alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Kai von Ahlefeldt

Kai von Ahlefeldt (d. 6. apríl 1520) var hirðstjóri á Íslandi snemma á 16. öld. Hann var af gamalli holsteinskri aðalsætt (von Ahlefeldt eða Anevelde), sem enn er til í Danmörku. Aðrar útgáfur af nafninu sem finnast í fornbréfum eru til dæmis Onhefeld, Aneffelde, Aleveldhe, Alefeldæ, Anefelld, Ánifell og Heinfull og fornafnið er skrifað Cai, Kay, Key, Keyæ, Kæi, Kiær og jafnvel Kieghe.

Kai von Ahlefeldt er fyrst getið í bréfum sumarið 1503 og hefur hann líklega fengið hirðstjórn það ár. Hann er enn á landinu 1504 því 13. júlí það ár skrifar hann upp á skuldaviðurkenningu þess efnis að hann hafi fengið þrjár lestir skreiðar lánaðar hjá Stefáni biskupi, en skreiðin var hluti af tekjum páfastóls af Skálholtsbiskupsdæmi, og lofaði hirðstjórinn að endurgreiða umboðsmanni heilagrar Rómarkirkju skilvíslega.

Á fundi í Kaupmannahöfn 17. júlí 1505 dæmdi norska ríkisráðið Kai von Ahlefeldt frá hirðstjórn á Íslandi vegna þess að hann hafði farið frá landinu án vilja konungs, gerst þjónn annarra á meðan hann var fógeti á Íslandi, hafði ekki gegnt stefnu konungs og hafði ekki skilað páfafénu.

Kai von Ahlefeldt féll vorið 1520 í orrustu við Uppsali í Svíþjóð.

Heimildir 
 Safn til sögu Íslands. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
 Íslenskt fornbréfasafn, 7. bindi, Reykjavík 1903-1907.

Hirðstjórar á Íslandi
Benedikt Hersten

Benedikt Hersten (einnig skrifað Histen, Hesten, Horsten, Holsten) var hirðstjóri á Íslandi um aldamótin 1500.

Björn Jónsson segir í Skarðsárannál að Benedikt Hersten hafi orðið hirðstjóri 1499. Sumarið 1500 útnefndi hann á Alþingi ásamt Finnboga Jónssyni lögmanni 24 manna dóm til að skera úr um erfðadeilu þá sem kölluð hefur verið Möðruvallamál. Á sama þingi fékk hann dæmdan dóm um verslun og fiskveiðar Englendinga á Íslandi.

Benedikts Hersten er síðast getið 18. júlí 1502, þegar hann gefur Vigfús Erlendsson kvittan og ákærulausan fyrir „það högg eða blak eða tilræði sem hann veitti Þórði Brynjólfssyni í kirkjudyrunum eða kirkjugarðinum á Krossi í Landeyjum“. Eftir það er hans ekki getið og hefur hann sjálfsagt farið úr landi um haustið því sumarið eftir er Kai von Ahlefeldt tekinn við hirðstjórn.

Heimildir 
 Safn til sögu Íslands. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
 Íslenskt fornbréfasafn, 7. bindi, Reykjavík 1903-1907.

Hirðstjórar á Íslandi
VHS

Video Home System (skammstafað sem VHS) er myndbandsstaðall sem var þróaður á áttunda áratugnum. Hann var settur á markað síðar á áratugnum. Síðar á áttunda og níunda áratugunum var mikil keppni milli myndbandsstaðla sem var þekkt sem Betamax-VHS stríðið. VHS varð vinsælasti staðallinn á heimilum. VHS var með lengri spiltíma, var fljótari í því að spóla áfram og til baka og var einfaldari í uppbyggingu en Betamax. VHS var opinn staðall og þess vegna gæti verið framleiddur víða án leyfiskostnaða. VHS varð helsti myndbandsstaðallinn fyrir tíunda áratuginn.

Síðar urðu diskar helsti staðallinn, og buðu upp á betri myndgæði en VHS. Fyrsti diskstaðallinn sem settur var á markað, Laserdisc, var ekki vinsæll en DVD var tekinn upp víða af myndverum, verslunum og þá leigusölum. Frá og með 2006 voru VHS-myndbönd ekki lengur framleidd, kvikmyndir eru nú gefnar út á DVD eða Blu-ray. Er ennþá hægt að fá auð VHS-myndbönd sem geta verið notuð heima til að taka upp sjónvarpsþætti.

Myndbandsspólur
Norræna myntbandalagið

Norræna myntbandalagið var myntbandalag milli Danmerkur og Svíþjóðar sem komið var á 5. maí 1873 þegar bæði löndin settu sama gullfót á sína mynt. Noregur, sem þá var fullvalda ríki í konungssambandi við Svíþjóð, ákvað að taka þátt tveimur árum síðar. Svíar breyttu við þetta tækifæri heiti gjaldmiðils síns úr ríkisdölum í sænskar krónur, Danir úr ríkisbankadölum í danskar krónur og Noregur úr spesíum í norskar krónur sem allar voru með gullfót. Seðlabankar ríkjanna skiptu þessum krónum á milli sín á jöfnu verði og eftir 1901 voru allar myntirnar því teknar góðar og gildar á sama nafnvirði í öllum ríkjunum.

Með sjálfstæði Noregs 1905 voru settar takmarkanir á gjaldeyrisviðskipti. 

Íslensk króna var fyrst gefin út af Landsbankanum árið 1876 og var þá bundin dönsku krónunni en var ekki innleysanleg í gulli eins og hún.

Þegar fyrri heimsstyrjöldin braust út ákvað Svíþjóð að leggja gullfótinn niður og það markaði fall myntbandalagsins í reynd. Ólík efnahagsþróun ríkjanna eftir styrjöldina og stóraukin seðlaútgáfa leiddi í til aðskilnaðar gjaldmiðlanna og endaloka myntbandalagsins 1924 þótt það hafi fyrst verið formlega lagt niður 1972.

Tenglar
 Saga norræns samstarfs á Norden.org  (á íslensku)

Norrænt samstarf
saga Danmerkur
saga Svíþjóðar
saga Noregs
Hagsaga Íslands
Skinka

Þessi grein fjallar um kjötafurð, fyrir tískufyrirbrigðið með sama nafn má sjá „skinka“.

Skinka er í fyrsta lagi haft um reykt (og soðið) svínslæri en einnig um sneiðar af hinu sama sem notaðar eru sem álegg.

Tengt efni 
 Jólaskinka
 Prosciutto-skinka
 Spam

Kjötafurðir
Norræna tölvuleikjaáætlunin

Norræna tölvuleikjaáætlunin er áætlun á vegum Norrænu ráðherranefndarinnar sem veitir þróunarstyrki til tölvuleikjaframleiðanda á Norðurlöndum. Áætlunin var sett á fót 2006 og var upphaflega ætlað að vara til ársins 2012 en var síðan framlengd til 2015. Tilgangur áætlunarinnar er að efla norræna tölvuleikjaiðnaðinn með þróunarstyrkjum, styrkjum til tölvuleikjaþýðinga og kynningarstyrkja. Áætlunin hefur stutt við sameiginlega þátttöku norrænna tölvuleikjafyrirtækja á helstu tölvuleikjaráðstefnum heims og þróun Norrænu tölvuleikjaráðstefnunnar í Malmö.

Tenglar
 Vefur áætlunarinnar
 Um áætlunina á Norden.org

Norrænt samstarf
Norræna ráðherranefndin
Norðurlönd
Hávella

Hávella (fræðiheiti: Clangula hyemalis) er norðlæg kafönd sem einnig er algeng varptegund á Íslandi. Hún er með algengustu heimskautaöndum heims.

Lýsing 
Sennilega er engin íslenskur fugl með fleiri búninga en hávellan, en er hún gjörólík í ásýndum að sumri og að vetri. Sumarbúningur karlfulsins er að mestu leyti dökkbrúnn að ofan, á bringu og á kolli. Andlit og kviður er hvítt. Á veturna er blikinn gjörólíkur. Þá er hann að mestu hvítur með nokkrum dökkbrúnum skellum á vængjum, bringu og hálsi. Aðalskraut karlsins eru tvær langar stélfjaðrir sem hann lætur stundum standa út í loftið á fallegan hátt. Þaðan er enska heiti tegundarinnar dregið, Long-tailed Duck. Lengd karlfuglsins er um 55 cm, en kvenfuglinn, sem ekki er með langar stélfjaðrir, er um 40 cm. Kvenfuglinn er ekki með eins dramatísk búningaskipti. Hún er oftast dökkbrún á baki og kolli, en ljós annars staðar.

Lifnaðarhættir 
Hávellan verpur aðallega við vötn og tjarnir. Á Íslandi er hún gjarnan á hálendinu, ekki síst á Mývatni og nálægum tjörnum. Á veturna halda fuglarnir sig oftast á sjónum allt umhverfis landið. Kollan ein sér um ungauppeldið, en stundum getur kolla tekið að sér fleiri unga en sína eigin. Má þá oft sjá eina eða fleiri kollur með fjölda unga.

Útbreiðsla 

Hávellan er hánorræn tegund og verpir allt í kringum norðurskautið, þ.e. nyrst í Síberíu, heimskautasvæði Kanada og Alaska, og víða með ströndum Grænlands. Í Evrópu verpir hávellan nyrst í Skandinavíu og eitthvað suður með Noregsströndum. Á Íslandi verpir hún um nær allt land. Á veturna fer hluti stofnins eitthvað suður á bóginn. Stórar vetrarstöðvar eru við strendur Eystrasalts og Norðursjávar. Í Ameríku er hávellan alger farfugl. Vetrarstöðvarnar eru bæði við Kyrrahaf (allt suður til Kaliforníu) og við Atlantshaf (suður til Flórída). Á Íslandi heldur hávellan sig að mestu við strendurnar á veturna. Hávellan er ákaflega algeng. Talið er að vetrarfuglarnir í Eystrasalti einu saman séu um 4 milljónir.

Orðsifjar 
Orðið hávella er eflaust komið af söng eða pípi fuglsins, sem oft heyrast langar leiðir. Fuglarnir eru sérlega raddmiklir og heyrist oft meira í þeim en öðrum öndum. Latneska heiti tegundarinnar er clangula hyemalis. Clangula er dregið af latneska sagnorðinu clango, sem merkir að öskra eða hrópa, enda gefa karlfuglarnir frá sér einkennileg blísturhljóð. Hyemalis er dregið af orðinu hiems, sem merkir vetur, enda lifir tegundin í hánorðri.

Tilvísanir

Heimildir 
 
 Guðmundur Ólafsson. Fuglar í náttúru Íslands. Mál og menning. 1988.
 Heinzel, Fitter, Parslow. Pareys Vogelbuch. Parey. 1972.
 Hávellur á Fljótsdalshéraði 2012
 Hávella (Fuglavefurinn) 

Íslenskir fuglar
Andaætt
Alexandrowka

Alexandrowka er heiti á gömlu rússnesku hverfi í þýsku borginni Potsdam. Það var reist fyrir rússneska kórmeðlimi á tímum Napoleonsstríðanna.

Saga Alexandrowka 

Árið 1812 sneri Napoleon úr mislukkuðum leiðangri sínum frá Rússlandi. 62 rússneskir fangar sem hann hafði meðferðis skildi hann eftir í varðhaldi í Potsdam. Þeir mynduðu kór sem söng meðal annars fyrir Prússakonung. Þegar Napoleon féll urðu þeir eftir í Potsdam, enda mikið eftirlæti Prússakonungs. 1825 voru aðeins 12 þeirra eftir, en þá lést Alexander I Rússakeisari. Friðrik Vilhjálmur III konungur Prússlands lét þá reisa heilt hverfi fyrir þá í norðurhluta Potsdam og gaf þeim hús og híbýli, allt saman vel innréttað. Hverfið var nefnd Alexandrowka til heiðurs nýlátnum Rússakeisara (Alexanderplatz í Berlín er einnig nefnt eftir honum). Rússarnir máttu þó ekki selja eða leigja húsin. Þeir urðu að búa þar sjálfir og afkomendur þeirra eftir þá. Í hverfinu var einnig reist rússnesk kirkja, Alexander-Newski-minningarkirkjan, en hún var vígð 1829. Með árunum fækkaði Rússunum. 1861 lést síðasti kórmeðlimurinn. 1927 bjuggu aðeins fjórar rússneskar fjölskyldur í hverfinu og í dag er aðeins 1 rússnesk fjölskylda eftir.

Húsin 
Hverfið samanstendur af tólf íbúðarhúsum, eitt fyrir hvern kórmeðlim. Þau eru öll ein- eða tvílyfta. Þrettánda húsið var fyrir rússneskan þjón. Öll húsin voru gerð úr timbri í sannkölluðum ‘piparkökustíl.’ Húsin voru útbúin svölum. Árið 2005 var hús nr. 2 breytt í safnið Alexandrowka, þar sem gestir fá nasasjón af því hvernig Rússarnir bjuggu. Hverfið í heild sinni er á heimsminjaskrá UNESCO.

Heimildir 
 

Potsdam
The Cure

The Cure er ensk rokkhljómsveit sem var stofnuð í Crawley, Vestur-Sussex árið 1978. Meðlimir hljómsveitarinnar hafa breyst nokkrum sinnum, Robert Smith söngvari, gítarspilari og lagasmiður er eini meðlimurinn sem hefur verið í hljómsveitinni síðan hún var stofnuð. The Cure byrjaði að gefa út tónlist seint á áttunda áratugnum, The Imaginary Boys (1979) var fyrsta hljómplatan gefin út af þeim. Hljómsveitin tók þátt í síð-pönk- og New Wave-byltingunum sem fylgdu pönkbyltingunni. Á níunda áratugnum tók hljómsveitin þátt í gotnesku pönk-byltingunni.

Við útgáfu plötunnar Pornography (1982) varð framtíð hljómsveitarinnar óklár. Robert Smith vildi breyta óorðinu sem hljómsveitin fékk. Við útgáfu smáskifunnar „Let's Go to Bed“ sneri Smith stíl hljómsveitarinnar að popptónlist. Þess vegna varð The Cure vinsælli gegnum áratuginn, sérstaklega í Bandaríkjunum þar sem lögin „Just Like Heaven“, „Lovesong“ og „Friday I'm in Love“ komust á Billboard 100 topplistann. Fyrir tíunda áratuginn var The Cure ein vinsælasta öðruvísi rokkhljómsveit í heimi. Talið er að hljómsveitin hafi selt yfir 27 milljónir hljómplatna frá og með 2004. The Cure hefur gefið út þrettán hljómplötur og yfir þrjátíu smáskífur á ferli sínum.

Breiðskífur
Three Imaginary Boys (1979)
Seventeen Seconds (1980)
Faith (1981)
Pornography (1982)
The Top (1984)
The Head on the Door (1985)
Kiss Me, Kiss Me, Kiss Me (1987)
Disintegration (1989)
Wish (1992)
Wild Mood Swings (1996)
Bloodflowers (2000)
The Cure (2004)
4:13 Dream (2008)

Núverandi meðlimir
Robert Smith – söngur, gítar, bassi og hljómborð (1976–)
Roger O'Donnell – hljómborð (1987–1990, 1995–2005, 2011–)
Jason Cooper – trommur og ásláttarhljóðfæri (1995–)
Reeves Gabrels – gítar og bassi (2012–)

Fyrrum meðlimir
Simon Gallup – bassi, gítar og hljómborð (1979–1982, 1985–2021)

Enskar hljómsveitir
Fjöður

Fjaðrir eru úr hornefni og vaxa út úr húð fugla. Þær gegna mörgum hlutverkum: Þær gera fuglum kleift að fljúga, halda á þeim hita, verja þá gegn vætu, eru felubúningur og eru notaðar til samskipta. Fjaðrir sem gegna mismunandi hlutverkum eru ólíkar í uppbyggingu. Fuglar eru einu dýrin sem bera fjaðrir og flestir fuglar eru með fjaðraham sem þekur allan líkamann nema fæturna, gogginn og svæðið kringum augun.

Fjaðrir vaxa úr litlum holum á yfirhúðinni, húðlaginu sem framleiðir hornefni (beta-keratín). Fjaðrir, klær og goggar myndast úr keratínstrengjum. Til eru tvær megintegundir af fjöðrum: þekjufjaðrir og dúnfjaðrir. Þekjufjaðrir vaxa um allan líkamann. Þær eru yfirleitt stórar og stinnar og einkennast af fjöðurstaf í miðju en út frá honum vaxa fanir. Þær skiptast í fanargeisla sem tengjast saman með fanarkrókum og virðast því heilar. Dúnfjaðrir vaxa undir þekjufjöðrum og eru litlar og mjúkar. Fáeinar tegundir fugla bera líka fjaðrir sem líta út eins og hár og vaxa milli dúnfjaðranna. Flugfjaðrir kallast þær fjaðrir sem fuglarnir nota aðallega þegar þeir fljúga. Þær eru á vængjum og stéli. 

Menn hafa lengi nýtt fjaðrir til ýmissa hluta. Þær hafa til dæmis verið festar á örvar til að fleygja þeim áfram í loftinu og fjaðurpennar voru helstu skriffæri manna allt þar til pennaoddar úr málmi komu til sögunnar. Dúnn heldur líka mjög vel hita og hefur lengi verið notaður í sængur og kodda, svo og til að einangra yfirhafnir og svefnpoka. Æðardúnn veitir bestu einangrunina en gæsadúnn kemur þar á eftir.

Tilvísanir 

 
 

Líffræði
Fuglar
Dietrich van Bramstedt

Dietrich van Bramstedt eða Diðrik af Bramstad var hirðstjóri á Íslandi á 16. öld, skipaður þann 12. apríl 1529 af Friðrik 1. Danakonungi til fimm ára fyrir margfalda, trúa og þægilega þjónustu. 

Hann var á Alþingi sumarið 1530 og kallast þar kóngsins fógeti en heitin hirðstjóri, höfuðsmaður og fógeti virðast á þessum tíma oft notuð jöfnum höndum um sama enbættið og er Dietrich kallaður þetta allt í bréfum frá sama ári. Hann var líka á Alþingi 1533 en hefur líklega farið utan þá um haustið, enda rann umboð hans út næsta vor. 

Hann vildi þó fá skipun sína endurnýjaða en um þessar mundir var enginn konungur í Danmörku, Friðrik 1. lést í apríl 1533 en Kristján 3. sonur hans varð ekki konungur fyrr en í júlí 1534 vegna andstöðu í danska ríkisráðinu og ýmsir vildu fá útlæga konunginn Kristján 2. aftur í hásætið. Dietrich van Bramstedt fékk þó hirðstjórn á Íslandi til þriggja ára hjá Kristjáni 3. eftir að hann var tekinn við. En Norðmenn höfðu ekki viðurkennt hann sem konung, heldur fylgdu Kristjáni 2., og skipaði norska ríkisráðið ásamt Ólafi erkibiskupi í Niðarósi íslensku biskupana tvo, Ögmund Pálsson og Jón Arason, hirðstjóra á Íslandi, og tóku þeir við henni 1534. 

Einnig hafði Markús nokkur Meyer fengið skipunarbréf sem hirðstjóri á Íslandi hjá Kristófer greifa af Oldenburg-Delmenhorst, frænda og helsta stuðningsmanni Kristjáns 2. (hann var sá sem greifastríðið dró nafn af). Öll þessi þrjú bréf voru lögð fram á Alþingi 1535 og rædd þar og kom öllum saman um að hvorki hertoginn (þ.e. Kristján 3.) né greifinn ætti rétt á að skipa hirðstjóra þar sem hvorugur væri réttur konungur Noregs, en honum hefðu Íslendingar svarið eiða sína. Skyldu því biskuparnir teljast hirðstjórar og engir skattar greiðast af landinu fyrr en Noregur hefði fengið konung. Dietrich van Bramstedt og Markús Meyer sátu því eftir með sárt ennið.

Heimildir 
 Safn til sögu Íslands. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
 Íslenskt fornbréfasafn, 9. bindi, Reykjavík 1909-1913.

Hirðstjórar á Íslandi
Jóhann Pétursson

Jóhann Pétursson var hirðstjóri á Íslandi á 16. öld. Hann var danskrar eða norskrar ættar.

Þann 27. apríl 1524 skrifaði Hannes Eggertsson hirðstjóri bréf í Hamborg, þar sem hann segist hafa með góðum vilja „uppgefið og ofurdregið allt mitt fóvitadæmi“ Jóhanni Péturssyni. Hannes var þá líklega fluttur til Hamborgar og lét með bréfinu öll hirðstjóravöld í hendur Jóhanni, sem hann segist hafa haft af hábornasta Kristjáni 1. konungi út í Ísland og hefur Jóhann því líklega verið á Íslandi um tíma áður en þetta var.

Jóhann gegndi hirðstjóraembættinu til 1529 en þá tók Diðrik af Bramstad við.

Heimildir 
 Safn til sögu Íslands. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
 Íslenskt fornbréfasafn, 9. bindi, Reykjavík 1909-1913.

Hirðstjórar á Íslandi
Darin Zanyar

Darin, réttu nafni Darin Zanyar, (fæddur 1987 í bænum Stockholm í Svíþjóð) er sænskur tónlistarmaður.

Útgefið efni

Breiðskífur
The Anthem (2005)
Darin (2005)
Break the News (2006)
Flashback (2008)
Lovekiller (2010)
Exit (2013)
Fjärilar i magen (2015)
Tvillingen (2017)

Tenglar 
 Heimsíða Darin Zanyar 

Sænskir tónlistarmenn
Bjúgvatn

Bjúgvatn er sveiglaga stöðuvatn sem liggur eitt og sér og er hluti af gömlum farvegi bugðuár sem rauf sér nýjan, styttri farveg. Bugður eru einkenni „gamalla“ vatnsfalla, sem náð hafa roffleti. Þær færast smám saman, er straumkast rýfur bakka í kröppum bugðum. Í aflögðum bugðum verða þá oft til bjúgvötn. 

Vötn
Álfrún Gunnlaugsdóttir

Álfrún Gunnlaugsdóttir (18. mars 1938 - 15. september 2021) var íslenskur rithöfundur og prófessor í bókmenntafræði við Háskóla Íslands. Þekktustu verk hennar voru skáldsögurnar Hringsól og Yfir Ebrófljótið.

Álfrún lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1958 og stundaði svo nám á Spáni. Hún lauk Lic. En fil. Y en letras frá Universidad de Barcelona árið 1965 og vann að doktorsritgerð við Háskólann í Lausanne í Sviss á árunum 1966 til 1970 en lauk svo doktorsprófi frá Universidad Autónoma de Barcelona árið 1970. Hún var lektor í almennri bókmenntafræði við Háskóla Íslands frá 1971 til 1977, dósent í almennri bókmenntafræði frá 1977 til 1987 og var skipuð prófessor í bókmenntafræði árið 1988 og sinnti því starfi til ársins 2006 er hún fór á eftirlaun. Álfrún var önnur konan í sögu Háskóla Íslands sem skipuð var prófessor við skólann.

Viðurkenningar 
Álfrún sendi frá sér átta skáldverk og voru verk hennar þýdd á fjölmörg erlend tungumál. Þrjú verka hennar voru tilnefnd til Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs og tvö  til Íslensku bókmenntaverðlaunanna. Álfrún hlaut Bókmenntaverðlaun DV árið 1985 fyrir skáldsöguna Þel og Menningarverðlaun DV og Fjöruverðlaunin árið 2008 fyrir skáldsöguna Rán. Árið 2010 var Álfrún gerð að heiðursdoktor við íslensku- og menningardeild Háskóla Íslands og árið 2018 var hún sæmd riddarakrossi Hinnar íslensku fálkaorðu fyrir framlag sitt til íslenskra bókmennta.

Verk

Skáldsögur
 1982 - Af manna völdum: Tilbrigði um stef
 1984 - Þel
 1987 - Hringsól
 1993 - Hvatt að rúnum
 2001 - Yfir Ebrofljótið
 2008 - Rán
 2012 - Siglingin um síkin 
2016 - Fórnarleikar

Tenglar 
 Þessi eilífa hringrás; grein í Helgarpóstinum 1988

Tilvísanir 
Íslenskir rithöfundar

Íslenskir bókmenntafræðingar
Prófessorar við Háskóla Íslands
Íslenskar konur
Handhafar Fjöruverðlaunanna
Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík
Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu
Gæludýrin

Gæludýrin (e. The Pets, þ. Die Haustiere, d. Kæledyrene) er skáldsaga eftir íslenska rithöfundinn Braga Ólafsson sem kom út árið 2001. Gæludýrin var tilnefnd til Íslensku bókmenntaverðlaunanna 2001 og Menningarverðlauna DV 2002. Hún hefur verið gefin út í Danmörku í danskri þýðingu, Þýskalandi í þýskri þýðingu og Bandaríkjunum í enskri þýðingu. Bókin fékk víða góða dóma bæði á Íslandi og erlendis. Bókin er 248 blaðsíður og er önnur skáldsaga Braga.

Tenglar 
 Um Gæludýrin á vef Bjarts
 Kafka light, bókmenntagagnrýni í DV 21. nóvember 2001

Íslenskar skáldsögur
Bókaárið 2001
Arnfinnur Þorsteinsson

Arnfinnur Þorsteinsson (f. um 1350, d. eftir 1430) var íslenskur hirðstjóri, riddari og sýslumaður á 15. öld. Hann bjó á Urðum í Svarfaðardal.

Arnfinnur var sonur Þorsteins Eyjólfssonar hirðstjóra frá Urðum, sem dó um 1402. Af máldögum Urða virðist hann hafa tekið við búi þar um 1370 og búið þar í um eða yfir 60 ár. Arnfinnur var auðugur og einn helsti höfðingi landsins á fyrstu áratugum 15. aldar. Hann mun hafa haft sýsluvöld nyrðra en ekki er víst hvar.

Árni Ólafsson biskup, sem verið hafði hirðstjóri um skeið, fór utan 1419 og mun Arnfinnur hafa farið með hirðstjórn í umboði hans það ár. Á Alþingi þetta sumar skrifaði hann fyrstur manna undir hyllingarbréf Eiríks konungs af Pommern og kallaði sig þar „yðar foreldra hirðmann“. Rétt eftir Alþingi, þann 13. júlí 1419, gaf hann út bréf í Hafnarfirði þar sem hann veitti tveimur erlendum (líklega þýskum) kaupmönnum leyfi til verslunar og fiskveiða við Ísland. Þar kallar hann sig hirðstjóra yfir öllu Íslandi. Hann hefur þó ekki haft hirðstjórn nema til næsta árs því á Alþingi 1420 eru Helgi Styrsson og Þorsteinn Ólafsson hirðstjórar.

Ekki er vitað hver kona Arnfinns var en á meðal barna hans var Eyjólfur bóndi á Urðum og víðar, tengdafaðir Hrafns Brandssonar lögmanns.

Heimildir 
 Safn til sögu Íslands. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
 Íslenskt fornbréfasafn, 9. bindi, Reykjavík 1909-1913.
 Einar Bjarnason Íslenskir ættstuðlar III, Reykjavík 1972.

Hirðstjórar á Íslandi
Íslenskir riddarar
Sýslumenn
Helgi Styrsson

Helgi Styrsson (d. eftir 1430) var íslenskur sýslumaður og hirðstjóri á 15. öld. Hann bjó á Krossi í Landeyjum. Ætt hans er óþekkt.

Helgi var einn af þeim sem skrifuðu undir hyllingarbréf Eiríks konungs af Pommern á Alþingi 1419 og hefur því verið í hópi helstu höfðingja landsins. Í bréfi frá 11. apríl 1420, um óleyfilega vetursetu sex enskra kaupmanna í Vestmannaeyjum, er hann sagður sýslumaður þar. Í bréfi til Eiríks konungs sem skrifað er á Alþingi sama sumar virðist hann vera orðinn hirðstjóri eða umboðsmaður hirðstjóra ásamt Þorsteini Helmingssyni (Ólafssyni). Í öðru bréfi sem skrifað er seinna um sumarið kallar hann sig hirðstjóra sunnan og austan.

Sonur Helga var Teitur bóndi í Stóradal undir Eyjafjöllum.

Heimildir 
 Íslenskt fornbréfasafn, 9. bindi, Reykjavík 1909-1913.

Hirðstjórar á Íslandi
Sýslumenn