Kórónaveirufaraldurinn 2019–2022 á Íslandi

Kórónaveirufaraldurinn 2019-2021 á Íslandi er hluti af heimsfaraldri kórónuveirusýkinnar COVID-19 kórónuveirunnar SARS-CoV-2. Staðfest var að veiran barst til Íslands í febrúar 2020. Í maí 2022 var heildarfjöldi skráðra tilfella um 186.000, þar af höfðu 119 látist.  Með íbúafjölda alls 368.590 (31. desember 2020), var smithlutfall 1 tilfelli á 61 íbúa; smithlutfallið var með því hæsta sem gerist í heiminum allan mars og apríl 2020, þó að það hafi verið rakið til þess að fleiri rannsóknir hafa verið gerðar á mann á Íslandi en í nokkru öðru landi, þar á meðal skimun á almenningi á vegum íslenska líftæknifyrirtækisins Íslenskrar erfðagreiningar til að ákvarða raunverulega útbreiðslu vírusins ​​í samfélaginu. Ísland er einstakt að því leyti að fyrir hvert greint tilfelli COVID-19 er erfðaefni veirunnar ​​sem hefur valdið sýkingunni raðað; raðgreiningin er framkvæmd af Íslenskri erfðagreiningu, sem hefur getað staðfest að svokallað „breskt afbrigði“ er til staðar í landinu, en „brasilíska afbrigðið“ og „suður-afríska afbrigðið“ eru það ekki.

Bakgrunnur 
12. janúar 2020 staðfesti Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin (WHO) að ný kórónaveira væri orsök öndunarfærasjúkdóms í þyrpingu fólks í Wuhan, Hubei-héraði, Kína, sem tilkynnt var til WHO 31. desember 2019.

Dánartíðni vegna COVID-19 hefur verið mun lægri en SARS frá 2003, en smit hefur verið marktækt meira með fjölda látinna.

Tímalína

Janúar 2020 
Almannavarnadeild lýsti yfir óvissuástandi 27. janúar til að bregðast við því að COVID-19 (sem þá var þekkt undir bráðabirgðaheitinu 2019-nCov) kom upp í Kína. Markviss prófun á COVID-19 hófst 31. janúar á Íslandi fyrir einstaklinga sem voru í mikilli smithættu.

Febrúar 2020 
28. febrúar staðfesti Ísland fyrsta tilfelli COVID-19, íslensks karlmanns á fertugsaldri, sem hafði verið í skíðaferð til Andalo á Norður-Ítalíu og kom heim 22. febrúar; þegar hann fékk einkenni var hann settur í sóttkví á Landspítala í Reykjavík. Í kjölfarið lýstu Almannavarnir ríkislögreglunnar yfir viðvörunarstigi.

Mars 2020 
1. mars var annað og þriðja tilfelli staðfest, íslenskur karlmaður á fimmtugsaldri sem hafði snúið heim 29. febrúar frá Veróna og kona á fimmtugsaldri sem hafði snúið heim frá Ítalíu um München.

2. mars voru sex tilfelli til viðbótar staðfest og voru þau alls níu: fimm karlar og fjórar konur. Öll mál til þessa voru á Reykjavíkursvæðinu. Fimm þessara mála hafa verið rakin til Ítalíu.  Landlæknisembættið skilgreindi Ítalíu sem áhættusvæði sjúkdómsins og allir þeir sem komu til Íslands frá Ítalíu voru beðnir um að fara í 14 daga sóttkví heima. Níunda smitið var Íslendingur sem hafði dvalið í Austurríki og flaug heim 1. mars. Eftir að fleiri mál voru rakin til Ischgl í Austurríki skilgreindu Heilbrigðisyfirvöld Ischgl sem áhættusvæði. Yfirvöld í Týrólríki Austurríki héldu því þó fram að Íslendingar sem komu frá Ischgl höfðu líklega smitast í flugi sínu frá München en þetta var talið "mjög ólíklegt" af íslenskum heilbrigðisyfirvöldum þar sem þessi hópur sýndi einkenni mjög fljótlega eftir flugið.

3. mars var tilkynnt um refsiaðgerðir gagnvart þeim sem brytu sóttkvínna, sem fól í sér allt að þriggja mánaða fangelsi.

Frá og með 5. mars voru um 400 manns í heimabyggð sóttkví á Íslandi og um 330 einstaklingar voru prófaðir fyrir vírusnum en engin tilfelli um smit innan samfélagsins höfðu verið greind. Meðal einstaklinga sem höfðu verið prófaðir með tilliti til vírusins ​​höfðu 35 verið staðfestir smitaðir af COVID-19, en embættismenn vöruðu við því að þessi tala myndi hækka þegar viðbótarniðurstöður úr prófunum lægju fyrir næstu daga.

Hinn 6. mars jókst fjöldi smitaðra í 45, þar með talin fyrstu 4 tilfellin af staðbundinni smitun vírusins. Almannavarnadeild Íslands og neyðarstjórnun lýsti yfir neyðarstigi almannavarna innan nokkurra mínútna frá því að staðbundin sending COVID-19 var staðfest opinberlega.

7. mars voru fimm tilfelli til viðbótar staðfest: þrjú tilfelli af staðbundinni sendingu og tvö frá áður skilgreindum áhættusvæðum. Öll sjö staðfest tilfelli voru á Reykjavíkursvæðinu.

8. mars hækkaði heildarmagn smitaðra í 58. Þrjú tilfelli sem greind voru 8. mars voru af íslenskum íbúum sem höfðu snúið aftur til Íslands með sérstöku flugi frá Veróna 7. mars; allir farþegar voru íslenskir ​​íbúar sem höfðu dvalið á áhættusvæðum og þegar höfðu verið gerðar sérstakar varúðarráðstafanir til að tryggja að þeir yrðu einangraðir frá öðrum farþegum við komu til Keflavíkurflugvallar. Sama dag voru engir COVID-19 sjúklingar nógu veikir til að þurfa sjúkrahúsvist.

Þann 9. mars reyndust tveir farþegar til viðbótar frá fluginu frá Veróna 7. mars jákvæðir fyrir COVID-19. Þrjú tilfelli af staðbundnu smiti komu í ljós og tvö tilfelli af íslenskum íbúum sem sneru aftur frá skíðasvæðum í Ölpunum og voru þeir alls 65.

11. mars var greint frá því að COVID-19 sjúklingur hefði fengið alvarlegri einkenni og lagst inn á sjúkrahús og þar með orðið fyrsti sjúklingurinn á Íslandi til að fá meira en væg einkenni sjúkdómsins. Hinn 11. mars höfðu 90 manns samtals greinst með COVID-19 og 700 voru í sóttkví.

Hinn 13. mars var tilkynnt að frá og með mánudeginum 16. mars myndi háskólum og framhaldsskólum vera lokað og bann við opinberum samkomum yfir 100 var komið á.

15. mars var greint frá því að þrír COVID-19 sjúklingar á Íslandi væru nú á sjúkrahúsi, einn á gjörgæslu og heilsugæslustöð á höfuðborgarsvæðinu (í Mosfellsbær) var lokað eftir að starfsmaður reyndist jákvæður fyrir COVID-19. Alls höfðu 171 mál verið staðfest og meirihluta þeirra má rekja til skíðasvæða í Ölpunum. Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir fullyrti að helmingur allra einstaklinga á Íslandi sem höfðu greinst jákvæðir fyrir COVID-19 væru nú þegar í sóttkví (eftir að hafa annað hvort snúið heim frá alþjóðlegum ferðalögum eða verið í sambandi við smitaðan einstakling) og benti allt til þess að aðgerðir til að stjórna smitútbreiðslu með sóttkví og einangrun hafði verið árangursrík hingað til. 2500 manns voru í einangrun og fjöldinn hækkaði daglega.

17. mars var staðfest að fyrsta manneskjan með kórónaveiru væri látin, 36 ástralskur ríkisborgari sem var í heimsókn á Íslandi með konu sinni. Hann leitaði til læknis vegna alvarlegra veikinda og lést skömmu eftir komuna á heilsugæslustöðina á Húsavík. Brynjólfur Þór Guðmundsson læknir fullyrti að COVID-19 væri líkleg dánarorsök. 

23. mars andaðist íslensk kona snemma á sjötugsaldri af völdum COVID-19 eftir vikulanga baráttu við veikindin.

Apríl 2020 
Tveir sjúklingar á Landspítali létu lífið 1. apríl, karl og kona á sjötugsaldri. Maðurinn, 75 ára, var eiginmaður konunnar sem lést 23. mars.

Farsímaforrit til að rekja smit var þróað og gefið út fyrsta apríl; eftir að hafa farið yfir gagnrýni frá Google og Apple, var forritinu halað niður næstum 75.000 sinnum fyrir 3. apríl 2020.

Tvö dauðsföll til viðbótar urðu vegna vírusins ​​5. apríl og fór heildartala dauðsfalla í sex. Einn hinna látnu var 67 ára Sigurður Sverrisson, virtur íslenskur bridsspilari; hinn var Gunnsteinn Svavar Sigurðsson, íbúi á hjúkrunarheimili í Bolungarvík á Vestfirðir 82 ára. Hinn 5. apríl skráði Ísland einnig mestan fjölda virkra tilfella, 1.096.

Aðrir tveir einstaklingar létust vegna vírusins ​​11. apríl og fóru dauðfsöll í landinu upp í 8. Níundi sjúklingur, á sextugsaldri, andaðist á Landspítala sjúkrahúsi 16. apríl; tíundi, kona á áttræðisaldri, andaðist á hjúkrunarheimilinu Berg í Bolungarvík á Vestfirðir 19. apríl.

Maí 2020 
4. maí voru samkomubanninu létt og miðuðust við nú 50 manns. Skólar, hárgreiðslustofur og íþróttastarfsemi fengu leyfi til að starfa á ný.  

Tveim vikum seinna fengu sundlaugar leyfi til að opna og var boðið uppá miðnæturopnum í sundlaugum á höfuðborgarsvæðinu og á Selfossi sem dæmi.  

Viku seinna gat starfsemi í líkamsræktarstöðvum hafist á ný og samkomutakmarkanir miðuðust við 200 manns. 

Sökum faraldursins í heiminum var erfitt fyrir Íslendinga að fara til útlanda. Ríkið gaf öllum landsmönnum eldri en 18 ára svokallaða ferðagjöf, andvirði 5000 krónum, sem hægt var að nota innanlands.

Aðeins 8 smit greindust í maímánuði.

September 2020 
Mikil aukning á fjölda sýkinga um miðjan lok september var rakin til tveggja veitingastaða í Reykjavík og tveggja franskra ferðamanna sem reyndust jákvæðir um miðjan ágúst en fóru ekki eftir öllum reglum um sóttkví.

Október 2020 
16. október skráði Ísland ellefta andlátið, fyrsta andlát síðan í apríl og fyrsta andlát í seinni bylgjunni. Ísland tilkynnti tólfta og þrettánda andlátið 28. og 29. október; í vikunni á undan hafði verið skráð aukning á fjölda smita þeirra sem voru eldri en 80 ára.

Hinn 31. október skráði Ísland færri tilfelli utan sóttkvíar síðan í september. Sjúkrahúsinnlagnir jukust hins vegar í 67 og tvö dauðsföll til viðbótar voru skráð.

Nóvember 2020 
Ísland skráði sextánda andlátið 1. nóvember, sautjánda sinn þann 2. nóvember, það átjánda þann 4. nóvember, og það nítjánda og tuttugasta þann 7. nóvember. Þrjú dauðsföll til viðbótar áttu sér stað 8. nóvember, og annað - það 24. í heild - þann 9. nóvember. 25. andlátið átti sér stað þann 11. nóvember á umönnunarheimilinu Sólvöllum á Eyrarbakka; 26. andlátið átti sér stað 17. nóvember. 22. nóvember voru engin ný tilfelli utan sóttkví. 27. andlátið átti sér stað 30. nóvember.

Desember 2020 
28. andlátið átti sér stað þann 7. desember, og 29. þann 28. desember.

Desember 2021 
Þann 1. desember 2021 staðfestist fyrsta tilfellið Omíkron-afbrigðisins á Íslandi.

Forvarnir 
Viðbrögð íslenskra heilbrigðisyfirvalda við heimsfaraldrinum hafa beinst að því að greina smit snemma og rekja tengsl fólks. 2 metra regla og samkomubann sem á við 20 manns hafa verið sett fram. Sem aðili að Schengen-svæðinu takmarkaði Ísland óþarfa ferðalög einstaklinga sem ekki voru ríkisborgarar ESB, Bretlands eða evrópsku fríverslunarsamtakanna um svæðið en hafa ekki sett aðrar formlegar takmarkanir á alþjóðlegar eða innanlandsferðir.

24. janúar 2020 tilkynnti Landlæknisembættið fyrirbyggjandi aðgerðir til að hemja útbreiðslu SARS-CoV-2. Farþegar sem komu til Keflavíkurflugvöllur með merki um öndunarfærasýkingu og einkennalausir einstaklingar sem höfðu verið annað hvort í Wuhan síðustu 14 daga voru læknisfræðilega metnir á flugvellinum.

Frá 2. mars 2020 voru heilbrigðisstarfsmenn á Íslandi hvattir til að forðast ferðalög.

Frá og með 16. mars 2020 voru engar opinberar  takmarkanir eða bann við opinberum samkomum í gildi. Skipuleggjendur afpöntuðu eða frestuðu þó nokkrum viðburðum sem framundan voru, þar á meðal árlegri ráðstefnu Hugvísindasviðs Háskóla Íslands, Hugvísindaþingi, sem átti að fara fram 13. og 14. mars 2020.

Á blaðamannafundi 13. mars 2020 var tilkynnt að samkomur yfir 100 yrðu bannaðar og háskólum og framhaldsskólum lokað í fjórar vikur.
 Grunnskólum og leikskólum yrði ekki lokað, þó að takmarkanir væru til staðar til að hámarka félagslega fjarlægð innan skólanna; og það
 Allir skólar á Reykjavíkursvæðinu myndu loka 16. mars til að undirbúa sig

Landlæknisembættið og Almannavarnir opnuðu  upplýsingavefsíðu covid.is. 

16. mars 2020 tilkynnti stórverslanakeðjan Samkaup að 27 matvöruverslanir um allt Ísland myndu hafa sérstaka verslunartíma fyrir viðkvæma hópa, þar á meðal aldraða og þá sem voru með langvinna og undirliggjandi sjúkdóma. 

Frá og með 18. mars 2020 var allur heimurinn skilgreindur sem áhættusvæði. Öll ferðalög til útlanda var fólki ráðið frá og íbúar á Íslandi sem voru erlendis hvattir til að snúa heim sem fyrst. Íbúar á Íslandi sem komu erlendis frá fóru í sóttkví.

Hinn 21. mars 2020 var sett strangara bann við samkomum í Vestmannaeyjar. Hópar yfir 10 manns voru bannaðir. Enn strangara bann var tilkynnt á Húnaþing vestra þar sem öllum íbúum var skipað að vera heima nema til að kaupa nauðsynjar.

Frá klukkan 00:00 þann 24. mars 2020 tók bann við samkomum yfir 20 ára. sundlaugum, söfnum, bókasöfnum og börum var lokað, sem og öll fyrirtæki þar sem erfitt var að tryggja 2 m fjarlægð (hárgreiðslustofur, húðflúrsstofur osfrv.).

Hinn 5. október 2020 var fyrirskipað að loka börum, líkamsræktarstöðvum og skemmtistöðum, sem og að takmarka fjölda samkomu frá 200 í 20, vegna fjölgunar smita.

Sóttvarnaraðstaða fyrir heilbrigða einstaklinga sem gáta ekki farið í sóttkví heima (til dæmis erlendir ríkisborgarar) hefur verið komið á hóteli í Reykjavík.

Frá og með 15. janúar 2021 þurftu allir útlendingar sem heimsóttu Ísland að taka COVID-19 próf við komu, sóttkví í 5 eða 6 daga, og taka síðan annað próf í lok sóttkvísins.

Bylgjur 
Oft er talað um bylgjur í faraldrinum og eru þær sex talsins.

 Fyrsta bylgjan byrjaði í byrjun mars 2020 en endaði í byrjun júní 2020.
 Önnur bylgjan byrjaði í lok júlí 2020 og endaði í ágúst 2020.
 Þriðja bylgjan hófst í september 2020 en fór að dvína í desember og endaði í febrúar 2021.
 Fjórða bylgjan hófst í mars 2021 en endaði í apríl 2021.
 Fimmta bylgjan kom í lok júlí 2021 en endaði í lok ágúst 2021.
 Sjötta bylgjan kom í byrjun nóvembers 2021 en náði hámarki faraldursins á Íslandi í lok desember 2021.

Tengt efni 
 Kórónaveirufaraldurinn 2019-2021

Frekari lestur 
 Björn Ingi Hrafnsson. 2020. Vörn gegn veiru. Forlagið.

Tenglar 
 Almennar upplýsingar:
 covid.is — upplýsingar um COVID-19 á Íslandi
 Fréttir:
 RÚV.is — í brennidepli: COVID-19
 mbl.is — málefni: kórónuveiran COVID-19
 Tölur og tölfræði:
 COVID-19 á Íslandi — tölulegar upplýsingar
 covid.hi.is — COVID19 á Íslandi
 landlæknir.is — kórónaveiran 2019-nCoV
 Tölfræði sjúkrahúsa:
 COVID-19 á Landspítala — tölulegar upplýsingar
 Sjúkrahúsið á Akureyri: COVID-19 tölfræði

Tilvísanir 
 

Smitsjúkdómar á Íslandi
2020 á Íslandi
2021 á Íslandi