alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Þórhallur Bjarnarson

Þórhallur Bjarnarson (2. desember 1855 - 15. desember 1916) var biskup íslensku Þjóðkirkjunnar frá 1908 til 1916 og alþingismaður.

Hann var fæddur í Laufási við Eyjafjörð, sonur séra Björns Halldórssonar og konu hans Sigríðar Einarsdóttur. Hann lauk stúdentsprófi frá Lærða skólanum 1877 og guðfræðiprófi frá Kaupmannahafnarháskóla 1883. Hann var prestur í Reykholti og prófastur í Borgarfjarðarprófastsdæmi frá 1884 til 1885. Fékk Akureyri í brauðaskiptum við séra Guðmund Helgason 1885. Varð kennari við Prestaskólann 1885 og forstöðumaður hans 1894. Hann var alþingismaður Borgfirðinga 1894-1900 og 1902-1908, fyrst utanflokka en síðan fyrir Heimastjórnarflokkinn. Einnig sat hann í bæjarstjórn Reykjavíkur 1888-1906. Árið 1908 var hann skipaður biskup yfir Íslandi og gegndi því embætti til dauðadags. 

Þórhallur bjó lengst af í Laufási við Laufásveg í Reykjavík og rak þar blómlegan búskap. Kona hans var Valgerður Jónsdóttir (27. janúar 1863 - 28. janúar 1913), fósturdóttir Tryggva Gunnarssonar bankastjóra og alþingismanns. Börn þeirra voru Tryggvi forsætisráðherra, Svava, Björn og Dóra, kona Ásgeirs Ásgeirssonar forseta Íslands.

Tenglar 
 
 Þórhallur biskup Bjarnarson, æfisaga. Magnús Helgason skólastjóri, Andvari 1. janúar 1917, bls. 1–27.
 Laufásættin. Guðjón Friðriksson, Heimsmynd 1. maí 1990, bls. 72–80 og 94–97.

Biskupar Íslands
Íslenskir prestar
Fyrrum Alþingismenn
Íslendingar sem gengið hafa í Kaupmannahafnarháskóla
Hallgrímur Sveinsson

Hallgrímur Sveinsson (fæddur 5. apríl 1841 í Blöndudalshólum, látinn 16. desember 1909) var biskup Íslands frá 1889 til 1908.

Foreldrar hans voru Sveinn Níelsson alþingismaður og Guðrún Jónsdóttir. Hann útskrifaðist úr Lærða skólanum árið 1863. Eftir að hafa lokið námi í guðfræði við Hafnarháskóla 1870 stundaði hann nám við Pastoralseminariet í Kaupmannahöfn 1870—1871.

Kona hans hét Elina Marie Bolette Fevejle. Þau giftust 16. september 1871 og áttu saman fjögur börn, Friðrik, Guðrúnu, Svein og Ágústu.

Biskupar Íslands
Íslenskir prestar
Pétur Pétursson

Pétur Pétursson (3. október 1808 - 15. maí 1891) var biskup íslensku Þjóðkirkjunnar frá 1866 til 1889. Hann var fæddur á Miklabæ í Blönduhlíð, sonur Péturs Péturssonar prófasts á Víðivöllum og seinni konu hans, Þóru Brynjólfsdóttur. Hann var einn hinna kunnu Víðivallabræðra; hinir voru Jón Pétursson háyfirdómari og Brynjólfur Pétursson Fjölnismaður.

Pétur og Brynjólfur bróðir hans voru sendir til í tvo vetur náms hjá séra Einari Thorlacius í Goðdölum og seinna á Saurbæ í Eyjafirði og var Jónas Hallgrímsson samnemandi þeirra seinni veturinn. Þeir fóru svo í Bessastaðaskóla. Pétur varð stúdent þaðan 1827 og lauk guðfræðiprófi frá Kaupmannahafnarháskóla 1834. Hann var prestur á Helgafelli og Staðarstað og prófastur í Snæfellsnesprófastsdæmi, og var skipaður forstöðumaður Prestaskólans 1847. Má því segja að hann hafi verið fyrsti stjórnandi íslensks skóla á háskólastigi. Hann var skipaður biskup Íslands 1866 og gengdi því embætti í 23 ár, fékk lausn 16. apríl 1889. Hann var konungkjörinn alþingismaður 1849-1887 og bæjarfulltrúi í Reykjavík 1849-1851 og 1855-1856. Hann samdi líka margar guðsorðabækur.

Fyrri kona hans var Anna Sigríður Aradóttir frá Flugumýri en hún dó 1839 eftir stutt hjónaband. Síðari kona hans var Sigríður Bogadóttir, dóttir Boga Benediktssonar á Staðarfelli og Jarðþrúðar Jónsdóttur. Meðal barna þeirra var Þóra (f.1848).

Heimildir og ítarefni

Tenglar 
 
 
 Pétur biskup Pétursson; grein í Fjallkonunni 1891
 Pjetur biskup Pjetursson; Gr. Th., Andvari janúar 1893, bls. 1–11.

Biskupar Íslands
Íslenskir prestar
Fyrrum Alþingismenn
Íslendingar sem gengið hafa í Kaupmannahafnarháskóla
Geir Vídalín

Geir Vídalín (27. október 1761 - 20. september 1823) var biskup í Skálholtsbiskupsdæmi frá 1797 - en sat þó aldrei í Skálholti - og biskup Íslands alls frá 1801 - 1823. Hann bar þann titil fyrstur manna eftir siðaskipti, en áður höfðu verið tvö sjálfstæð biskupsembætti í landinu, í Skálholti og á Hólum í Hjaltadal.

Geir var sonur Jóns Jónssonar (10. ágúst 1726 - 1. desember 1767) prests í Laufási, sonar Jóns yngri Pálssonar Vídalín. Móðir Geirs var Sigríður Magnúsdóttir, systir Skúla fógeta. Geir lauk prófi frá Kaupmannahafnarháskóla 1789. Hann var dómkirkjuprestur í Reykjavík og bjó á Lambastöðum á Seltjarnarnesi, þar sem þá var prestssetur Reykvíkinga. Hann var valinn biskup eftir lát Hannesar Finnssonar 1796. Hann var vígður biskup á Hólum af Sigurði Stefánssyni biskupi þar 30. júlí 1797. Hann sat þó áfram á Lambastöðum, enda hafði alltaf staðið til að flytja biskupssetrið til Reykjavíkur við lát Hannesar. 

Sigurður Hólabiskup dó vorið 1798, það dróst að skipa eftirmann hans og á endanum varð úr að sameina biskupsdæmin. Var Geir skipaður biskup yfir Íslandi með konungsbréfi í nóvember 1801. Hann bjó áfram á Lambastöðum til 1807. Þá flutti hann í Aðalstræti 10, sem eftir það var nefnt Biskupsstofan, og bjó þar til dauðadags.

Geir biskup var orðlagður fyrir gestrisni og góðmennsku og var oft kallaður Geir biskup góði. Hann sást oft ekki fyrir í greiðasemi sinni og heimilið var dýrt í rekstri. Á endanum varð biskupinn gjaldþrota, svo að skipuð var nefnd sem sá um fjármál hans og skammtaði honum meðal annars mjöl, smjör, blek og tóbak vikulega.

Haustið 1823 kom marsvínavaða að landi við Hlíðarhús og var hún rekin þar á land og hvölunum slátrað. Flestir íbúar Reykjavíkur komu að horfa á, þar á meðal biskup. Hann varð innkulsa við þetta og dó úr lungnabólgu nokkru síðar.

Kona Geirs var Sigríður Halldórsdóttir og bjó hún áfram í Biskupsstofunni þar til hún lést 1846. Sigurður Pétursson, sýslumaður og leikskáld, var skólafélagi Geirs og aldavinur. Þegar hann sagði af sér embætti vegna heilsubrests 1803 flutti hann til Geirs og bjó hjá honum þar til Geir lést og síðan hjá ekkju hans þar til hann lést 1827.

Heimildir 
 
 

Íslenskir prestar
Biskupar Íslands
Þórður Tómasson (klausturprestur)

Séra Þórður Tómasson (7. desember 1871 – 21. ágúst 1931) var íslenskur prestur í Danmörku, ljóðskáld og þýðandi. Þórður var prestur alla ævi í Danmörku og var síðast klausturprestur í Vemmetofte, sem er klaustur á Sjálandi í Danmörku. Klausturembættið var þá einskonar heiðursembætti, ætlað velmetnum eldri prestum, sem hneigðir voru fyrir skáldmennt og bókagerð, svo að þeir gætu gefið sig að slíku í næði. Þórður er einna þekktastur fyrir að hafa þýtt Passíusálmanna, eftir Hallgrím Pétursson, á dönsku. 

Þórður fæddist á Akureyri — á gamla spítalanum svonefnda þar sem foreldrar hans bjuggu. Hann var skírður Þórður Tómas. Faðir hans var Þórður héraðslæknir Tómasson (prófasts Sæmundssonar á Breiðabólstað), en móðir hans, Camilla Christiane, var dönsk, dóttir píanósmiðs Enig í Kaupmannahöfn. Þegar Þórður var tveggja ára lést faðir hans, og fluttist móðir hans þá til Danmerkur næsta ár með börnum sínum tveimur, Þórði og dóttir þeirra hjóna, lítið eitt eldri, sem hét María. 

Ellefur ára var Þórður settur í Borgaradyggðaskólann á Kristjánshöfn og útskrifaðist þaðan 1890 með ágætiseinkunn. Hvarf hann þá að guðfræðinni og lauk embættisprófi vorið 1896 með lofseinkunn í öllum greinum nema einni, kirkjusögu, þar hlaut hann ágætiseinkunn. Næsta vetur var hann húskennari hjá Ahlefeldt Laurvigen greifa og stóreignamanna á Kjærsgaard (á Fjóni). Hann fékkst annars við ritstörf og kennslu („manuduction“ í heimspeki og guðfræði) í Kaupmannahöfn uns hann undir árslok 1898 var skipaður annar prestur við Klausturkirkjuna í Horsens og skömmu síðar prestvígður. 

Um sama leyti kvæntist hann danskri heitmey sinni Christine Paybjerg, en með henni átti hann þrjár dætur. Árið 1904 varð hann sóknarprestur við sömu kirkju og hélt því embætti uns hann 1925 varð prestur á Vemmetofte-klaustri á Sjálandi (nálægt Faxe). Dvöl hans þar varð skammæ, aðeins rúm 6 ár. Hann andaðist í sumarbústað sínum í Sönderho á Fanö.

Tenglar 
 Þórður Tómasson; grein í Morgunblaðinu 1931

Íslenskir prestar
Bavaria Yachtbau

Bavaria Yachtbau GmbH er stór þýskur bátaframleiðandi í Giebelstadt í Bæjaralandi sem framleiðir bæði vélbáta og seglskútur. Fyrirtækið framleiðir um 3500 báta árlega og er því ein af stærstu bátasmiðjum Evrópu. Fyrirtækið er þekktast fyrir meðalstórar (30-50 feta) skemmtisiglingaskútur. 

Bavaria er í eigu bandaríska einkaframtakssjóðsins Bain Capital.

Tenglar
 Vefur fyrirtækisins

Skipasmíðafyrirtæki
Micro 18

Micro 18, Micro Cupper eða einfaldlega Micro er tegund af seglskútu sem er hönnuð bæði fyrir kappsiglingar og skemmtisiglingar. Bátar af þessari gerð eru átján feta langir (5,5 metrar) og 2,45 metra breiðir með káetu og svefnpláss fyrir fjóra að framanverðu. Hönnunin var fyrst kynnt af franska tímaritinu Bateaux árið 1976. Gerðin var hugsuð fyrir eina árlega siglingakeppni, Micro Cup frá 1977, og miðaðist við hönnun vinsælla átján feta báta á borð við Corsaire. Brátt hófu bæði stærri og minni framleiðendur framleiðslu báta út frá þessum hönnunarviðmiðum og Micro-bátar náðu talsverðum vinsældum á 9. áratug 20. aldar.

Árið 1999 hlaut gerðin viðurkenningu Alþjóða siglingasambandsins sem alþjóðleg keppnisgerð.

Algengar útgáfur Micro 18-báta eru meðal annars Jeanneau Microsail, Corsaire og GEM. Micro-bátar skipast í keppnisbáta, skemmtibáta og frumgerðir eftir því hvaða áherslur hafa ráðið smíði þeirra. Oftast eru Micro-bátar gerðir úr trefjaplasti utanum krossviðarskel með fellikili með 100 kg ballest úr blýi. Nokkrar vinsælar tegundir voru upphaflega líka með fellistýri þannig að hægt væri að sigla bátnum upp í fjöru, en eftir nokkur atvik þar sem slík stýri brotnuðu við álag varð algengara að notast við heilt stýri. Micro-bátar eru yfirleitt um hálft tonn að þyngd og því hægt að flytja þá með kerru aftaní fólksbíl.

Á Íslandi voru nokkrir bátar af þessari gerð smíðaðir um miðjan 9. áratuginn af fyrirtækinu Mótun ehf. í Hafnarfirði eftir teikningum frá breskum framleiðanda og frá 1983 fram á 10. áratuginn var haldin árleg Íslandsmeistarakeppni í flokknum.

Tenglar
 Vefur International Micro Cupper Class Association.

Seglskútugerðir
Optimist

Optimist (eða optimist-kæna en einnig nefnd bjartsýnisjulla eða bjartsýnisskúta) er lítil ferköntuð opin kæna (julla) með eitt spritsegl sem er hönnuð sem kennslu- og skemmtiskúta fyrir börn. Optimist-kænan var upphaflega hönnuð af bandaríska skútuhönnuðinum Clark Mills árið 1947 og varð fljótlega vinsæl í Evrópu, einkum á Norðurlöndunum. Núna er Optimist ein vinsælasta kæna heims með 132 þúsund skráða báta og væntanlega marga óskráða. Áður fyrr var algengast að smíða kænuna heima fyrir úr borðum eða krossviði, enda miðaðist hönnun hennar við það, en nú til dags eru fjöldaframleiddar Optimist-kænur úr trefjaplasti algengastar. Hönnunin var stöðluð árið 1960 og gerðin varð einsleit 1995. 

Optimist-kænan er ferköntuð með flötu stefni og nánast flötum botni. Hún er með fellikjöl í miðjunni og mastrið kemur nánast upp úr stefninu að framan svo pláss sé fyrir siglingamanninn að aftan. Hún er 2,3 metra löng og vegur aðeins 35 kíló tóm. 

Optimist er viðurkennd alþjóðleg keppnisgerð af Alþjóða siglingasambandinu.

Tenglar
 Optimist Class Association

Kænur
Seglskútugerðir
Tur 84

Tur 84 er gerð af seglskútu sem var hönnuð af sænska skútuhönnuðinum Per Brohäll. Framleiðsla bátsins hófst árið 1975 á eynni Orust þar sem hún stóð til 1980. Tur-bátarnir eru 28 feta langir (8,5 metrar) og 2,6 metra breiðir með langan 900 kg þungan kjöl. Inni er svefnpláss fyrir fimm. 

Á Íslandi voru sautján Tur 84-bátar framleiddir í Hafnarfirði á árunum 1984 til 1986 og er þessi gerð talin algengasta gerð kjölbáta á landinu. Íslandsmót í kappsiglingu á Tur 84 var haldið í nokkur ár um miðjan 9. áratug 20. aldar.

Tenglar
 Sænskur áhugamannavefur um Tur 84 

Seglskútugerðir
Lýsistafur

Lýsistafur er stafur eða tákn sem ber sérstaka merkingu í tölvuforriti, eins og í túlkurinum fyrir skelina og vél sem keyrir reglulegar segðir.

Dæmi um lýsistafi
Tákið semícommu (;) má nota í nokkrum Unix skeljum sem samanburðartákn.
Punkt (.) eða stjörnu (*) má nota í mörgum leitarvélum, og eiga lýsisstafirnir þá við hvaða staf sem er.

Heimildir

Forritunarmál
Secret 26

Secret 26 er gerð af seglskútum hönnuð af breska bátahönnuðinum David Thomas sem meðal annars hannaði hinn vinsæla Hunter Sonata bát. Fyrsti báturinn var hannaður samkvæmt hugmyndum Rúnars Steinsen, Páls Hreinssonar og Ólafs Bjarnasonar og sjósettur árið 1987. Nafnið kom til af því hversu mikil leynd hvíldi yfir smíði bátsins. Nokkrir Secret-bátar voru síðan framleiddir af fyrirtækinu Sigurbátum og hafa verið vinsælir kappsiglingabátar. Núverandi Íslandsmet í siglingu frá Reykjavík til Hafnarfjarðar og frá Reykjavík til Keflavíkur voru sett í bátum af þessari gerð.

Secret-bátarnir eru 26 feta langir (8 metrar) og grannir með djúpan kjöl og hlutfallslega mikinn seglaflöt. Flestir þeirra hafa verið notaðir sem félagsbátar hjá siglingafélögum á Íslandi.

Seglskútugerðir
Topper

Topper er gerð kæna hönnuð af enska skútuhönnuðinum Ian Proctor árið 1976. Báturinn er 3,4 metra langur einmenningsplastbátur með eitt stórsegl á plasthúðuðu álmastri og vegur aðeins 43 kg án seglabúnaðar. Hann er viðurkennd alþjóðleg keppnisgerð hjá Alþjóða siglingasambandinu.

Seglskútugerðir
Kænur
British Hunter

British Hunter (áður Hunter Boats Ltd) er breskur skútuframleiðandi í Essex á Englandi sem var stofnaður árið 1969. Fyrirtækið er nú hluti af bátaframleiðandanum Select Yacht Group sem einnig á vörumerkið Cornish Crabber. Meðal vinsælla báta sem Hunter framleiddi eru Hunter Delta, Hunter Horizon og Hunter Sonata.

Skipasmíðafyrirtæki
Marta Vieira da Silva

Marta Vieira da Silva eða einfaldlega Marta (fædd 19. febrúar 1986 í Dois Riachos í Alagoas) er brasilísk knattspyrnukona sem leikur með Los Angeles Sol í Bandaríkjunum. Hún kom þangað frá Umeå IK í Svíþjóð. Hún var kosin leikmaður ársins (kona) af FIFA árin 2006, 2007 og 2008. Hún hlaut Gullboltann, sem besti leikmaður, og Gullskóinn, sem markahæsti leikmaðurinn, á heimsmeistarmóti kvenna í knattspyrnu 2007.

Brasilískir knattspyrnumenn
Fólk fætt árið 1986
Oyster-kort

Oyster-kort (úr ensku oyster, „ostra“) er snertifrjálst rafkort sem er aðgöngumiði fyrir almenningssamgöngur í London. Kerfinu er stjórnað af Transport for London og kortið er í gildi í neðanjarðarlestakerfinu Lundúnaborgar, strætisvögnum, Docklands Light Railway, London Overground, sporvögnum og National Rail-lestum í stórborgarsvæðinu Lundúna.

Oyster-kortið er blátt, kreditkortsstórt kort sem getur hald ýmis aðgöngumiða. Það komið út fyrst árið 2003.

Samgöngur í London
Þorgrímsstaðadalur

Þorgrímsstaðadalur er dalur á Vatnsnesi. Hann heitir eftir innsta bæ í dalnum, Þorgrímsstöðum. Fimm bæir voru í dalnum en nú eru bara tveir í byggð. Vegurinn sem liggur um dalinn heitir Þorgrímsstaðadalsvegur og er 8 km langur.

Sagnir eru um að heil kirkjusókn hafi verið í dalnum og kirkjan hafi verið á Ásgarði. Nú er þetta farið í auðn fyrir löngu og bæjarnöfnin ekki vituð.

Bæir

Í byggð
Þorgrímsstaðir (fóru í eyði stuttu fyrir 1705 en hafa síðan byggst upp aftur.)
Ásbjarnarstaðir

Eyðibýli
Tunga
Engjabrekka
Ásgarður 

Húnaþing vestra
Dalir á Íslandi
Freddy Cannon

Freddy Cannon (fæddur Frederico Anthony Picariello 4. desember 1940 í Lynn í Massachusetts USA), er bandarískur rokksöngvari. Hann er stundum kallaður „The Boom Boom Man“ eftir eigin lagi.

Cannon lenti í skugga rokk og ról-stjarnanna sem voru frægir í byrjun 7. áratugarins. Tónlist hans einkennist av trommum og hröðum, hressum lögum. Þekkustu lög Cannon eru „Tallahassee Lassie“, „Way Down Yonder in New Orleans“ og „Palisades Park“.

Útgefið efni

Breiðskífur 
Sings Happy Shades of Blue (1960)
The Explosive Freddy Cannon! (1960)
Freddy Cannon Favourites (1961)
Twistin' All Night Long (1961)
Freddy Cannon at Palisades Park (1962)
Bang On (1963)
Freddy Cannon Steps Out (1963)
Sings Abigail Beecher (1964)
Action! (1965)
His Latest & Greatest (safnplata) (1990)
Have a Boom Boom Christmas!! (2002)

Smáskífur 
 „Tallahassee Lassie“
 „Way Down Yonder In New Orleans“
 „Palisades Park“
 „Chatanooga Shoeshine Boy“
 „Muskrat Ramble“
 „Abigail Beecher“
 „Transistor Sister“
 „Humdinger“
 „For Me & My Gal“
 „Everybody Monkey“
 „Okefenokee“
 „Let Me Show You Where It's At“
 „Hanky Panky“
 „The Boom Boom Man“

Tengill 
 Freddy Cannon á IMDb

Bandarískir söngvarar
Fólk fætt árið 1940
Áshildarmýrarsamþykkt

Áshildarmýrarsamþykkt (eða Árnesingaskrá (yngri)) var samþykkt gerð árið 1496 sem sneri að því að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til verndar réttindum sem Íslendingar höfðu tryggt sér með Gamla sáttmála og bindast jafnframt samtökum um að hrinda af sér hvers konar yfirgangi og órétti af hendi erlendra og innlendra umboðsmanna konungsvaldsins. Árnesingar komu saman að Áshildarmýri á Skeiðum, og var tilefnið yfirgangur Lénharðs fógeta og fleiri valdamanna í héraðinu.

Tenglar 
 Áshildarmýrarsamþykkt 500 ára; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1996
 Áshildarmýrarsamþykkt; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1948
 Áshildarmýrarsamþykkt; grein í Þjóðviljanum 1944

Saga Íslands
Skeiða- og Gnúpverjahreppur
1496
Hybris

Hybris (forngríska: ὕβρις) er forngrískt hugtak sem stundum er notað á íslensku og öðrum málum og haft um persónuleikaeinkenni sem lýsa sér í ofdrambi og hroka sem síðar hefur válegar afleiðingar. Sumir útskýra hybris sem „ofmetnaðarfullt athæfi“  eins og t.d. Sigurður A. Magnússon. Í Grikklandi til forna var hugtakið þó víðtækara en það er nú og haft um athæfi sem viljandi eða óviljandi gjörði fórnarlambinu skömm og brotamanni einnig. Orðið var einnig haft um þá sem storkuðu guðunum og lögum þeirra. Þetta kemur sérstaklega fyrir í grískum harmleikjunum og endar undantekningalaust með falli hetjunnar.

Sjá einnig 
 Kaþarsis
 Dunning–Kruger-áhrif

Tilvísanir 

Hugtök
Skírnarnafn

Skírnarnafn er eiginnafn gefið við skírn. Menn skrifa venjulega skírnarnafn (eða skírnarnöfn) og föðurnafn (og/eða ættarnafn) undir flesta samninga sem menn gera. Þegar nöfnum er raðað eftir stafrófsröð þá er Íslendingum raðað eftir skírnarnöfnum, en erlendum eftir ættarnöfnum.

Tengt efni 
 Föðurnafn
 Ættarnafn
Útflutningsvörur Íslendinga

Útflutningsvörur Íslendinga eru þær afurðir sem Íslendingar flytja að jafnaði út og hafa verið mismunandi í aldanna rás og jafnvel frá ári til árs. Fiskveiðar afla núna um helming útflutningstekna og veita 8% vinnandi manna störf. Þar sem aðrar náttúruauðlindir skortir (fyrir utan jarðhita og fallvötn til virkjunar), er efnahagslíf á Íslandi viðkvæmt og háð heimsmarkaðsverði á fiski, áli og sjávarafurðum. Auk þess geta minnkandi fiskstofnar í efnahagslögsögu landsins haft töluverð áhrif á sveiflur í efnahagslífinu og heimsmarkaðsverð á áli og kísilgúri sem eru stærstu útflutningsvörur Íslendinga á eftir sjávarafurðum.

Tenglar 
 Útfluttar ísl. afurðir i mars 1927; grein í Morgunblaðinu 1927
Mastergames 9000

Mastergames 9000 er eftirherma af PlayStation tölvunni. Hún var gefin út einhvern tímann á 10. áratugnum.

Tengt efni 
 Listi yfir famiclona
Baunagras

Baunagras (fræðiheiti: Lathyrus japonicus ssp. maritimus) er ertublóm sem lifir í fjörusandi og á heimkynni sín í Asíu, Evrópu, Norður- og Suður-Ameríku. Rótargerlar sem lifa í hnýðum á rótum baunagrass vinna köfunarefni úr andrúmsloftinu og bæta þannig vaxtarskilyrði.

Lýsing 
Baunagras nær um 15 til 25 sentimetra hæð en stiklir eru 50 til 80 cm langir. Laufblöðin eru hjúpuð vaxi og eru fjaðurskipt með þremur til fjórum smáblaðapörum á hverju laufblaði. Axlablöð eru þar sem laufblöðin festast á stilkinn og eru þau skakkhjartalaga. Endablaðið í hverju laufblaði er gjarnan ummyndað í vafþráð. Blöð af baunagrasi eru notuð í hefðbundinni kínverskri lyfjafræði.

Blómin eru 2-2,5 sm á lengd og fjólublá. Í hverju blómi eru 5 fræflar og ein fræva sem verður að flötum belg. Belgir þessir eru 4-7 sm á lengd og ætir.

Útbreiðsla 
Fræ baunagrass geta flotið í sjó í allt að 5 ár og geta því borist um langa leið. Spírun fer fram þegar ytra byrði belgsins opnast þar sem sjór skellur á landi.

Útbreiðsla baunagrass á Íslandi er víða þar sem áður voru uppskipunarhafnir. Á þeim tíma voru skip þyngd með sandi og var þeim sandi mokað úr skipinu þegar draga átti það á land á Íslandi. Því er talið að fræ af baunagrasi hafi borist með sandi sem notaður var sem ballast.

Tilvísanir

Ertublómaætt
Hrauntröð

Hrauntröð eru leifar eftir hraunlæni og myndast oft við gjall- og klepragíga. Þetta gerist þegar allt hraun umhverfis gíginn er storknað nema hraunlænan sem enn rennur um sinn farveg. Farvegurinn tæmist svo eftir gosið og kallast hrauntröð.

Heimild 
  Heimasíða Sigríðar Friðriksdóttur; jarðfræðihugtök]

Jarðfræði
Skilanefnd

Skilanefnd er nefnd sem er skipuð (eða kosin) til að standa fyrir skilum fyrirtækis á fjármunum, oftast eftir gjaldþrot. Skilanefnd starfar oft að því að höfða skaðabótamál gegn ýmsum viðskiptamönnum fyrirtækisins og einnig að taka á móti slíkum málum. Hlutverk hennar er að komast að eignum fyrirtækisins og skuldum og skila greinagerð.

Dæmi um skilanefndir 
 Fjármálaeftirlitið skipaði fimm í skilanefnd Kaupþings, þegar bankinn var þjóðnýttur 9. október 2008.  
 Þegar útgerðarfélagið Kveldúlfur var talið vera að fara á hausinn, árið 1937, urðu eigendur Kveldúlfs og aðalkröfuhafi, Landsbanki Íslands, sammála um, að skipuð yrði skilanefnd til að slíta félaginu. Ath. Kveldúlfsmálið. 
 Þegar Síldareinkasala Íslands fór á hausinn, árið 1931, starfaði skilanefnd í þrotabúinu.

Tilvísanir

Tenglar 
 Orðskýringin: Skilanefnd; grein í Fréttablaðinu 2008

Viðskiptafræði
Stjórnmál

da:Kurator
Kveldúlfur

Gæti einnig átt við nafnið Kveldúlf.
Kveldúlfur hf. var íslenskt togaraútgerðarfélag sem var stofnað árið 1912. Stofnandi þess var Thor Jensen og synir hans, Thorsararnir, eins og þeir voru nefndir, en þeir voru einhverjir umsvifamestu athafna- og stjórnmálamenn á Íslandi á fyrri hluta 20. aldar. Kveldúlfur var stærsta útgerðarfyrirtæki á Íslandi fram að seinni heimsstyrjöld og gerði út sjö togara þegar mest var. Eftir styrjöldina dró úr umsvifum þess, og fyrirtækið var aðeins með einn togara að síðustu. Kveldúlfur hf. var afskráð 1977. 

Thor Jensen og fjórir elstu synir hans, Richard, Kjartan, Ólafur og Haukur, stofnuðu hlutafélagið Kveldúlf 22. mars 1912 en tilgangur þess var að stunda útgerð og flytja út fiskafurðir. Fyrsta árið átti Kveldúlfur einn togara en keypti og verkaði fisk frá öðrum skipum og flutti út til Kaupmannahafnar. Fyrirtækið rak saltfiskverkun í Reykjavík og nágrenni. Fyrirtækið stækkaði og keypti fleiri togara og byggði höfuðstöðvar við Skúlagötu 1914. Þar voru geymslur fyrir útgerðina, þvottahús og þurrkhús fyrir fisk og geymslupláss fyrir verkaðan fisk. Skrifstofur Kveldúlfs voru á neðri hæð. Kveldúlfur var eftir 1920 stærsti atvinnurekandi á Íslandi. Talið er að skipverjar á skipum félagsins hafi á tímabili verið 250 til 350 en landverkafólk sem starfaði við síldarsöltun og saltfiskvinnslu var miklu fleira. Bræðurnir Richard og Ólafur báru mesta ábyrgð á rekstri Kveldúlfs á þessum tíma, Richard stjórnaði fjármálum og erlendum samskiptum en Ólafur var andlit fyrirtækisins og málsvari. Ólafur varð formaður félags botnvörpueigenda 1918 og var kosinn á þing 1925.

Tilvísanir

Heimildir
 Kveldúlfur, Morgunblaðið, Hátíðarblað (26.06.1930), Blaðsíða 47-48
 Guðmundur Magnússon, T horsararnir, Vaka Helgafell, 2006

Tengt efni 
 Kveldúlfsmálið
 Nýsköpunartogari

Íslensk sjávarútvegsfyrirtæki
Thorsararnir
Bjúga

Bjúga  (ítroðningur eða sperðill) er sver pylsa úr (ódýru) kjötdeigi, söltuð og reykt. Á Þorláksmessu áður fyrr var það stundum tíðkað í sveitum að borða bjúgu til miðdegisverðar.

Um beygingu orðsins bjúga 
Í orðabók Eddu er orðið bjúga sagt tvíkynja, þ.e. hvorugkyns og kvenkyns, það bjúgað og þau bjúgun, svo og hún bjúgan og þær bjúgurnar. Flestum er þó ótamt að hafa orðið í kvenkyni, og lang flestir hafa í áranna rás talað um bjúga í hvorugkyni. Sumum þykir og ágætt að muna að orðið bjúga beygist í hvorugkyni eins og orðið auga.

Tengt efni 
 Grjúpán, oft haft sem samheiti um bjúga.

Tilvísanir

Tenglar 
 Þetta er óskaplega góður matur; grein í Morgunblaðinu 2000
 Hangikets og bjúgnaréttir; grein í Morgunblaðinu 1985