alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Leptóspírósis

Leptóspírósis eða mjógyrmasýki (fræðiheiti: Leptospirosis) er súnasjúkdómur sem smitar bæði dýr og menn og stafar af bakteríunni Leptospira interrogans.  Smit berst ekki manna á milli. Algengast er að smit berist frá nagdýrum í menn og þá aðallega eftir snertingu við þvag eða vatn frá rottum eða öðrum smituðum dýrum. Bakterían getur lifað marga mánuði í vatni eða rakri jörð. Meðgöngutími frá smiti þar til einkenni koma fram er ein til tvær vikur. Algengast er að sýking valdi ekki einkennum eða sýking með hita sem líkist inflúensu en við Weils-sjúkdóm sem er alvarlegasta sjúkdómsmyndin og getur orðið lífshættuleg  fara bakteríurnar út í blóðið og eru helstu einkenni þá hár hiti, kalda, höfuðverkur og beinverkir. Eftir 4 til 5 daga koma í ljós áhrif á lifrar- og nýrnastarfsemi með gulu og vökvasöfnun í líkama. Einnig geta orðið blæðingar í slímhúð og lungum.

Heimild 
 Leptóspírósis (Landlæknisembættið)

Smitsjúkdómar
Dóttir

Dóttir er kvenkyns afkvæmi tveggja foreldra. Samsvarandi karlkyns afkvæmi heitir sonur. Stundum er viðskeytið dóttur- notað sem í óhlutbundnu samhengi til þess að lýsa sambandi milli hluta, t.d. er dótturfyrirtæki afkomandi annars stærra eða eldra fyrirtækis.

Undir feðraveldi hafa dætur ekki sömu réttindi og synir. Stundum vilja foreldrar í svona samfélagi frekar eignast son en dóttur og stundum verða dæturnar fyrir barnsmorði af þeim ástæðum. Í ákveðnum samfélögum er það hefð að „selja“ dóttur manni sínum þegar hún giftist. Á hinn boginn er stundum borgað heimanmund til að bæta fjárhagslegan kostnað konunnar.

Fjölskylda
Konur
Sonur

Sonur er karlkyns afkvæmi tveggja foreldra. Samsvarandi kvenkyns afkvæmi heitir dóttir. Í sumum hefðbundnum samfélögum eru synir taldir mikilvægari en dætur en staðan er enn þá sú í dag í nokkrum löndum. Til dæmis mega í Kína foreldrar eignast aðeins eitt barn en síðan þessi stefna gekk í gildi hefur strákum fjölgað töluvert samkvæmt opinberum tölum. Ástæðurnar fyrir þessu eru ýmsar en meðal annars vegna fóstureyðingar á stúlkum og þess að færri stúlkur eru skráðar þegar þær fæðast. 

Í karlleggssamfélagi öðlast synir arfleifð fyrir dætur.

Nöfn 
Í mörgum þjóðum eru til eftirnöfn sem sýna tengsl einstaklings við forföður. Á Íslandi eru til bæði föðurnöfn og ættarnöfn. Kerfi svipuð því sem er enn í notkun á Íslandi voru til í mörgum löndum fyrr í tíð en í dag hafa þessi nöfn steingervast og eru notuð sem eftirnöfn. Eftirfarandi er listi yfir aðskeyti sem eru sett við fornöfn á ýmsum tungumálum til að sýna tengsl sonar við forföður.

Arabíska 

Fjölskylda
Karlmenn
142. löggjafarþing

142. löggjafarþing Alþingis var sett 6. júní 2013 og stóð yfir til 1. október sama ár vegna bráðabirgðaákvæðis við þingsköp sem samþykkt var á því löggjafarþingi. Það var fyrsta setta löggjafarþingið eftir Alþingiskosningar 2013. Níu kærur bárust kjörbréfanefnd sem telst mikið miðað við fyrri kosningar. Nefndin mælti með því að farið yrði í að bæta kosningalögin og með því að alþingi samþykki að kosningarnar og kjörbréfin skyldu teljast gild. Einar Kristinn Guðfinnsson var kjörinn þingforseti. Þingnefndir voru skipaðar án atkvæðagreiðslu.

Þingflokkar 
Á þinginu voru Framsóknarflokkurinn (19 þingmenn) og Sjálfstæðisflokkurinn (19 þingmenn) í ríkisstjórn en aðrir flokkar á þinginu voru Björt framtíð (6 þingmenn), Píratar (3 þingmenn), Samfylkingin (9 þingmenn) og Vinstrihreyfingin – grænt framboð (7 þingmenn). Tveir síðastnefndu þingflokkarnir mynduðu ríkisstjórn á fyrra kjörtímabili. Björt framtíð og Píratar voru stofnuð árið áður og höfðu því ekki boðið sig áður fram til Alþingis.

Merkileg frumvörp og þingsályktunartillögur á þinginu

Aðgerðir vegna skuldavanda heimila á Íslandi - 9. mál 
Þann 11. júní lagði forsætisráðherra fram tillögu til þingsályktunar sem kvað á um 10 liða aðgerðaáætlun með það að markmiði að „taka á skuldavanda heimila á Íslandi“ sem varð til vegna efnahagskreppunnar sem hófst árið 2008. Þá var tilgreint í áætluninni hvaða ráðherra færi með hvern lið áætlunarinnar. Þó þingmenn væru almennt fylgjandi því að slík aðgerðaáætlun yrði sett voru margir ósáttir við sum útfærsluatriði hennar. Fjórar breytingartillögur voru lagðar fram en allar felldar. Þingsályktunartillagan var síðan samþykkt sem þingsályktun þann 28. júní með 31 atkvæði.

Ríkisútvarpið, fjölmiðill í almannaþágu - 11. mál 
Mennta- og menningarmálaráðherra lagði fram þann 11. júní frumvarp sem kvað á um að Alþingi „[skyldi] tilnefna, með hlutbundinni kosningu, sjö menn og jafnmarga til vara“ sem yrðu síðan kosnir í stjórn RÚV. Frumvarpið mætti mikilli andstöðu með ásökunum um að stjórnarflokkarnir vildu að stjórn fjölmiðilsins myndi ráðast af þingmeirihluta á Alþingi á hverjum tíma og myndi hún því vera talsvert pólitískari en samþykkt. Þá var ríkisstjórnin einnig gagnrýnd fyrir að vilja breyta fyrirkomulagi sem var samþykkt á þinginu fáeinum mánuðum áður, þann 20. mars, og ekki hafi verið komin reynsla á það.

Heimildir 

Alþingi
2013
Kleppjárnsreykir (sundlaug)

Á árunum 1980 til 1981 var byggð sundlaug að Kleppjárnsreykjum og í ársbyrjun 1989 var íþróttahúsið tekið í notkun. Báðar þessar byggingar gjörbreyttu allri aðstöðu til iðkunar íþrótta við Kleppjárnsreykjaskóla.

Sundlaugar á Vesturlandi
Ömbusýki

Ömbusýki, amöbusýki eða blóðkreppusótt (fræðiheiti Amoebiasis eða Amebiasis) er sýking af völdum amöbunnar Entamoeba histolytica.

Smitsjúkdómar
Ungmennafélagið Fram Seyluhreppur

Ungmennafélagið Fram í Seyluhreppi var stofnað 20. október 1907.

Sjö ungir menn hittust í svokölluðu Garðhúsi austan við Reykjarhól og ákváðu að stofna ungmennafélag. Þessir menn voru Hjörtur Benediktssson í Marbæli, Brynjólfur Tobíasson í Geldingaholti, Páll Sigurðsson í Geldingaholti, Árni Arason á Víðimýri, Jón Árnason á Vatnsskarði, Sigurður Þórðarson á Fjalli og Klemens Þórðarson á Fjalli. Brynleifur, Páll og Sigurður voru kosnir til að semja uppkast að lögum og á stofnfundinn mættu Ari, Brynleifur, Klemens, Páll og Sigurður. 

Í fyrstu stjórn voru kjörnir Brynleifur Tobíasson, Páll Sigurðsson og Sigurður Þórðarson.

Tengt efni 
Ungmennasamband Skagafjarðar (UMSS)

Heimildir 

Ungmennasamband Skagafjarðar
Naegleria fowleri

Naegleria fowleri er amaba sem getur sýkt menn og dýr og étið upp heila þeirra. Hún  finnst bæði á amöbu- (e. trophozoite) og svipustigi (e. flagellated) í 25-35°C heitu ferskvatni og finnst eins og margar amöbur  á þremur lífsstigum. Á amöbustigi er hún svipulaus einfrumungur en á svipustigi myndast svipa út frá frumunni sem hún notar til þess að synda um í vatni. Við ákveðnar aðstæður eins og þegar vatn í kringum hana þornar upp getur hún myndað um sig þolhjúp (e. cyst) og losað sig við mestallan vökva, orðið hnattlaga og lagst í dvala. 

Naegleria fowleri er á amböbustigi þegar hún  sýkir fórnarlömb sín. Hún  borar sig inn í gegnum örþunna húð í nefgöngum þeirra og fer inn í miðtaugakerfið og skríður eftir lyktartaug inn í heilann og   nærist þar á taugafrumum heilans. Yfirleitt er þessi sýking fyrst greind við krufningu.

Fyrstu einkenni sýkingar  er höfuðverkur, uppköst, hiti og stífleiki í hálsi. Síðan koma merki um  heilaskemmdir fram og ofskynjanir, minnistap, skert athygli, breyting á persónuleika og hinn sýkti deyr. Engin lækning er til og þessi sjúkdómsferill tekur innan við 14 daga.

Heimild

Tilvísanir

Amaba
Smitsjúkdómar
Syðridalsvatn

Syðridalsvatn eða Miðdalsvatn er vatn í Syðridal í Bolungarvík. Frá Djúpvegi að vatninu og meðfram því austanmegin liggur Syðridalsvegur eða þjóðvegur nr. 629.  Enginn vegur liggur vestan megin við vatnið. Þrír bæir eru í byggð austanmegin við vatnið en það eru Geirastaðir, Miðdalur og Hanhóll. Fornar sagnir herma að á bakka vatnsins hafi bær Völu-Steins staðið. Landnámsmaðurinn Þuríður sundafyllir nam Bolungarvík og bjó að Vatnsnesi sem var þar sem Ósá rennur út úr vatninu til sjávar. Hún deildi við bróður sinn og urðu þau bæði að steinum. Silungsveiði er í vatninu.

Syðridalsvatn er um 1 km² og liggur í 3 metra h.y.s. og er 1,7 km langt og 0,7 km breitt. Bakkar vatnsins eru lágir og vel grónir. Syðridalsvatn er grunnt og frjósamt og er dýpi vatnsins víða 0,5 til 1 m. Botninn er leir eða leðjukenndur. Í Syðridalsá falla ár og lækir úr fjöllunum í kringum vatnið en þær helstu eru Gilsá, Tröllá og Selá. Þær ár eru aðeins fiskgengar skammt upp. Ósá á svo upptök sín í Syðridalsvatni og rennur um 2 km leið  austan við þorpið í Bolungarvík. Áin er 10-12 m breið. Vatnasvið Ósár er um 35 ferkílómetrar. Allar tegundir íslenskra ferskvatnsfiska er að finna í vatninu og í Ósá en bleikja bæði staðbundin og sjógengin er ríkjandi tegund. Innrennslisárnar í Syðridalsvatn eru kaldar og henta vel bleikju. Einnig er í vatninu urriði og áll. Mikið er um hornsíli en það er aðalfæða bleikjunnar í vatninu.

Bolungarvík
Stöðuvötn á Íslandi
Tylftareiður

Tylftareiður er eiður sem svarinn var til að sverja af sér galdraáburð. Tylftareiður var algengasti eiðurinn í galdramálum 17. aldar. Ef játning fékkst ekki fram hjá þeim sem sakaður var um galdra þá var gripið til tylftareiðs. Sá sem borinn var sökum átti líf sitt undir eiðmönnum og það þurfti að útnefna tólf menn til eiðsvættis. Aðrir eiðar við minni mál  voru sjöttareiður og lýríttaeiður hinn meiri og hinn minni. Dæmi eru um aðra eiða en tylftareið við galdraáburð t.d. sór Illugi Jónsson frá Kálfafellsstað í Skaftárþingi  sjöttareið árið 1629. Honum hafði verið dæmdur tylftareiður en ekki fengið neina eiðmenn "hvorki presta né lögréttumenn" og var þá gert að fá sex ærlega og ráðvanda menn til að sanna eiðinn með sér. Hann féll einnig á sjöttareiðnum og eftir langvarandi málaferli var hann sýknaður af öllum sakarliðum. Lýrittaeiður kemur fram í fjórum málum en í þannig eið var sakborningurinn sjálfur einn eiðmanna.

Heimild 
 Að komast sem næst sannleikanum. Framkvæmd tylftareiðs í galdramálum á Íslandi árabilið 1629 - 1702 (námsritgerð)
Launsporasýki

Launsporasýki (fræðiheiti Cryptosporidiosis) er sýking sem stafar af innyflasnýklum (Cryptosporidia) sem leggjast á ýmis dýr (t.d. nautgripi og sauðfé, nagdýr, ketti og hunda en einnig fugla, fiska og skriðdýr).

Smitsjúkdómar
Bitormur

Bitormur er sníkjuþráðormur (nematoda) sem lifir í smágirni hýsil síns sem getur verið spendýr eins og hundur, köttur eða maður. Þær tvær tegundir bitorma sem vanalega sýkja menn eru Ancylostoma duodenale og Necator americanus. Talið er að allt að 800 milljónir manna séu smitaðir af bitormum.

Lifnaðarhættir 

Fullorðnir bitormar eru um 10 mm langir. Bitormar eru sérkynja og verpir kvenormur allt að 20 þúsund eggjum á dag. Egg berast með hægðum smitaðra manna í umhverfið og úr hverju eggi klekkst lirfa sem þroskast í smithæfa lirfu á sex vikum. Menn smitast þegar lirfur komast inn í líkamann gegnum húð en það getur gerst gegnum hendur eða fætur þegar menn ganga berfættir eða vinna berhentir þar sem jarðvegur er saurmengaður. Inni í líkamanum berast lirfur með sogæðakerfi eða bláæðum til hjarta og með blóðrás til lungna þar sem lirfurnar bora sig út úr háræðum yfir í berkjur. Þaðan berast lirfurnar upp barkann og upp í munn og er kyngt. Þannig fara þær niður í meltingarveg og þroskast þar í fullorðna orma.

Í meltingarveginum festa fullorðnir bitormar framendann á vegg smáþarmanna og lifa á blóði. Hver ormur sýgur um 0,1 ml af blóði á sólarhring. Bitormar geta lifað árum saman. Auðvelt er að greina egg bitorma í hægðum með smásjárskoðun.

Bitormar á Íslandi 
Bitormar lifa ekki á Íslandi en fólk smitast oft á ferðalögum erlendis og flytja þá með sér heim og fólk getur því veikst hér á landi þótt ormarnir geti ekki fjölgað sér hér.

Heimild 
 

Snýkjuþráðormar
Afturblik nútímavæðingar

Afturblik nútímavæðingar er hugtak sem var búið til í sameiningu af þremur þekktum félagsfræðingum þeim  Anthony Giddens, Ulrich Beck og Scott Lash.
Afturblik nútímavæðingar er ferli nútímavæðingar sem einkennir áhættusamfélagið þar sem framfarir eru gegnum endurskipulagningu og endurbætur. Vísindi og tækni fást við að endurmeta þar sem er þegar notað af samfélaginu fremur en að bæta og þenja út þekkingargrunn. Stöðugt streymi upplýsinga er milli vísinda og iðnaðar og framfarir nást með endurbótum og aðlögun. Dæmi um afturblik nútímavæðingar er sjálfbærni og nýjar þjóðfélagshreyfingar (femínistar, umhverfishreyfingar, píratar).

Félagsfræði
Áhættustýring

Áhættustýring  er stýring á áhættuþáttum í rekstri sem gengur út á að skilgreina hvernig þeir geta haft áhrif á rekstur fyrirtækisins og hvernig eigi að bregðast við þeim. Markmið áhættustýringar er ekki að eyða áhættu heldur að greina áhættu og eyða sem mestri af þeirri áhættu sem talin er ónauðsynleg.

Tenglar 
 Hættustýring: Áhættuvarnir gegn uppgreiðsluáhættu (nemendaverkefni 2013)

Viðskiptafræði
Ríkisábyrgð

Ríkisábyrgð er ábyrgð Ríkisjóðs á skuldbindingum lántakenda. Ríkisábyrgðasjóður annast undirbúning og afgreiðslu ríkisábyrgða. Aðeins má veita ríkisábyrgð ef það er heimilað í lögum, fjárlögum eða sérlögum. Ríkisábyrgð er einföld ábyrgð nema annað sé tekið fram þ.e. það verður fyrst að ganga að skuldara til greiðslu áður en krefja má ábyrgðarmann.

Ísland 
Frá árinu 1961 hefur verið greitt áhættugjald fyrir ábyrgð ríkissjóðs á lánum en þá voru sett lög um ríkisábyrgðir. Lög nr. 121/1997 fjalla um ríkisábyrgðir.

Heimildir 
 Ríkisábyrgðir
Ríkisábyrgðasjóður

Ríkisábyrgðasjóður er deild í Lánasýslu ríkisins. Hann var stofnaður með lögum árið 1962 og er hlutverk hans er að annast undirbúning að veitingu ríkisábyrgða og afgreiðslu þeirra. Hann á einnig að annast innlausn krafna sem falla á ríkissjóð vegna ábyrgða sem hann hefur tekist á hendur og innheimtu slíkra krafna og ýmis konar aðra starfsemi í sambandi við ríkisábyrgðir og endurlán. Við setningu laga um Lánasýslu ríkisins árið 1990 varð Ríkisábyrgðasjóður deild í Lánasýslu ríkisins.

Heimild 
 Ríkisábyrgðir
Fjársýsla ríkisins

Fjársýsla ríkisins (áður Ríkisbókhald) er ríkisstofnun sem sér um fjármál ríkisins. Fjársýslustjóri veitir Fjársýslu ríkisins forstöðu og er skipaður af fjármálaráðherra til fimm ára í senn og ber ábyrgð gagnvart honum. Hlutverk Fjársýslu ríkisins er að samræma reikningsskil ríkisaðila og tryggja tímanlegar og áreiðanlegar upplýsingar um fjármál ríkisins og stuðla að öruggri og skilvirkri greiðslumiðlun fyrir ríkissjóð.

Helstu verkefni Fjársýslu ríkisins eru

 Gerð og framsetning uppgjöra fyrir ríkissjóð.
 Samræming og gerð verklagsreglna fyrir bókhald og reikningsskil ríkisins.
 Rekstur upplýsingakerfa og þróun og ráðgjöf er tengist notkun þeirra.
 Ráðgjöf og kennsla fyrir ríkisaðila um bókhald, reikningsskil, innheimtu og launaafgreiðslu. Einnig ráðgjöf um nýtingu fjárhagsupplýsinga við fjármálastjórn.
 Eftirfylgni með því að bókhald stofnana sé uppfært reglulega og um tilhögun innra eftirlits.
 Færsla fjárhags- og launabókhalds fyrir ríkisstofnanir eftir því sem hagkvæmt þykir.
 Móttaka innheimtufjár og annast greiðslur fyrir ríkissjóð.
 Umsjón með innheimtugagnavinnslum ríkissjóðs.

Saga 
Árið 1910 var ráðinn aðalbókari á skrifstofu Stjórnarráðsins til að annast bókhald Landssjóðs. Fyrstu lögin um starfsemi Ríkisbókhalds voru sett árið 1931 og giltu þau allt fram til ársins 1966. Þá voru sett ný lög og komið á nýrri skipan um samningu fjárlaga og bókhald ríkisins. Árið 1997 varð Ríkisbókhald sérstök ríkisstofnun með lögum nr. 88/1997. Árið 1952 fluttist launaafgreiðsla ríkisins til Ríkisbókhalds en hún var síðar færð undir fjármálaráðuneytið og síðan aftur 1998 til Ríkisbókhalds. Embætti ríkisféhirðis heyrir undir Ríkisbókhald frá 1. mars 2002 og var þá nafni stofnunarinnar breytt úr Ríkisbókhald í Fjársýsla Ríkisins og forstöðumaður hennar ber starfsheitið fjársýslustjóri.

Heimildir 
 Fjársýsla ríkisins
 Erindisbréf fjársýslustjóra

Íslenskar ríkisstofnanir
Lánasýsla ríkisins

Lánasýsla ríkisins er fyrrum ríkisstofnun. Þann 1. október 2007 var Lánasýsla ríkisins lögð niður og verkefni hennar færð til Seðlabanka Íslands.

Niðurlagðar íslenskar ríkisstofnanir
Valdaránið í Tékkóslóvakíu 1948

Valdaránið í Tékkóslóvakíu 1948 átti sér stað í febrúar 1948 og var mikilvægur atburður í Kalda stríðinu. Með valdaráninu tóku kommúnistar öll völd í ríkisstjórn Tékkóslóvakíu með stuðningi Stalíns í Sovétríkjunum. Í augum vesturlanda var Stalín þar með að tryggja stöðu sína sín megin við Járntjaldið. Þessi atburður varð því til þess að flýta fyrir stofnun Marshallaðstoðarinnar og Norður-Atlantshafsbandalagsins. Strangt til tekið var ekki um valdarán að ræða þar sem forseti Tékkóslóvakíu skipaði ráðherrana en Kommúnistaflokkur Tékkóslóvakíu var við völd fram að falli Berlínarmúrsins 1990.

Í þingkosningunum sem haldnar voru 1946 í Tékkóslóvakíu fengu kommúnistar flest atkvæði, 31.2%, og mynduðu samsteypustjórn með öðrum flokkum. Eftir um hálft kjörtímabilið höfðu óvinsældir kommúnista aukist og ljóst þótti að þeir myndu tapa fylgi í kosningunum sem áttu að fara fram í maí 1948. Tveir helstu áhrifamenn við valdaránið voru Edvard Beneš sem var forseti Tékkóslóvakíu 1935-38, 40-45 og 45-48 og Klement Gottwald sem var forsætisráðherra frá árinu 1946 til 1948 þegar hann tók við af Beneš sem forseti í júní. Gottwald þrýsti á Beneš að skipa ríkisstjórn kommúnista þótt þeir hefðu ekki fengið svo afgerandi meirihluta í lýðræðislegum kosningum árið 1946. Beneš lét hins vegar undan þrýstingi Gottwalds sem tók við af honum sem forseti. Gottwald var forseti Tékkóslóvakíu í fimm ár, fram að dauðadegi sínum árið 1953 jafnframt því sem hann var formaður Kommúnistaflokks Tékkóslóvakíu 1929–1953.

Tengill 
 REYKJAVÍKURBRÉF, 17. febrúar 1990 Morgunblaðið

Kalda stríðið
Saga Tékkóslóvakíu
Tékkóslóvakía 1948
Edward Snowden

Edward Joseph Snowden (fæddur 21. júní 1983) er fyrrum verktaki hjá NSA (National Security Agency) og CIA (Central Intelligence Agency) í Bandaríkjunum sem lak háleynilegum upplýsingum um víðtækt eftirlitskerfi stjórnvalda í Bandaríkjunum og Bretlandi og njósnir þarlendra yfirvalda um þegna sína í gegnum símkerfi og internetkerfi. Snowden hefur lýst lekanum sem viðleitni til að upplýsa almenning um hvað sé gert í hans nafni og hvaða meðulum sé beitt gegn honum.

Eftir uppljóstranir sínar í Bandaríkjunum árið 2013 flúði Snowden land og hlaut hæli í Rússlandi. Hann hlaut rússneskan ríkisborgararétt árið 2022.

Tilvísanir

Uppljóstrarar
Kristín Marja Baldursdóttir

Kristín Marja Baldursdóttir (fædd 21. janúar 1949 í Hafnarfirði) er íslenskur rithöfundur. Kristín Marja lauk kennaraprófi frá Kennaraskóla Íslands og B.A. prófi í þýsku og íslensku frá Háskóla Íslands árið 1991. Fyrsta bók hennar var Mávahlátur kom út árið 1995. Sagan var sett upp á stóra sviði Borgarleikhússins og eftir henni var gerð samnefnd kvikmynd árið 2001. Tvær bækur Kristínar Marju fjalla um listakonuna Karítas en það eru bækurnar Karitas án titils og Óreiða á striga. 

Kristín Marja hefur hlotið viðurkenningar fyrir ritstörf, meðal annars fálkaorðuna, Verðlaun Jónasar Hallgrímssonar, verðlaun úr Rithöfundarsjóði Ríkisútvarpsins, Fjöruverðlaunin (bókmenntaverðlaun kvenna) og bókin Karítas án titils var tilnefnd til Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs. 

Bækur Kristínar Marju hafa verið þýddar á norræn tungumál, þýsku, frönsku, hollensku, ungversku, makedónsku, ítölsku og tyrknesku.

Skáldsögur eftir Kristínu Marju 
 Mávahlátur, 1995
 Hús úr húsi, 1997
 Kular af degi, 1999
 Mynd af konu, 2000
 Karitas án titils, 2004
 Óreiða á striga, 2007
 Karlsvagninn, 2009
 Kantata, 2012
Svartalogn, 2016
Gata mæðranna, 2020

Smásögur eftir Kristínu Marju 
Kvöldljósin eru kveikt, 2001

Heimildir 
 Kristín Marja Baldursdóttir (bókmenntir.is) 
 Kristín Marja Baldursdóttir (forlagid.is) 
 „Kristín Marja án titils 2004“ eftir Freystein Jóhannsson í Lesbók Morgunblaðsins, 20. nóvember 2004.

Íslenskir rithöfundar
Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu

Íslenskar konur
Handhafar Fjöruverðlaunanna
Karitas án titils

Karitas án titils er skáldsaga eftir Kristínu Marju Baldursdóttur. Sagan gerist á 24 árum, á millistríðsárunum og fjallar um listakonu sem fer til náms í Kaupmannahöfn og í síld á Siglufirði eftir að listnámi lýkur og ástin ber hana svo á Borgarfjörð eystri og leitar svo skjóls í Öræfasveit.

Heimild 
 Freysteinn Jóhannsson, „Kristín Marja án titils 2004“, Lesbók Morgunblaðsins, 20. nóvember 2004, bls. 1 og 3.

Íslenskar skáldsögur
Kular að degi

Kular af degi er skáldsaga eftir Kristínu Mörju Baldursdóttur. Hún er frásögn kennslukonunnar Þórsteinu.

Heimild 
 Sigríður Lára Sigurjónsdóttir, „Kennslukona í Chanel“, Vera 18 (6) (1999): 55.

Skáldsögur eftir Kristínu Mörju Baldursdóttur
Kantata

Kantata er skáldsaga eftir Kristínu Mörju Baldursdóttur. Sagan er fjölskyldusaga. Í henni er greint frá hópi fólks, Nönnu sem sinnir garðinum sínum, Dúa sem vinnur á hóteli, hóteleigandanum Gylfa, leikaranum Hjálmari og fleirum. Í byrjun er misskýrt hvernig persónurnar tengjast en svo koma fjölskyldutengsl þeirra í ljós. Inn í líf fjölskyldunnar kemur síðan erlendur ljósmyndari. Sögumaður fylgir persónum fjölskyldunnar eftir til skiptis og segir frá í þriðju persónu en inn á milli koma svo fyrstu persónu frásagnir fólks sem flestar tengjast fjölskyldunni lauslega. 

Engin ein persóna er hreinræktuð miðja frásagnar sem lesendur geta samsamað sig við. Fléttan eða frásagnaraðferðin  er aðalatriði en ekki persónurnar eða söguþráðurinn. Nanna sem ræktar garðinn kemst næst því að vera aðalpersóna sögunnar. Hún ræktar garðinn og hugsar um húsið og skapar þannig aðstæður fyrir karlana að sinna hugðarefnum sínum. Ræktunarstarfið í garðinum er átök við náttúruna og Nanna leggur áherslu á fullkomið umhverfi, að skapa leikmynd.

Heimildir 
 Ásdís Sigmundsdóttir, „Fínlega ofinn vefur“, bókmenntagagnrýni Rúv 06.12.2012.
 Erna Erlingsdóttir, „Kantata um bróðurson móðurbróður og fleiri“ á Druslubækur og doðrantar.
Ríkisbanki

Ríkisbanki er banki sem er í eigu ríkis. Íslensku bankarnir voru upphaflega ríkisbankar en voru einkavæddir. Við bankahrunið tók ríkið aftur yfir bankana með sérstökum lögum. Eftir hrun varð Landsbanki Íslands ríkisbanki aftur.

Bankastarfsemi
Veðhlutfall

Veðhlutfall eða lánshlutfall vísar til þess hve hátt lán hvílir á eign miðað við verðmæti hennar samkvæmt tilgreindum forsendum. Íbúðalánasjóður og bankar setja oft reglur um hversu hátt hlutfall lánað er með veði í fasteign, til dæmis 80% af fasteignamati eða markaðsverði.

Tengt efni 
 Veðkall
Uppgreiðsluáhætta

Uppgreiðsluáhætta er þegar útlán með föstum vöxtum  eru greitt upp fyrr en upphaflegur lánasamningur gerir ráð fyrir. Hafi lánveitandi ekki gert tilhlýðilegar ráðstafanir þegar útlánið var veitt, það er mótvægisaðgerðir, á fjármögnunarhlið myndast óvarin vaxtaáhætta eða uppgreiðsluáhætta. Ef sjóður veitir lántakanda rétt til að greiða upp lán fyrir gjalddaga án þóknunar þá getur lántakandi hagnast ef útlánsvextir lækka því hann getur þá greitt upp lán og endurfjármagnað (tekið annað lán) á lægri kjörum.

Heimild 
 Mat á áhættu og eiginfjárþörf 2012
Húsnæðislán

Húsnæðislán eru lán sem veitt eru til húsnæðiskaupa og húsbygginga og með veði í fasteign.

Tengt efni 
 Húsbréf
 Íbúðalánasjóður
Útlendingur

Útlendingur kallast maður sem telst ekki tilheyra þeirri þjóð og því þjóðfélagi þar sem hann er staddur. Oft eru útlendingar framandi með tilliti til útlits, tungumáls, ætternis og svo framvegis. Í lögum margra ríkja, þar á meðal Íslandi, eru þeir taldir vera útlendingar sem hafa ekki ríkisborgararétt í því ríki. Þegar útlendingar taka upp búsetu í nýju landi og verða með einhverjum formlegum hætti hluti af annarri þjóð, til dæmis með því að öðlast nýtt ríkisfang, kallast þeir nýbúar. Misjafnt er hvort barn teljist útlendingur ef annað eða báðir foreldrar þess eru útlendingar.

Útlendingahatur 

Útlendingafælni eða útlendingahatur beinist oft að útlendingum en ekki síður að nýbúum sem flust hafa milli landa til að verða hluti af nýrri þjóð jafnvel þótt þeir hafi dvalið í landinu í langan tíma. Þess eru dæmi að útlendingahatur beinist að annarri og þriðju kynslóð innflytjenda. Útlendingahatur getur tekið á sig ýmsar myndir, svo sem ótti við framandi menningu eða trúarbrögð, á menningartáknum og áhrifum af annarri menningu eða andstyggð á fólki með framandi útlit.

Tengt efni 
 Ríkisborgararéttur
 Útlendingahatur