alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
NBC

National Broadcasting Company eða NBC er bandarísk einkarekin sjónvarpsstöð í eigu NBCUniversal sem er dótturfélag fjölmiðlasamsteypunnar Comcast. Stöðin er staðsett í Comcast Building í háhýsaþyrpingunni Rockefeller Center í New York-borg. Stöðin var stofnuð sem útvarpsstöð árið 1926 af Radio Corporation of America og hóf sjónvarpsútsendingar árið 1939. 

Meðal þekktra þáttaraða sem sýndar hafa verið á NBC eru NBC News, The Tonight Show, Star Trek, og Saturday Night Live.

Bandarískar sjónvarpsstöðvar
Aden

Aden er hafnarborg í Jemen. Borgin stendur á eiði við Adenflóa um 70 km austan við Bab-el-Mandeb þar sem siglt er inn í Rauðahafið. Íbúar eru um 800 þúsund. Höfnin í Aden er gígur kulnaðs eldfjalls. Bretar lögðu borgina undir sig árið 1839 þar sem hún var mikilvæg bækistöð á sjóleiðinni til Indlands. Borgin var undir stjórn Breska Indlands til 1937 þegar hún varð höfuðborg Adennýlendunnar. Adenkreppan hófst með uppreisn gegn bresku nýlenduherrunum árið 1963. Nýlendan varð sjálfstæð sem Alþýðulýðveldið Suður-Jemen árið 1967 með Aden sem höfuðborg. Þegar Suður-Jemen sameinaðist Norður-Jemen árið 1990 varð Aden höfuðstaður Adenumdæmis.

Í borgarastyrjöldinni sem geisað hefur í Jemen frá 2015 hefur Aden lengst af verið aðsetur stjórnar Abdrabbuh Mansur Hadi forseta á meðan höfuðborgin Sana er í höndum uppreisnarhers Húta. Í ágúst árið 2019 tókst Umbreytingaráði suðursins, sveitum aðskilnaðarsinna sem vilja aukið sjálfræði í suðurhluta Jemens, hins vegar að hertaka borgina og hrekja stjórnarherinn burt úr henni. Borgin er enn í höndum aðskilnaðarsinnanna.

Tilvísanir

Borgir í Jemen
Hafnarborgir við Indlandshaf
Côte d'Azur

Côte d'Azur (oksítanska: Còsta d'Azur, „bláa ströndin“; einnig kölluð Franska rivíeran) er heiti á strandlengju í suðausturhluta Frakklands við Miðjarðarhafið. Hún nær frá landamærum Ítalíu í austri að Saint-Tropez eða Hyères í vestri. Helsta borgin við ströndina er Nice en þar eru líka Mónakó og Cannes. Þarna hófu baðstaðir að þróast undir lok 18. aldar þegar ströndin varð vinsæl meðal bresku yfirstéttarinnar sem heilsubótardvalarstaður. Íbúar við ströndina eru um tvær milljónir. 

Provence-Alpes-Côte d'Azur
Strendur
Loftslagsráðstefna Sameinuðu þjóðanna 2015

Loftslagsráðstefna Sameinuðu þjóðanna 2015 var loftslagsráðstefna Sameinuðu þjóðanna sem haldin var í París 30. nóvember til 12. desember 2015. Hún var þannig 21. fundur aðila að Rammasamningi Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar frá 1992 og 11. fundur aðila að Kýótóbókuninni frá 1997.

Meginniðurstaða ráðstefnunnar var Parísarsamkomulagið um loftslagsbreytingar sem á að taka við af Kýótóbókuninni árið 2020. Markmiðið er að takmarka hnattræna hlýnun við 2°C miðað við stöðuna fyrir iðnbyltingu. Ætlunin er að nettólosun gróðurhúsalofttegunda af hálfu mannsins verði engin á síðari helmingi 21. aldar. Fyrir ráðstefnuna kynntu fulltrúalönd landsmarkmið í loftslagsmálum.

Loftslagsmál
Saga Parísar
2015
Helliskvísl

Helliskvísl er á á Landmannaafrétti upp af Rangárvallasýslu. Helliskvísl kemur upp á þeim hluta Landmannaafréttar, sem nefnist Kringla. Kringla er er lukin háum fjöllum á alla vegu. Á norðurhelmingi fjallahringsins eru í röð frá vestri til
austurs þessi fjöll sem öll eru úr móbergi: Sauðleysur, Herbjarnarfell, Löðmundur, Lifrafjöll og Dómadalsháls.

Kringlan er vatnasvið Hellis­kvíslar og rennur áin fram hjá Landmannahelli og vestur um Svalaskarð sunnan undir Sauðleysum, yfir Lambafitarhraun og hverfur oft  ofan í Tungnaárhraun norður af Valafelli. Á móts við Sauðleysur rennur Rauðfossakvísl sem kemur úr Rauðfossafjöllum í Helliskvísl.

Heimildir 
 Úr sögu Helliskvíslar – Náttúrufræðingurinn, 1. Tölublað (01.04.1953), Bls. 1-13
 Landmannaleið (nat.is) 
 Um Landmannaafrétt

Ár á Íslandi
Rangárvallasýsla
Glacier-þjóðgarðurinn (Bandaríkin)

Glacier-þjóðgarðurinn (enska: Glacier National Park) er þjóðgarður í bandaríska fylkinu Montana. Þjóðgarðurinn er yfir 4000 ferkíómetrar að stærð og á landamæri að kanadísku fylkunum Alberta (Waterton Lakes National Park) og Bresku-Kólumbíu (Akamina-Kishinena Provincial Park). Flathead Provincial Forest er vestur af þjóðgarðinum og verndarsvæði Blackfeet-frumbyggja austur af honum.

Áður en Evrópumenn komu á svæðið voru Blackfeet-frumbyggjar þar í austri og Flathead-frumbyggjar í vestri. Árið 1891 var lestarleiðin Great Northern Railway lögð um svæðið og var við mörk þess. Árið 1895 gáfu Blackfeet-frumbyggjar undan þrýstingi og létu eftir land á svæðinu en fengu veiðiréttindi og peningasummu fyrir. Veiðiréttindum var síðar breytt sem leiddi til ósættis meðal Blackfeet-frumbyggja og stjórnvalda. Þjóðgarðurinn sjálfur var stofnaður árið 1910 og var hvatamaður þess mannfræðingurinn og könnuðurinn George Grinnell. Þónokkur hótel og gististaðir voru byggðir milli áranna 1910 og 1914 og eru sumir þeirra taldir til verndaðra menningarverðmæta. Vegurinn Going-to-the-Sun Road, sem kláraður var 1932, veitti meira aðgengi að þjóðgarðinum. 

Fjallalandslag þjóðgarðins ber keim af því hvernig jöklar móta landslag, skera fjöll og mynda U-laga dali. Um miðja 19. öld eru jöklar taldir hafa verið um 150 en í dag eru þeir um 25 talsins. Hæsta fjall Glacier national park er Mount Cleveland (3190 m.). Hæsti fossinn þar er Bird Woman Falls sem fellur 150 metra. Á austurmörkum þjóðgarðsins stendur fjall eitt og sér Chief Mountain upp úr Sléttunum miklu.

Af spendýralífi svæðisins getur að nefna: Brúnbjörn, elg, klettafjallageit og jarfa. Af trjám eru blágreni,degli, fjallaþinur og risalerki algeng. Í suðvesturhorni þjóðgarðsins vaxa risalífviður og fjallaþöll og er það austasta útbreiðsla þeirra tegunda. Skógareldar eru sjaldgæfir en árið 2003 urðu þó 13% þjóðgarðsins fyrir eldum. 

Höfuðstöðvar þjóðgarðsins eru við staðinn West Glacier. Þjóðgarður með sama nafni er í Bresku Kólumbíu, Kanada: Glacier National Park.

Heimild

Bandarískir þjóðgarðar
Montana
Redwood-þjóðgarðarnir

Redwood-þjóðgarðarnir (enska: Redwood National and State Parks) (RNSP) er samansafn þjóðgarða sem samanstanda af gömlum tempruðum regnskógum meðfram strönd norður-Kaliforníu. Svæðið samanstendur af fjórum hlutum: Redwood National Park (stofnaður 1968), Del Norte Coast Redwoods State Park, Jedediah Smith Redwoods State Park og Prairie Creek Redwoods State Parks (stofnaðir í kringum 1925 og 1939). Saman þekja þeir 560 ferkílómetra og vernda um helming útbreiðslusvæðis strandrauðviðs sem er hæsta trjátegund í heimi. Á 19. öld varð svæðið fyrir óheftu skógarhöggi en eftir árið 1920 varð vakning í verndun þeirra. Meira en 90% af upprunalegum skógi hefur verið felldur. Aðrar trjátegundir í skóginum eru meðal annars degli og sitkagreni. Yfir 40 spendýr lifa innan þjóðgarðanna. Þrjár gestamiðstöðvar eru þar en gisting er aðeins í boði í fylkisrekna hluta garðsins, ekki þeim hluta sem rekinn er af ríkinu. Yfir 320 kílómetrar af göngustígum eru á svæðinu.

Skógurinn hefur verið notaður sem myndefni fyrir kvikmyndir eins og Jurassic Park og Starwars.

Heimild

Bandarískir þjóðgarðar
Þjóðgarðar í Kaliforníu
Robert D. Putnam

Robert David Putnam (fæddur 9. janúar 1941) er bandarískur stjórnmálafræðingur. Hann hefur verið prófessor við John F. Kennedy School of Government við Harvard-háskóla í Bandaríkjunum og gengdi um tíma stöðu forseta þess skóla. Putnam hefur verið ráðgjafi þjóðarleiðtoga eins og Bill  Clinton, Barack Obama, George W. Bush, Tony Blair, Gordon Brown og Nicolas Sarkozy. Hann hefur gefið út fjölda bóka og eru þar á meðal bækurnar „Making Democracy Work“ og „Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community“.

Putnam er þekktur fræðimaður fyrir rannsóknir á félagsauð en fysta framlag hans var að rannsaka gögn yfir tvo áratugi um héraðsstjórnir á Ítalíu. Robert Putnam gaf út rit sitt „Making Democracy Work. Civic Traditions in Modern Italy“ árið 1993. 

Í bókinni Bowling Alone lýsir hann minnkandi félagsauð í Bandaríkjunum og afleiðingum þess á bandarískt samfélag. Putnam skilgreinir félagsauð sem menningarlegt fyrirbæri sem byggir á gildum, normum og félagsneti sem skýri athafnir fólks og bæti skilvirkni samfélags.

Heimildir 
 Gunnar Helgi Kristinsson, Sjöfn Vilhelmsdóttir, Félagsauður;Skilgreining og mæling, Þjóðarspegillinn 2010

Putnam, Robert
James Samuel Coleman

James Samuel Coleman (12. maí 1926 – 25. mars 1995) var bandarískur félagsfræðingur. Hann starfaði aðallega við Háskólann í Chicago. Coleman lagði stund á nám í félagsfræði menntunar og stjórnsýslu og var einn fyrsti til að nota hugtakið félagsauður. Bækur hans "The Adolescent Society" (1961) og "Coleman Report" (Equality of Educational Opportunity, 1966) eru þekkt rit í félagsfræði menntunar.

Bandarískir félagsfræðingar
Gates of the Arctic-þjóðgarðurinn og verndarsvæði

Gates of the Arctic-þjóðgarðurinn og verndarsvæði (enska: Gates of the Arctic National Park and Preserve) er nyrsti þjóðgarður Bandaríkjanna og er í Alaska. Hann var stofnaður árið 1980 (hafði 2 árum áður verið gerður svokallað national monument) og er rúmir 34.000 ferkílómetrar eða örlítið stærri en Belgía. Þjóðgarðurinn er norður af heimskautsbaug og er dágóður hluti af honum í Brooksfjallgarðinum. Aðrir fjallgarðar eru Endicott Mountains og hluti Schwatka Mountains. Engir vegir eða stígar eru þar og þjónusta er ekki til staðar. Þó eru upplýsingar í Coldfoot rétt fyrir utan svæði; The Arctic Interagency Visitor Center. Heimilt er að tjalda á svæðinu.

Norður Af Brooksfjallgarðinum er túndra en hvítgreni, svartgreni og ösp vaxa upp að 68. breiddargráðu. Spendýrin Elgur, svartbjörn,brúnbjörn, úlfur, gaupa, múrmeldýr, otur og hreindýr lifa innan þjóðgarðsins. Gullörn, skallaörn, gjóður og stóra eyruglan eru meðal ránfugla. Veiði er heimil með leyfi. Höfuðstöðvar þjóðgarðsins eru í Fairbanks.

Heimild

Bandarískir þjóðgarðar
Þjóðgarðar í Alaska
Grand Teton-þjóðgarðurinn

Grand Teton-þjóðgarðurinn (enska: Grand Teton National Park) er bandarískur þjóðgarður í norður-Wyoming. Hann er 1300 ferkílómetrar og samanstendur af Teton-fjallgarðinum (sem er hluti af Klettafjöllum) og Jackson Hole-dalnum. Grand Teton-þjóðgarðurinn er aðeins 16 kílómetra suður af Yellowstoneþjóðgarðinum.

Á 19. öld var svæðið viðkomustaður evrópskra dýraskinnskaupmanna og í lok aldarinnar var varanleg búseta þeirra í Jackson Hole-dalnum. Fyrir hittu þeir Shoshone-frumbyggja svæðisins. 1929 var þjóðgarðurinn stofnaður en Jackson Hole bættist seinna við hann. John D. Rockefeller keypti jarðir í Jackson Hole í þeim tilgangi að þeim yrði bætt við þjóðgarðinn. Þjóðgarðurinn heitir eftir Grand Teton (4199 metrar), hæsta fjalli Teton-fjalla. Stærsta stöðuvatnið heitir Jackson Lake.

Af barrtrjám í þjóðgarðinum eru meðal annarra: Blágreni, fjallaþinur og klettafura sem vaxa hærra uppi en stafafura er fremur á láglendi. Degli og broddgreni vaxa aðallaga á þurrari svæðum. Klettafuran hefur orðið illa úti í bjöllurfaraldri. 61 tegund af spendýrum lifir á svæðinu t.d.: Svartbjörn, brúnbjörn, úlfur, gaupa, fjallaljón, otur, múrmeldýr, múshéri, vapítihjörtur, vísundur, héri og leðurblaka. Leyft er að veiða vapítihirti en oft er veiði bönnuð í þjóðgörðum. Um 300 fuglategundir lifa þar.

Fjöldi tjaldsvæða er í Grand Teton-þjóðgarðinum en opin eldur er ekki leyfður vegna bjarndýra. Svæðið er vinsælt meðal fjallgöngumanna. Snjósleðar eru eingöngu leyfðir við Jackson Lake.

Heimild

Bandarískir þjóðgarðar
Wyoming
Gustavo Cerati

Gustavo Adrian Cerati (Buenos Aires, 11 ágúst 1959- 4 September 2014) var tónlistarmaður, söngvari, lagahöfundur, tónskáld og upptökustjóri frá Argentínu. Hann er talinn einn af áhrifamestu rokk tónlistarmönnum Rómönsku Ameríku.  Cerati og hljómsveit hans Soda Stereo voru einhverjir þekktustu spænskumælandi rokk og popp tónlistarmenn 9. og 10.áratugs seinustu aldar.

Dauði 

Þann 4. september 2014 lést söngvarinn eftir að hafa verið í dái í fjögur ár.

Útgáfur

Tilvísanir 
Fólk fætt árið 1959
Cerati
Cerati
Taugavefur

Taugavefur ― Í taugavef eru taugungar (taugafrumur), sem meðal annars flytja boð frá miðtaugakerﬁ til vöðva og frá skynfærum til miðtaugakerfis, og taugatróð sem vernda og næra taugafrumur.

Taugavísindi
Lake Clark-þjóðgarðurinn og verndarsvæði

Lake Clark-þjóðgarðurinn og verndarsvæði (enska: Lake Clark National Park and Preserve) er þjóðgarður í suður-Alaska í Bandaríkjunum sem stofnaður var árið 1980. Stærð hans eru rúmir 16.000 ferkílómetrar eða svipað að stærð og Wales. Staðsetning hans er 160 kílómetra suðvestur af Anchorage á byrjun Alaska-skaga.

Í þjóðgarðinum renna saman þrír fjallgarðar (Chigmitfjöll tengja Alaska-fjallgarðinn við Aleutafjöll) og eru þar eldfjöllin Mount Redoubt (3108 m.) og Mount Iliamna (3053 m.). Margs konar vistkerfi eru á svæðinu: fjallatúndra, eldfjallasvæði, stórar ár, vötn og regnskógar. Því eru nánast flest stærri dýr sem finnast í Alaska þar. Lake Clark er stærsta vatnið á svæðinu. Það er 6. stærsta vatn fylkisins og er 260 metra djúpt. Svartgreni og hvítgreni eru helstu barrtré í þjóðgarðinum og eru helst á suðvestursvæði hans.

Engir vegir eru að Lake Clark-þjóðgarðinum og verður fólk að koma með bátum eða flugvélum. Port Alsworth er fyrsti viðkomustaður á svæðinu og er þar þjónusta. Kajak og flúðasiglingar eru vinsælar í ferðaþjónustunni. Fiskveiðar eru leyfðar en veiðar á stærri dýrum eru leyfðar á preserve-hluta svæðisins. Bjarnarskoðun er einnig vinsæl og telst svæðið afar gott til þess.

Heimild

Bandarískir þjóðgarðar
Þjóðgarðar í Alaska
Ingi T. Lárusson

Ingi Tómas Lárusson (26. ágúst 1892 – 24. mars 1946) var íslenskt tónskáld. Hann fæddist á Seyðisfirði og var sonur Þórunnar Gísladóttur Wiium og Lárusar Tómassonar bóksala. Hann lærði hljóðfæraleik á Seyðisfirði en var synjað um styrk til tónlistarnáms í Danmörku frá Alþingi. Hann lauk verslunarprófi við Verslunarskóla Íslands og fékkst lengst af við verslunarstörf. Þekktustu lög hans eru „Í svanalíki“ (við ljóð Enars Benediktssonar), „Ég bið að heilsa“ (við ljóð Jónasar Hallgrímssonar) og „Ó, blessuð vertu sumarsól“ (við ljóð Páls Ólafssonar). Öll þessi lög samdi hann sem barn og unglingur, það síðastnefnda aðeins sjö ára gamall.

Tenglar 

 Glatkistan

Íslensk tónskáld
Guðrún H. Finnsdóttir

Guðrún Helga Finnsdóttir (6. febrúar 1884 – 25. mars 1946) var vesturíslenskur rithöfundur. Hún fæddist á Geirólfsstöðum í Skriðdal á Fljótsdalshéraði. Hún fór sextán ára í Kvennaskólann á Laugalandi. Hún giftist Gísla Jónssyni prentara árið 1902 og flutti á eftir honum til Winnipeg í Kanada tveimur árum síðar. Þar bjó hún til æviloka. Guðrún hóf að birta smásögur í Tímariti Þjóðræknisfélagsins og Heimskringlu frá 1920. Smásagnasafnið Hillingalönd kom út í Reykjavík árið 1938 og annað safn, Dagshríðar spor, á Akureyri 1946 eftir lát hennar.

Íslenskir rithöfundar
Acadia-þjóðgarðurinn

Acadia-þjóðgarðurinn (enska: Acadia National Park) er þjóðgarður í bandaríska fylkinu Maine. Hann þekur mestalla eyjuna Mount Desert Island og nálægar eyjar; um 192 ferkílómetra.

Svæði þjóðgarðsins var verndað árið 1916; þá svokallað national monument. Árið 1919 varð það þjóðgarður sem Lafayette national park og árið 1929 hlaut hann núverandi nafn, Acadia eftir frönsku nýlenduheiti svæðisins.  Auðmaðurinn John D. Rockefeller fjármagnaði malarvegi og brýr í þjóðgarðinum. 

Spendýr eins og elgur, hjartardýr, svartbjörn, þvottabjörn, sléttuúlfur, minkur, íkorni og bjór lifa þar. Gullörn, skallaörn og förufálki eru ránfuglar á svæðinu. Skógur með ösp, birki, elri, fura og greni eru í þjóðgarðinum. Miklir skógareldar urðu árið 1947.

Heimild

Bandarískir þjóðgarðar
Maine
Kings Canyon-þjóðgarðurinn

Kings Canyon-þjóðgarðurinn (enska: Kings Canyon National Park) er þjóðgarður í Kaliforníu. Hann er í suður-Sierra Nevada-fjöllum og er tæpir 1900 ferkílómetrar að stærð. Evrópskir landnemar fóru fyrst um svæðið á miðri 19. öld. Maður að nafni John Muir vakti athugli á fegurð svæðisins og síðar kom það inn á borð yfirvalda. Þjóðgarðurinn var stofnaður árið 1940 til að vernda skógarlundi risarauðviðar. Áður var verndað svæði innan núverandi þjóðgarðs sem hét General Grant National Park en hann var stofnaður til að vernda stærsta tré í heimi; General Grant. 

Gljúfrið Kings Canyon, hvers landsvæði þykir svipa til Yosemitedal með sína graníttinda og er eitt dýpsta gljúfur Bandaríkjanna og nær 2500 metra dýpt. Austur af gljúfrinu eru Sierra Crest-tindarnir og ná þeir hæsta punkti þjóðgarðsins í North Palisade eða 4343 metra hæð. Minna er um stærri spendýr á þessu svæði en talsvert af nagdýrategundum og fuglum. Tjaldsvæði innan garðsins eru í rúmum 2000 metra hæð. Sequoia National Park sem er aðalvaxtarsvæði risarauðviðartrjáa á landamæri að Kings Canyon-þjóðgarðinum.

Heimild

Bandarískir þjóðgarðar
Þjóðgarðar í Kaliforníu
Gullörn

Gullörn (fræðiheiti: Aquila chrysaetos) er einn algengasti ránfugl á norðurhveli og hefur mesta útbreiðslu arna.

Gullörn er dökkbrúnn en hefur gullbrúnar fjaðrir á hnakkanum. Ungfuglar eru með hvítar fjaðrir á stéli og vængjum. Aðalfæða þeirra er nagdýr.
Kvenfuglarnir eru stærri en karlfuglarnir og halda pör sig saman ævilangt. Vanalega koma um 4 egg úr varpi og 1-2 unga lifa af.

Gullernir geta náð einum mesta hraða ránfugla eða 240-320 kílómetra/klst hraða þegar þeir stinga sér. Aðeins förufálki er hraðari. Kjörlendi þeirra er fjalllendi en þeir eiga líka til að verpa á láglendi. En skógur þarf að vera gisinn svo þeir komi auga á bráðina. Gullernir sem lifa norðar en við 60. breiddargráðu flytja sig sunnar á veturna. Fuglar frá Alaska geta t.d. flutt sig um nokkur þúsund kílómetra suður, allt að Mexíkó. 

Undirtegund gullarnar hefur verið taminn og notaður til að ráðast á úlfa í Mið-Asíu. Talið er að fjöldi gullarna sé á bilinu 170.000-240.000.

Heimild

Ránfuglar
Ernir
Förufálki

Förufálki (Falco peregrinus) er útbreiddastur allra ránfugla heimsins og verpir hann í öllum heimsálfum að Suðurskautslandinu undanskildu. 

Hann er algengastur á opnum svæðum svo sem steppum, kjarrlendi, graslendi og í klettum við strendur en verpir einnig til fjalla, í skóglendi sem ekki er alltof þétt og í mannabyggðum. Hann forðast raka og þétta skóga hitabeltisins og þurrar eyðimerkur.

Fuglar eru stærsti hluti fæðu förufálka en líka smá spendýr. Hann er feiknafimur og engin tegund nær sama flughraða en tölur upp í nær 400 km/klst hafa mælst í dýfum hans. Förufálkar verða venjulega kynþroska á öðru aldursári. Þeir verpa venjulega 2-6 eggjum en algengast er að eggin séu 3-4. Kvenfuglinn er stærri en karlinn og sinna báðir foreldrarnir uppeldi unga. 

Fyrir utan manninn eru rauðrefur (Vulpes vulpes), jarfi (Gulo luscus) og uglur helstu óvinir förufálkans en þau geta rænt eggjum hans.
Nyrst á útbreiðslusvæðinu eru þeir farfuglar eins og fara suður á bóginn í september/október en snúa aftur á sumarlendurnar í mars/apríl. Um miðja 20. öld stórfækkaði í stofninum vegna notkunar skordýraeiturs sem fálkinn innbyrti. Frá um 1970 hefur stofninn vænkast.

Förufálkar eru flækingar á Íslandi.

Tenglar 

Fálkar
Fálkungar
Ránfuglar
Flækingsfuglar á Íslandi
Jón Hróbjartsson

Jón Hróbjartsson (13. júlí 1877 – 29. ágúst 1946) var íslenskur myndlistarmaður sem starfaði sem kennari í Ísafjarðarbæ. Hann fæddist á Eyvindarstöðum á Álftanesi og tók kennarapróf frá Flensborgarskóla. Hann er aðallega þekktur fyrir stór landslagsmálverk af stöðum við Ísafjarðardjúp, þar á meðal nokkrar myndir af Ísafjarðarbæ frá svipuðu sjónarhorni. Auk málverka gerði hann landakort. Ríkisútgáfa námsbóka gaf út kortabók með kortum eftir hann árið 1941. 

Íslenskir myndlistarmenn
Íslenskir kortagerðarmenn
Kobuk Valley-þjóðgarðurinn

Kobuk Valley-þjóðgarðurinn (enska: Kobuk Valley National Park) er þjóðgarður í norðvestur-Alaska, Bandaríkjunum, rétt norðan heimskautsbaugs. Hann var stofnaður árið 1980 og þekur um 7000 ferkílómetra eða á stærð við Delawarefylki. Hann er þekktur fyrir sandöldurnar Great Kobuk Sand Dunes, mýrar við Kobuk-fljót og hreindýrahjarðir sem eru hluti af vestur-heimskautshjörð sem telur um 400.000 dýr. Hreindýrin fara yfir ána í árstíðabundinni för sinni. Veiðar heimamanna eru einungis leyfðar á svæðinu. Engir vegir liggja að þjóðgarðinum. Þjóðgarðurinn Gates of the Arctic National Park and Preserve er 50 km fyrir austan hann.

Heimild

Bandarískir þjóðgarðar
Þjóðgarðar í Alaska
Shenandoah-þjóðgarðurinn

Shenandoah-þjóðgarðurinn (enska: Shenandoah National Park) er þjóðgarður í bandaríska fylkinu Virginía. Þjóðgarðurinn er við fjöllin Blue Ridge Mountains sem eru hluti af Appalachiafjöllum og fylgir Shenandoah-fljóti og dal. Stærð hans er 322 ferkílómetrar. Hæsti punkturinn er Hawksbill Mountain (1235 m.). 

Svæðið var verndað árið 1935 og þá voru jarðir keyptar upp í því miði að vernda það. Einhverjir íbúar þráuðust við og dvöldu í áratugi í viðbót. Í fyrstu var svörtum bandaríkjamönnum bannað að fá þjónustu á svæðinu en Virginíuríki vildi fyrst banna þeim alfarið á svæðið. Vegurinn Skyline Drive liggur í gegnum þjóðgarðinn. Í göngu- og tjaldferðum er fólki ráðlagt að forðast birni og snáka.

John Denver söng um svæðið í lagi sínu Country Roads.

Heimild

Bandarískir þjóðgarðar
Virginía
Órar

Órar eru 6. breiðskífa hljómsveitarinnar Hjálma sem útgefin varð árið 2011.

Lagalisti
1. Órar (4:54)

2. Á tjörninni (5:05)

3. Áttu vinur augnablik (3:09)

4. Ég teikna stjörnu (3:46)

5. Borð fyrir tvo (3:44)

6. Eilíf auðn (3:16)

7. Náttúruskoðun (3:01)

8. Í gegnum móðuna (5:15)

9.  Haust (5:01)

10. Óðar þó ég gleymi (4:19)

11. Lítið lag (4:06)

12. Messenger of bad news (4:07)

13. Bad news [Skyskraper Voodoo Dub] (4:48)
Luis Alberto Spinetta

Luis Alberto „El Flaco“ Spinetta (23. janúar 1950 – 8 febrúar 2012), betur þekktur sem El Flaco (sá horaði) var argentínskur söngvari, gítarleikari, tónskáld og skáld. Hann er einn af áhrifamestu rokktónlistarmönnum Suður-Ameríku og ásamt Charly Garcia föður argentínska rokksins. Hann fæddist í Buenos Aires. Hann stofnaði fjölda rokksveita, þar á meðal Almendra, Pescado Rabioso, Invisible, Spinetta Jade og Spinetta y los Socios del Desierto.

Textar Spinetta bera merki um áhrif margra höfunda, skálda og listamanna, svo sem Arthur Rimbaud, Vincent van Gogh, Carlos Castaneda og Antonin Artaud, en af þeim síðastnefnda dregur plata hans Artaud nafn sitt.

Þann 23. desember 2011 kom fram opinberlega að Spinetta hefði greinst með lungnakrabbamein. Hann dó 8. febrúar, 2012, á heimili sínu í Argentínu, 62 ára að aldri. Ösku hans var dreift um vötn Rio de la Plata, samkvæmt hans hinstu ósk.

Plötur

Sóló 
 Spinettalandia y sus Amigos - La Fyrir de la Estrella (1971)
 Artaud (1973, út eins og plötu af Pescado Rabioso)
 18 del Sol (1977)
 Only Love Can Sustain(1979)
 Kamikaze (1982)
 Mondo Di Cromo (1982)
 Privé (1986)
 La La La (1986, með Fito Páez)
 Téster de Violencia (1988)
 Don Lucero (1989)
 Exactas (1990, lifandi)
 Pelusón of Milk (1991)
 Fuego Gris(1993, tónlistina)
 Estrelicia  (1997, MTV Unplugged)
 San Cristóforo: Un sauna de lava eléctrico (1998, Lifandi)
 Elija y Gane (1999, mesta skot)
 Silver Sorgo (2001)
 Spinetta Obras (2002)
 Para los Árboles (2003)
 Camalotus (2004)
 Pan (2005)
 Un mañana (2008)
 Spinetta y las Bandas Eternas (2010, Lifandi)
 Los Amigo (2015)

Tilvísanir

Ytri tengla 
 
 Opinber Page (Spænsku)
 Ævisaga á Rock.com.ar (spænsku)

Spinetta
Spinetta
Spinetta
Conny van Rietschoten

Cornelis „Conny“ van Rietschoten (23. mars 1926 – 17. desember 2013) var hollenskur siglingamaður sem sigraði siglingakeppnina Whitbread Round the World Race tvisvar í röð 1977/78 og 1981/82. Til þessa dags er hann sá eini sem hefur unnið keppnina tvisvar. Hann var fyrrum athafnamaður og nálgaðist keppnina á sama hátt og framleiðsluverkefni. Hann var þannig fyrstur til að skipuleggja umfangsmiklar æfingar með áhöfninni og fjárfesti í nýjum og bættum siglingagöllum og búnaði auk þess sem hann fékk skútuhönnuðina Sparkman & Stephens til að uppfæra hönnun Swan 65-gerðarinnar (sem hafði sigrað fyrstu keppnina) fyrir skútuna sína, Flyer. Flyer var smíðuð úr áli af Jachtwerf W. Huisman og var 65 feta tvímöstrungur en með lengri vatnslínulengd og meiri seglaflöt en eldri bátar af sömu gerð. Fyrir keppnina 1981 lét hann smíða 76 feta slúppu, Flyer II. 

Frá 1982 hafa Conny van Rietschoten-verðlaunin verið veitt besta siglingamanni Hollands árlega.

Hollenskir siglingamenn