alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Global Positioning System

Global Positioning System, þekktast undir skammstöfuninni GPS, er tækni sem gerir fólki kleift að finna staðsetningu sína á jörðinni með skekkju innan við tuttugu metra.

Uppsetning 
GPS er byggt á að minnsta kosti 24 gervihnöttum, sem senda stanslaust staðsetningar til móttakaranna á jörðinni. Hver gervihnöttur ferðast tvisvar á sólarhring í kringum jörðina. Þeir eru staðsettir þannig að það eru ávallt að minnsta kosti 4 gervihnettir sjáanlegir á hverjum bletti jarðarinnar. 5 jarðstöðvar, fjórar venjulegar og ein aðalstöð, fylgjast með hnöttunum og senda leiðréttingarmerki til gervihnattana til að leiðrétta klukkur eða staðsetningar þeirra. Stöðvarnar fimm eru í Hawaii, Ascension, Diego Garcia, Kwajalein og Colorado Springs. GPS móttakararnir taka við merkjum af hnöttunum og reikna með hjálp fjarlægðar frá hverjum hnetti staðsetninguna á jörðinni.

Virkni 
Til að fá staðsetningu þarf móttakarinn 4 tungl þeas. 3 tungl sem ákvarða x,y,z og 1 sem ákvarðar tíma. Hann fær merki frá hnetti nr. 1 og veit hvað er langt síðan að merkið var sent. Þannig veit hann hvað hann er langt frá hnettinum. Sama með hnetti nr. 2 og 3. Það gefur okkur tvær mögulegar staðsetningur. Ein á jörðinni og ein í geimnum. Tækið útilokar punktinum í geimnum og er þá aðeins ein staðsetning eftir sem tækið sýnir á skjánum. En það þýðir að GPS tæknin virkar ekki í geimnum.

DGPS 
GPS tæki geta sýnt nákvæmni upp á 4-20 metra. En ný tækni, DGPS, eykur nákvæmnina í 1-2 metra.

Merkið, sem kemur frá hnöttunum, þarf að komast í gegnum andrúmsloft jarðarinnar. Þar með villist merkið aðeins af leið og skilar sér of seint, sem breytir staðsetningunni sem móttakarinn gefur upp.

DGPS notar jarðstöðvar, sem senda út leiðréttingarmerki til móttakaranna. Því að stöðvarnar vita nákvæmlega hvar þær sjálfar eru og ef þær fá vitlausa staðsetningu, senda þær út leiðréttingu.

GPS sem áttaviti 
Móttakarinn þekkir staðsetningu gervihnattana. Þegar hann fær merki frá einum hnetti frá einni átt og annað frá hinni veit hann nákvæmlega hvar norður er. Alveg eins og sæfararnir í gamla daga, sem notuðu stjörnurnar til að finna áttina og einnig staðsetninguna þeirra.

Önnur gervihnatta staðsetningakerfi 
Þróun á kerfinu hófst 1973 í Bandaríkjunum, en önnur lönd hafa einnig verið að rannsaka í þessa átt og koma upp eigin kerfum. Evrópubandalagið ætlar sér að setja Galileo kerfið í gang í lok 2010 með 30 hnöttum. GLONASS kerfið rússa kom í gang 1996 með 24 hnöttum.

Hnitafræði
Landafræði
Siglingafræði
Língresi

Língresi (eða hvingras) (fræðiheiti: Agrostis) er ættkvísl af grasaætt. Allar tegundir língresis eru puntgrös. Skriðlíngresi og hálíngresi eru algengar tegundir í gömlum túnum á Íslandi. Rauðbrúni punturinn gerir það að verkum að slík tún eru oft brún yfir að líta.

Tegundir 
Algengustu tegundir língresis á Íslandi eru:
 Agrostis stolonifera - Skriðlíngresi
 Agrostis capillaris - Hálíngresi
 Agrostis vinealis - Títulíngresi

Grasaætt
Sveifgrös

Sveifgrös (fræðiheiti: Poa) er ættkvísl af grasaætt. Allar tegundir sveifgrasa eru puntgrös.

Tegundir 
Algengustu tegundir sveifgrasa á Íslandi eru:
 Poa pratensis - Vallarsveifgras
 Poa trivialis - Hásveifgras
 Poa alpina - Fjallasveifgras
 Poa flexuosa - Lotsveifgras
 Poa glauca - Blásveifgras
 Poa annua - Varpasveifgras
 Poa nemoralis - Kjarrsveifgras

Tengill 
 Evrópski sveifgrasa gagnagrunnurinn 

Grasaætt
Tún

Tún getur einnig átt við samnefnt hverfi í Laugardalnum.
Tún er ræktað land til sláttar eða beitar handa grasbítum. Í túnum má aðallega finna grös, en einnig ýmsa tvíkímblöðunga. Tún þarf reglulega að endurrækta til að fá fram á ný æskilegar tegundir, er hafa hopað undan ágengari tegundum eftir því sem túnin eldast. Uppskera túna fer að mestu fram með slætti og er uppskeran að stærstum hluta hirt í heyrúllur.

Algengustu tegundir túngrasa á Íslandi eru: 
 Phleum pratense - Vallarfoxgras
 Poa pratensis - Vallarsveifgras
 Festuca rubra - Túnvingull
 Alopecurus pratensis - Háliðagras
 Agrostis - Língresi
 Lolium perenne - Vallarrýgresi

Aðrar eftirsóttar tegundir í túnum: 
 Trifolium repens - Hvítsmári
 Trifolium pratense - Rauðsmári

Eftirfarandi tegundir eru algengar í eldri túnum og teljast til illgresis: 
 Deschampsia caespitosa - Snarrótarpuntur
 Poa annua - Varpasveifgras
 Alopecurus geniculatus - Knjáliðagras
 Ranunculus acris - Brennisóley
 Cerastium fontanum - Vegarfi
 Taraxacum spp. - Túnfífill
 Stellaria media - Haugarfi
 Rumex acetosa - Túnsúra

Grasaætt
Landbúnaður
Blossi/810551

Blossi/810551 er kvikmynd leikstýrð af Júlíusi Kemp og skrifuð af Lars Emil Árnasyni.

Veggspjöld og hulstur 
Myndbands hulstrið breyttist mjög lítið frá veggspjaldinu, eins og tíðkast mjög á Íslandi.

Tilvísanir

íslenskar kvikmyndir
Kristnihald undir Jökli (kvikmynd)

Kristnihald undir Jökli er fyrsta kvikmynd Guðnýjar Halldórsdóttur gerð eftir samnefndri skáldsögu Halldórs Laxness. Hún fjallar um „Umba“, umboðsmann biskups (Sigurður Sigurjónsson), sem er sendur til að heimsækja séra Jón Prímus á Snæfellsnesi (Baldvin Halldórsson) vegna kvartana sem borist hafa vegna hans. Kvikmyndafélagið Umbi dregur nafn sitt af aðalpersónu myndarinnar þar sem þetta er fyrsta kvikmyndin sem fyrirtækið framleiddi.

Íslenskar kvikmyndir
Gylfi Pálsson

Gylfi Pálsson er kennari, aukaleikari og atvinnurödd. Hann lék lítið hlutverk í kvikmyndinni Kristnihald undir Jökli sem guðfræðingur. Hann er þó líklega frægastur fyrir að vera röddin í viðvörunar-kvikmynd Kvikmyndaeftirliti ríkisins. Í henni les hann upp aldurstakmark kvikmyndarinnar og lýkur viðvöruninni með því að segja: „Góða skemmtun“.

Tenglar 
 Leyfð öllum aldurshópum á YouTube
 

Íslenskir kennarar
Íslenskir leikarar
Litlulaugaskóli

Litlulaugaskóli er grunnskóli á Laugum í Reykjadal en hann sækja nemendur búsettir í Reykjadal. Skólaárið 2006-2007 stunduðu 47 nemendur nám við skólann. Skólinn er rekinn af sveitarfélaginu Þingeyjarsveit en skólastjóri er Baldur Daníelsson. Þingeyjarsveit rekur einnig tónlistarskóla og leikskóla í eins hæðar byggingu við hlið skólans.

Aðstaða 
Í skólabyggingunni eru 5 kennslustofur en einnig er þar Bókasafn Reykdæla. Skólinn er útbúinn 8 fartölvum ásamt 5 borðtölvum. Íþróttakennsla fer fram í íþróttahúsinu á Laugum sem er í eigu Framhaldsskólans á Laugum.

Tengt efni
 Listi yfir íslenska grunnskóla

Tenglar 
 Vefsíða Litlulaugaskóla 
 Vefsíða sveitarfélagsins Þingeyjarsveitar
 Vefsíða Framhaldsskólans á Laugum
 Vefalbúm skólans

Íslenskir grunnskólar
Íslenskir barnaskólar
Nei er ekkert svar

Nei er ekkert svar er kvikmynd eftir Jón Tryggvason. 

íslenskar kvikmyndir
The Hollies

The Hollies var bresk hljómsveit. Allan Clarke var aðalsöngvarinn og Graham Nash sem spilaði á gítar höfðu verið bestu vinir síðan í barnæsku í Manchester. Þeir stofnuðu svo hljómsveitina Hollies ásamt Eric Haydock sem var á bassa.

Breskar hljómsveitir
Gifhorn

Gifhorn er borg með 42.945 íbúa (31. desember 2005).
Borgin er staðsett í sambandslandinu Neðra-Saxlandi í Þýskalandi. Borgin liggur norðan við Harz-fjöllin við ána Ise sem tengir Norðursjóinn við árnar Aller og Weser.

Borgir í Þýskalandi
Magnús (kvikmynd)

Magnús er kvikmynd eftir Þráin Bertelsson með Egil Ólafsson í aðalhlutverki sem Magnús.

íslenskar kvikmyndir
Mávahlátur

Mávahlátur er kvikmynd eftir Ágúst Guðmundsson eftir samnefndri skáldsögu Kristínar Marju Baldursdóttur.

íslenskar kvikmyndir
Okkar á milli

Okkar á milli er kvikmynd eftir Hrafn Gunnlaugsson.

íslenskar kvikmyndir
Morðsaga

Morðsaga er kvikmynd sem  Reynir Oddsson skrifaði, leikstýrði, klippti og framleiddi árið 1977. Framleiðslan þótti mjög djörf á sínum tíma enda var íslensk kvikmyndagerð ekki komin almennilega á lappirnar þá.

íslenskar kvikmyndir
Bretónska

Bretónska (Brezhoneg) er keltneskt tungumál sem enn er talað á Bretaníuskaga, vestasta hluta Frakklands. Bretónska er náskyld velsku og kornbresku. Bretónska var töluð á öllum Bretaníuskaganum þegar Júlíus Sesar bar að garði, og hún var mál menntamanna og yfirstétta langt fram á miðaldir. Um aldamótin 1900 voru um milljón manns sem aðeins töluðu bretónsku, en nú eru aðeins um 300 þúsund mælendur sem nota málið daglega, en þeir eru allir tvítyngdir.
 
Með framtaki félagasamtaka og duglegra manna á Bretaníu hefur nú verið unnt að tryggja að kennt er á bretónsku frá forskólastigi til doktorsstigs, en það er í raun gert í trássi við frönsk landslög. Reiknað er með að mælendum fækki (vegna aldurs) til ársins 2010 en upp úr því fari þeim fjölgandi á ný.

Tengill 

Keltnesk tungumál
Óðal feðranna

Óðal feðranna er fyrsta kvikmynd Hrafns Gunnlaugssonar í fullri lengd. Hún fjallar meðal annars um fólksfækkun í dreifbýli á Íslandi. Tónlistin er eftir Magnús Eiríksson og Gunnar Þórðarson.

íslenskar kvikmyndir
Óskabörn þjóðarinnar

Óskabörn þjóðarinnar er önnur kvikmynd Jóhans Sigmarssonar en hún kom út árið 2000.

íslenskar kvikmyndir
Ritgerð um lögmál mannlegrar þekkingar

A Treatise Concerning the Principles of Human Knowledge eða Ritgerð um lögmál mannlegrar þekkingar er rit um þekkingarfræði eftir írska heimspekinginn og raunhyggjumanninn George Berkeley sem kom út árið 1710. Ritinu var í hnotskurn ætlað að hrekja fullyrðingar eldri samtímamanns Berkeleys Johns Locke um eðli mannlegrar skynjunar, sem voru settar fram í ritinu Ritgerð um mannlegan skilning.

Locke og Berkeley voru, líkt og allir raunhyggjumenn, sammála um tilvist ytri heims og að hinn ytri heimur væri valdur að hugmyndum okkar. Berkeley reyndi hins vegar að sanna að hinn ytri heimur samanstæði einungis af hugmyndum. Berkeley hélt því fram að „hugmyndir geti einungis líkst hugmyndum“ - hugmyndir okkar gætu einungis líkst öðrum hugmyndum (en ekki efnislegum hlutum) og því samanstæði hinn ytri heimur ekki af efnislegum hlutum, heldur hugmyndum. Berkeley reyndi að sýna fram á að það væri guð sem kæmi reglu á þennan heim.

Tengt efni

Heimspekileg ritverk
Þrjár samræður Viðars og Huga

Three Dialogues between Hylas and Philonous eða Þrjár samræður Viðars og Huga er rit um heimspeki eftir írska heimspekinginn og raunhyggjumanninn George Berkeley sem kom út árið 1713.

Hylas er málsvari heimspeki Johns Locke, helsta heimspekilega andstæðings Berkeleys. Nafnið er úr forngrísku og þýðir „viður“ eða „efni“. Hylas/Viðar færir einmitt rök fyrir tilvist efnisheimsins í samræðunum.

Nafn Philonouss er einnig úr forngrísku og þýðir „sá sem elskar hugann“. Philonouss/Hugi er einmitt málpípa Berkeleys sjálfs og færir rök gegn tilvist efnisheimsins í samræðunum.

Tengt efni

Heimspekileg ritverk
Bank of China Tower

Bank of China Tower er eitt af auðþekkjanlegustu kennileitum í miðbæ Hong Kong. Í byggingunni má finna bankann sjálfan, Bank of China Limited.

Bank of China Tower er 315 metrar að hæð og er með tvö möstur sem ná upp í 369 metra hvort. Byggingin, sem er 70 hæðir, var byggð árið 1989. Þetta var hæsta byggingin í Hong Kong og Asíu frá 1989 til ársins 1992 og hæsta bygging í heimi utan Bandaríkjanna. Núna er hún þriðja hæsta byggingin í Hong Kong á eftir Two International Finance Center og Central Plaza. 

Tjáning byggingarinnar var hugsuð sem vaxandi bambus sem táknar lifibrauð og velgengni. Öll byggingin hvílir á 5 járnsúlum sem eru í hornum hennar. Hefur djarft útlit hennar valdið stuðningsaðilum Feng Shui miklum vonbrigðum. Þeir hafa gagnrýnt þessa byggingu mjög en af öðrum er hún kölluð meistaraverk.
	
Meistaraverk þetta hefur unnið til margra verðlauna, bæði á heimsvísu og heima fyrir. Sem dæmi má nefna verðlaun sem voru veitt árið 2002 fyrir yfirburða hönnun (excellence award), af Hong Kong Building Environmental Assessment Method.  Árið 1999 fékk byggingin verðlaun fyrir að vera eitt af tíu bestu arkitektúrum í Hong Kong, HKIA, árið 1992 fékk hún Marmaraarkitekúr verðlaunin, árið 1991 AIA Reynolds Memorial verðlaunin, árið 1989 verðlaun fyrir frábæra verkfræði, ACEC og sama ár fékk hún viðurkenningu fyrir frábæra verkfræði, NYACE o.s. frv.

Hong Kong
Byggingar
Bank of America Tower (Miami)

Bank of America Tower áður CenTrust Tower er 47 hæða skrifstofubygging í Miami í Flórídafylki. Byggingin var byggð fyrir CenTrust Savings and Loans árið 1987 og er þriðja hæsta byggingin í Miami og reyndar Flórída einnig. Húsið er um 190 metra hátt og er þekkt fyrir vandaða kvöldlýsingu og tilþrifamikið þriggja glera lag. 

Byggingin var hönnuð af I.M. Pei og er fyrirtækið Pei Cobb Freed & Partners skráð fyrir arkitekúrnum. Turninn samanstendur af tveimur mannvirkjum. Fyrst má nefna 10 hæða bílskúr sem borgin sjálf á og síðan 37 hæða skrifstofuhús sem er byggt ofan á bílskúrinn. Teikningarnar af turninum voru gerðar í febrúar 1980 og byrjað var á byggingu bílskúrsins í nóvember sama ár. Byggingarframkvæmdum við bílskúrinn lauk í febrúar 1983 en ekki var þó byrjað á byggingu turnsins fyrr en ári seinna. Í ágúst 1984, meðan turninn var enn í byggingu, kviknaði eldur á 9. hæð sem gerði það að verkum að byggingu hússins seinkaði um nokkrar vikur. 

Í febrúar 1987, var framkvæmdum lokið við bygginguna. Hún innihélt þá meðal annars einu upphækkuðu neðanjarðar–lestastöðina í heiminum sem byggð er inni í skýjakljúf. En byggingin er ekki einungis augnakonfekt utan frá séð. Hún er vel skreytt að innan og greinilegt að innanhúsarkitektinn hefur ekki verið að spara sig. Á fyrstu hæð hússins má sjá grænan marmara og ellefta hæðin er t.d. skreytt með marmara og gulli og risastórum svölum. Í byggingunni er einnig að finna fyrsta flokks líkamsræktar–aðstöðu þar sem skáparnir eru úr mahónitr. Turninn er tengdur við James L. Knight miðstöðina með gangbraut. 

Til gamans má geta þess að þak hússins var notað sem tökustaður í myndbandi sem hin fræga söngkona, Gloria Estefan, tók upp árið 1994 fyrir lagið Turn the Beat around. Einnig hefur sést móta fyrir byggingunni í sviðsmynd hjá The Tonight Show sem Jay Leno stjórnar með prýði.

Miami
John Hancock Tower

Þrjár byggingar í Boston í Massachusetts, eru þekktar undir nafninu John Hancock Building. Þessar byggingar voru byggðar fyrir tryggingarfélagið John Hancock. Í dag stendur jafnvel til að fara að byggja þá fjórðu.

Ein af þessum byggingum, þekkt sem John Hancock Tower, er í daglegu tali kölluð Nýja John Hancock byggingin en er opinberlega nefnd Hancock Place eða Hancock staðurinn. Byggingin er 241 metri á hæð og falleg, með 60 hæðum. Hún er hönnuð af I.M. Pei og Henry N. Cobb en þeir reka saman vinnustofu sem heitir Pei, Cobb og Freed. Lokið var við bygginguna árið 1976, 5 árum eftir áætlaðan tíma. Árið 1977 fékk Cobb National Honor Award frá AIA fyrir vinnu sína við John Hancock Tower.

Árið 2005 var John Hancock Tower hæsta byggingin í Nýja Englandi, 45. hæsta bygging í Bandaríkjunum og 131. hæsta bygging í heiminum.

Þegar arkitektarnir byrjuðu að hugsa um hönnun byggingarinnar höfðu þeir einfaldleika, fegurð og tærleika að leiðarljósi. Þeir vildu hafa hana granna og háa. Gluggana langa og stóra. Flest gekk að óskum nema hvað það urðu nokkur óhöpp með bygginguna. Meðan á framkvæmdum stóð brotnaði úr mörgum gluggum og féllu til jarðar. Gluggarnir í byggingunni voru samtals 10.344 og byrjuðu að gefa sig nánast strax í upphafi. Mestur varð vandinn þegar vetur harðnaði nóttina 20. janúar 1973. Þá var ennþá verið að vinna við byggingu turnsins. Stórir hlutar úr gluggunum, um 250 kíló hver, duttu niður. Á leiðinni niður brutu þeir aðra glugga. Allt í allt duttu 65 gluggar úr festingum.

Boston
Skýjakljúfar í Bandaríkjunum
Niki Lauda

Andreas Nikolaus „Niki“ Lauda (22. febrúar 1949 – 20. maí 2019) var austurrískur viðskiptamaður og fyrrverandi kappakstursökumaður. Hann keppti í Formúlu eitt á sjöunda og sjötta áratugnum fyrir March, BRM, Brabham, Ferrari og McLaren liðin. Hann varð þrisvar sinnum heimsmeistari - einu sinni með McLaren og tvisvar með Ferrari. Niki Lauda stofnaði flugfélag; Lauda Air á síðustu öld og rekur það ennþá en er enn viðriðinn mótorsport. Hann var liðsstjóri Jaguar liðsins árið 2001 til 2002. Sonur Niki Lauda er farinn að gera það gott í mótorsporti og er hann á stöðugri uppleið. 

Niki Lauda lenti í slysi árið 1976 þar sem hann brenndist mjög á andliti. Hann var frá í tvö mót en kom svo aftur til að berjast um titilinn við James Hunt.

Úrslit í Formúlu 1

Austurrískir kappakstursbílstjórar
Fangelsismálastofnun

Fangelsismálastofnun ríkisins er opinber stofnun íslenska ríkisins. Hlutverk stofnunarinnar er að sjá um fullnustu refsingar með því að reka fangelsi. Stofnunin annast eftirlit með þeim sem frestað er ákæru gegn, dæmdir eru skilorðsbundið, fá skilorðsbundna reynslulausn, náðun eða frestun afplánunar. Forstjóri fangelsismálastofnunar, nefndur fangelsismálastjóri, er Páll Winkel. Hann er skipaður til fimm ára í senn af dómsmálaráðherra. 

Fangelsismálastofnun ber að reka fangelsi með þeim hætti að öryggi fanganna og almennings sé tryggt. Einnig er það í þágu samfélagsins að fanginn hljóti endurhæfingu þannig að hann sé betur í stakk búinn til þess að fóta sig í samfélaginu að afplánun lokinni.

Á Íslandi eru rekin fimm fangelsi:
 Hegningarhúsið við Skólavörðustíg 9, Reykjavík 101
 Fangelsið Kópavogsbraut 17, 200 Kópavogi
 Fangelsið Litla-Hrauni, 820 Eyrarbakka
 Fangelsið Kvíabryggja, 350 Grundarfirði
 Fangelsið Akureyri, Lögreglustöðinni, Þórunnarstræti 138, 600 Akureyri

Hegningarhúsið í miðbæ Reykjavíkur er lang elst, það var tekið í notkun 1874 en húsnæðið hefur einnig verið nýtt í öðrum tilgangi. Þar starfaði Hæstiréttur á tímabili. Í dag er þar aðstaða fyrir 16 fanga þar af tvö einangrunarpláss. Fangelsið uppfyllir þó ekki ströngustu skilyrði um aðstöðu fyrir fanga enda stendur til að leggja það niður.

Fangelsið í Kópavogi var tekið í notkun 1989 og getur vistað 12 fanga. Það er fyrrverandi unglingaheimili ríkisins. Þar eru allir kvenfangar landsins hafðir en einnig karlar þar sem að jafnaði afplána aðeins 4-5 konur dóma á hverjum tíma. Í fangelsinu vinna fangarnir greidda verktakavinnu samkvæmt samningum sem verkstjóri fangelsins gerir við fyrirtæki á einkamarkaði. Menntaskólinn í Kópavogi býður upp á námskeið í fangelsinu.

Fangelsið á Litla-Hrauni var stofnað 8. mars 1929. Það er stærsta fangelsi landsins og tekur 33 fanga. Fangelsinu er skipt í mismunandi byggingar sem nefnast Hús 1, 2, 3 og 4. Við fangelsið starfa 43 fangaverðir, fjórir deildarstjórar og einn fulltrúi. Í fangelsinu fá fangarnir greidd laun fyrir vinnu við vörubrettasmíði, hellusteypu, þrif, þvottahús, skrúfbútaframleiðslu, skjalaöskjuframleiðslu, bílnúmera- og skiltagerð, samsetningar í járn- og trésmíði og bón og þvott bíla. Fjölbrautaskóli Suðurlands býður föngum upp á nám á meðan á afplánun stendur.

Fangelsið á Kvíabryggju var upphaflega notað 1954 til þess að vista feður sem ekki greiddu meðlag eða barnalífeyri. Fangelsið var tekið í almenna notkun 1963. Þar er pláss fyrir 14 fanga. Þar eru ekki rimlar fyrir gluggum og svæðið er ekki afgirt.

Á Akureyri er fangelsisdeild í húsnæði lögreglunnar sem tekur 9 fanga. Þar er ekki aðstaða til vinnu eða náms. Fangar eru ekki vistaðir þar lengur en í nokkra mánuði.

Sjá einnig

 Listi yfir fangelsi á Íslandi

Heimildir

Tenglar
 Fangelsinsmálastofnun ríkisins
 Lög um fullnustu refsinga

Opinberar stofnanir
Íslenskar ríkisstofnanir
Fangelsi
Africa United

Africa United er heimildarmynd um fótboltalið í þriðju deild eftir Ólaf Jóhannesson.

Íslenskar heimildarmyndir
Fornloftslagsfræði

Fornloftslagsfræði er vísindagrein sem fæst við loftslagsbreytingar sem hafa átt sér stað í jarðsögunni.

Fornloftslagsfræðingar beita margvíslegum aðferðum við rannsóknir sínar, til að prófa tilgátur og niðurstöður.

Upplýsingar úr jöklum eru mikið notaðar í fornloftslagsfræði. Ísinn í jöklunum hefur þést og harðnað í ákveðið mynstur sem lesa má úr, þar sem hvert ár skilur eftir sig ákveðið lag í ísnum. Áætlað er að í ísnum við póla jarðarinnar megi telja um 100.000 slík lög eða meira. Í nýlegum borunarverkefnum eftir ískjörnum á Grænlandsísnum og Suðurskautslandinu, hafa safnast gögn sem veita upplýsingar um loftslag nokkur hundruð þúsund ár aftur í tímann.
 Inni í þessum lögum hafa vísindamenn fundið frjókorn sem gerir þeim kleift að áætla heildarfjölda plantna sem vaxið hafa þetta ákveðna ár, með því að telja frjókornin. Þykkt lagsins veitir upplýsingar um magn úrkomu það ár. Sum laganna varðveita eldfjallaösku frá eldgosum. 
 Loft sem varðveitist í snjónum verður að smáum loftbólum þegar snjórinn þjappast saman og verður að ís, undir fargi þess snævar sem hleðst ofan á fyrri lög. Þessar loftbólur hafa reynst ómetanlegar til beinna mælinga á samsetningu andrúmslofts á þeim tíma þegar ísinn sem þær eru varðveittar í myndaðist.
 Þar sem uppgufunartíðni vatnssameinda sem hafa örlítið þyngri samsætur af vetni og súrefni, er mismunandi eftir hitastigi á hverju tímabili, koma breytingar á meðalhitastigi yfirborðs sjávar fram í hlutfalli þessara samsætna. Ýmsar sveiflur og hringrásir hefur mátt lesa úr samsætuhlutfallinu.

Árhringjafræði er vísindagrein sem fæst við aldursgreiningar á viði og viðarleifum með árhringjum sem myndast við vöxt trjáa. Áhringir lifandi trjáa sem náð hafa háum aldri, veita upplýsingar um liðnar aldir nokurra árþúsunda. Eldri ósnertur viður sem ekki hefur eyðst, getur bætt við þennan tíma  og er það gert með því að bera saman árhringjamynstrið við þekkt mynstur lifandi trjáa. Steinrunninn viður veitir loftslagsfræðingum upplýsingar um mun lengri tímabil. Steingervingurinn sjálfur er aldursgreindur með geislamælingum innan ákveðinna skekkjumarka. Hringirnir sjálfir veita upplýsingar um úrkomu og hitastig þess tíma.

Setlög hafa verið rannsökuð. Sérstaklega hefur sjónum verið beint að setlögum á hafsbotni og í botni stöðuvatna. Einkenni gróðurs sem hefur varðveist, dýra, frjókorna og hlutfall samsætna eru þættir sem veita mikilvægar upplýsingar. Frjókornagreining veitir t.d. upplýsingar um útbreiðslu mismunandi plöntutegunda og er góður mælikvarði á loftslag.

Setberg gefur samanþjappaðra yfirlit yfir loftslagsbreytingar þar sem lögin í setbergi ná yfir hundruð þúsunda eða milljónir ára. Vísindamenn geta fengið yfirsýn yfir lengri tímabil loftslagsbreytinga með því að rannsaka setberg sem nær aftur um milljarða ára. Skipting jarðsögunnar í aðgreind tímabil er að mestu leyti byggð á breytingum á setbergslögum sem marka meiriháttar breytingar af einhverju tagi. Oft eru þessar breytingar einmitt loftslagsbreyingar.

Jarðfræði
Þrymskviða (kvikmynd)

Þrymskviða er teiknimynd eftir Sigurð Örn Brynjólfsson frá 1980. Hún er 15 mínútur að lengd og er líklega fyrsta íslenska teiknimyndin. Hún var meðal fyrstu kvikmynda sem fékk úthlutun úr kvikmyndasjóði, en hún fékk 1.000.000 ISC.

Íslenskar stuttmyndir