alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
GABA

GABA (eða gamma-amínó smjörsýra) er taugaboðefni í miðtaugakerfi mannsins og hefur hamlandi áhrif á taugakerfið. Um 20% taugafrumna í miðtaugakerfinu eru GABA-ergar, þ.e. losar GABA á taugafrumuna sem þær ítauga.

Verkun
Frumur sem mynda og losa GABA eru um 20% frumna miðtaugakerfisins. Boðefnið er myndað úr öðru boðefni, Glútamati, og finnst GABA á 30% taugamótum í miðtaugakerfinu. Það er því nauðsynlegt boðefni fyrir eðlilega starfsemi. 

Þremur natríum jónum er dælt út úr mannsfrumunni fyrir hverjar tvær kalíum jónir sem er dælt inn. Þar sem báðar jónirnar hafa +1 í hleðslu verður innanrými frumunnar neikvæðara en utanrými hennar. Ofan á þetta bætist að klóríðjónum sem hafa -1 í hleðslu er dælt inn í frumuna. Þessi flutningur kallast virkur flutningur og kostar orku í formi ATP. Af því jónunum er dælt frá einum stað til annað, t.d. kalíum verður styrkleikamunur á innanborði og ytra borði frumunnar (e. concentration difference). Þá leka jónirnar á þann stað (ýmist út eða inn) þar sem lægri styrkur er af jónunum. 

En virki flutningurinn er meiri en lekinn og hvíldarspenna frumu, þ.e. sú spenna sem er innan í frumu er u.þ.b. -70mV, allt því 3 Na+ fara út, 2 K+ inn og Cl- fara inn. 

Boðspenna er þegar þessi himnuspenna breytist skyndilega, oft úr -70mV í +40mV. Boðspennan byrjar að Na leitar inn í frumuna og hvíldarspennan hækkar og kemst stundum upp að þröskuldi (e. action potential threshold) sem er -55mV. Þetta gerist aðeins af áreitið er nægilega sterkt. Þegar áreitið kemst yfir þennan þröskuld afskautast himnuspennan og nær +40mV. Þá er innanrými frumunnar orðið miklu jákvæðara en utanrýmið því Na+ jónirnar hafa breytt spennunni. 

GABA á sér tvo viðtaka; GABAA og GABAB. GABAA viðtakinn er gegndræpur fyrir Cl-, þ.e. hleypir klóríðjónunum inn í frumuna. Ef boðefnið GABA binst viðtakanum GABAA eykst þetta gegndræpi og Cl- kemst frekar inn í frumuna. Þar sem Cl- er neikvætt hlaðin jón verður innanrými frumunnar enn neikvæðara en áður, lækkar t.d. úr -70mV í -90mV. Það þarf því sterkara og meira áreiti til að komast upp að þröskuldinum og valda boðspennu. Þannig er GABA hamlandi taugaboðefni.

Lyf  
 Þekktustu lyfin sem hafa áhrif á GABA-boðefnið eru af flokki benzodíazepína. Þau verka sérhæft á GABAA viðtakann og bindast stað á honum sem er annar en bindistaður GABA. Þegar benzódíazepínlyf bindast GABAA eykst gegndræpi viðtakans fyrir Cl- jónum. Þegar lyfið hefur bundist eykst síðan sækni GABAA viðtakans í GABA boðefnið og því eru áhrif lyfsins nokkurn veginn tvöföld: aukið gegndræpi fyrir Cl- næst með lyfinu einu og sér en í framhaldinu binst GABA sem eykur gegndræpið líka. Með auknu innstreymi Cl- verður innanrými frumunnar neikvæðara og meira þarf til að fá fram boðspennu. Þannig nást fram áhrif benzódíazepín-lyfja: minni kvíði, sljóvgandi áhrif og minnkaður vöðvastífleiki. Þekkt benzódíazepín lyf eru Alprazolam, Clonazepam og Midazolam.
 Annað þekkt lyf sem verkar á GABA viðtakann er áfengi og verkar svipað og benzódíazepín, þ.e. binst viðtakanum á öðrum stað en GABA sem leiðir af sér aukið gegndræpi fyrir Cl- og aukna bindingu GABA við GABAA

Tilvísanir 

Taugaboðefni
Vepja

Vepja (fræðiheiti Vanellus vanellus) er vaðfugl af lóuætt. Vepja er fremur stór fugl með langan hnakkatopp og breiða vængi. Hún er dökk á baki með svart belti yfir hvíta bringu. Vepja er einn algengasti og útbreiddasti vaðfugl í Evrópu. Vepja sést helst á veturna á Íslandi og vitað er um mörg tilvik þar sem hún hefur orpið á Íslandi. 

Vepja verpir  3-4 eggjum í hreiður á jörðu niðri og velur oft varpstað á ræktunarlandi eða annars staðar þar sem er lágvaxinn gróður. Vepjum hefur víðast hvar fækkað og er talið að það megi rekja til breyttra ræktunaraðferða sem þrengja að búsvæði þeirra. Vepjuegg voru eftirsótt til matar í Evrópu á Viktoríutímanum, sérstaklega í Fríslandi það sem það var siður á vorin að safna vepjueggjum. Eggjataka er nú bönnuð.

Heimildir

 
 

Lóuætt
Vaðfuglar

Flækingsfuglar á Íslandi
Boðspenna

Boðspenna er fyrirbæri í frumum þegar himnuspennan yfir frumuhimnu umbreytist skyndilega og kallast það afskautun. Innanrými frumunnar er neikvætt hlaðið, u.þ.b. -70mV miðað við ytra borð. Boðspenna veldur að innra rými breytist í +30mV, fyrst á einum stað en breiðist síðan eftir frumunni endilangri.

Lífeðlisfræði
Með okkar augum

Með okkar augum er sjónvarpsþáttaröð sem sýnd hefur verið í Ríkissjónvarpinu. Haustið 2019 hóf níunda þáttaröðin göngu sína.

Þættirnir eiga rætur að rekja til ársins 2010 en þá höfðu Landsamtökin Þroskahjálp frumkvæði að því að halda námskeið fyrir fatlað fólk í þáttagerð fyrir sjónvarp. Námskeiðið var haldið hjá Fjölmennt og í kjölfarið gerði Þroskahjálp samning við Ríkissjónvarpið um sýningar á þáttunum. Markmið þáttanna er að auka sýnileika fólks með þroskahömlun og varpa ljósi á fjölbreytt viðfangsefni þess. Efnistök þáttanna eru fjölbreytt og má þar nefna viðtöl, fræðslu, skemmtun, spurningakeppni og matreiðslu. 

Umsjónarfólk þáttanna eru þau Stein­unn Ása Þor­valds­dótt­ir, Katrín Guðrún Tryggva­dótt­ir, Ásgeir Tóm­as Arn­ar­son, Andri Freyr Hilm­ars­son, Elva Björg Gunnarsdóttir og Magnús Orri Arnarson. Elín Sveinsdóttir dagskrárgerðarkona hefur verið þeim til aðstoðar.

Þátturinn og umsjónarfólk hans hefur hlotið fjölda viðurkenninga. Árið 2017 hlaut þátturinn Mannréttindaverðlaun Reykjavíkurborgar og einnig Edduverðlaunin sem menningarþáttur ársins í sjónvarpi. Sama ár hlaut RÚV Hvatningaverðlaun Öryrkjabandalags Íslands fyrir að kynna og sýna þættina á besta sýningartíma.

Tilvísanir 
Íslenskir sjónvarpsþættir
Handhafar Edduverðlaunanna
HLH flokkurinn

HLH flokkurinn var hljómsveit stofnuð 1978 af bræðrunum Haraldi og Þórhalli Sigurðssyni (Ladda), ásamt Björgvini Helga Halldórssyni. Hljómsveitin starfaði til ársins 1989.

Heimildir 
Glatkistan.com HLH flokkurinn. Skoðað 22. ágúst 2019

Íslenskar hljómsveitir
Blávatn

Blávatn er stöðuvatn á toppi dyngjunnar Oks. Vatnið var uppgötvað árið 2007 þegar Okjökull var að hverfa. Vatnið er um 10 hektarar að stærð og er dýpi mest um 4,5 metrar.

Tenglar
Fréttablaðið -Ok verður Blávatn

Tilvísanir
Stöðuvötn á Íslandi
Borgarbyggð
Þorbjörn (fjall)

Þorbjörn eða Þorbjarnarfell er fjall rétt norður af Grindavík sem varð til á ísöldinni við gos undir jökl. Það er úr móbergi og er 243 metra hátt. Fjallið er ekki eldfjall, heldur stendur á gosbelti. 

Þjófagjá nefnist sprunga í miðju fellinu. Norðvestan við Þorbjarnarfell er jarðhiti, þar er Bláa lónið og Svartsengi. Í Norðurhlíð fjallsins er skógrækt og nefnist þar Selskógur. Efst á Þorbirni eru möstur. Stóra mastrið, ca, 40 m hátt, er frá Flugþjónustunni og önnur frá Símanum. Nýjasta mastrið, sem var reist árið 2009, þjónar gsm-sambandi Símans. Auk þess er þar endurvarp frá Útvarpinu.

Þann 26. janúar árið 2020 var óvissustig Almannavarna virkjað í grennd við fjallið. Óvenju mikið landris hafði mælst á Reykjanesskaga rétt vest­an við það dagana á undan og nam risið um 3 til 4 mm á dag og var mesti landris­hraði sem mælst hefur á svæðinu síðan mæl­ing­ar hóf­ust. Landrisið var talið vís­bend­ing um kviku­söfn­un á nokkura kíló­metra dýpi. 

Síðast gaus á þessu svæði á árunum 1211-1240 (Reykjaneseldar), en þá gekk yfir goshrina sem myndaði miklar hraunbreiður.

Þjófagjá 
Gömul þjóðsaga tengist gjánni. Samkvæmt henni áttu fimmtán þjófar að hafa hafst þar við og hafa lagst á fé Grindvíkinga. Og endar þannig: 
"Eigi sáu byggðamenn færi á að vinna þá, fyrr en bóndason frá Hópi tókst á hendur að svíkja þá. Hann fór til þeirra, sór þeim trúnaðareið og var með þeim um hríð. Hann varð þess vís, að þeir fóru hvern laugardag í bað í laug þeirri, sem er á Baðsvöllum, norðan undir fjallinu. Einn gætti klæða þeirra, meðan þeir voru í baðinu, og gerðu þeir það til skiptis. Svo kom, að þeir trúðu bóndasyni fyrir að geyma föt sín. Þá snéri hann um annarri skyrtuerminni og annarri brókarskálminni hjá þeim öllum og hljóp síðan, sem fætur toguðu, til bæja. Það fór, eins og hann ætlaðist til; þjófunum varð tafsamt að komast í föt sín, og ekki fóru þeir í nema nærklæðin og eltu hann síðan, en náðu honum ekki. Urðu þeir mjög sárfættir í grjótinu.Nú þustu byggðamenn að þeim, og gátu þeir ekki komist undan. Voru þeir allir teknir höndum og hengdir, þar sem síðan heita Gálgaklettar. Bóndasonur varð ólánsmaður, en eigi er getið, hvað fyrir hann kom"

Tilvísanir

Tenglar
Ferlir - Þorbjarnarfell
Nat.is Þorbjarnarfell 
 Haukur Björnsson: Myndun Þorbjarnarfells. BS ritgerð.  Leiðbeinandi Ármann Höskuldsson. Jarðvísindadeild Háskóli Íslands 2015
 Veðurstofa Íslands: Átta þúsund skjálftar síðan í lok janúar á Reykjanesskaganum. (10.4.2020) 
Fjöll á Íslandi
Suðurnes
Grænadyngja

Grænadyngja er tæplega 400 metra hátt fjall á Reykjanesskaga. Það tengist fjallinu Trölladyngju. Þaðan er mikið útsýni yfir Reykjanes.

Tenglar
Ferlir - Grænadyngja

Fjöll á Íslandi
Reykjanesskagi
Búrfell (Grímsnesi)

Búrfell í Grímsnesi er 534 metra móbergsfjall í Grímsnes- og Grafningshreppi. Það er rétt austan við Úlfljótsvatn.

Tengill
Vísindavefur: Hvers konar fjall er Búrfell í Grímsnesi? Er það hefðbundið móbergsfjall?

Fjöll á Íslandi
Grímsnes- og Grafningshreppur
Kálfstindar

Kálfstindar er um 10 kílómetra móbergsfjallahryggur norður af Lyngdalsheiði. Syðsti tindurinn er Reyðarbarmur en þar eru Laugarvatnshellar. Hæstu tindarnir eru tæpir 900 metrar. Meðfram þeim liggja mörk Grímsnes- og Grafningshrepps og Bláskógabyggðar.

Tenglar
Fjallgöngur - Kálfstindar 

Fjöll á Íslandi
Bláskógabyggð
Helgafell (Mosfellssveit)

Helgafell er 215 metra fjall við Mosfellsbæ.

Tenglar

Gönguleiðir.is - Helgafell í Mosfellsbæ

Fjöll á Íslandi
Mosfellsbær
Valahnúkur (Þórsmörk)

Valahnúkur er fjall í Þórsmörk á Suðurlandi. Það er 458 metra hátt og er vinsælt göngufjall.

Tenglar
Gönguleiðir.is - Valahnúkur

Fjöll á Íslandi
Þórsmörk
Mysuostur

Mysuostur er ostur framleiddur úr mysu. Mysuostar eru gerðir úr ostamysu með því að sjóða hana þar til mestur hluti vatnsins hefur gufað upp.

Aldalöng hefð er fyrir framleiðslu á brúnum mysuosti í Noregi og er Guðbrandsdalsosturinn eitt þekktasta vörumerki norskra kúabænda. Guðbrandsdalsosturinn var þróaður af 17 ára stúlku Anne Hov að nafni sem bjó á bænum Solbråsetra. Hún vildi gera betri ost en mysing sem þá var algengastur og blandaði rjóma út í mysu við upphitun og bætti síðar geitamjólk við uppskrift sína.

Tenglar

 TINE om brunosten
 Synnøve Finden om brunosten
 Hvor gammel er brunosten?
Ostar
Anne Hov

Anne Hov  (um 1846- 1935) var bóndakona í Guðbrandsdalnum í Noregi. Hún þróaði sem ung stúlka sérstaka gerð af mysuost sem kenndur er við Guðbrandsdalinn. Mysuostur var frá fornu fari gerður á bóndabýlum í Noregi með því að sjóða mysu án þess að bæta við mjólk eða rjóma. Úr þeirri suðu kom sykraður smurostur, mysingur. Anne Hov vann á bóndabæ upp í fjöllum í Gålå árið 1863. Henni datt í hug að bæta rjóma við kúamjólk og seyða í járnpotti þangað til vökvinn varð að fastari, feitari og ostkenndari afurð. Hún kallaði þá afurð í fyrstu feitost en seinna var þessi ostur kallaður rjómamysuostur. Þessi ostur varð mjög vinsæll.  

Á seinni hluta 18. aldar voru miklar efnahagsþrengingar í Guðbrandsdalnum því hagnaður af sölu korns  og smjörs drógst saman. Anne Hov hafði um þetta leyti hafið ostaframleiðslu í stórum stíl og þróað afbrigði af ost þar sem hún bætti einnig við geitamjólk. Hún seldi framleiðslu sína til kaupmannsins Ole Konsli en hann seldi ostinn áfram til Osló undir nafninu Guðbrandsdalsostur. Þessi ostur varð ákaflega vinsæll og mikil sala á honum átti drjúgan þátt í að hjálpa fólki í Guðbrandsdalnum út úr efnahagsþrengingum.

Árið 1933 þegar Anne Hov var 87 ára gömul fékk hún silfurorðu frá norska kónginum fyrir framlag sitt til norskrar matargerðar og efnahagslífs.

Heimild

Tenglar
 Gudbrandsdalsosten

Norskir bændur
Nið

Nið er á sem rennur gegnum Þrándheim og til sjávar í Þrándheimsfirði í Noregi. Þar var gott skipalægi og þar myndaðist kaupstaður og byggðin Niðarós sem nú nefnist Þrándheimur. Fyrir framan ána er hólminn Niðarhólmur. Nið er  31,2 km löng og rennur til norðurs frá Selbusjøen. Áin er hluti af stærra vatnakerfi sem nær alveg til landamæra Noregs og Svíþjóðar.

Fiskveiði
Í efsta hluta Nið eru urriðar og milli  Nedre- og Øvre Leirfoss er öllum heimilt að veiða. Í neðstu átta km árinnar er laxveiði.

Heimild
 

Þrándheimur
Gråkallen

Gråkallen er fjall á útivistarsvæðinu Bymarka  í borginni Þrándheimi í Þrændalögum í Noregi. Fjallið er 552 m hátt og er í borgarhlutanum Byåsen. Á fjallinu eru aflögð fjarskiptamannvirki hersins.

Strætisvagn gengur frá Þrándheimi að skíðamiðstöð við fjallið. Á sumrin er  aðstaðan notuð til gönguferða og hjólaferða frá fjallinu að borginni fyrir neðan.

Nafnið Gråkallen þýðir grái kallinn.

Þrándheimur
Fjöll í Noregi
Hnykkingar

Hnykkingar (eða kírópraktík) eru óhefðbundnar lækningar sem beinast að því að meðhöndla kvilla í vöðva- og beinakerfinu, þá sér í lagi í hryggsúlunni. Þeir sem stunda hnykkingar kallast hnykkjarar eða kírópraktorar. Meðferðin gengur út á að nota hendurnar til að eiga við hryggsúluna, liðamót og mjúkvefi. Sumir hnykkjarar halda því fram að hnykkingar geti haft áhrif á almenna heilsu fólks þar sem skekking hryggsúlunnar hafi áhrif á taugakerfið, en rannsóknir hafa ekki sýnt það. Undirstöður hnykkinga stangast á við vísindalega þekkingu og eru talin vera gervivísindi. 

Rannsóknir hafa ekki sýnt að hnykkingar séu gagnlegar eða lækni kvilla, mögulega að undanskildum langvarandi mjóbaksverk, en hnykkingar eru ekki gagnlegri við mjóbaksverk en sjúkraþjálfun.

Kanadamaðurinn Daníel Palmer fann upp hnykkingar í lok 19. aldar.

Tilvísanir 

Heilbrigðisþjónusta
Gervivísindi
Margrét Indriðadóttir

Margrét Indriðadóttir (28. október 1923 - 18. maí 2016) var fréttastjóri Ríkisútvarpsins frá 1968-1986. Margrét var fyrst kvenna á Norðurlöndum sem ráðin var fréttastjóri á ríkisfjölmiðli. 

Margrét fæddist á Akureyri og lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum á Akureyri árið 1943. Að námi loknu starfaði hún sem blaðamaður á Morgunblaðinu í þrjú ár og hafði þar m.a. umsjón með sérstakri kvennasíðu. Árið 1947 lauk Margrét BA-prófi í blaðamennsku frá School of Journalism við Minnesota háskóla í Bandaríkjunum. 

Eftir heimkomuna frá Bandaríkjunum starfaði Margrét um hríð á Morgunblaðinu og Tímanum en árið 1949 varð hún fyrsta konan sem ráðin var til starfa á fréttastofu Ríkisútvarpsins. Hún varð fréttastjóri árið 1968 og varð fyrst kvenna á Norðurlöndum sem ráðin var í stöðu fréttastjóra á ríkisfjölmiðli.

Margrét hlaut ýmsar viðurkenningar fyrir störf sín, þar á meðal Nordfag-verðlaunin árið 1991 en það eru verðlaun norrænna Samtaka starfsmannafélaga ríkisútvarps og -sjónvarps og riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu árið 2007.

Eiginmaður Margrétar var rithöfundurinn Thor Vilhjálmsson og áttu þau tvo syni, Örnólf Thorsson forsetaritara og Guðmund Andra Thorsson rithöfund og alþingismann.

Ítarefni 

 „Margrét Indriðadóttir látin“ Umfjöllun Ruv.is og inniheldur m.a. sjónvarpsviðtal frá 1999 þar sem Eva María Jónsdóttir ræðir við Margréti.

Tilvísanir 

Fólk fætt árið 1923
Fólk dáið árið 2016
Íslenskir fréttamenn
Íslenskar konur
Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu
Elísabet Gunnarsdóttir

Elísabet Gunnarsdóttir (fædd 21. maí 1945) er framhaldsskólakennari, þýðandi og myndlistargagnrýnandi í Reykjavík. Hún er einn af stofnendum Rauðsokkahreyfingarinnar.

Heimild
 

Rauðsokkahreyfingin

Íslenskar konur
Hildur Hákonardóttir

Auður Hildur Hákonardóttir (fædd 28. apríl 1938) er íslenskur myndvefari og rithöfundur og starfar nú í Reykjavík.

Heimild
 

Íslenskir myndlistarmenn
Íslenskir rithöfundar
Rauðsokkahreyfingin
Íslenskar konur
Guðrún Ágústsdóttir

Guðrún Ágústsdóttir (fædd 1. janúar 1947) er fyrrverandi borgarfulltrúi og forseti borgarstjórnar Reykjavíkur. 

Guðrún fæddist í Reykjavík og foreldrar hennar voru Ragnheiður Eide Bjarnason (1924-2015) húsmóðir og Ágúst Bjarnason (1918-1994) skrifstofustjóri. Föðurafi Guðrúnar var Bjarni Jónsson vígslubiskup. 

Guðrún lauk gagnfræðaprófi frá Kvennaskólanum í Reykjavík árið 1964 og stundaði enskunám í London frá 1965-1966 og við Edinborgarháskóla árið 1976. Hún var við nám í Menntaskólanum við Hamrahlíð frá 1979-1982. Guðrún starfaði hjá Landsbanka Íslands 1965-1966, var flugfreyja hjá Flugfélagi Íslands 1966 og 1967, skrifstofumaður hjá Sjóvá 1968-1970, fulltrúi hjá Hjúkrunarskóla Íslands 1971-1975 og 1978-1987. Hún var framkvæmdastjóri við undirbúning Norræns kvennaþings í Ósló frá 1986-1987 og í framkvæmdastjórn þingsins á vegum Norrænu ráðherranefndarinnar. Hún var aðstoðarmaður Svavars Gestssonar menntamálaráðherra frá 1988-1991, starfsmaður Þjóðviljans 1991 og fræðslu- og kynningarfulltrúi hjá Kvennaathvarfinu 1991-1994. 

Hún var borgarfulltrúi Alþýðubandalagsins í Reykjavík frá 1982-1990 og borgarfulltrúi Reykjavíkurlistans frá 1994-2002. 

Eignmaður Guðrúnar var Svavar Gestsson (1944-2021) fyrrverandi ráðherra, alþingismaður og sendiherra. Fyrri maður hennar var Kristján Árnason prófessor við Háskóla Íslands og eiga þau þrjú börn.

Heimild
 
Pétur Ástvaldsson, Samtíðarmenn A-Í bls. 268-269, (Reykjavík, 2003)

Rauðsokkahreyfingin
Íslenskir stjórnmálamenn
Íslenskar konur
Borgarfulltrúar Reykjavíkurlistans
Borgarfulltrúar Alþýðubandalagsins
Guðrún Hallgrímsdóttir

Guðrún Hallgrímsdóttir (fædd 5. nóvember 1941) er matvælaverkfræðingur. Hún er einn ein af stofnendum Rauðsokkahreyfingarinnar.

Heimild
 

Rauðsokkahreyfingin
Íslenskir verkfræðingar
Íslenskar konur
Edda Óskarsdóttir

Edda Óskarsdóttir (fædd 18. janúar 1938) er myndlistarmaður, kennari og skólastjóri í Reykjavík og Hafnarfirði. Hún er einn af stofnendum Rauðsokkahreyfingarinnar á Íslandi.

Heimildir
 
 Þóttum ljótar og hrikalega frekar, Fréttablaðið, 207. tölublað (04.09.2010), Blaðsíða 34 
 Viðtal við Eddu Óskarsdóttir um leirkeraverkstæðið Glit (Hönnunarsafn Íslands

Íslenskir myndlistarmenn
Rauðsokkahreyfingin
Íslenskar konur
Dean Court

Dean Court (einnig þekktur sem  Vitality Stadium) er knattspyrnuvöllur í Bournemouth á Englandi og heimavöllur A.F.C. Bournemouth. Völlurinn tekur rúm 11.000 í sæti og er minnsti völlur ensku úrvalsdeildarinnar. Áform eru hjá liðinu að byggja nýjan völl.

Heimildir 
 

Ensk íþróttamannvirki
Á rauðum sokkum

Á rauðum sokkum : baráttukonur segja frá er bók um Rauðsokkahreyfinguna sem kom út árið 2011. Í bókinni rekja 12 konur sögu Rauðsokkahreyfingarinnar og segja frá sjálfri sér og hvers vegna þær tóku þátt í baráttu hreyfingarinnar. Konurnar eru: Björg Einarsdóttir, Edda Óskarsdóttir, Elísabet Gunnarsdóttir, Gerður G. Óskarsdóttir, Guðrún Ágústsdóttir, Guðrún Hallgrímsdóttir, Guðrún Friðgeirsdóttir, Helga Ólafsdóttir, Hildur Hákonardóttir, Lilja Ólafsdóttir, Rannveig Jónsdóttir, Vilborg Dagbjartsdóttir og Vilborg Sigurðardóttir. Dagný Kristjánsdóttir ritar eftirmála bókarinnar og Olga Guðrún Árnadóttir ritstýrði bókinni. Bókin var gefin  út í Reykjavík af Háskólaútgáfunni og  Rannsóknarstofu í kvenna- og kynjafræðum.

Heimild
 
Rauðsokkahreyfingin
Vicarage Road

Vicarage Road er knattspyrnuvöllur í Watford á Englandi og heimavöllur Watford F.C.. Völlurinn tekur rúm 22.000 í sæti. Verið er að stækka völlinn. Ein stúkan heitir Sir Elton John stand en tónlistarmaðurinn Elton John hefur stutt við liðið.

Heimildir 
 

Ensk íþróttamannvirki
Falmer Stadium

Falmer Stadium (einnig kallaður Amex: American Express Community Stadium) er knattspyrnuvöllur í bænum Falmer á Englandi og heimavöllur Brighton & Hove Albion. Bærinn er innan sveitarfélags Brighton og Hove.  

Völlurinn tekur tæp 31.000 í sæti. Hann er einnig notaður fyrir rúgbí, hokkí og tónleika.

heimasíða
 http://www.amexstadium.co.uk/

Heimildir 
 

Ensk íþróttamannvirki
Vilborg Harðardóttir

Vilborg Harðardóttir (13. september 1935 - 15. ágúst 2002) var blaðamaður, kennari og stjórnmálamaður.
Vilborg lauk landsprófi frá Kvennaskólanum í Reykjavík, stúdentsprófi frá M.R., BA prófi í ensku og dönsku frá H.Í., og stundaði nám í enskum leikbókmenntum í Berlín. Hún var blaðamaður í Prag 1957 og við Þjóðviljann með hléum 1960-81.

Heimildir
 Kvennasögusafn Íslands
 
 Vilborg Harðardóttir (æviágrip á vef Alþingis)

Rauðsokkahreyfingin
Íslenskir stjórnmálamenn
Varaformenn Alþýðubandalagsins
Íslenskar konur
St Mary's Stadium

St Mary's Stadium er knattspyrnuvöllur í Southampton á Englandi og heimavöllur Southampton FC. 
Völlurinn tekur tæp 31.000 í sæti. Völlurinn opnaði árið 2001. Áður var liðið á The Dell frá 1898-2001.

Heimildir 
 

Ensk íþróttamannvirki
Hove

Hove er strandbær í Austur-Sussex á suður-Englandi og hluti af borginni Brighton og Hove en Brighton sameinaðist Hove árið 1997. Íbúar Hove eru um 92.000.

Austur-Sussex
Hlynur Ólason

Hlynur Ólason (f. 20. febrúar 2001) er íslenskur frjálsíþróttamaður.

Í byrjun árs 2019 sló hann 15 ára gamalt Íslandsmet ólympíufarans Kára Steins Karlssonar í 3000 metra hlaupi 16-17 ára pilta. Hann hljóp 3000 metrana á 9 mínútum og 10,0 sekúndum og bætti þá gamla metið um u.þ.b. 9 sekúndur sem Kári Steinn setti í Stokkhólmi árið 2003. Þá vann hann 10 km hlaup Reykjavíkurmaraþons Íslandsbanka 2019. 

Hann var í sigurliði Kvennaskólans í Reykjavík í Gettu Betur 2019, spurningakeppni framhaldsskólanna.

Heimildir 

Íslenskir frjálsíþróttamenn
Vésteinn Guðmundsson (verkfræðingur)

Vésteinn Guðmundsson (f. 14. ágúst 1914, d. 15. janúar 1980) var íslenskur efnaverkfræðingur, verksmiðjustjóri og framkvæmdastjóri. 

Vésteinn Guðmundsson var sonur Guðmundar Bjarnasonar (1870-1924), bónda á Hafurshesti (Hesti) í Önundarfirði, Mosvallahreppi, Vestur-Ísafjarðarsýslu, og konu hans Guðnýjar Arngrímsdóttur húsfreyju (1871-1920). Barn að aldri missti hann báða foreldra sína, og var alinn upp hjá systkinum sínum. Stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík 1935. Próf í efnaverkfræði frá DTH, Danmarks Tekniske Höjskole, haustið 1940. Verkfræðingur hjá Niðursuðuverksmiðju Keflavíkur hf. 1941 og hjá Hraðfrystihúsi Innri-Njarðvíkur 1941-1943. Vésteinn réðist til síldarverksmiðju Kveldúlfs hf. á Hjalteyri 1943 og starfaði þar til 1967, þar af sem verksmiðjustjóri frá 1947. Frá 1967 þar til hann lést árið 1980 var Vésteinn framkvæmdastjóri Kísiliðjunnar við Mývatn.

Ýmsum aukastörfum og félagsmálastarfsemi sinnti Vésteinn á starfsferli sínum. Þannig var hann hreppsstjóri Arnarneshrepps við Eyjafjörð 1957-1967 og í hreppsnefnd sama hrepps 1946-1967. Formaður fasteignamatsnefndar Eyjafjarðarsýslu 1964-1967. Hann átti sæti í nefnd um tilraunir með ný veiðarfæri við síldveiðar 1950-1951, stjórnaði síldveiðitilraunum 1953-1954 og síldarflutningum frá Austurlandsmiðum til Hjalteyrar og Krossaness 1959-1964. Hann var í verðlagsráði sjávarútvegsins 1963-1967. Vésteinn var forgöngumaður um að hagnýta jarðgufu við vinnslu kísilgúrs, en slíkt hafði ekki verið reynt fyrr. Hann skrifaði grein um kísilgúrvinnsluna við Mývatn þar sem þessu er lýst. Vésteinn starfaði að stjórnmálum fyrir Sjálfstæðisflokkinn og var. m.a. í þriðja sæti á framboðslista flokksins við kosningar til Alþingis 1959 í sínu kjördæmi, Eyjafjarðarsýslu. Vésteinn var fréttaritari Morgunblaðsins á Hjalteyri um árabil.

Páll Ólafsson verkfræðingur, skólafélagi Vésteins á mennta-og háskólaárunum, segir svo um hann: „Vésteinn var góðum gáfum gæddur. Hann var léttur í lund og átti sérstaklega gott með að umgangast aðra menn. Hann gerði sér far um að setja sig í spor þeirra sem hann átti skipti við og skilja þeirra sjónarmið. Hann lét sér annt um hag samstarfsmanna sinna og mun oft hafa verið leitað til hans um margs konar málefni. Þegar kísilgúrverksmiðjan tók til starfa í Mývatnssveit, litlu sveitarfélagi, sem er viðbrugðið fyrir fegurð og viðkvæma náttúru fór ekki hjá því, að upp kæmu ýmiss konar vandamál, bæði félagslegs og vistfræðilegs eðlis. Vésteinn lagði sig sérstaklega fram um að leysa þau mál og átti manna drýgstan þátt í því, að það tókst svo vel, að allir mega vel við una.“

Vésteinn Guðmundsson var tvígiftur. Fyrri kona hans var Elín Guðbrandsdóttir, verslunarmaður, f. 1. ágúst 1914 í Reykjavík, d. 16.09.1996. Börn þeirra Auður Sigurborg, f. 29. ágúst 1939. Guðný Elín, f. 1. desember 1944. Gunnhildur, f. 25. nóvember 1950. Vésteinn og Elín skildu. Seinni kona Vésteins var Valgerður Árnadóttir, f. 13. nóvember 1922, d. 6. nóvember 2001. Börn þeirra: Árni, f. 23. júní 1955. Valgerður, f. 26. september 1956. Vésteinn, f. 15. júní 1958.

Tilvísanir 

Íslenskir verkfræðingar