alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Rice-háskóli

William Marsh Rice-háskóli, betur þekktur sem Rice-háskóli (e. William Marsh Rice University eða Rice University) er einkarekinn rannsóknarháskóli í Houston í Texas í Bandaríkjunum, sem var stofnaður árið 1912.

Um 6600 nemendur stunda nám við skólann og tæplega 2 þúsund háskólakennarar starfa þar. Háskólasjóður skólans nemur 3,9 milljörðum Bandaríkjadala.

Tenglar 
 Vefsíða skólans

Háskólar í Texas
Háskólinn í Rochester

Háskólinn í Rochester (e. University of Rochester eða UR) er einkarekinn rannsóknarháskóli í Rochester í New York-fylki. Skólinn var stofnaður árið 1850. Nemendur við skólann eru á 12 þúsund (2019).

Tenglar 

 Official website

Háskólar í New York
Purdue-háskóli í West Lafayette

Purdue-háskóli í West Lafayette (e. Purdue University) er aðalháskóli Purdue-háskóla í Indiana í Bandaríkjunum. Skólinn var stofnaður 6. maí árið 1869. Tæplega 40 þúsund nemendur stunda þar nám og á sjöunda þúsund háskólakennarar og fræðimenn starfa þar.

Tenglar 
 Vefsíða skólans

Háskólar í Indiana
Justinianus 1.

Flavius Petrus Sabbatius Iustinianus (483 – 13. eða 14. nóvember 565), þekktur sem Justinianus 1. eða Justinianus mikli, var keisari Austrómverska keisaradæmisins á árunum 527 – 565.

Justinianus var fæddur Petrus Sabbatius inn í bændafjölskyldu af lágri stétt, en varð einn af æðstu embættismönnum ríkisins þegar móðurbróðir hans, Justinus 1., varð keisari árið 518. Justinus ættleiddi Petrus Sabbatius og gerði hann að erfingja sínum og tók hann sér þá nafnið Justinianus, sem hann er þekktur undir. Um 525 giftist Justinianus Theodoru, sem var fyrrum vændiskona og um 20 árum yngri en hann.

Justinianus varð keisari þegar Justinus lést árið 527. Valdatíð hans er einna helst minnst fyrir mikla hernaðarsigra sem gerðu honum kleift að innlima stór svæði í Vestur-Evrópu og Norður-Afríku sem áður höfðu tilheyrt Rómaveldi. Justinianus var þó ekki herstjórnandi sjálfur, heldur var það hershöfðinginn Belisarius sem vann flesta sigrana fyrir hann. Belisarius lagði undir sig konungsríki Vandala í Norður-Afríku, á tveimur árum, 533-534, og héldu Austrómverjar því svæði þangað til seint á sjöundu öld, þegar múslimar unnu það af þeim. Það tók mun lengri tíma að vinna konungsríki Austgota á Ítalíu, þar sem Belisarius og annar hershöfðingi, Narses, börðust í um tuttugu ár eða frá 535 til 554. Austrómverjar höfðu ítök á Ítalíuskaganum næstu aldirnar en yfirráðasvæði þeirra fór þó smám saman minnkandi. Justinianus sendi einnig herafla til Íberíuskagans, þar sem var konungsríki Vestgota, og var svæði á sunnanverðum skaganum lagt undir vald keisarans.

Justinianus lét gefa út mikinn lagabálk, sem kallaður er Corpus iuris civilis á latínu, og varð hann síðan grundvöllur laga í ríkinu eftir hans dag, sem og í mörgum öðrum ríkjum í Evrópu. Bálkurinn er safn laga og tilskipana frá Rómaveldi auk útskýringa. Justinianus stóð fyrir miklum byggingaframkvæmdum í Konstantínópel og víðar. Frægust þeirra bygginga sem risu á þessum tíma er án efa Hagia Sophia (eða Ægisif á íslensku) sem er eitt mikilfenglegasta dæmið um austrómverskan arkitektúr og verkfræði.

Mikil plága breiddist út um ríkið á valdatíma Justinianusar og varð að farsótt um mest alla Evrópu. Plágan hefur líklega dregið tugi milljóna manna til dauða, enda geisaði hún af og til í marga áratugi. Justinianus sjálfur fékk veikina en lifði af. Theodora, eiginkona Justinianusar, lést úr krabbameini árið 548. Eftirmaður Justinianusar var Justinus 2., sem var systursonur hans, en Justinianus átti engin börn.

Rómverskir keisarar
Goðorðsmaður

Goðorðsmaður var titill, sem á þjóðveldisöld var notaður um mann sem átti, eða hafði á hendi goðorð eða mannaforráð. 

Goðorðsmenn höfðu að mörgu leyti svipað hlutverk og alþingismenn nú á dögum, þ.e. þeir áttu sæti á alþingi, en þeir fóru einnig með ákveðið framkvæmda- og dómsvald í heimahéraði sínu, stóðu fyrir héraðsþingum og fylgdu eftir dómum. Yfirleitt bjuggu þeir á stórbýlum, þar sem voru kirkjustaðir, og sáu um rekstur kirkna, þar til staðamál risu.

Goðorðsmenn voru stundum kallaðir goðar (eintala: goði), einkum í heiðnum sið, og höfðu þá einnig trúarlegt hlutverk. Þeir réðu fyrir hofi og stjórnuðu blótum.

Söguöld
Sturlungaöld
Stjórnmálasaga Íslands
Flórída-háskóli

Flórída-háskóli (e. University of Florida  eða UF) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í Gainesville í Flórída í Bandaríkjunum. Skólinn var stofnaður árið 1853.

Tæplega 52 þúsund nemendur stunda nám við skólann en þar af stunda tæplega 36 þúsund grunnnám og um 16 þúsund framhaldsnám.

Tenglar 
 
 Vefsíða skólans

Háskólar í Flórída
Rockefeller-háskóli

Rockefeller-háskóli (enska: Rockefeller University) er einkarekinn háskóli á Manhattan í New York-borg í Bandaríkjunum. Skólinn leggur megináherslu á grunnrannsóknir í lífvísindum. Skólinn var stofnaður árið 1901 og hét þá Rockefeller Institute for Medical Research en nafni skólans var breytt árið 1965.

Háskólasjóður skólans nemur tveimur milljörðum Bandaríkjadala.

Tenglar 
 Vefsíða skólans

Háskólar í New York
Northwestern-háskóli

Northwestern-háskóli (e. Northwestern University eða NU) er einkarekinn rannsóknarháskóli í Evanston í Illinois í Bandaríkjunum. Skólinn var stofnaður árið 1851.

Rúmlega 18 þúsund nemendur stunda nám við Northwestern-háskóla og tæplega 3 þúsund háksólakennarar og fræðimenn starfa þar. Háskólasjóður skólans nemur 5,34 milljörðum Bandaríkjadala.

Tenglar 

 Vefsíða skólans

Háskólar í Illinois
Washington-háskóli í St. Louis

Washington-háskóli í St. Louis (e. Washington University in St. Louis) er einkarekinn rannsóknarháskóli í St. Louis í Missouri í Bandaríkjunum. Skólinn var stofnaður árið 1853 og nefndur eftir George Washington, fyrsta forseta Bandaríkjanna.

Rúmlega 12 þúsund nemendur stunda nám við skólann, um helmingur þeirra stundar grunnnám og helmingur framhaldsnám. Háskólasjóður skólans nemur 4,05 milljörðum Bandaríkjadala.

Einkunnarorð skólans eru (á latínu) per veritatem vis og þýða „styrkur í gegnum sannleikann“.

Tenglar 

 Vefsíða skólans

Háskólar í Missouri
Ögmundur Helgason

Ögmundur Helgason var íslenskur höfðingi á 13. öld og staðarhaldari í Kirkjubæ á Síðu. 

Hann var sonur Digur-Helga Þorsteinssonar (d. 1235), sem einnig var staðarhaldari í Kirkjubæ, og tók við af honum. Á meðal bræðra hans voru Arnór Helgason ábóti í Viðeyjarklaustri og Finnbjörn Helgason, hirðmaður og umboðsmaður Noregskonungs, sem dó af sárum sem hann fékk á Þverárfundi 1255, en hálfsystir þeirra var Helga Digur-Helgadóttir, móðir Þorvarðar og Odds Þórarinssona.

Kona Ögmundar var Steinunn systir Orms Jónssonar Svínfellings. Þegar Ormur andaðist 1241 var Sæmundur, elsti sonur hans, á unglingsaldri en Guðmundur bróðir hans sjö ára og bauð Ögmundur honum fóstur. Það kom hins vegar fljótt í ljós að Ögmundur notaði tómarúmið sem skapast hafði við fráfall Orms til að auka völd sín á kostnað hins unga höfðingja Svínfellinga og kom fljótlega til fjandskapar milli þeirra. Sæmundur sótti Guðmund bróður sinn úr fóstrinu, fékk Ögmund dæmdan sekan á þingi og háði féránsdóm í Kirkjubæ. Brandur ábóti í Þykkvabæjarklaustri, föðurbróðir Sæmundar og mágur Ögmundar, sætti þá. 

Steinunn kona Ögmundar hafði hvatt mjög til sátta og gengið í kirkju og beðið þess að ekki kæmi til vandræða með manni hennar og frænda á meðan hún lifði. Hún dó 31. mars 1252 og tæpum tveimur vikum síðar, þegar Ögmundur frétti að Sæmundur og Guðmundur væru fámennir á ferð skammt frá Kirkjubæ, tók hann þá höndum og lét fyrst höggva Sæmund. Þá „mælti Guðmundur til Ögmundar: Gott væri enn að lifa og vildi ég grið, fóstri. Ögmundur svaraði: Ekki þorum vér það nú, fóstri, og var hann þá rauður sem blóð.“ Síðan var fóstursonur hans höggvinn.

Ögmundur var gerður héraðsrækur eftir vígin og flutti hann að Dal undir Eyjafjöllum.

Sturlungaöld
Friðleifur (landnámsmaður)

Friðleifur var landnámsmaður í Skagafirði og er í Landnámu sagður hafa verið gauskur í föðurætt en flæmskur í móðurætt. Hann nam land í Sléttuhlíð út að Stafá, en syðri mörk landnámsins eru óljós. Talað er um Friðleifsdal og Friðleifsdalsá en hvorugt nafnið er nú þekkt og hefur þess verið getið til að landnámið hafi náð frá Hrolleifsdalsá, sem samræmist því sem segir um landnám Höfða-Þórðar. Landnámsjörð Friðleifs er sögð heita Holt en nú heitir engin jörð á þessu svæði því nafni.

Heimildir

 
 

Landnámsmenn á Íslandi
Skagafjörður
Nafar-Helgi

Nafar-Helgi var landnámsmaður í Fljótum í Skagafirði og kom til landsins með sama skipi og Þórður knappur nágranni hans. Hann nam land frá Flókadalsá, austanverðan Flókadal og Austur-Fljót að Tungnaá í Stíflu. Nafar-Helgi bjó á Grindli í Fljótum. Kona hans var Gró hin (snar)skyggna.

Heimildir

 
 

Landnámsmenn á Íslandi
Skagafjörður
Þórður knappur Bjarnarson

Þórður knappur Bjarnarson var landnámsmaður í Fljótum í Skagafirði. Hann kom til landsins með Nafar-Helga og lentu þeir skipi sínu í Haganesvík. Hann nam Stíflu ofan við Stífluhóla og bjó á Knappsstöðum í Stíflu, þar sem jafnan síðan var helsti bær sveitarinnar og kirkjustaður.

Heimildir

 
 

Landnámsmenn á Íslandi
Skagafjörður
Bárður Suðureyingur

Bárður Suðureyingur var landnámsmaður í Fljótum í Skagafirði. Lýsingin á mörkum landnáms hans í Landnámu stenst ekki og örnefnið Mjóvadalsá, sem þar kemur fyrir, þekkist nú ekki. Talið er líklegast að landnám hans hafi náð ofan frá Stífluhólum til Brúnastaðaár.

Heimildir

 
 

Landnámsmenn á Íslandi
Skagafjörður
Brúni hvíti Háreksson

Brúni hvíti Háreksson var landnámsmaður í Fljótum í Skagafirði. Hann nam nyrsta hluta Fljótanna, frá Hraunum og sennilega inn að Brúnastaðaá, og bjó á Brúnastöðum. Landnáma kallar hann ágætan mann, segir að hann hafi verið sonur Háreks Upplendingajarls og tekur fram að hann hafi farið til Íslands að fýsi sinni (ótilneyddur).

Heimildir

 
 

Landnámsmenn á Íslandi
Skagafjörður
Stífla (Skagafirði)

Stífla er byggðarlag í Fljótum í Skagafirði, innri hluti Fljótadalsins. Upphaflega átti heitið við hólaþyrpingu sem er þvert yfir dalinn og var ýmist kölluð Stífla eða Stífluhólar en nafnið færðist seinna yfir á sveitina innan við hólana. Þar var áður sléttur, gróinn og fallegur dalur, þar sem áður voru allmargir bæir. Stífluá rann um sveitina en breytti um nafn við Stífluhóla og hét eftir það Fljótaá.

Um 1940 var ákveðið að virkja ána til að afla rafmagns fyrir Siglufjörð og hófust framkvæmdir árið 1942. Stífla var gerð í gljúfrum í Stífluhólum og var Skeiðsfossvirkjun vígð 1945. Innan við hólana var vatn, Stífluvatn, en það stækkaði til muna við virkjunina og fóru lönd margra jarða undir vatn að miklu leyti og sumar þeirra lögðust í eyði. Vatnið er nú 3,9 ferkilómetrar.

Skagafjörður
Kallíkles

Kallíkles (Καλλικλης) er persóna í samræðunni Gorgíasi eftir Platon. Hann er Aþeningur og nemandi mælskufræðingsins Gorgíasar. Í samræðunni heldur Kallíkles því fram að það sé eðlilegt og réttlátt að hinir sterkari ríki yfir þeim veikari og að það sé ósanngjarnt af hinum veikari að hefta hina sterkari með lögum.

Neðanmálsgreinar

Tenglar 
 

Forn-Grikkir
Ernest Sosa

Ernest Sosa er bandarískur heimsekingur og prófessor í heimspeki við Rutgers-háskóla. Sosa tók við stöðu prófessors við Rutgers í janúar árið 2007 en gegndi áður stöðu prófessors í heimspeki við Brown-háskóla síðan 1964.

Sosa fæst einkum við þekkingarfræði, frumspeki og hugspeki 

Hann er ritstjóri tímaritanna Nous og Philosophy and Phenomenological Research.

Helstu ritverk 
 Knowledge in Perspective (1991)
 A Virtue Epistemology (2007)
William Lycan

William G. Lycan (fæddur 26. september 1945 í Milwaukee í Wisconsin) er bandarískur heimspekingur og prófessor í heimspeki við Norður-Karólínuháskóla í Chapel Hill. Lycan kenndi um árabil við Ríkisháskólann í Ohio.  

Lycan fæst einkum við hugspeki, málspeki, þekkingarfræði og frumspeki. Lycan er málsvari verkhyggju, sem gengur undir nafninu „homuncular functionalism“ (manntrítilsverkhyggja). Hann er einnig kunnur gagnrýnandi þekkingarfræðilegrar naumhyggju.

Helstu ritverk 
 Logical Form in Natural Language (Bradford Books / MIT Press, 1984)
 Knowing Who (ásamt Steven Boër) (Bradford Books / MIT Press, 1986)
 Consciousness (Bradford Books / MIT Press, 1987)
 Judgement and Justification (Cambridge University Press, 1988)
 Modality and Meaning (Kluwer Academic Publishing, 1994)
 Consciousness and Experience (Bradford Books / MIT Press, 1996)
 Philosophy of Language: A Contemporary Introduction (Routledge, 1999)
 Real Conditionals (Oxford University Press, 2001)

Lycan, William
Lycan, William
Lycan, William
Lycan, William
Lycan, William
Lycan, William
Ríkisháskólinn í Pennsylvaníu

Ríkisháskólinn í Pennsylvaníu (e. The Pennsylvania State University eða einfaldlega Penn State) er bandarískur ríkisháskóli í Pennsylvaníufylki. Skólinn, sem samanstendur af 24 háskólasvæðum (e. campus) víðs vegar um fylkið, er afar stór. Heildar nemendafjöldi er að jafnaði um 80.000, þar af um helmingur á University Park háskólasvæðinu í bænum State College. Penn State er ekki hvað síst þekktur í Bandaríkjunum fyrir íþróttir, en mikill fjöldi afreksmanna í íþróttum hefur numið og æft við skólann. Varast ber að rugla Penn State saman við Penn (Pennsylvaníuháskóla í Fíladelfíu).

Tenglar 
 Vefsíða skólans

Háskólar í Pennsylvaníu
Sléttuhlíð

Sléttuhlíð er byggðalag við austanverðan Skagafjörð og nær frá Höfðahólum og út til Stafár. Þar gengur ströndin töluvert til vesturs um leið og fjöllin sveigja heldur til austurs þannig að undirlendið breikkar að mun frá því sem er á utanverðri Höfðaströnd. Láglendið er þó ekki slétt því þar er langt fell, 173 m á hæð, á milli tveggja aflangra stöðuvatna sem heita Knappsstaðavatn og Sléttuhlíðarvatn. Á milli fellsins og fjallanna er láglend kvos, fremur gróðursæl, og þar eru nokkrir bæir, þar á meðal kirkjustaðurinn Fell. Þar var Hálfdan Narfason prestur fyrr á öldum og er sagður hafa verið göldróttur. Vestan við Fellið er eyðibýlið Fjall. Þar fæddist Sölvi Helgason (Sólon Íslandus).

Tveir dalir ganga inn í fjallgarðinn upp frá Sléttuhlíð. Sunnar er Hrolleifsdalur, sem sagður er kenndur við landnámsmanninn Hrolleif og er nú allur í eyði, og Skálárdalur, sem aldrei hefur verið byggður. Úr honum rennur Skálá og fellur í Hrolleifsdalsá, sem bugðast til sjávar sunnarlega í sveitinni.

Sléttuhlíð var áður í Fellshreppi en er nú hluti af Sveitarfélaginu Skagafirði.

Skagafjörður
Fell í Sléttuhlíð

Fell er bær og kirkjustaður í Sléttuhlíð í Skagafirði. Þar var áður prestssetur en það var lagt niður 1891. Núverandi kirkja í Felli var reist 1881-1882.

Þekktastur presta í Felli er Hálfdan Narfason, sem sagður var rammgöldróttur. Hann dó í Felli 1568 og hafði þá verið mjög lengi prestur þar. Seinna voru feðgarnir Erlendur Guðmundsson (d. 1641) og Guðmundur Erlendsson (um 1595–1670) prestar í Felli samfleytt í rúm 80 ár, frá 1585-1668. Mjög mikið er varðveitt af kvæðum eftir Guðmund, bæði sálmar og annar andlegur kveðskapur, söguleg kvæði, erfiljóð og fleira.

Ólafur Davíðsson þjóðsagnasafnari fæddist í Felli 1863.

Heimildir

Tenglar
Fellskirkja á kirkjukort.net

Kirkjustaðir í Skagafirði
Skagafjarðarsýsla
Skagafjörður
Hrolleifsdalur

Hrolleifsdalur er dalur sem liggur til suðausturs inn í Tröllaskagafjallgarðinn upp frá Sléttuhlíð við austanverðan Skagafjörð. Dalurinn er sagður kenndur við Hrolleif landnámsmann. Fáeinir bæir voru í Hrolleifsdal en þeir eru nú allir komnir í eyði.

Hrolleifsdalsá rennur um dalinn og síðan til sjávar í sunnanverðri Sléttuhlíð. Nokkrar skógarleifar eru í dalnum, þær einu sem finna má í Skagafirði að frátöldum skógarleifum í Vesturdal, og kallast þar Geirmundarhólsskógur. Hann hefur verið friðaður um langt árabil en hefur átt erfitt uppdráttar vegna mikilla snjóþyngsla í dalnum.

Nokkur jarðhiti er í Hrolleifsdal og er vatn úr borholu í landi eyðibýlisins Bræðraár nú leitt til Hofsóss.

Dalir á Íslandi
Skagafjarðarsýsla
Kvars

Kvars er ein algengasta steindin á Íslandi. Það finnst bæði sem frumsteind og þá aðallega í súru storkubergi eða sem síðsteind og þá oftast sem holu- og sprungufylling.

Lýsing 

Kvars er hvítt, mjólkurhvítt eða gráleitt á litinn, með glergljáa og bárótt eða óslétt brotsár. Kristallar eru sexstrendir. 

 Efnasamsetning: SiO2
 Kristalgerð: Trígónal (hexagónal)
 Harka: 7
 Eðlisþyngd: 2,65
 Kleyfni: Engin

Flokkun 
Afbrigði kvars (kristallað):
 Sítrín
 Rósakvars
 Ametýst
 Reykkvars
 Mjólkurkvars
 Bergkristall

Útbreiðsla 
Finnst í graníti, granófýri og líparíti. Algengt sem holufylling í þóleiíti og er einnig algeng steind í myndbreyttu bergi, svo sem gneisi.

Notkun 
Kvars hefur verið notaður í glergerð og sem slípiefni í sandpappír, fægilög, sápu og steinsteypu.

Heimild 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2
 Þorleifur Einarsson (1994) Myndun og mótun lands: Jarðfræði. ISBN 9979-3-0263-1

Steindir
Glimmer

Glimmer er steind úr vatnsblönduðu kalíum-ál-sílikati.

Lýsing 
Hefur þunna plötulaga kristala. Það er dökkbrúnt eða svart á litinn, með skelplötugljáa og myndar stökkar flögur. 

 Efnasamsetning: K(Mg,Fe)3(Al,Fe)Si3O10(OH,F)2
 Harka: 2½-3
 Kristalgerð: Mónóklín
 Eðlisþyngd: 2,7-3,3
 Kleyfni: góð

Útbreiðsla 
Glimmer finnst her á landi aðallega í innskotum og hefur fallið út úr kvikuvessum á lokastigi storknunar. Algengustu afbrigðin eru dökkt glimmer (bíótít) og ljóst glimmer (múskóvít) sem eru báðar algengar í myndbreyttu bergi, aðallega gneisi og gljáflögubergi, t.d. graníti.

Notkun 
Glimmer er gott einangrunarefni og hefur verið notað í raftæki, rúður og málningu. Stærstu glimmernámur heims eru á Indlandi.

Heimild 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2
 Þorleifur Einarsson (1994) Myndun og mótun lands: Jarðfræði. ISBN 9979-3-0263-1

Steindir
Djúpadalsá (Skagafirði)

Djúpadalsá eða Dalsá er bergvatnsá í Blönduhlíð í Skagafirði. Hún kemur úr Dalsdal eða Djúpárdal, sem gengur langt inn í Tröllaskagafjallgarðinn til austurs, sunnan við Glóðafeyki, en sunnan við ána heitir dalurinn Akradalur og tilheyrir Stóru-Ökrum. Dalurinn klofnar um Tungufjall og þar rennur Tungufjallsá í Dalsá úr norðaustri. Upptök Dalsár eru í Grænuvötnum, sem eru í um 900 metra hæð.

Í dalsmynninu, rétt hjá bænum Djúpadal, rennur Dalsáin í djúpu klettagili en þegar því sleppir taka við  víðáttumiklar, þríhyrningslaga eyrar, grýttar ofan til en uppgrónar neðan til, og hefur áin flæmst fram og aftur um eyrarnar og skipt um farveg hvað eftir annað þótt nú haldi varnargarður henni í farvegi syðst á eyrunum, milli bæjanna Syðstu-Grundar og Minni-Akra. Í júlí 1954, þegar stórrigningar gengu yfir Norðurland og skriðuföllin miklu urðu í Norðurárdal og ollu miklum skemmdum á Ytri-Kotum og Fremri-Kotum, stíflaðist áin af skriðuföllum frammi á Dalsdal en braust síðan fram með miklum krafti í ofsaflóði og flæmdist þá víða um eyrarnar og olli skemmdum á gróðri og girðingum.

Á Dalsáreyrum var Haugsnesbardagi háður árið 1246 og hefur áin þá runnið mun utar en nú og vígvöllurinn verið sunnan hennar.

Heimildir 
 Hjalti Pálsson (ritstj.): Byggðasaga Skagafjarðar IV. bindi. Akrahreppur. Sögufélag Skagfirðinga, 2007. ISBN 978-9979-861-15-7}
 Hallgrímur Jónasson: Árbók Ferðafélags Íslands. Skagafjörður. Ferðafélag Íslands, 1946.

Akrahreppur
Ár á Íslandi
Skagafjarðarsýsla
Frumsteind

Frumsteindir er flokkur steinda sem kristallast úr bergkviku eða falla út úr kvikuvessum um leið og bergið verður til. Síðsteindir verða hins vegar til í bergi löngu eftir að bergið sjálft myndast. 

Frumsteindir flokkast í kvars, feldspat, pýroxen, ólivín. Einnig eru glimmer og hornblendi en þau finnast í storkubergi þegar vatn er bundið í kristölunum.

Jarðfræði
Andesít

Andesít er ísúr bergtegund og er millistig á milli líparíts og basalts.

Lýsing 
Er straumflögótt, dulkornótt og dökkt eða svar á litinn. Kísilsýrumagnið er á bilinu 52-67% og eru brotsár óregluleg með hvassar brúnir. Er nánast dílalaust. Grunnmassi er glerkenndur með smásæjum kristöllum.

Steindir 
Helstu steindir eru
 Feldspat
 Pýroxen
 Magnetít

Útbreiðsla 
Andesít er gosberg og kemur upp sem hraun og gjóska í eldgosum. Finnst í megineldstöðvum og myndar þykk hraunlög þar sem útbreiðsla er oftast lítil. Hekla hefur oft gosið andesíti og mörg af þeim hraunum sem runnið hafa frá fjallinu á sögulegum tíma eru andesíthraun.

Heimildir 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2
 Þorleifur Einarsson (1994) Myndun og mótun lands: Jarðfræði. ISBN 9979-3-0263-1

Bergtegundir
Biksteinn

Biksteinn er glekennt líparít með fitugljáa sem hefur orðið til við skjóta storknun.

Lýsing 
Biksteinn er ummynduð hrafntinna sem hefur tekið vatn í sig og tapað gljáanum, enda töluvert líkur hrafntinnu, en er oftast öðruvísi á litinn: móleitur, grænn, gulur eða rauðleitur, en þó oft svartur.

Úbreiðsla 
Hann  er víða að finna á slóðum megineldstöðva. Biksteinn er t.d. að finna við Barnafoss í Hvítá í Borgarfirði.

Heimildir 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2
 Þorleifur Einarsson (1994) Myndun og mótun lands: Jarðfræði. ISBN 9979-3-0263-1

Jarðfræði
Bergtegundir
Gjall

Gjall er glerkennt basalt eða andesít, blöðrótt eða frauðkennt. Það er oftast svart eða rauðleitt á litinn.

Lýsing
Þétt samsett gjall og hraunklessur nefnast kleprar
Kornótt og duftkennt efni, svart eða dökkleitt, kallast vikur og aska
Nornahár er hárfínt, tærar nálar úr gleri er sáldrast niður kringum gíga.

Uppruni og útbreiðsla
Myndast í hraungígum úr hraunslettum og strókum sem fallið hafa til jarðar umhverfis gígopið. Gjallbingir hlaðast upp mjög hratt og haldast lengi heitir. Rakt heitt loft er andar upp úr þeim valda oxun járnsteinda og rauðum lit.
Vikur-og aska myndast í þeytigosum þar sem vatn hefur komist í gosrásina og breyst í gufu.Katla og Grímsvötn hafa spúið basaltösku mest allra íslenskra eldfjalla.

Heimild
Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson, 1999, Íslenska Steinabókin, 2.prentun, ISBN 9979-3-1856-2

Storkubergsfræði
Storkuberg
Viðvíkursveit

Viðvíkursveit er byggðarlag í Skagafirði austan Héraðsvatna, frá mörkum Akrahrepps við Kyrfisá og út að Kolku og að austan að mynni Hjaltadals, og er þetta sama svæði og Viðvíkurhreppur náði yfir fyrir sameiningu Sveitarfélagsins Skagafjarðar. Sá hluti sveitarinnar sem er sunnan Gljúfurár kallast Hofsstaðapláss og er oft ekki talinn til Viðvíkursveitar. Ofan (austan) við sveitina er Viðvíkurfjall en fyrir vestan hana eru fyrst Héraðsvötn og svo Lónssandur utan við Austurósinn.

Landnámsmaður sveitarinnar hét Öndóttur og bjó hann í Viðvík, austast í sveitinni. Niður með Kolku og út að Kolkuósi kallast Brimnes og þar voru áður Brimnesskógar, sem nefndir eru í Landnámu, en er nú blásin holt. Nú hefur hópur áhugafólks tekið sig saman um að endurheimta Brimnesskóga með því að nota eingöngu fræ frá þeim litlu skógarleifum sem enn eru í Skagafirði og hafa vaxið þar frá landnámsöld, aðallega í Geirmundarhólsskógi í Hrolleifsdal.

Tvær smáeyjar eru fyrir landi, Lundey og Elínarhólmi.

Tenglar
 Brimnesskógaverkefnið
Skagafjörður
Hofstaðapláss

Hofstaðapláss eða Hofstaðabyggð er byggðarlag í austanverðum Skagafirði, kennt við kirkjustaðinn Hofstaði. Það tilheyrði Viðvíkurhreppi á meðan hann var til og er oft talið hluti af Viðvíkursveit. Hofstaðapláss tekur við af Blönduhlíð (eða Brekknaplássi) við Kyrfisá, á milli Ytri-Brekkna og Svaðastaða, og nær út að Gljúfurá. Að vestan nær sveitin nær sveitin niður að Héraðsvötnum og þar eru bæirnir Syðri- og Ytri-Hofdalir neðan þjóðvegarins.

Fyrir ofan veginn eru Svaðastaðir syðst en þaðan er frægt hrossakyn. Utar eru Hofsstaðir, þar sem sagt er að landnámsmaðurinn Kollsveinn rammi hafi haft hof sitt, og þar fyrir utan er Hofstaðasel, sem þrátt fyrir selsnafnið þótti góð jörð og var einu sinni sýslumannssetur.

Skagafjarðarsýsla