alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Bólusótt

Bólusótt (á latínu Variola eða Variola vera) var bráðsmitandi sjúkdómur sem lagðist á fólk. Talið er að sé búið að útrýma sóttinni. Tvær veirur geta valdið bólusótt, variola maior og variola minor. Variola maior er skæðari og dregur sjúklinginn til dauða í 3–35% tilvika. Á hinn bóginn er variola minor mildari og leiðir til dauða í innan við 1% tilvika. Ör á húð eru dæmigerð fyrir þá sem fengið hafa bólusótt. Sjúkdómurinn getur leitt til blindu og ófrjósemi hjá körlum.

Bólusótt olli dauða um 300–500 milljóna manna á 20. öld. World Health Organization (WHO) áætlar að 1967 hafi 15 milljónir smitast af sjúkdómnum og tvær milljónir látist. Í kjölfar bólusetningarherferða á 19. og 20. öld tókst að útrýma bólusótt árið 1979. Engum sjúkdóm hefur verið fullkomlega útrýmt síðan. Árangrinum er ekki síst að þakka því að aðeins ein veira eða tvær valda sjúkdómnum.

Tilvísanir 

Veirusjúkdómar
Táris

Táris (gríska: Ταυρίς, Ταυρίδα; latína: Taurica) var í fornöld heiti á Krímskaga. Nafnið kemur úr grísku og vísar til íbúa landsins sem Grikkir kölluðu Tára. 

Í grískri goðafræði fer Artemis með Ífígeníu, dóttur Agamemnons, til Táris eftir að hafa bjargað henni frá því að vera fórnað af föður sínum. Í Táris varð hún prestur í Artemisarhofinu þar sem konungur Táris neyddi hana til að fórna öllum útlendingum sem komu til landsins. Frá þessu segir í harmleik Evripídesar, Ífígenía í Táris.

Á 6. öld f.Kr. var gríska nýlendan Kersonesos stofnuð á suðurhluta skagans. 

Á 2. öld f.Kr. varð Táris hluti af helleníska konungsríkinu Bosporus.

Grikkland hið forna
Fornríki
Þrakía

Þrakía (gríska: Θρᾴκη) var í fornöld heiti á ríki sem náði yfir mestan hluta þess sem nú er Búlgaría, norðausturhluti Grikklands og hluti Evrópuhluta Tyrklands auk austurhluta bæði núverandi Serbíu og Makedóníu. Þrakverjar tóku snemma upp siði nágranna sinna Grikkja, en voru álitnir barbarar af hinum síðarnefndu þar sem þeir töluðu ekki grísku sem móðurmál.

Í dag er Þrakía heiti á landsvæði sem nær yfir suðurhluta Búlgaríu (Norður-Þrakía), norðausturhluta Grikklands (Vestur-Þrakía) og Evrópuhluta Tyrklands (Austur-Þrakía). 

Grikkland hið forna
Saga Búlgaríu
Saga Grikklands
Saga Tyrklands
Aktöbefylki

Aktöbefylki (kasakska: Ақтөбе облысы, rússneska: Актюбинская область) er fylki í Vestur-Kasakstan. Höfuðborg fylkisins er borgin Aktöbe. Aktöbe Fylki er 2 . stærstt fylki í öllu Kasakstan (fyrst er Karagandy Fylki). Aktöbe Fylki á landamæri að Rússland í norðri og Úsbeskistan í suðri. Nafnið Aktöbe þýðir á kasöksku Hvítt fell.

Tenglar 
 Opinber vefsíðan Aktöbefylkisins (á kasöksku og rússnesku) 

Kasakstan
Fylki í Kasakstan
Jón Skaftason

Jón Skaftason (f. á Akureyri 25. nóvember 1926 — 3. júní 2016) var hæstaréttarlögmaður og alþingismaður fyrir Framsóknarflokkinn. Hann var kvæntur Hólmfríði Gestsdóttur (f. 3. apríl 1929), húsmóður. Saman eignuðust þau þrjá syni og eina dóttur.

Foreldrar Jóns voru Skafti Stefánsson (f. 6. mars 1894, d. 27. júlí 1979), útgerðarmaður á Siglufirði, og Helga Sigurlína Jónsdóttir (f. 16. okt. 1895, d. 11. júní 1988), húsmóðir. Jón lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum á Akureyri 1947 og lögfræðiprófi frá Háskóla Íslands 1951. Hann varð héraðsdómslögmaður 1951 og hæstarréttarlögmaður 1961. Hann var fulltrúi hjá ríkisskattanefnd 1952-54, fulltrúi í fjármálaráðuneyti 1955-1961, rak lögfræðiskrifstofu í Reykjavík, Kópavogi og Keflavík 1955-1960, bæjarfulltrúi í Kópavogi 1958-1962, alþingismaður Framsóknarflokksins 1959-1978, deildarstjóri í viðskiptaráðuneytinu 1978-1979, yfirborgarfógeti í Reykjavík 1979-1992 og sýslumaður í Reykjavík 1992-1994. Jón gegndi fjölda annarra trúnaðarstarfa, meðal annars var hann gæslustjóri Söfnunarsjóðs Íslands 1959-1961, sat í Norðurlandaráði 1970-78 og var formaður Dómarafélags Íslands 1986-87.

Tenglar

Fyrrum Alþingismenn

Þingmenn Framsóknarflokksins
Íslenskir lögfræðingar
Íslenskir sýslumenn
Menntun

Menntun er hugtak sem oftast er notað um kerfisbundið nám þar sem fólk lærir hjá viðurkenndum fagaðilum, til dæmis kennurum. Til eru ótal kennsluaðferðir sem nýta mismunandi tækni til kennslunnar allt eftir atvikum.

Menntun fer oftast fram í menntakerfi ríkis en einnig eru til einkareknir skólar. Í mörgum löndum er lögbundið grunnnám sem hefst þegar börn eru á aldrinum 4-7 ára og lýkur þegar þau eru um 11-12 ára eða jafnvel síðar. Þá er börnum kennd stærðfræði, lestur, móðurmálið, erlend tungumál, saga, samfélagsfræði, íþróttir, heimilsfræði og margt fleira eftir námsskrá.

Framhaldsskólanám hefst í flestum löndum að grunnnámi loknu, við aldurinn 13 ára og stendur yfir í um fimm ár. Að því loknu er hægt að stunda nám í háskóla.

Tengt efni 
 Háskóli
 Iðnnám
 Skóli
 Skyldunám

Tenglar 

 
 
 
 
 
 

Menntun
Tækni

Tækni er vítt skilgreint hugtak sem notað er um getu lífvera til þess að nýta sér umhverfi sitt sér til framdráttar. Mannkynið hefur nýtt sér vísindin og verkfræði til þess að búa til ýmis konar verkfæri sem hafa breytt lífsskilyrðum á hverjum tíma. Saga þróunar tækni er nátengd sögu þróunar mannsins. Með tækni er hugsanlega átt við hluti eins og tæki, vélar og verkfæri en það á einnig við um huglæga hluti svo sem kerfi, skipulag og aðferðir.

Tækni
Astrópía

Astrópía er íslensk kvikmynd sem frumsýnd var 22. ágúst 2007. Leikstjóri er Gunnar B. Guðmundsson og með aðalhlutverk fer Ragnhildur Steinunn Jónsdóttir ásamt fleirum.

Hlekkir
 
 Sjá bíóbrot (trailer) fyrir Astrópíu á topp5.is

Íslenskar kvikmyndir
Siðmenning

Siðmenning er hugtak sem gjarnan er notað um þróuð, tæknivædd samfélög eða þjóðfélög. Það sem helst einkennir siðmenntuð þjóðfélög er háþróaður landbúnaður, sérhæfð verkaskipting og þéttbýliskjarnar sem oft mynda borgir.

Siðmenning hefur mismunandi merkingu eftir því í hvaða samhengi hugtakið er notað. Forn siðmenning Forn-Egypta í Afríku, Maya-indíána eða Azteka í Suður-Ameríku, svo dæmi séu nefnd, eru menningarsamfélög sem einu sinni stóðu í blóma en liðu undir lok. Siðmenning nútímans á rætur sínar að rekja aftur til Mesópótamíu og Egyptalands, en menning þeirra stóð á hátindi sínum fyrir um 5000 árum (3000 f.Kr.).

Tenglar 
 
 

Siðmenning
Lýðfræði

Lýðfræði er fræðigrein sem leitast við að halda til haga tölulegum upplýsingum um þjóðfélagið í heild eða ákveðna þjóðfélagshópa. Meðal þeirra upplýsinga sem safnað er eru aldur, kyn, laun, menntun, hjúskaparstaða, heimili, starf, staðsetning, o.fl. Þessar upplýsingar nýtast einna helst í hagfræði og viðskiptafræði. Hagstofa Íslands tekur saman og geymir lýðfræðilegar upplýsingar um Ísland.

!
 List of population concern organizations (en.wikipedia)
Heimsvaldastefna

Heimsvaldastefna er stjórnmálastefna stórveldis, sem miðar að því að gera það að heimsveldi með því að seilast til áhrifa í öðrum löndum og hagnýta þau áhrif til fjárfestinga eða annarra efnahagslegra umsvifa, til dæmis við nýtingu náttúruauðlinda eða markaða. Oft er þeim hagsmunum fylgt eftir með utanríkisstefnu landsins, og/eða með hervaldi, stundum til að fá ríkisstjórnir annarra landa til að láta af andstöðu sinni en stundum til þess að leggja viðkomandi land undir heimsveldið sem skattland, nýlendu eða verndarsvæði.

Nútímakenningar um heimsvaldastefnu urðu til á 19. öld meðal vestrænna hagfræðinga og annarra fræðimanna, og stjórnmálamanna sem fengust við stjórn nýlenduvelda Breta, Frakka og fleiri þjóða.

Kenning marxismans um heimsvaldastefnu 
Bretinn John A. Hobson, sem gaf út bók sína Imperialism (Heimsvaldastefna) árið 1902. Hún hafði mikil áhrif á samtímamenns hans, meðal annars Lenín, sem gaf út bók með sama nafni árið 1917, og aftur gaf tóninn í kenningum marxista um heimsvaldastefnu. Samkvæmt Lenín lauk tímabili nýlendustefnunnar við upphaf fyrri heimsstyrjaldar, en þá hófst tímabil eiginlegrar heimsvaldastefnu, sem hann kallar „hæsta þróunarstig auðvaldsskipulagsins“ og jafnframt síðasta stig þess. Að mati marxista stendur það tímabil mannkynssögunnar enn. Muninn segir Lenín felast í því að á nýlendutímanum séu enn til lönd sem stórveldin hafi ekki brotið undir sig, þau geti því keppt um áhrif án þess endilega að troða hvert öðru um tær. Á tímabili heimsvaldastefnunnar sé ekki pláss fyrir frekari útþenslu stórveldanna nema á kostnað hvers annars, og sú innbyrðis barátta leiði til heimsstyrjaldar, „uppskiptastyrjaldar“ sem hann kallar svo. Rót útþenslunnar rekja Lenín og fleiri til samþjöppunar auðmagns: Vegna hennar myndist auðhringa, sem komist á endanum í einokunarstöðu á markaði heimalands síns. Þegar þeir eigi ekki fleiri fjárfestingartækifæri í heimalandinu, þurfi þeir að leita út fyrir landamærin eftir nýjum fjárfestingartækifærum svo þeir geti haldið áfram að græða peninga.

Tengt efni 
 Menningarleg heimsvaldastefna
 Nýlendustefna

Heimsvaldastefna
Svín (ætt)

Svín (fræðiheiti: Suidae) er ætt spendýra af ættbálki klaufdýra. Kvendýrið nefnist gylta (eða sýr) og karldýrið göltur, en afkvæmin grísir. Svín hafa mikla aðlögunarhæfni og fyrirfinnast jafnt í regnskógum, votlendi og laufskógum. Villisvín finnast víða um heim, meðal annars í Evrópu, en ein tegund þeirra, vörtusvín eiga heimkynni í Afríku.

Tenglar 
*
Veraldarvefurinn

Veraldarvefurinn eða Vefurinn (skammstafað WWW eftir enska heitinu World Wide Web) er kerfi með tengdum skjölum, oftast HTML-skjölum, sem finna má á Internetinu. Með netvafra getur vefnotandi skoðað vefsíður sem innihalda tengla á texta, hljóð, myndir og kvikmyndir. Vefurinn var hannaður 1989  af Bretanum Tim Berners-Lee sem vann þá hjá CERN í Genf og kynntur almenningi árið 1991.

Veraldarvefurinn er upplýsingasvæði sem birtir alls kyns skjöl í gegnum vefsíður með tengitexta samkvæmt HTML-staðlinum, þar sem vefsíður og ýmis önnur vefúrræði eru tengd saman með tenglum sem vísa í netslóðir þeirra. Skjölin eru ýmist birt í netvafra notenda eða margmiðlunarforritum. Vefforrit eru vefir sem virka eins og notendahugbúnaður og dæmi eru um vefsíður sem virka sem skrifstofuhugbúnaður, myndvinnsluforrit og tölvupóstforrit. Vafrar eru algengasti hugbúnaðurinn sem notaður er til að vafra um Veraldarvefinn, en síðustu ár hefur notkun sérhæfðra notendaforrita til að nota tiltekna vefi farið vaxandi. Samfélagsmiðlar eru til dæmis hannaðir sem vefþjónusta sem birtist meðal annars sem vefsíður, en líka sem ýmsar gerðir smáforrita.

Skyld vefúrræði sem birtast undir sama léni mynda oft einn vef. Vefir eru geymdir og birtir af vefþjónum sem keyra á netþjóni. Netvafrar og önnur forrit sem birta upplýsingar af Veraldarvefnum nota HTTP-samskiptastaðalinn til að eiga samskipti við vefþjóna.

Veraldarvefurinn er ein þekktasta birtingarmynd Internetsins þannig að í daglegu tali er oft talað um „Netið“ eða „Internetið“ þegar í raun er aðeins átt við Veraldarvefinn. Veraldarvefurinn hefur haft mjög mikil áhrif á daglegt líf fólks um allan heim og milljarðar manna nota Vefinn daglega til að eiga samskipti sín á milli, sækja sér upplýsingar og afla sér þekkingar.

Tilvísanir
Félagsskordýr

Félagsskordýr eru skordýr sem mynda samfélög (bú) þar sem ríkir mikil sérhæfing milli einstaklinga. Í slíkum samfélögum er stærstur hluti einstaklinga ófrjór og hefur það hlutverk að hugsa um þá einstaklinga sem sjá um æxlunina með því að safna mat eða verja búið. 

Þekktustu dæmin um félagsskordýr eru býflugur, geitungar, maurar og termítar.

Skordýr
Vistfræði
Jónía

Jónía (gríska: Ιωνία) var grísk nýlenda á vesturströnd Litlu-Asíu við Eyjahafið. Jóníu tilheyrðu tólf borgir: Míletos, Myous, Príene, Efesos, Kólófón, Lebedos, Teos, Erýþraí, Klasómenaí og Fókaía, ásamt eyjunum Samos and Kíos. Síðar varð Smyrna hluti af jóníska sambandinu. Magnesía við Meander var í Jóníu en taldist ekki jónísk borg þar sem íbúar þar voru frá Magnesíu.

Grikkland hið forna
Mercedes-Benz-safnið

Mercedes-Benz-safnið er bílasafn í Stuttgart, Þýskalandi, þar sem höfuðstöðvar bílaframleiðandans Daimler eru.

Söfn í Þýskalandi
Bílasöfn
Mercedes-Benz
Rúgbrauðsgerðin

Rúgbrauðsgerðin er almennt heiti á húsinu Borgartúni 6. Húsið var reist árið 1947 undir starfsemi rúgbrauðsgerðar. 4. apríl 1970 skemmdist húsið mikið í eldi og eftir það voru þar innréttaðir ráðstefnusalir ríkisins. Á tímabili voru þar reglulega haldnir sáttafundir í kjaradeilum sem ríkissáttasemjari kom að.

Byggingar í Reykjavík
Alþingisbækur Íslands

Alþingisbækur Íslands eða Acta comitiorum generalium Islandiæ (latína „gjörðir Alþingis Íslendinga“) er ritröð sem Sögufélag gaf út í 17 bindum með styrk frá Alþingi. Fyrsta bindið kom út í heftum 1912–1914 og það síðasta 1991.

Alþingisbækurnar eru gerðabók Alþingis við Öxará frá 1570 til 1800. Engar opinberar alþingisbækur voru haldnar fyrr en alþingisskrifari var skipaður 1593. Fyrir þann tíma létu lögmenn skrá gerðir þingsins í bækur sínar og eru elstu leifar þeirra frá því um 1570. Í alþingisbókunum eru skýrslur um þingstörf í báðum lögmannsdæmum, dómar, samþykktir þingsins, bænarskrár, konungsbréf, tilkynningar o.fl. Bækurnar voru afritaðar í mörgum eintökum og sendar sýslumönnum og fleirum sem þurftu á þeim að halda. 
Mikill hluti Alþingisbókanna er aðeins varðveittur í handritum. Einhverjar eyður eru í elsta hlutanum. Árni Magnússon lagði sérstaka áherslu á að ná saman Alþingisbókum, og mun hafa eignast fullkomið safn af þeim, en þær voru í þeim hluta Árnasafns sem brann 1728. 
Hluti Alþingisbókanna var prentaður, fyrst í Skálholti 1696 og 1697, síðar á Hólum í Hjaltadal (1704 og síðar, nokkrum sinnum féll útgáfan niður) og loks í Hrappsey 1773–1795 og í Leirárgörðum 1796–1800. Stundum eru prentuðu eintökin staðfest af alþingisskrifara.

Heimildir
 Einar Laxness: Íslandssaga a–h, 2. útgáfa, Vaka-Helgafell, Rvík 1998.

Tenglar
Alþingisbókin
Bókaútgáfa Sögufélags: Alþingisbækur Íslands

Neðanmálsgreinar

Saga Íslands
Alþingi
Helförin

Helförin  er hugtak sem er notað til þess að lýsa skipulögðum fjöldamorðum á evrópskum gyðingum í seinni heimsstyrjöldinni. Fjöldamorðin voru liður í áætlun þýskra nasista undir stjórn Adolfs Hitler til þess að útrýma gyðingum. Um 6 milljónir gyðinga fórust í styrjöldinni og stór hluti þeirra í sérstökum útrýmingarbúðum. 

Íslenska orðið 'Helförin' er yfirsetning á enska orðinu Holocaust. Bandaríski myndaflokkurinn Holocaust (1978), var sýndur í íslenska sjónvarpinu 1980 og hlaut heitið Helförin.

Sem algengt nafnorð á holocaust (úr grísku, 'brennifórn') langa sögu sem orð fyrir fjöldamorð. Fyrir seinni heimsstyrjöldina var talað um möguleikann á öðru stríði sem „önnur holocaust“ (þ.e. endurtekning fyrri heimsstyrjaldarinnar). Með vísan til atburða stríðsins notuðu rithöfundar á ensku frá 1945 hugtakið í tengslum við atburði eins og eldsprengjuárásirnar á Dresden eða Hiroshima, eða áhrif kjarnorkustríðs, þó frá 1950 hafi það verið notað  í auknum mæli á ensku til að vísa til þjóðarmorðs nasista á evrópskum gyðingum (eða Judeocide). Seint á áttunda áratugnum varð þjóðarmorð nasista almennt viðurkennd, hefðbundin merking orðsins, þegar það er notað óvönduð og með hástöfum, notkun sem dreifðist einnig til annarra tungumála á sama tíma.

Ofsóknir og fjöldamorð nasista jukust í nokkrum stigum. Sett voru lög sem úthýstu gyðingum úr samfélaginu nokkrum árum áður en síðari heimsstyrjöldin braust út. Þegar Þriðja ríkið náði yfirráðum yfir nýju landi í Austur-Evrópu og Rússlandi voru stofnuð sérstök gyðingahverfi til þess að halda gyðingum aðskildum. Sérstakar sveitir þýska hersins myrti mikinn fjölda gyðinga og annarra stjórnmálaandstæðinga nasista innan gyðingahverfanna og annars staðar þar sem þeirra varð vart. Gyðingar í Vestur-Evrópu voru oftast fluttir austur í sérstakar þrælkunarbúðir sem voru reistar víða en flestar í Austur-Evrópu. Skipulagðar útrýmingarbúðir voru teknar í notkun á síðari árum stríðsins.

Afneitun helfararinnar 
Sumir menn afneita helförinni eða segja hana ekki hafa gerst með þeim hætti sem almennt er viðurkennt. Í mörgum vestrænum ríkjum liggja þungar refsingar við afneitun helfararinnar.

Tilvísanir

Ítarefni 
 Dean, Martin: Robbing the Jews - The Confiscation of Jewish Property in the Holocaust, 1935 - 1945 (Cambridge University Press, 2008). 
Lipstadt, Deborah E.: Denying the Holocaust: The Growing Assault on Truth and Memory (Free Press, 2012).

Tenglar 
 
 

 
Fordómar
Þjóðarmorð
Seinni heimsstyrjöldin
Austræn heimspeki

Austræn heimspeki getur átt við sérhverja heimspeki sem upprunnin er í Indlandi, Kína, Japan, Kóreu og að einhverju leyti í Íran (Persíu).

Deila má um notagildi þess að skipta heimspekinni í vestræna heimspeki og aðra heimspeki fremur en að álíta heimspekina vera hina sömu alls staðar. Aftur á móti eru mikilvægar hefðir í heimspeki sem eru skýrt afmarkaðar bæði sögulega og landfræðilega.

Í fræðilegri orðræðu á vesturlöndum vísar orðið „heimspeki“ oftast til þeirrar heimspekihefðar sem hófst í Grikklandi hinu forna og á sér órofa sögu á vesturlöndum frá fornöld til nútímans. Austræn heimspeki hefur ekki notið jafnmikillar athygli í vestrænum háskólum.

Tenglar 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
Austræn menning
Míla

Míla er algeng fjarlægðaeining, sem er skilgreind með mismunandi hætti eftir ríkjum, en er ekki SI-mælieining. Ein alþjóðlega míla er jafnlöng 1760 jördum, sem er um 1,609 kílómetrar. Sænsk og norsk míla, skrifuð mil, er nú skilgreind sem 10 km. Sjómíla er einkum notuð í siglingum og flugi. Til eru mun fleiri og mislangar skilgreiningar á mílum.

Lengdareiningar
Gallía

Gallía var svæði í Vestur-Evrópu, fyrir rómversku landvinningana undir Júlíusi Sesar, sem núna spannar það svæði sem er Norður-Ítalía, Frakkland, Belgía, vesturhluti Sviss og sá partur Hollands og Þýskalands sem er vestan við ána Rín.

Forngallía
Saga Frakklands
Konungsríkið Íbería

Kákasus-Íbería er svæði í austur- og suðurhluti Georgíu. Íbería var nafn sem Forn-Grikkir gáfu svæði því sem konungsdæmið Kartli spannaði yfir. Hugtakið Kákasus-Íbería er notað til að aðgreina það frá Íberíuskaga, þar sem Spánn og Portúgal eru nú.

Georgía
Krímskagi

Krímskagi er skagi sem teygir sig út í Svartahafið. Samkvæmt manntali frá 2014 búa þar tæplega 2,3 milljónir manna. Meirihluti þeirra telja sig Rússa og tala rússnesku.

Krímskaginn hefur oftar en einu sinni komist í heimsfréttirnar. Krímstríðið var háð á miðri 19. öld á milli Rússa og vestrænna bandamanna ásamt Ottóman-Tyrkjum. Á Jalta-ráðstefnunni sem haldin var í Jalta á Krímskaga undir lok seinni heimsstyrjaldar réðu sigurvegararnir ráðum sínum um skiptingu Evrópu að stríðinu loknu.

Skaginn tilheyrði Úkraínu uns íbúarnir ákváðu að slíta sig frá henni og ganga í sambandsríkið Rússland eftir óeirðirnar í landinu 2014. Í Rússlandi telst hann jafnt sjálfstjórnarsvæði sem er lýðveldi.

Krímskagakreppan 2014 
Sjá aðalgrein Krímskagakreppan 2014
Í febrúar 2014 komu upp eldfimar aðstæður á Krímskaganum í kjölfar óeirða í Úkraínu. Í framhaldi af því hertók rússneski herinn Krímskaga, setti á fót nýja ríkisstjórn skipaða bandamönnum Rússlands og hélt atkvæðagreiðslu meðal Krímverja þar sem kosið var á milli þess að vera áfram hluti af Úkraínu eða að ganga til liðs við rússneska sambandslýðveldið. Opinber niðurstaða hennar var að afdráttarlaus meirihluti, eða yfir 90%, kaus að slíta sambandinu við Úkraínu og sameinast Rússlandi. Deilt hefur verið um lögmæti, framkvæmd, kjörsókn og meintar niðurstöður atkvæðagreiðslunnar og meirihluti alþjóðasamfélagsins hefur því ekki viðurkennt innlimun Rússlands á Krímskaga. Úkraína er með mál til meðferðar hjá Mannréttindadómstóli Evrópu um mannréttindabrot tengd valdatökunni.

Innrás Rússa í Úkraínu 2022
Sjá aðalgrein Innrás Rússa í Úkraínu 2022
Rússland gerði innrás í Úkraínu í febrúar 2022. Til að veikja mátt rússneska hersins gerðu Úkraínumenn árás á herstöðvar Rússa á Krímskaga í ágúst sama ár og veiktu flota og herflugvöll umtalsvert með því að sprengja skip og herþotur.

Tengill 

 Rússarnir komu fyrir aðeins 230 árum: Hver er saga Krímskaga?

Tilvísanir

Fylki í Úkraínu
Krímskagi
Skagar
Landafræði Úkraínu
Landafræði Rússlands
Q

Fyrir aðrar merkingar orðsins má sjá Q (aðgreining).

Q eða q er 17. bókstafurinn í latneska stafrófinu en er ekki notaður í því íslenska.

Latneskt stafróf
W

W eða w er 23. bókstafurinn í latneska stafrófinu en er ekki notaður í því íslenska.

Latneskt stafróf
Z

Z eða z er 26. bókstafurinn í latneska stafrófinu. 
Z er einn af hinum fjórum viðbótarbókstöfum íslenska stafrófsins (hinir þrír eru c, q og w) en var hann lagður af úr íslensku ritmáli í september 1973 til að einfalda íslenska stafsetningu.

Enn er leyft að nota zetuna í sérnöfnum af erlendum uppruna (t.d. Zakarías, Zophonías, Zimsen og svo framvegis) og ættarnöfnum sem hafa verið gerð af manna nöfnum og hafa tannhljóð í enda stofns (eins og t.d. Haralz, Eggerz, Sigurz o.s.frv.). Örfá tökuorð eins og „pizza“ eru enn oft skrifuð með zetu.

Bókstafurinn táknar raddað tannbergsmælt önghljóð í alþjóðlega hljóðstafrófinu.

Heimildir

Tenglar 
 Hvers vegna var bókstafurinn z svona mikið notaður á Íslandi en því svo hætt?; af Vísindavefnum
 Er réttmætt að skrifa zetu inni í orðum í dag?; af Vísindavefnum
 Skýrleiki íslenzks ritmáls og z-stafsetning; grein í Morgunblaðinu 1977
 Enn um Z...; grein í Morgunblaðinu 1977
 Annars allir drepnir; grein í Morgunblaðinu 1976
 Málrækt - zeturækt; grein í Morgunblaðinu 1974, bls. 25
 Gagngerð skoðun á stafsetningarreglum að hefjast; grein í Morgunblaðinu 1975
 Velvakandi; grein í Morgunlaðinu 1967

Latneskt stafróf
Samgöngur

Samgöngur er hugtak sem notað er um ferðir manna og varnings á milli tveggja staða, oft með farartæki sem ferðast á vegum. Samgöngur eru veigamikill hluti efnahags ríkja og eru sömuleiðis mikilvægar fyrir viðskipti þeirra á milli.

Í grófum dráttum má skipta samgöngum í innviði, farartæki og aðgerðir. Til innviðisins heyrir vegakerfið, lestarkerfið, flugvellir, hafnir, síki og hvers konar mannvirki ætluðum auðveldari samgöngur. Faratækin geta verið reiðhjól, mótorhjól, bílar, flugvélar, skip, lestir, o.s.frv. Aðgerðir lúta svo að stjórnun faratækjanna og þess laga- og reglugerðarumhverfis samgangna sem er til staðar. Samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið fer með samgöngumál á Íslandi.

Tengill 

 Samgönguvefurinn - Vefur sem var starfræktur um samgöngur á Íslandi

Samgöngur
Sameining Ítalíu

Sameining Ítalíu (ítalska: Risorgimento, bókst. „endurreisn“) er heiti á þeim atburðum í sögu Ítalíu sem leiddu til þess að öll ríkin sunnan Alpafjalla sameinuðust í eitt ríki: Ítalíu. Þetta ferli er venjulega talið ná frá lokum Napóleonsstyrjaldanna með Vínarþinginu 1815 til 1870 þegar fransk-prússneska stríðið hófst og ítalska konungsríkið, stofnað árið 1861, gat lagt Róm undir sig. Róm var þó ekki gerð að höfuðborg fyrr en árið eftir. 

Síðustu héruðin sem urðu hlutar Ítalíu voru Tríeste og Trentó sem Ítalir lögðu undir sig í fyrri heimsstyrjöldinni. 

Saga Ítalíu
Blóm

Blóm eru æxlunarfæri dulfrævinga (blómstrandi jurta). Í blóminu verða til fræ við frjóvgun plöntunnar, þegar frjókorn sest á eggbú plöntunnar. 

Blóm eru oft á tíðum mjög skrautleg. Þar sem dýr sjá um að bera frjókornin milli plantnanna hafa blómin þróað með sér aðferðir til að laða þau að, t.d. með því að seyta sætum vökva og gefa frá sér lykt, auk þess að skarta miklum litum. Blóm eru eftirsótt af mönnum til að fegra umhverfið, sem uppspretta litarefna og einnig sem fæða.

Dulfrævingar
Plöntulíffærafræði