alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Róbert R. Spanó

Róbert Ragnar Spanó (f. 27. ágúst 1972) er íslensk-ítalskur lögfræðingur og dómari. Hann er núverandi forseti Mannréttindadómstóls Evrópu. Áður en hann hóf störf við Mannréttindadómstólinn þann 1. nóvember 2013 gegndi hann stöðu umboðsmanns Alþingis til bráðabirgða og var forseti lagadeildar Háskóla Íslands.

Æviágrip 
Róbert fæddist í Reykjavík þann 27. ágúst árið 1972. Hann útskrifaðist með gráðu í lögfræði frá Háskóla Íslands árið 1997 og með mastersgráðu með áherslu á Evrópurétt og samanburðarlögfræði frá Oxford-háskóla árið 2000.

Róbert vann sem varadómari í héraðsdómi árin 1997-1998 og var lögfræðiráðgjafi og síðan aðstoðarmaður Umboðsmanns Alþingis frá 1998 til 2004. Hann var útnefndur Umboðsmaður Alþingis til bráðabirgða árið 2009 á meðan Tryggvi Gunnarsson starfaði í rannsóknarnefnd um bankahrunið. Róbert gegndi stöðu umboðsmanns til ársins 2013.

Árið 2009 var Róbert formaður nefndar sem falið var að taka íslensk umferðarlög til heildarendurskoðunar og semja frumvarp til nýrra umferðarlaga.

Róbert var skipaður lagaprófessor við Háskóla Íslands í nóvember árið 2006. Í september 2007 var hann kjörinn varaforseti lagadeildar skólans og var síðar forseti deildarinnar frá 2010 til 2013. 

Róbert hóf níu ára tímabil sem dómari við Mannréttindadómstól Evrópu þann 1. nóvember árið 2013. Þann 20. apríl árið 2020 var tilkynnt að Róbert hefði verið kjörinn forseti Mannréttindadómstólsins. Hann tók við því embætti þann 18. maí.

Róbert hefur mikið skrifað um mannréttindalög, stjórnlög, lagatúlkun og meðferð sakamála.

Gagnrýni
Róbert sætti töluverðri gagnrýni í september árið 2020 eftir að hann fór í heimsókn til Tyrklands og þáði heiðursdoktorsnafnbót frá Háskólanum í Istanbúl. Í heimsókninni fundaði Róbert með Recep Tayyip Erdoğan forseta, sem hefur verið sakaður um gerræðislegt stjórnarfar og skerðingu á réttarríkinu í Tyrklandi, en neitaði að funda með öðru fólki en meðlimum í stjórnmálaflokki Erdoğans.

Einkahagir 
Róbert er kvæntur og á fjögur börn. Auk íslensku talar hann ensku, frönsku, ítölsku og dönsku. Róbert þótti efnilegur keilukappi áður en hann varð lögfræðingur. Hann vann fjölmargar keppnir bæði heima og á alþjóðavettvangi. Róbert er einnig reyndur söngvari og hefur unnið verðlaun fyrir söng sinn á sviði. Hann er nú í níu ára hléi frá kórstörfum með karlakórnum Fóstbræðrum.

Tilvísanir

Dómarar við Mannréttindadómstól Evrópu
Íslenskir dómarar
Íslenskir lögfræðingar
Prófessorar við Háskóla Íslands
Umboðsmenn Alþingis
Ingibjörg Þorbergs

Ingibjörg Kristín Þorbergs (25. október 1927 - 6. maí 2019) var íslenskt tónskáld, söngkona og dagskrárstjóri Ríkisútvarpsins. 

Ingibjörg fæddist í Reykjavík og voru foreldrar hennar þau Kristjana Sigurbergsdóttir húsmóðir og Þorbergur Skúlason, skósmíðameistari.

Menntun 
Ingibjörg lauk námi frá Tónlistarskólanum í Reykjavík með klarinettuleik sem aðalgrein árið 1952 og varð þar með fyrst íslenskra kvenna til að ljúka einlekaraprófi á blásturshljóðfæri. Samhliða klarinettunáminu stundaði hún einnig nám í hljómfræði, píanóleik og tónlistarsögu. Árið 1957 lauk hún tónmenntakennaraprófi frá Kennaraskólanum.

Störf og tónlistarferill 
Ingibjörg hóf störf hjá Ríkisútvarpinu árið 1946 og starfaði þar við ýmis störf allt til ársins 1985. Í fyrstu starfaði hún á innheimtadeild en árið 1949 varð hún dagskrárgerðarmaður í tónlistardeild útvarpsins. Hún hafði meðal annars umsjón með þættinum Óskalög sjúklinga, var aðstoðarþulur, stjórnaði barnatíma og hafði umsjón með fjölda viðtals- og tónlistarþátta ásamt því að sinna annarri dagskrárgerð. Ingibjörg var varadagskrárstjóri og dagskrárstjóri Rásar 1 frá 1981-1985. Auk þess að starfa við Ríkisútvarpið var hún meðal annars stundakennari við Miðbæjarskólann og Breiðagerðisskóla og starfaði einnig við blaðamennsku. Hún hóf að skrifa í barnablaðið Æskuna árið 1967 og ritaði þar gítarkennslugreinar sem nutu mikilla vinsælda. Hún sá einnig um tónlistargagnrýni fyrir Tímann og Vísi. 

Í æsku var Ingibjörg í barnakórnum Sólskinsdeildinni og söng í fyrsta skipti einsöng í útvarpi aðeins 12 ára gömul. Hún kom fyrst fram opinberlega á sviði um 1950 með hljómsveitunum Smárakvartettnum og Marz bræðrum og um svipað leyti tók hún upp listamannsnafnið Ingibjörg Þorbergs. Ingibjörg söng fyrst inn á hljómplötu árið 1953 og söng inn á fjölda hljómplatna á ferli sínum. Hún var meðal annars fyrsta íslenska konan til að syngja eigið sönglag inn á hljómplötu.

Meðal þekktra laga Ingibjargar eru til dæmis lag við Aravísur Stefáns Jónssonar og lag hennar við kvæði Kristjáns frá Djúpalæk, Hin fyrstu jól, sem var fyrsta íslenska jólalagið fyrir utan sálma, sem kom út á plötu en það var útgefið árið 1954.

Ingibjörg hlaut heiðursverðlaun Íslensku tónlistarverðlaunanna árið 2003 og var sæmd riddarakrossi Hinnar íslensku fálkaorðu árið 2008 fyrir framlag sitt til íslenskrar tónlistar.

Tilvísanir 
Fólk fætt árið 1927
Fólk dáið árið 2019
Íslensk tónskáld
Íslenskar söngkonur
Íslenskir útvarpsmenn
Íslenskar konur
Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu

Tenglar 

 Glatkistan
Þrýstiaukadæla

Þrýstiaukadæla er dæla sem er notuð til að auka þrýsting eða flæði á vatni, gasi eða öðrum vökva inn í lögnum þar sem lítill þrýstingur er fyrir.

Dælan dælir vökvanum bæði úr forðatanki eða beint úr lögninni (inntakinu).

Þrýstiauka dælur eru bæði notaðar fyrir einkageirann, einbýlishús, sumarbústaði eða aðrar minni einingar, og svo eru notaðar stærri dælur fyrir t.d. fjölbýlishús, atvinnuhúsnæði ofl. til að dæla vatni á efri hæðir.

Gas
Andspyrnuhreyfing gegn her í landi

Andspyrnuhreyfing gegn her í landi voru skammlíf baráttusamtök gegn aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu og herstöðinni á Miðnesheiði. Þau voru stofnuð dagana 5. til 7. maí árið 1953 á Þjóðarráðstefnu gegn her í landi sem haldin var í Mjólkurstöðinni í Reykjavík. Helsti forystumaður hreyfingarinnar var rithöfundurinn Gunnar M. Magnúss.

Aðdragandi og starfsemi
Rökrétt er að líta á stofnun Andspyrnuhreyfingar gegn her í landi sem beint viðbragð við stofnun Þjóðvarnarflokksins um miðjan marsmánuð 1953. Þingkosningar stóðu fyrir dyrum í lok júní og Sósíalistaflokkurinn búist við að njóta góðs af sérstöðu sinni í andstöðu við hersetuna. Þjóðvarnarflokkurinn veitti óvænta samkeppni um fylgi andstæðinga hersins og gagnrýndi Sósíalista hart fyrir hollustu við Sovétríkin.

Rithöfundurinn Gunnar M. Magnúss skrifaði nokkrar greinar í Þjóðviljann þar sem hvatt var til stofnunar samtaka gegn hernum. Fjöldi félaga, einkum aðildarfélaga Sósíalistaflokksins og verkalýðsfélaga þar sem flokksmenn höfðu yfirráð í, komu að skipulagningu Þjóðarráðstefnu í byrjun maí þar sem Andspyrnuhreyfingin var stofnuð. Á ráðstefnunni voru samþykktar ýmsar ályktanir, svo sem mótmæli við íþróttakappleikjum Íslendinga og bandarískra hermanna og gegn rekstri útvarpsstöðvar hersins. Þá var sérstaklega varað við klofningshreyfingum á borð við Þjóðvarnarflokkinn og kjósendur hvattir til að kjósa þá frambjóðendur eina sem lagt hafi baráttu herstöðvaandstöðunnar lið.

Gunnar M. Magnúss tók fjórða sætið á framboðslista Sósíalistaflokksins í Reykjavík í kosningunum þetta sama sumar. Flokkurinn tapaði nokkru fylgi frá fyrri kosningum og mátti Gunnar sætta sig við varaþingmannssæti.

Talsvert dofnaði yfir starfsemi Andspyrnuhreyfingarinnar eftir kosningarnar. Á árinu 1954 efndu þau til undirskriftarsöfnunar gegn hersetunni, en sú söfnun virðist hafa runnið út í sandinn.

Fylgd
Lag tónskáldsins Sigursveins D. Kristinssonar við ljóðið Fylgd eftir Guðmund Böðvarsson var frumflutt á stofnþingi Andspyrnuhreyfingarinnar gegn her í landi þann 6. maí 1953. Það varð þegar eitt vinsælasta sönglag herstöðvabaráttunnar.

Tilvísanir 

Íslensk félagasamtök
Íslensk grasrótarstjórnmál
Íslensk friðarsamtök
Aðgerðastefna
Hjólað í vinnuna

Hjólað í vinnuna er árviss atburður rekinn af almenningíþróttasvíði ÍSÍ  

Keppt er í ymsum flokkum, en stafnt er að sem mestri þátttöku í að ferðast fyrir eigin afli til og frá vinnu. Vinnustaðir skipatast í flokkum eftir stærð, því reynst hafi auðvaldari að ná upp liðsanda á smærri vinnustöðum.  Hægt er að taka þátt bæði með því að hjóla, ganga eða nota strætó.  Rafmagnsreiðhjól eru leyfð, en þá er miðað við reiðhjól sem veita aðstoð einungis þegar fótstígum er stigið. 

Þegar þátttakan var sem mest, tók rúmlega 3% af öllum íbúum Íslands þátt, eða um 11 þúsund manns. 

Tilvísanir

Stubbur
Tony Parker

William Anthony Parker Jr. (fæddur 17. maí 1982) er franskur-bandarískur fyrrum atvinnumaður í körfubolta og meirihlutaeigandi ASVEL Basket í LNB Pro A. Parker er sonur atvinnumanns í körfubolta. Hann lék tvö tímabil fyrir Paris Basket Racing í frönsku körfuknattleiksdeildinni áður en hann gekk til liðs við San Antonio Spurs hjá Körfuknattleikssambandinu NBA. Hann var valinn af San Antonio Spurs með 28. valinu í nýliðavali NBA árið 2001 og varð fljótt byrjunarliðsmaður þeirra. Parker vann fjóra NBA-meistaratitla (2003, 2005, 2007 og 2014) sem öll voru með Spurs. Hann lék einnig fyrir ASVEL Basket í Frakklandi árið 2011 þegar NBA lockout gekk yfir. Parker lék eitt tímabil með Charlotte Hornets áður en hann tilkynnti að hann hefði lokið NBA ferli sínum.

Heimildir
https://www.jockbio.com/Bios/Parker/Parker_bio.html 

Franskir körfuknattleiksmenn
Perónismi

Perónismi er stjórnmálahreyfing í Argentínu sem byggir á hugmyndafræði Juans Perón, sem var forseti landsins frá 1946 til 1954 og frá 1973 til 1974. Perónistar njóta enn mikilla áhrifa í argentínskum stjórnmálum og hafa unnið tíu af þrettán forsetakosningum sem þeir hafa tekið þátt í frá árinu 1946. Helsti stjórnmálaflokkur perónista er Réttlætisflokkurinn (sp. Partido Justicialista). Stefnumál perónista í gegnum árin hafa verið mjög margbreytileg, en stefnu þeirra hefur almennt verið lýst sem „blöndu af þjóðernishyggju og verkalýðshyggju“, sem lýðhyggju eða sem „hægrisinnuðum sósíalisma“.

Juan Perón varð atvinnu- og félagsmálaráðherra Argentínu eftir að hann tók þátt í herforingjabyltingu árið 1943 og var kjörinn forseti Argentínu árið 1946. Hann kynnti til sögunar ýmis velferðarverkefni sem áttu að nýtast verkalýðsstéttinni, studdi við stéttarfélög og kallaði eftir aukum umsvifum ríkisins í stjórnun efnahagsins. Á sama tíma studdi hann þó iðnjöfra. Perón varð mjög vinsæll og varð enn vinsælli fyrir tilstilli eiginkonu sinnar, Evu, sem gerðist verndari réttinda aðfluttra verkamanna. Vegna verðbólgu og annarra efnahagsvandamála steypti argentínski herinn Perón af stóli árið 1955. Perónistaflokkurinn var bannaður og frjálsar og opnar kosningar voru ekki haldnar á ný fyrr en árið 1973, en í þeim kosningum var Perón kjörinn forseti á ný. Hann lést næsta ár og ekkja hans, Isabel, tók við af honum sem forseti. Isabel var sjálfri steypt af stóli ári síðar.

Perónistinn Carlos Menem var forseti frá 1989 til 1999 en stefnur hans voru mjög ólíkar fyrri perónistum. Hann talaði fyrir einkavæðingu, frjálsum markaði og meiri alþjóðasamskiptum. Perónistinn Néstor Kirchner var forseti frá 2003 til 2007 og eiginkona hans, Cristina Fernández de Kirchner, frá 2007 til 2015. Kirchner-hjónin boðuðu afturhvarf til efnahagslegrar þjóðernishyggju og til sjálfhverfni í efnahagsmálum. Útfærsla þeirra á perónisma er kölluð kirchnerismi.

Gagnrýni á perónisma
Andstæðingar Peróns sökuðu hann og stjórn hans um að grípa til skipulegs ofbeldis og einræðistilburða til að halda í völdin. Þá benda þeir á að Perón hafi sýnt andstæðingum sínum fyrirlitningu og hafi gjarnan kallað þá svikara eða leiksoppa erlendra ríkja. Perón viðhélt að nafninu til lýðræðislegum stofnunum en veikti þær þó með því að þjóðnýta útvarpsútsendingar, með því að sölsa undir sig stjórn verkalýðsfélaga og einoka pappírsframleiðslu. Perón greip stundum líka til þess að fangelsa stjórnarandstæðinga og blaðamenn og banna dagblöð og tímarit sem töluðu gegn honum.

Perón var kunnur aðdáandi Benito Mussolini. Margir fræðimenn flokka perónisma sem fasíska hugmyndafræði. Argentínski lögfræðingurinn Carlos Fayt færði rök fyrir því að perónismi væri aðeins „argentínsk útfærsla á ítölskum fasisma“. Niðurstaða Hayes var sú að „perónistahreyfingin [hafi þróað] útgáfu af fasisma með sérstökum rómansk-amerískum eiginleikum“.

Tilvísanir

Argentínsk stjórnmál
Stjórnmálastefnur
Pétur Östlund

Pétur „Ísland“ Östlund, fæddur 3. desember 1943 í New York, er sænsk-íslenskur trommuleikari. 

Pétur er sonur bandarísks föður af sænskum ættum og íslensku óperusöngkonunnar Maríu Markan, sem starfaði hjá Metropolitan í New York. Hann kom til Svíþjóðar 1969.

Pétur Östlund hefur leikið með: Red Mitchell, Putte Wickman, Eje Thelin, Gugge Hedrenius, Steve Dobrogosz, Gunnar Svensson, Svante Thuresson, Toots Thielemans, Thad Jones, Hasse å Tage, Ralph Lundsten og fleirum. Hann var aðalkennari í trommuleik við tónlistarskólann í Stokkhólmi á árunum 1973 til 1992, Örebro 2005 - 2019 og er höfundur kennslubóka í trommuleik. Östlund á þrjá syni, Ari Haraldsson, Jon Haraldsson og Sebastian Notini og hefur verið kvæntur Anja Notini.

Tilvísanir

Íslenskir trommuleikarar
Malala-sjóðurinn

Malala-sjóðurinn er sjóður sem var stofnaður árið 2012 og stefndi að því að því að tryggja stúlkum skólagöngu um allan heim eigi síðar en árið 2015. Sjóður þessi er nefndur í höfuðið á Malölu Yousafzai vegna baráttu hennar fyrir jafnréttismálum og skólagöngu.

Tilvísanir

Stofnað 2012
Frank Caliendo

Franklin "Frank" Caliendo, Jr. (f. 19. janúar 1974) er bandarískur leikari.

Tilvísanir

Tenglar

 

Bandarískir leikarar
Bobby Lee

Robert Young "Bobby" Lee, Jr. (f. 17. september 1971) er bandarískur leikari.

Tilvísanir

Tenglar

 

Bandarískir leikarar
Ofnhanski

Ofnhanski er hanski eða vettlingur úr efni sem einangrar hita. Hann er vanalega notaður í eldhúsi á sama hátt og pottaleppar til að vernda hendur fyrir hita frá  ofni, eldavél eða áhöldum við eldun og bakstur. Nýrri gerðir af ofnhönskum eru oft úr silikoni.

Mataráhöld
Kaffivél

Kaffivél er tæki eða vél til að brugga og laga kaffi. Til eru margs konar kaffigerðarvélar og mismunandi aðgerðir við að brugga og laga kaffi en algengast er að malað kaffi sé látið í síu (filter) úr pappír eða málmi inn í hólk sem sem er staðsettur yfir glerkönnu eða keramikkönnu. Köldu vatni er hellt í sérstakt hólf og það hitað að suðu og látið renna ofan í hólkinn í gegnum síuna.

 heimilistæki
Mataráhöld
Loganair

Loganair er skoskt flugfélag með höfuðstöðvar á Glasgow-flugvelli í Paisley. Flugfélagið rekur starfsstöðvar í Edinborg, Inverness, Dundee og Norwich. Loganair einblínir á flug innan Bretlandseyja og þá aðallega innan Skotlands, einkum til og frá eyjunum. Flugfélagið var stofnað árið 1962 af Willie Logan, en þá rak það leiguflug með einni vél frá Edinborg. Árið 1967 keypti flugfélagið þrjár vélar í viðbót og hóf áætlunarflug til Orkneyja og svo Hjaltlandseyja árið 1970. 

Í febrúar 2019 þegar flugfélagið Flybmi hætti starfsemi tilkynnti Loganair að það myndi taka við rekstur frá Aberdeen til Bristol, Óslóar og Esbjerg, frá Newcastle til Stafangurs og Brússel og frá Derry á Norður-Írlandi til London Stansted. Eins og er flýgur Loganair til 44 áfangastaða á Bretlandi, Ermasundseyjum, Mön, Írlandi og meginlandi Evrópu. Loganair rekur stysta reglulega áætlunarflugið í heimi frá Vesturey til Papeyjar í Hjaltlandseyjum, en flugtíminn er undir einni mínútu.

Bresk flugfélög
Skosk fyrirtæki
Paisley

Paisley (framburður: /ˈpeɪzli/; gelíska: Pàislig) er bær í Renfrewshire í vesturhluta Skotlands. Til austurs liggur Glasgow, ekki langt frá bænum. Paisley er fimmta stærsta byggðin í Skotlandi en hefur ekki hlotið borgarstöðu.  

Mikilvægi bæjarins jókst á 12. öld þegar klaustri var komið á laggirnar þar. Fyrir 19. öld var Paisley orðinn mikilvæg miðstöð vefnaðariðnaðarins, en bærinn er nafni Paisley-sjalsins og Paisley-mynstursins. Bærinn var kenndur við róttækni, en mótmæli vefara leiddu til svokallaða Róttæknistríðsins árið 1820. Fyrir 1993 hafði öllum vefnaðarverksmiðjum í bænum verið lokað, en sögu iðnaðarins er gerð góð skil á minjasöfnum bæjarins. 

Bæir í Skotlandi
Up Helly Aa

Up Helly Aa er hátíð sem haldin er árlega í Hjaltlandseyjum í Skotlandi. Hátíðin er yfirleitt haldin til að fagna jólalokum, og það er ganga í miðbæ Leirvíkur sem þúsundir áhugaleikara taka þátt í síðasta þriðjudaginn í janúar. Haldið er upp á hátíðina í smærri bæjum og þorpum en göngurnar þar eru töluvert fámennari. Í Leirvík mega konur og stelpur ekki taka þátt í göngunni, þrátt fyrir umræðu um að leyfa þátttöku þeirra árin 2018 og 2019.

Rekja má rætur hátíðarinnar til 19. aldar, þegar lið ungra manna áttu þá hefð að draga tunnur fylltar af brennandi tjöru í gegnum bæi og þorp og fremja hrekk. Vegna áhyggja um öryggi almennings og ölvunar voru slíkar tjörugöngur bannaðar upp úr 1880. Hátíðinni var svo breytt til að leggja áherslu á sögu Víkinga í eyjunum. Leyfi var gefið fyrir kyndilgöngu en sú fyrsta átti sér stað árið 1876. Fyrsta kyndilgangan á Up Helly Aa var 1881. Ári seinna var ákveðið að stækka hátíðina til að fagna komu Alfreðs, hertoga af Edinborg. 

Snemmt á 20. öld var hlutverki jarls bætt við, en jarlinn leiðir gönguna. Jarlinn er tilnefndur af nefnd, en maður verður að sitja í nefndinni í 15 ár áður en maður getur leikið jarlinum. Eftir gönguna er langskip brennt, en þessa hefð má rekja til ársins 1889.  

Hjaltlandseyjar
Hátíðir
Skosk menning
Skálavogur

Skálavogur (skoska, enska: Scalloway) er þorp á austurströnd Meginlands, eyju í Hjaltlandseyjum í Skotlandi. Íbúar þorpsins voru 900 árið 2011. Til ársins 1708 var Skálavogur höfuðstaður Hjaltlandseyja, en höfuðstaðurinn í dag er Leirvík á vesturströnd sömu eyju. Háskóli hálanda og eyja og Centre for Nordic Studies eru með aðstöðu í Skálavogi. Skammt frá bænum liggja Skálavogseyjar sem draga nafn sitt af bænum. 

Kastali var reistur af jarli í þorpinu árið 1600. 

Þorp í Skotlandi
Alþjóðasamskipti

Alþjóðatengsl, alþjóðasamskipti eða alþjóðastjórnmál felast í stjórnmálalegum, efnahagslegum og félagslegum tengslum milli ríkja. Formleg samskipti ríkja má rekja til borgríkja Súmer í fornöld. Undir alþjóðatengsl falla alþjóðleg samskipti stjórnareininga eins og fullvalda ríkja, stjórnmálaflokka, alþjóðastofnana og fjölþjóðafyrirtækja og þau heimskerfi sem þessi tengsl skapa.

Rannsóknir á alþjóðatengslum má rekja til gríska sagnaritarans Þúkýdídesar. Alþjóðatengsl eru háskólagrein sem oft er kennd sem undirgrein stjórnmálafræði.

Alþjóðatengsl
Stjórnmálafræði
Noel MacNeal

Noel MacNeal (f. 15. september 1961) er bandarískur leikari.

Tilvísanir

Tenglar

 

Bandarískir leikarar
Fred Newman

Fredrick R. "Fred" Newman (f. 6. maí 1952) er bandarískur leikari.

Tilvísanir

Tenglar

 

Bandarískir leikarar
Rafrænn mánudagur

Rafrænn mánudagur er mánudagurinn á eftir svörtum föstudegi í lok nóvember ár hvert. Þessi dagur er tileinkaður vefverslunum sem bjóða upp á afslátt þennan dag. Dagurinn var búinn til af markaðsfyrirtækjum árið 2005. Oft eru það litlar vefverslanir sem nýta þennan dag til að bjóða uppá allskonar tilboð og afslætti. Ein af ástæðunum er að þessar litlu verslanir geta ekki keppt við tilboðin sem stóru keðjurnar bjóða uppá á svörtum föstudegi.

Vefverslun
Smásala
Leirdalsgöngin

Leirdalsgöngin (norska: Lærdalstunnelen) eru 24,51 km löng veggöng sem liggja milli Leirdals og Aurlands í Sogni og Firðafylki í Noregi. Göngin eru lengstu veggöng í heimi, 8 km lengri en Gotthardgöngin í Sviss. Evrópuvegur E16 liggur í gegnum göngin sem eru síðasti hlekkurinn í vegtengingu milli Oslóar og Bergen án ferja og án erfiðra fjallvega. 

Gerð gangnanna hófst árið 1995 og þau voru opnuð árið 2000. Gerð þeirra kostaði 1,082 milljarða norskra króna. 2,5 milljón rúmmetrar af grjóti voru teknir úr göngunum. 

Veggöng í Noregi
Sogn og Firðafylki
399

399 (CCCXCIX í rómverskum tölum) var 99. ár 4. aldar sem hófst á laugardegi samkvæmt júlíska tímatalinu. Í Rómaveldi var það þekkt sem ræðismannsár Evtrópíusar og Þeódórusar eða sem 1152 ab urbe condita. Það hefur verið þekkt sem árið 399 í Evrópu frá því Anno Domini-ártöl voru tekin upp snemma á miðöldum.

Atburðir
 Honoríus keisari lét loka skólum skylmingaþræla.
 Yazdegerd 1. tók við völdum sem Persakonungur.
 Kínverski búddamunkurinn Faxian ferðaðist til Indlands, Srí Lanka og Nepal.
 Anastasíus 1. tók við páfadómi.

Dáin
 26. nóvember - Sirikíus páfi.
 Bahram 4. Persakonungur.
 Evtrópíus, rómverskur konsúll.
 Evagrius Ponticus, munkur.
 Fabíóla, dýrlingur.
 Nintoku, Japanskeisari.
 Tribigild, gotneskur herforingi.
 Tufa Wugu, fursti Suður-Liang.
 Yuan Shansong, embættismaður Jin-veldisins.

399
391-400
Anastasíus

Anastasíus (úr grísku: Αναστάσιος, Anastasios) er karlmannsnafn dregið af gríska orðinu yfir upprisu (ἀνάστασις). Kvenmannsnafnið Anastasía er af sömu rót.

Fólk

Austrómverskir keisarar 
 Anastasíus 1. keisari ríkti frá 491 til 518
 Anastasíus 2. keisari ríkti frá 713 til 715

Páfar 
 Anastasíus 1. páfi 399-401
 Anastasíus 2. páfi 496-498
 Anastasíus 3. páfi 911-913
 Anastasíus 4. páfi 1153-1154

Karlmannsnöfn
Helen Clark

Helen Elizabeth Clark (f. 26. febrúar 1950) er nýsjálenskur stjórnmálamaður sem var forsætisráðherra Nýja-Sjálands frá 1999 til 2008 í ríkisstjórn nýsjálenska verkamannaflokksins. Hún var fimmti þaulsætnasti forsætisráðherra landsins og önnur konan sem gegndi því embætti. Frá 2009 til 2017 var hún yfirmaður Þróunaráætlunar Sameinuðu þjóðanna.

Forsætisráðherrar Nýja-Sjálands
Geysisslysið

Geysisslysið var flugslys sem átti sér stað á Íslandi haustið 1950. Að kvöldi 14. september brotlenti flugvélin Geysir frá Loftleiðum á Bárðarbungu á Vatnajökli. Geysir var af gerðinni Douglas DC-4 sem Loftleiðir höfðu keypt fyrir millilandaflug með farþega, en vegna efnahgsaðstæðna á Íslandi var farþegaflug lagt niður 1950 og flugvélin leigð undir vöruflutninga. Sex voru í áhöfn í fluginu frá Lúxemborg til Íslands. Sagt var að slysið hefði stafað af mikilli þreytu flugmanna. Vélin barst af leið vegna veðurs, en snjókoma var og lítið skyggni og ísing á vélinni. 

Strax daginn eftir hófst leit á stóru leitarsvæði við suðurströnd landsins. Allt að 15 flugvélar og 2 skip tóku þátt í leitinni. Þremur dögum síðar var talið fullvíst að vélin hefði farist með allri áhöfn. Þann 18. september barst svo veikt neyðarkall frá vélinni. Þegar flakið fannst og í ljós kom að áhöfnin var á lífi var fagnað um allt land. Björgunarleiðangur var skipulagður strax en 3 daga tók að bjarga áhöfninni af jöklinum. Í kjölfarið var Flugbjörgunarsveitin í Reykjavík stofnuð með aðstöðu á Reykjavíkurflugvelli.

Heimildir
 Sextíu ár liðin frá Geysisslysinu
 Brotlent á Bárðarbungu

Flugslys á Íslandi
1950
Cerastium meridense

Cerastium meridense er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá norðurhluta Suður-Ameríku.

Tilvísanir

Hjartagrasaætt
Cerastium microspermum

Cerastium microspermum er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá Litlu-Asíu.

Tilvísanir

Hjartagrasaætt
Cerastium moesiacum

Cerastium moesiacum er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá suðaustur Evrópu.

Tilvísanir

Hjartagrasaætt
Cerastium mollissimum

Cerastium mollissimum er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá Suður-Ameríku.

Tilvísanir

Hjartagrasaætt
Cerastium morrisonense

Cerastium morrisonense er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá Tævan.

Tilvísanir

Hjartagrasaætt
Sigríður Hagalín Björnsdóttir

Sigríður Hagalín Björnsdóttir (f. 11. febrúar 1974) er íslenskur fréttamaður, sagnfræðingur og rithöfundur. 

Foreldrar Sigríðar eru Kristín Ólafsdóttir bókasafnsfræðingur og Björn Vignir Sigurpálsson fyrrverandi blaðamaður á Morgunblaðinu. Móðuramma Sigríðar var leikkonan Sigríður Hagalín (1926-1992). 

Sigríður stundaði nám í sagnfræði og spænskum bókmenntum við Háskóla Íslands og einnig við háskólann í Salamanca. Hún nam blaðamennsku við Columbia-háskóla í New York. Frá árinu 1999 hefur Sigríður starfað með hléum sem fréttamaður á Ríkisútvarpinu. Hún hefur meðal annars verið fréttaritari RÚV í Kaupmannahöfn, haft umsjón með Kastljósi, verið varafréttastjóri fréttastofu RÚV og setið í stjórn RÚV ohf.

Sigríður hefur sent frá sér þrjár skáldsögur, Eyland (2016), Hið heilaga orð (2018) og Eldarnir (2020).

Tilvísanir 
Fólk fætt árið 1974
Íslenskir sagnfræðingar
Íslenskir rithöfundar
Íslenskir fréttamenn
Íslenskar konur
Cerastium mucronatum

Cerastium mucronatum er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá Suður-Ameríku.

Tilvísanir

Hjartagrasaætt
Cerastium multiflorum

Cerastium multiflorum er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá Kákasus.

Tilvísanir

Hjartagrasaætt
Cerastium nanum

Cerastium nanum er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá Perú.

Tilvísanir

Hjartagrasaætt