alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Suharto

Suharto (einnig ritað Soeharto eða Muhammad Soeharto; ꦩꦸꦲꦩ꧀ꦩꦢ꧀ꦯꦸꦲꦂꦠ á javönsku) (8. júní 1921 – 27. janúar 2008) var annar forseti Indónesíu. Hann gegndi því embætti í 31 ár eftir að hafa steypt Sukarno af stóli árið 1967 þar til hann sagði af sér árið 1998.

Suharto fæddist í smáþorpinu Kemusuk nærri borginni Yogykarta á tíma hollenskra nýlenduyfirráða í Indónesíu. Hann ólst upp við fátæklegar aðstæður. Foreldrar hans skildu stuttu eftir að hann fæddist og hann var sendur á milli ýmissa fósturforeldra mestan hluta barnæsku sinnar. Á meðan á hernámi Japana stóð í seinni heimsstyrjöldinni gekk Suharto í varnarlið Indónesíumanna undir stjórn Japana. Í sjálfstæðisbaráttu Indónesíumanna gekk Suharto í hinn nýstofnaða Indónesíuher. Eftir sjálfstæði Indónesíu varð Suharto yfirhershöfðingi. Hermenn undir stjórn Suhartos kváðu þann 30. september 1965 niður valdaránstilraun af hálfu indónesíska kommúnistaflokksins. Herinn stóð síðan fyrir andkommúnískum hreinsunum sem bandaríska leyniþjónustan lýsti sem „einu versta fjöldamorði tuttugustu aldarinnar“. Í kjölfarið hrifsaði Suharto til sín völd frá fyrsta forseta Indónesíu, Sukarno. Hann gerðist bráðabirgðaforseti árið 1967 og var kjörinn forseti næsta ár. Hann stóð fyrir samfélagsherferð sem kölluð var „af-Sukarnovæðing“ til þess að má út orðspor forvera síns. Stuðningur við stjórn Suhartos var mikill á áttunda og níunda áratugnum. Á tíunda áratugnum ollu alræðistilburðir og spilling ríkisstjórnarinnar óánægju og efnahagskreppa árið 1997 leiddi til mikilla óeirða og afsagnar Suhartos árið 1998. Suharto lést árið 2008 og fékk ríkisútför.

Deilt er um 31 árs valdatíð Suhartos bæði í Indónesíu og erlendis. Á valdatíð sinni byggði Suharto upp sterka, miðstýrða herstjórn. Geta hans til að viðhalda stöðugleika í hinni stóru og fjölbreyttu Indónesíu ásamt andkommúnískum sjónarmiðum sínum gerði honum kleift að stofna til efnahags- og hernaðarbandalaga við vesturveldin í kalda stríðinu. Mestalla forsetatíð hans var mikill hagvöxtur í Indónesíu og hröð iðnvæðing

Ríkisstjórn Indónesíu er nú að velta fyrir sér hvort hún ætti að veita Suharto þjóðhetjutitil en þessar áætlanir eru mjög umdeildar. Samkvæmt spillingarvísitölu Transparency International er Suharto spilltasti leiðtogi nútímasögunnar og dró sér um 15–35 milljarða Bandaríkjadollara úr ríkissjóði á valdatíð sinni.

Tilvísanir

Forsetar Indónesíu
Aðalritarar Samtaka hlutlausra ríkja
Scafell Pike

Scafell Pike er hæsta fjall Englands. Það er 978 metra hátt og er staðsett í Vatnahéraðinu í Cumbria. Nafnið er talið koma úr norrænu.

Fjöll á Englandi
Patrice Lumumba

Patrice Émery Lumumba (2. júlí 1925 – 17. janúar 1961) var kongóskur sjálfstæðisleiðtogi og fyrsti lýðræðislega kjörni forsætisráðherra Lýðveldisins Kongó (nú Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó). Lumumba var lykilmaður í að semja um sjálfstæði Kongó frá Belgíu og var stofnandi og leiðtogi Kongósku þjóðernishreyfingarinnar (fr. Mouvement national congolais; MNC).

Stuttu eftir að Kongó hlaut sjálfstæði árið 1960 gerði herinn uppreisn sem markaði upphaf Kongódeilunnar. Lumumba biðlaði til Bandaríkjanna og Sameinuðu þjóðanna um hjálp við að kveða niður aðskilnaðarsinnana í Katanga en hafði ekki erindi sem erfiði. Því leitaði hann þess í stað til Sovétríkjanna. Þetta leiddi til ágreinings Lumumba við Joseph Kasa-Vubu forseta og starfsmannastjórann Joseph-Desiré Mobutu auk þess sem ákvörðunin styggði mjög Bandaríkin og Belgíu. Í kjölfarið var Lumumba handtekinn af ráðamönnum undir stjórn Mobutu, framseldur aðskilnaðarsinnunum í Katanga og tekinn af lífi. Lík hans var síðan bútað í sundur og líkamshlutarnir leystir up í sýru. Eftir dauða hans fóru sjálfstæðissinnar í Afríku að líta á Lumumba sem píslarvott sem hefði látið lífið í viðleitni til að endurheimta sjálfstæði nýlendanna.

Bæði belgísk og bandarísk stjórnvöld liggja undir grun sem þátttakendur í samsærinu sem leiddi til dauða Lumumba. Viðhorf þeirra til Lumumba litaðist af kalda stríðinu og voru þau tortryggin í hans garð þar sem hann þótti hallur undir Sovétríkin. Lumumba sagðist þó ekki vera kommúnisti, heldur hafi hann neyðst til að leita á náðir Sovétríkjanna þar sem enginn annar vildi hjálpa honum að leysa Kongó úr viðjum nýlenduyfirráða. Belgískir liðsforingjar fóru fyrir aftökusveitinni sem batt enda á líf Lumumba. Bandaríska leyniþjónustan hafði auk þess lagt drög að áætlunum til að koma Lumumba fyrir kattarnef og Dwight D. Eisenhower Bandaríkjaforseti hafði sjálfur viljað hann feigan. 

Það eina sem varðveittist af jarðneskum leifum Lumumba var ein gulltönn sem belgískur lögreglumaður reif úr líkinu og fór með til Belgíu. Tönnin varðveittist í fórum fjölskyldu hans fram til ársins 2020, en þá úrskurðaði belgískur dómstóll að tönninni skyldi skilað til Kongó.

Tilvísanir

Myrtir ríkisstjórnarleiðtogar
Forsætisráðherrar Austur-Kongó
Alnus mandshurica

Alnus mandshurica er elritegund frá Kína.

Myndir

Tilvísanir

Birkiætt
Elri
Niturbindandi tré og runnar
Mýraölur

Mýraölur (Alnus japonica) er elritegund sem vex í Japan, Kóreu, Taívan, austur-Kína til Rússlands.

Myndir

Tilvísanir

Birkiætt
Elri
Niturbindandi tré og runnar
Alnus cremastogyne

Alnus cremastogyne er elritegund frá Kína.

Tilvísanir

Birkiætt
Elri
Niturbindandi tré og runnar
Maya Angelou

Marguerite Annie Johnson (4. apríl 1928 – 28. maí 2014) var bandarískur rithöfundur, ljóðskáld og aktvívisti.

Tilvísanir

Tenglar

 

Bandarískir rithöfundar
Formósuölur

Alnus formosana, eða Formósuölur, er elritegund frá Tævan. Þetta er meðalstórt tré, að 20m hátt. Hann er algeng tegund á árbökkum frá sjávarmáli upp í 2900 m.h.yfir sjávarmáli.

Tilvísanir

Alnus formosana (Burkill) Makino, Bot. Mag. (Tokyo). 26: 390. 1912.
Alnus maritima (Marshall) Nuttall var. Formosan Burkill in FB Forbes and Hemsley, J. Linn. Soc., Bot. 26: 500. 1899; A. japonica (Thunberg) Steudel var. Formosan Callier.
Trees up to 20 m in height; dark gray-brown bark. Purplish brown branches, glabrous, grooved; barely pubescent twigs. Stipitate outbreaks, with 2 scales glabrous vaults. Petiole 1.2-2.2 cm, slender pubescent, densely furrow; Elliptic or oblong-lanceolate Limbo, rarely ovate-oblong, 6-12 × 2–5 cm, abaxially bearded in axils, lateral veins adaxially subglabrous, rounded or broadly cuneate base, irregularly minutely serrated margin, acuminate or acute apex; lateral veins 6 or 7 on each side of the midrib. One female inflorescence, or 2-4 in a cluster, ellipsoid, 1-2.5 cm; peduncle 3–5 mm, robust; bracts 3–4 mm, woody, cuneate base, rounded apex 5-lobed. Nutlet obovate, 2–3 mm, papery wings 1 / 4-1 / 3 as wide as nutlet. Fl. May–June, fr. July–September
 Riverbanks, forming pure, common masses; sea level, about 2,900 m. Taiwan (Tanshui)

Birkiætt
Elri
Niturbindandi tré og runnar
Mobutu Sese Seko

Mobutu Sese Seko Kuku Ngbendu Wa Za Banga (nafnið merkir „stríðsmaðurinn sem skilur eftir sig slóð af eldi“ eða „stríðsmaðurinn sem býður aldrei ósigur vegna þreks síns og óbilandi viljastyrks, er alvaldur og skilur eftir sig eld er hann heldur til nýrra landvinninga“), fæddur Joseph-Désiré Mobutu (14. október 1930 – 7. september 1997) var einræðisherra og forseti Austur-Kongó (sem Mobutu gaf nafnið Saír árið 1971) frá 1965 til 1997. 

Þegar Mobutu komst til valda stofnaði hann gerræðislega stjórn, makaði sjálfur krókinn á kostnað ríkisins og reyndi að hreinsa burt öll áhrif nýlenduvæðingar í Kongó. Hann naut mikils stuðnings frá Bandaríkjunum og Bretlandi vegna andkommúnískra sjónarmiða sinna.

Á meðan á Kongódeilunni stóð árið 1960 hjálpuðu belgískar hersveitir Mobutu að fremja valdarán gegn þjóðernissinnaðri ríkisstjórn Patrice Lumumba. Lumumba var fyrsti lýðræðislega kjörni leiðtogi Kongó en honum var fljótt steypt af stóli af Mobutu og hann síðan framseldur aðskilnaðarsinnum í Katanga-ríki, sem tóku hann af lífi. Mobutu gerðist síðan leiðtogi hersins og tók sér formlega völd eftir annað valdarán árið 1965. Mobutu rak stefnu „áreiðanlegrar þjóðernisímyndar“ og breytti því nafni landsins í Saír árið 1972 og sínu eigin nafni í Mobutu Sese Seko árið 1972.

Mobutu setti á fót flokksræði þar sem öll völd voru í hans höndum. Hann hvatti einnig til mikillar foringjadýrkunar á sjálfum sér. Á valdatíð sinni byggði Mobutu upp afar miðstýrt ríki og safnaði sjálfur miklum auðæfum með því að arðræna það. Því er stjórnarfar hans jafnan talið þjófræði. Þjóðin þurfti að glíma við mikla verðbólgu, skuldir og stöðuga gjaldfellingu. Árið 1991 leiddu efnahagsörðugleikar til þess að Mobutu féllst á að deila völdum með leiðtogum stjórnarandstöðunnar en hann notaði þó hervald til að koma í veg fyrir verulegar breytingar til ársins 1997. Það ár ráku uppreisnarmenn undir stjórn Laurent-Désiré Kabila hann úr landinu með stuðningi rúandskra og úgandskra hermanna í fyrra Kongóstríðinu. Mobutu var þá sárþjáður af krabbameini í blöðruhálskirtli og lést þremur mánuðum síðar í Marokkó.

Mobutu var alræmdur fyrir spillingu og frændhygli. Talið er að hann hafi dregið sér andvirði um 4–15 milljarða Bandaríkjadala úr ríkissjóði á valdatíð sinni. Auk þess var hann þekktur fyrir eyðslusemi og var vanur að fara reglulega í dýra verslunarleiðangra til Parísar á lúxusflugvélum. Mobutu réð yfir Austur-Kongó í rúma þrjá áratugi og var þekktur fyrir stöðug brot á mannréttindum. Ásamt Idi Amin er hann talinn hinn „dæmigerði afríski einræðisherra“.

Tilvísanir

Forsetar Austur-Kongó
Leiðtogar Kalda stríðsins
Alnus acuminata

Alnus acuminata er elritegund lauffellandi trjáa í birkiætt (Betulaceae). Hann finnst í fjallaskógum frá mið-Mexíkó til  Argentínu.

Lýsing
Alnus acuminata verður að 25m hátt tré með beinan stofn allt að 150 sm gildum.

Það eru þrjár undirtegundir:
Alnus acuminata subsp. acuminata er frá Kólumbíu og Venusúela suður til norður Argentínu; 
Alnus acuminata subsp. arguta (Schltdl.) Furlow er frá norðvestur Mexíkó suður til Panama; og 
Alnus acuminata subsp. glabrata (Fernald) Furlow er í mið og suður Mexíkó.

Útbreiðsla og búsvæði
Alnus acuminata vex á milli 1500 og 3200m hæð yfir sjávarmáli í fjallakeðjum í mið og Suður-Ameríku, frá Mexíkó til Norður -Argentínu. Hann vex helst á svæðum með 1000 til 3000 mm úrkomu, á hlíðum og dölum. Hann þolir lélegan jarðveg og súran, en þrífst best í botnleðju eða sandjarðvegi. Þetta er hraðvaxandi tré, frumherjategund til verndar vatnasvæða og einnig nýttur til að bæta jarðveg með niturbindingu sinni.

Timbur
Timbrið er létt eða meðalþungt, rauðbrúnt og fínkornótt. Hann er notaður í smíði brúa og í stoðir, í kistur, kassa, húsgögn og krossvið. Hann er einnig góður eldiviður með stöðugum bruna.

Tilvísanir

Ytri tenglar
 World Conservation Monitoring Centre 1998.  Alnus acuminata.   2006 IUCN Red List of Threatened Species.   Downloaded on 20 August 2007.

Birkiætt
Elri
Niturbindandi tré og runnar
Alnus cordata

Alnus cordata er tré eða runnategund af birkiætt (Betulaceae) og er það ættað frá suður Apennínafjöllum (Campania, Basilicata og Calabría, aðallega á vestur fjallafjallahlíðum) og norðausturfjöllum Korsíku. Það hefur verið flutt til Sikileyjar og Sardiníu og síðar til miðhluta N-Ítalíu, öðrum Evrópulöndum; (Frakkland, Belgía, Spánn, Azoreyjar, Bretland) og lönd utan Evrópu (Chile, Nýja-Sjáland), þar sem hann hefur orðið ílendur.

Þetta er meðalstórt tré, allt að 25 metra hátt (einstaka sinnum að 28 m), með bol allt að 70 til 100 sm í þvermál. Tréð er lauffellandi en er laufgað sérstaklega lengi, frá apríl fram í desember á norðurhveli; blöðin eru stakstæð, hjartalaga (cordata), gljáandi græn, 5 til 12 sm löng, með fíntenntum kanti.

Nytjar

Eins og aðrar elritegundir auðgar hann jarðveginn (niturbinding) með bakteríunni Actinomyces alni (Frankia alni). Hann þrífst í miklu þurrari jarðvegi en flestar aðrar elritegundir, og vex hratt við jafnvel mjög óhentugar aðstæður, sem gerir hann sérstaklega verðmætan í landslags útplöntunum á erfiðum stöðum eins og úrgangshaugum náma og í þjöppuðum jarðvegi þéttbýlissvæða. 
Hann er oft ræktaður sem skjólbelti.

Hann gefur einnig af sér verðmætan rauðleitt rauðgulan við. Hann grotnar fljótt þar sem loftar um hann, en er endingargóður í vatni. Það er notað í útskurð eða renndur, í húsgögn, panel eða krossvið.

Bonsai 

Alnus cordata er notaður í meðalstórt til stórt bonsai, hraðvaxandi en bregst vel við klippingu.

Ytri tenglar
 Alnus cordata - útbreiðslukort, verndun og aðrar upplýsingar. European Forest Genetic Resources Programme (EUFORGEN)

Tilvísanir

Birkiætt
Elri
Niturbindandi tré og runnar
Blæölur

Blæölur (Alnus incana ssp. tenuifolia) er undirtegund Gráelris og er meðalstórt tré af birkiætt.

Lýsing
Lauffellandi, lítið tré eða stór runni (margstofna) með með hvelfda krónu, 7-10 m hátt. Ungar greinar lítið eitt hærðar í fyrstu, verða seinna hárlausar. Vetrarbrum rauð og með legg, hærð. Börkur grár til dökkgrár, verður rauðgrár með aldrinum og flagnar. Börkur og reklar eru uppspretta tanníns. Líkist vætuöl sem þó má þekkja á þykkari og hrukkóttari laufum með inngreyptum æðum.

 Dökkur litur fæst úr berkinum og liturinn getur verið frá appelsínugulu yfir í rautt og brúnt. Viðurinn er sums staðar notaður sem eldiviður.

Útbreiðsla
Það vex í vesturhluta Bandaríkjanna..

Á Íslandi
Finnst hérlendis og eru eintök í Grasagarði Reykjavíkur og Lystigarði Akureyrar.

Tilvísanir

Birkiætt
Elri
Niturbindandi tré og runnar
Fjallölur

Fjallölur, fræðiheiti Alnus maximowiczii, er elritegund ættuð frá Japan, Kóreu, og austast í Rússlandi (Sakhalin, Primorye, Khabarovsk, Kúrileyjar).

Útbreiðsla og búsvæði 
Útbreiðslusvæði tegundarinnar er austast í Rússlandi; Sakhalin, Primorye, Shantar-eyjar, Kúrileyjar (Shikotan, Kunashir, Iturup, Simushir), Japan og Kóreuskaga.

Hann vex á bökkum áa og lækja, nálægt sjó. Austast í Rússlandi er hann frá Kievka-á til vatnasvæðis Uda-ár. Hann vex ýmist stakur eða í þykknum í rökum jarðvegi. Hann vex helst upp í hálendi þar sem hann er í skjóli dala. Stundum vex hann með runnafuru á fjallatoppum þar sem hann verður jarðlægur. Á Kúrileyjum er hann undirgróður í steinbjarkarskógum, í lægðum og hlíðum.

Lýsing 
Runni eða tré að 10m hæð. Börkurinn er grár, með nær kringlóttum loftaugum; ungar greinar eru ljósbrúnar með fjölda mjög mjórra loftauga.

Brumin eru sessile, 1-1.3 cm löng. Blöðin eru breiðegglaga, 7-10 sm löng, 7-8 sm breið, með breiðum oft hjartalaga grunni, fíntennt.

Könglarnir eru 1,5-2 sm langir, á stuttum stilk. Fræin eru með vængjum.

Blómstrar í maí - júní.

Ytri tenglar
Plants for a Future

Tilvísanir

Birkiætt
Elri
Niturbindandi tré og runnar
Hænir

Hænir er einn ása í norrænni goðafræði. Á hann er minnst í ýmsum goðsögum en sjaldan er hann þar í aðalhlutverki. 

Í Völuspá birtist Hænir ásamt Óðni og Lóði sem einn af sköpurum mannanna. Þar er kveðið á um að Hænir hafi gefið mönnunum „óð“. Óvíst er hver merking þessa orðs er í þessu samhengi en líklega er átt við að Hænir hafi gefið mönnunum lífsanda. Aðrar frásagnir af sköpun fyrstu mannanna í norrænum kveðskap nefna bræður Óðins, Vilja og Vé í þessu samhengi fremur en Hæni og Lóð og má því vera að Hænir sé annað nafn á Vilja. Aftur er minnst á Hæni í lok Völuspár og þar virðist gefið í skyn að Hænir sé einn fárra ása sem lifa af Ragnarök.

Í Skáldskaparmálum Snorra-Eddu er nokkrum sinnum minnst á Hæni. Hann er nefndur sem einn tólf ása sem taka á móti Ægi konungi í veislu í Valhöll. Hænir birtist síðan í aðgerðarlausum aukahlutverkum í tveimur sögum sem fylgja, í bæði skiptin í fylgd með Óðni og Loka. Í þeim hluta Skáldskaparmála sem víkur að Skáldskaparkenningum eru gefnar upp kenningar sem vísa að Hæni. Stendur þar um hann: „Hvernig skal kenna Hæni? Svá, at kalla hann sessa eða sinna eða mála Óðins ok inn skjóta ás ok inn langa fót ok aurkonung.“

Í Ynglingasögu gegnir Hænir stærra hlutverki. Þar er þess getið að eftir stríð ása við vani hafi Hænir ásamt Mími verið gefinn í gíslaskiptum til vana á móti Nirði og Frey. Vanir hafi síðan gert Hæni að höfðingja en hann hafi verið illa fallinn í það hlutverk og ráðfært sig við Mími í sífellu. Þegar Mímis naut ekki við hafi Hænir alltaf vísað frá öllum ákvörðunum með því að segja: „Ráði aðrir“. Vanir hafi því talið sig svikna í gíslaskiptunum og hálshjuggu því Mími. Ekki er frekar minnst á afdrif Hænis.

Túlkanir
Kenningar hafa verið lagðar fram um að Hænir tengist dýrkun á storknum sem lífgjafa, sem hafi síðar gefið af sér goðsögnina um að storkurinn beri út nýfædd börn í foreldrahús. Þá er Hænir talinn birtast í líki storks eða sem guð storkanna. Kenningin beitir þeirri röksemdafærslu að nafnið Hænir gæti verið komið af forngermanska orðinu *hehōniaz sem þýðir storkur.
 Tengsl Hænis við storkinn gætu einnig útskýrt kenninguna „hinn langi fótur“.

Önnur kenning er að nafn Hænis sé dregið af gríska orðinu χυχνος („svanur“) í gegn um forngermanska orðið *hohnijas („svanslegur“) og að þar með tengist Hænir á einhvern hátt álftinni.

Tilvísanir

Æsir
Hænir (mannsnafn)

Hænir er íslenskt karlmannsnafn.

Heimildir 
 
 
 

Íslensk karlmannsnöfn
Nebúkadnesar 2.

Nebúkadnesar 2. (𒀭𒀝𒆪𒁺𒌨𒊑𒋀 eða Nabû-kudurri-uṣur á akkadísku; נְבוּכַדְנֶאצַּר eða Nivūkádne’ṣar á hebresku) var konungur Babýlon frá 605 – 562 f. Kr. og ríkti lengur en nokkur annar konungur nýbabýlónska heimsveldisins. Nafn hans merkir „Ó, guðlegi Nabú, verndaðu frumburð minn“.

Æviágrip
Nebúkadnesar var elsti sonur og arftaki Nabúpólassars, assyrísks embættismanns sem gerði uppreisn og lýsti sig konung Babýlons árið 620 f. Kr. Konungsættin sem hann stofnaði átti eftir að vera við völd til 539 f. Kr. en þá lagði Kýros mikli nýbabýlónska veldið undir sig.

Fyrst er minnst á Nebúkadnesar árið 607 f. Kr. við eyðileggingu Assyríu en þá var hann þegar krónprins. Árið 605 f. Kr. leiddu þeir Nebúkadnesar og Cyaxares, leiðtogi Meda og Persa, her gegn Assyringum og Egyptum, sem stóðu þá í hernámi á Sýrlandi. Í bardaganum við Carchemish var Nekó 2. sigraður og Babýloníumenn lögðu undir sig Sýrland og Fönikíu.

Nabúpólassar lést í ágúst árið 605 f. Kr. og Nebúkadnesar sneri aftur til Babýlon til að taka við völdum. Næstu árin einbeitti hann sér að því að ná stjórn á austur- og norðurlandamærum veldis síns og árið 549/5 f. Kr. var gerð stutt en alvarleg uppreisn í Babýlon sjálfri.

Árið 594 f. Kr. var herinn sendur til vesturs á ný, hugsanlega vegna valdatöku Psammetichusar 2. í Egyptalandi. Konungurinn Sedekía í Júdeu reyndi að leiða mótspyrnu á meðal smáríkjanna á svæðinu en höfuðborg hans, Jerúsalem, var hernumin af Babýlóníumönnum árið 587 f. Kr. Atburðum þessum er lýst í Konungsbók og Jeremíasarbók biblíunnar. Næstu árin innlimaði Nebúkadnesar Fönikíu og fyrrverandi Assyríufylkin í Kilikíu (í suðvestur-Anatólíu). Hugsanlegt er að hann hafi haldið í herfarir til Egyptalands. Undir lok ævi sinnar virðist Nebúkadnesar hafa misst vitið og er sagður hafa hunsað börn sín og verið afar tortrygginn gagnvart sonum sínum. Konungarnir sem komu á eftir honum ríktu aðeins í stuttan tíma og þeim síðasta, Nabonidusi, sem ekki virðist hafa verið af konungsættinni, var steypt af stóli af Kýrosi mikla tæpum tuttugu og fimm árum eftir dauða Nebúkadnesars.

Rústir Babýlonborgar Nebúkadnesars spanna um níu ferkílómetra og eru stærsta fornminjasvæði Miðaustursins. Nebúkadnesar lét stækka konungshöllina (þar á meðal almenningssafn hallarinnar, líklega hið fyrsta sinnar tegundar), lét byggja og gera við hof, byggði brú yfir Efrat og reisti mikinn forgarð og glæsilegt hlið (Istarhliðið) úr gljáandi múrsteinum. Á hverjum vorsólstöðum átti guðinn Mardúk að koma út úr borgarhofinu fyrir utan borgarmúrana og halda inn í borgina í gegnum Istarhliðið og forgarðinn við mikinn fögnuð borgarbúanna.

Tilvísanir

Fólk fætt 630–621 f.Kr.
Fólk dáið 570–561 f.Kr.
Konungar Babýlon
Persónur í gamla testamentinu
Alnus alnobetula

Alnus alnobetula er algengt tré víða í Evrópu, Asíu, og Norður Ameríku. Margar heimildir flokka hann sem Alnus viridis, en flokkunarfræðilega er það talið ógilt samnefni af Alnus alnobetula subsp. fruticosa.

Undirtegundir
Alnus alnobetula subsp. alnobetula - Evrópa; ílent í Nýja Sjálandi
Alnus alnobetula subsp. fruticosa (Rupr.) Raus - Síbería, austast í Rússlandi, norður Kína, Alaska, Yukon, Nunavut, Breska Kólumbía, Saskatchewan, Washington, Oregon, Kalifornía
Alnus alnobetula subsp. crispa (Aiton) Raus - Grænland, Kanada, norðaustur Bandaríkin suður að norður Karólínu
Alnus alnobetula subsp. sinuata (Regel) Raus - austast í Rússlandi, norðaustur Kína, Japan, norðvestur Norður Ameríka frá Aleuteyjum austur til Nunavut og suður til Kaliforníu og Wyoming
Alnus alnobetula subsp. suaveolens (Req.) Lambinon & Kerguélen - Korsíka

Sjá einnig
Alnus viridis

Tilvísanir

Birkiætt
Elri
Niturbindandi tré og runnar
Alnus heterodonta

Alnus heterodonta er útdauð tegund af elri sem var snemma á ólígósentímabilinu í mið Oregon.

Tilvísanir

Birkiætt
Elri
Útdauðar tegundir
Buskölur

Buskölur (Alnus firma)  er elritegund frá Japan.

Tilvísanir

Birkiætt
Elri
Niturbindandi tré og runnar
Manmohan Singh

Manmohan Singh (f. 26. september 1932) er indverskur hagfræðingur sem var forsætisráðhera Indlands frá 2004 til 2014. Singh var fyrsti síkinn sem gegndi embættinu og að auki fyrsti forsætisráðherrann frá dögum Jawaharlal Nehru sem var endurkjörinn eftir að hafa setið heilt fimm ára kjörtímabil.

Singh fæddist í Gah í Pakistan en flutti ásamt fjölskyldu sinni til Indlands við skiptingu þess árið 1947. Eftir að hafa útskrifast með doktorsgráðu í hagfræði úr Oxford-háskóla vann Singh fyrir Sameinuðu þjóðirnar á árunum 1966-69. Hann hóf síðan feril sinn í stjórnsýslu þegar Lalit Naryan Mishra réð hann sem ráðgjafa í efnahags- og iðnaðarráðuneyti Indlands. Á áttunda og níunda áratugnum gegndi Singh ýmsum ábyrgðarstörfum í indversku ríkisstjórninni, t.d. stöðu efnahagsráðgjafa (1972-76), bankastjóra og formanns fimmáraáætlananefndarinnar (1985-87).

Árið 1991, þegar Indland átti við mikinn efnahagsvanda að glíma, réð nýi forsætisráðherrann P. V. Narasimha Rao hinn ópólitíska Singh sem fjármálaráðherra. Næstu árin stóð Singh, gegn miklum andmælum, fyrir ýmsum kerfisumbótum sem gerðu efnahagskerfi Indlands frjálslyndara. Með umbótunum tókst að bæta efnahaginn og Singh vann sér inn orðspor sem framsýnn og umbótasinnaður hagfræðingur. Þrátt fyrir það gekk hinum sitjandi indverska þjóðarráðsflokki illa í kosningunum árið 1996. Singh gerðist því leiðtogi stjórnarandstöðunnar á efri deild indverska þingsins á stjórnarárum Atal Bihari Vajpayee frá 1998-2004.

Þegar Sameinaða framsóknarbandalagið undir stjórn Þjóðarráðsflokksins komst til valda árið 2004 steig formaðurinn Sonia Gandhi öllum að óvörum til hliðar og leyfði Singh að taka við forsætisráðherraembætti. Fyrsta ríkisstjórn Singh kom ýmsu í verk, þar á meðal heilsufarsátaki á landsbyggðinni, nýju kennitölukerfi til að sanna búsetu á Indlandi, nýjum atvinnulögum til að tryggja vinnuréttindi og frumvarpi um upplýsingafrelsi. Árið 2008 urðu ósættir með kjarnorkusamning Indlands við Bandaríkin næstum því til þess að ríkisstjórn Singh hrundi þegar Vinstrifylkingin dró stuðning sinn til baka. Efnahagur Indlands óx mjög undir fyrstu ríkisstjórn Singh en öryggi Indlands var hins vegar ógnað af hryðjuverkaárásum og áframhaldandi uppreisn maóista.

Í þingkosningum árið 2009 vann flokksbandalag Singh endurkjör og Singh varð áfram forsætisráðherra. Næstu árin var ríkisstjórn Singh nokkrum sinnum ásökuð um spillingu. Þegar kjörtímabilinu lauk árið 2014 ákvað Singh að bjóða sig ekki fram aftur. Singh var aldrei meðlimur á neðri deild þingsins í Lok Sabha en situr enn á efri þingdeildinni  sem fulltrúi ríkisins Assam, á fimmta kjörtímabili sínu í röð frá 1991.

Tilvísanir

Forsætisráðherrar Indlands