alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Útlegð

Útlegð merkir það þegar fólk hrekst úr samfélagi því sem það tilheyrir vegna lögbrota eða átaka, og fær ekki að snúa aftur. Útlægt fólk „leggst út“, það er fer frá heimahögum sínum og flyst út í óbyggðir eða til annarra landa. Útlegðardómum fylgir yfirleitt að fólk telst friðlaust eða griðlaust í heimahögum sínum, sem merkir að það standi utan við vernd laga og réttar og sé þannig í reynd réttdræpt.

Útlegð á þjóðveldisöld
Á þjóðveldisöld var útlegð ein þriggja tegunda refsinga sem beitt var samkvæmt lögum Grágásar. Útlegð táknaði þá ekki að menn væru dæmdir útlægir úr samfélaginu, heldur misháar fébætur (útlegð = „að leggja út fé“) sem sekur maður átti að greiða þeim sem hann hafði brotið gegn og var þetta því vægasta tegund refsinga. Á seinni tímum hefur orðið útlegð verið notað um hinar tvær tegundir refsinga þjóðveldisaldar, fjörbaugsgarð (þegar menn voru skyldaðir til að fara úr landi í þrjú ár) og skóggang (þegar menn voru dæmdir friðlausir og réttdræpir og urðu að vera í felum í óbyggðum til að eiga von um að komast af).

Þeim sem var dæmdur fjörbaugsgarður nefndust fjörbaugsmenn. Þeim var skylt að fara af landi brott innan þriggja sumra frá því að þeir voru dæmdir og skyldu þeir dveljast erlendis í þrjú ár. Fjörbaugsgarður var séríslensk refsing sem tekin var upp skömmu fyrir kristnitöku.

Skóggangur var harðasta refsingin samkvæmt Grágás. Þeir sem dæmdir voru sekir skógarmenn nutu ekki lengur réttarverndar, voru griðlausir og útskúfaðir úr samfélaginu og réttdræpir hvar sem til þeirra náðist og áttu oftast ekki annars úrkosti en að leggjast út - í Noregi í skógum en á Íslandi frekar í óbyggðum. Sumir fundu sér hellisskúta eða annað afdrep nærri byggð og þá oft í nágrenni við einhverja sem voru þeim vinveittir og gátu liðsinnt þeim. Á meðal skógarmanna sem þekktir eru úr Íslendingasögum má nefna Gretti sterka, Gísla Súrsson, Hörð Grímkelsson og Þorgeir Hávarsson.

Refsingar
Grágás
Núðla

Núðlur eru matur gerður úr gerlausu deigi og eru yfirleitt soðnar í vökva en stundum steiktar eða djúpsteiktar. Til eru ýmsar tegundir af núðlum. Sumar eru matreiddar um leið og þær hafa verið búnar til en aðrar eru geymdar til síðari tíma og eru þá þurrkaðar eða kældar. 

Orðið núðla er komið úr þýsku, Nudel, og gæti verið tengt latneska orðinu nodus (sem þýðir „hnútur“). Núðlur eru til í ýmsum formum þótt mjóar lengjur, ýmist sívalar eða flatar, séu algengastar. Pasta er í rauninni núðlur en á íslensku og ýmsum öðrum málum er gerður greinarmunur á því og öðrum núðlum og yfirleitt einungis átt við austurlenskar núðlur þegar talað er um núðlur.

Núðlur eru borðaðar víða, til dæmis í Kína, Japan, Kóreu, Indónesíu og ýmsum Evrópulöndum, svo sem Þýskalandi. Á Vesturlöndum eru núðlur yfirleitt búnar til úr hveiti og oft einnig eggjum. Hveitinúðlur eru einnig algengar í Asíu en þar eru núðlur þó ekki síður úr hrísgrjónum. Einnig eru núðlur gerðar úr bókhveiti og fleiri korntegundum, kartöflum eða baunum.  

Núðlur eiga sér langa sögu. Í Kína fundu fornleifafræðingar árið 2002 leirskál með núðlum sem taldar voru um 4000 ára gamlar og voru ágætlega varðveittar. Þær voru gerðar úr tveimur tegundum af hirsi. Núðlur eru fyrst nefndar í skriflegri kínverskri heimild sem er að minnsta kosti 1800 ára gömul og er talið að þær hafi verið orðnar algengur matur í Kína um það leyti.

Á 5. öld voru Arabar farnir að hafa með sér núðlur sem nesti á langferðum og er það elsta heimildin sem þekkt er um þurrkaðar núðlur eða pasta. Þeir fluttu að líkindum pasta eða núðlur úr durumhveiti með sér þegar þeir lögðu Sikiley undir sig seint á 7. öld og til eru skriflegar lýsingar á itriyya, löngum og mjóum hveitinúðlum, frá 9. öld. Pasta hefur því borist með Aröbum til Ítalíu en ekki með Marco Polo, eins og stundum er haldið fram.

Þýskar eggjanúðlur, spätzle, eru fyrst nefndar í heimildum 1725 en eru taldar mun eldri.

Pasta
Núðlur
Kvikuhólf

Kvikuhólf er rými neðanjarðar fyllt albráðinni kviku. Kvikuhólf verður til þegar kvika úr kvikuþró rennur um innskot og nær að einangra sig frá kvikuþrónni. Hólf þessi geta verið um 20 til 200 km3 að stærð og eru á eins til þriggja kílómetra dýpi.

Heimildir 
 

Eldfjallafræði
de:Magmaherd
Kvikuþró

Kvikuþró er stórt rými neðanjarðar fyllt hlutbráðinni kviku. Kvikuþrær verða til þegar kvika frá möttli mætir fyrirstöðu í þéttari jarðlögum. Með tímanum bætist meiri kvika við og þykkari jarðlögin blása út. Þrýstingur á kvikuþróm veldur því að kvikan sprengir rifur í jarðskorpuna og leitast undan þrýstingnum. Eldgos á sér stað ef kvikan kemst að yfirborði.

Þær kvikuþrær sem vitað er um eru að jafnaði á eins til tíu kílómetra dýpi.

Heimildir 
 

Eldfjallafræði
Hlutbráðnun

Hlutbráðnun nefnist það ferli þegar aðeins hluti þéttefnis bráðnar. Oftast er hugtakið notað í bergfræði og á við hlutbráðnun bergs. Þær kristalgerðir sem hafa lágt bræðslumark bráðna en aðrar haldast í föstu formi.

Talið er að hlutbráðnun sé þess valdandi að súrari hluti kviku í kvikuþróm safnist fyrir efst í þrónni.

Bergfræði
Eldfjallafræði
Flúorbæting drykkjarvatns

Flúorbæting drykkjarvatns kallast sú aðferð að bæta flúoríði í drykkjarvatn til þess að draga úr tannskemmdum. Flúorbætt vatn inniheldur flúoríð í magni sem getur hindrað tannskemmdir, en flúoríð finnst einnig náttúrulega í vatni. Alþjóða heilbrigðisstofnunin mælir með magni flúoríðs á bilinu 0,5 til 1,0 mg á hvern lítra vatns. 

Flúoríð finnst einnig í salti og mjólk og því er gjarnan bætt í tannkrem.

Heimildir 

Tannlækningar
MG42

MG 42 (stytting á Maschinengewehr 42) var þýsk vélbyssa og eitt af þekktari vopnum síðari heimsstyrjaldarinnar. Framleiðsla var hafin 1942 og á meðan á stríðinu stóð voru framleidd um 750 þúsund stykki. Andstæðinga þjóðverja óttuðust vopnið mikið enda var það vel heppnað.

MG42 var hægt að nota á þrífæti eða tvífót, sérstökum fót fyrir loftvarnir og var oft sett á ökutæki þeim til varnar. Hún skaut á sérlega hárri tíðni (um 1500 skot á mínútu, eða 20 á sekúndu) en það gerði það af verkum að hljóðið var auðþekkjanlegt. Hún skaut 7,92 mm Mauser riffilskotum, vó um 11,5 kg og það var sérlega fljótlegt að skipta um hlaup á henni. 

Upphaflega var hún hönnuð sem endurbætt, ódýrari og léttari byssa í stað MG34 sem var of dýr og timafrek í framleiðslu. Það gekk allt eftir þó að möguleikum MG34 á að nota hana hálfsjáfvirka og nokkru af nákvæmni MG34 hafi verið fórnað. 

MG 42 ásamt fyrirrennara sínum MG34 hafði mikil áhrif á ótal nýrri gerðir vopna og MG3 sem er enn í notkun þýska hersins er raunar mjög lítið breytt útgáfa af MG42.

Skotvopn
Skjór

Skjór  (fræðiheiti: Pica pica) er fugl af hröfnungaætt. Skjórinn er þekktur fyrir að vera glysgjarn, enda safnar hann eða stelur smáhlutum sem glitra og kemur fyrir í hreiðri sínu.

Tilvísanir 

Hröfnungaætt
Strætisvagnar Kópavogs

Strætisvagnar Kópavogs (SVK) voru stofnaðir 1. mars 1957 og höfðu það að markmiði að sjá um almenningssamgöngur í Kópavogi með rekstri strætisvagnakerfis. Kópavogsbær hafði fram að því haldið upp samgöngum með leigu á almenningsvögnum eða í gegnum Landleiðir.

Byggðasamlagið Almenningsvagnar tók við rekstri strætisvagna á höfuðborgarsvæðinu utan Reykjavíkur og hófst akstur á þess vegum 15. ágúst 1992 og markaði það endalok SVK.

Heimildir

4/2005 Framfarafélagið Kópavogur, fundargerðabók AA/1 bls. 78-79.
Andrés Kristjánsson. "Strætisvagnarnir". (bls 227-232). Saga Kópavogs. III Þættir úr kaupstaðarsögunni 1955-1985. Ritstj. Andrés Kristjánsson og Björn Þorsteinsson. Kópavogi 1990.
Andrés Kristjánsson. "Atvinna, þjónusta og samgöngur" (bls. 202) Saga Kópavogs. II Frumbyggð og hreppsár 1935-1955. Kópavogi 1990. 

Kópavogur
Samgöngur á Íslandi
Almenningsvagnar

Almenningsvagnar byggðasamlag er byggðasamlag sveitarfélaganna Bessastaðahrepps, Garðabæjar, Hafnarfjarðar, Kjalarneshrepps, Kópavogs og Mosfellsbæjar. Það var stofnað til að hafa á einni hendi almenningssamgöngur þessara sveitarfélaga. Það tók til starfa 15. ágúst 1992, fyrirtækin Hagvagnar hf. og Meiriháttar hf. sáu um akstur.

Þann 1. júlí 2001 tók Strætó byggðasamlag við verkefnum Almenningsvagna.

Heimildir
Byggðasamlag

Byggðasamlag (skammstafað bs.) er stjórnsýslueining þar sem tvö eða fleiri sveitarfélög standa saman að rekstri varanlegra verkefna. Dæmi um slík byggðasamlög eru Strætó bs. og Atvinnuþróunarfélag Eyjafjarðar bs.

Stjórnsýsla
Seldælir

Seldælir voru íslensk höfðingjaætt á Sturlungaöld. Ríki þeirra var á sunnan- og vestanverðum Vestfjörðum en Vatnsfirðingar réðu norður- og austurhluta Vestfjarðakjálkans. Ættin er kennd við bæinn Selárdal í Arnarfirði.

Karllegg ættarinnar má rekja til Geirþjófs Valþjófssonar landnámsmanns í Arnarfirði en ættin er þó oftast talin frá Bárði svarta Atlasyni, bónda í Selárdal. Sonur Bárðar var Sveinbjörn goðorðsmaður og læknir á Eyri og sonur hans Hrafn Sveinbjarnarson læknir á Eyri. Hann átti í deilum við Þorvald Snorrason, leiðtoga Vatnsfirðinga, sem náði Hrafni á sitt vald og lét höggva hann 4. mars 1213. Tveir elstu synir Hrafns, Sveinbjörn og Krákur, voru höggnir eftir Örlygsstaðabardaga 1238 og aðrir tveir höfðu drukknað við Grímsey 1231, svo að ríki Seldæla gekk til Hrafns Oddssonar, dóttursonar Hrafns læknis.

Sturlungaöld
Homo unius libri

Homo unius libri (latína „manneskja einnar bókar“) er orðasamband sem er oftast eignað Tómasi af Aquino. Það er sagt að Tómas hafi orðað þetta sem „hominem unius libri timeo“ sem merkir „ég óttast manneskju einnar bókar“. Setningin hefur verið túlkuð á marga vegu, til dæmis sem gagnrýni á þá sem hafa aðeins lesið eina bók og ábending hvað þeir sem hafa lesið eina bók spjaldanna á milli búa yfir hættulegri þekkingu.

Heimildir 

Latnesk orðasambönd
Big Nose Band

Big Nose Band, stundum kallað Stockfield Big Nose Band eða Big Nós Band, var íslensk rokkhljómsveit. Í frumútgáfunni voru auk Pjeturs Stefánssonar,  Halldór Bragason á bassa og Sigurður Hannesson á trommur, Björgvin Gíslason og Tryggvi Hübner á gítar. Þannig var Tryggvi Hübner til dæmis í sveitinni á Melarokki í ágúst 1982.

Hljómsveitin gaf út eina breiðskífu 1983 Tvöfalt siðgæði eftir miklar mannabreytingar og tilraunir í lagasmíðum.
Pjetur Stefánsson stofnaði síðan hljómsveitina PS&CO stundum kölluð Pjetur Stefánsson og félagar.

Tengt efni
 PS&CO

Íslenskar rokkhljómsveitir
46

Árið 46 (XLVI í rómverskum tölum) var í gregoríanska tímatalinu almennt ár sem byrjaði á sunnudegi.

Atburðir

Fædd 
 Plútarkos, grískur sagnaritari. (Ártal ekki nákvæmt)

Dáin 
 Roimitalkes III frá Þrakíska konungdæminu Sapes (myrtur).

46
41-50

als:40er#46
Lois Lane

Lois Lane er teiknimyndapersóna úr DC myndasöguheiminum. Hún er náinn samstarfsmaður Clark Kent, öðru nafni Superman. Í sögunni vinna þau bæði sem blaðamenn hjá Daily Planet. Hún er þekkt í þáttunum frá 1952, Adventures of Superman og kvikmyndinni Superman frá 1978 þar sem hún var leikin af Margot Kidder.

Myndasögupersónur
Jalal Dabagh

Jalal Dabagh (fæddur 12. maí 1939 í bænum Silêmanî í Suður-Kúrdistan) er kúrdískur stjórnmálamaður, rithöfundur og blaðamaður. 

Jalal Dabagh hefur skrifað og þýtt margar bækur, meðal annars þýtt á kúrdísku Kommúnistaávarpið.

Tilvísanir
Serres

Serres (gríska: Σέρρες) er borg í Makedóníuhéraði í Grikklandi. Borgin stendur á sléttu, um 24 km. norðaustur af Strymon fljóti og um 69 km. norðaustur af höfuðstað Makedóníuhéraðs, Þessalóniku. Ródópe-fjöll liggja einnig í norðaustur af borginni. Íbúafjöldi árið 2001 var 56.145.

Borgir á Grikklandi
Milo Pressman

Milo Pressman er einn af persónunum í bandarísku sjónvarpsþáttunum 24 og er leikinn af Eric Balfour.

Persónur í 24 (sjónvarpsþáttur)
Morgron 2009

Morgron 2009 var Mælsku- og rökræðukeppni grunnskóla Reykjavíkur og nágrennis (Morgron) sem haldin var árið 2009. Þetta var í fyrsta skiptið sem Morgron var haldin eins og hún er nú. Sigurliðið var lið Seljaskóla.

Úrslit
Úrslit Morgron 2009 fóru fram í Ráðhúsi Reykjavíkur þar sem Seljaskóli hafði betur gegn Hagaskóla. Umræðuefnið var "Ef við finnum geimverur, eigum við að boða þeim kristna trú?", Hagaskóli með, Seljaskóli á móti. Ræðumaður kvöldsins var Álfur Birkir Bjarnason úr Seljaskóla.

Sigurlið Seljaskóla
Liðsstjóri:
Frummælandi:
Meðmælandi: Álfur Birkir Bjarnason
Stuðningsmaður:

Taplið Hagaskóla
Liðsstjóri: Anna Lotta Michaelsdóttir
Frummælandi: Ólafur Kjaran Árnason
Meðmælandi: Guðmundur Jóhann Guðmundsson
Stuðningsmaður: Birna Ketilsdóttir

Frekara lesefni
 Grein af vefsvæði Morgunblaðsins, 21. maí 2009: Eigum við að boða geimverum kristna trú?

Morgron
Sakis Rouvas

Anastasios „Sakis“ Rouvas (gríska: Αναστάσιος „Σάκης“ Ρουβάς, fæddur 5. janúar 1972) er grískur söngvari.

Útgefið

Plötur 
 Sakis Rouvas (1991)
 Min Andistekese (1992)
 Gia Sena (1993)
 Aima, Dakrya & Idrotas (1994)
 Tora Arhizoun Ta Dyskola (1996)
 Kati Apo Mena (1998)
 21os Akataallilos (2000)
 Ola Kala (2002)
 To Hrono Stamatao (2003)
 S'eho Erotefthi (2005)
 Iparhι Agapi Edo (2006)
 This Is My Lιve (2007)
 ''Irthes (2008)

Smáskífur 
 „Par'ta“ (1991)
 „Theleis I Den Theleis“ (1998)
 „Disco Girl“ (2001)
 „Ola Kala“ (2002)
 „Feelings“ (2003)
 „Dis lui“ (2003)
 „Pes Tis“ (2003)
 „Hronia Polla“ (2003)
 „Shake It“ (2004)
 „Na M'agapas“ (2005)
 „Zise Ti Zoi“ (2007)
 „This Is Our Night“ (2009)

Tengill 
 Sakis Rouvas

Grískir söngvarar
Þátttakendur í söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva
Karl hamar

Karl hamar (latína Carolus Martellus; um 688 – 22. október 741) var frankverskur leiðtogi sem var hallarbryti og þar með valdamesti maðurinn í hinu gríðarstóra Frankaveldi Mervíkinga eftir nokkur átök við aðra aðalsmenn. Hann er þekktastur fyrir sigur sinn á márum frá Spáni í orrustunni við Tours árið 732 sem stöðvaði útþenslu íslam í Vestur-Evrópu og fékk honum viðurnefnið „hamar“. Sonur hans Pípinn stutti varð fyrsti konungur franka af ætt Karlunga.

Frankakonungar
Fólk dáið árið 741
Jean Rollin

Jean Michel Rollin Le Gentil (fæddur 3. nóvember 1938 í París, Frakklandi, dáinn 15. desember 2010) var franskur kvikmyndagerðamaður. Hann er þekktastur fyrir erótískar vampírumyndir.

Franskir kvikmyndagerðarmenn
Byggvín

Byggvín er mjög áfengt öl upprunnið í Bretlandi á 19. öld. Venjulega er byggvín 8-12% að styrkleika sem skýrir nafnið þótt það sé í raun bjór þar sem það er bruggað úr korni fremur en ávöxtum.

Bjór
Enskir áfengir drykkir
Bjórstíll

Bjórstíll er hugtak sem er notað til að flokka bjór eftir ýmsum einkennum á borð við bruggunaraðferð, innihaldsefnum, bragði, lit, styrkleika og uppruna. Hugtakið er tiltölulega nýlegt og á rætur að rekja til tilrauna höfunda bóka um bjór til að flokka ólíkar gerðir. Hugmyndin varð almenn með útgáfu bókarinnar The World Guide to Beer (1977) eftir rithöfundinn Michael Jackson. Til eru mörg eldri dæmi um flokkun ólíkra tegunda bjórs, til dæmis greinarmunur á „litlum“ (veikum) og „stórum“ (sterkum) bjór, munur á óhumluðu öli og humluðum bjór (Holland á 15. öld), og munur á ljósöli og brúnöli (Bretland eftir 17. öld).

Helstu „ættir“ bjórs eru öl (yfirgerjaður bjór), lager (undirgerjaður bjór), villibjór (gerjaður með villigerjun) og bjór gerður með blandaðri aðferð. Dæmi um bjórtegundir sem gerðar eru með blandaðri aðferð eru ýmsir ávaxtabjórar og kryddbjórar, bandarískur gufubjór (undirgerjaður við hita), altbier og kölnarbjór (yfirgerjaðir en lageraðir í kulda). Til eru ýmsir gerjaðir drykkir sem líkjast bjór en teljast ekki formlega til bjórs þar sem engir humlar og/eða ekkert malt er notað við gerð þeirra. Dæmi um slíka drykki eru gruit, kvass, sahti og bosa.

Bjór
Lageröl

Lageröl, lagerbjór eða bara lager (úr þýsku Lager „geymsla“) er fremur ljós bjór sem gerjaður er með lagergeri í kulda („undirgerjaður bjór“). Lageröl er langvinsælsti bjórstíllinn, og er hann drukkinn í meira magni en aðrir stílar hvarvetna. Vinsældir sínar á lageröl meðal annars að þakka aðferð við samfellda gerjun sem nýsjálendingurinn Morton W. Coutts fann upp árið 1953, og sem gerði framleiðslutíma lageröls sambærilegan við framleiðslutíma hefðbundins öls. Helstu afbrigði lageröls eru pilsner, Dortmunder Export og marsbjór (Märzen).

Bjór
Samkeppni

Samkeppni er keppni milli einstaklinga, hópa, dýra, þjóða eða annarra um svæði eða auðlindir af einhverju tagi svo sem mat eða vatn. Samkeppni er sjálfsprottið fyrirbæri sem á sér stað í hvert skipti sem tveir eða fleiri keppa um eitthvað sem ekki er hægt að deila þeirra á milli með góðu móti. Hugtakið samkeppni er sérstaklega notað í hagfræðilegu tilliti og er þá (oftast) átt við samkeppni fyrirtækja á markaði. Þegar samkeppni er takmörkuð er gjarnan talað um fákeppni. Samkeppni getur þó átt við allt milli himins og jarðar. Til að mynda er sagt að samkeppni milli íþróttamanna hvetji þá til afreka.

Hagfræði

eo:Konkuro
fr:Compétition
Rúgbjór

Rúgbjór eða rúgöl er bjór sem gerður er úr meltum rúgi að hluta en meltu byggi eða öðru korni að hluta. Þessi bjór er upprunninn í Bæjaralandi þar sem hann var gerjaður með sama geri og hveitibjór. Rúgbjór er venjulega um 5% að styrkleika og dökkbrúnn á lit en getur verið miklu léttari og ljósari (t.d. kvass og sahti).

Dæmi um rúgbjór eru roggenbier og rauchroggen (Þýskaland), sahti (Finnland), kvass (Mið- og Austur-Evrópa).

Bjór
Selárdalur (Vopnafirði)

Selárdalur er dalur í Vopnafirði. Í honum voru 15 bæir og dalurinn allbyggður en nú eru aðeins Hróaldsstaðir í byggð.
Tún kól var í dalnum á árunum 1965-70, þannig að bændur töldu endurræktun ómögulega.  Þeir seldu veiðifélagi í Reykjavík jarðirnar.

Bæir

Í byggð
Hróaldsstaðir

Í eyði
Breiðamýri
Áslaugarstaðir (í eyði frá 1962)
Leifsstaðir (í eyði frá 1961)
Gömlu-Leifsstaðir
Lýtingsstaðir
Fagurhóll
Þorvaldsstaðir
Selárbakki
Ytri Hamar
Fremri Hamar
Mælifell
Aðalból

Vopnafjarðarhreppur
Dalir á Íslandi
Björn Guðnason

Björn Guðnason (f. um 1470, d. 1518) var íslenskur sýslumaður og höfðingi á 15. og 16. öld. Hann bjó í Ögri við Ísafjarðardjúp, var valdamesti maður á Vestfjörðum um sína daga og átti í miklum deilum við Skálholtsbiskup.

Foreldrar Björns voru Guðni Jónsson (um 1430-1507), sýslumaður og lögréttumaður á Hvammi í Hvammssveit og Kirkjubóli í Langadal, bróðir þeirra Páls Jónssonar lögmanns á Skarði og Orms Jónssonar í Klofa og síðar á Skarði, og kona hans Þóra Björnsdóttir, laundóttir Björns Þorleifssonar ríka. Á meðal systkina Björns var Helga, kona Torfa Jónssonar í Klofa á Landi, bandamanns Bjarnar í deilum við Skálholtsbiskup.

Bjðrn var sagður héraðsríkur stórbokki, óvæginn og harður í horn að taka (Jón Espólín kallar hann illmenni) og deildi hart um vald yfir kirkjujörðum við Stefán Jónsson biskup í Skálholti. Vorið 1513 beittu þeir Jón Sigmundsson lögmaður, sem hafði átt í hörðum deilum við Gottskálk Nikulásson Hólabiskup, sér fyrir Leiðarhólmssamþykkt, þar sem höfðingjar skuldbundu sig til að þola ekki biskupum ójöfnuð en hlíta þó kirkjulögum. Björn mun hafa samið það skjal. Sagt er að Stefán hafi sumarið 1517 komið í Ögur með 300 manna lið en Björn hafi haft að minnsta kosti jafnmarga menn hjá sér. Þó kom ekki til átaka og þeir sættust að sinni en dóu báðir á næsta ári.

Kona hans var Ragnhildur Bjarnadóttir frá Ketilsstöðum á Völlum, dóttir Hákarla-Bjarna Marteinssonar og konu hans Ragnhildar, dóttur Þorvarðar Loftssonar ríka. Á meðal barna þeirra var Guðrún eldri, sem fyrst giftist Bjarna Andréssyni bónda á Brjánslæk og síðar Hannesi Eggertssyni hirðstjóra.

16. öldin
Sýslumenn
Vestfirðir
ÍNN

ÍNN (Íslands nýjasta nýtt) var einkarekin, íslensk sjónvarpsstöð, sem hóf útsendingar 2. október 2007. Stöðin er í eigu Ingva Hrafns Jónssonar, stjórnmálafræðings og fyrrverandi fréttastjóra RÚV og Stöðvar 2. ÍNN senti aðallega út viðtalsþætti um stjórnmál, félagsstarf og daglegt líf. Meðal þátta á stöðinni má nefna Hrafnaþing, Óli á Hrauni, Í nærveru sálar,Punkturinn, Borgarlíf og Í kallfæri. Stöðin varð gjaldþrota árið 2017 og lokaði útsendingum sínum.

Tenglar 
 ÍNN 
 ÍNN á IMDB 

Íslenskar sjónvarpsstöðvar
Puyehue (eldfjall)

Puyehue (spænska: Volcán Puyehue) er virk eldkeila í Andesfjöllum í Suður-Síle. Síðast gaus Puyehue (Cordón Caulle) árið 2011.

Eldfjöll í Chile
Andesfjöll
Los Ríos-fylki
Mapudungun

Mapudungun er tungumál Mapuche-manna í Chile og Argentínu og eru þar um 440.000 menn sem tala málið. 

Argentína
Síle
Tungumál í Suður-Ameríku
Callaqui

Callaqui  (spænska: Volcán Callaqui) er virk eldkeila í Andesfjöllum í Mið-Síle. Jarðfræði Callaqui-eldfjallsins er svipuð og Heklu.

Heimildir  

Eldfjöll í Chile
Andesfjöll
Eldstöðvar undir jökli
Plágan síðari

Plágan síðari var mjög mannskæð farsótt sem gekk á Íslandi á árunum 1494-1495. Yfirleitt er talið að þetta hafi verið lungnapest, sú sama og Svartidauði, sem gekk um landið í upphafi aldarinnar, en þó er ekki fullvíst um hvers konar sjúkdóm var að ræða, en hann var bráðsmitandi og bráðdrepandi.

Plágan er sögð hafa borist til landsins með ensku skipi sem kom til Hafnarfjarðar og segir svo í Árbókum Espólíns: „Um sumarid komu enskir kaupmenn út í Hafnarfyrdi; þar þótti mönnum sem fugl kæmi úr klædi bláu, at því er Jón prestr Egilson segir, og þá var talat; giördi þvínæst sótt mikla, og mannskiæda í landi hér. ... tókst mannfallid um alþíng, oc stód yfir, fyrir sunnann land, fram yfir Krossmessu um haustid, en rénadi nockud þá loft kólnadi.“ 

Pestin gekk þetta sumar um Suður- og Vesturland en árið eftir um Norður- og Austurland. Vestfirðingum tókst að verjast smiti og barst hún aldrei til Vestfjarða. Í sögnum er sagt að konur hafi fundist dauðar með skjólur sínar undir kúm á stöðlum eða við keröld í búrum og ungbörn hafi sogið mæður sínar dauðar. Þeir sem fylgdu líki til grafar hrundu niður á leiðinni og fóru stundum sjálfir í þær grafir sem þeir grófu öðrum.

Hvað sem þessum sögum líður er líklegt að mannfall hafi verið heldur minna en í Svartadauða, a.m.k. virðast áhrifin á þjóðfélagið og atvinnulífið ekki hafa verið alveg jafnmikil. Þó fjölgaði eyðibýlum verulega og sagt er að fátækt fólk hafi komið frá Vestfjörðum eftir pestina og getað fengið góðar jarðir til búsetu. Kirkjan eignaðist líka margar jarðir, sem fólk gaf sér til sáluhjálpar.

Sjá einnig 
 Svartidauði á Íslandi

Heimildir 
 
 

15. öldin
Saga Íslands
Farsóttir
Eric Szmanda

Eric Kyle Szmanda (fæddur 24. júlí 1975) er bandarískur leikari sem erþekktastur fyrir hlutverk sitt sem Greg Sanders í CSI: Crime Scene Investigation.

Einkalíf 
Szmanda er fæddur og uppalinn í Milwaukee í Wisconsin og er af pólskum ættum. Útskrifaðist hann frá American Academy of Dramatic Arts í Pasadena. 

Szmanda er mikill aðdáendi Marilyn Manson. Árið 2003 kom hann fram í tónlistarmyndbandi Mansons við lagið „Saint“ ásamt Asia Argento, sem leikstýrði einnig. Myndbandið hefur aldrei verið frumsýnt í Bandaríkjunum.

Í fyrstu myndinn sem hann vann við, framleiðandinn bað um að hann skipti um nafn.

Szmanda er aðdáandi hljómsveitarinnar Sigurrósar.

Nafnið hans er borið fram sem „Amanda“ með „z“.

Eric Szmanda styrkir bandarísku herferðina fyrir Búrma og hefur hann ferðast til Taílands til þess að sjá aðstæður flóttamanna sem hafa flúið Búrma.

Ferill

Sjónvarp 
Fyrsta sjónvarpshlutverk Szmanda var árið 1999 í sjónvarpsmyndinni Dodge´s City. Frá 1998-1999  lék hann Jacob Resh í The Net. Hefur hann síðan 2000 leikið eitt af aðalhlutverkunum í CSI: Crime Scene Investigation sem Greg Sanders.

Kvikmyndir 
Fyrsta kvikmyndahlutverk Szmanda var árið 2000 í Big Time. Hefur hann síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við The Rules of Attraction, Little Athens og Shadow of Fear.

Kvikmyndir og sjónvarpsþættir

Verðlaun og tilnefningar 
Screen Actors Guild verðlaunin
2005: Verðlaun sem besti leikhópur í dramaseríu fyrir CSI: Crime Scene Investigation
2004: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu fyrir CSI: Crime Scene Investigation
2003: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu fyrir CSI: Crime Scene Investigation
2002: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu fyrir CSI: Crime Scene Investigation

Tilvísanir

Heimildir 
 
 http://www.imdb.com/name/nm0844172/bio

Tenglar 
 Eric Szmanda Bio at CBS - CSI: Crime Scene Investigation 
 

Szmanda, Eric
Szmanda, Eric
Szmanda, Eric
Szmanda, Eric
Szmanda, Eric