alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Nýrómantík

Nýrómantík er bókmenntastefna.

Áhrif nýrómantísku stefnunnar koma fram á Íslandi um aldamótin 1900.

Helstu einkenni hennar eru:
 Listformið er ljóð-leikrit
 Áhersla á formið
 Dýrkun á ofurmenninu
 Texti er torræður, tákn og vísanir
 Veruleiki handan hins sýnilega
 Höfundur upphefur sjálfan sig og tilfinningar sínar
 Höfundur er innhverfur, bölsýnn, lífsþreyttur og hefur engan áhuga á félagslegu umhverfi
 Listin fyrir listina

Upphaf og undirrót nýrómantíkur má rekja til symbólisma sem fram kom í Evrópu í myndlist og bókmenntum seinni hluta 19. aldar. Er sú stefna ein áhrifamesta stefna í ljóðlist 20. aldar og áhrif hennar á Íslandi mjög mikil.

Oft má rekja mikil áhrif frá þýska heimspekingnum Friedrich Nietzsche (1844-1900)

Bókmenntir
Yoko Ono

Yoko Ono Lennon (j. 小野 洋子 Ono Yōko; í Japan er nafn hennar oftast ritað í katakana – オノ・ヨーコ – frekar en kanji) (18. febrúar 1933) er japanskur mynd- og tónlistarmaður. Hún var gift Bítlinum John Lennon og stóð að því að reisa friðarsúluna í Viðey.

Ono, Yoko
Agent Fresco

Agent Fresco er íslensk hljómsveit sem spilar polyrythmískt oddtime-rokk með djass ívafi. Þeir tóku þátt í Músíktilraunum árið 2008 og báru sigur úr bítum, en einnig fengu hljóðfæraleikararnir verðlaun fyrir gítarleik, trommuleik og bassaleik. Á Íslensku tónlistarverðlaununum 2008 hlaut hljómsveitin verðlaun sem Bjartasta vonin.
Árið 2015 fékk Ag­ent Fresco verðlaun fyr­ir plöt­una Destrier sem val­in var rokkplata árs­ins og söngv­ari sveit­ar­inn­ar, Arn­ór Dan, var út­nefnd­ur söngv­ari árs­ins í flokki popp og rokk tón­list­ar.

Haustið 2016 fór Agent Fresco í tónleikaferðalag um Evrópu með sænsku hljómsveitinni Katatonia sem upphitunarband.

Meðlimir 
Hljómsveitina skipa:
 Hrafnkell Örn Guðjónsson, trommur
 Þórarinn Guðnason, gítar, píanó
 Arnór Dan Arnarson, söngur
 Vignir Rafn Hilmarsson, rafmagnskontrabassi,bassi
Fyrrverandi meðlimir:
 Borgþór Jónsson, rafmagnskontrabassi

Útgefið efni 
 A (EP í takmörkuðu upplagi, júní 2012)
 A Long Time Listening (LP, 22. nóvember 2010)
 Lightbulb Universe (EP, 2. desember 2008)
 A Long Time Listening 2010
 Destrier 2015

Tilvísanir 

Íslenskar hljómsveitir
Íslenskar þungarokkshljómsveitir
Sigurvegarar Músíktilrauna
Facon

Facon var íslensk hljómsveit sem var stofnuð á Bíldudal árið 1962. Stofnandi hennar var Hjörtur Guðbjartsson, en aðrir meðlimir hennar voru þeir Jón Kr. Ólafsson, Ástvaldur Jónsson og Jón Ingimarsson. Árið 1969 lauk ferli hljómsveitarinnar með útgáfu fjögurra laga hljómplötu hjá SG - hljómplötum en hún hafði að geyma hið geysivinsæla lag "Ég er frjáls". Þá skipuðu hljómsveitina þeir Pétur Bjarnason á bassa, Ástvaldur Jónsson gítar og píanó, Grétar Ingimarsson trommur og Jón Kr. Ólafsson söngvari.

Útgefið efni 
 Vísitölufjölskyldan - Lag - texti: Syd Barrett - Pétur Bjarnason (1969)
 Ljúfþýtt lag - Lag - texti: Jón Ástvaldur Jónsson - Hafliði Magnússon (1969)
 Ég er frjáls - Lag - texti: Pétur Bjarnason (1969)
 Unaðsbjarta æskutíð - Lag - texti: Jón Ástvaldur Jónsson - Hafliði Magnússon (1969)

Tenglar 
 Hljómplötur; grein í Morgunblaðinu 1969
 Glatkistan

Íslenskar hljómsveitir
Kobe

er höfuðborg Hyogo héraðs í Japan og mikilvæg hafnarborg með 1,5 milljón íbúa.

Saga 
Þann 17. janúar árið 1995 var jarðskjálfti í Kobe þar sem um 4600 manns fórust og yfir 240 þúsund misstu heimilin sín.

Japanskar borgir
 *
Eneas

Eneas (forngrísku: Αἰνείας, Æneias) var í grísk-rómverskri goðafræði tróversk hetja, sonur Ankísesar og gyðjunnar Afródítu (Venusar í rómverskum bókmenntum). Faðir hans var frændi Príamosar, konungs í Tróju.

Eneas kemur fyrir í Ilíonskviðu Hómers, þar sem Póseidon bjargar honum úr einvígi við Akkilles vegna þess að honum voru ætluð önnur örlög en að deyja í Tróju. Í rómverskum bókmenntum var snemma farið að líta á Eneas sem stofnföður rómversku þjóðarinnar og forföður Rómúlusar. Hann er aðalpersóna Eneasarkviðu rómverska skáldsins Virgils en kviðan lýsir m.a. hrakningum Eneasar frá Tróju, komu hans til Ítalíu og baráttu hans þar fyrir því að stofna eigið ríki.

Persónur í Eneasarkviðu
Persónur í Hómerskviðum
Menn og hetjur í grískri goðafræði
Rómversk goðafræði
Stefán Eiríksson

Stefán Eiríksson (fæddur 6. júní 1970 á Akureyri) er íslenskur lögfræðingur og útvarpsstjóri RÚV. Áður hefur hann verið lögreglustjóri á höfuðborgarsvæðinu og borgarritari Reykjavíkurborgar.

Námsferill 
Stefán lauk grunnskólaprófi frá Hagaskóla í maí 1986 og stúdentsprófi frá Menntaskólanum við Hamrahlíð í desember 1990. Keppti í Morfís og Gettu betur fyrir hönd MH, var m.a. valinn ræðumaður Íslands í úrslitakeppni Morfís 1989. Útskrifaðist frá lagadeild Háskóla Íslands í febrúar 1996. Formaður Orators félags laganema 1993-1994 og sat í Stúdentaráði HÍ fyrir Vöku fls. 1992-1994.

Starfsferill 

Stefán var blaðamaður á Tímanum 1990-1991 og á Morgunblaðinu 1991-1996 samhliða laganámi. Var ráðinn lögfræðingur í dóms- og kirkjumálaráðuneytinu frá ársbyrjun 1996, starfaði í sendiráði Íslands í Brussel frá 1999-2001 og sinnti þar verkefnum á sviði dóms- og innanríkismála, þar á meðal á vettvangi Schengen samstarfsins. Hann var skipaður skrifstofustjóri dómsmála- og löggæsluskrifstofu dóms- og kirkjumálaráðuneytisins 1. janúar 2002 og síðar sama ár staðgengill ráðuneytisstjóra. Í stjórn Neyðarlínunnar frá árinu 2002 og stjórnarformaður til ársins 2007. Skipaður lögreglustjóri á höfuðborgarsvæðinu frá 15. júlí 2006. Sviðsstjóri velferðarsviðs Reykjavíkurborgar frá 1. september 2014. Hefur sinnt stundakennslu í Háskóla Íslands og við Háskólann í Reykjavík og kenndi lögfræði í Menntaskólanum við Hamrahlíð samhliða laganámi. Í desember 2016 réð borgarráð Reykjavíkurborgar Stefán í starf borgarritara.  

Stefán var ráðinn útvarpsstjóri RÚV í janúar 2020.

Tilvísanir 

Íslenskir lögfræðingar
Íslenskir lögreglustjórar
Útvarpsstjórar RÚV
Stúdentar úr Menntaskólanum við Hamrahlíð
Jón H.B. Snorrason

Jón H. B. Snorrason aðstoðarlögreglustjóri og saksóknari hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu fæddist 14. nóvember 1954. Hann lauk landsprófi frá héraðsskólanum að Skógum 1971, verslunarprófi frá Verslunarskóla Íslands 1973, stúdentsprófi frá Menntaskólanum við Tjörnina 1977, embættisprófi í lögfræði frá Háskóla Íslands 1984 og prófi frá Politihögskolen í Oslo í Noregi í rannsókn og saksókn efnahagsbrota 1993.

Jón starfaði sem lögreglumaður hjá embætti lögreglustjórans í Reykjavík 1976-1979, sem rannsóknarlögreglumaður hjá rannsóknarlögreglu ríkisins samhliða laganámi 1979-1984, var löglærður fulltrúi hjá rannsóknarlögreglu ríkisins frá 1984-1987, deildarstjóri og síðar yfirlögfræðingur hjá sama embætti frá 1987-1996 og settur vararannsóknarlögreglustjóri ríkisins 1996-1997. Hann var skipaður saksóknari og yfirmaður efnahagsbrotadeildar ríkislögreglustjóra frá 1997-2006 og aðstoðarlögreglustjóri og saksóknari hjá embætti lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu frá 1. janúar 2007. 

Jón hefur starfað í fjölmörgum nefndum á vegum hins opinbera, einkum á sviði lögreglumála og refsiréttar. Hann hefur verið prófdómari við lagadeild Háskóla Íslands frá árinu 1995 og stundakennari við lagadeild Háskólans í Reykjavík og Lögregluskóla ríkisins. Þá hefur hann verið settur sýslumaður og dómari tímabundið og vegna einstakra verkefna.  Er varafulltrúi í GRECO, ríkjanefnd gegn spillingu og hefur tekið þátt í sérfræðinganefnd á vegum þess.
Hektor

Þessi grein fjallar um hetjuna í Hómerskviðum. Um aðra notkun orðsins, sjá aðgreiningarsíðuna.

Hektor (Ἕκτωρ, sá sem heldur) er í grískri goðafræði prins í Tróju og helsta hetja og leiðtogi Trójumanna í Trójustríðinu. Hann er sonur Príamosar konungs og Hekúbu drottningar og afkomandi Dardanosar, konungs á Idafjalli, og Tróss, stofnanda Trójuborgar.

Menn og hetjur í grískri goðafræði
Persónur í Hómerskviðum
Sólon

Þessi grein fjallar um forngríska löggjafann. Um nafnið, sjá Sólon (nafn).

Sólon (á forngrísku Σόλων, um 638 f.Kr. – 558 f.Kr.) var aþenskur stjórnmálamaður, löggjafi og lýrískt skáld og þekktur sem einn helsti stofnfaðir aþenska borgríkisins og honum er gjarnan eignaður heiðurinn af því að hafa lagt hornsteininn að aþenska lýðræðinu. Pásanías taldi Sólon einn af vitringunum sjö.

Neðanmálsgreinar

Tenglar 
 

Forngrískir stjórnmálamenn
Lustenau

Lustenau er borg í fylkinu Vorarlberg í Austurríki. Áætlaður íbúafjöldi árið 2016 var 22 þúsund.

Tenglar 
 Lustenau

Borgir í Austurríki
Rodrigíska

Rodrigíska (rodrigíska: Kreol rodriguais) er kreólískt tungumál sem er talað í Máritíus og er opinbert tungumál í Rodrigueseyjum. Rodrigíska er talað af 40.000 manns, flestir sem búa í Rodrigueseyjum. Tungumálið er mjög svipuð frönsku, og er eiginlega stundum kallað mállýska frönsku.

Nokkrar setningar og orð

Tenglar 
 Ethnolouge Álitsgerðin (á ensku)

Kreólísk tungumál
Mineral-sýsla, Vestur-Virginíu

Mineral er sýsla í austurhluta Vestur-Virginíu í Bandaríkjunum. Íbúafjöldi sýslunnar var 27.078 árið 2000. Sýslan er 852 km² að flatarmáli. Sýslan dregur nafn sitt af steinefni.

Aðliggjandi svæði 
Allegany-sýsla (Maryland) (norðri)
Hampshire-sýsla (austri)
Grant-sýsla (suðri)
Garrett-sýsla (Maryland) (vestri)

Borgir og bæir

Sveitarfélög 

Mineral
Prolog

Prolog (franska: PROgramation et LOGique) er forritunarmál sem á rætur að rekja til hóps í kringum franska tölvunarfræðinginn Alain Colmerauer við háskólans í Marseille-Aix og kom fram árið 1972. Þróun þess er nátengd rannsóknum í gervigreind og tungutækni, einkum málgreiningu, en það hefur líka verið notað meðal annars við þróun sérfræðikerfa, hugbúnaðar fyrir sjálfvirkar sannanir, leiki og símsvörunarkerfi.

Prolog tilheyrir flokki rökforritunarmála. Það eru einungis þrjár „byggingareiningar“ í Prolog: staðreyndir, reglur og fyrirspurnir. Safn af staðreyndum og reglum er kallað þekkingargrunnur og lýsir venslum í því viðfangsefni sem þekkingargrunnurinn snýst um. Forritun í Prolog snýst um það að skrifa slíka þekkingargrunna. Notkun Prolog-forrita felst í því að spyrja þekkingargrunninn um þær upplýsingar sem í honum eru.

Staðreyndir 
Staðreyndir eru notaðar til þess að setja fram fullyrðingar sem við göngum út frá að séu sannar, t.d.:

nemandi(Helga).
kennirNamskeid(Guðrún,TÖL203).
tekurNamskeid(Helga,TÖL203).

Hér erum við komin með lítinn þekkingargrunn sem segir okkur að Helga sé nemi, Guðrún kenni námskeiðið TÖL203 og Helga sé nemandi í námskeiðinu TÖL203. Nú er hægt að skrifa fyrirspurn og spyrja þekkingargrunninn, t.d.:

nemandi(Helga).

og Prolog-túlkurinn svarar: yes

Ef við sendum fyrirspurnina nemandi(Sigga). á þekkingargrunninn, myndi túlkurinn svara no, vegna þess að Sigga er ekki skilgreind sem nemandi í þekkingargrunninum okkar.

Reglur 
Reglur lýsa upplýsingum sem eru sannar að gefnum ákveðnum skilyrðum. Reglur eru skilgreindar á forminu haus :- stofn og hausinn er ekki sannur nema stofninn sé sannur, t.d.:

kennirNemanda(X,Y) :- kennirNamskeid(X,M), tekurNamskeid(Y,M).

Þessi regla tilgreinir að X sé kennari Y, en aðeins ef þær staðreyndir eru líka sannar að annars vegar X kenni námskeið M og hins vegar að Y taki námskeið M.

Ef við sendum nú fyrirspurn á þekkingargrunninn um það hvort Guðrún sé kennari Helgu:

kennirNemanda(Guðrún,Helga).

svarar Prolog-túlkurinn yes, þar sem stofninn er þegar skilgreindur í þekkingargrunninum sem sannar fullyrðingar, þ.e. að Guðrún kennir TÖL203 og Helga tekur námskeiðið TÖL203.

Heimildir 
 http://kti.mff.cuni.cz/~bartak/prolog/
 http://www.coli.uni-saarland.de/~kris/learn-prolog-now/ 
 http://www.engin.umd.umich.edu/CIS/course.des/cis400/prolog/prolog.html 

Forritunarmál
Rökforritunarmál
Vetrarbrautarhnit

Vetrarbrautarhnit eru hnit himinfyrirbæris miðað við Vetrarbrautina í himinhvolfshnitakerfi. Hnit eru gefin með breidd miðað við Vetrarbrautarsléttuna, táknuð með b og lengd miðað við miðju Vetrarbrutarinnar, táknuð með l .

Tengt efni 
 Miðbaugshnit
 Sjónbaugshnit 
 Sólbaugshnit

Stjörnuskoðun
Hallein

Hallein er borg í fylkinu Salzburg í Austurríki. Áætlaður íbúafjöldi árið 2014 var 20 þúsund.

Borgir í Austurríki
Ada Lovelace

Augusta Ada King, greifynja af Lovelace (fædd Byron, 10. desember 1815 – 27. nóvember 1852) var breskur stærðfræðingur og rithöfundur sem er einkum þekkt fyrir vinnu sína við greiningarvél Charles Babbage. Hún varð fyrst til að sjá að slíkar vélar hefðu notkunarmöguleika umfram reikniaðgerðir og í riti sinu skrifaði hún fyrsta reikniritið sem ætlað var slíkri vél. Því er oft talað um að Ada hafi verið fyrsti forritarinn. 

Reikniritið sem Ada skrifaði átti að reikna út röð Bernoulli-talna en vél Babbages var aldrei gerð.

Ada var eina skilgetna barn skáldsins Byrons lávarðar og eiginkonu hans Anne Isabella "Annabella" Milbanke, lafði Wentworth. Byron lávarður skildi við konu sína mánuði eftir að Ada fæddist og fluttist frá Englandi fjórum mánuðum síðan. Hann lést af veikindum sínum í Gríska sjálfstæðisstríðinu þegar Ada var aðeins átta ára gömul. Annabella, móðir Ödu, var hæfileikaríkur stærðfræðingur og kenndi Ödu stærðfræði og rökfræði til að varna því að hún þróaði með sér geðveiki sem hún taldi föður Ödu þjást af.

Ada lýsti sinni nálgun sem skáldvísindum og sjálfri sér sem greinanda og frumspekingi. Á unglingsárunum varð hún vinur Charles Babbage en þau tengdust í gegnum áhuga hennar á stærðfræði. Á árunum 1842 og 1843 þýddi hún grein eftir ítalskan hernaðarsérfræðing, Luigi Menabrea, um greiningarvél Babbages og bætti við ítarlegum athugasemdum frá sjálfri sér. Ada Lovelace og Charles Babbage unnu saman og hittust einnig á opinberum vettvangi en ekki var um ástarsamband að ræða, eins og stundum hefur verið talið. 

Forritunarmálið Ada er nefnt eftir henni.

Tilvísanir

Heimildir

Tenglar 
 Ada Lovelace: Milestones 

Breskar greifynjur
Breskir stærðfræðingar
Ketildalir

Ketildalir er röð af stuttum dölum á suðurströnd Arnarfjarðar, frá Kópsnesi inn að Bíldudalsvogi. Þverhníptir fjallgarðar mynda dalina sem eru umkringdir klettabeltum efst, og niður af þeim falla snarbrattar skriður og víða teygja fjöllin sig þverbrotin í sjó fram. Fjöllin ná flest 500 til 600 metra hæð en hæst þeirra er Hringdalsgnúpur 625 metrar. 

Víða má finna surtarbrand og plöntusteingervinga í fjöllunum í Ketildölum, inn á milli blágrýtishraunlaganna. Hér hafa fundist leifar af beyki, vínviði, rauðviði, álmi og fleiri tegundum. Sandsteinslagið er meðal elstu minja um gróðurfar hérlendis á tertíertímabilinu. 

Ystir Ketildala eru Verdalir, en þar var lengi mikil verstöð, en aldrei byggð. Þar á eftir kemur Selárdalur, og svo: Fífustaðadalur, Austmannsdalur, Bakkadalur, Hringsdalur, Hvestudalur og Auðihringsdalur. Lengi var fjölmenn byggð í Ketildölum en nú eru nær allir bæir komnir í eyði. 

Kirkja og prestssetur var í Selárdal, en árið 1907 var Selárdalsprestakall lagt niður og Selárdalssókn lögð til Bíldudalsprestakalls. 
Ketildalir voru sérstakt sveitarfélag, Ketildalahreppur, en var lagt niður 1987 þegar það sameinaðist Suðurfjarðahreppi og hrepparnir mynduðu í sameiningu Bíldudalshrepp.  Árið 1994 sameinaðist hann Barðastrandarhreppi, Rauðasandshreppi og Patrekshreppi í sveitarfélagið Vesturbyggð. 

Ketildalir eru sagðir heita eftir Katli Þorbjarnarsyni ilbreið en í  Landnámu segir að hann hafi numið Arnarfjarðardali frá Kópanesi til Dufansdals.

Bæir

Auðihrísdalur
Auðihrísdalur (í eyði)

Hvestudalur
Fremri-Hvesta
Neðri-Hvesta (í eyði)

Hringsdalur
Hringsdalur (í eyði - sumarhús)

Bakkadalur
Grænahlíð
Feigsdalur
Grandi (í eyði)
Bakki (í eyði)
Hóll (í eyði)

Austmannsdalur
Austmannsdalur (í eyði)

Fífustaðadalur
Fífustaðir (óvíst)
Kirkjuból (í eyði)

Selárdalur
Neðribær - Fór í eyði 2010
Selárdalur (í eyði)
Uppsalir (safn - í eyði)
Grund (í eyði)
Krókur (í eyði)
Kolbeinsskeið (í eyði)
Brautarholt (í eyði)

Tengt efni 
 Gísli á Uppsölum
 Samúel Jónsson

Tenglar 
 Vestfjarðavefurinn
 Vefsvæði Bílddælinga 
 http://wayback.vefsafn.is/wayback/20101123092252/www.ruv.is/frett/sidasti-baerinn-i-dalnum

Vestfirðir
Arnarfjörður
Commodus

Lucius Aurelius Commodus Antoninus (31. ágúst, 161 – 31. desember, 192) var keisari Rómaveldis á árunum 177 til 192.

Commodus var sonur Markúsar Árelíusar keisara og Faustinu yngri. Commodus fékk titilinn augustus árið 177 og var lýstur keisari ásamt föður sínum. Þegar Markús Árelíus lést svo árið 180 varð Commodus einn keisari.

Allar götur síðan Nerva kaus Trajanus sem kjörson sinn og eftirmann, höfðu keisarar farið að hans fordæmi og valið þann eftimann sem þeim þótti hæfastur til að gegna stöðu keisara. Commodus var því fyrsti keisarinn síðan á tíma flavísku ættarinnar sem erfði keisaratitilinn. Tími kjörkeisaranna (96 - 180) hafði verið með friðsælustu og blómlegustu tímabilum í sögu Rómaveldis og hafa þeir verið kallaðir góðu keisararnir fimm. Síðari tíma sagnfræðingar hafa margir álitið að með Commodusi hafi hnignun Rómaveldis hafist og að Rómarfriði hafi lokið á hans valdatíma. Ríkinu var þó ekki ógnað af utanaðkomandi óvinum heldur var það pólitískur óstöðugleiki sem jókst á þessum tíma.

Ævi 
Commodus tók þátt í herför Markúsar Árelíusar gegn germönskum þjóðflokkum við Dóná á árunum 178 – 180. Markús ætlaði sér að halda stríðinu til streitu og ætlaði hugsanlega að innlima ný svæði, norðan Dónár, inn í Rómaveldi. Þegar Markús lést, samdi Commodus hins vegar fljótlega um frið við germanina og hélt til Rómar, þar sem hann fagnaði sigri í stríðinu. Commodus virðist hafa haft lítinn áhuga á hernaði eða á stjórn ríkisins. Snemma á valdaferli sínum fól hann embættismanni að nafni Saoterus að stjórna í flestum málum. Saoterus varð hins vegar mjög óvinsæll og var drepinn árið 182 af manni sem hét Cleander. Cleander tók þá við af Saoterusi sem sá embættismaður Commodusar sem stjórnaði mestu. Hann varð mjög valdamikill og stundaði m.a. það að selja mönnum ýmis embætti, t.d. sæti í öldungaráðinu, stöður í hernum, landsstjórastöður eða ræðismannastöður. Cleander féll í ónáð almennings í Róm árið 190 þegar kornskortur varð í borginni og lét Commodus þá taka hann af lífi.

Samsæri um að koma Commodusi frá völdum átti sér stað árið 182. Á meðal þeirra sem tóku þátt í samsærinu var Lucilla, systir Commodusar, og fólst samsærið í því að drepa Commodus og gera eiginmann Lucillu að keisara. Það tókst hins vegar ekki og Lucilla, ásamt öðrum samsærismönnum, var tekin af lífi.

Commodus hafði mikinn áhuga á bardögum skylmingaþræla og tók sjálfur þátt í fjölmörgum slíkum bardögum, bæði við aðra skylmingaþræla og við villt dýr. Þetta var mjög óvenjulegt af keisara og var litið hornauga af mörgum öldungaráðsmönnum og öðrum valdamönnum í Rómaveldi.

31. desember 192 reyndi Marcia, hjákona Commodusar, að eitra fyrir honum til þess að ráða hann af dögum. Tilraunin tókst hins vegar ekki þar sem Commodus ældi upp eitraða matnum. Glímukappi að nafni Narcissus var þá fenginn þess til að kyrkja Commodus. Eftir dauða Commodusar tók Pertinax, fyrrum öldungaráðsmaður, við keisaratigninni. Hann er talinn hafa átt þátt í samsærinu um að drepa Commodus.

Rómverskir keisarar
Myrtir þjóðhöfðingjar
Kjarf

Kjarf er knippi af hveitistöngum með axinu á. Kornstengurnar eru teknar saman á uppskerutímum og bundnar saman um miðju. Kjörf eru víða tákn góðrar uppskeru, gnægtar og velsældar.

Tengt efni 
 gnægtarhorn
Þýðandi (tölvunarfræði)

Þessi grein fjallar um þýðingu forritunarmála. Fyrir þýðingu tungumála, sjá greinina þýðing.
Þýðandi (afar sjaldan kallað vistþýðandi) er forrit (eða mengi forrita) sem þýðir eða vistþýðir frumkóða úr einu forritunarmáli á annað. 

Algengasta ástæðan fyrir því að kóði er þýddur til að búa til keyrsluforrit. Nær alltaf er um að ræða að þýðingu úr æðra forritunarmáli (s.s. C++, C#, Java, Swift eða Fortran) á lágmál (s.s. vélamál). Einnig er hægt að snúa ferlinu við og búa til kóða úr keyrsluforriti, en sá kóði er alla jafna ekki mjög læsilegur.

Vinnuferli þýðanda 
Þýðandi fer í gegnum nokkur skref við að þýða kóða yfir í keyrsluforrit, og er eftirfarandi algengast:
 Finnur hvar lína byrjar og endar í kóðanum.
 Greinir einstök orð hverrar línu og af hvaða tegund þau orð eru (breytur, tölur, aðgerðir, tákn, o.s.frv.)
 Skiptir út styttingum fyrir fullar skilgreiningar og innbyrða skrár.
 Fer yfir málfræði kóðans, greina setningarlegar villur og búa til setningafræðilegt tré úr kóðanum samkvæmt málfræði forritunarmálsins.
 Kannar hvort breytutegundir passi við gildi, tengja vísanir í föll og breytur við skilgreiningar þeirra, og skoða frumstillingar á breytum.
 Skoðar hvernig best sé að meðhöndla minni, hvaða vélamálsskipanir skili bestum árangri og búa svo til vélamálstextann.
 Beitir bestun á vélamálstextanum með ýmsum leiðum.

Saga þýðenda 
Á upphafsárum tölva var hugbúnaður eingöngu skrifaður í vélamáli. Þegar ávinningur varð af því að endurnýta hugbúnað á milli mismunandi tegunda örgjörva myndaðist forsenda fyrir að skrifa þýðendur. Lítið minni fyrstu tölvanna hamlaði útfærslu þýðenda.

Í enda sjötta áratugarins var fyrst varið að leggja til forritunarmál sem voru óháð tilteknum tölvum. Í beinu framhaldi voru þróaðir nokkrar tilraunaútgáfur af þýðendum. Fyrsti þýðandinn var var skrifaður árið 1952, af Grace Hopper, fyrir A-0 forritunarmálið. Sá sem jafnan hlýtur heiðurinn af að hafa smíðað fyrsta fullbúna þýðandann er FORTRAN hópurinn, undir stjórn John Backus hjá IBM, árið 1957.

Sum forritunarmál, t.d. Julia eru með innbyggðan þýðanda, sem þýðir forritskóða (e. source code) á vélamál, en þarf ekki sér skref. Þ.e. virkar álíka og ef túlkur væri notaður, líkt og með JavaScript (sem upphaflega var eingöngu túlkað, en í nýrri vöfrum, er þýtt með JIT þýðanda), sem þýðir þá að notendur forrita þurfa að fá óþýdd forrit í hendurnar. Julia leyfir líka að þýða yfir á vélamál (með PackageCompiler.jl), og fá það í hendurnar út í forritaskrár líkt og í hefðbundum þýddum forritunuarmálum eins og með C++ og Fortran.

Tilvísanir

Heimild

Tengill 
 

Tölvunarfræði
Þýðing