alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Hallveigarstaðir

Kvennaheimilið Hallveigarstaðir er bygging að Túngötu 14 í Reykjavík. Það var byggt af kvennasamtökum og ætlað að vera miðstöð þeirra. Kvennaheimilið var vígt árið 1967 og var nefnt Hallveigarstaðir í minningu Hallveigar Fróðadóttur, fyrstu húsfreyjunnar í Reykjavík, eiginkonu Ingólfs Arnarsonar. 

Ýmis félagasamtök sem berjast fyrir jafnrétti og kvenréttindum hafa haft aðsetur í húsinu t.d Kvenfélagasamband Íslands, Bandalag kvenna í Reykjavík, Kvenréttindafélag Íslands, Kvennaráðgjöfin, Druslubækur og doðrantar, Samtök kvenna af erlendum uppruna og Mannréttindaskrifstofa Íslands. 

Húsið var lengi þungur fjárhagslegur baggi á íslenskum kvennasamtökum og hluti þess er í útleigu m.a. til sendiráðs Kanada, Færeysku ræðismannsskrifstofunnar og Vinstri hreyfingarinnar græns framboðs. Samkomusalur er í kjallara hússins og þar hafa farið fram margar kvennasamkomur.

Starfsemi alþjóðlegra stofnana í húsinu 

 Færeyska ræðismannsskrifstofan
 Sendiráð Kanada

Samtök
Kvenréttindafélag Íslands
Kvenfélagasamband Íslands
Vinstrihreyfingin grænt framboð

Tenglar 
 Kvennaheimilið Hallveigarstaðir; grein í Alþýðublaðinu 1943
Hallveigarstaðir

Kvenréttindi á Íslandi
Byggingar í Reykjavík
Bleikja

Heimskautableikja (oftast aðeins kölluð bleikja) (fræðiheiti: Salvelinus alpinus) er laxfiskur sem lifir bæði í vötnum  og sjó á Norðurslóðum. Hún getur orðið allt að 12 kíló að þyngd, en verður sjaldan þyngri en 500 grömm. Nafnið er dregið af rauðbleikum litnum á kviðnum. Hún er sá ferskvatnsfiskur sem lifir nyrst og hefst við í súrefnisríkum köldum vötnum sem botnfrjósa ekki. Bleikja sem lifir í sjó, gjarnan kölluð sjóbleikja, gengur upp í ferskvatn til að hrygna. Bleikja er vinsæll fiskur hjá sportveiðimönnum. Bleikjueldi er einnig stundað í einhverjum mæli á Íslandi og í Noregi.

Bleikjueldi
Bleikjueldi er fiskeldi þar sem bleikjan er alinn upp í sláturstærð í eldisstöðvum. Um 3500 tonn af bleikju voru framleidd á Íslandi árið 2010.

Helstu bleikjustöðvar á Íslandi eru Íslandsbleikja, Fagradalsbleikja, Glæðir, Tungusilungur, Hólalax, Rifós og Fiskeldið Haukamýrsgili. Um 70% af bleikjuframleiðslu 2009 var í höndum Íslandsbleikju en fyrirtækið rekur matfiskaeldi  á Reykjanesi og seiðaeldi í Ölfusi. Margar af eldisstöðvum á Íslandi voru upphaflega byggðar fyrir laxeldi.

Stofnkostnaður við hefðbundnar strandeldisstöðvar (fiskur alinn í kerjum)  er mjög hár en þar er fiskur alinn upp í trefjaplastkerjum en einnig er fiskur alinn í dúkklæddum tjörnum og er talið að kostnaður við gerð jarðvegstjarna sé ekki nema 1/6 af gerð hefðbundinna kerja. Algengastu jarðvegstjarnir eru lengdarstraumstjarnir 1,5 m djúpar, 3 metra breiðar og 30 metra langar. Slíkar tjarnir líkjast framræsluskurðum. Tjarnirnar eru dúklagðar til að auðvelda þrif og forðast jarðvegsbakteríur.

Vaxtarhraði fiska er háður hitastigi. Við venjulegar aðstæður 9-10 C tekur 12 mánuði fyrir seiði að ná í 100 gr þyngd. Talið er að við góðar aðstæður og skipulag megi framleiða 50-70 kg á ári af bleikju á hvern rúmmetra eldisrýmis í kerjum.
Helsti kostnaður við bleikjueldi fyrir utan aðgang að vatni og landi er raforka vegna dælingar, súrefni, seiði, fóður og laun.

Heimildir 
 Staða bleikjueldis og framtíðarhorfur 2009 
 Bleikjueldi - Þróun og hönnun landeldisstöðva

Tenglar 
 Veiðimálastofnun.

Laxfiskar
Bleikja
Íslenskir fiskar
Fiskeldi
Roderick Chisholm

Roderick M. Chisholm (fæddur 1916 í Seekonk í Massachusetts, dáinn 1999 í Providence, Rhode Island) var bandarískur heimspekingur sem er einkum þekktur fyrir verk sitt í þekkingarfræði, frumspeki, um frjálsan vilja og heimspeki skynjunar. Hann lauk Ph.D. gráðu við Harvard-háskóla undir leiðsögn Clarence Irving Lewis og kenndi við Brown University.

Fyrsta stóra rit Chisholms var kennslubók um þekkingarfræði sem nefndist Theory of Knowledge. Meginverk hans var Person and Object (titill bókarinnar vísar til rits W.V.O. Quines Word and Object).

Chisholm var a frumspekilegur hluthyggjumaður undir áhrifum frá Platoni og rökhyggjumaður í hefð G.E. Moore og Franz Brentano. Hann andmælti árásum Quines á hluthyggjuna, atferlishyggju hans og afstæðishyggju. Chisholm varði möguleikann á raunþekkingu með því að höfða til a priori lögmála í þekkingarfræði en af því leiddi að í flestum tilfellum er skynsamlegra að treysta á skilningarvit sín og minni heldur en að vantreysta þeim. Hann varði einnig möguleikann á inntaksmikilli sjálfsþekkingu og hluthyggju í siðfræði ekki ósvipaða þeirri sem W.D. Ross hélt fram. Meðal annarra bóka Chisholms eru The Problem of the Criterion, Perception og A Realist Theory of the Categories en sennilega eru fjölmörgar tímaritsgreinar hans betur þekktar en nokkur bóka hans. 

Chisholm þáði oft innblástur frá sögu heimspekinnar og vísaði oft í ritverk fornaldarheimspekinga, miðaldaheimspekinga, nýaldarheimspekinga og jafnvel meginlandsheimspekinga (enda þótt stundum hafi hann verið gagnrýndur fyrir efnistök sín). Eigi að síður bar hann gríðarmikla virðingu fyrir sögu heimspekinnar þvert gegn ríkri tilhneigingu bandarískra heimspekinga til þess. Chisholm þýddi nokkur verka Brentanos og Husserls og lagði nokkuð að mörkum til endurreisnar hlutafræðinnar á 8. áratug 20. aldar. 

Chisholm hafði mikil áhrif á marga af nemendum sínum, þ.á m. Richard Taylor, Jaegwon Kim, Keith Lehrer, R. C. Sleigh, Ernest Sosa, Fred Feldman, Terence Penelhum og Dean Zimmerman.

Heimildir 
 
 Hahn, L. E. (ritstj.), The Philosophy of Roderick Chisholm (The Library of Living Philosophers) (Open Court, 1997).

Tengill 
 Heimasíða Chisholms hjá Brown University

Chisholm, Roderick
Chisholm, Roderick
Chisholm, Roderick
Chisholm, Roderick
Tycho Brahe

Tycho Ottesen Brahe (fæddur 14. desember 1546 í Knudstrup á Skáni í Danmörku, dáinn 24. október 1601 í Prag) var danskur stjörnufræðingur og gullgerðarmaður. Hann lærði stjörnufræði í Mið-Evrópu, og útskrifaðist árið 1570. Hann var lénsherra á eyjunni Hveðn á Eyrarsundi, í hirð Friðriks annars Danakonungs.

Tycho Brahe missti nefið þann 29. desember 1566 í sverðeinvígi við Manderup Parsbjerg. Í kjölfarið lét hann útbúa fyrir sig gervinef úr gulli og silfri  og fékk í framhaldi af því áhuga á gullgerðarlist og læknisfræði. Hann kom heim í apríl 1567 með gerfinef sitt. Hann var með afskræmt andlit fyrir lífstíð. Faðir hans vildi helst að hann lærði lögfræði og yrði embættismaður, enda kom hann úr valdamikilli fjölskyldu. Tycho tókst þó hvað eftir annað að fá föður sinn til að senda sig í ferðir til útlanda, til að fullkomna tæki sín til stjörnuskoðunar. Faðir hans dó árið 1571 og ári eftir kynntist hann unnustu sinni, Kristin Jørrgensdatter.

Á sama ári og hann kynntist unnustu sinni, 1572, varð hann vitni að halastjörnuhrapi. Með athugum sínum hrakti hann þá skoðun að halastjörnur væru fyrirbæri í andrúmslofti jarðar. Þvert á móti komst hann að þeirri niðurstöðu að halastjarnan væri sex sinnum fjær jörðu en tunglið.

Tycho byggði sér höll á Hveðn, Uraníuhöll þar sem hann hafði aðstöðu til stjörnuathugana og fjölda gullgerðarofna. Höllin stóðst ekki illviðrin á eynni, en Tycho byggði þá nýja sem hann nefndi Stjörnuhöll. Hann varð feiknavinsæll fræðimaður og nemendur flykktust að honum, en hann var vandlátur og því þótti það happ að komast til náms í höll hans.

Eftir lát Friðriks 2. 1588 naut Brahe ekki sömu hylli við hirðina og áður. Hann flutti sig þá til Prag og gekk í þjónustu Rúdólfs 2., keisara rómverska keisaradæmisins. Þar átti hann í samstarfi við stærðfræðinginn Jóhannes Kepler. Arfleifð Tycho Brahe felst í stjörnuathugunum hans sem voru frammúrskarandi á sínum tíma. Út frá athugunum sínum setti hann fram kenningu sína um sólkerfið þannig, að sólin og tunglið hringsóluðu um jörðina, en reikistjörnurnar, aðrar en jörðin, hringsóluðu um sólina. Þetta var í raun sambræðingur úr kenningum Kóperníkusar og Aristótelesar. Með þessu gat hann áfram nýtt eðlisfræði Aristótelesar og nýtt sér betri hringalögun Kóperníkusar.

Tycho er sagður hafa látist vegna þess að hann hafi ekki viljað brjóta kurteisisvenjur hirðarinnar og standa upp frá miðju borðhaldi til að kasta af sér vatni. Af þeim sökum hafi komist ígerð í þvagblöðruna og hann hafi látist ellefu dögum síðar. Sagt er að á dánarbeði sínu hafi hann hrópar "Ó, að ekki verði talið, að ég hafi til ónýtis lifað". Hann var jarðaður í Prag með mikilli viðhöfn. Kona hans lést í fátækt þremur árum síðar.

Hin miklu mannvirki Tycho á Hveðn grotnuðu niður. Uraníuborg var rifin og steinar hennar notuð í önnur hús. Árin 1823-24 voru byggingarnar grafnar upp og eru þau fáu áhöld sem fundust nú á litlu safni.

Tilvísanir 

Brahe, Tycho
Brahe, Tycho
W.D. Ross

Sir (William) David Ross (15. apríl 1877 – 5. maí 1971) var skoskur heimspekingur, einkum þekktur fyrir starf sitt í siðfræði. Þekktasta bók hans er The Right and The Good (1930). Siðfræði hans er skyldusiðfræði sem varð til sem viðbragð við siðfræði G.E. Moore. Ross ritaði einnig bækur um fornaldarheimspeki og bók hans Aristotle (1923) hefur einkum notið vinsælda og verið áhrifamikið inngangsrit um heimspeki Aristótelesar

Líf og störf 
William David Ross var fæddur í Thurso, Caithness í norðanverðu Skotlandi. Mestan hluta fyrsta sex ára ævinnar var hann á Indlandi. Hann var menntaður í Royal High School í Edinburgh og við University of Edinburgh. Árið 1895 hlaut hann M.A. gráðu í fornfræði. Námi sínu lauk hann við Balliol College, Oxford og varð lektor við Oriel College árið 1900 og félagi við sama skóla árið 1902.

Ross var skólastjóri (provost) Oriel College, Oxford (1929–1947), framkvæmdastjóri (vice-chancellor) University of Oxford frá 1941 til 1944 og aðstoðarframkvæmdastjóri (pro-vice-chancellor) (1944–1947). Hann var sleginn til riddara sem riddari breska heimsveldisins árið 1928.

Ross kvæntist Edith Ogden árið 1906 og þeim varð fjögurra dætra auðið. Edith lést árið 1953 og Ross lést í Oxford árið 1971.

Siðfræði 
Ross var sammála Moore um að allar tilraunir til þess að skilgreina siðferðileg hugtök eingöngu á grundvelli náttúrulegra hugtaka fæli í sér náttúrurökvilluna. En Ross færði rök fyrir því að leikslokasiðfræði Moores fæli einnig í sér villu með því að halda því fram að hámörkun gæða væri eina inntak siðferðisskyldna.

Í staðinn færði Ross rök fyrir því að hámörkun gæða sé einungis eitt af við fyrstu sín mörgum (sýnilegum) skyldum, sem eiga þátt í að ákvarða inntak siðferðislegrar skyldu. Ross gefur lista yfir aðrar slíkar skyldur, sem hann heldur ekki fram að sé endanlegur listi. Í hvaða kringumstæðum sem er eru við fyrstu sín margar skyldur sem geta átt við, og þegar við stöndum frammi fyrir siðferðislegum afarkostum, þá geta þessar skyldur jafnvel verið í mótsögn hver við aðra. Eigi að síður er ekki mögulegt að við stöndum nokkurn tímann frammi fyrir raunverulegum siðferðislegum afarkostum, vegna þess að ein af skyldunum sem blasa við okkur vegur ávallt þyngst og gildir umfram hinar. Hún er því algild skylda.

Helstu rit 
 Aristotle (1923)
 The Right and the Good (1930)
 Foundations of Ethics (1939)
 Plato's Theory of Ideas (1951)
 Kant's Ethical Theory (1954)

Heimild 
 

Ross, W.D.
Ross, W.D.
Ross, W.D.
Ross, W.D.
R.M. Hare

Richard Mervyn Hare (21. mars 1919 – 29. janúar 2002) var enskur siðfræðingur, sem gegndi stöðu White's Professor of Moral Philosophy við University of Oxford frá 1966 til 1983. Kenningar hans í siðspeki voru áhrifamiklar á síðari hluta 20. öld.

Hare var undir miklum áhrifum A.J. Ayer og Charles L. Stevenson, málspekingunum J.L. Austin og Ludwig Wittgenstein, nytjastefnu og Immanuel Kant.

Nokkrir af nemendum Hares, svo sem Brian McGuinness og Bernard Williams, urðu vel þekktir heimspekingar. Peter Singer, sem er ef til vill frægastur meðal almennings, þekktur fyrir starf sitt í frelsun dýra, var einnig nemandi Hares og hefur þegið ýmislegt úr heimspeki Hares í arf.

Helstu rit 
 1952: The Language of Morals
 1963: Freedom and Reason
 1971: Essays on Philosophical Method
 1972: Essays on the Moral Concepts
 1972: Applications of Moral Philosophy
 1981: Moral Thinking: Its Levels, Methods and Point
 1982: Plato
 1989: Essays in Ethical Theory
 1989: Essays on Political Morality
 1992: Essays on Religion and Education
 1993: Essays on Bioethics
 1997: Sorting out Ethics
 1999: Objective Prescriptions: And Other Essays

Heimildir 
 
 Hare, R.M. The Language of Morals. 1952
 Minningargrein um R.M. Hare  í The Independent, 6. febrúar, 2002

Hare, R.M.
Hare, R.M.
Hare, R.M.
Hare, R.M.
Hare, R.M.
Hare, R.M.
Alexander Nehamas

Alexander Nehamas er prófessor í heimspeki við Princeton University. Hann fæst einkum við gríska heimspeki, fagurfræði, heimspeki Friedrichs Nietzsche, og Foucaults. 

Nehamas nam við Swarthmore College og lauk þaðan námi árið 1967. Hann skrifaði doktorsritgerð um Platon undir leiðsögn Gregorys Vlastos við Princeton árið 1971. Nehamas kenndi við ýmsa háskóla í Bandaríkjunum, þ.á m. University of Pittsburgh og University of Pennsylvania áður en hann sneri aftur til Princeton árið 1990. Hann er „Edmund N. Carpenter II Class of 1943“-prófessor í hugvísindum. Nehamas er þekktur fyrir það viðhorf sitt að heimspeki eigi að vera lífsstíll.

Helstu ritverk 
Nietzsche: Life as Literature (1985)
The Art of Living: Socratic Reflections from Plato to Foucault (1998)
Virtues of Authenticity: Essays on Plato and Socrates (1999)

Heimild

Tengill 
 Heimasíða Nehemas 

Nehamas, Alexander
Nehamas, Alexander
Slobodan Milošević

Slobodan Milošević (serbneska: Слободан Милошевић, ), (20. ágúst 1941 - 11. mars 2006) var serbneskur leiðtogi og um tíma forseti Júgóslavíu.

Hann var forseti Serbíu innan Júgóslavíu frá 1989 til 1997 og síðan forseti Sambandslýðveldisins Júgóslavíu frá 1997 til 2000. Hann var leiðtogi Sósíalistaflokks Serbíu frá stofnun hans 1992 til 2001.

Hann var lykilpersóna í Júgóslavíustríðunum á tíunda áratug 20. aldar. Á meðan Kósóvóstríðinu stóð árið 1999 varð hann fyrsti sitjandi þjóðarleiðtogi í heiminum til að sæta ákæru um stríðsglæpi. Seinna bættust við ákærur um glæpi gegn mannkyni, þjóðarmorð, þjóðernishreinsanir og fjöldanauðganir bæði vegna Kósóvó og átakanna í Bosníu og Króatíu.

Eftir að Milošević neitaði að viðurkenna ósigur sinn í forsetakosningum árið 2000 gerðu landsmenn uppreisn gegn honum og að lokum neyddist hann til þess að segja af sér 5. október 2000. Í kjölfarið var hann framseldur til stríðsglæpadómstóls Sameinuðu þjóðanna í Haag. Þann 11. mars 2006 lést hann í haldi þegar stutt var eftir af vitnaleiðslum í málinu. Opinber dánarorsök hans var hjartaáfall. Þrátt fyrir að vera hjartveikur fyrir hafa ekki allir verið tilbúnir að samþykkja þá skýringu. Þann 5. apríl sama ár tilkynnti dómstóllinn hins vegar að hann hefði látist af eðlilegum orsökum.

Forsetar Serbíu og Svartfjallalands
Forsetar Serbíu innan Júgóslavíu
Júgóslavía

Júgóslavía var land á Balkanskaga í Suðaustur-Evrópu mestalla 20. öldina. Nafnið þýðir „land suður-Slavanna“. Í raun var um að ræða þrjú aðskilin ríki sem komu hvert á eftir öðru.

 Fyrsta ríkið var konungdæmi sem stofnað var 1. desember 1918 undir nafninu Konungdæmi Serba, Króata og Slóvena. Ríkið breytti um nafn 6. janúar 1929 og hét eftir það Konungdæmið Júgóslavía allt fram að innrás öxulveldanna 6. apríl 1941 í seinni heimsstyrjöldinni. Ríkisstjórnin gafst upp 17. apríl og var landið þá leyst upp.
 Næst var það sósíalískt ríki sem sett var á laggirnar að stríðinu loknu þann 29. nóvember 1945. Fyrst hét það Lýðræðislega sambandið Júgóslavía, síðan Sambandsalþýðulýðveldið Júgóslavía og frá 7. apríl 1963 hét það Sósíalíska sambandslýðveldið Júgóslavía. Þetta ríki lifði til 15. janúar 1992 en þá höfðu fjögur af sex sambandsríkjum sagt sig úr því. Þjóðernisátök einkenndu síðustu ár lýðveldisins og leiddu þau til borgarastyrjaldarinnar í Júgóslavíu 1991–1995.
 Eftir upplausn Júgóslavíu stóðu tvö sambandsríki eftir, Serbía og Svartfjallaland, og þau stofnuðu þá hið svokallaða Sambandslýðveldi Júgóslavíu. Árið 2001 var samþykkt að hætta að nota Júgóslavíunafnið og tók sú breyting gildi 4. febrúar 2003. Arftaki sambandslýðveldisins var hið laustengda bandalag Serbía og Svartfjallaland en árið 2006 var ákveðið að leysa þetta ríki upp.

Á því svæði sem kallaðist Júgóslavía eru í dag 6 ríki: Slóvenía, Króatía, Bosnía og Hersegóvína, Norður-Makedónía, Svartfjallaland og Serbía.

Heimildir 

Júgóslavía
Vera (tímarit)

VERA var  tímarit um konur og kvenfrelsi sem kom út á árunum 1982-2005.

Tímaritið var fyrst gefið út af Kvennaframboðinu í Reykjavík og síðan Kvennalistanum. Þann 24. september 2000 stofnuðu 63 einstaklingar útgáfufélag, Verurnar ehf., sem gaf tímaritið út síðustu árin. 

Ritstjóri Veru á árunum 1988-90 var Ingibjörg Sólrún Gísladóttir. Síðasti ritstjóri  var Elísabet Þorgeirsdóttir.

Íslensk tímarit
Kvenréttindi á Íslandi
Jafnréttisstofa

Jafnréttisstofa er íslensk ríkisstofnun sem heyrði lengi vel undir félagsmálaráðherra en heyrir nú undir forsætisráðuneytið. Jafnréttisstofa annast stjórnsýslu á sviði jafnréttismála á Íslandi í samræmi við lög um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla nr. 96/2000. Jafnréttisstofa hefur eftirlit með því að lögum um jafnrétti kynjanna sé framfylgt og sinnir ráðgjöf og fræðslu á þessu sviði.

Jafnréttisstofa var stofnuð á Akureyri í september árið 2000. Þá var miðstöð jafnréttismála á vegum ríkisins flutt frá Reykjavík til Akureyrar og Skrifstofa jafnréttismála  sem staðsett var í Reykjavík lögð niður. Valgerður H. Bjarnadóttir var framkvæmdastjóri Jafnréttisstofu til ársins 2003 en þá tók Margrét María Sigurðardóttir við. Margrét María Sigurðardóttir lét af störfum sem framkvæmdastjóri Jafnréttisstofu 1. júlí 2007, en þá tók hún við embætti umboðsmanns barna. Kristín Ástgeirsdóttir var skipuð framkvæmdastjóri Jafnréttisstofu til fimm ára þann 1. september 2007 og gegndi hún starfinu til ársins 2017 er Katrín Björg Ríkarðsdóttir tók við.

Bent hefur verið á að í Jafnréttisráði hafa oftsinnis verið konur í miklum meirihluta og þykir það skjóta skökku við markmiðum stofnunarinnar.

Tenglar 
 Jafnréttisstofa
  Lög um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla
 Fréttatilkynning frá Félagsmálaráðuneyti nr. 533

Opinberar stofnanir
Kvenréttindi á Íslandi
RIKK

RIKK er rannsóknastofa í kvenna- og kynjafræðum við Háskóla Íslands. Stofan  hefur starfað síðan 1991 og stundar rannsóknir í kvenna- og kynjarannsóknum. 

Aðalmarkmið RIKK  er að efla og samhæfa jafnréttisrannsóknir og rannsóknir í kvenna- og kynjafræðum jafnframt því að vinna að og kynna niðurstöður rannsókna. Dagný Kristjánsdóttir prófessor er formaður stjórnar og Irma Erlingsdóttir er forstöðumaður RIKK.

RIKK hefur frá upphafi staðið fyrir reglulegum umræðufundum og fyrirlestrum þar sem fræðimenn kynna rannsóknarverkefni sín.

Tenglar 
 Rannsóknarstofa í kvenna- og kynjafræðum

Kvenréttindi á Íslandi
Rannsóknarstofnanir
Öxulveldin

Öxulveldi eða möndulveldi kölluðust þau ríki, sem börðust gegn Bandamönnum í seinni heimsstyrjöldinni. Um er að ræða fyrst og fremst stórveldin Þýskaland, Ítalíu og Japan en ýmis smærri ríki flokkast einnig til öxulvelda.

Forsaga 
Uppruna sinn mun hugtakið eiga að eiga til Mussolinis, einræðisherra Ítalíu, sem talaði um öxulinn Berlín-Róm eftir að Þýskaland og Ítalía höfðu gert með sér vináttusamning 1936. Ríkin tvö voru á þeim tíma bæði einræðisríki og einræðisherrar beggja fylgdu á margan hátt svipaðri hugmyndafræði og töldu sig eiga um margt sameiginlegra hagsmuna að gæta.

Sama ár gerðu Þýskaland og Japan með sér bandalag til að berjast gegn alþjóðasamtökum kommúnista. Til liðs við bandalagið gegn alþjóðasamtökum kommúnista gengu síðar einnig önnur ríki í Evrópu og Asíu.

Segja má þó að öxulveldin hafi orðið til 1940 þegar Þýskaland, Japan og Ítalía stofnuðu Þríveldabandalagið.

Öxulveldin í reynd 
Með stofnun þríveldabandalagsins höfðu Þýskaland, Ítalía og Japan gengið í hernaðarbandalag hvert við annað og þar með skuldbundið sig til að hjálpa hvert öðru í stríði.

Eftir að seinni heimsstyrjöldin braust út í Evrópu börðust Þjóðverjar og Ítalir hlið við hlið á ýmsum vígstöðvum; gegn Frakklandi, í Afríku og gegn Sovétríkjunum.

Nokkur evrópsk ríki gengu til liðs við öxulveldin eftir því sem leið á stríðið.

Stríð Japana við Bandaríkjamenn Norður-Ameríku hófst með árás Japana á bandarísku herstöðina Perluhöfn á Hawaii-eyjum í Kyrrahafi. Þjóðverjar lýstu yfir stríði á hendur Bandaríkjamönnum fljótlega eftir það, þó að þeir hafi ekki verið skyldugir til þess samkvæmt bókstaf bandalagsins, því í raun hefðu þeir aðeins þurft að koma Japönum til hjálpar ef á Japani hefði verið ráðist. Eftir að stríð Japana og Bandaríkjamanna hófst hóf Japan líka hernað gegn nýlendum Evrópumanna í Austur-Asíu, gegn frönskum, breskum og hollenskum nýlendum, en þau lönd voru öll þrjú í stríði gegn Þýskaland.

Ríki sem á einhverjum tímapunkti voru hluti af öxulveldunum 
Fyrir utan þau þrjú ríki sem stofnuðu þríveldabandalagið gengu nokkur til liðs við það eftir því sem á leið styrjöldinni.
 Ungverjaland, 1940 
 Rúmenía, 1940 
 Búlgaría, 1941
 Júgóslavía, 1941

Fyrir utan þau ríki sem áttu hlut að þríveldabandalaginu voru nokkur sem börðust gegn Bandamönnum og eru því oft talin til öxulveldanna.
 Finnland
 Slóvakía
 Tæland
 Króatía
 Serbía
 Svartfjallaland

Aðrar merkingar 
Í fyrstu stefnuræðu sinni eftir árásirnar 11. september 2001 notaði George Bush, forseti Bandaríkjanna, hugtakið öxull hins illa yfir Íran, Írak og Norður-Kóreu. Sagði forsetinn ríkin þrjú eiga það sameiginlegt að hafa reynt að koma sér upp gereyðingarvopnum og að þau hefðu skotið skjólshúsi yfir hryðjuverkamenn. Þessi hugtakanotkun á þó ekkert skylt við hin upphaflegu öxulveldi. 

Sömuleiðis er oft talað um samflot ríkja eða einstaklinga sem öxla. Til dæmis var fyrir það Íraksstríð sem hófst 2003 var talað um öxulinn Berlín-París til að lýsa sameiginlegri andstöðu þeirra ríkja við stríð gegn Írak.

Tilvísanir 

Hernaðarbandalög
Seinni heimsstyrjöldin
Bartólómeusarvígin

Bartólómeusarvígin voru fjöldamorð á húgenottum (frönskum mótmælendum) í París á degi heilags Bartólómeusar 24. ágúst 1572. Talið er að 2-3000 manns hafi verið drepin í París og allt að tíu þúsund í sveitunum í kring í þessum vígum. Atvikið varð til þess að efla mótmælendur í Frakklandi í andstöðu þeirra við kaþólska sambandið, en morðin tengdust frönsku trúarbragðastríðunum á síðari hluta 16. aldar.

Vígin áttu sér stað í kjölfar brúðkaups Hinriks af Navarra, sem var kalvínisti, og Margrétar Valois, systur konungs og dóttur Katrínar af Medici sem átti að vera tilraun til að sætta hinar andstæðu fylkingar. Katrín virðist hafa ætlað sér að nota tækifærið og losa sig við nokkra af erfiðustu leiðtogum mótmælenda og skipulagði morð á einum helsta herforingja þeirra, Gaspard de Coligny, sem kaþólikkar álitu ábyrgan fyrir dauða leiðtoga þeirra sjálfra, François hertoga af Guise 1563.

Tilraun til að myrða Coligny 22. ágúst mistókst og þá lagði Katrín að syni sínum, Karli 9., að fyrirskipa morð á öllum leiðtogum mótmælenda til að koma í veg fyrir að þeir næðu að skipuleggja gagnárás. Snemma morguns þann 24. voru síðan Coligny, og aðrir leiðtogar mótmælenda myrtir á gistihúsi. Á eftir fylgdu skipuleg morð á mótmælendum í París, framin bæði af hermönnum og af múgnum og stóðu þau til 17. september. Borgarhliðunum var lokað til að fólk slyppi ekki út, og vopnaðir hópar fóru hús úr húsi í hverfum mótmælenda og myrtu alla sem þeir komu höndum yfir. Óeirðirnar breiddust síðan út um sveitirnar umhverfis París. 

Eftir þetta voru húgenottar sviptir öllum réttindum í Frakklandi.

Gagnsiðbótin
Frönsku trúarbragðastríðin
1572