alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Hjáþáttur

Hjáþáttur eða fylgiþáttur (e. cofactor) fylkis A er í línulegri algebru skilgreindur sem Cij = (−1)i + jdet(Aij), þar sem det(Aij) er ákveða fylkis Aij úr A sem fengið er með því að fjarlægja línu i og dálk j.

Dæmi
Ef við höfum til dæmis fylkið 

og viljum finna hjáþáttinn  C12, þá eru lína 1 og dálkur 2 fjarlægð (athugið að hér er ekki um hefðbundna framsetningu að ræða):

, sem gefur okkur  
Því er  C12 .

Þannig verður til fylki allra fylgiþátta, fylgiþáttafylki eða hjáþáttafylki (cofactor matrix) og er í þessu tilviki:

Heimildir
 

fr:Comatrice#Cofacteur
Shavo Odadjian

Shavo Odadjian (fæddur Shavarsh S. Odadjian 22. apríl 1974 í Yerevan, Armeníu) er bassaleikari bandarísku hljómsveitarinnar System of a Down. Odadjian er þekktur fyrir skeggvöxt sinn sem hefur verið eins alla þá tíð sem System of a Down hefur starfað.

Ævisaga 
Odadjian fæddist í Yerevan í þáverandi Sovétríkinu Armeníu og bjó þar þangað til fjölskyldan flutti til Los Angeles með viðkomu á Ítalíu. Á unglingsárum renndi hann sér á hjólabretti og hlustaði á pönk og þungarokk - hljómsveitir á borð við Dead Kennedys, KISS og Black Sabbath voru í uppáhaldi. Hann gekk í skóla með þeim Serj Tankian og Daron Malakian en kynntist þeim ekki fyrr en hann hitti þá að tilviljun í hljóðveri þar í bæ. Tvímenningarnir buðu Odadjian að taka þá í hljómsveitinni Soil sem umboðsmaður en þegar hljómsveitin breyttist í System of a Down tók hann við bassaleiknum.

Shavo er þekktur plötusnúður og spilar undir nafninu DJ Tactic. Ásamt Serj Tankian og Arto Tunçboyacıyan er hann í hljómsveitinni SerArt. Auk hæfileika innan tónlistar býr hann yfir leikstjórnarhæfileikum og hefur leikstýrt myndböndum við lögin „Aerials“, „Toxicity“, „Question!“ og „Hypnotize“. Að auki kom hann fram í myndbandi við AC/DC-lagið „Big Gun“ (1993) og í kvikmyndinni Zoolander (2001).

Eftir System of a Down 
Nú þegar System of a Down hefur tekið sér frí hyggst Shavo ásamt RZA úr Wu Tang Clan vera í hljómsveitinni ACHOZEN og voru fyrstu tónleikar þeirra 1. desember 2006.

Neðanmálsgrein 
  Frétt af soadfans.com 24. nóvember 2006. Shavo's new project, ACHOZEN 

Bandarískir tónlistarmenn
Rafrás

Rafrás er samtenging rásaeininga eða íhluta eins og rafviðnáma, spanspóla, þétta og rofa. Rafrás hefur lokaða hringrás sem rafstraumur gengur um.

Lögmál rásafræðinnar
Allar rafrásir lúta eðlisfræðilegum lögmálum. Nokkur þeirra eru
 Straumlögmál Kirchhoffs (KCL): summa strauma sem koma að hnútpunkti er jöfn summu strauma sem fara frá hnútpunkti.
 Spennulögmál Kirchhoffs (KVL): summa spennufalla eða -risa um lokaða lykkju í rafrás er alltaf núll.
 Lögmál Ohms: spenna yfir viðnám er jöfn margfeldi viðnámsins og straumsins sem rennur í gegnum það. 
 Lögmál Nortons: hvaða rás sem inniheldur aðeins samviðnám og spennulindir og hefur tvær ytri tengingar er hægt að umbreyta í jafngilda rás sem inniheldur eingöngu straumlind tengda samhliða við samviðnám.
 Lögmál Thevenins: hvaða rás sem inniheldur aðeins samviðnám og spennulindir og hefur tvær ytri tengingar er hægt að umbreyta í jafngilda rás sem inniheldur eingöngu spennulind raðtengda við samviðnám.

Heimildir

Tenglar

 Ítarefni um rafrásir
 Electronic Circuits & Tutorials: Safn af rafrásum og leiðbeiningum.
 Forrit sem hermir rafrás
 Circuit simulator applet: sýnir vel hvernig spenna og straumur haga sér.

Rafmagnsfræði
Rafmagn

es:Circuito electrónico
fa:مدارهای الکترونیکی
hu:Áramkör
Rafþéttir

Rafþéttir (yfirleitt aðeins þéttir) er íhlutur (rásaeining) sem geymir raforku í rafsviði, sem myndast milli tveggja planleiðara. Þegar rafspenna er sett á þétti safnast rafhleðsla fyrir á leiðarana, jafnmikil en af gagnstæðu formerki á hvorri plötu.

Þéttar eru notaðir sem orkugeymandi rásaeiningar í rafrásum, en þeir hafa einnig tíðniháða eigninleika og eru mikið notaðir í hliðrænar síur fyrir há- eða lágtíðnimerki. Þéttir myndar launviðnám í rafrás.

Rafrýmd þéttis er mælikvarði á hversu mikla raforku hann getur geymt og er mæld með SI-mælieiningunni farad, táknuð með F.

Heimildir 
 

Rafmagnsfræði
Rafmagn
Abstraktlist

Abstrakt eða óhlutbundin list er vanalega lýst þannig að hún sýni hluti ekki eins og þeir birtast í hinum náttúrulega heimi, heldur noti frekar liti og form án þess að binda sig við raunveruleikann. Snemma á 20. öld, var hugtakið oftar notað til að lýsa list eins og kúbisma og framtíðarlist, sem sýnir raunverulega hluti og form á einfaldaðan hátt.

Listi yfir íslenska abstraktmálara 
Listinn er ekki tæmandi

 Tolli
 Haukur Dór
 Svavar Guðnason
 Nína Tryggvadóttir
 Bragi Ásgeirsson
 Þorvaldur Skúlason
 Eyborg Guðmundsdóttir
 Hörður Ágústsson
 Kristján Davíðsson
 Tumi Magnússon
 Guðrún Einarsdóttir
 JBK Ransu
 Bjarni Sigurbjörnsson
 Harpa Árnadóttir
 Davíð Örn Halldórsson

Tenglar 
 Að skilja abstrakt list
 Rannsókn um abstrakta list 
 Abstrakt list
 PIERRE Gilles Franskur abstrakt málari 

List
Borgarskjalasafn Reykjavíkur

Borgarskjalasafn Reykjavíkur er héraðsskjalasafn Reykjavíkur og var stofnað 1954. Það er til húsa að Tryggvagötu 15 þar sem einnig er að finna Borgarbókasafn Reykjavíkur og Ljósmyndasafn Reykjavíkur. Safnið varðveitir hátt í tíu þúsund hillumetra af skjölum, einkum frá stofnunum og fyrirtækjum Reykjavíkurborgar en einnig frá einstaklingum, félögum og fyrirtækjum. Borgarskjalasafn varðveitir einnig einkaskjalasöfn, til að mynda einkaskjalasöfn Ólafs Thors og Bjarna Benediktssonar. Mælt er fyrir um hlutverk borgarskjalasafns í samþykkt borgarinnar frá árinu 2006.

Áður en Borgarskjalasafnið var stofnað 1954 voru skjöl borgarinnar geymd á Þjóðskjalasafni Íslands. Lög um héraðsskjalasöfn voru sett 1947 og reglugerð þar um 1951. Fram að árinu 1967 sá safnið bæði um varðveislu skjala og minja en það ár var minjasafnið fært í Árbæinn. Áður en núverandi bygging sem hýsir safnið við Tryggvagötu var byggð var talsverður hluti skjala borgarinnar geymdur á Korpúlfsstöðum í gamla fjósinu.

Tilvísanir

Tenglar 
 Heimasíða Borgarskjalasafns Reykjavíkur 
 Borgarskjalasafnið 35 ára. Rætt við Svanhildi Bogadóttur borgarskjalavörð. (1989, 30. nóvember). Þjóðviljinn.
 Skjalasafn er ekki grafhýsi. Spjallað við Svanhildi Bogadóttur, nýjan borgarskjalavörð. (1987, 1. nóvember). Morgunblaðið.

Héraðsskjalasöfn á Íslandi
Söfn í Reykjavík
Miðborg Reykjavíkur
1401-1410

1401–1410 var 1. áratugur 15. aldar.

1401-1410
Cauet

Sébastien Cauet, eða Cauet, (fæddur 28. apríl 1972)  er franskur sjónvarps- og tónlistarmaður þekktastur fyrir lagið Zidane y va marquer sem kom út árið 2006. Lagið, sem er á frönsku, fjallar um atvik á heimsmeistaramótinu í knattspyrnu 2006 þegar Zinedine Zidane skallaði ítalann Marco Materazzi í bringuna í úrslitaleiknum.

Lagið 
Í laginu eru talin upp nöfn þekktra franskra knattspyrnumanna. Þeir eru (í þeirri röð sem þeir koma fyrir):

 Zinédine Zidane
 Vikash Dhorasoo
 Sylvain Wiltord
 Claude Makélélé
 William Gallas
 Florent Malouda
 Grégory Coupet
 Patrick Vieira
 Jérôme Rothen
 Pascal Chimbonda
 Franck Ribéry
 Nicolas Anelka
 Djibril Cissé

Franskir tónlistarmenn
West Palm Beach

West Palm Beach er borg í Flórída. Árið 2005 bjuggu þar rúmlega 97 þúsund manns.

Borgir á Flórída
Úran

Úran (eða úraníum eða úranín) er silfurhvítt frumefni sem flokkast sem aktiníð og situr 92. sæti lotukerfisins og hefur þar af leiðandi 92 róteindir og 92 rafeindir. Því var gefið efnatáknið U. Massatala úrans er 238, atómmassi þess er 238,0389 og þar sem það er í 92. sæti lotukerfisins þýðir það að úran hafi 146 nifteindir. Úran-238 er megin innihald sneydds úrans og er langalgengasta samsæta úrans, en um 99,284% úrans í náttúrunni er úran-238 sem hefur helmingunartíma sem spannar meira en 4 miljarða ára. Úran-235 er hins vegar næst algengasta samsæta úrans sem er aðalinnihald auðgaðs úrans.

Úran er einkum notað sem kjarnorkueldsneyti. Einnig notað sem geislahlíf gegn hágeislavirkum efnum og í fleyga skriðdrekaskota. Í fyrstu kjarnorkusprengjunni Little Boy („Smádrenginum“ eða „litla drenginum“) var úran notað sem sprengiefni.

Sjá einnig 
 Auðgað úran
 Sneytt úran (einnig nefnt rýrt úran eða skert úran)
 Úran-235
 Úran-238

Heimildir

Tenglar 
 Kapphlaup um úraníum; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1955

Frumefni
Integra Hellsing

Miss honorable Madam Sir Lady Integral Integra Fairbrook Wingates Wingacy van Hellsing (japanska: インテグラル・ファルブルケ・ウィンゲーツ・ヘルシング, Integuraru Faruburuke Wingētsu Herushingu) er persóna úr japönsku Hellsing anime og manga sögunum. Í bæði sjónvarpsþáttunum og OVA sögunum talar Yoshiko Sakakibara fyrir hana, en í enskri talsetningu talar Victoria Harwood fyrir bæði. Integra Hellsing er formaður Hellsings reglunnar.

Integra Hellsing er kvenkyns aðalpersónan í manga bókunum (en Seras Victoria er kvenkyns aðalpersónan í þáttunum). Sagan snýst í kringum hana og Alucard. Hún er köld (þó meira í þáttunum en í OVA sögunum) og leyfir tilfinningum sínum ekki að hlaupa með sig í gönur. Hellsing fjölskyldan er að framfylgja "verkefni frá Guði" og hún metur skyldur sínar meira en allt annað, nema kannski heiður sinn. Hún stjórnar Hellsing með járnaga (þó með undartekningunum Walter og öðru hvoru Seras) og er sú eina sem getur staðið upp í hárinu á Alucardi.

Hellsing
Anime
Manga
Greifi

Greifi er háttsettur konunglegur embættismaður á miðöldum, en getur verið titill aðalsmanns. 

Einn þekktasti skáldsagnakendi greifi í heimi er Drakúla greifi.

Heimild
 

Aðalstitlar
Jafntefli

Jafntefli er hlutlaus niðurstaða í íþrótt eða leik þannig að þegar tveir mótherjar, eða tvö lið, keppa tapar hvorugur. Skilyrðin fyrir jafntefli eru t.d. þau að mótherjar hafi jafnmörg stig þegar leiknum lýkur.

Í fótbolta og handbolta verður jafntefli þegar bæði lið eru með jafnmörg mörk að leiktíma loknum.
Í skák verður jafntefli með þeim hætti að annar leikmaðurinn býður upp á jafntefli og er það þá undir hinum komið að samþykkja boðið. Oftast verða jafntefli þegar vel er liðið á leikinn sér í lagi ef upp kemur sú staða að hvorugur getur skákað hinum. Sérstök tegund jafnteflis í skák kallast pattstaða.

Mismunandi er eftir íþróttagreinum og -mótum hvort jafntefli eftir venjulegan leiktíma er endanleg niðurstaða leiksins. Í þeim tilfellum sem jafntefli kemur ekki til greina getur verið að framlenging fari fram, vítakeppni eða að liðin mætist aftur til að skera úr um úrslit leiksins.

Almenn íþróttahugtök
Leikir
Slayer

Slayer var bandarísk þrasshljómsveit stofnuð árið 1981. Hún varð þekkt árið 1986 með útgáfu plötunnar Reign in Blood. Slayer hefur verið nefnd sem ein af fjórum höfuð hljómsveitunum sem áttu þátt í að skapa og móta stefnu þrassins en hinar eru Anthrax, Metallica og Megadeth. Textagerð Slayer var oft öfgakennd og viðfangsefni sem þeir hafa notað er meðal annars: Fjöldamorðingjar, stríð, hryðjuverk, upplausn og ofbeldi.

Saga 

Hljómsveitin var stofnuð í Huntington Park í Kaliforníu af þeim Kerry King, Tom Araya, Jeff Hanneman og Dave Lombardo. Nafn hljómsveitarinnar er þannig til komið að meðlimunum datt fyrst í hug „DragonSlayer“ en ákváðu að hafa það bara „Slayer“ vegna þess að „Dragon“ þótti úrelt.

Slayer byrjaði á því að spila ábreiðulög áður en þeir fóru að semja sín eigin. Þeir spiluðu á tónleikum á klúbbnum „Woodstock“ og eitt sinn og þar tók Brian Slagel sem starfaði hjá plötuútgáfunni Metal Blade eftir þeim og bauð þeim að vera með á safnplötunni „Metal Massacre III“. Hljómsveitin samdi við Slagel að taka upp fyrstu stúdíóplötu sína, Show No Mercy og kom hún út árið 1983. Platan var undir áhrifum frá Judas Priest og Iron Maiden og bresku þungarokki en var samt með smá nýstárslegum keim af harðkjarna-pönki. Árið 1986 kom út platan Reign in Blood sem þykir vera ein einkennisplatna þrassmetals.

Síðan Show No Mercy kom út hefur hljómsveitin gefið út tíu breiðskífur og hafa fjórar þeirra náð gullsölu í Bandaríkjunum. Milli áranna 1991 og 2004 seldust 3,5 milljón platna þeirra í Bandaríkjunum.

Dave Lombardo upprunalegi trommari Slayer hefur sagt skilið við hana þrisvar, síðast árið 2013. Paul Bostaph (Forbidden, Testament) leysti hann oftast af hólmi.

Jeff Hanneman, stofnmeðlimur, lést úr lifrarbilun árið 2013. Gítarleikarinn Gary Holt úr Exodus hafði spilað með Slayer frá 2011 vegna veikinda Hannemann en varð síðar fullgildur meðlimur. Tom Araya fór í aðgerð á hálslið árið 2010 og þurfti að hætta að headbanga á tónleikum.

Árið 2018 ákvað Slayer að fara í sitt síðasta tónleikaferðalag og hefja þeir það í Norður-Ameríku um sumarið.  

Slayer spilaði á Secret Solstice hátíðinni árið 2018 á lokatúr sínum og var það í fyrsta og eina sinn sem hún kom til Íslands. Sveitin lögsótti síðar hátíðina fyrir vangoldin laun.

Útgefin verk 
Show No Mercy (1983) 
Hell Awaits (1985)
Reign in Blood (1986)
South of Heaven (1988)
Seasons in the Abyss (1990)
Divine Intervention (1994)
Diabolus in Musica (1998)
God Hates Us All (2001)
Christ Illusion (2006)
World Painted Blood (2009)
Repentless (2015)

Klassíska liðskipanin
Kerry King: Gítar.
Tom Araya: Bassi og söngur.
Dave Lombardo: Trommur (1981–1986, 1987–1991, 2001–2013)
Jeff Hanneman: Gítar (1981–2011; dó 2013)

Aðrir meðlimir
John Dette: Trommur (1996–1997, 2013)
Paul Bostaph: Trommur (1992–1996, 1997–2001, 2013–2019)
Gary Holt: Gítar (2013–2019, á tónleikum 2011–2013)

Tilvísanir

Slayer
Bandarískar hljómsveitir
Bandarískar þungarokkshljómsveitir
Þrass

lagt niður 2019
Bílar & Sport

Bílar & Sport var íslenskt tímarit sem kom út mánaðarlega og fjallaði um bíla og mótorsport. Það kom fyrst út í janúar 2005. Blaðið fjallaði um allt sem viðkemur bílum. Meðal fastra liða í blaðinu var reynsluakstur, formúla 1, íslenskt mótorsport, fréttir úr bílaiðnaðinum, bílar í kvikmyndum eða tölvuleikjum og margt fleira. 

Tímaritið stóð fyrir bílasýningu árin 2006 og 2008. Sýningin 2006 var haldin í Laugardalshöll 8.-10. júní á 5.000 fermetra sýningarsvæði og um 15.000 manns sóttu hana. Sýningin 2008 var haldin í Fífunni, Kópavogi á helmingi stærra sýningarsvæði.

Tilvísanir 

Íslensk tímarit
Minnsti samnefnari

Minnsti samnefnarinn eða minnsta samfeldi (skammstafað msn) er í stærðfræði sú tala sem er minnsta sameiginlega margfeldi nefnara í einhverju mengi almennra brota. 

Minnsta samfeldi tveggja náttúrlegra talna er minnsta talan sem báðar tölurnar ganga upp í. Minnsta samfeldi náttúrlegu talnanna a og b er táknað með msn(a,b). Einfalt er að finna minnsta samfeldi. Tölurnar tvær eru raktar í frumþætti (sjá frumþáttun). Þá er búin til ný tala sem er margfeldi allra frumþátta úr tölunum tveimur, þó þannig að ef sami þáttur kemur fyrir í báðum tölum kemur hann aðeins einu sinni fyrir í nýju tölunni. Nýja talan er minnsta samfeldið.

Ef a og b eru náttúrlegar tölur þá gildir að margfeldi minnsta samfeldis og stærsta samdeilis er jafnt margfeldi a og b, þ.e. ssd(a,b) ∙ msn(a,b) = a ∙ b

Þetta verður augljóst þegar haft er í huga hvernig stærsti samdeilir og minnsta samfeldi eru búin til úr frumþáttum talnanna a og b. Í msn(a,b) eru allir þættir talnanna tveggja, en þeir sem eru sameiginlegir koma bara einu sinni fyrir. Í ssd(a,b) eru sameiginlegu frumþættirnir og margfeldi ssd(a,b) og msn(a,b) inniheldur því alla frumþætti talnanna a og b og tvo af hverjum sameiginlegum þætti. Margfeldi ssd(a,b) og msn(a,b) er því margfeldi allra frumþátta talnanna tveggja sem er það sama og margfeldi talnanna sjálfra.

Dæmi
Sem dæmi, ef við höfum almennu brotin 

þá sjáum við að minnsti samnefnari þeirra er 4, þar sem 4 er minnsta sameiginlega margfeldi 2 og 4. Sömuleiðis fáum við að minnsti samnefnari fyrir 

er 6. Minnsti samnefnari gerir okkur kleift að framkvæma samlagningu og frádrátt á almenn brot:

Heimild 
 Stærðfræðivefur Kennaraháskóla Íslands, Guðmundur Birgisson, júní 2001

Stærðfræði
Uummannaq

Uummannaq, er bær á norðvesturströnd Grænlands með um 1300 íbúa (2013). Bærinn er á samnefndri eyju sem er um það bil 12 km² að flatarmáli. Hann er 590 km  fyrir norðan heimskautsbaug. Staðsetning: 70° 40'N og 58° 08' V. Uummannaq er hluti af sveitarfélaginu Avannaata.
Uummannaq ber nafn af samnefndu fjalli rétt við bæinn, fjallið nær 1170 m hæð. Það er hjartalaga enda þýðir nafnið Uummannaq „hjartalaga“.
Aðalatvinnuvegir eru fiskveiðar og selveiði auk ferðamennsku.

Múmíur
Í nágrenni við bæinn er forn vetrarbyggð sem kallast Qilakitsoq. Þar varð árið 1972 einhver merkasti fornleifafundur á Grænlandi. Það voru sérlega vel varðveittar múmíur af sex fullorðnum og tveimur börnum. Með C-14 aldursgreiningu er hægt að sjá að þau létust um 1475. Múmíurnar eru nú á Þjóðminjasafninu í Nuuk.

Veðurfar
Á Uummannaq-svæðinu ríkir þurrt heimskautaloftslag með um það bil 2000 sólskinsstundum og um það bil 100 mm ársúrkomu. Í köldustu mánuðunum, febrúar og mars, getur frostið farið niður í 35 stig eða meira en hins vegar getur hitinn orðið 15 til 18° C á sumrin. Í Uummannaq er vetrarmyrkur frá 7. nóvember til 4. febrúar enn í staðinn skín miðnætursólin frá 16. maí fram til 28. júlí.

Ítarefni

 Byggðarlög í Uummannaq  
Opinber vefur Uummannaq
Myndir frá Qilakitsoq og af múmíunum sem fundust þar 
Info & documents of the film shooting by the Universal Filmexpedition 1933

Byggðir á Grænlandi
Terramare

Terramare er fornmenning sem er bundin við vatnasvæði á Norður-Ítalíu, einkum í héraðinu Emilíu í Pódalnum og við suðurenda vatnanna Como, Maggiore og Garda. Terramare er bronsaldarmenning sem er skilgreind með tilvísun í einkennandi byggingastíl: umhverfis byggðina eru stór stauravirki sem bera trapisulaga virkisvegg og síki sem í rennur vatn er utan við virkið. Grafreitir finnast utan við virkið. Terramare-menningin stóð frá 16. til 12. aldar f.Kr. og var fyrst uppgötvuð seint á 19. öld vegna jarðrasks sem fylgdi endurbótum í landbúnaði. Búsvæði Terramare-menningarinnar virðast hafa verið yfirgefin á tiltölulega skömmum tíma þegar járnöld gekk í garð með Villanova-menningunni um 1100 f.Kr.

Fornmenningarsamfélög
Saga Ítalíu
Bronsöld
Maniitsoq

Maniitsoq (á dönsku: Sukkertoppen, eldri stafsetning Manîtsoq) er bær á Vestur-Grænlandi. Í bænum búa um 2534 (2020) íbúar og er hann hluti af sveitarfélaginu Qeqqata. 
 
Bærinn stendur á samnefndri eyju en á meginlandinu eru fjöll sem ná upp undir 2000 metra hæð. 
Þar eru demanta-, rúbína-, og lapis lazuli (asúrsteins)-námur. 
Á meginlandinu er talsvert af hreindýrum og sauðnautum. Þau voru flutt þangað frá Norðaustur-Grænlandi upp úr 1960.

Tengill 
Opinber vefur  Maniitsoq
Ferðamannavefur Maniitsoq  

Byggðir á Grænlandi
Kangaatsiaq

Kangaatsiaq (eldri stafsetning Kangâtsiaq, nafnið þýðir Litliskagi) er bær á vesturströnd Grænlands og hluti af sveitarfélaginu Avannaata. Í bænum búa um 560 íbúar (2013) en að meðtöldum öðrum byggðum í grennd eru íbúar á svæðinu um 1400. 

Fisk- og selveiðar eru aðalatvinnugreinar. Eitt fiskverkunarhús er í bænum sem aðallega vinnur þorsk og rækjur. Í hafinu við Kangaatsiaq lifa allflest sjávarspendýr sem fyrirfinnast við Grænlandsstrendur. Á vetrum eru hundasleðar og snjósleðar einu farartækin.

Tenglar 
Myndir frá Kangaatsiaq 
Vefur Kangaatsiaq
Geological Survey of Denmark and Greenland - jarðfræði Kangaatsiaq svæðisins 
Upplýsingar fyrir ferðamenn  
Upplýsingar um allar byggðir við Diskó-flóa 

Byggðir á Grænlandi
Ari fróði Þorgilsson

Ari fróði Þorgilsson (f. 1067 - d. 9. nóvember 1148) var íslenskur rithöfundur og fræðimaður. Hann er talinn fyrstur manna til þess að rita sögur á norrænu (forníslensku), fornar og nýjar. Þá er hann talinn aðalhöfundur Íslendingabókar og Landnámu, tveggja helstu heimildanna um landnám og byggð Íslands.

Ari var sonur Þorgils Gellissonar á Helgafelli en afi hans var Gellir Þorkelsson goðorðsmaður á sama stað og voru þeir komnir í beinan karllegg frá Þorsteini rauð, syni Auðar djúpúðgu. Þorgils drukknaði í Breiðafirði þegar Ari var barn en Gellir dó í Hróarskeldu á heimleið úr Rómarferð 1073. Þegar Ari var sjö ára var honum því komið í fóstur hjá Halli Þórarinssyni hinum milda (eða spaka) í Haukadal og var hjá honum næstu 14 árin. Ari kallar Hall ágætastan ólærðra manna og segir að hann hafi verið bæði minnugur og ólyginn. Hallur var svo gamall að hann mundi til þess að hafa verið skírður af Þangbrandi þriggja ára gamall, og var það vetri fyrir kristnitöku.

Teitur Ísleifsson, sonur Ísleifs Gissurarsonar biskups, var einnig fóstraður í Haukadal. Hann var mun eldri en Ari, sennilega orðinn harðfullorðinn þegar Ari kom í Haukadal og hafði tekið prestvígslu, og kallar Ari hann fóstra sinn. Hann kom á fót skóla í Haukadal og kenndi sveinum þar til prests. Ari var nemandi hans, hlaut klassíska menntun og lærði latínu en nam einnig ýmsan annan fróðleik. 

Að námi loknu var hann vígður af Gissuri biskupi Ísleifssyni og gerðist prestur á Stað á Ölduhrygg, sem nú heitir Staðarstaður, en lítið er vitað um ævi hans eftir það. Hann virðist þó hafa verið talinn til höfðingja og kann að hafa átt goðorð eða hluta af goðorði, enda átti Ari Þorgilsson sterki sonarsonur hans hálft Þórsnesingagoðorð. 

Íslendingabók segist Ari hafa skrifað fyrir biskupana Þorlák Runólfsson (1118-1133) og Ketil Þorsteinsson (1122-1145) og er því frumgerð hennar skrifuð einhvern tíma á árabilinu 1122-1132 en síðan segist Ari hafa umskrifað hana eftir yfirlestur biskupanna og Sæmundar fróða, líklega á árunum 1134-1138, og er það sú gerð sem varðveist hefur. Hann mun einnig hafa skrifað eða átt þátt í frumgerð Landnámu; Haukur Erlendsson segir í eftirmála Hauksbókar að Ari og Kolskeggur vitri hafi fyrstir skrifað um landnámið.

Viðurnefnið fróði hlaut Ari vegna orðspors um að hafa gott minni. Í Heimskringlu segir Snorri Sturluson hann hafa verið stórvitran og minnugan.

Tenglar 
 

Landnám Íslands
Íslenskir rithöfundar
Íslendingar á 11. öld
Íslendingar á 12. öld
Jón Páll Sigmarsson

Jón Páll Sigmarsson (fæddur 28. apríl 1960, látinn 16. janúar 1993) var íslenskur kraftlyftingamaður.

Ævisaga 
Jón Páll var fæddur á Sólvangi í Hafnarfirði. Þegar hann var 2 ára fluttist hann með fjölskyldunni í Stykkishólm. Hann var yfir sumarið í Skáleyjum þar sem hann tók þátt í búnaðarstörfum. Hann hóf íþróttaiðkun sína fimm ára gamall í glímu.  Við 9 ára aldur flutti hann á ný, nú í Árbæjarhverfi í Reykjavík en þar bjó hann öll unglingsárin. Þar æfði hann knattspyrnu, handbolta og hálfmaraþon.

Keppnisferill 
1975 tók hann þátt í lyftinganámskeiði sænska frystihússins. Hann hóf keppnisferill sinn 1979 og keppti bæði í vaxtarrækt og kraftlyftingum. Fyrsta árið keppti hann í 110 kg flokki. Hann lyfti samanlagt 311,9 kg á Jakabólsmótinu 1979, bætti þá tölu um sex kíló á Meistaramóti KR og var lyfti samanlagt 406,7 kg á Norðurlanda meistaramótinu og fékk silfurverðlaun. Næstu árin keppti hann í 125 kg flokki. 1981 varð hann fyrsti Íslendingurinn að lyfta yfir 900 kg samanlagt á Íslandsmeistaramóti. Sama ár hlaut hann verðlaunin Íþróttamaður ársins og keppti í fyrsta sinn á heimsmeistaramótinu "Sterkasti maður heims", þar sem hann lenti í 3. sæti og lyfti 912,5 kg samanlagt. 1984 var haldið mót á milli Íslands og Skotlands í borginni Paisley. Jón Páll lyfti samanlagt 955 kg á mótinu en Skotar unnu. Sama ár varð hann í fyrsta skipti heimsmeistari í kraftlyftingum á mótinu Sterkasti maður heims þar sem hann lyfti 525,7 kg samanlagt. Hann vann keppnina Sterkasti maður heims samtals fjórum sinnum; árin 1984, 1986, 1988 og 1990. 16. janúar 1993 lést hann vegna ættgengrar hjartabilunar í íþróttasal sínum að Suðurlandsbraut 6, en þrír ættingjar hans höfðu þegar látist vegna sambærilegra hjartabilana, en líklegt er þó að sterar hafi haft mikil áhrif og er oft talið að þeir hafi valdið dauða hans.

Heimildir

Tenglar

Jón Páll Sigmarsson; 1. minningargreinar; birtust í Morgunblaðinu 1993
 Jón Páll Sigmarsson; 2. minningargreinar; birtust í Morgunblaðinu 1993
 Jón Páll Sigmarsson; 3. minningargreinar; birtust í Morgunblaðinu 1993

Íslenskir aflraunamenn
Íslenskir kraftlyftingamenn
Mýri (Bárðardal)

Mýri er íslenskur bær og jafnframt innsti bær í Bárðardal vestan Skjálfandafljóts. Við Mýri byrjar vegurinn yfir Sprengisand og var þar áningar- og gististaður fyrir þá sem ferðuðust yfir sandinn. Er stutt að Aldeyjarfossi frá bænum. Á Mýri hefur verið mönnuð veðurathugunarstöð frá árinu 2001.

Íslenskir bæir
Þingeyjarsveit
Veðurathugunarstöðvar á Íslandi
Radíus (útvarpsþáttur)

Radíus var útvarpsþáttur þeirra Radíussbræðra Davíðs Þórs Jónssonar og Steins Ármanns Magnússonar á Aðalstöðinni árið 1992 og í Ríkissjónvarpinu frá 1994 (sem hluti af dægurmálaþættinum Dagsljósi) til 1995 (sem sérstakur dagskrárliður).  

Þeir voru m.a. þekktir fyrir stutta sketsa sem voru kallaðir Radíusflugur og að spila einungis tónlist með Elvis Presley.

Íslenskir útvarpsþættir