alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
1241

Árið 1241 (MCCXLI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 23. september - Snorri Sturluson veginn í Reykholti af mönnum Gissurar Þorvaldssonar (f. 1178).
 26. desember - Klængur Bjarnarson, sonur Hallveigar Ormsdóttur og stjúpsonur Snorra, veginn í Reykholti.
 Brú gerð á Hvítá í Borgarfirði.
 Órækja Snorrason lét vega Illuga son Þorvaldar Vatnsfirðings á Holti í Önundarfirði.

Fædd

Dáin
 21. júlí - Hallveig Ormsdóttir í Reykholti (f. um 1199)
 5. september - Ormur Jónsson Svínfellingur.
 23. september - Snorri Sturluson, (f. 1178).
 26. desember - Klængur Bjarnarson (f. 1216).

Erlendis 
 Valdimar sigursæli Danakonungur gaf út Jósku lög, fyrstu heildarlögin sem Danir eignuðust.
 28. mars - Eiríkur plógpeningur varð konungur í Danmörku.
 5. apríl - Mongólar úr Gullnu hirðinni undir stjórn Súbútaí sigruðu hersveitir pólska aðalsins ,stutt af Þýsku riddurunum, í orrustunni við Liegnitz.
 27. apríl - Mongólar sigruðu Bela IV af Ungverjalandi í orrustunni við Sajo. Landið var lagt meira og minna í auðn.
 25. október - Selestínus IV (Goffredo da Castiglione) kjörinn páfi. Hann dó rúmum tveimur vikum síðar og það tók hálft annað ár að kjósa arftaka hans.

Fædd
 4. september - Alexander 3. Skotakonungur (d. 1286).
 Elinóra af Kastilíu, fyrri kona Játvarðar 1. Englandskonungs (d. 1290).

Dáin
 28. mars - Valdimar sigursæli, konungur Danmerkur (f. 1170).
 10. ágúst - Elinóra, mærin fagra af Bretagne, fangi í Corfe-kastala í Dorset í nærri fjörutíu ár (f. um 1184).
 22. ágúst - Gregoríux IX páfi.
 10. nóvember - Selestínus IV páfi.

1241
1600

Árið 1600 (MDC í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Þýskt skip strandaði í Hrútafirði og hafði það verið sent til að sækja annað skip sem hafði strandað þar árið áður. Þýskri galdrakonu var kennt um ströndin.
 Bókin Enchiridion edur Hand Bok eftir David Chytræus og M. Chemnitz í þýðingu Guðbrands Þorlákssonar prentuð á Hólum. Í þeirri bók kemur orðið heimspeki fyrst fyrir í íslensku.

Fædd
 3. maí - Sigfús Egilsson, skólameistari og prestur, síðast dómkirkjuprestur á Hólum (d. 1673).
 Æri-Tobbi (Þorbjörn Þórðarson), skáld.

Dáin
 Kristján Villadtsson, prestur á Helgafelli og í Bjarnarhöfn.

Erlendis 
 19. febrúar - Eldfjallið Huaynaputina í Perú gaus mjög öflugu gosi, því stærsta sem þekkt er í Suður-Ameríku. 
 24. febrúar - Sænska þingið kaus Karl hertoga til konungs eftir að Sigmundi 3. var steypt af stóli. Karl tók sér þó ekki konungsnafn fyrr en 1604.
 5. ágúst - Jarlinn af Gowrie og bróðir hans reyndu að ræna Jakob 6. Skotakonungi (síðar Jakob 1. Bretakonungi). Það mistókst og bræðurnir voru drepnir.
 8. október - San Marínó fékk skriflega stjórnarskrá.
 Október - Hinrik 4. Frakkakonungur og Maria de'Medici gengu í hjónaband.
 31. desember - Breska Austur-Indíafélagið fær konunglegt leyfisbréf.
 Þrjár milljónir pílagríma komu til Rómar þetta ár.
 Súmóglíma varð atvinnumannaíþrótt í Japan.
 Leikritið Jónsmessunæturdraumur eftir William Shakespeare var frumsýnt og leikritið Kaupmaðurinn í Feneyjum gefið út.
 William Gilbert gaf út verkið De Magnete, Magneticisque Corporibus, et de Magno Magnete Tellure og lýsti þar rannsóknum sínum á áhrifum og virkni seguls.
 Hollendingar fluttu te til Evrópu frá Kína.

Fædd
 28. janúar - Klemens 9. páfi (d. 1669) .
 19. nóvember - Karl I konungur Englands, Írlands og Skotlands (d. 1649).

Dáin
 17. febrúar - Giordano Bruno brenndur á báli fyrir villutrú (f. 1548).

1600
1591-1600
1598

Árið 1598 (MDXCVIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Eldgos í Grímsvötnum. 
 Arngrímur Jónsson lærði og Sólveig kvennablómi Gunnarsdóttir gengu í hjónaband.

Fædd
 Guðríður Símonardóttir (Tyrkja-Gudda) (d. 1682).
 Torfi Erlendsson, sýslumaður í Gullbringusýslu (d. 1665). 

Dáin
 Staðarhóls-Páll Jónsson (f. um 1535).

Erlendis 
 7. janúar - Boris Godúnov hrifsaði til sín völd í Rússlandi og varð keisari.
 13. apríl - Hinrik 4. gaf hann út Nantes-tilskipunina sem tryggði mótmælendum trúfrelsi og batt þar með enda á borgarastyrjöldina sem geisað hafði í Frakklandi.
 Maí - Tycho Brahe gaf út lista þar sem staðsetningu 1004 stjarna var lýst.
 2 maí - Stríðinu milli Frakka og Spánverja lauk með friðarsamningnum í Vervins.
 13. september - Filippus 3. varð konungur Spánar og Portúgals.
 Hollendingar fundu eyna Máritíus.

Fædd
 7. desember - Gian Lorenzo Bernini, ítalskur myndhöggvari (d. 1680).
 28. nóvember - Hans Nansen, danskur stjórnmálamaður (d. 1667). 
 7. ágúst - Georg Stiernhielm, sænskt skáld (d. 1672).
 Kirsten Munk, síðari kona Kristjáns 4. Danakonungs (d. 1658).

Dáin
 6. janúar - Fjodor 1. Rússakeisari (f. 1557).
 28. júní - Abraham Ortelius, flæmskur kortagerðarmaður og landfræðingur (f. 1527).
 13. september - Filippus 2. Spánarkonungur (f. 1526).
 2. desember - Gerhard Mercator, kortagerðarmaður (f. 1512).

1598
1591-1600
1597

Árið 1597 (MDXCVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 3. janúar - Eldgos hófst í Heklu. 
 Johann Bockholt tók við hirðstjóraembætti af Brostrup Giedde.
 Elsta almanak sem vitað er um á íslensku, almanak Arngríms lærða, var prentað á Hólum.

Fædd
 24. ágúst - Þorlákur Skúlason, Hólabiskup (d. 1656).
 Pétur Einarsson frá Ballará, lögréttumaður og skáld (d. 1666).

Dáin
 Á þorranum - Gissur Þorláksson, sýslumaður í Ísafjarðarsýslu, fórst í snjóflóði á Hrafnseyrarheiði.
 Sigfús Guðmundsson, prestur og skáld á Stað í Kinn (f. um 1525).

Erlendis 

 5. febrúar - 26 kristnir menn dóu píslarvættisdauða í Nagasaki í Japan. Japanir höfðu bannað allar kristnar trúarhreyfingar ári áður.
 Jakob (Malik Sagad 2.) varð Eþíópíukeisari í fyrra skiptið.
 Kylfustríðinu lauk.
 Kristján 4. Danakonungur giftist Önnu Katrínu af Brandenburg.
 Miguel de Cervantes varpað í fangelsi vegna skulda.
 Tycho Brahe hrökklaðist úr landi í Danmörku.
 Hollendingar uppgötvuðu eyna Balí.
 Hollendingum tókst að rjúfa einokun Portúgala á kryddverslun við Austur-Indíur.

Fædd

Dáin
 20. júní - Willem Barents, hollenskur landkönnuður (f. um 1550).
 9. október - Ashikaga Yoshiaki, japanskur shogun (f. 1537).

1597
1591-1600
1596

Árið 1596 (MDXCVI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Júlí - Alþingi samþykkti að hver sá er æti hrossakjöt að nauðsynjalausu skyldi greiða sekt og húðstrýkjast.
 12. október - Páll Jónsson sýslumaður á Skarði var drepinn á Öndverðareyri af Eiríki Halldórssyni.
 Þýskir kaupmenn hófu verslun í Stykkishólmi.
 Konungur skipaði Arngrím Jónsson lærða aðstoðarmann Guðbrands biskups Þorlákssonar.
 Guðbrandur Þorláksson gaf út bækling sem hét Sú rétta confirmatio. Þar mælti hann fyrir um að ferming skyldi tekin upp í Hólabiskupsdæmi og lýsti hvernig hún skyldi fara fram.
 Oddur Stefánsson varð skólameistari í Skálholtsskóla.

Fædd

Dáin
 12. október - Páll Jónsson sýslumaður á Skarði (f. um 1445).

Opinberar aftökur 
 Axlar-Björn tekinn af lífi á Laugarbrekkuþingi þetta vor, fyrir fjölda morða. Hann játaði sjálfur á sig níu morð, en var talinn hafa framið fleiri. Björn var lim-marinn með sleggjum, síðan afhöfðaður, loks „sundur stykkjaður og festur á stengur“.

Erlendis 
 29. ágúst - Kristján 4. var krýndur en hann varð fullveðja þetta ár. Hann hafði verið Danakonungur frá 1588.
 9. apríl - Spánverjar hertóku Calais.
 17. júní - Willem Barents fann Svalbarða.
 Sigismund 3. Vasa færði höfuðborg Póllands frá Kraká til Varsjár.
 Ludolph van Ceulen reiknaði 35 aukastafi pí. 
 Fyrsta vatnssalerninu, sem Sir John Harington hafði hannað, var komið fyrir í húsi í Englandi.
 Hollensk skip undir stjórn Frederick de Houtman, komu í fyrsta sinn til Súmötru og Jövu.

Fædd
 31. mars - René Descartes, franskur heimspekingur (d. 1650).
 29. júní - Mizunoo annar Japanskeisari (d. 1680).
 12. júlí - Mikael Rómanov, Rússakeisari (d. 1645).
 16. ágúst - Friðrik 5. kjörfursti í Pfalz (d. 1632).
 19. ágúst - Elísabet Stuart, dóttir Jakobs 1. Englandskonungs, síðar kjörfurstaynja í Pfals og drottning Bæheims (d. 1662).
 4. september - Constantijn Huygens, hollenskt skáld (d. 1687).

Dáin
 28. janúar - Francis Drake dó úr blóðkreppusótt (f. 1540).

Tilvísanir 

1596
1591-1600
1595

Árið 1595 (MDXCV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Annar morðbréfabæklingur Guðbrands Þorlákssonar kom út.
 Brostrup Giedde varð hirðstjóri á Íslandi.
 Guðmundur Einarsson varð skólameistari í Hólaskóla.
 Gísli Einarsson, bróðir Odds biskups, varð skólameistari í Skálholtsskóla en þótti engan veginn hæfur til starfsins.

Fædd
 Magnús Björnsson, lögmaður norðan og vestan (d. 1662).

Dáin
 Sigurður Jónsson, prestur á Grenjaðarstað (f. um 1520).

Erlendis 
 30. janúar - Leikrit Shakespeares, Rómeó og Júlía, flutt í fyrsta skipti.
 9. júní - Hinrik 4. Frakkakonungur vann sigur á Spánverjum í orrustunni við Fontaine-Française en var nær fallinn í valinn vegna fífldirfsku sinnar.
 Alvaro de Mendaña de Neyra fann Marquesas-eyjar.

Fædd
 9. júní - Vladislás 4., konungur Póllands (d. 1648).

Dáin

1595
1591-1600
Tanganjikavatn

Tanganjikavatn er stórt stöðuvatn í Mið-Afríku og eitt af Stóru vötnunum. Það er talið vera elsta stöðuvatn heims á eftir Bajkalvatni í Síberíu.

Vatnið er í vestari grein Sigdalsins mikla. Það er annað stærsta vatn álfunnar, þekur 32.900 km² svæði. Það er að jafnaði 570 m djúpt en 1.470 m djúpt þar sem það er dýpst. Dýpt vatnsins veldur því að minni hluti þess skiptist út við uppgufun og regn. Stærsti hlutinn af djúpi vatnsins er svokallað steingervt vatn með lítið súrefnisinnihald.

Vatnið skiptist á milli Austur-Kongó, Búrúndí, Tansaníu og Sambíu. Fiskveiðar í vatninu eru gríðarlega mikilvæg atvinnugrein, og áætlað er að um ein milljón manna sé háð þeim um viðurværi sitt.

Stóru vötnin
Sigdalurinn mikli
Stöðuvötn í Austur-Kongó
Stöðuvötn í Búrúndí
Stöðuvötn í Tansaníu
Stöðuvötn í Sambíu
Stöðuvötn í Afríku
1594

Árið 1594 (MDXCIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Fellivetur mikill norðan lands.
 30. júní - Morðbréfamálið: Morðbréfin fjögur voru dæmd fölsuð á Alþingi.
 Þingtími lengdur og búðagerð hófst að nýju eftir að hafa legið niðri frá því á 13. öld.
 Lítið hús reist á Þingvöllum fyrir starfsemi lögréttunnar.
 19. nóvember - Hvítá í Árnessýslu þornaði upp á tveimur stöðum í stormi. 
 Fyrsta útgáfa messusöngsbókarinnar Graduale („Grallarans“) í umsjá Guðbrands Þorlákssonar prentuð á Hólum.
 Ólafur Jónsson varð skólameistari í Hólaskóla.
 Sigurður Stefánsson varð skólameistari í Skálholtsskóla en drukknaði í Brúará eftir tvær vikur í starfinu.
 Ari Magnússon í Ögri giftist Kristínu Guðbrandsdóttur.

Fædd

Dáin
 Sigurður Stefánsson, skólameistari í Skálholti.

Erlendis 
 19. febrúar - Sigmundur Vasa var krýndur konungur Svíþjóðar í Uppsölum.
 27. febrúar - Hinrik 4. var krýndur konungur Frakklands.
 16. apríl - Ferdinando Stanley, jarl af Derby, dó skyndilega, líklega drepinn með eitri. Hann var þá annar í erfðaröðinni (næstur á eftir móður sinni) að bresku krúnunni samkvæmt því sem Hinrik 8. hafði mælt fyrir í erfðaskrá sinni,

Fædd
 15. júní - Nicolas Poussin, franskur listmálari (d. 1665).
 17. nóvember - Gottfried Heinrich greifi af Pappenheim, þýskur hermarskálkur (d. 1632).
 9. desember - Gustav Adolf II konungur Svíþjóðar (d. 1632).

Dáin
 2. febrúar - Giovanni Pierluigi da Palestrina, ítalskt tónskáld (f. um 1525).
 31. maí - Tintoretto, ítalskur listmálari (f. 1518).
 14. júní - Orlando de Lassus, flæmskt tónskáld (f. 1532).
 22. nóvember - Sir Martin Frobisher, breskur sæfari og landkönnuður (f. 1535).
 2. desember - Gerhard Mercator, flæmsk-þýskur kortagerðarmaður (f. 1512). 

1594
1591-1600
1593

Árið 1593 (MDXCIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 20. apríl - Ari Magnússon fékk sýsluvöld í Barðastrandarsýslu og umboð konungsjarða.
 Yfirréttur var stofnaður sem æðsta dómstig á Íslandi.
 Fyrsta rit Arngríms lærða um Ísland, Brevis commentarius de Islandia, kom út í Kaupmannahöfn.

Fædd
 4. nóvember - Jón Ólafsson Indíafari (d. 1679).
 Gísli Oddsson biskup í Skálholti (d. 1638).

Dáin
 13. desember - Þórunn Jónsdóttir á Grund, dóttir Jóns Arasonar (f. um 1510).

Erlendis 

 22. júní - Her hins Heilaga rómverska ríkis vann sigur á her Ottómanaveldisins í orrustunni við Sisak í Króatíu. Þar með stöðvaðist sókn Tyrkja inn í Mið-Evrópu í bili en bardaginn markaði upphaf Langa stríðsins svonefnda.
 25. júlí - Hinrik 4. Frakkakonungur gerðist kaþólikki og hafnaði mótmælendatrú.
 
Fædd
 13. mars - Georges de La Tour, franskur listmálari (d. 1652).
 19. msí - Jacob Jordaens, flæmskur listmálari (d. 1678).
 9. ágúst - Izaak Walton, enskur rithöfundur (d. 1683).

Dáin
 30. maí - Christopher Marlowe, enskt skáld (f. 1564).
 11. júlí - Giuseppe Arcimboldo, ítalskur listmálari (f. 1527).

1593
1591-1600
1591

Árið 1591 (MDXCI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Staðarhóls-Páll stefndi Helgu Aradóttur konu sinni fyrir héraðsdóm fyrir samvistarslit, fjáreyðslu og fleira.
 Henrik Krag varð hirðstjóri á Íslandi.
 Oddur Stefánsson varð skólameistari í Skálholtsskóla í fyrra skiptið.

Fædd

Dáin
 Magnús Jónsson prúði sýslumaður á Bæ á Rauðasandi (f. 1525).
 Erasmus Villadtsson, prestur á Breiðabólstað í Fljótshlíð (f. um 1520).

Erlendis 
 15. maí - Dimítríj krónprins Rússlands, níu ára sonur Ívans grimma, fannst látinn. Opinber skýring var sú að hann hefði sjálfur skorið sig á háls í flogaveikikasti en Boris Godúnov lá undir grun um að vera valdur að dauða hans.
 29. október - Innósentíus IX (Giovanni Antonio Facchinetti) kjörinn páfi.
 Marokkóskur innrásarher rændi borgina Timbúktú.
 Nautahlaupið í Pamplona haldið í fyrsta skipti.

Fædd
 12. janúar - Giuseppe Ribera, spænskur málari (d. 1652).
 8. febrúar - Giovanni Francesco Barbieri, ítalskur málari (d. 1666).
 Mústafa 1., Tyrkjasoldán (d. [[1639]]).

Dáin
 15. maí - Dimítríj krónprins Rússlands (f. 1582).
 16. október - Gregoríus XIV páfi (f. 1535).
 30. desember - Innósentíus IX páfi (f. 1519).

1591
1591-1600
1592

Árið 1592 (MDXCII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Morðbréfamálið: Fyrsti morðbréfabæklingurinn gefinn út. Á Alþingi um sumarið reyndi Guðbrandur biskup að fá lögréttu til að dæma bréfin fölsuð, en sökum andstöðu Jóns Jónssonar lögmanns gekk það ekki.
 Kýraugastaðasamþykkt gerð á prestastefnu Odds Einarssonar Skálholtsbiskups.

Fædd
 Árni Oddsson lögmaður (d. 1665)

Dáin

Erlendis 
 30. janúar - Klemens VIII (Ippolito Brandini) varð páfi.
 17. nóvember - Sigmundur 3. Póllandskonungur varð konungur Svíþjóðar við lát Jóhanns 3., föður síns.

Fædd
 5. janúar - Shah Jahan, keisari Mógúlveldisins (d. 1666).
 22. janúar - Pierre Gassendi, franskur heimspekingur, stærðfræðingur og vísindamaður (d. 1655).
 20. febrúar - Nicholas Ferrar, enskur athafnamaður og trúarleiðtogi (d. 1637).
 28. mars - Comenius, tékkneskur kennari og rithöfundur (d. 1670).
 28. ágúst - George Villiers, hertogi af Buckingham (f. 1592).
 Mústafa 1. Tyrkjasoldán (d. 1639).

Dáin
 13. september - Michel de Montaigne, franskur heimspekingur (d. 1533).
 17. nóvember - Jóhann 3. Svíakonungur (f. 1537).
 3. desember - Alexander Farnese, hertogi af Parma (f. 1545).
 Poul Huitfeldt, danskur aðalsmaður, höfuðsmaður á Íslandi og síðar ríkisstjóri í Noregi (f. um 1520).

1592
1591-1600
Kýraugastaðasamþykkt

Kýraugastaðasamþykkt eða Kýraugastaðadómur voru fyrirmæli til presta í Skálholtsbiskupsdæmi sem samþykkt voru á prestastefnu Odds Einarssonar á Kýraugastöðum í Landsveit í Rangárþingi vorið 1592. Tilgangur samþykktarinnar var að færa almennt siðferði nær lútherskum rétttrúnaði og útrýma ýmsum venjum úr kaþólskum sið.

Helstu atriði sem fram voru sett voru að afleggja skyldi gamlar bænir og signingar, að þeir sem ekki sæktu kirkju skyldu kærðir fyrir sýslumanni, að þeir sem ekki vildu læra spurningakver og annan kristilegan lærdóm skyldu settir út af sakramenti, að hestaat, smalabúsreiðir og kvöldvökur skyldu bannaðar á helgidögum og að ástundun hvers kyns galdurs varðaði sviptingu sakramentis, þó að um lækningagaldur væri að ræða.

Tengt efni
 Stóridómur

Kirkjan á Íslandi
Saga Íslands
1592
Orkneyjar

Orkneyjar eru eyjaklasi 16 km norðan við Katanes, sem er hérað á norðurodda Skotlands. Orkneyjar eru um 70 talsins, en aðeins 20 þeirra eru í byggð. Stærsta eyjan er Meginland (Mainland), einnig nefnd Hrossey og höfuðstaðurinn þar og stærsti bær eyjanna er Kirkjuvogur (Kirkwall). Þar búa 7000 manns. Í Kirkjuvogi er dómkirkja Magnúsar helga. Auk Kirkjuvogs er eini eiginlegi bærinn Straumnes við vesturenda Meginlands, en þar búa 2000 manns.

Helstu eyjar 
 Meginland (Mainland)

Norðan við Meginland 
 Austursker (Auskerry)
 Egilsey (Egilsay)
 Eiðey (Eday)
 Eyjan helga (Eynhallow)
 Færey (Faray)
 Geirsey (Gairsay)
 Hjálpandisey (Shapinsay)
 Hrólfsey (Rousay)
 Norður-Rögnvaldsey (North Ronaldsay)
 Papey hin meiri (Papa Westray)
 Papey hin minni (Papa Stronsay)
Sandey (Sanday)
 Strjónsey (Stronsay)
 Vesturey (Westray)
 Vigur (Wyre)

Sunnan við Meginland 
 Borgarey (Burray)
 Flatey (Flotta)
 Grímsey (Graemsay)
 Háey (Hoy)
 Kolbeinsey (Copinsay)
 Suður-Rögnvaldsey (South Ronaldsay)
 Svíney (Swona)

Tengill 
 Orkneyjar.com
 Um Orkneyjar; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1952
Bretlandseyjar

Bretlandseyjar eru eyjaklasi í Norður-Atlantshafi úti fyrir strönd meginlands Evrópu. Helstu eyjarnar eru Stóra-Bretland (sem skiptist milli Englands, Skotlands og Wales), Írland og margar fleiri minni eyjar. Samtals eru eyjarnar yfir sex þúsund talsins og eru samtals 315.134 km² að flatarmáli.

Listi yfir Bretlandseyjar 
 Stóra-Bretland
 Norðureyjar (þ.m.t. Orkneyjar, Hjaltlandseyjar og Friðarey)
 Suðureyjar (innri og ytri Suðureyjar og smærri eyjar)
 Eyjarnar í Clyde-firði (þ.m.t. eyjarnar Arran og Bute)
 Öngulsey
 Lundey
 Scillyeyjar
 Wighteyja
 Lindisfarne
 Írland
 Ulster: Rathlin-eyja, Arranmore, Tory-eyja
 Connacht: Achill-eyja, Clew Bay-eyjar, Inishturk, Inishbofin, Inishark, Aran-eyjar
 Munster: Blasket-eyjar, Valentia, Cape Clear, Sherkin-eyja, Great Island
 Leinster: Lambey
 Mön
 Ermarsundseyjar
 Rockall

Tenglar
Eystrasalt

Eystrasalt er haf í Norður-Evrópu sem markast af Skandinavíuskaganum og dönsku eyjunum í vestri, vesturströnd Norður-Evrópu í austri og norðurströnd Mið-Evrópu í suðri. Hafið tengist við Norðursjó um Skagerrak og Kattegat, sem það tengist um Eyrarsund, Litla-Belti og Stóra-Belti við Danmörku. Hafið tengist auk þess Hvítahafi með Hvítahafsskurðinum og beint út í Norðursjó um Kílarskurðinn.

Úr norðanverðu Eystrasalti teygjast tveir langir flóar; Helsingjabotn og Kirjálabotn. Milli Eistlands og Lettlands er svo Rígaflói. 

Eystrasalt er 415 þúsund ferkílómetrar að stærð og mjög grunnt (57 metra djúpt að meðaltali og 459 metrar þar sem það er dýpst). Margar og miklar ár renna í Eystrasalt og þess vegna er selta þess mjög lítil, sem veldur því að það leggur oft á vetrum.

Lönd við Eystrasalt 
Löndin sem eiga aðgang að Eystrasalti eiga með sér samstarf í Eystrasaltsráðinu, en auk þeirra eru Ísland, Noregur og Evrópusambandið aðilar að ráðinu.
 Danmörk
 Svíþjóð
 Finnland
 Rússland
 Eistland
 Lettland
 Litháen
 Pólland
 Þýskaland

Eyjar og eyjaklasar í Eystrasalti 
Helstu eyjar og eyjaklasar í Eystrasalti eru:

 Álandseyjar (sjálfstjórnarsvæði í Finnlandi)
 Borgundarhólmur (Danmörk)
 Eyland (Svíþjóð)
 Gotland (Svíþjóð)
 Hailuoto (Finnland)
 Hiiumaa (Eistland)
 Rügen (Þýskaland)
 Saaremaa (Eistland)
 Sænski skerjagarðurinn (Svíþjóð)
 Usedom (Þýskaland og Pólland)
 Valassaaret (Finnland)
 Wolin (Pólland)

Eystrasalt
Eyrarsund

Eyrarsund er mjótt sund sem skilur Danmörku og Svíþjóð, á milli Sjálands og Skánar. Sundið er einungis 4,5 km breitt þar sem það er þrengst, milli borganna Helsingjaborgar og Helsingjaeyrar. Eyrarsund tengir Eystrasalt við Norðursjó (um Kattegat og Skagerrak) og er ein af fjölförnustu skipaleiðum heims.

Frá 1429 til 1857 innheimtu Danir Eyrarsundstoll af öllum skipum sem sigldu um sundið. Ef skipin voru ekki stöðvuð var skotið á þau úr fallbyssum frá Helsingjaeyri og Helsingjaborg. Tollur var líka innheimtur við hin sundin milli Eystrasalts og Norðursjávar; Litla-Belti og Stóra-Belti.

Eyrarsundsbrúin yfir sundið milli Kaupmannahafnar og Málmeyjar var opnuð 1. júlí árið 2000.

Borgir við Eyrarsund 
 Kaupmannahöfn (Danmörk)
 Helsingjaeyri (Danmörk)
 Málmey (Svíþjóð)
 Landskrona (Svíþjóð)
 Helsingjaborg (Svíþjóð)

Eyjar í Eyrarsundi 
 Amager
 Salthólmi
 Piparhólmi (manngerð eyja)
 Hveðn

 
Landafræði Danmerkur
Landafræði Svíþjóðar
Kaupmannahöfn
Baarle

Baarle er bær í gamla hertogadæminu Brabant, á landamærum Hollands og Belgíu. Hann skiptist milli sveitarfélaganna Baarle-Nassau í Hollandi og Baarle-Hertog í Belgíu. Skiptingin milli landanna er mjög flókin og átta hollenskar útlendur og 22 belgísk innskotssvæði liggja í bænum meðfram landamærunum. Skiptingin helgaðist af eignarhaldi á einstökum lóðum. Dæmi eru um að hús standi á miðjum landamærunum.

Bæir í Hollandi
Bæir í Belgíu
Hveðn

Hveðn (danska: Hven, sænska: Ven) er sænsk eyja í Eyrarsundi, miðja vegu á milli Skáns og Sjálands en þó nær Svíþjóð. Hún telst tilheyra Skáni og er nú hluti af Landskrona kommun. Eyjan er 7,5 km² að stærð og þar búa um 370 manns. Á Hveðn var aðsetur stjörnufræðingsins Tycho Brahe sem byggði hér stjörnuathugunarstöð sína, sem nefndist Stjörnuborg, og höllina Úraníuborg.

Eyjan er hæst 39 metrar yfir sjávarmáli en sæbrött. Milt loftslag og leirkenndur jarðvegur gera að verkum að eyjan hentar vel til jarðræktar, hún er t.d. eini staðurinn í Svíþjóð þar sem hægt er að rækta dúrum-hveiti. Þar hefur um nokkurra ára skeið einnig verið stunduð vínrækt.

Helstu atvinnuvegir á eyjunni eru ferðaþjónusta, fiskveiðar, siglingar og landbúnaður. Áður var tígulsteinagerð í eynni. Höfuðstaður Hveðnar heitir Tuna og liggur á eyjunni miðri. Önnur þorp eru fiskiþorpið Kyrkbacken á vesturströndinni og Bäckviken á austurströndinni en þaðan siglir ferja til Landskrona. Einnig ganga ferjur frá Kaupmannahöfn til Bäckviken.

Saga

Hveðn var upphaflega hluti af eiði sem tengdi Skán við Sjáland, en við lok síðustu ísaldar jókst vatnsmagnið mikið í innhafinu sem síðar varð Eystrasalt. Þá rauf sjórinn eiðið og braut mikið land sem nú myndar leirur við strendur Danmerkur og Svíþjóðar.

Tycho Brahe átti Hveðn og reisti þar Stjörnuborg og Úraníuborg um 1576, en Friðrik II fjármagnaði byggingu þeirra. Eyjan varð eftir það fastur viðkomustaður hefðarfólks frá Evrópu sem kom þangað til að hitta stjörnufræðinginn. Þangað kom meðal annarra Oddur Einarsson 2. mars árið 1585. Brahe lenti upp á kant við Kristján IV árið 1599 og flutti til Prag.

Þar sem eyjan taldist til Skáns tilheyrði hún Danmörku lengst af. Við Hróarskeldufriðinn varð Skánn hluti af Svíþjóð, en ekki var talið sjálfsagt að Hveðn fylgdi með. Er sagt að sænski konungurinn Karl X Gústaf hafi sagt „Får jag inte Ven, bryter jag freden“ („Fái ég ekki Hveðn, rýf ég friðinn“ — í Danmörku er þessari tilvitnun gjarnan fylgt eftir með: „Hann fékk Hveðn, en rauf samt friðinn“). 1660 fengu Svíar svo Hveðn í hendur.

Eyjar í Eystrasalti
Eyrarsund
Eyjar við Svíþjóð
Skánn
Atlantshafshryggurinn

Atlantshafshryggurinn er neðansjávarhryggur fyrir miðju Atlantshafinu, hann tegir sig frá 87° N til Bouveteyju. Á honum er bæði eldvirkni og jarðskjálftavirkni. Í Norðuratlantshafi markar hryggurinn skil tveggja jarðskorpufleki, N-Ameríkuflekans og Evrasíufleki. Atlantshafshryggurinn gengur þvert yfir Ísland frá Reykjanesi og norður í Öxarfjörð.

Neðansjávarhryggir
Eyðimörk

Eyðimörk er í landafræði svæði þar sem úrkoma er minni en 250 mm á ári. Slík svæði einkennast af litlum gróðri og þekja nú um það bil einn þriðja af jörðinni. Köld svæði Suðurskautslandsins og Grænlands eru eyðimerkur vegna kulda. Orðið eyðimörk er þó oftar notað um svæði þar sem úrkoma er tvöfalt minni en uppgufun. Einnig geta jarðlög á ýmsum svæðum verið svo gropin að úrkoma nýtist ekki gróðri og þau verða gróðurvana af þeim sökum.

Stærstu eyðimerkurnar 
Taflan sýnir tíu stærstu svæði jarðarinnar sem flokkuð eru undir eyðimerkurhugtakið, annaðhvort vegna skorts á úrkomu eða vegna kulda, nema hvort tveggja sé.

Tenglar 
 Ítarlegur fróðleikur um eyðimerkur jarðar á Stjörnufræðivefnum 

Eyðimerkur
Lífbelti
Alþjóðaflugvöllurinn í Kansai

Alþjóðaflugvöllurinn í Kansai (IATA: KIX, ICAO: RJBB) (関西国際空港 Kansai Kokusai Kūkō) er alþjóðaflugvöllur, byggður á manngerðri eyju (landfyllingu) í Osaka-flóa, suður af borginni Osaka í Japan.

Osaka
Kansai
Alþjóðaflugvellir