alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Plagíóklas

Plagíóklas tilheyrir hópi feldspata og er þar af leiðandi sílíkatsteind.

Lýsing 
Til plagíóklass teljast steindir sem eru úr natríumfeldspati (NaAlSi3O8) og kalsíumfeldspati (CaAl2Si2O8) í mismunandi hlutföllum. Plagíóklas verður basískara eftir því sem kalsíumhlutfallið verður hærra. Plagíóklas er oft með samsíða rendur (e: striation) sem hjálpa við að greina það og er glært eða hvítt á litinn.

 Efnasamsetning: NaAlSi3O8 og CaAl2Si2O8
 Kristalgerð: Mónóklín, tríklín
 Harka: 6-6½
 Eðlisþyngd: 2,61-2,76
 Kleyfni: Góð

Plagíóklasaröðin
Albít (NaAlSi3O8)
Oligoklas ((Na,Ca)Al(Si,Al)3O8)
Andesín ((Na,Ca)Al(Si,Al)3O8) 
Labradorít (Ca,Na)Al(Si,Al)3O8) 
Bytownít (Ca,Na)(Si,Al)4O8)
Anortít (CaAl2Si2O8)

Útbreiðsla 
Plagíóklassteindir eru kalsíumríkar í basalti og gabbrói en natríumríkar í granófýri og graníti. Í andesíti er jafnmikið af hvoru og sums staðar er svo mikið af hvítum plagíóklasdílum í berginu að það líkist blóðmöri, dæmi um þetta er Þjórsárhraun.

Heimild 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2
 Þorleifur Einarsson (1994) Myndun og mótun lands: Jarðfræði. ISBN 9979-3-0263-1

Steindir

de:Feldspat#Plagioklase
Grimmsbræður

Grimmsbræður (þýska Brüder Grimm) voru bræðurnir Jacob Grimm (1785-1863) og Wilhelm Grimm (1786-1859). Þeir voru þýskir málvísindamenn sem þó eru langþekktastir fyrir útgáfu sína á þjóðsögum sem þeir söfnuðu við rannsóknir sínar á hljóðbreytingum í germönskum málum. Þjóðsagnaútgáfa þeirra varð fyrirmynd að hliðstæðum útgáfum um allan heim, meðal annars Þjóðsögum Jóns Árnasonar. Slík útgáfa varð snar þáttur í þjóðernisrómantík í Evrópu á 19. öld. Dæmi um þeirra ævintýri eru: Mjallhvít, Þyrnirós og Öskubuska.

Tengt efni 
 Grimms ævintýri

Þjóðsagnasafnarar
 
Þýskir málvísindamenn
Rainer Maria Rilke

Rainer Maria Rilke (4. desember 1875 – 29. desember 1926) er eitt af helstu skáldum þýskrar tungu á 20. öld. Hann fæddist í Prag í Bæheimi sem þá var hluti Austurríkis-Ungverjalands. Rilke orti bæði á bundnu máli og óbundnu og er stundum talinn með módernistum. Rilke er meðal annars þekktur fyrir Dúínó-tregaljóðin sem Kristján Árnason þýddi á íslensku. Rilke skrifaði einnig yfir 400 ljóð á frönsku.

Tenglar 
 Faguryrtur og töfrandi persónuleiki; grein í Tímanum 1976

Austurrísk skáld
Sandsteinn

Sandsteinn er setberg úr samanbundnum sandkornum, aðallega kvarsi. Sandkornin eru 0,063-2 mm að þvermáli.

Myndun 
Sandsteinn myndast þegar laus sandur festist saman, og myndast því eins og lausi sandurinn. Ólíkt kalksteini eða kolum myndast sandsteinn ekki lífrænt þar sem hann samanstendur af afgöngum veðraðra steina. Kvars er mjög veðrunarþolin steind, auk þess að vera algeng steind í grjóti.

Mikilvægustu myndunarstaðir sandsteins eru höfin, aðallega grunn höf nálægt meginlandsflekum. Sandurinn kemur að mestu frá fasta landinu og flyst með ám og hafstraumum á setstað sinn.

Einnig er til sandsteinn sem myndast hefur á meginlandi. Aðallega er það sandsteinn sem myndast hefur með hjálp vatns (ár), minna er um sandstein þar sem kornin hafa flust á setstað með hjálp vinda.

Þegar yngri jarðlög setjast ofan á sandinn myndast þrýstingur á jarðlagið. Steindir falla úr sjó eða grunnvatni og binda sandinn. Myndunin tekur frá nokkrum áratugum upp í fleiri milljón ár.

Heimild 

Jarðfræði
Hómer

Þessi grein fjallar um gríska skáldið. Hómer getur einnig átt við „Hómer Simpson“.
Hómer (gríska: Ὅμηρος Hómēros) er goðsagnakennt skáld sem á að hafa verið uppi í Grikklandi á 8. öld f.Kr. Honum eru eignuð meðal annars sagnakvæðin Ilíonskviða og Ódysseifskviða sem flestir telja vera grundvallarbókmenntir Grikklands til fórna. Venjan er að telja hann hafa fæðst í Jóníu og einnig átti hann að vera blindur. Að öðru leyti er ekkert vitað um Hómer og kvæðin sem honum eru eignuð hafa líklega mótast um langan aldur í munnlegri geymd. Sumir fræðimenn telja að Hómer sé eini höfundur kviðanna en aðrir telja að Hómer hafi ekki verið einn að verki heldur séu kviðurnar samdar af mörgum skáldum. Talið er að kviðurnar hafi verið samdar um miðja 8. öld f.kr. eða séu jafnvel eldri. Þá er einnig talið að Hómer hafi nýtt sér tilkomu ritmálsins til að skrifa lengri kviður en áður hafði verið gert. Þá hafa verið færð rök fyrir því að gríska stafrófið hafi verið þróað í þeim tilgangi að skrásetja kviðurnar, en engar samtímaheimildir geta hins vegar stutt þetta.

Verk Hómers 
Ódysseifskviða fjallar um Ódysseif, sem er ein af hetjum Trójustríðsins og ævintýri hans á leið hans til baka til heimalands síns, eyjarinnar Íþöku. Guðirnir leika stórt hlutverk í þessari kviðu enda skiptast þeir í fylkingar með og á móti stríðsaðilum. Ferð Ódysseifs tók um tíu ár. Í þýðingu Sveinbjörns Egilssonar hefst kviðan á orðunum ,,Seg mér, sönggyðjan, Sem segir frá hinum víðförla manni sem sem hraktist mjög víða eftir að hafa lagt hina helgu Trójuborg í eyði. 

Ódysseifur flækist ekki aðeins til framandi þjóða á leið sinni til Íþöku heldur fer hann einnig til undirheima. Þar ráðfærði hann sig við Teiresías sem var mikill spámaður. Á ferð sinni hitti hann einnig Kýklópann Pólýfemos, en hann hugðist éta Ódysseif og vini hans. Ferðalangarnir hittu að auki seiðkerlinguna  Kirku sem gat breytt förunautum Ódysseifs í svín, sem og óvættina Skyllu, Karibdís og sírenurnar.

Penelópa, sem var kona Ódysseifs, beið eftir honum heima á Íþöku en hún átti marga vonbiðla þar sem flestir töldu Ódysseif af. Urðu þeir mjög ágengir, en þegar Ódysseifur kom heim drap hann þá alla. Eftir það bjuggu þau Ódysseifur og Penelópa ásamt syni sínum Telemakkosi á Íþöku.
Í Ódysseifskviðu, koma guðirnir mikið við sögu og Trójustríðið sagt vera þeim að kenna. Ódyseifsskviða er talinn vera léttari til lestrar en Illionskviða.

Tengill 

 
 
 Hómersþýðingar Sveinbjarnar Egilssonar; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1952

Heimildaskrá

 Geir Þ. Þórarinsson. (2005). Um hvað fjalla Hómerskviður. Vísindavefurinn. Sótt 15. apríl 2018 af http://vísindavefur.is/svar.php?id=5441.
 Gunnar Karlsson. (2011). Fornir tímar. Spor mannsins frá Laetoli til Reykjavíkur 4.000.000 f. Kr. til 1800 e. Kr. Mál og menning.

Forngrísk skáld
Grískar bókmenntir
Dashiell Hammett

Samuel Dashiell Hammett (27. maí 1894 – 10. janúar 1961) var bandarískur rithöfundur sem varð frægur fyrir harðsoðnar leynilögreglusögur. Meðal frægustu bóka hans er Möltufálkinn um leynilögreglumanninn Sam Spade. Hann barðist í Fyrri heimsstyrjöldinni og fékk þá spænsku veikina og síðar berkla sem áttu eftir að hrjá hann það sem eftir var ævinnar. Eftir stríðið vann hann við ýmis störf, meðal annars á leynilögreglustofu, drakk mikið og byrjaði að skrifa. Skáldsögur hans komu út 1929 til 1934 en eftir það hætti hann skrifum og helgaði sig starfi fyrir vinstrihreyfinguna í Bandaríkjunum. 1937 gekk hann í Bandaríska kommúnistaflokkinn. Í síðari heimsstyrjöldinni tókst honum að komast í herinn, þrátt fyrir veikindi, og var liðþjálfi í bandaríska hernum alla styrjöldina. Við upphaf Kalda stríðsins á McCarthy-tímabilinu lenti hann á svörtum lista þar sem hann neitaði að gefa upp nöfn annarra meðlima í kommúnistaflokknum.

Bandarískir kommúnistar
Hammett, Dashiell
Hammett, Dashiell
Lev Tolstoj

Lev Níkolajevítsj Tolstoj (eða Leó Tolstoj) (rússneska: Лев Никола́евич Толсто́й; 9. september 1828 – 20. nóvember 1910) var rússneskur rithöfundur og leikskáld, heimspekingur og stjórnmálaspekingur, stjórnleysingi, grænmetisæta og friðarsinni. Hann var meðlimur Tolstoj-ættarinnar sem er gömul og áhrifamikil rússnesk aðalsætt og var forríkur landeigandi. Hann er talinn með mestu rithöfundum Rússa. Með frægustu verkum hans eru Stríð og friður og Anna Karenína. Hann boðaði og reyndi að lifa í anda kristilegrar stjórnleysisstefnu.

Tenglar 
 Verk Lev Tolstoj á íslensku, skv. Gegnir.is

Rússneskir greifar
Rússneskir rithöfundar
Rússneskir stjórnleysingjar
Carl Sandburg

Carl Sandburg (6. janúar 1878 – 22. júlí 1967) var bandarískur rithöfundur, skáld, blaðamaður og sagnfræðingur af sænskum ættum sem vann hin eftirsóttu Pulitzer-verðlaun tvisvar; einu sinni fyrir ævisögu Abrahams Lincoln og í annað sinn fyrir ljóðasafn sitt The Complete Poems of Carl Sandburg. Hann gaf út tvö söfn með frumsömdum þjóðsögum, Rootabaga Stories (1920) og More Rootabaga Stories (1923). Sögurnar hafði hann samið fyrir dætur sínar og þar sem honum þótti að bandarísk borgarbörn vantaði þjóðsögur sem ættu við það umhverfi sem þau þekktu.

Tenglar 
 „Samtal við Carl Sandburg“; grein í Alþýðublaðinu 1956

Sandburg, Carl
Mary Shelley

Mary Shelley (30. ágúst 1797 – 1. febrúar 1851) var enskur rithöfundur sem er einkum þekkt fyrir vísindaskáldsöguna Frankenstein (Frankenstein, or the Modern Prometheus). Hún var dóttir femínistans Mary Wollstonecraft og stjórnleysingjans William Godwin. Hún giftist enska rómantíska skáldinu Percy Bysshe Shelley sem drukknaði eftir sex ára hjónaband.

Valin verk 

 1817 – History of a Six Weeks' Tour
 1818 – Frankenstein
 1819 – Mathilda
 1823 – Valperga; or, The Life and Adventures of Castruccio, Prince of Lucca 
 1824 – Posthumous Poems of Percy Bysshe Shelley
 1826 – The Last Man 
 1830 – The Fortunes of Perkin Warbeck 
 1835 – Lodore 
 1837 – Falkner 
 1839 – The Poetical Works of Percy Bysshe Shelley 
 1835-39 – Contributions to Lives of the Most Eminent Literary and Scientific Men, part of Lardner's Cabinet Cyclopaedia
 1844 – Rambles in Germany and Italy in 1840, 1842, and 1843

Tenglar 
 Barnarbókarhandrit eftir Mary Shelley; grein í Morgunblaðinu 1997

Shelley, Mary
Byron lávarður

Byron lávarður eða George Gordon Byron, 6. barón af Byron (22. janúar 1788 – 19. apríl 1824) var enskt rómantískt skáld sem varð ekki síður frægur fyrir hneykslissögur sem um hann gengu en sagnakvæði sín eins og Bandingjann í Chillon, Manfreð og Don Júan. Matthías Jochumsson kallaði hann „Byron Bretatröll“ í kvæði. 

Byron átti í fjölmörgum ástarsamböndum. Hann var auk þess talinn hafa átt barn við hálfsystur sinni og lést að lokum í Grikklandi þar sem hann hafði ætlað sér að berjast fyrir málstað Grikkja í sjálfstæðisstríðinu gegn Tyrkjaveldi. Dóttir hans (og eina skilgetna barn hans) var Ada Lovelace sem síðar varð fræg fyrir að lýsa virkni fyrstu eiginlegu tölvunnar; greiningarvélar Babbages.

Tenglar 
 

Ensk skáld
Breskir barónar
Murasaki Shikibu

Murasaki Shikibu (紫 式部; um 973 – um 1014 eða 1025) var japönsk skáldkona og rithöfundur sem þjónaði við japönsku keisarahirðina á Heiantímabilinu. Hún er einkum fræg fyrir Söguna af Genji sem sumir vilja telja fyrstu skáldsöguna í nútímaskilningi.

Japanskir rithöfundar
Japönsk skáld
Æskýlos

Æskýlos (Æskílos eða Aiskýlos) (gríska: Αἰσχύλος; 525 f.Kr. – 456 f.Kr.) var leikskáld frá Aþenu í Grikklandi. Hann var einn þriggja mestu harmleikjaskálda Grikkja (hinir tveir eru Evripídes og Sófókles).

Verk 
Vitað er að Æskýlos skrifaði 76 leikrit, en aðeins sex eru þekkt í dag:

 Persar
 Sjö gegn Þebu
 Meyjar í nauðum
 Óresteia (þríleikur):
 Agamemnon
 Sáttarfórn eða Dreypifórnfærendur
 Hollvættir eða Refsinornir

Að auki er varðveitt verkið Prómeþeifur bundinn (stundum nefnt Prómeþeifur fjötraður eða bara Prómeþeifur) sem var eignað Æskýlosi í fornöld en nútímafræðimenn hafa dregið í efa að verkið sé réttilega eignað Æskýlosi.

Tilvísanir

Tenglar 

 
 
 
 Nafnið Æskílos; grein í Morgunblaðinu 1983
 Nöfn og önnur orð úr grísku; grein í Morgunblaðinu 1992

Forngrísk harmleikjaskáld
Fólk í Persastríðunum
Isaac Asimov

Isaac Asimov (2. janúar 1920 – 6. apríl 1992) var bandarískur rithöfundur og lífefnafræðingur af rússneskum gyðingaættum. Hann er þekktur fyrir vísindaskáldsögur sínar og fjölmörg vísindarit fyrir almenning. Ein skáldsaga hans, Stálhellar, sú fyrsta í vélmennasyrpu hans, hefur komið út á íslensku í þýðingu Geirs Svanssonar.  Á æviferli sínum skrifaði hann meira en 400 bækur sem spanna allt Dewey-flokkunarkerfið að undanskildri heimspeki.  Hann var einn afkastamesti rithöfundur 20. aldarinnar.  Áhrifa hans gætir í mörgum verkum síðari höfunda, til dæmis Stjörnustríðsmyndum George Lucas.

Hann var prófessor í lífefnafræði við Boston-háskóla.

Asimov, Isaac
Asimov, Isaac
Bandarískir húmanistar
Fallorð

Fallorð  eru orð sem fallbeygjast, þ.e. greinirinn „hinn“, nafnorð, lýsingarorð, töluorð og fornöfn, og hafa auk þess kyn og tölu. 

Frumlag er fallorð í nefnifalli:8 og andlag er yfirleitt fallorð í aukafalli sem stýrist af áhrifssögn:10 og sagnfylling er alltaf fallorð í nefnifalli:11 og einkunn er fallorð sem stendur með öðrum orðum.

Tilvísanir

Tengt efni 
 Bein ræða
 Fallháttur
 Fallsetning

Tenglar 
 Fallorð
 Nokkrir punktar um orðflokka og beygingar

Málfræði
Orðflokkar
Greinir

Greinir  getur skiptst í ákveðinn greini () sem gefur til kynna að verið sé að tala um einn ákveðinn hlut eða manneskju og sem skiptist í íslensku í viðskeyttan greini og lausan greini eða óákveðinn greini () sem gefur til kynna að verið sé að tala um einhverja manneskju eða hlut.

Í íslensku 

Greinir í íslensku skiptist í ákveðinn greini () og óákveðinn greini (). Ákveðinn greinir er orðið „hinn“ sem beygist eftir kyni, tölum og föllum. Enginn sérstakur óákveðinn greinir er til í íslensku, og til að tákna hann er orðinu ekki breytt (hestur, maður, barn, sófi). Greini í íslensku er ýmist skeytt á undan lýsingarorði sem er hliðstætt nafnorði (laus greinir; „hinn góði maður“) eða skeyttur aftan við nafnorð (viðskeyttur greinir; „maðurinn“, „konan“, „barnið“) og fellur þá h framan af honum og stundum einnig i; „tungan“, „hestarnir“, „fjallið“, einkum þegar fall nafnorðsins endar á sérhljóða eða r í fleirtölu.

Laus greinir 
Greinir er stundum notaður laus í íslensku og er hann orðið orðið „hinn“ sem beygist eins og ábendingarfornafnið hinn nema í nefnifalli og þolfalli hvorugkyns. Laus greinir stendur á undan lýsingarorði sem er hliðstætt nafnorði og er aðallega notaður í formlegu og/eða hátíðlegu máli („hin unga stúlka faðmaði hinn unga svein“). Fallbeyging lauss greinis er svona:

Viðskeyttur greinir 
Viðskeyttur greinir er lang algengastur í hinu íslenska máli, en þá er h sleppt framan af lausa greininum (stundum meira) og afgangurinn límdur aftan á orðið sem greini skal hafa („stelpan lamdi strákinn“). Fallbeyging viðskeytts greinis er svona:

Nokkur sérnöfn í íslensku eru nær alltaf rituð með viðskeyttum greini eins og Perlan, Kringlan, Jörðin, Páfinn, Skeifan, Spöngin, irkið og Esjan.

Í þýsku 

Greinirinn í þýsku er breytilegur eftir falli orðsins en ólíkt íslensku, þá er hann aldrei viðskeyttur orðinu sjálfu, þótt það komi upp einhverjar aðstæður þar sem aðrir stafir eru viðskeyttir aftan við fallorðið. Greinirinn fylgir föstum reglum og eru engar undantekningar á honum sjálfum.

* Óákveðni greinirinn „ein“ er ekki til í fleirtölu, en í töfluna hefur orðinu „kein“ (enginn) verið sett inn í fleirtöludálkinn, en það beygist eins og óákveðni greinirinn.

Það feitletraða sýnir viðskeytið eftir falli, kyni og tölu. Eignarfornöfnin mein, dein, sein, ihr, unser, euer og ihr (Ihr ef þérun) taka líka að sér þessar endingar.

Eins og sést á töflunum, þá er greinirinn fyrir fleirtöluna óháður kyni. Auk þess sést að óákveðni greinirinn tekur að sér endingarnar frá ákveðna greininum.

Tengt efni 

 Greinir
 Fjallað er um „greini“ á Bragi
 Fjallað um greini á Ismal

Tilvísanir 

Þýska
Málfræði
Orðflokkar
Töluorð

Töluorð  eru fallorð sem tákna tölu, röð, fjölda eða stærð einhvers. Þau bæta hvorki við sig greini né stigbreytast.

Skipting 
Töluorð skiptast í hrein töluorð eða frumtölur (t.d. einn, tveir, þrír) og raðtölur (t.d. fyrsti, annar, þriðji) og blönduð töluorð sem greinast í tölunafnorð (tugur, tvennd, fjarki...), tölulýsingarorð (einfaldur, þrefaldur, sjötugur, einir, tvennir, þrennir), og töluatviksorð (tvisvar, tvívegis, þrisvar og þrívegis).

Hrein töluorð

Frumtölur 
Frumtölur tákna tölur (einn, tveir, þrír, fjórir). Þær beygjast í föllum en fimm og framvegis beygjast ekki (eru eins í öllum föllum).

Frumtölururnar einn, tveir, þrír og fjórir fallbeygjast sem og allar tölur sem enda á þeim (tuttugu og einn, fjörutíu og þrír, níutíu og fjórir, eitt þúsund og þrír) og nokkrar aðrar tölur (hundrað, þúsund, milljón o.s.frv.). Annars fallbeygjast frumtölur ekki.

Raðtölur 

Raðtölur eru töluorð sem tákna röð (fyrsti, annar, þriðji, fjórði, fimmti.. o.s.fv.) sem beygjast allar í föllum. Raðtölurnar beygjast yfirleitt eins og veik lýsingarorð í frumstigi (en þó ekki raðtölurnar fyrsti og annar).

Blönduð töluorð 
Ýmis orð sem tákna upphæð eða fjölda tilheyra öðrum orðflokkum en töluorðum:

Tölunafnorð 
Tölunafnorð eru nafnorð sem fela í sér tölu. Til eru mörg dæmi um tölunafnorð:
 tugur
 tvennd
 fjórgangur
 helmingur 
 fjarki
 eining
 tylft
 tíund 
 milljón 
 þrenning
 hundrað
 o.fl.

Tölulýsingarorð 

Tölulýsingarorð eru lýsingarorð sem eru gert orð tölum og hegða sér algjörlega eins og önnur lýsingarorð. Þau enda ýmist á -faldur, -ræður eða -tugur. Til dæmis:
 tvískiptur
 einfaldur
 tíræður
 þrefaldur
 fjórfaldur
 þrítugur
 fimmtugur
 sjötugur
 níræður
 einir
 tvennir
 þrennir
 o.s.frv.

Töluatviksorð 

Töluatviksorð eru atviksorð sem fela í sér tölu. Aðeins eru til fjögur slík töluatviksorð:
 tvisvar
 tvívegis
 þrisvar 
 þrívegis

Annað 
Með fleirtöluorðum eru notuð töluorðin einir, tvennir, þrennir og fernir en ekki fleiri.

Neðanmálsgreinar

Heimildir 
 
 Orðasafn Stærðfræðifélagsins

Tengill 
 Töluorð

Töluorð
Orðflokkar
Smáorð

Smáorð  eru flokkur óbeygjanlegra orða (án fall- eða tíðbeyginga).

Í íslensku greinast smáorð í:

Forsetningar
 Hafa það eina hlutverk að stýra falli á fallorði.
Atviksorð
 Meginhlutverk þeirra er að standa oftast með sögnum og stundum lýsingarorðum eða jafnvel öðrum atviksorðum og bæta við merkingu þeirra. Þau fallbeygjast ekki.
Samtengingar
Upphrópanir
Nafnháttarmerki
 Orðið að fyrir framan sögn í nafnhætti (að hoppa, að drepa).

Tengt efni 
Nokkrir punktar um orðflokka og beygingar

Tilvísanir

Málfræði
Orðflokkar
Jóakim Aðalönd

Jóakim Aðalönd, eða Scrooge McDuck eins og hann heitir á frummálinu sínu, er móðurbróðir Andrésar Andar. Hann var skapaður af Carl Barks, einum þekktasta teiknara Disney-myndasagna. Hann kom fyrst fram í myndasögunni „Christmas on Bear Mountain“ og á að vera ríkasta önd í heimi. Fyrsti peningur sem hann vann sér inn var 10 krónur og var happapeningurinn hans. Það er mikið talað um fjársjóðsferðir hans og Gullæðið í Klondike.

Happaskildingurinn 
Jóakim aðalönd vann sér fyrst inn peninga í Skotlandi með því að bursta skó og fá pening fyrir. Pabbi hans, Friðrik Aðalönd, vann lengi að því að búa til skóburstunarsett fyrir hann í afmælisgjöf svo hann gæti farið að vinna fyrir sér þar sem fjölskyldan var mjög fátæk. Þegar hann var búinn að vera lengi að ráfa út um allt og enginn vildi skóburtstun hrinti faðir hans áætluninni sinni í framkvæmd. Hann bað verkamann með grútskítuga skó að fara til Jóakims og biðja um skóburstun. Þegar Jóakim var búinn lognaðist hann út af, af þreytu. Þegar hann vaknaði aftur varð hann himinlifandi þegar hann sá að hann hefði unnið sér inn sinn fyrsta skilding. Þess vegna varð hann fyrir miklum vonbrigðum þegar hann sá að þetta var Bandarískur skilldingur. Þá sagði hann við sjálfan sig: „Ég verð harðari en harðjaxlarnir, slægari en svindlaranir og vinn heiðarlega fyrir mér.“ Mun seinna, eftir að hann var orðin ríkasta önd í heimi reyndu margir að stela happaskildingnum af Jóakim þar á meðal: Hexía de Trix (það fer eftir sögum hvort hún vildi bræða skildinginn í eldfjallinu Vesúvíusi til að verða máttugasta seiðkona í heiminum eða öðlast mátt Mídasar); Bjarnabófarnir (oftast vegna .ess að þeir voru að vinna með Hexíu); Jói Rokkafellir (hann reynir það ekki oft, en er það oftast því að hann vill prófa hvort að happaskildingurinn virki fyrir hann líka) og að lokum Gull-Ívan Grjótharði (hann vill að Jóakim fari að ganga illa svo hann verði ríkari en hann). En það virðist vera að þessi skildingur hafi í raun og veru veitt Jóakim heppni, því alltaf þegar einhver stelur honum af honum fer honum að ganga illa. Samt neitar hann því alltaf að þessi skildingur hafi hjálpað honum nokkuð. 

Myndasögur
Persónur í Veröld Andrésar Andar
Disney
Stjórnvitringurinn (Platon)

Stjórnvitringurinn, Stjórnspekingurinn eða Stjórnmálamaðurinn  er samræða eftir forngríska heimspekinginn Platon. 

Verkið er í formi samræðu milli Sókratesar, Þeódórosar, nemanda hans, annars nemanda að nafni Sókrates (sem er nefndur Sókrates yngri) og ónafngreinds aðkomumans frá borginni Eleu. 

Samræðan er eins konar framhald samræðunnar Fræðarinn, þar sem þeir Sókrates, Þeætetos og aðkomumaðurinn eiga í rökræðum.

John M. Cooper segir megintilgang samræðunnar vera þann að útskýra að sérfræðiþekkingar sé þörf þeim sem stjórnar. Stjórnvitringurinn er sá sem býr yfir þessari sérfræðiþekkingu um hvernig eigi að stjórna réttlátlega og vel og með hagsmuni borgaranna að leiðarljósi. Þetta á ekki við um þá sem fara með völdin í raun, eins og aðkomumaðurinn bendir á. Þeir gefa í skyn að þeir búi yfir þessari þekkingu en eru í raun og veru bara eftirhermur.

Tengt efni 
 Lögin
 Ríkið

Tenglar

Heimildir 
 
 Cooper, John M. & Hutchinson, D. S. (ritstj.), Plato: Complete Works (Indianapolis: Hackett Publishing Co., 1997). ISBN 0-87220-349-2.

Samræður Platons
Stjórnspekirit
Íþróttabandalag Akraness

ÍA er oft notað fyrir Knattspyrnufélag ÍA.

Íþróttabandalag Akraness (ÍA) er íþróttabandalag íþróttafélaga á Akranesi og starfar samkvæmt lögum Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands og íþróttalögum.

Íþróttamaður Akraness 
Íþróttamaður Akraness hefur verið valinn á hverju ári frá 1977 en þar áður hafði valið farið fram árin 1972 og 1965.

2011-2020
2017: Valdís Þóra Jónsdóttir, Golf
2016: Valdís Þóra Jónsdóttir, Golf
2015: Ágúst Júlíusson, Sund
2014: Ágúst Júlíusson, Sund
2013: Jakob Svavar Sigurðsson, Hestaíþróttir
2012: Inga Elín Cryer, Sund
2011: Inga Elín Cryer, Sund

2001-2010
 2010: Valdís Þóra Jónsdóttir, Golf
 2009: Valdís Þóra Jónsdóttir, Golf
 2008: Valdís Þóra Jónsdóttir, Golf
 2007: Valdís Þóra Jónsdóttir, Golf
 2006: Eydís Líndal Finnbogadóttir, Karate
 2005: Pálmi Haraldsson, Knattspyrna
 2004: Kolbrún Ýr Kristjánsdóttir, Sund
 2003: Kolbrún Ýr Kristjánsdóttir, Sund
 2002: Kolbrún Ýr Kristjánsdóttir, Sund
 2001: Kolbrún Ýr Kristjánsdóttir, Sund

1991-2000
 2000: Birgir Leifur Hafþórsson, Golf
 1999: Kolbrún Ýr Kristjánsdóttir, Sund
 1998: Kolbrún Ýr Kristjánsdóttir, Sund
 1997: Þórður Emil Ólafsson, Golf
 1996: Birgir Leifur Hafþórsson, Golf
 1995: Sigurður Jónsson, Knattspyrna
 1994: Sigursteinn Gíslason, Knattspyrna
 1993: Sigurður Jónsson, Knattspyrna
 1992: Birgir Leifur Hafþórsson, Golf
 1991: Ragnheiður Runólfsdóttir, Sund

1981-1990
 1990: Ragnheiður Runólfsdóttir, Sund
 1989: Ragnheiður Runólfsdóttir, Sund
 1988: Ragnheiður Runólfsdóttir, Sund
 1987: Ólafur Þórðarson, Knattspyrna
 1986: Ragnheiður Runólfsdóttir, Sund
 1985: Ragnheiður Runólfsdóttir, Sund
 1984: Bjarni Sigurðsson, Knattspyrna
 1983: Sigurður Lárusson, Knattspyrna
 1982: Ingi Þór Jónsson, Sund
 1981: Ingólfur Gissurarson, Sund

1965-1980
 1980: Ingi Þór Jónsson, Sund
 1979: Ingólfur Gissurarson, Sund
 1978: Karl Þórðarson, Knattspyrna
 1977: Jóhannes Guðjónsson, Badminton/Knattspyrna
 1972: Guðjón Guðmundsson, Sund
 1965: Ríkharður Jónsson, Knattspyrna

Tilvísanir

Heimildir 
 
 

Íþróttabandalag Akraness
Nafnháttarmerki

Nafnháttarmerkið  er einfaldasti orðflokkurinn, en eina orðið í honum er óbeygjanlega smáorðið „að“ á undan sögn í nafnhætti (til dæmis „að tala“, „að lesa“) en þaðan kemur einmitt nafn orðflokksins. Nafnháttarmerki eru hvorki notuð á eftir núþálegu sögnunum „munu“, „skulu“, „mega“ og „vilja“ (til dæmis ég skal koma) né í samhliða upptalningu í síðari lið eða liðum (hann kann hvorki að lesa né skrifa, hún var góð að reikna og skrifa). Sagnir eru oft í nafnhætti þó að nafnháttarmerkið sé ekki til staðar.

Orðið „að“ er ekki alltaf nafnháttarmerki- en það getur til dæmis verið atviksorð, forsetning og samtenging. Sjá greinina um orðið „að“.

Dæmi 
 Mig langar að koma.
 Ég kann ekki að tala latínu.
 Hann hefði langað að fara, ef það væri ekki þegar búið að loka búðinni.

Heimild

Neðanmálsgreinar

Tenglar 

 Óbeygð orð.
 Nafnháttarmerki. 
 Smáorð.

Málfræði
Orðflokkar