alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Iriatherina werneri

Iriatherina werneri er tegund af regnbogafiskum. Einkennandi fyrir hana eru langir fallegir uggar, og er talin ein laglegasta regnbogafiskategundin.

Hún er frá hitabelti norður Ástralíu og Nýju-Gíneu, þar sem hún er í ferskvatni.

Tegundin verður að 5 sm löng, en það er án langs sporðuggans. Kyngreining er auðveld með að skoða uggana: karlar eru með lengri, skrautlegri ugga en kerlurnar. Þeir eru einnig með kröftugri liti. Við hrygningu er eggjunum dreift meðal smáblöðóttra plantna, og klekjast eftir 8–12 daga.

Í fiskabúrum
Í fiskabúrum eru þeir yfirleitt friðsælir, og kjósa helst að vera í 6 saman í torfu eða fleiri. Vegna langra ugganna ættu þeir að sjálfsögðu ekki að vera í búri með ugga-nörturum. Þeir fjölga sér helst í búrum án annarra tegunda. hlutfall karla á móti kerlum er um 1:3, vegna fjölverishegðunar ríkjandi karls.

Þeir þrífast í búrum sem eru um 76 lítrar, hinsvegar eru 110 l. búr heppilegri. Þeir hafa það best þar sem þeir eru eina tegundin. Vegna munnsmæðar getur verið erfitt að fóðra þá. 
Þeir kjósa vatn sem er mjúkt til hóflega hart, lítið eitt súrt (pH 6.0–7.0), og um 23 – 29 C.

Tilvísanir
 "Iriatherina werneri". Integrated Taxonomic Information System. 
 Froese, Rainer and Pauly, Daniel, eds. (2005). "Iriatherina werneri" in FishBase.

Regnbogafiskar
Byggðastofnun

Byggðastofnun er sjálfstæð ríkisstofnun sem sett var á fót 1985 til að vinna að eflingu byggðar og atvinnulífs á landsbyggðinni. Stofnunin undirbýr, skipuleggur og fjármagnar byggðarverkefni og veitir lán til að treysta byggð, efla atvinnu og stuðla að nýsköpun í atvinnulífi. Byggðastofnun sem er fjármögnuð með fjárframlögum frá ríkinu er á Sauðárkróki.

Hlutverk og starfssemi
Hlutverk Byggðastofnunar er að efla byggð og atvinnulíf með sérstakri áherslu á jöfnun tækifæra allra landsmanna til atvinnu og búsetu. Í samræmi við þetta hlutverk undirbýr, skipuleggur og fjármagnar stofnunin uppbyggingarverkefni á landsbyggðinni og veitir lán með það að markmiði að treysta byggð, efla atvinnu og stuðla að nýsköpun í atvinnulífi. Fjármögnun verkefna er oft í samstarfi við aðra.

Mikilvægur þáttur í starfssemi Byggðastofnunar er að fylgist með þróun byggðar í landinu, m.a. með gagnasöfnun og rannsóknum. Samkvæmt lögum um byggðaáætlun og sóknaráætlanir vinnur Byggðastofnun að stefnumótandi byggðaáætlun fyrir allt landið í samráði við samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti. Þar er gerð grein fyrir ástandi og horfum í þróun byggðar í landinu og sett fram markmið og stefna ríkisstjórnar í byggðamálum á hverju tíma.

Tengt efni
Brothættar byggðir

Ítarefni
 Lög um byggðaáætlun og sóknaráætlanir, nr. 69 frá 9. júnlí 2015 
 Lög um Byggðastofnun, nr. 106 frá 27. desember 1999
Ríkisstofnanir á Íslandi

Tilvísanir

Íslenskar ríkisstofnanir
Glossolepis

Glossolepis er ættkvísl af regnbogafiskum frá Nýju-Gíneu. Fræðiheitið er dregið af grísku "glossa" = tunga og "lepis" = hreistur, sem er vegna tungulagaðs hreistursins. Flestar tegundirnar verða um 12 sm langar og fremur háhryggjaðar með aldri.

Tegundir
Eins og er, eru níu viðurkenndar tegundir í ættkvíslinni:
 Glossolepis dorityi G. R. Allen, 2001 
 Glossolepis incisus M. C. W. Weber, 1907 
 Glossolepis kabia (Herre, 1935)
 Glossolepis leggetti G. R. Allen & Renyaan, 1998 
 Glossolepis maculosus G. R. Allen, 1981 
 Glossolepis multisquamata (M. C. W. Weber & de Beaufort, 1922) 
 Glossolepis pseudoincisus G. R. Allen & N. J. Cross, 1980 
 Glossolepis ramuensis G. R. Allen, 1985 
 Glossolepis wanamensis G. R. Allen & Kailola, 1979

Tilvísanir

Regnbogafiskar
Chilatherina

Chilatherina er ættkvísl af regnbogafiskum frá Nýju-Gíneu þar sem þeir eru í ferskvatni.

Tegundir
Eins og er, eru ellefu viðurkenndar tegundir í ættkvíslinni:
 Chilatherina alleni Price, 1997
 Chilatherina axelrodi G. R. Allen, 1979 
 Chilatherina bleheri G. R. Allen, 1985 
 Chilatherina bulolo (Whitley, 1938) 
 Chilatherina campsi (Whitley, 1957) 
 Chilatherina crassispinosa (M. C. W. Weber, 1913) 
 Chilatherina fasciata (M. C. W. Weber, 1913) 
 Chilatherina lorentzii (M. C. W. Weber, 1907) 
 Chilatherina pagwiensis G. R. Allen & Unmack, 2012
 Chilatherina pricei G. R. Allen & Renyaan, 1996 
 Chilatherina sentaniensis (M. C. W. Weber, 1907)

Tilvísanir

Regnbogafiskar
Cairnsichthys rhombosomoides

Cairnsichthys rhombosomoides er tegund af regnbogafiskum einlend í Ástralíu, í norður Queensland.

Tilvísanir

Viðbótarlesning
 Hammer, Michael P. ; Gerald R. Allen; Keith C. Martin; Mark Adams; Brendan C. Ebner; Tarmo A. Raadik; and Peter J. Unmack (2018). Revision of the Australian Wet Tropics Endemic Rainbowfish Genus Cairnsichthys (Atheriniformes: Melanotaeniidae), with Description of A New Species. Zootaxa. 4413(2); 271–294. 
 Cairnsichthys rhombosomoides in FishBase. Froese, Rainer, and Daniel Pauly, eds. (2012). 
 Cairns Rainbowfish  í „Fishes of Australia“ (enska)
 Adrian R. Tappin: Cairnsichthys rhombosomoides í „Home of the Rainbowfish“ (enska)

Regnbogafiskar
Birgit Õigemeel

Birgit Õigemeel (fædd.24. september 1988), betur þekkt sem Birgit, er eistnesk söngkona, ættuð frá Kohila. Hún flutti lagið Et uus saaks alguse, sem var framlag Eistlands til Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2013 í Málmey.

Eistneskir söngvarar
Þátttakendur í söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva
Veggjaskeggi

Veggjaskeggi (fræðiheiti: Grimmia plagiopodia) er tegund baukmosa af Skeggmosaætt. Á Íslandi er veggjaskeggi á válista sem tegund í yfirvofandi hættu (VU).

Útlit og búsvæði
Veggjaskeggi er tvíkynja, dökkgrænn, brúnleitur eða grár efst og brúnn neðan til. Hann verður 4-8 mm að hæð, oft greinóttur með gula og slétta rætlinga. Hann vex á steyptum veggjum og sandsteinsklettum.

Tilvísanir

Skeggmosaætt
Marit Larsen

Marit Elisabeth Larsen (fædd 24. júní 1983 í Lørenskog í Akurshús-fylki, Noregi) er norskur tónlistarmaður. Hún hóf að spila á fiðlu 5 ára og hlaut frægð sem táningur í popp-dúóinu M2M. Eftir það hóf hún sólóferil og hefur notið nokkurrar velgengni í Evrópu.

Breiðskífur
Under the Surface	(2006)
The Chase	(2008)
Spark (2011)
When the Morning Comes (2014)
Joni Was Right I & II	(2016)

Heimild

Norskir tónlistarmenn
Orkubú Vestfjarða

Orkubú Vestfjarða ohf. er sjálfstæð ríkisstofnun sem sett var á fót 26. ágúst 1977 til að virkja vatnsafl og jarðhita á Vestfjörðum. Fyrirtækið rekur 7 vatnsaflsvirkjanir og dreifikerfi fyrir Vestfirði og sölukerfi, sem nær til landsins alls. Starfsmenn eru um 70 talsins. Aðalskrifstofa er á Ísafirði og svæðisskrifstofur á Hólmavík og Patreksfirði.

Saga
Árið 1976 samþykkti Alþingi lög um Orkubú Vestfjarða er heimiluðu Ríkissjóði Íslands og sveitarfélögum á Vestfjörðum að setja á stofn fyrirtæki í þeim tilgangi að að virkja vatnsafl og jarðhita á Vestfjörðum þar sem hagkvæmt þótti. Orkubúi Vestfjarða var einnig ætlað að eiga og reka vatnsorkuver; jarðvarmavirkjanir; reka fjarvarmakyndistöðvar; dísilrafstöðvar til raforkuframleiðslu; og mannvirki til raforkudreifingar.  

Fyrirtækið var stofnað þann 26. ágúst 1977 og var þá sameignarfélag sveitarfélaga á Vestfjörðum og ríkisins. Að Orkubú Vestfjarða stóðu upphaflega Ríkisstjórn Íslands, Árneshreppur, Bolungarvíkurkaupstaður, Broddaneshreppur, Bæjarhreppur, Hólmavíkurhreppur, Ísafjarðarbær, Kaldrananeshreppur, Kirkjubólshreppur, Reykhólahreppur, Súðavíkurhreppur, Tálknafjarðarhreppur og Vesturbyggð. 

Fyrirtækið hóf formlega starfsemi þann 1. janúar 1978. Árið 2001 urðu breytingar á rekstrarformi þess þegar sameignarfélaginu var breytt í hlutafélag (Orkubú Vestfjarða hf.). Það þótti samræmast betur viðteknum venjum í efnahagslífinu. Jafnframt var ákveðið að ganga til viðræðna við sveitarfélögin á Vestfjörðum um kaup ríkisins á hlut þeirra í félaginu. 

Í framhaldi af lögum um opinber hlutafélög sem sett voru 2006 var nafninu breytt í Orkubú Vestfjarða ohf. Þótti rétt að setja inn í lögin um hlutafélög nokkur ákvæði varðandi þau hlutafélög sem hið opinbera á að öllu leyti. 

Orkubú Vestfjarða ohf. er í dag ríkisfyrirtæki í svokölluðum C-hluta ríkisreiknings og er það opinbert hlutafélag (ohf) að fullu í eigu ríkissjóðs.

Tilgangur
Tilgangur Orkubús Vestfjarða ohf. er að virkja vatnsafl og jarðhita á Vestfjörðum, eiga og reka orkuver og raforkustöðvar til raforkuframleiðslu, ásamt nauðsynlegum mannvirkjum til raforkuflutnings og raforkudreifingar. Þá er fyrirtækinu ætlað að eiga og reka jarðvarmavirkjanir og reka fjarvarmakyndistöðvar ásamt nauðsynlegu dreifikerfi.

Fyrirtækið á og rekur 7 vatnsaflsvirkjanir, sem framleiða u.þ.b. 90.000 MWh á ári, sem er um 60% af orkunotkun Vestfjarða. Flutningskerfið telur 1,036 km af rafmagnslínum og jarðstrengjum sem er viðhaldið af starfsmönnum þess.

Virkjanir
Uppsett rafafl og raforkuframleiðsla í virkjunum Orkubús Vestfjarða ohf. var á árinu 2017:

Starfsmenn
Orkubús Vestfjarða ohf. er að fullu í eigu ríkissjóðs og fer fjármálaráðherra fer með eignarhlut ríkisins. 

Orkubússtjóri veitir fyrirtækinu forstöðu og er framkvæmdastjóri þess. Starfsmenn eru um 70 talsins á þremur starfssvæðum og þjónusta þeir dreifikerfi fyrir Vestfirði og sölukerfi, sem nær til landsins alls.

Tilvísanir

Ítarefni
 Lög 40/2001 um stofnun hlutafélags um Orkubú Vestfjarða hf.
 Vefur Orkubús Vestfjarða ohf.:

Opinber fyrirtæki
Íslensk orkufyrirtæki
Íslenskar ríkisstofnanir
Vestfirðir
Skel

Fyrir aðrar merkingar orðsins má sjá aðgreiningarsíðuna

Skel er hart ytra lag sumra hryggleysingja. Skelin er hluti af líkama dýrsins og verndar dýrið. 

Tómar skeljar má oft finna á ströndum, þá hefur dýrið dáið og mjúku hlutar dýrsins þá ýmist verið étnir eða rotnað burt.

Skeljar eru ytri stoðgrind hryggleysingja og er vanalega búin til úr kalsíumkarbónati eða kítíni. Þær skeljar sem finnast á ströndum eru oftast af lindýrum, þeirra skeljar eru úr kalsíumkarbónati og endast lengur en kítínskeljar annarra hryggleysingja. Aðrar skeljar sem má finna geta t.d. verið af hrúðurkarli, , eða armfætlum.

Hryggleysingjar
Sjávarlíffræði
Vegagerðin

Vegagerðin er veghaldari þjóðvega á Íslandi sem merkir að hún hefur samkvæmt lögum forræði yfir vegum hvað varðar vegagerð, þjónustu og viðhald. Hlutverk stofnunarinnar er að þróa og annast samgöngukerfi, á sjó og landi, á sem hagkvæmastan hátt með þarfir samfélagsins að leiðarljósi. Vegagerðin er ríkisstofnun í A-hluta ríkissjóðs og er starfsemi hennar að stærstum hluta fjármögnuð af skatttekjum ríkissjóðs.

Hlutverk: Framkvæmda- og rekstrarstofnun 
Árið 2012 samþykkti Alþingi tvenn ný lög um breytt stofnanakerfi samgöngumála með sameiningu samgöngustofnana, annars vegar að stofnsetja Farsýsluna sem er stjórnsýslustofnun með sameiningu fyrrum verkefna Umferðarstofu, Flugmálastjórnar og stjórnsýsluverkefna Siglingastofnunar og Vegagerðarinnar. Hinsvegar varð með sameiningu framkvæmda- og rekstrarverkefna Vegagerðarinnar og Siglingastofnunar, til ein framkvæmda- og rekstrarstofnun undir nafninu Vegargerðin.

Hin nýja Vegagerð skyldi hafa það hlutverk að byggja upp, viðhalda og reka samgöngukerfi ríkisins, á sjó og landi. Það skyldi gera á sem hagkvæmastan hátt með þarfir samfélagsins að leiðarljósi.

Meginmarkmið Vegagerðarinnar er að skapa öruggar og greiðar samgöngur á sjó og landi, með hagkvæmir uppbygging og rekstur samgöngukerfisins í sátt við umhverfið. Þetta skal gert með skilvirkri og vel skipulagðri starfsemi með ábyrgu, og hæfu starfsfólki.

Skipulag Vegagerðarinnar 
Yfirstjórn vegamála er á höndum samgönguráðherra. Hann skipar vegamálastjóra til að veita Vegagerðinni forstöðu og stjórna framkvæmdum á sviði vegamála.

Vegagerðin sem er sjálfstæð ríkisstofnun, annast þátt ríkisins í framkvæmd vegalaga. Yfirstjórn stofnunarinnar samanstendur af vegamálastjóra og framkvæmdastjórum sviða í Reykjavík.

Vegagerðinni er annars vegar skipt svokallaða Miðstöð sem sér um stefnumótun og stjórnun, og hins vegar og fjögur starfssvæði. Þau eru eru Suðursvæði, Vestursvæði, Norðursvæði og Austursvæði. Hvert „svæði“ ber ábyrgð á framkvæmdum, viðhaldi og rekstri vegakerfisins, og að veita vegfarendum þjónustu innan svæðisins.

Vegakerfið 
Aðalgreinar: Vegakerfið á Íslandi og listi yfir þjóðvegi á Íslandi.

Samkvæmt vegalögum skiptist vegakerfið á Íslandi upp í þjóðvegi, sveitarfélagsvegi, almenna stíga og einkavegi. Þjóðvegir eru akvegir fyrir almenna umferð milli staða utan þéttbýlis. Þeir eru taldir upp í sérstakri vegaskrá og er viðhaldið af Vegagerðinni með fjárveitingum úr ríkissjóði. Þeim er ætlað ásamt vegum sveitarfélaga, að mynda eðlilegt, samfellt vegakerfi til tengingar byggða landsins.

Tenglar 
 Vefur Vegagerðarinnar
 Upplýsingarit Vegagerðarinnar "Þjóðvegir í þéttbýli"

Sjá einnig 
 Ríkisstofnanir á Íslandi
 Vegakerfið á Íslandi
 Veghald
 Listi yfir þjóðvegi á Íslandi

Tilvísanir 

Íslenskar ríkisstofnanir
Sovétlýðveldi

Sovétlýðveldi eða ráðstjórnarríki er lýðveldi sem stjórnað er af sovéti (verkamannaráði) og getur átt við:
 Ýmis skammlíf lýðveldi sem stofnuð voru af kommúnistum í kjölfar rússnesku byltinarinnar:
 Verkamanna- og hermannaráð sem voru stofnuð í Þýskalandi í Þýsku byltingunni 1918-19, í Kíl, Bremen, Braunschweig, Würzburg, München (Sovétlýðveldið Bæjaraland) og Elsass (Sovétlýðveldið Elsass).
 Sovétlýðveldið Búkara 1920-1924
 Sósíalíska sovétlýðveldið Búkara 1924-1925
 Kínverska sovétlýðveldið 1931-1934
 Eistneska verkamannakommúnan 1918-1919
 Finnska sósíalistalýðveldið 1918
 Sovétlýðveldið Galisía 1920
 Húnansovétið í Kína um 1927
 Sovétlýðveldið Ungverjaland 1919
 Limerick-sovétið 1919
 Sovétlýðveldið Litháen-Hvíta-Rússland 1919
 Sovétlýðveldið Persía 1920-1921
 Užice-lýðveldið 1941
 Sovétlýðveldið Slóvakía 1919
 Sovétlýðveldið Naissaar 1917-1918
 Lýðveldi Sovétríkjanna 1922 til 1991:
 Sovétlýðveldið Rússland
 Sovétlýðveldið Úkraína
 Sovétlýðveldið Hvíta-Rússland
 Sovétlýðveldið Armenía
 Sovétlýðveldið Georgía
 Sovétlýðveldið Aserbaísjan
 Sovétlýðveldið Litháen
 Sovétlýðveldið Lettland
 Sovétlýðveldið Eistland
 Sovétlýðveldið Moldóva
 Sovétlýðveldið Kasakstan
 Sovétlýðveldið Kirgisía
 Sovétlýðveldið Úsbekistan
 Sovétlýðveldið Túrkmenía
 Sovétlýðveldið Tadjikistan
 Nokkur lýðveldi Sovétríkjanna sem voru lögð niður áður en Sovétríkin liðuðust í sundur:
 Sovétlýðveldið Karelía-Finnland 1940-1956
 Sovétlýðveldið Transkákasía 1922-1936
 Sovétlýðveldið Búkara 1920-1925
 Sovétlýðveldið Kórasmía 1920-1925

Tengt efni
 Ráðstjórn
 Alþýðulýðveldi
 Sósíalískt ríki
 Kommúnistaríki

 
Sovétríkin
Ranavalona 3.

Ranavalona 3. (22. nóvember 1861 – 23. maí 1917) var síðasta drottning Madagaskar. Hún ríkti frá árinu 1883 til 1897 og reyndi án árangurs að koma í veg fyrir að landið lenti undir nýlenduyfirráðum Frakka.

Æviágrip
Ranavalona fæddist undir nafninu Razafindrahety. Hún var valin úr hópi ungra aðalskvenna til að gerast drottning eftir að frænka hennar, drottningin Ranavalona 2., lést árið 1861. Ranavalona var þá þegar gift, en forsætisráðherra landsins, Rainilaiarivony, lét slíta hjónabandi hennar eftir krýningu hennar og kvæntist henni sjálfur. Rainilaiarivony hafði áður verið kvæntur síðustu tveimur drottningum á undan henni og hafði verið forsætisráðherra í stjórnum þeirra. Sem slíkur sá hann að mestu leyti um daglega stjórn og utanríkismál Madagaskar. 

Stjórnir Madagaskar höfðu eftirlátið Evrópumönnum nokkur áhrif á eyríkinu eftir tímabil einangrunarstefnu á stjórnartíð Ranavalonu 1. drottningar, en staða ríkisins gagnvart þessum nýlenduveldum var mjög viðkvæm. Á valdatíð sinni reyndi Ranavalona 3. að spyrna á móti nýlenduvæðingu Madagaskar með því að rækta nánari verslunar- og stjórnmálasambönd við Bandaríkin og Bretland. Frakkar gerðust æ ágengari gagnvart eyjarskeggjum og sóttust í auknum mæli yfir stjórn á landinu. Árið 1885 stofnuðu Frakkar nokkurs konar verndarsvæði á eyjunni og gerðu síðan allsherjar innrás í Madagaskar árið 1894. Frakkar gerðu árásir á hafnarbæi landsins og bundu árið 1895 loks enda á sjálfstæði Madagaskar með því að leggja undir sig drottningarhöllina í höfuðborginni Antananarívó. 

Nýja franska nýlendustjórnin sendi Rainilairarivony umsvifalaust í útlegð til Algeirsborgar. Ranavalona og hirð hennar fengur fyrst um sinn að sitja áfram sem táknrænir þjóðhöfðingjar en þegar uppreisn braust út árið 1897 og Frakkar urðu áskynja launráðum gegn þeim innan hirðarinnar var drottningin handtekin og konungsveldið leyst upp. Drottningin var send í útlegð til frönsku eyjarinnar Réunion. Rainilaiarivony lést sama ár og Ranavalona var í kjölfarið flutt á setur í Algeirsborg ásamt ættingjum sínum. Þar bjuggu þau við talsverðan munað með lífeyri frá frönsku stjórninni og fóru stundum til Parísar í verslunar- og skoðunarferðir. Ranavalona fékk þó aldrei að snúa heim til Madagaskar þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir sínar til franskra stjórnvalda. Hún lést úr segareki árið 1917 í Algeirsborg, þá 55 ára gömul. Hún var jarðsett þar í borginni en kista hennar var grafin upp 21 árum síðar og flutt til Madagaskar. Þar var henni komið fyrir í grafhýsi Rasoherinu drottningar í Antananarívó.

Tilvísanir

Einvaldar Madagaskar
Chilatherina bleheri

Chilatherina bleheri er tegund af regnbogafiskum. Hún er nefnd til heiðurs Heiko Bleher, þýskum grasafræðingi og fiskafræðingi.

Útbreiðsla og búsvæði
Hann er upprunninn frá Holmes-vatni í neðri hluta Mamberamo-ár sem er í norðurhluta Nýju-Gíneu. Þeir kjósa grunnt vatn með miklum gróðri.

Tilvísanir

 http://rainbowfish.angfaqld.org.au/Bleheri.htm
 http://www.fiskabur.is/myndir_vefur/Fiskar/regnbogafiskar/bleheri_grein.htm

Skrautfiskar
Regnbogafiskar
Chilatherina pricei

Chilatherina pricei er tegund af regnbogafiskum sem finnast eingöngu á Yapen-eyju norður af Nýju-Gíneu. Tegundinni var lýst af Gerald R. Allen og Samuel J. Renyaan 1996, og var nefnd eftir David Price, sem safnaði einkenniseintaki tegundarinnar.

Lýsing
Hann verður um 7 til 10 sm að lengd, og var fyrst lýst eftir 23 eintökum sem var safnað. Hann líkist mjög Chilatherina fasciata, en hefur snubbóttara trýni.

Tilvísanir

Regnbogafiskar
Melanotaenia lacustris

Melanotaenia lacustris er tegund af regnbogafiskum sem er einlend í Kutubu-vatni í Kikori-ár kerfinu í suður Nýju-Gíneu.

Tilvísanir

 Heinrich Gewinner: Regenbogenfische. Die Gattung Melanotaenia. Natur und Tier-Verlag, 2010, ISBN 978-3-86659-154-7
 Ian S.R. Munro: Additions to the fish fauna of New Guinea. In: Papua New Guinea Agricultural Journal. 16, Nr. 4, 1964, S. 141–186. (Fræðileg lýsing)
 Adrian R. Tappin: Melanotaenia lacustris 
 Myndir 

Skrautfiskar
Regnbogafiskar
Áfallið mikla

Áfallið mikla, einnig þekkt sem nakba (arabíska: النكبة, al-Nakbah), er heiti Palestínuaraba á þeim atburðum sem fylgdu stríðinu 1948 sem háð var milli hins nýstofnaða Ísraelsríkis og Palestínumanna. Áfallið mikla snýr þá aðallega að því þegar um 720.000 Palestínuarabar lentu á vergangi og þurftu að leita hælis í nágrannaríkjum sínum. Á þeim tíma var sá fjöldi um helmingur þeirra palestínsku íbúa sem búið höfðu á svæðinu. Stór hluti þessa fólks býr enn í flóttamannabúðum ásamt afkomendum sínum.

Orsök 
Stríðið 1948 er einnig þekkt sem sjálfstæðisstríðið hjá Ísraelum og markar einmitt stofnun lýðveldis þeirra. Undanfari þess var þegar hinar nýstofnuðu Sameinuðu þjóðir kusu þann 29. nóvember 1947 að skipta Palestínu í tvennt. Annar hlutinn, Palestína, átti að vera ríki fyrir araba en hinn hlutinn, Ísrael, átti að vera fyrir gyðinga. Þar með var stofnun Ísraelsríkis sett á laggirnar. Jerúsalem átti hins vegar að vera alþjóðlegt svæði. Í kosningunni kusu 39 ríki fyrir skiptingunni, 13 gegn henni og 10 sátu hjá. Ísland var meðal þeirra landa sem kaus með skiptingunni og var það sendiherra Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum, Thor Thors, sem tók fyrstur til máls á fundinum þennan örlagaríka dag. Eins og skilja má voru ýmsir ekki ánægðir með málalok og voru margir Palestínumenn ófúsir til að gefa upp hluta síns lands svo hægt yrði að stofna Ísraelsríki. Ástandið varð sífellt ótryggara og árið eftir réðust hersveitir Síonista, þjóðernishreyfingu gyðinga, inn í palestínskt þorp, Dayr Yasin, og drápu 115 manns á öllum aldri. Orðið var svo látið berast um að svipað yrði upp á tengingum hjá öðrum Palestínumönnum. Palestínumenn réðust í kjölfarið á bílalest gyðinga og drápu 70 manns. Þann 14. maí sama ár var sjálfstæðisyfirlýsing Ísraela lesin upp og braust þá hið eiginlega stríð út þegar arabaríkin í kring réðust inn í Ísrael. Stríðið stóð í sex mánuði og stóð Ísrael eftir sem sigurvegari. Umráðasvæði Ísraels stækkaði eftir sigurinn og fékk Palestína ekkert land í sinn hlut.

Núverandi ástand 
Samkvæmt UNRWA (United nations relief and works agency) eru palestínskir flóttamenn þeir sem áttu fasta búsetu í Palestínu á árunum 1946 til 1948 og misstu heimili sitt vegna stríðsins 1948. Afkomendur þessa fólks falla einnig undir þessa skilgreiningu. Í dag eru um fimm milljónir manna sem flokkast sem palestínskir flóttamenn. Einn þriðji þeirra býr í flóttamannabúðum í nágrannaþjóðunum sem sérstaklega eru fyrir Palestínumenn en restin býr á hinum ýmsu svæðum, bæði á Gasaströndinni, Vesturbakkanum sem og í nágrannaríkjunum. Búseta þeirra er þó oft í nálægð við flóttamannabúðir. Samtök eins og UNRWA reka skóla, heilsugæslustöðvar og fleira í þá vegu fyrir fólkið en oft býr það við bág kjör. Á hverju ári er Dagur áfallsins mikla haldinn til að minnast atburðanna sem urðu í kjölfar stríðsins 1948. Dagsetning þessa dags er venjulega 15. maí eða daginn eftir þjóðhátíðardag Ísraela, sem oftast er haldinn 14. maí.

Heimildir 

Deilur araba og Ísraela
Palestína
Saga Ísraels
Dóra Björt Guðjónsdóttir

Dóra Björt Guðjónsdóttir (f. 19. júní 1988) er oddviti Pírata í borgarstjórn Reykjavíkur. Hún var forseti borgarstjórnarinnar frá árinu 2018 til 2019. Dóra er yngsti forseti borgarstjórnar í sögu Reykjavíkur. 

Dóra ólst upp á Rafstöðvarveg í Elliðaárdalnum í Árbæ. Eftir að hafa lokið stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Hamrahlíð flutti Dóra í nám til Noregs og nam heimspeki við Óslóarháskóla. 

Dóra útskrifaðist þaðan með bakkalársgráðu árið 2012. Hún útskrifaðist síðan með bakkalárskgráðu í aðþjóðafræði frá Óslóarháskóla og Freie Universität Berlin árið 2016. Hún sneri síðan heim til Íslands eftir sjö ára dvöl í Noregi og Þýskalandi og hóf störf með Pírataflokknum ásamt mastersnámi í alþjóðasamskiptum. Dóra útskrifaðist með meistaragráðu í alþjóðasamskiptum frá Háskóla Íslands árið 2017.

Tilvísanir

Fulltrúar í borgarstjórn Reykjavíkur
Íslenskir píratar
Íslenskar konur
Stúdentar úr Menntaskólanum við Hamrahlíð
Borgarfulltrúar Pírata
Anna Kolbrún Árnadóttir

Anna Kolbrún Árnadóttir (f. 16. apríl 1970 á Akureyri) er þingkona Miðflokksins í Norðvesturkjördæmi frá árinu 2017.

Anna var einn þingmannanna sem sat á Klausturbarnum þegar upptaka náðist af óhefluðu máli þingmanna. Anna vakti einnig umtal þegar hún titlaði sig sem þroskaþjálfi í æviágripi sínu á síðu Alþingis án þess að hafa útskrifast sem slíkur.

Tilvísanir

Tengill 
Alþingissíða þingkonunnar

Þingmenn Miðflokksins
Alþingiskonur
Vigdís Hjaltadóttir

Vigdís Hjaltadóttir er doktor í kjarnefnafræði og kennari við Háskólann í Reykjavík.

Æviágrip og menntun 
Vigdís er fædd 6. desember 1948 í Reykjavík. Móðir hennar er Hulda S. Guðmundsdóttir (1919–2011) og faðir Hjalti J. Guðnason (1910–1980). Hún á eina dóttur, Huldu Vigdísardóttur (f. 1994). Vigdís útskrifaðist sem stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík 1968.

Vigdís lærði kjarnefnafræði við Háskólann í Ósló og útskrifaðist með doktorsgráðu frá skólanum 1977. Hún lærði einnig Uppeldis-og kennslufræði við Háskólann í Ósló og lauk náminu 1983. Hún vann við rannsóknarstörf á Ísótópastofu Landspítalans 1976 og sinnti rannsóknarstörfum hjá Rannsóknarstofnun Iðnaðarins 1978. Frá 1979–1980 vann hún við rannsóknarstörf hjá dýralæknaháskólanum í Ósló, einnig sinnti hún rannsóknarstörfum hjá Orkustofnun 1985-1986. Hún hefur sinnt kennslu við Iðnskólann í Ósló, Tækniskóla Íslands, Tækniháskóla Íslands, Menntaskólann í Reykjavík og nú við Háskólann í Reykjavík frá 2007.

Heimildir
Jakobína Valdís Jakobsdóttir

Jakobína Valdís Jakobsdóttir (f. 21. nóvember 1932) er íslensk skíðakona. Hún er fyrsta íslenska konan sem keppir á heimsmeistaramótinu á skíðum en það var árið 1954 í Åre í Svíþjóð. 

Tveimur árum seinna varð hún svo fyrst íslenskra kvenna til að taka þátt í vetrarólympíuleikunum en þeir voru haldnir í Cortina d' Ampezzo á Ítalíu. Hún varð Íslandsmeistari 19 sinnum í skíðaíþróttum en hún vann sinn fyrsta titil árið 1953.

Heimildir

Íslenskir skíðaíþróttamenn
Íslenskar skíðaíþróttakonur