alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Didda (skáld)

Didda (Sigurlaug Jónsdóttir - f. 29. nóvember 1964)  er íslenskt skáld, rithöfundur, textahöfundur og leikkona. Hún ólst upp í Reykjavík  og stundaði nám í London í tösku- og veskjagerð. Didda samdi texta fyrir ýmsar hljómsveitir, meðal annars pönkhljómsveitirnar Vonbrigði og Sogbletti. Hún lék aðalhlutverkið í kvikmyndinni Stormviðri eftir Sólveigu Anspach sem var frumsýnd 2003 og einnig í Skrapp út árið 2008. Hún fékk Edduverðlaunin fyrir leik sinn í fyrrnefndu kvikmyndinni. Árið 1995 kom fyrsta ljóðabók hennar út, Lastafans og lausar skrúfur. Árið 1997 kom fyrsta skáldsaga hennar, Erta, út og Gullið í höfðinu árið 1999. Didda hefur dvalið um lengri tíma í London og á Kúbu.

Heimild 
 Didda (Bókmenntir.is) 
 Didda á IMDB

Íslensk skáld
Íslenskir leikarar

Handhafar Edduverðlaunanna
Íslenskar konur
Elísabet Jökulsdóttir

Elísabet Kristín Jökulsdóttir (f. 16. apríl 1958) er rithöfundur og skáld í Reykjavík. Fyrsta bók hennar kom út árið 1989 en það var ljóðabókin Dans í lokuðu herbergi.

Ævi og störf 
Elísabet er dóttir Jóhönnu Kristjónsdóttur (1940-2017) blaðamanns og rithöfundar og Jökuls Jakobssonar (1933-1978) rithöfundar. Hún lauk stúdentsprófi frá Kvennaskólanum í Reykjavík árið 1987, stundaði nám í kvikmyndahandritsgerð í höfundasmiðju Leikfélags Reykjavíkur og lauk BA-prófi í sviðslistum frá Listaháskóla Íslands árið 2008.

Elísabet starfar sem rithöfundur en á fjölbreyttan starfsferil. Hún starfaði m.a. við afgreiðslu á BSÍ 1972-1974 og 1978. Var starfsmaður Kleppsspítala 1979, var blaðamaður á Tímanum 1980 og á Þjóðviljanum 1987-1988. Hún var verkakona í frystihúsinu í Hnífsdal 1982-1983 og módel við Myndlistarskólann í Reykjavík 1987 og 1999-2001. Hún hefur einnig starfað á veitingahúsi, verið ráðskona, háseti, afleysingakennari, lausráðinn blaðamaður við Nýtt líf, Morgunblaðið, Helgarpóstinn, Mannlíf og fleiri blöð og tímarit ásamt því að hafa verið með útvarpsþætti á Rás 1. Elísabet hefur verið ötul baráttukona fyrir verndun íslenskrar náttúru og var framarlega í mótmælum gegn Kárahnjúkavirkjun. Elísabet hefur skrifað ljóð, smásögur, örsögur, skáldsögur og leikrit.

Ritaskrá

Ljóð 

 Dans í lokuðu herbergi (1989)
 Sjáðu, sjáðu mig. Það er eina leiðin til að elska mig (1995)
 Vængjahurðin. Yfir hundrað ástarljóð (2003)
 Englafriður (2004)
 Ástin ein taugahrúga: Enginn dans við Ufsaklett (2014)
 Næturvörðurinn (2016)
 Dauðinn í veiðarfæraskúrnum (2017)

Skáldsögur 

 Laufey (1999)
 Hringavitleysusaga: Villutrúarrit (2003)
 Síðan þessi kona varð trúuð hefur hún verið til vandræða í húsinu (2005)
 Aprílsólarkuldi (2020)

Smásögur 

 Rúm eru hættuleg (1991)
 Mæður og dætur: söguþráður (1994)
 Aukaheiður: Þrjár sögur af Aðalheiði og borðinu blíða (1998)
 Fótboltasögur: Tala saman strákar (2001)

Ævisögur og endurminningar 

 Heilræði lásasmiðsins (2007)

Örsögur 

 Galdrabók Ellu Stínu: Hjartasögur (1996)

 Lúðrasveit Ellu Stínu (1996)
 Ísbjörninn á Hótel Viktoría (2006)

Forsetaframboð 
Elísabet var á meðal frambjóðenda í forsetakosningunum árið 2016. Níu voru í framboði og hlaut Elísabet 0,7% atkvæða.

Viðurkenningar 
Elísabet hlaut Fjöruverðlaunin árið 2008 fyrir bókina Heilræði lásasmiðsins og Menningarverðlaun DV árið 2015 fyrir bókina Ástin ein taugahrúga: Enginn dans við Ufsaklett og auk þess var sama bók tilnefnd til Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs árið 2016. Hún hlaut viðurkenningu úr Rithöfundasjóði Ríkisútvarpsins árið 2018. Skáldsagan Aprílsólarkuldi hlaut Íslensku bókmenntaverðlaunin árið 2020 og var einnig tilnefnd til Fjöruverðlaunanna árið 2021.

Tilvísanir 
Íslensk skáld
Forsetaframbjóðendur 2016

Íslenskar konur
Frambjóðendur til embættis forseta Íslands
Handhafar Fjöruverðlaunanna
Stúdentar úr Kvennaskólanum í Reykjavík

Handhafar íslensku bókmenntaverðlaunanna
Jóhanna Kristjónsdóttir

Jóhanna Kristjónsdóttir (fædd 14. febrúar 1940, látin 11. maí 2017) var íslenskur rithöfundur og blaðamaður.

Menntun og starfsferill 
Jóhanna lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1959. Ári síðar kom fyrsta skáldsaga hennar, Ást á rauðu ljósi út. Jóhanna gaf bókina út undir höfundarnafninu Hanna Kristjánsdóttir en fljótlega kom í ljós hver höfundurinn var. Jóhanna hóf blaðamannsferil sinn á Vikunni árið 1958 og starfaði um tíma sem blaðamaður á Tímanum. Frá 1967-1995 var hún blaðamaður á Morgunblaðinu og sinnti lengst af erlendum fréttum. Jóhanna stofnaði Félag einstæðra foreldra og gegndi þar formennsku um árabil. Að loknum starfsferli sínum á Morgunblaðinu hélt hún til náms til Egyptalands og lærði arabísku í eitt ár. Árið 1998 fór hún til Sýrlands í áframhaldandi nám í arabísku og þaðan til Jemen árið 2001. Auk þessa sinnti Jóhanna fararstjórn um Líbanon og Sýrland ásamt því að kenna námskeið í arabísku í Tómstundaskólanum Mími. Jóhanna stofnaði Fatímusjóðinn árið 2005, sem beitti sér fyrir menntun stúlkna í Jemen og fyrir margvíslegri neyðaraðstoð í Afríku og Mið-Austurlöndum. Sjóðurinn var m.a. í samstarfi við UNICEF og safnaði tugmilljónum króna fyrir börn í neyð.

Jóhanna var gift Jökli Jakobssyni leikritaskáldi og gaf út endurminningabókina Perlur og steinar - Árin með Jökli, um hjónaband þeirra. Árið 2014 gaf hún út aðra endurminningabók, Svarthvítir dagar og sagði þar frá uppvaxtarárum sínum. Börn Jóhönnu og Jökuls eru Elísabet Kristín Jökulsdóttir skáld, Illugi Jökulsson blaðamaður og rithöfundur og Hrafn Jökulsson blaðamaður, rithöfundur og formaður Taflfélagsins Hróksins. Einnig átti Jóhanna dótturina Kolbrá Höskuldsdóttur.

Ritverk Jóhönnu 
 1960 Á rauðu ljósi: Reykjavíkursaga
 1963 Segðu engum
 1967 Miðarnir voru þrír
 1988 Fíladans og framandi fólk: á ferð með augnablikinu um fjarlæg lönd
 1989 Dulmál dódófuglsins: á ferð með augnablikinu um fjarlæg lönd.
 1991 Flugleiðin til Bagdad
 1993 Perlur og steinar - Árin með Jökli
 1996 Á leið til Timbúktú: ferðaljóð
 1997 Kæri Keith
 2001 Insjallah: Á slóðum Araba
 2004 Arabíukonur: samfundir í fjórum löndum
 2014 Svarthvítir dagar

Heimildir 

 Einmana skautadrottning með rithöfundardraum
 Jóhanna Kristjónsdóttir látin
Íslenskir rithöfundar

Íslenskar konur
Fólk fætt árið 1940
Fólk dáið árið 2017
Íslenskir blaðamenn
Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík
Sjóveikur í München

Sjóveikur í München er skáldævisaga eftir Hallgrím Helgason en sagan lýsir einum vetri í lífi ungs manns og er rammi sögunnar dvöl Hallgríms við myndlistarakademíunni í München 1981-82. Sagan kom út hjá JPV forlagi 2015.

Heimildir 
 Gunnþórunn Guðmundsdóttir, Sjóveikur í München, nóvember 2015 (bókmenntir.is) 
 Umfjöllun í bókmenntaþættinum í Kiljunni um Sjóveikur í München  í nóvember 2015
 Um nauðgunina: „Ég var bálreiður fyrstu dagana á eftir“ (Stundin, nóvember 2015)
 Eins og sveskjusteinn á sálinni (Fréttatíminn, nóvember 2015)
Bókaárið 2015
Stóri skjálfti

Stóri skjálfti er skáldsaga eftir Auði Jónsdóttur. Bókin kom út árið 2015. Bókin segir sögu af flogaveikri konu sem vaknar upp úr flogakasti og þá er barn hennar horfið. Eftir stórt flog man aðalpersónan Saga ekki lengur erfiða  hluti. Höfundur leikur sér með óljós mörk undirmeðvitundar og sjúkdóms  og hvað er ímyndun og hvað er sjúkdómur.

Heimildir 
 Lífið er okkar eigin hugarburður, Bókmenntaþátturinn Víðsjá 11. nóvember 2015
 Veruleikinn gliðnar - umfjöllun í Kiljunni
 Eftir flog kemur gat á raunveruleikann, Fréttatíminn 30. október 2015

Íslenskar skáldsögur
Útgefið 2015
Stúlka með höfuð

Stúlka með höfuð er skáldsaga  eftir Þórunni Valdimarsdóttur. Bókin sem kom út árið 2015 er sjálfstætt framhald af Stúlku með fingur og Stúlku með maga. Í bókunum segir Þórunn sögu móður sinnar og formæðra og blandar saman heimildum og skáldlegri túlkun. Í bókinni Stúlka með höfuð segir Þórunn frá uppvexti sínum í Reykjavík á rokk og hippabilinu, skilnaði foreldra sinna og stúdentalífi í Lundi og Mexíkó. Sagan er uppvaxtar- og þroskasaga þar sem líkaminn er í forgrunni.

Tengill 
 Friðrikka Benónýsdóttir,Minnkaði höfuðið og stækkaði líkamann, Fréttatíminn 13. nóvember 2015

Íslenskar skáldsögur
Bókaárið 2015
Stúlka með fingur

Stúlka með fingur er skáldsaga eftir Þórunni Valdimarsdóttur. Bókin kom út árið 1999. Sögupersónan Unnur á margt sameiginlegt með Þórunni ömmu höfundar. Stúlka með fingur er fyrsti hluti af ættarsögu sem spannar einnig sögurnar Stúlka með maga (2013) og Stúlka með höfuð (2015).

Tenglar 
 Stúlka með fingur (Bókmenntir.is) 

Íslenskar skáldsögur
Bókaárið 1999
Stúlka með maga

Stúlka með maga er skáldsaga eftir Þórunni Valdimarsdóttur. Bókin kom út árið 2013 hjá JPV-útgáfu. Sagan  byggir á ævi móður höfundar og er hluti skáldættarsögu þriggja kynslóða kvenna og sjálfstætt framhald sögunni af Stúlku með fingur sem kom út árið 1999.

Tenglar 
 Óvæntur skipsskaði við upphaf magnaðrar bókar
 Stúlka með maga – skáldættarsaga byggð á pappírum úr járnskápnum (Bókmenntir.is)

Íslenskar skáldsögur
Bókaárið 2013
Ármann Höskuldsson

Ármann Höskuldsson (f. 30. júní 1960) er eldfjallafræðingur og jarðefnafræðingur við Jarðvísindastofnun Háskóla Íslands. Hann er líka sérfræðingur í hafbotnsjarðfræði.

Eldfjallafræðingur
Eftir 4.árs nám í jarðfræði við Háskóla Íslands, kláraði hann 1989 háskólaprófið Diplôme d'Etudes við franska háskólann Université Blaise Pascal í Clermont-Ferrand og 1992 fékk hann þaðan doktorsgráðu. Árið 1995 vann hann sem nýdoktor við University of Bristol.

Á næstum árum vann hann við Norræna Eldfjallasetrið, Háskóla Íslands og við háskóla í Madrid, Bristol og Stockholm meðan hann var líka með feltvinnu í Mexíkó og Réunion. Árið 2004 vann hann aftur á Íslandi við Jarðvísindastofnun Háskóla Íslands, fyrst sem fræðimaður og siðan árið 2014 sem vísindamaður.

Þingmaður
Ármann Höskuldsson var varaþingmaður Suðurlandskjördæmis í október 2001 og frá apríl til maí 2002 (Framsóknarflokkur).

Ritaskrá (úrval)

Fræðirit 
  Anja Schmidt, Thorvaldur Thordarson, Ármann Höskuldsson, etal.: Satellite detection, long-range transport, and air quality impacts of volcanic sulfur dioxide from the 2014–2015 flood lava eruption at Bárðarbunga (Iceland) (Sept. 2015) DOI: 10.1002/2015JD023638
  Olgeir Sigmarsson, Níels Óskarsson, Þorvaldur Þórðarson, Guðrún Larsen and Ármann Höskuldsson:  Preliminary interpretations of chemical analysis of tephra from Eyjafjallajökull volcano, Institue of Earth Sciences - Nordic Volcanological Institute,‎ april 2010
 Ármann Höskuldsson, Richard Hey, Ásdís Benediktsdóttir, Fernando Martinez, Einar Kjartansson: Rekbeltastökk og Njörður, megineldstöð á Reykjaneshrygg. Vorráðstefna Jarðfræðafélags Íslands.  28. April 2009, Reykjavík, 5.] (abstrakt) (pdf-skjal; 2,9 MB)
 Thor Thordarson, Ármann Höskuldsson: Postglacial volcanism in Iceland (2008) (pdf-skjal)
 Höskuldsson, A., Hey, R., Kjartansson, E. and Gudmundsson, G. (2007.) The Reykjanes Ridge between 63°10’ N and Iceland. Journal of Geodynamics 43:73–86. (pdf-skjal)
 Höskuldsson, A., Vogfjord, K., Oskarsson N., Petersen, R. and Grönvold, K. (2007) The millennium eruption of Hekla in February 2000. Bull Volcanol. 70:169–182. (pdf-skjal)

Bækur
Thor Thordarson, Ármann Höskuldsson: Island. Classic Geology in Europe 3. Harpenden, Terra, 2002

Tenglar
Vísindavefurinn: Hvað hefur vísindamaðurinn Ármann Höskuldsson rannsakað? (6.5.2019)

Tilvísanir

Íslenskir jarðfræðingar
Íslenskir náttúrufræðingar
Íslenskir vísindamenn
Íslenskir jarðefnafræðingar
Bergfræðingar
Gabríela Friðriksdóttir

Gabríela Friðriksdóttir (f. 1971 í Reykjavík) er íslensk listakona og skúlptúristi.

Tilvísanir

Tenglar 
 Listi yfir sýningar
 Heimasíða Gabríelu

Íslenskir myndlistarmenn

Íslenskar konur
Ragna Róbertsdóttir

Ragna Róbertsdóttir (f. 1945 í Reykjavík) er íslensk myndlistarkona. Hún er menntuð hér á landi og í Svíþjóð.

Ævi og menntun 
Ragna Róbertsdóttir stundaði nám við Myndlista- og handíðaskóla Íslands á sjöunda áratug síðustu aldar á tíma Kurt Zier og Harðar Ágústssonar. Þá var enn lögð mikil áhersla á teikningu í skólanum og var nemendum þar kennt grundvallaratriði í beitingu ólíkrar tækni og miðla. Eftir að hafa lokið framhaldsnámi við Konst-fac skólanum í Stokkhólmi á árunum 1970-1971, tók Ragna þátt í vakningu sem varð meðal kvenna í myndlist á áttunda áratugnum.

Ferill 
Ragna stofnaði, ásamt 11 konum, Gallerí Langbrók í Reykjavík en voru síðustu sýningarnar þar árið 1985. Þegar tók að líða á níunda áratuginn fór Ragna að gera list sína að þeirri sem hún er þekktust fyrir í dag. Þá urðu jarðefni ráðandi efniviður í verkum hennar en mörg þeirra eru gerð úr torfi og hraungrýti. Torf eru sett saman í stórar rúllur, sem mynda misstór rýmisverk eða hraungrýti lagt ofan á rýmisverkin en hraungrýtið hefur verið sagað niður í litlar einingar sem er síðan raðað upp. Hún hefur aðallega sýnt á Íslandi en einnig í öðrum löndum, eins og Frakklandi, Sviss, Þýskalandi, Danmörku, Bretlandi og Noregi.

Helstu Sýningar 
Listasafnið á Akureyri 2013: Um sýningu Guðrúnar Einarsdóttur og Rögnu Róbertsdóttur eftir Margréti Ólafsdóttur 

i8 Gallery ,17. janúar 2013: Ragna Róbertsdóttir 

Listasafn Íslands 2003: Á mörkum málverksins

Akademie Schloss Solitude 1999: Two landscapes

Tilvísanir

Heimildir 
 Ragna Róbertsdóttir á vef umm.is

Tenglar 
  Skrá yfir sýningar Rögnu á vef Gallerí i8

Íslenskir myndlistarmenn

Íslenskar konur
Keisaraskurður

Keisaraskurður er holskurður framkvæmdur til að ná lifandi barni úr líkama móður.

Á Íslandi 
Árið 1950 var tíðni fæðinga með keisaraskurði á Íslandi um 1%, en árið 2006 voru keisaraskurðir framkvæmdir í um 17,5% fæðinga. 

Fyrsti keisaraskurður á Íslandi var gerður árið 1865 af Jóni Hjaltalín landlækni en honum til aðstoðar voru Gísli Hjálmarsson læknir, tveir læknar af herskipinu Pandora og fjórir læknisfræðistúdentar. Barnið lifði en móðirin dó næstu nótt. Móðirin Margrét Arnljótsdóttir var dvergvaxin.

Fyrsti keisaraskurður á Íslandi þar sem bæði móðir og barn lifðu var gerður 1910.

Tenglar 
 Keisaraskurður

Tilvísanir 

Fæðing
Hvíti kúrekinn

Hvíti kúrekinn (franska: Le Cavalier Blanc) eftir Morris (Maurice de Bevere) og René Goscinny er 43. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 1975, en sagan sem hún hefur að geyma birtist fyrst í teiknimyndablaðinu Lucky Luke á árunum 1974-75. Bókin hefur ekki komið út á íslensku.

Söguþráður 

Lukku Láki er á leið til bæjarins Einskisgils (e. Nothing Gulch) eftir að hafa rekið kúahjörð fyrir gamlan vin, Hank Wallace. Fámennur leikhópur undir forystu Whittaker nokkurs Baltimore verður fyrir tilviljun á vegi Lukku Láka. Leikhópurinn er á sýningarferðalagi um Texas og slæst með í för til Einskisgils þar sem hópurinn ætlar að setja upp leikritið "Hvíti kúrekinn" fyrir bæjarbúa. Við komu til bæjarins afhendir Lukku Láki Hank Wallace greiðsluna fyrir kýrnar og Hank leggur féð inn í banka bæjarins. Um kvöldið halda þeir félagar á krána til að sjá leikritið, en þegar bankinn er rændur í miðjum klíðum verður uppi fótur og fit. Bæjarbúar hefja þegar í stað leit að ræningjunum ásamt Lukku Láka, en engin slóð finnst. Morguninn eftir heldur leikhópurinn ferð sinni áfram til næsta viðkomustaðar, námubæjarins Miners Pass. Lukku Láka grunar að ekki sé allt með felldu og fylgir hópnum til bæjarins. Grunsemdir hans styrkjast þegar skrifstofa námunnar er rænd á meðan á leiksýningu stendur, en gamanið kárnar þegar grunur fellur óvænt á Lukku Láka sjálfan og öskureiðir námamennirnir taka hann höndum. Með hjálp Léttfeta tekst Lukku Láka naumlega að forðast hengingu og hann eltir leikhóp Whittaker Baltimore til næsta bæjar, staðráðinn í að fletta ofan af ræningjunum.

Fróðleiksmolar 

 Sagan um Hvíta kúrekann birtist upprunalega í hinu skammlífa tímariti Lucky Luke sem einungis kom út í um eitt ár. Hið sama á við um sögurnar sem birtust í næstu bók á undan, Allt um Lukku Láka.
 Hvíti kúrekinn er ein af örfáum bókum í bókaflokknum þar sem Lukku Láki fæst við kúrekstur. Þarf að leita allt aftur til Rangláta dómarans, sem kom út 16 árum fyrr, til að finna annað dæmi um það.
 Eins og í mörgum fyrri bókum skopstælir Morris frægar kvikmyndastjörnur í sögunni, að þessu sinni bandarísku leikarana John Barrymore (1882-1942) í gervi tuskuleikarans Whittaker Baltimore og Andy Devine (1905-1977) í gervi búgarðseigandans Hank Wallace.

Lukku Láki
Myndasögur
Mímir (gosdrykkjagerð)

Mímir var gosdrykkjaverksmiðja sem var stofnuð í Reykjavík árið 1914, hún rann inn í Sanitas árið 1932.

Kaupmennirnir G. Copland og Jón Laxdal stofnuðu verksmiðjuna og var hún starfrækt að Nýlendugötu 3. Hófst starfsemi hennar seint á árinu 1914. Í frétt um stofnun hennar kom fram að verksmiðjan framleiddi ýmsar tegundir af gosdrykkjum og saft. Var sérstaklega til þess tekið að vegna þess hversu vel kolsýrunni væri bætt í drykkinn freyddi hann ekki við opnun. Þá kom fram að verksmiðjan framleiddi bæði engiferöl og kóla, sem hvort tveggja var sagt nýjung á Íslandi. Verksmiðjan auglýsti nokkuð í blöðum fyrstu misserin og voru viðskiptin í það minnsta næg til að ráðist var í stækkun árið 1919.

Ekki eru heimildir um að Mímir hafi bruggað öl, en árið 1917 sagði frá því í fregn í Morgunblaðinu að danskt skip hefði verið tekið með talsvert magn af áfengu öli sem ákveðið var að farga. Hafi tryggingafélag skipsins komið því til leiðar að Mími væri falið að þynna út ölið og selja landsmönnum. Árið eftir mátti sjá auglýsingu í einu Reykjavíkurblaðanna, þar sem fram kom að Mímir ætti ætíð fyrirliggjandi „óáfeng vín“, en ekki er ljóst hvers eðlis þær veigar hafa verið. Um svipað leyti auglýsti fyrirtækið „amerísk eplavín“, punch og portvín.

Árið 1926 hætti Jón Laxdal beinum afskiptum af rekstri verksmiðjunnar en leigði reksturinn Skafta Gunnarssyni, sem stýrt hafði Mími um skeið.

Gosdrykkjaverksmiðjan Sanitas festi kaup á Mími á árinu 1932 og sameinaði framleiðslu sinni.

Heimildir 
 Þórhildur Rán Torfadóttir: Öl og gosdrykkjagerð á Íslandi .
 Vísir, 17. desember 1914.
 Morgunblaðið 26. júní 1917.
 Fréttir 6. desember 1918.
 Morgunblaðið 20. desember 1918.
 Morgunblaðið 12. janúar 1926.

Íslensk fyrirtæki
Grábjörn

Grábjörn (fræðiheiti: Ursus arctos horribilis) er undirtegund brúnbjarnar. Hann finnst í Norður Ameríku og er þekktur sem grizzly bear þar.

Bjarndýr
Brúnbjörn

Brúnbjörn eða skógarbjörn (fræðiheiti: Ursus arctos) er stórt bjarndýr sem finnst í Norður Ameríku og Evrasíu. Hann hefur langmesta útbreiðslu allra bjarndýra heimsins. 

Vegna þessarar miklu útbreiðslu eru skógarbirnir greindir niður í fjölda deilitegunda. Stærstu meðlimir þessarar tegundar eru svokallaðir alaskabirnir eða kódíakbirnir (Ursus arctos middendorffi), en stærstu karldýr tegundarinnar verða vel yfir 500 kg að þyngd og eru því meðal stærstu landrándýr heims. Risavaxin karldýr hafa veiðst sem hafa vegið allt að 850 kg. Kamtchatkabirnirnir (Ursus arctos beringianus) eru litlu minni. Meðal deilitegunda í Norður-Ameríku er grábjörninn sem á ensku er þekktur undir heitinu grizzly bear.

Almennt gildir um brúnbirni að því norðar sem deilitegundin finnst því stærri eru dýrin, og einnig verða evrasísku birnirnir stærri eftir því sem austar dregur.
 
Fæða skógarbjarna er meira úr dýraríkinu en hjá öðrum björnum að hvítabjörnum undanskildum.

Tilvísanir 

Bjarndýr
Stimpill (vélfræði)

Stimpill, einnig nefndur bulla, er kringlóttur vélarhluti sem gengur upp og niður í strokk vegna bruna í brunaholi. Hann hefur það hlutverk í vél að færa afl frá brunaholi til stimpilstangar og þaðan til sveifaráss.

Vélarhlutir
Vélfræði
Hekla (gosdrykkjagerð)

Hekla var gosdrykkjaverksmiðja sem var stofnuð í Reykjavík árið 1925, hún rann inn í Sanitas árið 1927.

Gils Sigurðsson og Þorsteinn Þorsteinsson stofnuðu gosdrykkja- og aldinsafaverksmiðjuna Heklu í Templarasundi 3. Varð starfsemin skammlíf og mun samkeppnisaðilinn Sanitas hafa fest kaup á Heklu á árinu 1927, þótt raunar hafi verksmiðjan enn verið með skráð símanúmer í Símaskránni fyrir árið 1930.

Á skömmum líftíma sínum auglýsti Hekla meðal annars sódavatn sem sagt var sérstakla gott við nábít og magakvillum. Langkunnasta afurð Heklu var þó gosdrykkurinn Póló, sem framleiddur var um áratuga skeið undir merkjum Sanitas.

Heimildir 
 Þórhildur Rán Torfadóttir: Öl og gosdrykkjagerð á Íslandi .
 Alþýðublaðið 30. apríl 1933.
 Fálkinn 2. desember 1955.

Íslensk fyrirtæki
Þorvaldur Þórðarson

Þorvaldur Þórðarson  (líka: Thor(valdur) Thordarson) er prófessor  í bergfræði og eldfjallafræði við Háskóla Íslands.

Námsferill
Hann fékk Bachelor of Science gráðu í Háskóla Íslands 1984 og Master of Science gráðu 1990 í háskóla University of Texas í Austin. Dóktorsgráðu í eldfjallafræði fékk hann í háskólanum University of Hawaii.

Starfsferill
Seinna kenndi hann meðal annars í þessum háskólum: University of Texas (Arlington), University of Hawaii (Manoa), Université Blaise Pascal (Clermont-Ferrand), í Norræna Eldfjallasetrinu Háskóla Íslands og í University of Edinburgh. Hann vinnur enn að rannsóknum við báða síðastnefnda háskólar. 

Adaláhugamálin hans í vinnuni eru:  eldjallaefnafræði, bergefnafræði og sambönd á milli veðurfars og eldvirknis á Íslandi eins og á öðrum stórflæðigosasvæðum (á ensku: Large Igneous Provinces).

Ritaskrá (Úrval)

Fræðirit
Anne-Lise  Chenet, Thor Thordarson, etal. (2009): Determination of rapid Deccan eruptions across the Cretaceous-Tertiary boundary using paleomagnetic secular variation: 2. Constraints from analysis of eight new sections and synthesis for a 3500-m-thick composite section.
Th. Thordarson • S. Self , etal. (1996):Sulfur, chlorine, and fluorine degassing and atmospheric loading by the 1783-1784 AD Laki (Skaftár Fires) eruption in Iceland
Margret E. Hartley, Thor Thordarson, etal.: (2014)Reconstructing the deep CO2 degassing behaviour of large basaltic fissure eruptions
  Anja Schmidt, Thorvaldur Thordarson, Ármann Höskuldsson, etal.: Satellite detection, long-range transport, and air quality impacts of volcanic sulfur dioxide from the 2014–2015 flood lava eruption at Bárðarbunga (Iceland) (Sept. 2015) DOI: 10.1002/2015JD023638
  Olgeir Sigmarsson, Níels Óskarsson, Þorvaldur Þórðarson, Guðrún Larsen and Ármann Höskuldsson:  Preliminary interpretations of chemical analysis of tephra from Eyjafjallajökull volcano, Institue of Earth Sciences - Nordic Volcanological Institute,‎ april 2010
 Thor Thordarson, Ármann Höskuldsson: Postglacial volcanism in Iceland (2008) (pdf-skjal)

Bækur
Thor Thordarson, Armann Hoskuldsson: Iceland. Classic geology in Europe 3.  Harpenden, Terra, 2002.

Tenglar

Videos
Viðtal um nornarhár í Holuhrauni: http://www.islandsbloggen.com/2014/10/vill-uppkalla-nya-utbrottet-efter.html  
Interview (University of Edinburgh): Explosive evidence: helping better understand natural hazards
 https://www.youtube.com/watch?v=uqybZn4euVc (á ensku)

Tilvísanir

Íslenskir jarðfræðingar
Íslenskir náttúrufræðingar
Íslenskir vísindamenn
Íslenskir jarðefnafræðingar
Bergfræðingar
Prófessorar við Háskóla Íslands