alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Einhyggja

Einhyggja er hugtak í frumspeki sem er notað til að lýsa sérhverri kenningu sem kveður á um að einungis eitthvað eitt sé til, annaðhvort ein verund eða ein tegund verunda. Fyrrnefndu hugmyndina má nefna einhyggju um fjölda verunda en síðarnefndu hugmyndina má nefna einhyggju um tegundir verunda. Einhyggja er andstæð tvíhyggju, sem kveður á um að til séu tvær tegundir verunda, og fjölhyggju, sem kemur á um að til séu margar verundir (fjölhyggja um fjölda verunda) eða margar tegundir verunda (fjölhyggja um tegundir verunda).

Einhyggja um tegundir verunda 
Fyrstu vestrænu heimspekingarnir, hinir svokölluðu jónísku náttúruspekingar, voru einhyggjumenn en þeir töldu að allt sem væri til væri á endanum úr einu og sama frumefninu, það er að segja að einungis ein tegund verunda væri til. Þales taldi að frumefni og uppspretta alls væri vatn, Anaxímandros að það væri eiginleikalaust frumefni sem hann nefndi ómælið (to apeiron) og Anaxímenes að það væri loft. Einhyggja þeirra er andstæð kenningum fjölhyggjumannana sem voru að störfum tveimur kynslóðum síðar, þ.e. þeirra Empedóklesar, sem hafði þá kenningu að til væri fjögur frumefni eða rætur (vatn, eldur, loft og jarðefni) auk frumkraftanna tveggja ástar og haturs; Demókrítosar, sem hafði þá kenningu að til væru atóm og tóm; og Anaxagórasar, sem hafði þá kenningu að til væru óendanlega mörg samkynja efni (frumefni) og ósamkynja efni (efnablöndur) auk hugar. Í kenningum fjölhyggjumannanna var gert ráð fyrir mörgum tegundum verunda, annaðhvort mörgum tegundum efna eða bæði efnislegra og óefnislegra verunda.

Af svipuðum meiði er nútíma efnishyggja sem kveður á um að allt sem til er sé efnislegt. Slík efnishyggja er andstæð tvíhyggju í anda franska heimspekingsins Renés Descartes sem kveður á um að auk efnislegra hluta sé einnig til sál eða andi eða óefnislegur og sjálfstæður hugur.

Hughyggja, það er að segja sú kenning að allt sem er til sé óefnislegt, er einnig einhyggja um tegundir verunda. Írski heimspekingurinn George Berkeley var hug- og einhyggjumaður af þessu tagi.

Einhyggja um fjölda verunda 
Forngríski heimspekingurinn Parmenídes hafði kenningu um að allt væri eitt, Veran, og að allt annað væri óraunverulegt og ekki til. Einhyggja af þessu tagi lýsti Bertrand Russell þannig að „hvaðeina sem ekki er allt er ekkert.“ Einhyggja um fjölda verunda er andstæð fjölhyggju um fjöla verunda. Þess ber þó að gæta að fjölhyggja um fjölda verunda getur vel verið einhyggja um tegundir verunda. Þannig er nútíma efnishyggja einhyggja um tegundir verunda, af því að hún kveður á um að einungis séu til efnislegar verundir, en er yfirleitt ekki einhyggja um fjölda verunda, af því að fæstir nútíma efnishyggjumenn halda því fram að einungis sé til ein efnisleg verund.

Tengt efni 
 Efnishyggja
 Hughyggja
 Tvíhyggja

Tenglar 
 
 
 

Frumspeki
Heimspekileg hugtök
Söguspeki

Söguspeki eða heimspeki sögunnar er undirgrein heimspekinnar sem fæst við mannkynssöguna og heimspekilegar undirstöður sagnfræðinnar. Söguspekin spyr meðal annars spurninga um þýðingu mannkynssögunnar og eðli hennar, til dæmis um markhyggju í mannkynssögunni.

Meðal spurninga sem söguspekingar spyrja má nefna:
 Hvert ætti að vera meginviðfang fræðigreinar um fortíðina — einstaklingurinn? Tiltekin samfélög? Siðmenningin í heild sinni? Eða mannskepnan sem tegund? Og hvaða máli skiptir frá hvaða sjónarhorni sagan er rannsökuð? 
 Eru einhver mynstur í mannkynssögunni? Endurtekur sagan sig? Er framför í mannkynssögunni? Eða afturför? Eða er mannkynssagan tilviljanakennd og merkingarlaus?
 Ef greina má framför (eða afturför) í mannkynssögunni, að hverju stefnir hún þá? Og hvað veldur þróuninni? 

Söguspeki ætti ekki að rugla saman við heimspekisögu, sem fjallar um sögu heimspekinnar.

Söguspekingar 
Eftirfarandi er listi yfir heimspekinga sem hafa fengist við söguspeki (listinn er ekki tæmandi):
 Giambattista Vico
 G.W.F. Hegel
 Karl Marx
 Michel Foucault
 Paul Ricoeur
 Georg Henrik von Wright
 Francis Fukuyama
Fyrirbærafræði

Fyrirbærafræði er heimspekistefna og -hefð sem átti vinsældum að fagna á meginlandi Evrópu um miðja 20. öld. Fyrirbærafræðin var einkum mótuð af þýsku hugsuðunum Edmund Husserl og Martin Heidegger.

Husserl skilgreindi fyrirbærafræðina sem „huglæga rannsókn á eðli vitundarinnar eins og hún birtist í upplifun 1. persónu“. Heidegger taldi að Husserl hefði sést yfir grundvallaratriði bæði frumlags og viðfangs reynslunnar (sem hann kallaði „veru“ þeirra) og víkkaði fyrirbærafræðina út þannig að hún fengist einnig við skilning og upplifun manna á Verunni sjálfri og gerði fyrirbærafræðina þannig að aðferðafræði í verufræði.

Fyrirbærafræðin hafði áhrif á þróun tilvistarspekinnar í Frakklandi, til að mynda hjá höfundum á borð við Jean-Paul Sartre og Simone de Beauvoir.

Tenglar 
 
 
 
 Fyrirbærafræði og raunhyggja eftir Arnór Hannibalsson, á Heimspekivefnum

Heimspekistefnur
Heimspeki 20. aldar
Meginlandsheimspeki
Verufræði
Skýstrokkur

Skýstrokkur, skýstrókur eða hvirfilbylur er ofsalegt, hættulegt óveður. Hann myndast úr loftdálki sem nær alveg niður að yfirborði jarðar og skúraskýi, eða stundum bólstraskýi. Skýstrokkar eru mjög mismunandi að stærð, en í lögun eru þeir oftast eins og trekt og snýr þá mjórri endi skýstrokksins niður og er oft umkringdur ryki og rusli.

Í flestum dæmigerðum skýstrokkum er vindhraði frá um það bil 18 m/s og upp í 50 m/s. Þeir eru yfirleitt um 75 m í þvermál og geta farið nokkra kílómetra áður en þeir eyðast. Dæmi eru þó um skýstrokka með vindhraða yfir 130 m/s (480 km/klst.). Þeir geta verið yfir 1,6 km í þvermál og farið nokkur hundruð kílómetra áður en þeir eyðast.

Skýstrokkar hafa sést í öllum heimsálfum nema á Suðurskautslandinu. Skýstrokkar eru þó algengastir í hinu svokallaða Tornado Alley í Bandaríkjunum en þeir geta átt sér stað hvar sem er í Norður-Ameríku. Þeir myndast líka stundum í Suður- og Austur-Asíu, á Filippseyjum, í austanverðri Suður-Ameríku, sunnanverðri Afríku, norðvestanverðri og suðaustanverðrí Evrópu, vestanverðri og suðaustanverðri Ástralíu og á Nýja-Sjálandi.
Skýstrókur olli tjóni á Íslandi 2018
https://www.vedur.is/um-vi/frettir/vedurstofan-greinir-vegsummerki-skystroka

Skilgreiningar 
Samkvæmt Veðurstofu Íslands er skilgreining á skýstrokki vindsveipur með „þvermál 100 m eða meira, vindhraði allt að 100 m/s“. Vindsveipur með þvermál 10 m eða meira og vindhraða allt að 50m/s heitir sandstrokkur eða vatnsstrokkur og sveipur með þvermál 1 m eða meira og vindhraða allt að 10 m/s er ryksveipur.

Sandstrokkur á Íslandi 
Árið 2007 myndaðist lítill sandstrokkur á Skeiðarársandi.

Heimildir

Tengt efni 
 Fárviðri
 Fellibylur

Tenglar 
 Er hægt að stöðva hvirfilbyl?; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1961

Óveður
Vindar
Kuhn (fyrirtæki)

Kuhn er franskt fyrirtæki sem framleiðir landbúnaðartæki s.s. heyvinnutæki, plóga og áburðardreifara.

Saga 
Fyrirtækið var stofnað af Joseph Kuhn árið 1828. Hann framleiddi þá lóð og vogir en árið 1864 fluttist hann til Severne til að framleiða landbúnaðartæki. Reksturinn gekk vel á fyrri hluta 20. aldar en svo dró úr krafti fyrirtækisins í skugga seinni heimsstyrjaldar. Þegar henni lauk komst reksturinn á fullt skrið að nýju. Ári seinni gekk Kuhn inn í viðskiptasamband með svissnesku fyrirtækið og 1949 hafði Kuhn ráðandi markaðshlutdeild á franska markaðnum.

Á 8. áratug 20. aldar hóf fyrirtækið að selja tæki sín um alla Evrópu. Á 9. áratugnum var tekið upp flókið þróunarferli sem öllu tæki fóru í gegnum og þetta kerfi bar ávöxt 1990 þegar fyrirtækið hlaut gullverðlaun á SIMA-sýningunni í París fyrir vendiplógur sinn. Tveimur árum síðar fékk sláttuvél með 5 metra vinnslubreidd gullverðlaun á sömu sýningu.

Árið 2002 tók Kuhn yfir bandaríska fyrirtækinu Knight en það var þá leiðandi í fóðurvögnum og -blöndurum en áður hafði Kuhn einmitt fjárfest Audrea S.A. Í dag er verksmiðja í Broadhead í Wisconsin-fylki fyrir Kuhn-Knight fóðurvagna.

Tenglar 
 Vefsíða Kuhn (franska)
 Kuhn í Norður-Ameríku (enska)

Framleiðendur landbúnaðarverkfæra
Kevin Federline

Kevin Federline (fæddur 21. desember 1978 í Fresno-sýslu í  Los Angeles) er bandarískur dansari og rappari. Að auki er hann fyrrverandi eiginmaður og barnsfaðir Britneyjar Spears.

Bandarískir söngvarar
Annie Oliv

Annie Oliv (f. 1988 í Jönköping) er  fyrirsæta og menntuð í klassískum hnéfiðluleik. Hún var kosin Ungfrú Svíþjóð 2007 (Miss World Sweden). Hún tók þátt í Eurovision 2008.

Tenglar 
 Annie Oliv
Liberec

Liberec (þýska: Reichenberg) er borg í Tékklandi. Íbúar borgarinnar eru um 104 þúsund talsins (2015).

Tenglar 
vefsíða Liberec

Borgir í Tékklandi
Hraun í Öxnadal

Hraun er bær í Öxnadal. Bærinn heitir eftir berghlaupsurðinni miklu sem fallið hefur úr Drangafjalli og þvert yfir dalinn. Ofan bæjarins gnæfir Hraundrangi við himinn. 

Jónas Hallgrímsson skáld fæddist á Hrauni. Innan og ofan við Hraun er Vatnsdalur og í honum er Hraunsvatn í um 490 m yfir sjávarmáli Það er 50-60 m djúpt og þar er góð silungsveiði. Sr. Hallgrímur Þorsteinsson, faðir Jónasar, drukknaði í vatninu árið 1816 þegar hann var þar við veiðar. Menningarfélagið Hraun í Öxnadal ehf. á jörðina og rekur þar ýmsa starfsemi.

Á Hrauni hefur verið komið upp minningarstofu um Jónas þar sem brugðið er upp myndum úr ævi hans og lýst áhrifum hans á íslenska menningu og sögu. Þar hefur einnig verið innréttuð íbúð fyrir skáld, rithöfunda og fræðimenn og opnaður fólkvangur og útivistarsvæði fyrir almenning.

Sjá einnig 
 Hraundrangi

Heimildir 
 

Íslenskir bæir
Öxnadalur
Veggfóður

Veggfóður getur líka átt við íslensku kvikmyndina Veggfóður.

Veggfóður er efni sem er límt á veggi innanhúss til að hylja þá og skreyta. Veggfóður er venjulega selt í upprúlluðum ströngum og límt beint á vegginn með veggfóðurslími.

Veggskreytingar
Listi yfir forna rithætti íslenskra orða

Þetta er listi yfir forna rithætti sem sum íslensk orð hafa, sem voru notaðir í fornnorsku.

Dæmi

Mannanöfn
 Nafnið Ísarr er forn ritháttur nafnsins Ísar.
 Nafnið Garðarr er forn ritháttur nafnsins Garðar (sjá. grein um Garðar Svavarsson).
 Nafnið Hávarr er forn ritháttur nafnsins Hávar.
 Nafnið Gunnarr er forn ritháttur nafnsins Gunnar (sjá. grein um Garðar Svavarsson).

Fornöfn
sik er gamall ritháttur afturbeygða fornafnsins „sig“
ek og eg eru gamlir rithættir persónufornafnsins „ég“
hon og hón eru gamlir rithættir persónufornafnsins „hún“
þat er gamall ritháttur persónufornafnsins „það“
mik er gamall ritháttur persónufornafnsins „mig“
þik er gamall ritháttur persónufornafnsins „þig“

Nafnorð

Eignarfalls -s
Stundum voru eignarfalls „-s“ skrifuð sem zeta:
 Haraldz í stað Haralds

„u“ var sleppt úr endingum
Endingar í íslensku voru u-lausar
 maðr í stað maður
 hefr í stað hefur
 góðr í stað góður
 psalmr í stað sálmur

Endingar

Miðmyndarendingin
Miðmyndarendingin sem nú er -st var áður -zt eða -sk.

Sjá einnig miðmyndarenginuna eins og hún var í forníslensku.

Tengt efni
Listi yfir mismunandi rithátt íslenskra orða

Tenglar
Tafla yfir helstu breytingar á rithætti í fornmáli og nútímamáli

Heimildir

Íslenska
Fornir rithættir íslenskra orða
Listar tengdir Íslandi
Listi yfir ferjur í strandsiglingum á Íslandi

Þetta er listi yfir ferjur í strandsiglingum Íslandi.
 Herjólfur: Gengur á milli Landeyjahafnar og Vestmannaeyja á Suðurlandi

 Baldur: Gengur á milli Brjánslæks, Flateyjar og Stykkishólms í Breiðafirði

 Bliki: Gengur á milli Æðeyjar, Vigurs og Ísafjarðar í Ísafjarðardjúpi

 Sævar: Gengur á milli Hríseyjar og Árskógastrandar á Norðurlandi

 Sæfari: Gengur á milli Akureyrar, Hríseyjar, Dalvíkur og Grímseyjar á Norðurlandi

 Anný: Gengur á milli Mjóafjarðar og Neskaupstaðar á Austfjörðum

Listar tengdir Íslandi
Samgöngur á Íslandi
Slönguvaður

Snara (kastsnara, kastlykkja eða slönguvaður  ) (einnig ritað slöngvivaður) er band eða kaðall til að snara eitthvað, t.d. veiðidýr eða sérstaklega uppalið dýr á landbúnaðarleikjum eins og t.d. ródeó.

Tilvísanir 

Reipi
Landbúnaður
Norðurland (fylki í Noregi)

Norðurland (norska: Nordland, norðursamíska:  Nordlándda fylkkasuohkan) er fylki í norður Noregi, 38.456 km² að stærð og íbúarnir eru um það bil 242.000 (2016). Nordland er næststærsta fylkið í ferkílómetrum á landinu, eftir Finnmörku. Höfuðstaðurinn og stærsta borgin í fylkinu er Bodø, með um 50.000 íbúa. Næst kemur Mo i Rana með um 19.000 íbúa.
Næststærsti jökull meginlands Noregs, Svartisen, næststærsta vatn Noregs, Røssvatnet, og næstdýpsti fjörður Noregs, Tysfjord, eru öll í fylkinu. Fjallið Stetind hefur verið kosið þjóðarfjall Noregs. Fylkið er í landshlutanum Norður-Noregur.

Norðurheimskautsbaugurinn liggur í gegnum fylkið.

Sveitarfélög 
 Alstahaug
 Andøy
 Ballangen
 Beiarn
 Bindal
 Bodø
 Brønnøy
 Bø
 Dønna
 Evenes
 Fauske
 Flakstad
 Gildeskål
 Grane
 Hadsel
 Hamarøy
 Hattfjelldal
 Hemnes
 Herøy
 Leirfjord
 Lurøy
 Lødingen
 Meløy
 Moskenes
 Narvik
 Nesna
 Rana
 Rødøy
 Røst
 Saltdal
 Sortland
 Steigen
 Sømna
 Sørfold
 Tjeldsund
 Træna
 Tysfjord
 Vefsn
 Vega
 Vestvågøy
 Vevelstad
 Vågan
 Værøy
 Øksnes

Nordland
Fylki Noregs
Bodø (sveitarfélag)

Bodø (íslenska: Boðøy eða Boðvin,  lulesamíska: Bådåddjå) er sveitarfélag í norska fylkinu Nordland, og er staðsett rétt fyrir norðan norðurheimskautsbauginn. Sveitarfélagið Bodø er 1.308 km² að stærð, og íbúarnir eru um það bil 52.000 (2020). Bodø er höfuðstaður og stærsta borgin í fylkinu.

Nordland
Þórarinn Kristjánsson í Vatnsfirði

Sr. Þórarinn Kristjánsson prófastur í Vatnsfirði við Ísafjarðardjúp var fæddur á Þönglabakka í Fjörðum 8. nóvember 1816 en dó í Vatnsfirði 10. september 1883. Foreldrar hans voru sr. Kristján Þorsteinsson og fyrsta kona hans Þorbjörg Þórarinsdóttir. Þórarinn varð stúdent frá Bessastöðum 1838. Hann varð aðstoðarprestur föður síns 1842 sem þá þjónaði Bægisá í Hörgárdal en fluttist með honum að Tjörn í Svarfaðardal strax árið eftir og síðan að Völlum 1846. Hann hóf sjálfstæðan prestsskap árið eftir þegar hann fluttist að Stað í Hrútafirði. Þaðan fór hann að Prestbakka og var þar á árunum 1850-1867. Þá fór hann að Reykholti í Borgarfirði og þjónaði þar 1867-1872 en flutti að lokum vestur í Vatnsfjörð og sat þar til æviloka. Þórarinn þótti merkisklerkur, búmaður góður og var lengi prófastur við Ísafjarðardjúp. Hann sat Þjóðfundinn 1851 sem þjóðkjörinn fulltrúi Strandasýslu, þótti nokkuð konunghollur og hlaut dannebrogsorðuna nokkru síðar. 
Kona hans var Ingibjörg Helgadóttir fædd 21. október 1817 í Vogi á Mýrum en dáin 6. júní 1896 í Rauðanesi á Mýrum.

Börn þeirra, sem upp komust:
Kristján Eldjárn (1843) prestur á Tjörn í Svarfaðardal
Helgi Jónas (1845) bóndi í Rauðanesi
Þorbjörg (1846) húsfreyja í Gullbringu í Svarfaðardal
Sesselja Guðrún (1849) húsfreyja á Ísafirði
Ingibjörg (1848) húsfreyja á Eyri í Mjóafirði
Stefán snillingur (1850) gullsmiður á Akureyri

Þórarinn í Vatnsfirði kemur fyrir í smásagnasafni Þórarins Eldjárns frá 2016, Þættir af séra Þórarinum.

Heimildir 
 

Íslenskir prestar
Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis

Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis oftast stytt í skammstöfunina SPRON (enska: Reykjavik Savings Bank)  var íslenskur banki. Hann rak níu útibú, öll á höfuðborgarsvæðinu.

Á fyrsta ársfjórðungi 2008 tapaði SPRON 8,8 milljörðum kr. eftir skatta. Þetta var tilkynnt eftir að hlutabréfaverð, m.a. í Exista, fyrirtæki sem er í krosseignarhaldi hjá SPRON, höfðu fallið frá áramótum. Þá hófust umræður við Kaupþing banka um hugsanlega sameiningu. Talið var að krosseignarhaldið á Exista gæti flækt fyrir sameiningunni. SPRON var að endingu þjóðnýttur árið 2009 vegna efnahagskreppunnar á Íslandi. Flestar eignir SPRON voru færðar yfir á Nýja Kaupþing banka.

Saga
Sparisjóðurinn var upphaflega stofnaður þann 5. mars árið 1932, starfsemi bankans hófst 28. apríl sama ár. Á fyrsta starfsdeginum voru 70 sparisjóðsbækur gefnar út. Sparisjóðurinn var til húsa hjá frú Þóru Magnússon við Hverfisgötu í miðbæ Reykjavíkur. Í frétt Morgunblaðsins þann 1. maí (Verkalýðsdeginum) var sagt um sparisjóðinn:

„Sparisjóðsstofnun þessi mun hafa vakið marga til umhugsunar um það, hve hjákátlega lítið því hefir verið sint á undanförnum árum, að örfa almenning til að safna fje í sparisjóði. Við allan atvinnurekstur landsmanna vantar reksturfje. En þeir menn, sem veita þjóðinni ódýrasta rekstursfjeð, með því að leggja í sparisjóð, eru ofsóttir á allar lundir. Löggjafarvaldið leggur sig í framkróka, til þess að ná sem mestu í skatta af sparifjáreigendum, í stað þess, ef forsjá rjeði í þessu land. þá ættu sparifjáreigendur, sem leggja fje sitt á borð með sjer í búskap þjóðarinnar, að eiga vísa vernd og aðhlynning stjórnarvaldanna.“

Tilvísanir

Tenglar
 Heimasíða SPRON
 SPRON til Kaupþings; af Mbl.is
 Samtök fjárfesta undrast svör SPRON; af vísir.is 
 Óheppileg tengsl Exista og SPRON; af Mbl.is

Íslenskir sparisjóðir
Reykjavík

Lagt niður 2009
Náströnd

Náströnd er staður í norræni goðafræði þar sem Níðhöggur sýgur lík látinna manna. Á Náströnd er salur með veggjum fléttuðum úr ormahryggjum og ormahöfuð blása þar eitri.

Staðir í norrænni goðafræði
Pop

Pop getur átt við eftirfarandi:
 Pop, breiðskífu með U2
 „Pop“, lag með 'N Sync
 Post Office Protocol, samskiptareglur fyrir tölvupóst t.d. POP3

Sjá einnig 
 Popp, menningarstefnu
Eigið fé

Eigið fé (e. owners equity) fyrirtækis, er skilgreint sem heildareignir að frádregnum skuldum skv. bókhaldi fyrirtækisins.  Eigið fé fyrirtækis er stundum kallað bókfært virði þess.

eigið fé = heildar eignir - skuldir

Eigið fé má einnig setja fram sem samtölu hlutafjár fyrirtækisins og óráðstafaðs hagnaðar frá fyrri árum að frádregnum hlutabréfum sem fyrirtækið kann að eiga í sjálfu sér.

eigið fé = hlutafé + hagnaður - eigin bréf

Neikvætt eigið fé, þ.e. ef skuldir eru hærri en bókfært virði eigna, er vísbending um það að fyrirtækið sé í raun gjaldþrota.

Tenglar 
Orðabók íslenskrar málstöðvar
Um eigið fé á vef Investopedia

Tilvísun 

Hagfræði
Narvik

Narvik (íslenska: Narvík, norðursamíska: Áhkkánjárga) er sveitarfélag í norska fylkinu Nordland. Sveitarfélagið Narvik er 2.023 km² að stærð og íbúarnir eru um það bil 18.500 (2017). Sveitarfélagið er staðsett 220 km norðan við norðurheimskautsbauginn, og er einn af nyrstu bæjum Noregs.

Vinabæir 
 Kikinda, Serbía
 Kiruna, Svíþjóð
 Rovaniemi, Finnland
 Nowy Sącz, Pólland
 Kingisepp, Rússland

Borgir í Noregi
Borgir og bæir í Nordland
Eiginfjárhlutfall

Eiginfjárhlutfall er hlutfallið á milli eigin fjár fyrirtækis og bókfærðs virðis eigna þess.

Eiginfjárhlutfallið segir einnig til um það að hve miklu leyti fyrirtækið hefur skuldsett sig.

Hátt eiginfjárhlutfall er vísbending um það að fyrirtækið eigi vel fyrir skuldum sínum og hafi fjármagnað sig með hagnaði fyrri ára og hlutafé frekar en skuldasöfnun.

Hagfræði
Ávöxtun

Ávöxtun í viðskiptum vísar til verðmætaaukningar fjármagns yfir ákveðið tímabil, oftast sett fram í prósentum á ársgrundvelli. Ef 1000 krónur eru settar inn á vaxtaberandi reikning núna eru orðnar 1100 krónur eftir 1 ár hefur ávöxtunin verið 10% á ársgrundvelli. Ávöxtun er því einnig mælikvarði á hlutfallslegan hagnað af fjárfestingunni.

Raunávöxtun er ávöxtun mæld í raunvöxtum sem eru nafnvextir að frádreginni verðbólgu. Með verðtryggingu fjárskuldbindinga er leitast við að tryggja jákvæða og gjarnan stöðuga raunávöxtun af þeim.

Tengt efni 
 Vextir

Hagfræði
Tromsfylki

Tromsfylki (norska: Troms fylke, norðursamíska: Romssa fylkkasuohkan) er fylki í norður Noregi, 25.862,93 km² að stærð og íbúarnir eru um það bil 162.934 (30. Jún 2014). Höfuðstaðurinn og stærsta borgin í fylkinu er Tromsø, með um 65.000 íbúa. Fylkið er í landshlutanum Norður-Noregur.

Sveitarfélög 
 Balsfjord
 Bardu
 Berg
 Bjarkøy
 Dyrøy
 Gratangen
 Harstad
 Ibestad
 Karlsøy
 Kvæfjord
 Kvænangen
 Lavangen
 Lenvik
 Lyngen
 Målselv
 Nordreisa
 Salangen
 Skjervøy
 Skånland
 Storfjord
 Sørreisa
 Torsken
 Tranøy
 Tromsø

Fylki Noregs
Mæri og Raumsdalur

Mæri og Raumsdalur (norska: Møre og Romsdal) er fylki í vestur Noregi, 15,121 km² að stærð og íbúarnir eru um það bil 246.000. Stærsta borgin í fylkinu er Ålesund, með um 41.000 íbúa, og höfuðstaður fylkisins er Molde, sem hefur um það bil 25.000 íbúa. Fylkið er í landshlutanum Vesturland.

Sveitarfélög 
 Aure
 Averøy 
 Eide 
 Gjemnes 
 Halsa 
 Kristiansund 
 Rindal 
 Smøla 
 Surnadal 
 Sunndal 
 Tingvoll 
 Aukra 
 Fræna 
 Midsund 
 Molde 
 Nesset 
 Rauma 
 Sandøy 
 Vestnes 
 Ålesund 
 Giske
 Haram
 Hareid
 Herøy
 Norddal
 Ørskog
 Ørsta 
 Sande
 Skodje
 Stordal
 Stranda
 Sula
 Sykkylven
 Ulstein
 Vanylven
 Volda

Fylki Noregs
Mæri og Raumsdalur
Nova Scotia

Nova Scotia eða Nýja-Skotland (framburður [ˌnoʊvəˈskoʊʃə]); skosk gelíska: Alba Nuadh; franska: Nouvelle-Écosse) er fylki í Kanada, syðst á austurströnd þess. Höfuðborg Nýja-Skotlands heitir Halifax. Nýja-Skotland er næstminnsta hérað Kanada, 55.284 km² að flatarmáli. Íbúafjöldinn er um 1.000.000 (2021), og er það því í fjórða sæti yfir þau héruð landsins þar sem fæstir búa, en engu að síður hið næstþéttbýlasta.

Heimildir 
 

Kanadísk fylki og sjálfstjórnarsvæði
Landvættur

Landvættur er verndarandi lands, vera sem heldur vörð um landið. Á Íslandi voru taldir vera fjórar landvættir, ein fyrir hvern fjórðung: Griðungur (Vestfirðir), Gammur (Norðurland), Dreki (Austfirðir) og Bergrisi (Suðurland). Landvættir þessar prýða skjaldarmerki Íslands. 

Um Landvættirnar er sagt í Ólafs sögu Tryggvasonar í Heimskringlu:  Haraldur konungur bauð kunngum manni að fara í hamförum til Íslands og freista hvað hann kynni segja honum. Sá fór í hvalslíki. En er hann kom til landsins fór hann vestur fyrir norðan landið. Hann sá að fjöll öll og hólar voru fullir af landvættum, sumt stórt en sumt smátt. En er hann kom fyrir Vopnafjörð þá fór hann inn á fjörðinn og ætlaði á land að ganga. Þá fór ofan eftir dalnum dreki mikill og fylgdu honum margir ormar, pöddur og eðlur og blésu eitri á hann. En hann lagðist í brott og vestur fyrir land, allt fyrir Eyjafjörð. Fór hann inn eftir þeim firði. Þar fór móti honum fugl svo mikill að vængirnir tóku út fjöllin tveggja vegna og fjöldi annarra fugla, bæði stórir og smáir. Braut fór hann þaðan og vestur um landið og svo suður á Breiðafjörð og stefndi þar inn á fjörð. Þar fór móti honum griðungur mikill og óð á sæinn út og tók að gella ógurlega. Fjöldi landvætta fylgdi honum. Brott fór hann þaðan og suður um Reykjanes og vildi ganga upp á Víkarsskeiði. Þar kom í móti honum bergrisi og hafði járnstaf í hendi og bar höfuðið hærra en fjöllin og margir aðrir jötnar með honum.

Þaðan fór hann austur með endlöngu landi. "Var þá ekki nema sandar og öræfi og brim mikið fyrir utan en haf svo mikið millum landanna," segir hann, "að ekki er þar fært langskipum."

Tenglar 
 Landvættir; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1944

Goðsagnaverur
Þjóðtrú
Skorradalsvatn

Skorradalsvatn er stöðuvatn í Skorradal í Borgarfirði um 16 km langt, 60 m á dýpt þar sem hún er mest og um 1 km þar sem það er breiðast og spannar það mestan hluta dalsins. Í vatninu er silungsveiði. Fitjá fellur í Skorradalsvatn úr Eiríksvatni og Andakílsá fellur úr Skorradalsvatni. Við vatnið er töluverð sumarbústaðabyggð.

Ormurinn í Skorradalsvatni 
Talið var að í Skorradalsvatni væri ormur mikill, og segir Ólafur Davíðsson, þjóðfræðingur, svo frá: 
Eru sagnir um það að fyrr á öldum hafi menn þóst sjá svarta rák eða hrygg eftir endilöngu vatninu. Stundum sást ormurinn reka einstaka hluta upp úr vatninu, svo sem hausinn eða sporðinn, og hefur þá verið mjög langt á milli þeirra. Stundum hefur hann teygt kryppuna svo hátt að hann hefur borið yfir há fjöll. Aldrei birtist ormurinn nema fyrir einhverjum illum tíðindum, annað hvort vondu veðri eða mannskæðum drepsóttum. Mest bar á orminum á 17. öld og kvað svo rammt að, að menn voru hræddir um, að hann myndi eyða sveitinni. Fengu Skordælingar því Hallgrím Pétursson til að afstýra þessum ófagnaði nálægt 1660. Hann varð vel við bæn þeirra, og kvað orminn niður á báðum endum og í miðjunni, svo að hann má ekki mein gera síðan. En á jólaföstu 1858 sást skrímslið marga daga í röð og allt fram yfir jól. Og enn sást það 1870 í vatnsósnum og var þá í lögun eins og áttæringur á hvolfi.

Heimildir

Tilvísanir

Vesturland
Stöðuvötn á Íslandi