pútín, forseti Rússlands, tilkynnti formlega innlimun héraðanna fjögurra í Rússland þann 30. september 2022 á stórviðburði á Rauða torginu í Moskvu. Þegar Pútín tilkynnti þetta stjórnuðu Rússar engu af héruðunum fjórum í heild sinni.

Tilvísanir

Stríð Rússlands og Úkraínu
Óviðurkennd ríki
Maríúpol

Maríúpol (úkraínska: Маріу́поль) er borg í suður-Úkraínu við mynni fljótsins Kalmius við Asovhaf. Íbúar voru um 430 þúsund árið 2021.

Borgin varð stjórnskipunarlegur hluti Donetskfylki eftir að borgin Donetsk féll í hendur aðskilnaðarsinna árið 2014.

Maríúpol varð fyrir gegndarlausum loftárásum í innrás Rússa í Úkraínu 2022. Hún var umsetin af rússneska hernum sem eyðilagði vatn og rafmagnsleiðslur. Allt að 80-90% bygginga urðu fyrir árásum, sjúkrahús og leikhús þar á meðal. Flestir íbúanna höfðu flúið í lok mars og hafa allt að 21.000 óbreyttir borgarar látist.

Orðsifjar 
Uppruni heitisins er rakinn til grískumælandi innflytjenda frá suður-Krímskaga sem gáfu stað þar nafnið Mariampol sem má rekja til líkneskis sem sýndi Maríu mey.

Borgir í Úkraínu
Kóði um siglingar á pólsvæðum

Kóði um siglingar á pólsvæðum eða Pólkóðinn er alþjóðlegur öryggiskóði sem Alþjóðasiglingamálastofnunin tók upp sem hluta af SOLAS-samþykktinni árið 2014. Kóðinn setur fram reglur um siglingar skipa í Norður-Íshafi og Suður-Íshafi. Hann nær bæði yfir öryggi skipa og á að draga úr hættu á mengunarslysum. Þannig er líka vísað til hans í MARPOL-samþykktinni. Kóðinn flokkar skip í þrjá flokka: A-flokk skipa sem geta siglt í 0,7 til 1,2 metra þykkum ársgömlum ís sem getur innihaldið eldri ís, B-flokk skipa sem geta siglt í þunnum 0,3 til 0,7 metra þykkum ís, og C-flokk skipa sem geta siglt í þynnri ís eða á íslausum sjó.

Kóðinn hefur verið gagnrýndur fyrir að ganga ekki nógu langt í kröfum og eftirliti. Hann nær ekki yfir fiskiskip sem eru 500 brúttótonn eða minni, og ekki yfir loftmengun og útblástur gróðurhúsalofttegunda. Leiðbeiningar um meðferð kjölfestuvatns og notkun botnmálningar eru sett fram sem tilmæli.

Alþjóðasiglingamálastofnunin
Sjóöryggi
Berdreymi

Berdreymi er íslensk kvikmynd frá árinu 2022 eftir Guðmund Arnar Guðmundsson. Myndin segir frá Adda, unglingsstrák í Reykjavík sem alinn er upp af móður með skyggnigáfu, sem dag einn ákveður að taka eineltisfórnarlamb undir sinn verndarvæng og inn í vinahóp slagsmálahunda. Berdreymi hlaut Europa Cinemas Label verðlaunin sem besta evrópska kvikmyndin í Panorama-flokki á Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín.

Leikarar 
 Birgir Dagur Bjarkason sem Addi
 Áskell Einar Pálmason sem Balli
 Viktor Benóný Benediktsson sem Konni
 Snorri Rafn Frímannsson sem Siggi
 Ólafur Darri Ólafsson sem Svenni
 Blær Hinriksson sem Símon
 Ísgerður Elfa Gunnarsdóttir sem Hulda
 Aðalbjörg Emma Hafsteinsdóttir sem Fríða
 Aníta Briem sem Guðrún
 Sunna Líf Arnarsdóttir sem Helga

Tilvísanir

Tenglar 
   

Íslenskar kvikmyndir
Kvikmyndir frumsýndar 2022
Alþjóðlega kvikmyndahátíðin í Berlín

Alþjóðlega kvikmyndahátíðin í Berlín (Internationale Filfestspiele Berlin), kallast oft Berlinale eða Berlínarhátíðin í daglegu tali, er kvikmyndahátíð sem haldin er árlega í Berlín í Þýskalandi. Hátíðin var stofnuð árið 1951 og hefur verið haldin ár hvert í febrúar síðan 1978.

Tilvísanir

Tenglar 
 Opinber heimasíða hátíðarinnar 

Kvikmyndahátíðir
Berlín
Desmodium canadense

Desmodium canadense er fjölær belgjurt frá austurhluta Norður Ameríku.

Tilvísanir

Ertublómaætt
Niturbindandi plöntur
The Weeknd

Abel Makkonen Tesfaye (f. 16. febrúar 1990), betur þekktur undir sviðsnafninu The Weeknd, er kanadískur söngvari, lagahöfundur og upptökustjóri. Þekktur fyrir tónlistarlegan fjölbreytileika og drungalega texta, tónlist Tesfaye snýst um veruleikaflótta, rómantík og þunglyndi sem er oft byggð á persónulegri reynslu. Hann hefur hlotið margrar viðurkenningar, þar á meðal Grammy Awards, Billboard Music Awards, Juno Awards, American Music Awards, MTV Video Music Awards og tilnefningu til Óskarsverðlauna.

Útgefið efni

Breiðskífur
 Kiss Land (2013)
 Beauty Behind the Madness (2015)
 Starboy (2016)
 After Hours (2020)
 Dawn FM (2022)

Stuttskífur
 My Dear Melancholy (2018)
 After Hours (Remixes) (2020)
 The Dawn FM Experience (2022)

Blandspólur
 House of Balloons (2011)
 Thursday (2011)
 Echoes of Silence (2011)

Tenglar
 Opinber vefsíða

Kanadískir söngvarar
David Baszucki

David Baszucki (fæddur 20. janúar 1963), einnig þekktur af Roblox notendanafninu hans Builderman, er kanadískur fæddur bandarískur verkfræðingur og frumkvöðull. Hann er best þekktur sem meðstofnandi og forstjóri Roblox Corporation. Hann áður stofnaði og starfaði sem forstjóri Knowledge Revolution, sem MSC Software keypti í desember 1998.

Tilvísanir 

Bandarískir forritarar
Fólk fætt árið 1963
Janet Kay

Janet Kay (f. 17. janúar 1958) er bresk söngkona og leikkona sem er þekktust fyrir elskendarokksmellinn „Silly Games“ frá 1979 og fyrir hlutverk sitt í bresku gamanþáttunum No Problem! á 9. áratug 20. aldar. Árið 1984 átti hún annan danssmell með laginu „Eternally Grateful“.

Hún hóf söngferil sinn með reggíútgáfu af bandaríska sálarlaginu „Lovin' You“ sem jamaíski tónlistarmaðurinn Alton Ellis framleiddi og kom út árið 1978. Árið eftir kom lagið „Silly Games“ út og náði miklum vinsældum í Evrópu, en það var samið og framleitt af Dennis Bovell. „Silly Games“ náði í 2. sæti breska vinsældarlistans.

Kay var ein af stofnendum leikkvennahópsins BiBi Crew árið 1991 sem kom oft fram í Theatre Royal Stratford East í Newham í London.

Breskar leikkonur
Breskar söngkonur
Doja Cat

Amala Ratna Zandile Dlamini (f. 21. október 1995), betur þekkt undir sviðsnafninu Doja Cat, er bandarísk söngkona, rappari og lagahöfundur. Hún er fædd og uppalin í Los Angeles. Sem unglingur, byrjaði hún að gefa út lög á SoundCloud og við 17 ára aldur skrifaði hún undir sinn fyrsta plötusamning. Fyrsta lagið sem kom henni á kortið var „Mooo!“ ásamt tónlistarmyndbandinu við því sem var sett á YouTube. Lögin hennar hafa hlotið mikilla vinsælda á samfélagsmiðlinum TikTok þar sem notendur birta dansa, ásamt öðru, við þau.

Útgefið efni

Breiðskífur
 Amala (2018)
 Hot Pink (2019)
 Planet Her (2021)

Stuttskífur
 Purrr! (2014)

Tenglar
 Opinber vefsíða Doja Cat

Bandarískir söngvarar
Bandarískir rapparar
Dans- og söngvamynd

Dans- og söngvamynd er kvikmyndategund þar sem söngur og dans eru oftast hluti af persónusköpun og söguþræði, en stundum aðeins til að skapa hlé á framvindunni og fanga athygli með íburðarmiklum atriðum. Dans- og söngvamyndir eru oft byggðar á söngleikjum sem settir hafa verið upp í leikhúsum. Helsti munurinn liggur í sviðsetningu, þar sem dans- og söngvamyndir nýta sér oft tilkomumikil sögusvið utandyra. Dans- og söngatriðin eru svipuð í báðum þessum greinum og flytjendur í söngatriðum koma oft fram eins og þeir væru að flytja atriðið fyrir áhorfendur í sal, horfa til dæmis beint í myndavélina.

Dans- og söngvamyndir komu til sögunnar árið 1927, þegar fyrsta talmyndin, The Jazz Singer, var gerð, en hún var á mesta leyti þögul mynd. Fyrsta alvöru talmyndin var The Lights of New York, en sem var reyndar ekki dans- og söngvamynd, en hafði eitt söng atriði. Frá árunum 1929 til 1930 voru gerðar margar dans- og söngvamyndir, eins og Broadway Melody (1929), Sunnyside Up (1929) og King of Jazz (1930). Dans- og söngvamyndir frá þessum tíma litu meira út eins og leikrit, og notuðu oftast leiksvið atriði með einum söngvara og dans hóp. Almenningurinn var orðinn þreyttur af dans- og söngvamyndum árið 1930, en svo urðu þær aftur vinsælar árið 1932. Einn af fyrstu leikstjórum þess tíma var danshöfundurinn Busby Berkeley sem nýtti sér kvikmyndatæknina til að hanna mjög íburðarmikil dansatriði með samræmdum hreyfingum stórra hópa dansara í sérhannaðri sviðsmynd. Seinna á 4. áratugnum urðu dans- og söngvamyndir með Fred Astaire og Ginger Rogers fastur liður í bandarískum kvikmyndahúsum og lögin úr myndunum nutu mörg hver mikilla vinsælda. Galdrakarlinn í Oz frá 1939 með Judy Garland í aðalhlutverki vakti athygli sem fyrsta litmyndin gerð með Technicolor.

Á seinni hluta 20. aldar voru gerðar margar söngvamyndir byggðar á söngleikjum Rodgers og Hammerstein og fleiri, með stjörnum á borð við Fred Astaire, Gene Kelly, Bing Crosby, Frank Sinatra, Judy Garland, Ann Miller, Kathryn Grayson og Howard Keel. Margar af þessum myndum eru með frægustu kvikmyndum allra tíma, eins og South Pacific, My Fair Lady og The Sound of Music. Þegar líða tók á 7. áratuginn þóttu þessar klassísku dans- og söngvamyndir af ýmsum ástæðum gamaldags. Nokkrar myndir tóku að gera uppreisn gegn forminu og/eða notast við rokklög, eins og The Rocky Horror Picture Show, Litla hryllingsbúðin, Grease og Footloose. Hefðbundna söngleikjaformið hélt áfram í teiknimyndum Disney, eins og Litlu hafmeyjunni og Aladdín.

Vinsældir dans- og söngvamynda hafa ekkert minnkað eins og sést á nýlegum metsölukvikmyndum á borð við La La Land, Frozen og Encanto. Bollywood-myndir eru indverskar rómantískar dans- og söngvamyndir sem hafa notið samfelldrar velgengni frá upphafi þeirra á 4. áratugnum og hafa síðustu áratugi haft áhrif á vestrænar dans- og söngvamyndir.

Dans- og söngvamyndir
Mac Miller

Malcolm James McCormick (f. 19. janúar 1992; d. 7. september 2018), betur þekktur sem Mac Miller, var bandarískur rappari og upptökustjóri. Áður en hann byrjaði ferilinn sinn sem einstaklings rappari, var hann í rapphóp sem kallaðist The III Spoken. Hópurinn gaf út blandspóluna How High árið 2008. Áður en hann tók upp listamannanafnið Mac Miller, var hann þekktur sem Easy Mac. Fyrsta breiðskífan hans, Blue Slide Park, var síðan gefin út 8. nóvember 2011.

Miller lést vegna ofskammts vímuefna, 26 ára að aldri.

Útgefið efni

Breiðskífur
 Blue Slide Park (2011)
 Watching Movies with the Sound Off (2015)
 GO:OD AM (2015)
 The Divine Feminine (2016)
 Swimming (2018)
 Circles (2020)

Stuttskífur
 On and On and Beyond (2011)
 You (2012)

Blandspólur
 But My Mackin' Ain't Easy (2007) (sem Easy Mac)
 How High (2008)
 The Jukebox: Prelude to Class Clown (2009)
 The High Life (2009)
 K.I.D.S. (2010)
 Best Day Ever (2011)
 I Love Life, Thank You (2011)
 Macadelic (2012)
 Run-On Sentences: Vol. 1 (2012) (sem Larry Fisherman)
 Stolen Youth (2013) (sem Larry Fisherman)
 Delusional Thomas (2013) (sem Delusional Thomas)
 Faces (2014)
 Run-On Sentences: Vol. 2 (2015) (sem Larry Fisherman)

Tenglar
 Opinber vefsíða Mac Miller

Bandarískir rapparar
Mpemba-hrif

Mpemba-hrif er hrif þar sem heitt vatn frýs hraðar en kalt vatn. Hrifið er nefnt eftir Erasto Bartholomeo Mpemba sem enduruppgötvaði hrifið.

Saga 
Elstu heimildirnar um að að heitt vatn frýs hraðar en kalt vatn eru frá heimspekinginum Aristóteles, um árið 350 f.kr. Á 13. öld benti svo Roger Bacon á skrif Aristótelesar. Svipuð dæmi má sjá í ritum René Descartes og Francis Bacon frá upphafi 17. aldar og Joseph Black og Georg Christoph Lichtenberg frá 18. öld.

Fyrirbærið fékk þó ekki mikla athygli þangað til að Mpemba (þá 13 ára) hélt því fram að heit mjólk frysi hraðar en köld mjólk. Hann uppgötvaði það þegar hann bjó til mjólkurís í skólanum Magamba Secondary School í Tansaníu. Þegar hann var nemandi við Mkwawa High School kom Denis Gordon Osborne, prófessor í eðlisfræði í heimsókn til skólans og Mpemba spurði hann af hverju 100 °C heitt vatn frís hraðar en 35 °C heitt vatn. Osborne svaraði að hann vissi það ekki en hann lofaði að prófa þetta sjálfur. Tæknimaður Osbornes endurtók tilraunina og Osborne birti niðurstöðurnar ásamt Mpemba 1969.

Tenglar 

 Hvort frýs heitt eða kalt vatn hraðar? í Vísindavefnum

Heimildir

Tilvísanir 

Eðlisfræði
Varmafræði
Jonjo Shelvey

Jonjo Shelvey (fæddur 27. febrúar árið 1992) er enskur knattspyrnumaður sem spilar með Newcastle United . Hann á að baki 6 landsleiki fyrir enska landsliðið, hann hefur einnig spilað með Liverpool, Blackpool og Swansea. Shelvey er þekktur fyrir að vera teknískur og gefa góðar fyrirgjafir.

Heimildir
https://www.nufc.co.uk/news/archive/newcastle-sign-shelvey/
https://www.theguardian.com/football/2012/sep/23/liverpool-manchester-united-match-report

Enskir knattspyrnumenn
fólk fætt árið 1992
Íraskur dínar

Dínar er gjaldmiðillinn í Írak. Hann er gefinn út af Seðlabanka Írak og er deilt upp í 1.000 fils, en vegna verðbólgu er honum ekki lengur skipt upp.

Sjálft orðið -dínar er tökuorð úr grísku & latínu og merkir svipað og teneyringur. Þar sem d-ið í tíu harðnaði með germönsku hljóðfærslunni hefst það á -d í öðrum indóevrópskum málum. Almenna orðið fyrir peninga í nútíma spænsku, dinero, og ítölsku, denaro, eru náskyld.

Írak
Gjaldmiðlar
Arthur Evans

Arthur John Evans (1851 - 1941) var breskur fornleifafræðingur sem varð frægur fyrir uppgötvanir á mínóísku menningunni á Krít. Hann fór fyrir fornleifauppgrefti og rannsóknum á minóísku konungshöllinni við Knossos á Krít við upphaf 20. aldar.

Enskir fornleifafræðingar
Michael Crichton

John Michael Crichton (23. október 1942 – 4. nóvember 2008) var bandarískur rithöfundur og kvikmyndagerðarmaður. Bækur hans hafa selst í yfir 200 milljónum eintaka um allan heim og yfir tugur þeirra hefur verið kvikmyndaður. Bækur hans falla flestar í flokk vísindaskáldskapar, tæknitrylla og læknaskáldskapar. Skáldsögur hans fjalla oft um nýja tækni og mistök í samskiptum manna við hana, sérstaklega líftækni sem leiðir til hörmunga. Margar af skáldsögum hans byggjast á læknisfræðilegi eða vísindalegi þekkingu, sem endurspeglar bakgrunn Crichtons sjálfs.

Crichton lauk doktorsprófi frá Harvard Medical School árið 1969 en stundaði ekki lækningar og kaus að einbeita sér að skrifum sínum í staðinn. Hann hóf að skrifa undir dulnefni. Skáldsögur hans urðu 26 talsins. Meðal þeirra þekktustu eru The Andromeda Strain (1969), The Terminal Man (1972), Lestarránið mikla (1975), Congo (1980), Sphere (1987), Júragarðurinn (1990), Rising Sun (1992), Afhjúpun (1994), Horfinn heimur (1995), Airframe (1996), Timeline (1999), Prey (2002), State of Fear (2004), og Next (2006). Nokkrar ókláraðar skáldsögur voru gefnar út eftir dauða hans árið 2008 en þær voru mislangt komnar.

Crichton tók einnig þátt í kvikmynda- og sjónvarpsiðnaðinum. Árið 1973 skrifaði hann og leikstýrði Westworld, fyrstu myndinni sem notaði tvívítt tölvugert myndefni. Hann leikstýrði einnig Coma (1978), The First Great Train Robbery (1979), Looker (1981), og Runaway (1984). Hann var höfundur sjónvarpsþáttanna ER (1994–2009), og nokkrar af skáldsögum hans voru kvikmyndaðar, einkum Jurassic Park-bókaröðin.

Hann var á öndverðum meiði við meginstraumsvísindamenn í ýmsum málefnum, svo sem loftslagsbreytingum, hættu vegna reykinga og leit að lífi á öðrum hnöttum. Crichton sjálfur setti þessa andstöðu fram sem „hagnýta efahyggju“ um vísindi sem byggja á samþykki, með þeim rökum að of mikil trú á tölfræðilíkönum skapi möguleika á hlutdrægni, sérstaklega þegar fólk er beitt pólitískum og samfélagslegum þrýstingi eins og löngun til að afstýra kjarnorkustríði.

Tilvísanir 

Fólk dáið árið 2008
Fólk fætt árið 1942
Bandarískir kvikmyndaleikstjórar
Bandarískir rithöfundar
Iggy Azalea

Amethyst Amelia Kelly (f. 7. júní 1990), betur þekkt sem Iggy Azalea, er ástralskur rappari. Hún er fædd í Sydney en er uppalin í Mullumbimby. Hún flutti til Bandaríkjanna við 16 ára aldur til að reyna við feril í tónlist. Fyrsta breiðskífan hennar, The New Classic, var gefin út í apríl 2014 eftir að hún skrifaði undir samning hjá Virgin EMI. Á plötunni má finna lagið „Fancy“ með Charli XCX, sem náði fyrsta sæti á Billboard Hot 100.

Útgefið efni

Breiðskífur
 The New Classic (2014)
 In My Defense (2019)
 The End of an Era (2021)

Stuttskífur
 Glory (2012)
 Change Your Life (2013)
 iTunes Festival: London 2013 (2013)
 Survive the Summer (2018)
 Wicked Lips (2019)

Blandspólur
 Ignorant Art (2011)
 TrapGold (2012)

Tenglar
 Opinber vefsíða Iggy Azalea

Ástralskir rapparar
Jessie J

Jessica Ellen Cornish (f. 27. mars 1988), betur þekkt sem Jessie J, er ensk söngkona og lagahöfundur. Hún sló fyrst í gegn með laginu „Do It Like a Dude“ undir lok 2010. Annað lagið hennar, „Price Tag“ sem var flutt ásamt rapparanum B.o.B, náði fyrsta sæti á breska vinsældalistanum. Hún hafði áður skrifað lög fyrir Justin Timberlake, Alicia Keys og Christina Aguilera ásamt þess að hafa skrifað smellinn „Party in the USA“ fyrir Miley Cyrus.

Útgefið efni

Breiðskífur
 Who You Are (2011)
 Alive (2013)
 Sweet Talker (2014)
 R.O.S.E. (2018)
 This Christmas Day (2018)

Stuttskífur
 iTunes Festival (2012)

Tenglar
 Opinber vefsíða Jessie J

Breskir söngvarar
Freya Stark

Freya Madeline Stark (31. janúar 1893 – 9. maí 1993) var bresk-ítalskur landkönnuður, ljósmyndari og ferðabókahöfundur. Hún skrifaði yfir 20 bækur um ferðir sínar um Mið-Austurlönd og Afganistan auk sjálfsævisögulegra rita og ritgerða. Hún var einn af fyrstu vestrænu landkönnuðunum sem ferðuðust um suðurhluta Arabíueyðimerkurinnar.

Hún fæddist í París en ólst upp á Norður-Ítalíu. Foreldrar hennar skildu þegar hún var barn. Þrettán ára lenti hún í slysi í verksmiðju á Ítalíu þar sem hár hennar festist í vél með þeim afleiðingum að hluti af höfuðleðri og annað eyra hennar rifnuðu af. Hún fékk húðágræðslu og var fjóra mánuði á sjúkrahúsi, en slysið skildi eftir áberandi andlitslýti sem hún faldi með höttum og slaufum. Árið 1926 lést systir hennar, Vera, eftir fósturlát og Freya var ákveðin í að hljóta ekki sömu örlög. Hún fór í sitt fyrsta ferðalag árið eftir, til Líbanon og Bagdad. Í síðari heimsstyrjöld var hún ráðin af upplýsingamálaráðuneyti Breta til að dreifa áróðri í Egyptalandi, Sýrlandi og Palestínu. Eftir stríð giftist hún, en skildi að borði og sæng eftir aðeins fimm ár og hélt ferðum sínum áfram auk þess að fást við skriftir.

Hún fékk foringjatitil í bresku heimsveldisreglunni 1972. Hún lést í Asolo á Norður-Ítalíu nokkrum mánuðum eftir að hafa náð 100 ára aldri.

Breskir landkönnuðir
Ítalskir landkönnuðir
Pharrell Williams

Pharrell Lanscilo Williams (f. 5. apríl 1973) er bandarískur söngvari, rappari, framleiðandi, lagahöfundur og frumkvöðull. Ásamt Chad Hugo, stofnaði hann hipphopp og R&B tvíeykið The Neptunes í upphafi 10. áratugsins. Árið 1999 varð hann söngvari hljómsveitarinnar N.E.R.D. sem hann stofnaði einnig með Hugo og trommaranum Shay Haley. Williams er oft talinn vera einn áhrifamesti framleiðandi 21. aldar og hefur veitt mikinn innblástur í nútíma tónlist.

Útgefið efni

Breiðskífur
 In My Mind (2006)
 Girl (2014)

Stuttskífur
 Glory (2012)
 Change Your Life (2013)
 iTunes Festival: London 2013 (2013)
 Survive the Summer (2018)
 Wicked Lips (2019)

Blandspólur
 In My Mind: The Prequel (2006)

Samvinnuplötur

Með N.E.R.D.
 In Search Of... (2002)
 Fly or Die (2004)
 Seeing Sounds (2008)
 Nothing (2010)
 No One Ever Really Dies (2017)

Með The Neptunes
 The Neptunes Present... Clones (2003)

Tilvísanir

Tenglar
 Opinber vefsíða Pharrell Williams

Bandarískir söngvarar
Bandarískir rapparar
Tim Sweeney (leikjahönnuður)

Timothy Dean Sweeney (fæddur 1970) er bandarískur tölvuleikjaforritari, kaupsýslumaður og náttúruverndarsinni, best þekktur sem stofnandi/forstjóri Epic Games og skapari Unreal Engine.

Sweeney býr í Cary, Norður-Karólínu. Samkvæmt Forbes frá apríl 2021 er hann með eigið virði af 7,4 milljarða bandaríkjadala. Hins vegar metur Bloomberg eigið virð hans á 9,4 milljarða bandaríkjadala.

Tilvísanir 

Bandarískir milljarðamæringar
Fólk fætt árið 1970
Billboard Hot 100

Billboard Hot 100 er vinsældalisti yfir 100 vinsælustu lögin í Bandaríkjunum. Listinn er gerður af Billboard og er gefinn út hvern þriðjudag. Listinn fer eftir spilunum útvarpsstöðva og sölu vikunnar (streymi, niðurhöl og plötusala).

Fyrsta lagið sem komst efst á listann var „Poor Little Fool“ eftir Ricky Nelson þann 4. ágúst 1958.

Listi yfir vinsælustu lög Billboard eftir árum
Hér að neðan er aðeins sýnt hvaða lög nutu mestu velgengni yfir árin, ekki endilega hvaða lag var lengst á toppi listans.

Punktar

Tilvísanir

Billboard vinsældalistar

Vinsældalistar
Zedd

Anton Zaslavski (rússneska: Антон Заславский; f. 2. september 1989), betur þekktur undir sviðsnafninu Zedd, er rússneskþýskur plötusnúður, lagahöfundur og upptökustjóri. Hann er uppalinn í Kaiserslautern, Þýskalandi þar sem hann byrjaði tónlistarferilinn sinn. Nafnið Zedd er dregið af enska framburðinum á Z (eða zed), sem er fyrsti stafurinn í eftirnafninu hans.

Útgefið efni

Breiðskífur 
 Clarity (2012)
 True Colors (2015)

Stuttskífur 
 Autonomy (2011)
 Shave It – The Aftershave (2011)
 Spectrum (2012)

Samantekt 
 Stay + (2017)

Tenglar
 Opinber vefsíða

Rússneskir tónlistarmenn
Þýskir tónlistarmenn
Þýskir plötusnúðar
Raddkótari

Raddkótari (enska: vocoder eða voice encoder; einnig ritað raddkóðari) er tæki fyrir talkótun sem aðgreinir stika í talmerki svo að það sé breytanlegt. Tækið er oft notað til að gerva raddmerki.

Heimildir

Hljóðtækni