alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Dio

Dio var bandarísk  þungarokkshljómsveit stofnuð árið 1982 af söngvaranum Ronnie James Dio eftir að hann hafði yfirgefið Black Sabbath. Frumburður hljómsveitarinnar var platan Holy Diver sem er þekktasta verk sveitarinnar og hefur að geyma tvær smáskífur sem urðu vinsælar; Holy Diver og Rainbow in the dark. Árið 1985 hætti gítarleikarinn Vivian Campbell í bandinu eftir ósætti við Ronnie James Dio. Í kjölfarið varð meira um breytingar á liðskipan bandsins en trommarinn Vinny Appice (sem var með Ronnie James Dio í Black Sabbath) var með bandinu um langa hríð. Gítarleikarinn Craig Goldy tók við árið 1986 en dvaldi skamma stund. Árið 1989 gekk 18 ára, enskur gítarleikari, Rowan Robertsson, til liðs við hljómsveitina eftir að hafa sent demo-upptöku sem Dio hlustaði á. 

Bandið tók sér hlé árið 1991-1993 þegar Dio vék sér aftur í Black Sabbath en sneri svo aftur með plötuna Strange Highways þar sem mikil stílbreyting varð með nýjum gítarleikara Tracy G. Tónlistin varð hrárri og hraðari og viðfangsefnin hurfu frá fantasíum yfir í samfélagsleg mál. Stílbreytingin var umdeild meðal aðdáenda og vinsældir bandsins dvínuðu. 

Afturhvarf til fyrri stíls kom með plötunni Magica, árið 2000 og gítarleikarinn Craig Goldy sneri aftur. Árið 2007 fór Ronnie James Dio í tónleikaferðalag með Black Sabbath( eða Heaven & Hell) og hljómsveitin Dio lá í dvala mestmegnis eftir það. 
Dio vann að framhaldsplötum Magica áður en hann lést árið 2010 en auðnaðist aðeins að gefa út smáskífuna Electra haustið 2009.

Breiðskífur 
Holy Diver (1983) 
The Last in Line (1984) 
Sacred Heart (1985) 
Dream Evil (1987) 
Lock Up the Wolves (1990) 
Strange Highways (1994) 
Angry Machines (1996) 
Magica (2000) 
Killing the Dragon (2002) 
Master of the Moon (2004)

Meðlimir 2006-2010

 Ronnie James Dio: Söngur
 Craig Goldy: Gítar
 Rudy Sarzo: Bassi
 Simon Wright: Trommur
 Scott Warren: Hljómborð

Fyrrum meðlimir
Vinny Appice – trommur (1982–1989, 1993–1999) 
Jake E. Lee - gítar (1982) 
Jimmy Bain – bassi (1982–1989, 1999–2004) 
Vivian Campbell – gítar (1982–1986) 
Claude Schnell – hljómborð(1984–1989) 
Rowan Robertson – gítar (1989–1991) 
Teddy Cook – bassi (1989–1991) 
Jens Johansson – hljómborð (1989–1991) 
Tracy G – gítar (1993–1999) 
Jeff Pilson – bassi (1993–1997, 2004–2005) 
Larry Dennison – bassi (1997–1999) 
Doug Aldrich – gítar (2001–2004, 2005–2006)

Bandarískar rokkhljómsveitir
Bandarískar þungarokkshljómsveitir
Stofnað 1982
Lagt niður 2010
Ísöld (kvikmynd)

Ísöld (enska: Ice Age) er bandarísk teiknimynd framleidd af Blue Sky Studios. Myndin var frumsýnd þann 15. mars 2002. Leikstjóri myndarinnar er Chris Wedge og með aðalhlutverk fara Ray Romano, John Leguizamo og Denis Leary.

Tengill 

Kvikmyndir frumsýndar 2002
Ísöld
Blue Sky Studios-kvikmyndir
20th Century Fox-kvikmyndir
Ísöld 2: Allt á floti

Ísöld 2: Allt á floti (enska: Ice Age: The Meltdown) er bandarísk teiknimynd frá árinu 2006 sem er framhaldsmynd kvikmyndarinnar Ísöld.

Kvikmyndir frumsýndar 2006
Ísöld
Blue Sky Studios-kvikmyndir
20th Century Fox-kvikmyndir
Heims um ból (plata)

Heims um ból er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1970 (1969). Á henni flytja Kirkjukór Akureyrar og Hljómsveit Ingimars Eydal jólasálma og jólalög. Platan er hljóðrituð í mónó. Upptaka: Pétur Steingrímsson. Pressun: PYE. Hönnun: Kristján Kristjánsson, FÍT. Prentun: Valprent HF. - Akureyri.

Lagalisti 
Kirkjukór Akureyrar - Stjórnandi og undirleikari Jakob Tryggvason

 Heims um ból - Lag - texti: Franz Graber - Sveinbjörn Egilsson 
 Í Betlehem - Lag - texti: Danskt lag - Valdemar Briem þýddi
 Ó, hve dýrlegt - Lag - texti: Grundtvig - Stefán Thorarensen 
 Í Dag er glatt - Lag - texti: W. A. Mzart - Valdemar Briem 
 Kirkjan ómar öll - Lag - texti: Sigvaldi Kaldalóns - Stefán frá Hvítadal 
 Jesús, þú ert vort jólljós - Lag - texti: C. E. F. Weyse - Valdimar Briem
 Nú árið er liðið - Lag - texti: A. P. Berggreen - Valdemar Briem

Hljómsveit Ingimars Eydal. Söngvarar: Helena og Þorvaldur

 Jólasól - Lag - texti: B. Smilh - M. Singleton - Kristján frá Djúpalæk 
 Jólaraddir - Lag - texti: Þorvaldur Halldórsson - Richard Beck
 Jólasveinninn - Lag - texti: Bernard, Smith - Birgir Marinósson
 Ég koma vil til þín - Lag - texti: Bj. Moo, G. Gilbert - Krislján Vigfússon 
 Syngjum öll - Lag - texti: Beal, Boothe - Þorvaldur Halldórsson 
 Horfðu á  - Lag - texti: Mc Cartney-Lennon — Birgir Marinoósson 

Tónaútgáfan
Hljómplötur gefnar út árið 1970
Fjarkönnun

Fjarkönnun er landfræðilegt hugtak um rafseguls mælingu á lofthjúpi og yfirborði jarðar, ásamt myndrænni framsetningu þeirra.

Heimildir 

Landafræðihugtök
BBC One

BBC One er aðalsjónvarpsstöð breska ríkisútvarpsins BBC. Henni var komið á fót 2. nóvember 1936 undir nafninu BBC Television Service og var fyrsta almenningssjónvarpsþjónusta heimsins sem sendi út reglulega dagskrá í háum myndgæðum. Seinna var hún nefnd BBC tv og hélt því nafni þar til systurstöðin BBC2 var stofnuð árið 1964 en þá var nafninu  breytt í BBC1. Nafninu var breytt í núverandi mynd árið 1997. 

Árleg velta stöðvarinnar er rúmlega 1,2 milljarðar breskra punda. Eins og aðrar sjónvarpstöðvar BBC er hún fjármögnuð með sjónvarpsgjaldi sem almenningur greiðir og sendir því ekki út neinar auglýsingar. BBC One er vinsælust allra breskra sjónvarpsstöðva en í öðru stæði er keppinauturinn ITV1.

BBC
Breskar sjónvarpsstöðvar
Ánægjustund

Ánægjustund er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1983. 
Á henni flytur Örvar Kristjánsson fjórtán harmonikulög. Platan er hljóðrituð í stereo. Upptaka: Studio Bimbó. Setning og filmuvinna: Dagsprent hf. Pressun: Alfa. Teikningar á umslagi: Hanna J. Sturludóttir. Prentun: Valprent hf.

Lagalisti 
 Ánægjustund - Ræll - Lag: Vascher, Peyromuin 
 Dónárbylgjur - Vals - Lag: J. Rosas 
 Tennesypolki - Lag: Höfundur ókunnur 
 Never on sunday - Lag: M. Hadjidakis 
 In the mood - Lag: Garland, Razaf 
 Bommps-A-Daisy - Lag: Annette Mills 
 Skoski dansinn - Lag: Skosk þjóðlög 
 Á handfærum - Marsúrki - Lag: Örvar Kristjánsson 
 Bluebell Polka - Skottís - Lag: Stanley 
 Dagdraumar - Vals - Lag: Pálmi Stefánsson 
 Skafrenningur - Polki - Lag: Örvar Kristjánsson
 El Choclo - Tangó - Lag: Schluger 
 Valhopp - Vínarkrus - Lag: Pálmi Stefánsson
 Laugardalsvals - Lag: Anshelm Johanson

Textabrot úr opnu plötuumslags 

Tónaútgáfan
Hljómplötur gefnar út árið 1983
Suðurfirðir Vestfjarða

Suðurfirðir Vestfjarða eru Arnarfjörður, Tálknafjörður og Patreksfjörður. Þar bjuggu um 1100 manns í lok árs 2010.

Vestfirðir
Lorentz Angel Krieger

Lorentz Angel Krieger (10. maí 1797 – 4. maí 1838) var danskur embættismaður sem var stiftamtmaður á Íslandi og amtmaður í Suðuramti.

Krieger var fæddur í Kaupmannahöfn og voru foreldrar hans Johan Cornelius Krieger sjóliðsforingi og kona hans Anne Sophie Rawert. Hann lauk stúdentsprófi úr heimaskóla 1814 og lögfræðiprófi 1819. Sama ár var hann gerður að kammerjúnkara. Hann varð amtmaður í Suðuramti Íslands 17. janúar 1829 og var um leið settur stiftamtmaður í stað Peters Fjeldsted Hoppe en var skipaður í embættið 2. apríl 1831. 

Krieger var reynslulítill þegar hann tók við störfum á Íslandi en reyndist hæfur embættismaður og áhugasamur um hag Íslands. Hann er sagður hafa verið dugmikill, réttsýnn og viðmótsþýður og notið almennrar virðingar og vinsælda. Hann lét sig málefni Reykjavíkur miklu skipta og vann að endurbótum á stjórn bæjarmála. Hann kom því til leiðar að allar útmælingar á lóðum þurftu samþykki amtmanns og bannaði byggingar á tveimur stöðum, Lækjartorgi og Austurvelli, sem þar með urðu opin svæði. Hann lét endurreisa Skólavörðuna og gera veg að henni á eigin kostnað og var varðan um tíma kölluð Kriegers-Minde. Einnig kostaði hann veg suður með Læknum og var það upphaf Lækjargötu. Hann vann að því að komið yrði á byggingarnefnd í Reykjavík.

Krieger var í Danmörku frá hausti 1834 til vors 1836 og sat þá meðal annars á þingi Dana fyrir hönd Íslands og sat í nefnd sem rannsakaði verslunarlöggjöf sem varðaði Ísland.

Þann 24. september 1836 var Krieger skipaður stiftamtmaður í Álaborgarstifti. Hann var þó áfram á Íslandi um veturinn og gegndi embættum sínum en fór til Danmerkur um vorið. Skömmu eftir að hann tók við embætti í Álaborg veiktist hann og lést vorið 1838, fertugur að aldri og ókvæntur.

Heimildir 
 
 

Krieger, Lorentz Angel
Krieger, Lorentz Angel
Torkil Abraham Hoppe

Torkil Abraham Hoppe (10. apríl 1800 – 7. júní 1871), á Íslandi oftast nefndur Þorkell Hoppe, var danskur embættismaður sem var stiftamtmaður á Íslandi 1841-1847.

Hann var sonur Johanns Christophers Hoppe sjóliðsforingja og kammerherra og konu hans Johanne Magdalene Fjeldsted, dóttur Þorkels Fjeldsted stiftamtmanns í Noregi. Bróðir hans var Peter Fjeldsted Hoppe, sem var stiftamtmaður á Íslandi 1824-1829. Torkil Hoppe varð stúdent úr heimaskóla 1818, lauk lögfræðiprófi 1824 og starfaði í Rentukammerinu frá 1825. Hann kom fyrst til Íslands 1824 með bróður sínum, þegar hann varð stiftamtmaður. Á árunum 1832-1833 var hann sendur til Íslands á vegum Rentukammersins og átti meðal annars að fara á alla verslunarstaði landsins, sem þá voru 24, og tókst að komast á þá alla nema einn. Í skýrslu sinni tók Hoppe fram að hann teldi að Íslendingar þörfnuðust þess án efa meira en nokkur önnur þjóð að eiga samskipti við aðrar þjóðir.

Hann var einnig sendur til Færeyja og Grænlands til upplýsingaöflunar. Í framhaldi af því varð hann ritari nefndar sem skipuð var 1834 til að gera tillögur um breytingar á verslunarlöggjöf Íslands og 1835 var hann skipaður í nefnd sem átti að kanna hvort grundvöllur væri fyrir því að gefa Grænlandsverslun frjálsa. Hann varð kammerjúnkari 1827 og kammerherra 1841.

Þann 21. apríl 1841 var Hoppe skipaður stiftamtmaður á Íslandi og jafnframt amtmaður í Suðuramti. Hann fékk misjafnar umsagnir á Íslandi og þótti eftirbátur Bardenfleths fyrirrennara síns. Bjarni Thorsteinsson segir um hann í ævisögu sinni að hann sé „enginn gáfumaður eða röksemdarmaður í embætti, en ekki vantar það, að hann hefir góðan vilja.“ Árið 1847 fékk hann lausn frá störfum að eigin ósk og var á biðlaunum næsta ár en var svo skipaður amtmaður í Sóreyjaramti. Því embætti gegndi hann til dauðadags 1871.

Fyrri kona hans (gift 1839) var Juliane Vilhelmine Nielsine Christence Benzon en hún dó 1855. Hann giftist aftur 1860 Christine Caroline Platou. Einn sona Hoppe og fyrri konu hans, Johan Christopher Hoppe, sem fæddur var í Reykjavík 1841, varð skrifstofustjóri í innanríkisráðuneytinu og síðar amtmaður í Randersamti.

Heimildir 
 
 

Danskir embættismenn
Stiftamtmenn á Íslandi
Göteborg (herskip)

Göteborg (Giötheborg, Giothenborg, Gottenborg) var sænskt herskip sem Danir hertóku í Norðurlandaófriðnum mikla og var það nýtt af danska sjóhernum en hélt nafninu. Það fylgdi dönskum kaupskipum til Íslands vorið 1718 en herskip höfðu fylgt þeim í siglingum til og frá landinu frá árinu 1714 vegna sjórána Svía. 

Skipið var línuherskip smíðað í Karlskrona og sjósett árið 1696. Það var um 900 tonn á stærð með 44 til 50 fallbyssur og bar 250-300 menn.

Herfang
Skipið var eitt þeirra sænsku herskipa sem Danir náðu á sitt vald eftir sigur þeirra í orrustunni við Fehmarn 24. apríl 1715.

Íslandsferðin
Skipstjórinn í þessari ferð hét Jochum Friis, en áhöfnin var 190 norskir sjóliðar. Göteborg lá í Hafnarfirði sumarið 1718 og ætlaði herskipið að fylgja kaupskipunum utan um haustið. Skipin héldu af stað 23. október en við Reykjanes skall á aftakaveður. Kaupskipin komust leiðar sinnar en Göteborg ekki, skipið lenti í miklum erfiðleikum og hraktist loks upp í Hafnarskeið við Þorlákshöfn 7. nóvember 1718 (sumir annálar segja 4. nóvember). Um 170 sjóliðar björguðust á land.

Þar sem öll kaupskip voru farin frá landinu þurfti að koma skipsbrotsmönnum fyrir víða um sveitir Suðurlands en Friis skipstjóri var á Bessastöðum hjá Cornelius Wulf landfógeta. Landfógeti greiddi bændum þóknun fyrir uppihald sjóliðanna. Einhverjir þeirra skildu eftir sig afkomendur eða eins og séra Jón Halldórsson í Hítardal segir í Viðauka Fitjaannáls: „... nokkrir guldu þjónustulaunin með óþægum barneignum.“

Heimildir 

 Bjarki Bjarnason: Ísland í aldanna rás: 1700-1799. JPV útgáfa, 2009. ISBN 978-9935-11091-6  
 Halldór Baldursson: „Linjeskibet Gøteborgs forlis ved Island 1718“, í Niels M. Prost (ritstj.) Marinehistorisk Tidsskrift 41 (2), Orlogsmuseets venner/Marinehistorisk selskab: Glumsø, maí 2008, ss. 3-23. ().
Sænsk herskip
Sjóslys
Peter Fjeldsted Hoppe

Peter Fjeldsted Hoppe (14. ágúst 1794 – 23. maí 1848) var danskur embættismaður sem var stiftamtmaður á Íslandi 1824-1829.

Hann var sonur Johanns Christophers Hoppe sjóliðsforingja og kammerherra og konu hans Johanne Magdalene Fjeldsted, dóttur Þorkels Fjeldsted stiftamtmanns í Noregi. Yngri bróðir hans var Torkil Abraham Hoppe, sem var stiftamtmaður á Íslandi 1841-1847. Hann var skipaður amtmaður í Suðuramti á Íslandi 2. mars 1824 og um leið settur stiftamtmaður en ekki skipaður í það embætti fyrr en 26. apríl 1826. Hann kom þó ekki til landsins fyrr en 2. ágúst 1824 og gegndi Bjarni Thorsteinsson embættunum á meðan, og aftur frá því um haustið 1825 fram í júlí næsta sumar því þá fékk Hoppe leyfi Rentukammersins til að fara til Kaupmannahafnar að gifta sig. Kona hans var Julie von Haffner.

Um Hoppe segir Bjarni í ævisögu sinni: „Hann reyndist hér reglusamur og allnýtur embættismaður. En það var eitthvað óviðkunnanlegt í háttum hans og framgöngu, einkum fyrir þá sem ekki þektu hann. I stjórnarráðunum var hann ekki sériega mikils metinn, þvi þar var hald manna a& hann risti ekki djúpt.“ Hoppe þótti þó að mörgu leyti hæfur maður og hann sýndi til dæmis málefnum stiftsbókasafnsins (síðar Landsbókasafnsins) mikinn áhuga og gegndi sjálfur störfum bókavarðar og gaf safninu bækur, húsmuni og fleira. Hann var einnig öflugur stuðningsmaður Lærða skólans.

Hoppe var skipaður amtmaður í Vejle-amti í Danmörku í nóvember 1828 og lét af stiftamtmannsembættinu í ársbyrjun 1829. Þegar hann fór frá Íslandi orti Jónas Hallgrímsson kveðjuljóðið Við brottför Hoppe í nafni Lærða skólans og hefst það á erindinu:

 Þökk sé þér, vinur,
 velgjörari,
 skjöldur skóla vors!
 Oss var ásjá þín
 oftar reynd
 en að hún oss gleymst geti.

Peter Fjeldsted Hoppe var amtmaður í Vejle-amti til dauðadags 1848.

Heimildir 
 
 

Hoppe, Peter Fjeldsted
Hoppe, Peter Fjeldsted
Hans Talhoffer

Hans Talhoffer var skylmingameistari frá Suður Þýskalandi á 15. öld. Sjö myndskreytt skylmingahandrit eru kennd við hann. 
Í þeim er greint frá fjölmörgum bardagaaðferðum: fangbrögðum eður glímu, beitingu rýtninga, langsverða, atgeira og hvernig barist er á hestbaki. Einnig eru í þeim sýndar valslöngvur, brynvarðir stríðsvagnar og aðrar vítisvélar.
Hans er samtímamaður skylmingameistarans Paulus Kal, en talið er að rígur hafi verið milli þeirra tveggja. En báðir eru þeir taldir til lærisveina
Jóhannes Liechtenhauers helsta skylmingameistara Norður Evrópu á hámiðöldum.

Heimildir
Sydney Anglo, The Martial Arts of Renaissance Europe, Yale University Press (2000) ISBN 0-300-08352-1, bls. 24.
Gustav Hergsell, Talhoffers Fechtbuch von 1467, Prag 1887; ensk útgáfa: Marc Rector, Medieval Combat, Greenhill Books, 2000.
Gustav Hergsell, Talhoffers Fechtbuch von 1443, Prag 1889  ([frönsk þýðing frá 1893)
Gustav Hergsell, Ambraser Codex, Prague 1901    .
Hans-Peter Hils, Meister Johann Liechtenauers Kunst des langen Schwertes, Frankfurt am Main / New York (1985). 
Schulze, A. and Fortner, S. (eds.), Mittelalterliche Kampfesweisen Zabern, Mainz (útgáfa handritsins frá 1467)
vol. 1 Das Lange Schwert (2006), ISBN 3-8053-3652-7.
vol. 2 Der Kriegshammer, Schild und Kolben (2007), ISBN 3-8053-3736-1.
vol. 3 Scheibendolch und Stechschild (2007), ISBN 3-8053-3750-7.
Langsverð

Langsverð er heiti yfir löng evrópsk sverð frá um 13. öld til um 1550 og voru enn jafnvel í notkun á 17. öld.

Saga langsverða 
Upphaflega er talið að þessi tegund sverða hafi verið þróuð fyrir riddara til að berjast á hestbaki, en aukin lengd
blaðsins auðveldaði mönnum að höggva eða stinga fjandmann sinn af háum hestum. Voru langsverð iðulega notuð í annarri hendi á hestbaki, en
lengd meðalkaflans var nægileg til að nota báðar hendur, sem varð reglan þegar barist var á fæti.

Einnig var barist með aðra eður báðar hendur á blaði sverðsins, en það var gert þegar menn áttust við vel brynvarða andstæðinga. Sú aðferð var kölluð að „hálfsverða“, en sverðseggin gat ekki skorið brynjur í sundur og varð því að beita oddi sverðsins eins og spjóti eður hjöltum þess sem hamri til þess að stinga sér leið í gegnum hana eða rota fjandmanninn. 

Þegar komið var fram á 16. öld voru langsverð orðin algeng vopn meðal málaliða í Evrópu, enda var skjöldurinn fallinn úr notkun að miklu leyti. 

Sverð
Hernaður
Riddaralið
Aðall
Miðaldir
Channel 4

Channel 4 er breskt almannaútvarp sem stofnað var 2. nóvember 1982. Þó að Channel 4 fjármagni sjálft sig er hún í raun í opinberri eigu. Upprunalega var það dótturfyrirtæki Independent Broadcasting Authority (IBA) en nú er það í eigu almannafyrirtækisins Channel Four Television Corporation sem stofnað var árið 1990 og hóf vinnslu árið 1993. Við skiptingu í stafrænt sjónvarp í Wales þann 31. mars 2010 varð Channel 4 sent út um landið allt í fyrsta sinn.

Stöðin var stofnuð til þess að keppa við tvær sjónvarpstöðvar ríkisútvarpsins BBC (BBC1 og BBC2), og almannaútvarpið ITV. Hægt er að ná í Channel 4 næstum um landið allt og í öðrum nærliggjandi löndum. Markaðshlutdeild er alveg stór þó að sé keppið mikið við fyrirtækið í kapalsjónvarpi, gervihnattasjónvarpi og stafrænu sjónvarpi.

Aðalfréttaþulur stöðvarinnar, Jon Snow, nýtur mikillar virðingar í breskum fjölmiðlaheimi.

Breskar sjónvarpsstöðvar
Stöð 1

Stöð 1 er íslensk sjónvarpsstöð sem fór í loftið 29. október 2010 og starfaði óslitið í rúmt ár áður en útsendingum var hætt. Sjónvarpsstöðinni var dreift á IPTV myndlyklakerfum Vodafone & Símans, auk þess sem sent var út á eigin netsvæði www.stod1.is sem þótti nýmæli þá. Sjonvarpsstöðin sendi eingöngu út kvikmyndir í opinni dagskrá. Stöð 1 var stofnuð af Hólmgeiri Baldurssyni sem áður hafði stofnað Skjá 1.

Íslenskar sjónvarpsstöðvar
Herneskja

Herneskja er brynja vel búins riddara eða stríðsmanns á síðmiðöldum og á tímum endurreisnarinnar. Slíkar brynjur komu fyrst fram á 13. öld, en urðu að láta í minni pokann fyrir langspjótum og byssum á 16. öld og enduðu á henni 17. sem viðhafnarklæði aðalsmanna.

Minni herneskjur, eða brynjur, sem ekki klæddu allan líkamann héldu þó enn gildi sínu og sérstaklega þær sem þoldu byssukúlur. Enn þann dag í dag klæðast stríðsmenn brynjum, sem betur eru þekktar sem skotheld vesti.

Hernaður
Riddaralið
Aðall
Miðaldir
Isaias Afewerki

Isaias Afewerki (fæddur 2. febrúar 1946) er fyrsti og núverandi forseti Eritreu. Isaias er einræðisherra sem hefur stýrt Eritreu frá því að landið hlaut sjálfstæði árið 1993.

Isaias var áður leiðtogi Frelsisfylkingar Eritreuþjóðar (EPLF), vopnaðra samtaka sem börðust fyrir sjálfstæði Eritreu frá Eþíópíu. Þegar Eritrea varð sjálfstætt ríki lýsti Isaias sig hæstráðanda hersins og formann nýs stjórnmálaflokks, Lýðræðis- og réttlætishreyfingar alþýðunnar (PFDJ), sem var stofnuð upp úr EPLF. Isaias bannaði starfsemi annarra stjórnmálaflokka og hefur ofsótt stjórnarandstæðinga og frjálsa fjölmiðla í landinu.

Stjórn Isaiasar hefur verið sökuð um gróf mannréttindabrot, meðal annars pyntingar, þjóðernishreinsanir, þrælkunarvinnu og kerfisbundið kynferðisofbeldi. Eritrea er með þeim löndum í heiminum þar sem fjölmiðlafrelsi er allra minnst.

Tilvísanir

Forsetar Eritreu
Matthias Hans Rosenørn

Matthias Hans Rosenørn (24. nóvember 1814 – 30. mars 1902) var danskur embættismaður og stjórnmálamaður sem var stiftamtmaður á Íslandi 1847 – 1849 en þá varð hann innanríkisráðherra Danmerkur.

Menntun 
Hann var fæddur í Randers á Jótlandi og var sonur Peder Otto Rosenørn, sem hafði yfirumsjón með birgðahaldi og búnaði danska hersins, og konu hans Eleonoru Hellesen. Rosenørn varð stúdent frá skólanum í Sórey 1831 og lauk lagaprófi 1836. Síðan ferðaðist hann til Þýskalands og Frakklands og kynnti sér stjórnsýslu. Þegar heim kom hóf hann störf í danska kansellíinu og bjó þá um tíma hjá P.C. Stemann ráðherra, sem var faðir stjúpmóður hans, og varð fyrir áhrifum af honum en Stemann var mikill íhaldsmaður.

Stiftamtmaður og ráðherra 
Rosenørn var skipaður stiftamtmaður á Íslandi 1. ágúst 1847 og jafnframt amtmaður í Suðuramti. Yfirleitt virðist hann hafa fengið gott orð og er í Lanztíðindum 1849 sagður afbragðsmaður að vitsmunum og iðjusemi. Þótt vera hans á Íslandi yrði ekki löng setti hann óneitanlega varanlegt mark á Reykjavík því að árið 1848 lét hann gefa öllum götum sem þá voru í bænum nöfn og tölusetja húsin við þau. Flest götunöfnin sem þá voru ákveðin haldast enn.

Hann fór til Kaupmannahafnar í embættiserindum haustið 1849 en fáum dögum eftir komuna þangað, þann 21. september, var hann útnefndur innanríkisráðherra og lét þá jafnframt af embættum sínum á Íslandi. Jafnframt sat hann á danska þinginu. Hann þótti fremur hófsamur og reyndi að fara meðalveg í helstu málum. Hann gegndi ráðherraembættinu til 13. júlí 1851 en þá fór ríkisstjórnin frá.

Amtmaður á Jótlandi 
Rosenørn varð þá ráðuneytisstjóri um tíma og stýrði dönsku hagstofunni í nokkra mánuði en 1854 var hann skipaður amtmaður í Randers og lét þá jafnframt af þingmennsku. Hann gegndi amtmannsembættinu í rúma þrjá áratugi eða til 1885. Hann var einnig formaður stjórnar jósku járnbrautanna frá 1859 og allt til 1901. Hann sat í ríkisráði Dana 1856 – 1861 og 1860 var honum boðið að taka aftur við starfi innanríkisráðherra en afþakkaði það.

Hann hafði mikinn áhuga á sagnfræði og ritaði ýmislegt á því sviði, var formaður jóska sagnfræðifélagsins um þrjátíu ára skeið og dansk-norska ættfræðifélagsins 1885-1901. Hann gaf út æviminningar sínar 1888. 

Rosenørn þótti sinna amtmannsstarfinu af einstökum dugnaði og alúð. Hann lét af embætti 1885, þá um sjötugt. Hann var útnefndur kammerjúnkari 1838, kammerherra 1850 og leyndarráð 1885. Hann var sæmdur stórkrossi Dannebrogsorðunnar 1871.

Kona hans (g. 23. nóvember 1844) var Ludovica Emilie Olrik (14. júní 1815 – 25. september 1878).

Heimildir 
 
 
 

Rosenørn, Mathias Hans
Rosenørn, Mathias Hans
Lauritz Tygesen Kruse

Lauritz Tygesen Kruse (d. 1609) var danskur embættismaður sem var höfuðsmaður á Íslandi 1588-1591 og bæði á undan og eftir í Noregi.

Kruse var sonur Tyge Kruse í Vingegård á Jótlandi og konu hans Berete Munk. Bróðir hans var Enevold Kruse (1554-1621) landstjóri í Noregi (ekki sami Enevold Kruse og var höfuðsmaður á Íslandi 1601-1606). Lauritz Kruse var höfuðsmaður í Vardøhus og Finnmörku 1581-1587, á Íslandi 1588-1591, aftur í Vardøhus 1596-1597, í Björgvin 1596-1606 og að lokum í Dueholm-klaustri til dauðadags, en hann var jarðsettur 2. júní 1609.

Á meðan hann var í Noregi var hann tvívegis (1586 og 1598) sendur á landamærafundi með Rússum og þegar Kristján 4. Danakonungur heimsótti Noreg árið 1599 tók Kruse á móti honum í bústað sínum í Björgvin.

Heimildir 
 

Kruse, Lauritz Tygesen
Benetice (Světlá nad Sázavou)

Benetice er bær í Tékklandi. Bærinn þekur 3,81 ferkílómetra stórt svæði. Íbúar Benetice eru um 37 talsins. Bærinn liggur í 555 metra hæð.

www.benetice.eu

Tékkland
Grafín

Grafín er efni gert úr kolefnisatómum sem mynda tvívítt net með jafngildum efnatengjum og er aðeins eitt atóm að þykkt . Þannig myndar grafín þunna slikju sem er 200 falt sterkari en stál.

Áríð 2010 fengu Andre Geim og Konstantin Novoselov nóbelsverðlaunin í eðlisfræði fyrir að einangra efnið fyrstir .

Grafín er búið til með því t.d. að setja límband á grafít og ná þannig örþunnri flögu af grafíni þegar límbandið er fjarlægt því grafít er ekkert annað en samansafn af grafíni sem loðir saman með veikum kröftum.

Hægt er að nota grafín til að búa til kolrör með því að vefja upp grafínið þannig að það myndi rör.

Tilvísanir

Tengill 
 Graphene's material promise 
eðlisfræði þéttefnis
Nýsteinöld

Nýsteinöld er síðasti hluti steinaldar og er talin hafa hafist við lok síðasta ísaldarskeiðs fyrir um 12.000 árum síðan. Á nýsteinöld hófst landbúnaður og fyrsta siðmenningin varð til. Nýsteinöld telst ljúka þegar bronsöld eða járnöld hefjast (mismunandi eftir landsvæðum) um 3000 – 3300 f.Kr.

Tenglar