alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Henry Campbell-Bannerman

Sir Henry Campbell-Bannerman (7. september 1836 – 22. apríl 1908), oft kallaður CB, var breskur stjórnmálamaður úr röðum Frjálslynda flokksins sem var forsætisráðherra Bretlands frá 1905 til 1908 og formaður Frjálslynda flokksins frá 1899 til 1908. Hann var einnig stríðsmálaráðherra tvisvar, í ríkisstjórnum Gladstone og Rosebery. Hann var fyrsti lávarður fjárhirslunnar sem bar opinberlega titilinn forsætisráðherra, en það hugtak varð ekki formlegt nafn embættisins fyrr en fimm dögum eftir að hann tók við því. Hann er eini maðurinn sem hefur í senn verið forsætisráðherra og aldursforseti breska þingsins.

Campbell-Bannerman var ötull stuðningsmaður verslanafrelsis, írskrar heimastjórnar og bætingu á samfélagsaðstæðum. Hann hefur verið kallaður „fyrsti og eini róttæki forsætisráðherra Bretlands“. Eftir tap í þingkosningum árið 1900 gerðist Campbell-Bannerman formaður Frjálslynda flokksins og leiddi hann til stórsigurs árið 1906. Þetta var í síðasta sinn sem Frjálslyndi flokkurinn vann meirihluta á neðri deild breska þingsins. Ríkisstjórn hans setti lög sem gáfu stéttarfélögum friðhelgi gegn skemmdum sem unnar voru í verkföllum, innleiddi ókeypis máltíðir fyrir öll skólabörn og gaf staðaryfirvöldum leyfi til að kaupa landbúnaðarjarðeignir frá leigjendum. Campbell-Bannerman sagði af sér sem forsætisráðherra þann 3. apríl 1908 af heilsufarsástæðum og fjármálaráðherra hans, H. H. Asquith, tók við embættinu. Hann lést aðeins nítján dögum síðar.

Tilvísanir

Forsætisráðherrar Bretlands
Skoskir stjórnmálamenn
Arthur Balfour

Arthur James Balfour, 1. jarlinn af Balfour (25. júlí 1848 – 19. mars 1930) var breskur stjórnmálamaður úr Íhaldsflokknum sem var forsætisráðherra Bretlands frá 1902 til 1905. Sem utanríkisráðherra frá 1916 til 1919 gaf hann út Balfour-yfirlýsinguna í nóvember 1917.

Balfour gekk á breska þingið árið 1874 og reis til metorða sem Írlandsmálaráðherra. Í því embætti kvað hann niður bændaóeirðir og beitti sér gegn fjarstöddum jarðleigendum. Hann var andstæðingur þess að Írland hlyti heimastjórn og taldi ekki að það ætti að miðla málum milli þess að Írland yrði áfram hluti af Bretlandi eða yrði sjálfstætt. Frá árinu 1891 var hann þingleiðtogi Íhaldsmanna á neðri deild þingsins á meðan frændi hans, Salisbury lávarður, var flokksformaður og forsætisráðherra. Balfour þótti frábær rökfærslumaður en honum leiddist daglegt amstur flokksstjórnarinnar.

Í júlí 1902 tók Balfour við af frænda sínum sem forsætisráðherra. Hann kom á umbótum í varnarmálum Bretlands, m.a. með því að koma á Samúðarsambandinu við Frakka. Ríkisstjórn hans kom á verndartollum til að hæla sérstaklega verslun innan breska heimsveldisins en þetta olli klofningi innan Íhaldsflokksins og margir ráðherrar sögðu sig úr ríkisstjórn Balfours. Balfour vakti einnig reiði almennings í lok seinna Búastríðsins vegna „villimannslegra“ aðferða breska hersins, og með því að flytja inn kínverska verkamenn til Suður-Afríku sem almenningi fannst jaðra við þrælahald. Balfour sagði af sér í desember árið 1905 og Íhaldsmenn hlutu afhroð í þingkosningum næsta ár, þar sem Balfour sjálfur datt út af þingi. Hann komst aftur inn á þing í aukakosningum og var leiðtogi stjórnarandstöðunnar til ársins 1911, en þá sagði hann af sér sem flokksformaður.

Balfour gerðist flotamálaráðherra í samsteypustjórn H. H. Asquith (1915–16). Í desember árið 1916 varð hann utanríkisráðherra í ríkisstjórn David Lloyd George. Honum var oft haldið utan við mikilvægar ákvarðanir í breskri utanríkisstefnu en Balfour-yfirlýsingin um stuðning Breta við Zíonista bar þó nafn hans. Balfour gegndi áfram ýmsum mikilvægum embættum á þriðja áratugnum og lést þann 19. mars 1930 eftir að hafa sólundað miklum auð sem hann hlaut í arf. Balfour giftist aldrei. Balfour var menntaður sem heimspekingur og sem slíkur færði hann rök fyrir því að mannleg rökvísi gæti aldrei komist á snoðir um neinn sannleika. Hann þótti gjarnan fjarrænn í lífsskoðunum sínum og á að hafa sagt: „Ekkert skiptir miklu máli og fátt skiptir neinu máli.“

Heimild 
 

Breskir jarlar
Forsætisráðherrar Bretlands
Leiðtogar breska Íhaldsflokksins
Skoskir stjórnmálamenn
Utanríkisráðherrar Bretlands
Gljáhlynur

Gljáhlynur (fræðiheiti: Acer glabrum) er runni eða lítið lauftré af ættkvísl hlyna (Acer) sem vex í vesturhluta N-Ameríku; frá S-Alaska til Nýja-Mexíkó. Hann getur orðið 10 m hátt í heimkynnum sínum en hefur orðið allt að 6 metra í ræktun á Íslandi. Hætt er við kali. Börkur gljáhyns er rauðgrár og greinar hans eru rauðbrúnar, næstum hárlausar.

Heimild 
 Skógræktin

Tilvísanir

Hlynir
Sætbjörk

Sætbjörk (fræðiheiti: Betula lenta) er lauftré af birkiætt. Það verður allt að 25 m hátt í heimkynnum sínum og er upprétt og mjóslegið. Litur á berki er dökkrauðbrúnn eða næstum svartur þegar hann er fullþroskaður og flagnar ekki.

Heimild 
 Betula lenta (Lystigarður Akureyrar)

Birkiætt
Liðablágresi

Liðablágresi (fræðiheiti Geranium nodosum) er blómplanta af blágresisætt. Það verður meðalhátt 40-50 sm og blómlitur er ljósfjólublár. Liðablágresi er harðgert og auðræktað.

Heimildir 

Blágresisætt
Snæbjörk

Snæbjörk (fræðiheiti: Betula utilis) er tegund af birkiætt ættuð frá Himalajafjöllum, þar sem hún vex upp í 4500 m hæð. Nafnið utilis vísar til hinna mörgu nytja af mismunandi hluta trésins. Næfrarnar af trénu voru notaðar til forna til að skrifa á Sanskrít ritningar og texta. Hann er enn notaður til að rita á hinar heilögu möntrur, þar sem börkurinn er settur í verndargrip. Hún er ræktuð víða um heim á sama tíma og hún er að tapa svæði vegna ofnýtingar í heimkynnum sínum í eldivið.

Flokkun
Betula utilis var lýst og nefnd af grasafræðingnum David Don í bók hans Prodromus Florae Nepalensis (1825), eftir eintökum sem safnað var af Nathaniel Wallich í Nepal 1820. Betula jacquemontii (Spach), var fyrst lýst og nefnd 1841, og kom síðar í ljós að það var afbrigði af B. utilis, og er nú Betula utilis var. jacquemontii. Samheitið B. bhojpatra kemur af indverska heitinu bhojpatra sem er dregið af á sanskrít = भूर्ज  bhūrja sem er samstofna við orðið "birki".

Undirtegundir
 Betula utilis ssp. albosinensis - Koparbjörk (Burkill) Ashburner & McAll. (Syn.: Betula utilis var. sinensis (Franch.) H.J.P.Winkl., Betula albosinensis Burkill): Í norður og mið Kína.
 Betula utilis ssp. jacquemontii - Nepalbjörk (Spach) Kitam. (Syn.: Betula utilis var. jacquemontii (Spach) H.J.P.Winkl., Betula jacquemontii Spach): Í vestur og mið Himalajafjöllum.
 Betula utilis ssp. occidentalis Kitam. (Syn.: Betula chitralica Browicz, Betula kunarensis Browicz, Betula pyrolifolia V.N.Vassil.): Í austur Afghanistan og mið Asía.
 Betula utilis ssp. utilis (Syn.: Betula bhojpattra Wall., Betula utilis var. glandulifera Regel):Í himalajafjöllum og Kína.

Lýsing

Í heimkynnum sínum myndar snæbjörk skóga, og vex sem runni eða tré að 20m hátt. Það vex oft með dreifðum barrtrjám, með undirgróðri af runnum sem eru yfirleitt sígrænar lyngrósir. Jarðvegsrakinn er vegna snjóbráðar en ekki monsúna. Þau verða oft sveigð vegna vetrarsnjóa í Himalajafjalla.

Blöðin eru egglaga, 5 til 10 sm löng, með tenntum jaðri, og lítið eitt hærð. Blómgun er frá maí til júlí, með fáum karlreklum, og stuttum, stökum (sjaldan í pörum) kvenreklum.Fræin þroskast í september til október.

Þunnur, pappírskenndur börkurinn er mjög gljáandi, rauðbrúnn, hvítur með rauðum blæ, eða hvítur, með láréttum loftaugarákum. Börkurinn flagar af í breiðum, láréttum næfrum sem er mjög hentugt til að gera tiltölulega stórar síður fyrir texta. Sveppvöxtur kallaður bhurja-granthi, myndar stóra svarta klumpa á trénu og getur orðið að 1 kg.

Viðurinn er mjög harður og þungur, og mjög stökkur. Kjarnviðurinn er bleikur eða ljós rauðbrúnn.

Tilvísanir

Tenglar
Bhojpatra conservation in Gangotri-Gaumukh 
David Don's description in Prodromus floræ Nepalensis
Flora of China

Birkiætt
Armeníublágresi

Armeníublágresi (fræðiheiti: Geranium psilostemon) er hávaxin og harðgerð fjölær blómplanta af blágresisætt. Armeníublágresi getur orðið allt að 120 sm að hæð og þarf stuðning. Það er eins og aðrar blágresitegundir oft notað sem undirgróður við rósarunna.

Heimildir 
 Armeníublágresi (Grasagarður Akureyrar)
 Armenial cranebill (Gardenia.net)
Blágresisætt
Archibald Primrose, jarl af Rosebery

Archibald Philip Primrose, 5. jarlinn af Rosebery og 1. jarlinn af Midlothian (7. maí 1847 – 21. maí 1929) var breskur stjórnmálamaður úr röðum Frjálslynda flokksins sem var forsætisráðherra Bretlands frá mars 1894 til júní 1895. Frá dauða föður síns árið 1851 til dauða afa síns árið 1868 var hann kallaður Dalmeny lávarður.

Rosebery vakti fyrst athygli Breta árið 1879 þegar hann tók þátt í kosningaherferð William Ewart Gladstone. Hann var síðan í stuttan tíma settur yfir stjórn Skotlands eftir að Gladstone vann kosningarnar og Frjálslyndir mynduðu nýja ríkisstjórn. Honum gekk best sem formaður héraðsráðs Lundúna árið 1889. Hann gekk í ríkisstjórnina árið 1885 og var tvisvar utanríkisráðherra, þar sem hann gætti sérstaklega að málefnum Frakklands og Þýskalands. Rosebery tók við af Gladstone sem forsætisráðherra og formaður Frjálslynda flokksins árið 1894 en Frjálslyndir töpuðu þingkosningum næsta ár. Rosebery sagði af sér sem flokksformaður árið 1896 og gegndi aldrei framar opinberu embætti. Rosebery þótti frábær ræðumaður og var kunnur sem íþróttamaður, skytta, rithöfundur, sagnfræðingur og safnari. Allt þetta vakti áhuga hans meira en stjórnmálin, sem honum fannst leiðinleg og fráhrindandi. Hann færðist smám saman hægra megin við Frjálslynda flokkinn og varð harður gagnrýnandi stefnumála hans. Winston Churchill benti á að Rosebery hefði aldrei vanist lýðræðislegri samkeppni og komst svo að orði að hann „neitaði að bugta sig og sigraði því ekki.“

Rosebery var frjálslyndur heimsvaldssinni sem studdi sterkar landvarnir, heimsvaldsstefnu erlendis og samfélagsumbætur heima fyrir. Hann var á sama tíma harður andstæðingur sósíalisma. Rosebery þykir almennt hvorki hafa verið góður utanríkisráðherra né forsætisráðherra.

Tilvísanir

Forsætisráðherrar Bretlands
Utanríkisráðherrar Bretlands
Breskir jarlar
Gelar

Gelar (írska: Na Gaeil, skosk gelíska: Na Gàidheil, manska: Ny Gaeil) eru þjóð frá Norðvestur-Evrópu. Þeir eru kenndir við gelísk mál, þ.e. keltnesku málin írsku, mönsku og skoska gelísku.

Gelísk menning á uppruna sinn á Írlandi og náði til svæðisins Dál Riata í Vestur-Skotlandi. Að fornu áttu Gelar samskipti við Rómverja og fóru um með ránum á Bretlandi. Á miðöldum breiddist gelísk menning út til annarra hluta Skotlands og Manar. Gelar settust jafnframt að í Wales og Cornwall. Á víkingaöld fóru Víkingar um Írland með ránum í minni mæli og nokkrir þeirra settust þar að. Á 9. öld sameinuðust skoskir Gelar í Dál Raita Piktum í konungsríkinu Ölbu. Á þeim tíma voru nokkur konungdæmi á Írlandi og yfir hverju þeirra ríkti hákonungur. 

Á 12. öld lögðu Normannar hluta Írlands undir sig, sem var byrjun á aldalöngum átökum. Hlutar Skotlands urðu einnig fyrir áhrifum Normanna. Gelísk menning hélt þó sterkri stöðu sinni á Írlandi, í skosku hálöndunum og í Galloway. Snemma á 17. öld lentu seinustu gelísku konungdæmin á Írlandi undir stjórn Englendinga. Jakob 1. lagði sig fram um að undiroka Gela og útrýma menningu þeirra. Hann sendi enskumælandi Breta til Írlands þar sem þeir settust að. Á öldunum þar á eftir urðu ensk áhrif smám saman meira áberandi og enska varð móðurmál flestra. Gelíska er þó enn aðaltungumál á svokölluðum gaeltachtaí (írskumælandi svæðum) á Írlandi og í Ytri-Suðureyjum. 

Kjarni gelíska samfélagsins var ættflokkurinn (e. clan). Hver ættflokkur réð yfir tilteknu svæði og átti sinn eigin höfðingja. Gelar voru í upphafi heiðnir og tilbáðu guðina Tuatha Dé Danann. Gelar héldu fjórar árlegar hátíðir: Samhain, Imbolc, Beltane og Lughnasa, og gera það enn þann dag í dag. Gelar hafa ríka munnmælahefð. Elstu áletranir á gelísku með gelísku letri eru frá 1. öld. Við kristnitöku tóku þeir upp latneska stafrófið. Gelískar bókmenntir eru þær elstu í Vestur-Evrópu. Gelar áttu sér eigin þjóðbúninga sem urðu að skotapilsinu í Skotlandi. Einnig hafa þeir sérstaka tónlistar-, dans- og íþróttahefð.

Tengt efni 
 Keltar
 Írar
 Skotar

Heimild 
 

Gelar
Forth

Forth getur átt við:

Landafræði 
 Forth (á), fljót í Skotlandi
 Firth of Forth, fjörð við munn árinnar Forth
 Forth-eyjar, eyjarklasa í Forth-firði
 Forth (þorp), þorp í Suður-Lanarkshire í Skotlandi
 Forth (Tasmaníu), bæ í Ástralíu
 Forth (á í Tasmaníu), á í Ástralíu

Fólk 
 Eric Forth, breskan stjórnmálamann
 Frederick Forth, breskan nýlendustjórnanda
 Hugh Forth, enskan stjórnmálamann
 Jane Forth, bandaríska leikkonu og fyrirsætu
 Lisette Denison Forth, bandaríksan þræl sem varð að landeiganda

Skip 
 HMS Forth, skip breska sjóhersins
 Forth (skip 1814), skip smíðað í Kolkata á Breska Indlandi
 Forth (skip 1826), skip smíðað í Leith í Skotlandi

Annað 
 Forth (forritunarmál)
Forth (á)

Forth er á, 47 km að lengd, sem rennur um mitt Skotland. Ofan af borginni Stirling er áin kölluð Abhainn Dubh á gelísku en Uisge For fyrir neðan hana. Ós árinnar er grunnur, breiður fjörður sem heitir Firth of Forth. Margar brýr eru yfir ána: þær lengstu eru járnbrautarbrúin Forth-brú (opnuð 1890), Forth-vegarbrú (opnuð 1964) og Queensferry-brú (opnuð 2017). 

Ár á Bretlandi
Ár í Skotlandi
Robert Walpole

Robert Walpole, 1. jarlinn af Orford, (26. ágúst 1676 – 18. mars 1745), kallaður Sir Robert Walpole til ársins 1742, var breskur stjórnmálamaður sem er venjulega talinn fyrsti forsætisráðherra Bretlands. Deilt er um það hvenær hann komst til áhrifa en yfirleitt er talað um að valdatíð hans spanni árin 1721–42. Walpole gegndi embætti forsætisráðherrans lengur en nokkur annar. Sagnfræðingurinn W. A. Speck sagði um Walpole:20 ára stjórnartíð hans er jafnan með réttu talin eitt mesta afrek í breskri stjórnmálasögu... Stundum er hún útskýrð með því hve snilldarlega hann meðhöndlaði stjórnarkerfið eftir árið 1720, [og] með því hvernig hann blandaði á einstakan hátt saman þeim völdum sem krúnan átti eftir og hinum síauknu völdum alþýðuþingsins.Walpole var úr röð Vigga og úr landeignarstéttinni en hann gekk fyrst á breska þingið árið 1701 og gegndi mörgum ábyrgðarembættum. Hann var úr lágaðlinum og sótti stuðning sinn til hástéttarmanna af landsbyggðinni. Sagnfræðingurinn Frank O'Gorman sagði um Walpole að forysta hans á þinginu hafi einkennst af „orðræðu sem bar vott um skynsemi og sannfæringarkraft, getu hans til að hrófla bæði við hug og tilfinningum manna, og umfram allt af undraverðu sjáfstrausti hans.“ Stefnumál Walpole voru hófsöm á flestan hátt: hann einbeitti sér að friði, lægri sköttum og auknum útflutningi auk þess sem hann leyfði aukið andóf af hálfu mótmælenda. Hann forðaðist deilumál og miðvegurinn sem hann tróð laðaði til hans fjölda hófsemismanna úr röðum Vigga og Íhaldsmanna.

Harry T. Dickinson sagnfræðingur segir um Walpole:Walpole var einn mesti stjórnskörungur í sögu Bretlands. Hann lék lykilhlutverk í því að viðhalda flokki Vigganna, gæta erfðaraðar Hanover-ættarinnar og verja gildi dýrlegu byltingarinnar. ... Hann kom Viggunum í lykilstöðu í breskum stjórnmálum og kenndi síðari ráðherrum hvernig átti að stofna til vinnusambands milli krúnunnar og þingsins.

Tilvísanir

Forsætisráðherrar Bretlands
Breskir jarlar
Evrasískur bjór

Evrasískur bjór (fræðiheiti: Castor fiber) er bjórategund sem var einu sinni mjög útbreidd í Evrasíu. Evrópski bjórinn dó næstum því út vegna ofveiða, bæði feldur hans og olía voru mjög eftirsótt. Árið 1900 voru einungis 1.200 bjórar í átta stofnum í Evrópu og Asíu enn lifandi. Nú hefur honum verið komið fyrir víða þar sem hann einu sinni þreifst, allt frá Stóra-Bretlandi til Kína og Mongólíu, þó ekki á Ítalíu, í Portúgal, á Balkanskaga né í Mið-Austurlöndum.

Aðgreining frá kanadískum bjór 
Við fyrstu sýn virðist enginn munur á útliti evrasíska bjórsins og þess kanadíska (Castor canadiensis) sem innfæddur er í Norður-Ameríku. Það er þónokkur munur á tegundunum tveimur: Sá helsti er að kanadíski bjórinn er með 48 litninga en evrasíski bjórinn aðeins 40 litninga. Þetta gerir það að verkum að bjórar af ólíkri tegund geti ekki átt frjó afkvæmi. Rússar hafa gert margar tilraunir til að láta tegundirnar tvær eiga afkvæmi án árangurs.

Höfuð 
Evrasíski bjórinn er með stærri og minna kringlótta höfuðkápu en sá kandadíski og lengri, mjórri snoppu. Evrasíski bjórinn er með lengri nefbein sem eru breiðust við enda snoppunnar, aftur á móti í kanadíska bjórnum eru nefbeinin breiðust um miðjuna. Nefop evrasíska bjórsins er þríhyrnt en ferhyrnt í kanadíska bjórnum. Evrasíski bjórinn er jafnframt með kringlótt mænuop (foramen magnum) þar sem það er þríhyrnt í kanadíska bjórnum.

Líkami 
Evrasíski bjórinn er með mjórri og ferkantaðri hala og styttri sköflunga sem gera það að verkum að hann eigi erfiðara með að ganga á tveimur fótum en kanadíski bjórinn. Bakraufarkirtlar evrasíska bjórsins eru stærri og með þynnri umgjörð en í kanadíska bjórnum.

Feldur 
Vindhár evrasíska bjórsins eru með lengra mergholi en í kanadíska bjórnum. Dreifing feldlita er einnig mismunandi: 66% evrasískra bjóra eru með ljósbrúnan feld, 20% rauðbrúnan, 8% brúnan og 4% svartleitan þar sem 50% kanadískra bjóra eru með ljósbrúnan feld, 25% rauðbrúnan, 20% brúnan og 6% svartleitan.

Útbreiðsla 

Evrasískum bjórum fer fjölgandi eftir að þeim var næstum því útrýmt snemma á 20. öld. Þá var áætlaður stofn bjóra aðeins 1.200. Hann dó út í mörgum Evrópulöndum en árið 2003 voru evrópskir bjórir orðnir 639.000 um alla álfuna. Um það 83% evrópskra bjóra lifa í Rússlandi. 

Honum var komið aftur fyrir í Skandinavíu á 20. öld, fyrst í Svíþjóð á tímabilinu 1922–1939 og þá í Danmörku árið 1999.

Heimildir 

Nagdýr
Olmekar

Olmekar eru taldir forfeður siðmenningar í Mið-Ameríku. Þeir komu fyrst fram í suðurhluta Mexíkó um 1150 f.Kr..
Olmekar notuðu talnakerfi og þróuðu eigin tímatal. Þeir voru fyrstir til að nota sérstakt tákn fyrir töluna núll. Þeir voru einnig fyrstir til að búa til súkkulaði. Fundist hafa risastór tilhöggvin steinhöfuð frá tímum Olmeka. Það fyrsta fannst árið 1862. Alls hafa fundist 17 slík steinhöfuð Olmeka í Mexíkó. Grjótið í steinhöfuðin hefur komið langt að og verið flutt allt að 80 km úr nærliggjandi fjöllum. Stærsta steinhöfuðið vegur næstum 50 tonn. Olmekastyttur sem hafa fundist eru frá 1,5 til 3 m á hæð og eru allar gerðar með steinverkfærum. Olmekar notuðu ekki málma til að búa til verkfæri. Orðið olmek þýðir gúmmífólk og vísar til þess að Olmekar voru fyrstir til að læra að nota gúmmí. Olmekar tóku mjólkursafa (latex) frá panamagúmmítrjám  (Castilla elastica) sem á landsvæðum þeirra og blönduðu með safa úr vínvið af tegundinni Ipomoea alba til að framleiða gúmmí.

Heimildir 

 Olmec (grein í Britannica.com)
  Olmec_colossal_heads

Frumbyggjaþjóðir Mið-Ameríku
Saga Mexíkó
Tinni og gullna reyfið

Tinni og gullna reyfið er frönsk leikin kvikmynd sem var frumsýnd 6. desember 1961. Í kvikmyndinni koma fyrir persónur úr bókaröð Hergés, Ævintýri Tinna, en sagan er sjálfstæð. Í myndinni erfir Kolbeinn gamalt flutningaskip og hefja leit að fjársjóði í Eyjahafi.

Leikstjóri myndarinnar var Jean-Jacques Vierne, Jean-Pierre Talbot leikur Tinna, Georges Wilson leikur Kolbein kaftein og Georges Loriot leikur Vandráð prófessor.

Franskar kvikmyndir
Kvikmyndir frumsýndar 1961
Ævintýri Tinna
Tinni í Tíbet (tölvuleikur)

Tinni í Tíbet er pallaleikur sem kom út fyrir leikjatölvurnar SNES, Game Boy, Game Gear og Sega Genesis árin 1995 og 1996.

Tenglar
 Tinni í Tíbet á MobyGames.

Tölvuleikir frá 1995
Pallaleikir
Ævintýri Tinna
Numa Sadoul

Numa Sadoul (f. 7. maí 1947) er franskur rithöfundur, leikari og leikstjóri sem er aðallega þekktur fyrir viðtalsbækur sínar með viðtölum við þekkta belgíska og franska myndasöguhöfunda.

Þegar hann var í námi tókst honum að fá viðtal við Hergé og tók upp 14 tíma af viðtölum sem komu út í bókinni Tintin et moi / entretiens avec Hergé árið 1975. Árið 2003 var heimildarmyndin Tinni og ég gerð eftir bókinni.

Hann hefur tekið viðtöl við aðra franska og belgíska myndasöguhöfunda eins og André Franquin, Jacques Tardi, Philippe Vuillemin og Jean Giraud auk þess að skrifa bækur um Gotlib og Uderzo.

Franskir rithöfundar
Arnar Freyr Ársælsson

Arnar Freyr Ársælsson (fæddur 18. ágúst 1994) er íslenskur handknattleiksmaður. Hann leikur með FH í olísdeild karla.

Arnar Freyr hóf ferilinn sinn með Fram og var fljótt mikill leiðtogi inn á vellinum. Hann var fyrirliði alla yngri flokkana þegar hann spilaði með Fram.

Íslenskir handknattleiksmenn
Andy Murray

Andy Murray (f. 15. maí 1987 í Glasgow) er skoskur tennisleikari. Í mars 2018 var hann talinn vera 29. besti tennisleikari í einleik karla. Murray keppir fyrir hönd Bretlands á alþjóðlegum keppnismótum. Hann hefur unnið fjölda keppna og bikara, meðal annars tvisvar sinnum bikar á Ólympíuleikunum.

Ævi 

Breskir íþróttamenn
Andy er sonur Judy, sem er tennisþjálfari, og William Murray. Andy á einn bróður, Jamie sem hefur einnig notið velgengni sem tennisleikari. Afi þeirra, Roy Erskine lék fótbolta með Hibernian F.C. fótboltaliðinu frá Leith í Edinborg.

Andy hóf kornungur að leika tennis, einungis þriggja ára gamall að sagt er. Hann tók þátt í móti í fyrsta sinn fimm ára gamall og var farinn að keppa við fullorðna átta ára.

Atvinnumannaferill 
Árið 1999, þegar Andy var tólf ára gamall tók hann þátt í Junior Orange Bowl keppninni fyrir unga tennisleikara og vann hana. Hann vann sömu keppni aftur tveimur árum seinna og er einn af aðeins níu tennisleikurum sem hafa unnið keppnina tvisvar.

Í september 2003 vann Andy í fyrsta sinn keppnismót fyrir eldri tennisleikara þegar hann sigraði Glasgow Futures. Hann komst í undanúrslit Edinburgh Futures sama ár.

Árið 2005 var Andy í 407 sæti yfir tennisleikara í heiminum. Á ferli hans sem spannar nú 13 ár hefur hann unnið til fjölda bikara en einnig liðið fyrir erfið meiðsl svo sem erfið mjaðmarmeiðsl sem hrjáðu hann í byrjun 2018.

Árið 2012 var Andy fyrsti Bretinn í meira en hálfa öld til þess að keppa í úrslitaleik á Wimbledon-keppnismóti sem hann tapaði gegn Svisslendingnum Roger Federer. Andy varð svo um að tapa að hann felldi tár í viðtalinu strax eftir einvígið. Aðeins nokkrum vikum seinna keppti Andy á sama leikvangi en nú á Sumarólympíuleikunum 2012 þar sem mætti Federer á ný en í þetta skipti vann hann. Fjórum árum seinna vann Andy á ný á Sumarólympíuleikunum 2016. 

Árið 2013 vann hann Wimbledon mótið þar sem hann sigraði Novak Djokovic í lokaeinvíginu. Þetta var í fyrsta sinn síðan 1936 sem að Breti vann keppnismótið og í fyrsta sinn í meira en öld sem að Skoti vann það.  Árið 2015 var Andy hluti af breska tennisliðinu sem vann Davis-bikarinn, og var það í fyrsta sinn sem Bretland vann þann bikar síðan 1936. 

Árið 2016 var líklega farsælasta ár Andys á atvinnumannaferli hans því til viðbótar við að sigra á Sumarólympíuleikunum það árið vann hann einnig Wimbledon mótið og var í fyrsta sæti á listanum yfir bestu tennisleikara heims.

Annað 
Andy skilgreinir sjálfan sig sem femínista.

Tennisleikarar
Silfurbjörk

Silfurbjörk (fræðiheiti: Betula maximowicziana) er tegund af birkiætt sem var lýst af Eduard August von Regel. Engar undirtegundir eru skráðar.

Myndir

Tilvísanir

Birkiætt
Betula michauxii

Betula michauxii er tegund af birkiætt sem var lýst af Édouard Spach. Engar undirtegundir eru skráðar.

Tilvísanir

Birkiætt
Betula karagandensis

Betula karagandensis er tegund af birkiætt sem var lýst af  Viktor Nikolayevich Vassiljev. Engar undirtegundir finnast skráðar.

Tilvísanir

Birkiætt
Betula luminifera

Betula luminifera er tegund af birkiætt sem var lýst af  Hubert J.P. Winkler. Engar undirtegundir finnast skráðar.

Myndir

Tilvísanir

Birkiætt
Kákasusbjörk

Betula medwediewii er tegund af birkiætt sem var lýst af Eduard August von Regel. Engar undirtegundir eru skráðar.

Myndir

Tilvísanir

Birkiætt
Betula potaninii

Betula potaninii er tegund af birkiætt sem var lýst af Alexander Feodorowicz Batalin. Engar undirtegundir finnast skráðar.

Tilvísanir

Birkiætt
Betula schmidtii

Betula schmidtii er tegund af birkiætt sem var lýst af Eduard August von Regel. Engar undirtegundir finnast skráðar.

Myndir

Tilvísanir

Birkiætt
Betula tianschanica

Betula tianschanica er tegund af birkiætt sem var lýst af Franz Josef Ivanovich Ruprecht. IUCN skráir hana sem í mikilli hættu. Engar undirtegundir finnast skráðar.

Tilvísanir

Birkiætt