alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Laelius um vináttuna

Laelius um vináttuna oft nefnd einfaldlega Um vináttuna (á latínu Laelius de Amicitia eða De Amicitia) er rit eftir rómverska stjórnmálamanninn, heimspekinginn og rithöfundinn Marcus Tullius Cicero. Ritið er í formi samræðu milli Gaiusar Fanniusar, Muciusar Scaevola og Gaiusar Laeliusar.

Tengill
Laelius um vináttuna (á latínu)

Ritverk Cícerós
Heimspekileg ritverk
Dvergreikistjarna

Dvergreikistjarna er fylgihnöttur sólar, sem er stærri en smástirni, en minni en reikistjarna og er ekki halastjarna. Þær dvergreikistjörnur sem fyrst voru samþykktar eru þrjár talsins (í lækkandi stærðarröð): Eris (var einu sinni „tíunda reikistjarnan” skv. fréttum), Plútó (sem fyrr taldist reikistjarna, og hefur 5 tungl) og Seres (sem áður taldist smástirni, er í smástirnabeltinu (e. asteroid belt), milli Mars og Júpíters). Seres er hins vegar ekki þriðja stærsta heldur áttunda stærsta (því fleiri hafa verið uppgvötaðar), en langstærst dvergreikistörnurnar eru: Eris massameiri, svo Plúto, þó Plúto er samt með örlítið stærra þvermál.

Nú eru dvergreikistjörnur taldar vera hið minnsta 5+, með Haumea (þriðja stærsta, tvö tungl), Makemake (fjórða stærsta), upp í yfir 120; aðrar stærstu í lækkandi stærðarröð eru t.d. Gonggong (samþykkt af NASA 2016),  Quaoar, Sedna, Seres (áður upptalin, ekkert tungl), Orkus og Salasía.

Allar ofangreindar, að Sednu undanskilinni, hafa svo eitt eða fleiri tungl.

Alan Stern kom fram með hugtakið dvergreikistjarna, samsvarandi við  dvergstjörnur, sem hluta af þrískiptri flokkun á reikistjörnum, og hann og margir  aðrir vísindamenn flokka dvergreikistjörnur enn sem  undirflokk af reikistjörnum.

Sjá líka 
 Gǃkúnǁʼhòmdímà, er með 100-kílómetra stórt tungl, sem heitir Gǃòʼé ǃHú
 Varda, talin vera dvergreikisjarna
  Varuna
 Ixion

Sólkerfið
A Momentary Lapse of Reason

A Momentary Lapse of Reason er þrettánda plata hljómsveitarinnar Pink Floyd og kom út árið 1987. Platan var jafnframt sú fyrsta sem gerð var án Roger Waters en hann hætti í hljómsveitinni árið 1985.

Lagalisti 
 Signs of Life (David Gilmour/Bob Ezrin)
 Learning to Fly (David Gilmour/Anthony Moore/Bob Ezrin/Jon Carin)
 The Dogs of War (David Gilmour/Anthony Moore)
 One Slip (David Gilmour/Phil Manzanera)
 On the Turning Away (David Gilmour/Anthony Moore)
 Yet Another Movie (David Gilmour/Patrick Leonard)
 6a. Round and Around (David Gilmour)
 A New Machine (part I) (David Gilmour)
 Terminal Frost (David Gilmour)
 A New Machine (part II) (David Gilmour)
 Sorrow (David Gilmour)

Breiðskífur Pink Floyd
Hljómplötur gefnar út árið 1987
Lars Ulrich

Lars Ulrich (f. 26. desember 1963 í Gentofte) er trommuleikari þungarokkshljómsveitarinnar Metallica. Hann er fæddur og uppalinn í Danmörku og var á sínum yngri árum efnilegur tennisleikari. Hann skorti þó aga og ásetning til að ná langt í íþróttinni. Hann stofnaði Metallica ásamt James Hetfield. Árið 2017 hlaut hann Dannebrogsorðuna fyrir framlag til tónlistar.

Metallica
Danskir tónlistarmenn
Trommuleikarar
Þorsteinn Sæmundsson (stjörnufræðingur)

Þorsteinn Sæmundsson, stjörnufræðingur (fæddur 1935). Starfaði sem sérfræðingur við Eðlisfræðistofnun Háskólans frá 1963 og síðan við Raunvísindastofnun Háskóla Íslands frá stofnun hennar 1966. Gegndi stöðu fræðimanns þar frá 1990 og stöðu vísindamanns frá 1999 til starfsloka 2005. Stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík 1954, B.Sc Honours í stjörnufræði frá háskólanum í St. Andrews á Skotlandi 1958 með stærðfræði, eðlisfræði og jarðfræði sem aukagreinar. Doktorspróf (Ph.D.) í stjörnufræði frá Lundúnaháskóla 1962. Félagi í breska stjörnuskoðunarfélaginu frá 1952 og félagi í konunglega breska stjörnufræðifélaginu frá 1962. 

Deildarstjóri háloftadeildar Raunvísindastofnunar Háskólans frá 1967 til 2005. Vann við útreikninga og útgáfu Almanaks Háskóla Íslands (1963- ) og útreikninga fyrir Sjómannaalmanakið (1997-2006). Sá um uppbyggingu og rekstur segulmælingastöðvar Háskólans frá 1963 til 2005 (fyrstu þrjú árin með Þorbirni Sigurgeirssyni, prófessor, sem kom stöðinni á fót 1957). Aðstoðaði við uppsetningu norðurljósamyndavélar á Rjúpnahæð 1957, sá um uppsetningu annarrar slíkrar myndavélar við Egilsstaði 1965 og annaðist rekstur þeirra um árabil. Í stjórn Hins íslenska Þjóðvinafélags og ritstjóri almanaks þess frá 1967 til 1978.
Í orðanefnd Skýrslutæknifélags Íslands (Tölvuorðanefnd) frá 1978 og orðanefnd Stjarnvísindafélags Íslands frá 1990.
 
Í stjórn sælgætisverksmiðjunnar Freyju frá 1965 til 1976. Einn af forgöngumönnum undirskriftasöfnunarinnar Varið land 1974.

Heimildir
Æviferill (Sótt 19. apríl 2007)

Ritaskrá
Ritaskrá (Sótt 19. apríl 2007)

Tenglar
Almanaksskýringar (Sótt 22. apríl 2007)
Orðaskrá úr stjörnufræði
Tölvuorðasafn

Íslenskir stjörnufræðingar
Vetrarundur í Múmíndal

Vetrarundur í Múmíndal (á sænsku: Trollvinter) er bók eftir finnlandssænska rithöfundinn og teiknarann Tove Jansson, sem gefin var út árið 1957 af finnska bókaforlaginu Schildts Förlags Ab sem sérhæfir sig í útgáfu á sænsku í Finnlandi.

Bókin er sjötta bókin í bókaröðinni um Múmínálfana en í bókaröðinni eru alls níu bækur. Fyrir myndskreytingarnar í bókinni hlaut Jansson Elsa Beskow-verðlaunin árið 1958. Vetrarundur í Múmíndal kom fyrst út í íslenskri þýðingu hjá bókaforlaginu Örn og Örlygur 1969 í þýðingu Steinunnar S. Briem og var endurútgefin af Máli og Menningu árið 2003. Hún var önnur bókin til að vera þýdd á íslensku í bókaflokknum, sú fyrsta var Pípuhattur galdrakarlsins sem út kom árið 1968.

Um bókina 
Í þessarri bók kveður við munn dimmari og dýpri tón en í fyrri bókum Tove um Múmínálfana, tón sem hún hélt það sem eftir var af ritröðinni. Múmínsnáðin finnur sig oft einmana, vansælan, reiðan eða hræddann, sem afleiðingu þess að vera þvingaður til að takast á við kringumstæður sem hann þekkir ekkert til og finnst hann ekki tilheyra. Þrátt fyrir að halda sjarma og gleði fyrri bókanna þá er meira kafað í djúp sálarlífs og persónu Múmínsnáða en áður.

Söguþráður 
Múmínálfar leggjast í vetrardvala frá nóvember fram í mars. En einn janúardag vaknar Múmínsnáðin skyndilega og nær ekki að sofna aftur. Honum tekst ekki að vekja aðra í fjölskylduni og aleinn uppgötvar hann kaldan, rólegan en oft á tíðum bæði dásamlegan og hræðilegan veturinn. Hann finnur sig fyrst aleinan en hittir þá fyrir bæði Tikka-tú og Míu litlu, en Mía skemmtir sér konunglega við að renna sér í snjónum á silfurbakka Múmínmömmu.

Á veturnar býr Tikka-tú í baðhúsi Múmínfjölskildunnar með fjölmörgum ósýnilegum verum og veiðir sér fisk til matar undir ísnum. Og í baðhúsinu finnur Múmínsnáðinn einmitt forföður sinn, eins og hann sjálfur hefði litið út fyrir þúsund árum.

Tikka-tú byggja stóran snjóhest handa hinni ógurlegu Ísdrottningu, sem getur fryst alla lifandi með augnaráðinu einu saman og lifa það ekki allir af. Ísdrottningin frysti Míu litlu en Tikka-tú og Múmínsnáðanum tókst að afþíða hana og fá þannig líf í hana aftur.

Eftir því sem á veturinn líður boppa fleiri og fleiri persónur upp, Morrinn, skíða Hemúllinn, litli kaldi hundurinn Aumi og fleiri, allir í leit að yl og góðu sultunni hennar Múmínmömmu.

Helstu persónur 
 Múmínsnáðinn
 Mía litla
 Tikka-tú
 Ísdrottninginn
 Forfaðirinn
 Vetrarsports Hemúllinn
 Morrinn
 Hundurinn Aumi
 Smákrílið Salóme

Sagan notuð í sjónvarpsþáttum

Tilvísanir

Heimildir 
 
 

Múmínálfarnir
Bókaárið 1957

ja:ムーミン#小説作品
The Division Bell

The Division Bell er fjórtánda og jafnframt seinasta breiðskífa hljómsveitarinnar Pink Floyd. Hún var gefin út árið 1994. Mörg laganna voru tekin upp í húsbáti David Gilmour, The Astoria. Platan fékk almennt góða dóma og fannst gagnrýnendum þeim félögum í hljómsveitinni hafa tekist betur með þessa plötu heldur en A Momentary Lapse of Reason.

Lagalisti 
 „Cluster One“ (Gilmour/Wright)
 „What Do You Want from Me?“ (Gilmour/Wright/Samson)
 „Poles Apart“ (Gilmour/Samson)
 „Marooned“ (Gilmour/Wright)
 „A Great Day for Freedom“ (Gilmour/Samson)
 „Wearing the Inside Out“ (Wright/Moore)
 „Take It Back“ (Gilmour/Ezrin/Samson/Laird-Clowes)
 „Coming Back to Life“ (Gilmour)
 „Keep Talking“ (Gilmour/Wright/Samson)
 „Lost for Words“ (Gilmour/Samson)
 „High Hopes“ (Gilmour/Samson)

Breiðskífur Pink Floyd
Hljómplötur gefnar út árið 1994
Grágrýti

Grágrýti (einnig nefnt grásteinn eða dólerít) er gangberg með sömu samsetningu og basalt. Mætti segja að það sé millistig á milli basalts og gabbrós að grófleika og gert úr sömu frumsteindum.

Finnst einkum í þykkum göngum t.d. í Viðey, eða í smærri innskotum eins og í Þverfelli í Esju og Stardalshnjúk í Mosfellssveit

Öll bestu vatnsvinnslusvæði á Íslandi eru í grágrýtis- og móbergsmyndununum þar sem berg er gropið.

Bergtegundir

en:Diabase
Vilhjálmur 2. Þýskalandskeisari

Vilhjálmur II (Friedrich Wilhelm Albert Viktor) (f. 27. janúar 1859 - d. 4. júní 1941) var seinasti keisari Þýskalands og konungur Prússlands, frá árinu 1888 til 1918.

Vilhjálmur var sonur Friðriks III Þýskalandskeisara og Viktoríu Aðalheiðar keisaraynju, en hún var elsta barn Viktoríu Bretadrottningar og Alberts prins. Þess má geta að Vilhjálmur var fyrsta barnabarn Viktoríu ömmu sinnar.

Vilhjálmur var krýndur keisari árið 1888. Hann leysti Otto von Bismarck kanslara frá störfum árið 1890 og rak mun herskárri utanríkisstefnu en forverar hans höfðu gert undir leiðsögn Bismarcks. Þegar Frans Ferdinand erkihertogi var myrtur í Sarajevo árið 1914 lofaði Vilhjálmur Austurríki-Ungverjalandi skilyrðislausum stuðningi Þjóðverja í átökum sem kynnu að brjótast út ef ráðist yrði inn í Serbíu. Þetta leiddi á fáeinum dögum til upphafs fyrri heimsstyrjaldarinnar. Vilhjálmur þótti alla tíð stórlátur og hvatvís og átti til að gefa frá sér illa ígrundaðar staðhæfingar um viðkvæm málefni án þess að bera nokkuð undir ráðherra sína. Það mátti sjá í viðtali sem hann gaf við breska tímaritið Daily Telegraph árið 1908, þar sem hann móðgaði bresku þjóðina. 

Yfirhershöfðingjar Vilhjálms, Paul von Hindenburg og Erich Ludendorff, réðu stefnumálum Þýskalands á stríðsárunum án þess að láta sig ákvarðanir ríkisstjórnarinnar miklu varða. Vilhjálmur reyndist lélegur stríðsforingi og glataði fljótt stuðningi hersins. Hann sagði af sér í nóvember 1918 þegar Þýskaland var í reynd sigrað og flúði í útlegð til Hollands, þar sem hann bjó til dauðadags árið 1941.

Fjölskylda 

Vilhjálmur kvæntist tvisvar. Hann giftist fyrri eiginkonu sinni, Ágústu Viktoríu, prinsessu af Schleswig-Holstein árið 1881. Saman eignuðust þau sjö börn:

 Vilhjálm krónprins (1882-1951)
 Eitel Friedrich prins (1883-1942)
 Adalbert prins (1884-1948)
 August Wilhelm prins (1887-1949)
 Oskar prins (1888-1958)
 Joachim prins (1890-1920)
 Viktoria Luise prinsessa (1892-1980)

Tilvísanir

Stjórnmálaleiðtogar í fyrri heimsstyrjöldinni
Þýskalandskeisarar
Konungar Prússlands
Hohenzollern-ætt
Austurstræti

Austurstræti er gata í miðbæ Reykjavíkur sem nær frá Veltusundi austur að Lækjargötu. Í framhaldi af henni er Bankastræti og ofar Laugavegur.

Nöfn Austurstrætis 
Austurstræti hét í fyrstu Tværgaden og seinna Langafortov eða Langastétt. Gatan var svo nefnd vegna þess að steinaröð var lögð eftir henni að sunnanverðu til þess að ganga á þegar ekki varð komist yfir hana fyrir forarbleytu.

Staðir

Hús sem eru eða voru staðsett við Austurstræti
 Búnaðarbankahúsið
 Landsbankahúsið
 Stólpahúsið
 Syndikatið (Austurstræti 14), brann 1915

Fyrirtæki sem eru eða voru staðsett við Austurstræti
Hressingarskálinn
Karnabær - ekki lengur til.  
Landsbanki Íslands
McDonald's - ekki lengur við Austurstræti. 
Þjóðminjasafn Íslands - ekki lengur við Austurstræti.

Austurstræti í dægurmenningu
 Skemmtikrafturinn Laddi söng um Austurstræti í samnefndu, vinsælu dægurlagi. Upphafslínur þess eru: Ég niður' í Austurstræti snarast létt á strigaskónum, með bros á vör og tyggígúmmí í munninum. 
 Dægurlagið Fröken Reykjavík eftir Jónas og Jón Múla Árnason hefst á spurningunni: Hver gengur þarna eftir Austurstræti og ilmar eins og vorsins    blóm með djarfan svip og ögn af yfirlæti á ótrúlega rauðum skóm?
 Skáldið Tómas Guðmundsson orti kvæðið Austurstræti. Þar koma fyrir línurnar: Og þúsund hjörtu grípur gömul kæti. / Og gömul hjörtu þrá á ný og sakna. / Ó, bernsku vorrar athvarf, Austurstræti, / hve endurminningarnar hjá þér vakna.

Tengt efni
Lækjartorg 
Kolasund
Bruninn í Austurstræti (2007)

Tenglar 
 Kort af Austurstræti á OpenStreetMap
 Austurstræti; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1961
 Prófastshúsið - Eymundsenshúsið; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1962

Götur í Reykjavík
Miðborg Reykjavíkur
Austurstræti
Heiða í Ölpunum

Heiða í Ölpunum (j. アルプスの少女ハイジ Alps no Shoujo Heidi) er japönsk anime teiknimynd gerð árið 1974. Teiknimyndin er byggð á barnabókinni Heiða sem svissneski höfundurinn Johanna Spyri skrifaði árið 1880.

Söguþráður 
Þegar frænka munaðarleysingjans Heiðu fær starf í Frankfurt er Heiðu komið fyrir í fóstur hjá afa sínum. Afi hennar er gamall og bitur maður sem býr einn í bjálkakofa í svissnesku ölpunum. Með lífsgleði sinni og bjartsýni tekst Heiðu hins vegar að bræða hjarta hans.

Heimildir 

Anime
Let It Be (breiðskífa)

Let It Be er þrettánda og síðasta breiðskífa Bítlanna og var hún gefin út í maí árið 1970 eftir að hljómsveitin hafði í raun lagt upp laupana.

Þegar vinna við plötuna hófst, í janúar árið 1969, var það upphaflega ætlun Bítlanna að láta eina töku nægja fyrir hvert lag og sleppa öllum yfirtökum. Af þessum sökum var hljómborðsleikarinn Billy Preston fenginn til þess að taka þátt í gerð plötunnar. Æfingar áttu sér stað áður en eiginlegar upptökur hófust, og voru þær kvikmyndaðar. Upptökurnar sjálfar voru einnig kvikmyndaðar, þær tóku 10 daga og innihéldu meðal annars fræga tónleika á þaki Apple byggingarinnar, síðustu tónleika Bítlanna. Efnið sem var kvikmyndað var notað í heimildamynd um gerð plötunnar sem einnig hét Let It Be.

Upptökuferlið var erfitt og einkenndist af talsverðri spennu innan hljómsveitarinnar. Á einum tímapunkti gekk George Harrison út úr hljóðverinu og hugðist hætta í sveitinni en snéri aftur eftir nokkra daga.

Upphaflega átti platan að koma út í júlí 1969 og átti þá að heita Get Back. Þeirri útgáfu var fyrst frestað en svo var hætt við hana. Í janúar 1970 komu Paul McCartney, George Harrison og Ringo Starr saman og tóku upp lagið „I Me Mine“ eftir Harrison. Eftir það var aftur sett saman plata, sem líka átti að heita Get Back, en aftur var hætt við útgáfuna. Í mars 1970 voru upptökurnar svo fengnar Bandaríska upptökustjóraum Phil Spector. Hann bætti yfirtökum við nokkur laganna, m.a. bætti hann sinfóníuútsetningum við lagið „The Long and Winding Road“ eftir Paul McCartney sem McCartney fannst vera eyðilegging á laginu. Einnig bætti hann laginu „Across the Universe“ eftir John Lennon við lagalistann, en það var ekki partur af sjálfum Let It Be upptökunum og hafði áður komið út á góðgerðaplötu, í annarri útgáfu.

Þrjú lög á plötunni voru gefin út á smáskífu. Það voru lögin „Get Back“, „Let It Be“ og „The Long and Winding Road“ en það varð síðasta smáskífulag Bítlanna.

Árið 2003 kom út platan Let It Be... Naked. Markmiðið með þeirri útgáfu var að gefa lögin út í sem upprunalegastri útgáfu, þ.e. án yfirtakanna sem Phil Spector hafði bætt við upptökurnar. Á Let It Be... Naked var lögunum „Dig It“ og „Maggie May“ sleppt, en laginu „Don't Let Me Down“ eftir John Lennon var bætt við lagalistann. „Don't Let Me Down“ hafði verið partur af Let it Be upptökunum en aðeins gefið út sem B-hlið á „Get Back“ smáskífunni.

Lagalisti 

Bítlarnir
Hljómplötur gefnar út árið 1970
Skátar (hljómsveit)

Skátar er hljómsveit sem var stofnuð í kringum árið 2001.

Hún er þekkt fyrir hressa framkomu í hvítum göllum sem stundum eru kallaðir sæðisfrumugallar en eru í raun taldir vera einhvers konar rykvarnarvinnugallar sem hefur nýlega verið breyttir svolítið.

Lag hljómsveitarinnar sem heitir Halldór Ásgrímsson (hugsanlega eftir  stjórnmálamanni úr framsóknarflokkinum) hlaut töluverða útvarpsspilun á Íslandi sumarið 2005.

Hljómsveitin hefur verið iðin við tónleikahald, og meðal annars spilað á flestum þekktustu tónleikahátíðum Íslands eins og til dæmis Airwaves og Innipúkanum, en ekki upp á síðkastið vegna þess að meðlimir hennar búa núna í mörgum mismunandi löndum.

Meðlimir 
Bjössi - Bassi (gítar í einu lagi)
Pétur - Trommur
Benni - Gítar
Markús Bjarnason - Söngur, hljómborð og viðbótarslagverk.
Óli Steins - Gítar (bassi í einu lagi)

Kolli (Kobeinn Hugi Höskulddson) og Gylfi (Blöndal) hafa stundum spilað á gítar á tónleikum í staðinn fyrir Óla sem býr í San Francisco. Fyrst var annar söngvari í hljómsveitinni.

Markús hefur einnig verið í hljómsveitunum Glasamar Further than far far og Sofandi. Óli Steins var í Graveslime ásamt Kolla, sem nú er í Retron, og Gylfi er í Kimono

Útgefin verk 
Heimsfriður í Chile - stuttskífa 2004, Grandmother's records
Ghost of the Bollocks to Come - Breiðskífa 2007, Grandmother's records

Einnig hafa komið út nokkur „demó“ í takmörkuðu magni og takmörkuðu aðgengi.

Tenglar 
Skátar á MySpace

Íslenskar hljómsveitir
Stólpípa

Stólpípa er áhald til að láta vökva renna inn í endaþarm og neðri hluta ristils um bakrauf. Það er einnig haft um læknismeðferðina sjálfa og þá talað um að setja einhverjum stólpípu. Sá verknaður er einnig nefndur innhelling. Mönnum er yfirleitt sett stólpípa gegn hægðatregðu, en einnig til að koma vökva, sem inniheldur lyf, næringu eða rannsóknarefni í endaþarm. Einnig láta sumir setja sér stólpípu við ristilhreinsun, en sú aðferð er umdeild. 

Einnig er talað um að setja einhverjum dás í sömu merkingu og einnig er sagt við vissar aðstæður að setja einhverjum sáputappa. Sáputappinn er þó líklega sú aðferð að losa um hægðartregðu með því að stinga agnarögn úr sápustykki upp í endaþarm til að losa um, og engin stólpípa notuð til verksins. Er það gömul aðferð, og ekki mikið notuð nútildags. 
 

Læknisfræði
Fyrsti vetrardagur

Fyrsti vetrardagur er fyrsti laugardagur að lokinni 26. viku sumars (eða 27. viku sumars sé um sumarauka að ræða). Hann er fyrsti dagur fyrsta vetrarmánaðarins gormánaðar, í gamla norræna tímatalinu. 

Fyrsta vetrardag ber upp á 21.-27. október, nema í rímspillisárum, þá 28. október. Í gamla stíl var vetrarkoman 10.-17. október ef miðað er við föstudag.

Fyrsti vetrardagur á næstu árum 
 2020 - 24. október
 2021 - 23. október
 2022 - 22. október
 2023 - 28. október
 2024 - 26. október
 2025 - 25. október
 2026 - 24. október
 2027 - 23. október
 2028 - 21. október
 2029 - 27. október
 2030 - 26. október
 2031 - 25. október
 2032 - 23. október
 2033 - 22. október
 2034 - 21. október
 2035 - 27. október
 2036 - 25. október
 2037 - 24. október

Tengt efni  
 Sumardagurinn fyrsti.

Heimildir 
Almanaksskýringar (Þorsteinn Sæmundsson) (Sótt 20. apríl 2007)
Dagarnir.is (sótt 22. Nóvember 2022)￼

Dagatal
Hvalveiðiskip

Hvalveiðiskip er skip sem er útbúið til hvalveiða.

Fram á 18. öld voru hvalir skutlaðir af léttabátum og síðan dregnir að skipshlið. Til að vinna hvalinn þurfti að draga hann í land þar sem spikið var brætt í sérstökum ofnum. Dæmi um slíkan ofn frá 17. öld hefur verið grafið upp á Strákatanga í Steingrímsfirði.

Á 19. öld voru hvalveiðiskip yfirleitt þrímastra barkskip með sérstakan útúnað til að bræða hvalspikið um borð.

Frá fyrri hluta 20. aldar hafa hvalveiðiskip verið fremur lítil skip (um 200 tonn) með skutulbyssu fremst á bakkanum og mastur með útsýnispalli. Þau draga hvalina við skipshlið að hvalstöð á landi eða stærra verksmiðjuskipi.

Skip
Hvalveiðar
Víðavangshlaup ÍR

Víðavangshlaup ÍR er víðavangshlaup sem hlaupið er árlega á sumardaginn fyrsta. Hlaupið er skipulagt af Íþróttafélagi Reykjavíkur og hefst og lýkur í miðbænum. Hlaupið var fyrst skipulagt árið 1916 og er því elsta víðavangshlaup á Íslandi. Fyrsta árið var það 2,5 km á lengd en árið eftir var það lengt í 4 km. Upphaflega var hlaupið yfir móa, girðingar, skurði og fleiri hindranir, en nú er það orðið götuhlaup. 

Frjálsíþróttamót og -keppnir
Akihito

Akihito (23. desember 1933) er fyrrverandi keisari Japans. Hann var keisari síðan faðir hans, Hirohito, lést árið 1989 þar til hann sagði af sér árið 2019. Það er siður í Japan að eftir andlát keisara fái hann nýtt nafn og eftir andlát Akihitos verði hann kallaður Heisei keisari, en nöfnin koma yfirleitt frá stjórnartíð hvers keisara, en stjórnartíð Akihitos er einmitt kölluð Heisei.

Japanska ríkisstjórnin tilkynnti í desember árið 2018 að Akihito myndi segja af sér þann 30. apríl 2019 og að Naruhito krónprins myndi setjast á keisarastól. Akihito hafði viðrað hugmyndir um að láta af störfum vegna hás aldurs frá árinu 2016. Þegar Akihito sagði af sér var það í fyrsta sinn í 200 ár sem keisari Japans gerði slíkt.

Fjölskylda 
Þann 10. apríl 1959 giftist Akihito Michiko Shoda en hún var fyrst kvenna af alþýðlegu bergi brotin til að giftast inn í keisarafjölskylduna. Þau eiga þrjú börn:

 Naruhito keisari (f. 1960), er giftur Masako keisaraynju (f. 1963). Þau eiga eina dóttur, Aiko prinsessu (f. 2001)

 Akishino prins (f. 1965), er giftur Kiko prinsessu (f. 1966). Þau eiga þrjú börn, Mako prinsessu (f. 1991), Kako prinsessu (f. 1994), og Hisahito prins (f. 2006).

 Sayako fyrrum prinsessa (f. 1969). Samkvæmt japönskum lögum er prinsessum sem gifta sig skylt að yfirgefa keisarafjölskylduna og eru þær þá ekki partur af henni lengur.

Einnig samkvæmt japönskum lögum geta karlmenn bara tekið við keisaraembættinu, og því var beðið með mikilli væntingu eftir fæðingu prins sem gerðist svo þegar Hisahito prins fæddist árið 2006. Því er drengurinn þriðji í erfðaröðinni, á eftir föður sínum og frænda.

Tilvísanir

Japanskeisarar
Saga tölvuleikjavéla (sjötta kynslóð)

Sjötta kynslóð tölvuleikjavéla (stundum sagt 128-bita tímabil) eru tölvuleikir, leikjatölvur og handleikjatölvur á 21. öld. Það er meðal annars Sega Dreamcast, Sony PlayStation 2, Nintendo GameCube og Microsoft Xbox. Þetta tímabil byrjaði 27. nóvember 1998 þegar Dreamcast kom út og í mars 2000 bættist PlayStation 2 við. Hætt var við Dreamcast í mars 2001 og sama ár komu Nintendo GameCube í september og Xbox í nóvember.

Leikjatölvur
Hákon krónprins

Hákon krónprins (Haakon Magnus) (f. 20. júlí 1973) er krónprins Noregs. Hann er sonur Haraldar Noregskonungs og Sonju drottningar.

Fjölskylda 
Þann 25. ágúst 2001 giftist Hákon Mette-Marit Tjessem Høiby, og við giftinguna varð hún krónprinsessa Noregs. Mette-Marit var einstæð móðir þegar þau kynntust, og varð það til þess að margir Norðmenn voru ekki alls kostar sáttir við konuefni prinsins. Nú er þó öldin önnur og flestir hafa tekið hana í sátt. 

Hákon á tvö börn með Mette-Marit, Ingiríði Alexöndru (f. 21. janúar 2004) og Sverri Magnús (f. 3. desember 2005).

Norska konungsfjölskyldan
Fólk fætt árið 1973
Lukkuborgarætt
Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu
Efnahvarf

Efnahvarf er breyting sem verður á rafeindabúskap efnis eða efna þannig að nýtt eða ný efni myndast vegna endurröðunar rafeindanna. Engin breyting verður á kjarna við efnahvarf (breytingar á kjarna kallast kjarnahvarf). Efnin sem breytast eru kölluð hvarfefni en efnin sem myndast eru kölluð myndefni. Bæði hvarfefnin og myndefnin geta samanstaðið af frumefnum og sameindum. Efnahvörfum er lýst með efnajöfnum, t.d. 
2H2 + O2 => 2H2O.

Efnahvörf, sem þurfa hita til að ganga, t.d. bráðnun íss, kallast innvermin, en útvermin ef þau mynda hita, t.d. bruni.

Tenglar
Oddi (Rangárvöllum)

Oddi er bær og kirkjustaður á Rangárvöllum í Rangárvallasýslu. Bærinn stendur á oddanum sem myndast á milli Ytri- og Eystri-Rangánna og Þverár, þar sem hún rennur saman við Ytri-Rangá og ber því nafn með rentu. Þar hefur verið kirkja síðan í öndverðri kristni. Þar bjó Sæmundur fróði Sigfússon og afkomendur hans eftir hann í tvær aldir og nefndust þeir Oddaverjar.

Í Odda hafa verið margir frægir prestar, þeirra frægastur er Sæmundur fróði Sigfússon. Aðrir þekktir prestar voru til dæmis Matthías Jochumsson um tíma á 19. öld og Arngrímur Jónsson um tíma á 20. öld.

Tenglar
 Við Oddastað. Jónas Jónsson, Andvari 1. janúar 1947, bls. 64–78.

Íslenskir bæir
Kirkjustaðir í Rangárvallasýslu