alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Þjóðhátíð í Vestmannaeyjum

Þjóðhátíð í Vestmannaeyjum er útihátíð sem haldin er árlega í Herjólfsdal í Vestmannaeyjum um Verslunarmannahelgina. Hátíðin heitir eftir þjóðhátíðinni á þúsund ára afmæli Íslandsbyggðar 2. ágúst 1874 þegar slíkar þjóðhátíðir voru haldnar víða um land. Frá 1916 hefur hátíðin verið haldin árlega í ágústmánuði þar til 2020 og 2021 vegna heimsfaraldursins. Í upphafi 20. aldar var hátíðin fyrst og fremst íþróttahátíð þar sem keppt var í kappróðrum, glímu og fleiri íþróttum, líkt og tíðkaðist þá á þjóðhátíðum víða um land.

Fyrirrennarar þjóðhátíðar í Herjólfsdal eru kaupstefnur Vestmannaeyinga og erlendra skipa sem haldnar voru þar áður fyrr, hersýningar Heimavarnarliðs Vestmannaeyja sem haldnar voru í dalnum eftir miðja 19. öld og veislur sem Pétur Bryde kaupmaður hélt starfsfólki sínu í Herjólfsdal eftir miðja 19. öld. Pétur kostaði meðal annars endurnýjun vegarins inn í dalinn árið 1859.

Brekkusöngur 
Orðið Brekkusöngur var ekki til í íslensku máli fyrr en árið 1977 þegar Árni Johnsen, fyrrverandi þingmaður bjó til orðið og hélt hinn fyrsta Brekkusöng. Var hann haldinn á Þjóðhátíð í Vestmannaeyjum í Herjólfsdal. Í kjölfarið varð Brekkusöngur að árlegum viðburði á lokakvöldi hátíðarinnar.

Tenglar 
 Dalurinn.is
 Um þjóðhátíð á Heimaslóð.is

Heimildir 

Vestmannaeyjar
Íslenskar tónlistarhátíðir
Dimitar Berbatov

Dimitar Ivanov Berbatov '(b. Димитър Иванов Бербатов) (f. 30. janúar 1981 í Blagoevgrad í Búlgaríu) er búlgarskur fyrrum knattspyrnumaður sem spilaði stöðu framherja . Hann vann fjórum sinnum til Búlgörsku verðlaunanna „leikmaður ársins“.

 Ferill 
Ferill Berbatov byrjaði hjá félaginu Pirin Blagoevgrad og hélt áfram þar þangað til þjálfarinn Dimitar Penev kom auga á hann.

 CSKA Sofia 
Þegar Berbatov var 17 ára gamall fetaði hann í fótspor föður síns og fór til félagsins CSKA Sofia. Hann var þar frá 1998 til 2001. Það sama ár skoraði hann 14 mörk í 27 deildarleikjum. 

 Bayer Leverkusen 
Markatala hans, 9 mörk í 11 leikjum 2000-2001, tryggði Berbatov samning hjá Bayer Leverkusen í janúar 2001. Fyrsta leiktíð hans hjá Bayer Leverkusen gekk sæmilega en hann skoraði einungis 16 mörk í fyrstu 67 leikjum sínum. Berbatov spilaði hinsvegar stórt hlutverk í meistaradeildarleik á fyrstu leiktíð sinni og skoraði mjög minnisstætt mark gegn Lyon og annað gegn Liverpool í 4 liða úrslitum. Hann kom líka inn sem varamaður á 38. mínútu fyrir Thomas Brdaric í úrslitaleik gegn Real Madrid. 

 Tottenham Hotspurs 
Þann 1. júlí 2006 gekk Berbatov svo í raðir úrvalsdeildarliðsins Tottenham Hotspur F.C. fyrir 10,9 milljón punda sem gerði hann að dýrasta búlgarska knattspyrnumanni sögunnar. Berbatov skoraði tvö mörk á tveimur mínútum í fyrsta leik sínum fyrir Tottenham í vinaleik gegn Birmingham City.

 Manchester United 
Þann 1. september 2008 fór Berbatov til Manchester United fyrir um það bil £30.75 million punda og fékk hann þar treyju númer 9, fyrrverandi númer Louis Saha.

Berbatov skoraði svo sín fyrstu 2 mörk í 3-0 sigri United í meistaradeildarleik gegn liði Álaborgar, Aalborg BK''. Hann skoraði svo sitt fyrsta deildarmark í 4-0 sigri á West Bromwich Albion þann 18. október 2008.

Fulham 
Þann 31.ágúst 2012 fór Berbatov til Fulham og skrifaði han undir 2 ára samning en kaupverðið var ekki gefið upp. Berbatov hélt sama treyjunúmeri og hjá Manchester United eða númer 9.

Berbatov, Dimitar
Berbatov, Dimitar

Ferilsyfirlit
Airsoft

Airsoft er hernaðaríþrótt og áhugamál sem líkist Paintball, þar sem tvö lið keppa og hvort um sig reynir að útrýma hinu liðinu. Notaðar eru airsoft byssur sem skjóta 6 mm plast kúlum, venjulega 0,2 g – 0,3 g þungar. Airsoft byssur eru skyldar loftbyssum og eru knúnar af þrýstilofti, nema airsoft byssur eru töluvert hættuminni en loftbyssur. Til eru þrjár tegundir af airsoft byssum, hleðslubatterí drifnar, gas drifnar og hlaða fyrir hvert skot.

Airsoft leikir eru svokallaðir „milsim“ (military simulation eða hernaðarlíking á íslensku) leikir, þar sem hópur manna klæðist felulitabúningum og nota airsoft byssur sem eru nákvæmar eftirlíkingar af alvöru skotvopnum. Airsoft spilendur vilja hafa það sem raunverulegast.
Airsoft má leika hvort sem er innanhúss eða utan.

Kæruleysi með airsoft byssur getur valdið vandræðum, til dæmis ef airsoft vopn eru meðhöndluð innan um almenning (sem er stranglega bannað í flestum löndum), þá getur fólk orðið skelkað og haldið að þetta sé ekta skotvopn.
Sjónskaðar hafa hlotist af óvarlegri meðhöndlun airsoftvopna ef menn gleyma að nota öryggisgleraugu við meðferð þeirra.

Saga 
Airsoft á rætur að rekja til Asíu, þar sem skotvopn voru ólögleg í höndum óbreyttra borgara. Airsoft er enn eitt af frægustu íþróttum í Asíu, og eru airsoft byssur mest framleiddar þar: Japan, Kína, Taívan, Hong Kong og í Suður-Kóreu.

Airsoft er vinsæl íþrótt í Evrópu og Norður Ameríku. Mikill áhugi á Airsoft er í eftirfarandi löndum: Noregur, Svíþjóð, Færeyjar, Finnland, Danmörk, Þýskaland, Bretland, Frakkland, Eistland, Litháen, Lettland, Pólland, Austurríki, Sviss, Spánn, Ítalía, Tékkland, Írland, Slóvakía, Belgía, Ungverjaland, Króatía, Slóvenía, Portúgal, Búlgaría, Rúmenía, Tyrkland, Serbía, Rússland, Bandaríkin, Kanada og auðvitað á Íslandi, en samkvæmt íslenskum lögum eru eftirlíkingar af vopnum ekki leyfðar og finnst mörgum það vera úr takt við önnur lönd, því hin Norðurlöndin og mestöll Evrópa hafa samþykkt þessa íþrótt.

Tenglar 
 hópur manna á Íslandi að reyna fá þetta leyfilegt  
 vefsíða færeyskra airsoft spilenda
Samskiptamáti

Samskiptastaðall í tölvunarfræði er staðall sem segir til um samskipti tækja, til dæmis á Netinu. Vinsælustu samskiptastaðlarnir í TCP/IP samskiptastaðla-samansafninu eru:

 FTP
 HTTP (í öruggri útgáfu HTTPS, S-ið fyrir secure, örugga dulkóðaða útgáfu; HTTP/2 er líka til sem innfelur í reynd HTTPS, og einnig HTTP/3 sem er gert til að vera nýjasta hraðasta útgáfan)
 IP
 MSNP
 NNTP (USENET)
 TCP
 UDP

Neðanmálsgreinar 
Athugið að þessi listi er ekki byggður á neinum vísindalegum könnunum.
MSNP (MicroSoft Network Protocol) styðst við HTTP, eins og SOAP.

Samskiptastaðlar
Network News Transfer Protocol

Í tölvunarfræði er Network News Transfer Protocol (NNTP) - stundum kallað NetNews, Usenet, UseNet eða bara News - samskiptastaðall í forritslaginu í TCP/IP samskiptastaðla - samansafninu. Dæmi um aðra samskiptastaðla í forritslaginu er:

 FTP (gagnaflutningur)
 HTTP (veraldarvefurinn)
 SMTP (tölvupóstur)
 SOAP (XML byggður veraldarvefur)

Samskiptastaðlar
Simple Mail Transfer Protocol

Í tölvunarfræði er Simple Mail Transfer Protocol (SMTP) samskiptastaðall til að senda tölvupóst.

Samskiptastaðlar
Gramlitun

Gramlitun er frumulitunaraðferð sem notuð er til að skipta gerlum (bakteríum) í tvo hópa: Gram-jákvæða og Gram-neikvæða gerla. Aðferðin greinir á milli hinna tveggja megin byggingarforma frumuveggja sem finnast meðal baktería og eru þau nefnd eftir litunarsvöruninni (Gram-jákvæðir og Gram-neikvæðir frumuveggir). Einstaka tegundir baktería sýna veika svörun eða breytilega eftir ræktunaraðstæðum og eru þær sagðar ýmist Gram-breytilegar eða óflokkanlegar með Gramlitun. 

Aðferðin er nefnd eftir danska lækninum og örverufræðingnum Hans Christian Gram, en hann þróaði hana árið 1884 til að greina á milli tveggja sýkla sem valda sýkingum með svipuð sjúkdómseinkenni: Streptococcus pneumoniae og Klebsiella pneumoniae.

Notagildi
Gramlitun gagnast við flokkun baktería vegna þess að hún endurspeglar að hluta þróunarsögu þeirra. Þannig eru meðlimir fylkinganna Firmicutes og Actinobacteria eingöngu með Gram-jákvæða frumuveggi og finnast þeir ekki meðal annarra baktería. Aðferðin er þó aldrei notuð ein og sér við flokkun baktería og hefur raðgreining DNA að miklu leyti leyst hana af hólmi í þessum tilgangi. Litunin er þó enn mikið notuð til sjóngervingar, en ólitaðar bakteríufrumur sjást illa í venjulegri ljóssmásjá.

Þó lita megi fyrnur með Gramlitun eru þær ekki flokkaðar eftir Gramsvörun, því hún endurspeglar ekki þróunarsögulegan skyldleika þeirra, enda er bygging frumuveggja í fyrnum nokkuð frábrugðin því sem gerist hjá bakteríum.

Aðferðin
Gramlitun er framkvæmd í fjórum meginskrefum:
Frumlitun með fjólubláa litarefninu crystal violet (CV). Það smýgur í gegn um frumuveggi og frumuhimnur bæði Gram-jákvæðra og Gram-neikvæðra bakteríufrumna.
Meðhöndlun með joðlausn sem hvarfast við CV þannig að stórir CV-joð flókar myndast.
Skolun með etanóli eða acetóni fleytir CV-joð flókunum út úr Gram-neikvæðum frumum, en hin þykka, marglaga bygging Gram-jákvæðra frumuveggja kemur í veg fyrir að CV-joð flókarnir skolist þar út. Að þessu skrefi loknu eru því Gram-jákvæðar frumur fjólubláar að lit, en Gram-neikvæðar eru litlausar.
Endurlitun með safraníni eða fúksíni litar svo Gram-neikvæðu frumurnar bleikar.

Heimildir

Örverufræði
Kobe Bryant

Kobe Bean Bryant (23. ágúst 1978 - 26. janúar 2020) var bandarískur körfuknattleiksmaður sem spilaði með Los Angeles Lakers í NBA-deildinni frá 1996-2016. Hann vann 5 titla með liðinu; 2000-2002, 2009 og 2010. Bryant var talinn einn af bestu leikmönnum NBA allra tíma og var hann fjórði stigahæsti leikmaður deildarinnar frá upphafi.

Árið 2006 skoraði Bryant 81 stig í leik á móti Toronto Raptors en það er næst-hæsta stigaskorið í sögu deildarinnar á eftir 100 stiga leik Wilt Chamberlain.

Bryant lék með landsliði bandaríkjanna frá 2007 til 2012. Hann vann gull með liðinu á Ólympíuleikunum 2008 og 2012 auk þess sem hann varð Ameríkumeistari með því árið 2007.

Árið 2018 vann Bryant Óskarsverðlaunin fyrir stuttmyndina Dear Basketball.

Einkalíf
Bryant átti 4 börn með konu sinni Vanessu Laine Bryant, en þau gengu í hjónaband árið 2001. Foreldrar Kobe voru á móti giftingunni af nokkrum ástæðum, meðal annars þar sem Vanessa var ekki afrísk-amerísk, og voru ekki viðstödd brúðkaupið. Fjölskyldan náði sáttum eftir að fyrsta barn hjónanna fæddist.

Hann talaði ítölsku þar sem hann bjó á Ítalíu meðan faðir hans spilaði körfubolta þar.

Dauði
Bryant lést 26. janúar 2020 í þyrluslysi ásamt 13 ára gamalli dóttur sinni Gianna Bryant og sjö öðrum.

Heimildir

Tenglar
Tölfræði úr NBA 
Tölfræði frá Ólympíuleikunum 

Bandarískir körfuknattleiksmenn
Fólk fætt árið 1978
Fólk dáið árið 2020
Guttormur J. Guttormsson

Guttormur J. Guttormsson (21. nóvember 1878 – 1966) var vesturíslenskt skáld sem skrifaði auk þess nokkur leikrit. Foreldrar Guttorms voru Jón Guttormsson (1841-1896) og Pálína
Ketilsdóttur (1849-1886) en þau fluttust til Vesturheims árið 1875 en þá var Öskjugos var nýhafið og hafís var landfastur ár eftir ár. Pálína var frá Mjóanesi í Vallnahreppi í Suður-Múlasýslu og  Jón var frá Arnheiðarstöðum í Valþjófsstaðarsókn í Norður-Múlasýslu. Þessir bæir standa sinn hvorum megin við Lagarfljót. Foreldrar Guttorms dóu er hann var barn að aldri og þau munu hafa búið við kröpp kjör. Guttormur fæddist að Víðivöllum í Nýja-Íslandi og bjó lengst af á föðurleifð sinni. Hann var þrjú ár í barnaskóla en var að öðru leyti sjálfmenntaður. Hann var eitt af helstu skáldum vestur-íslenskum á tuttugustu öld, ásamt Stephan G. Stephansson og Káinn. 

Kvæði hans birtust fyrst í íslenskum vikublöðunum í Kanada, en fyrsta bók hans kom út í Winnipeg árið 1909 og nefndist Jón Austfirðingur. 

Heildarútgáfa af ljóðum hans kom út í Reykjavík árið 1947 og nefndist Kvæðasafn. Guttormur fékkst einnig við leikritaskrif og komu út eftir hann í Reykjavík árið 1930, og nefndist bókin: Tíu leikrit.

Verk Guttorms 
 Jón Austfirðingur og nokkur smákvæði (1909). 
 Bóndadóttir (1920) 
 Gaman og alvara (1930)
 Tíu leikrit (1930)
 Hunangsflugur (1944)
 Kanadaþistill (1958) 
 Kvæðasafn (1947)

Tenglar 
 Ræða, flutt fyrir minni Guttorms J. Guttormssonar; grein í Lögberg 1958
 Guttormur J. Guttormsson skáld (Már Viðar Jónsson tók saman)
Verk Guttorms
 Sandy Bar; birtist á sérvef Rúv.is 

Íslensk skáld
Vestur-Íslendingar
Verkamannaflokkurinn (Bretland)

Verkamannaflokkurinn (enska: Labour Party) er breskur stjórnmálaflokkur sem var stofnaður árið 1900. Flokkurinn var upphaflega talinn vinstriflokkur, en hefur færst nær miðju síðan á tíunda áratugi síðustu öld.

Verkamannaflokkurinn býður sig fram til kosninga í neðri deild breska þingsins, í velska og skoska þingunum og í borgarráðum.

Saga 
Um tuttugu ár eftir að hann var stofnaður varð flokkurinn (ásamt Íhaldsflokknum) meðal þeirra tveggja flokka sem nutu mests fylgis í kosningum, og hefur frá þeim tíma verið við völd sex sinnum; í minnihlutastjórn árin 1924 og 1929–1931; í samsteypustjórn ásamt öllum hinum þingflokkum meðan seinni heimstyrjöld stóð yfir; og í meirahlutastjórn árin 1964–1970 og 1974–1979. Nú síðast var flokkurinn við stjórnvöll frá 1997 þegar Tony Blair leiddi flokknum til stórsigurs, hann sigraði síðan í kosningum árin 2001 og 2005. Gordon Brown tók við sem forsætisráðherra árið 2007 en flokkurinn tapaði kosningunum árið 2010. Ed Miliband var kosinn til leiðtoga flokksins árið 2010.

Verkamannaflokkurinn situr nú í stjórnarandstöðu, eftir að samsteypustjórn var mynduð af Íhaldsflokknum og Frjálslynda demókrötum í kosningum árið 2010. Flokkurinn hefur síðan þá lent í minnihluta eftir kosningar árin 2015, 2017 og 2019.

Árið 2015 var Jeremy Corbyn valinn nýr leiðtogi flokksins. Á formannstíð hans hefur Verkamannaflokkurinn færst lengra til vinstri og að nokkru leyti vikið burt frá arfleifð Blairs, sem hafði gert flokkinn miðjusinnaðari og markaðsvænni á formannstíð sinni. Corbyn lét af embætti eftir að flokkurinn galt afhroð í þingkosningum árið 2019 og Sir Keir Starmer var kjörinn til að taka við embætti hans í apríl 2020.

Leiðtogar Verkamannaflokksins
Leiðtogar Verkamannaflokksins frá árinu 1906 hafa verið:
 Keir Hardie (1906–1908)
 Arthur Henderson (1908–1910)
 George Nicoll Barnes (1910–1911)
 Ramsay MacDonald (1911–1914)
 Arthur Henderson (1914–1917)
 William Adamson (1917–1921)
 John Robert Clynes (1921–1922)
 Ramsay MacDonald (1922–1931)
 Arthur Henderson (1931–1932)
 George Lansbury (1932–1935)
 Clement Attlee (1935–1955)
 Hugh Gaitskell (1955–1963)
 George Brown (1963; starfandi)
 Harold Wilson (1963–1976)
 James Callaghan (1976–1980)
 Michael Foot (1980–1983)
 Neil Kinnock (1983–1992)
 John Smith (1992–1994)
 Margaret Beckett (1994; starfandi)
 Tony Blair (1994–2007)
 Gordon Brown (2007–2010)
 Harriet Harman (2010; starfandi)
 Ed Miliband (2010–2015)
 Harriet Harman (2015; starfandi)
 Jeremy Corbyn (2015–2020)
 Keir Starmer (2020–)

Tilvísanir

Breskir stjórnmálaflokkar
Verkamannaflokkar
Lögmál Okuns

Lögmál Okuns (e. Okun's Law) er lögmál sem fjallar um samaband atvinnuleysis og hagvaxtar.

Árið 1964 sýndi hagfræðingur Arthur M. Okuns fram á tölfræðilegt samband atvinnuleysis og hagvaxtar í Bandaríkjunum. Þannig bentu bandarísk gögn til þess að fyrir hvert hagvaxtarstig drægist atvinnuleysi saman um 0,3%. Slíkar vísbendingar þóttu hjálplegir mælikvarðar við hagstjórn. Síðari tíma haggögn og rannsóknir hafa leitt í ljós þetta samband er hvorki stöðugt né sambærilegt milli landa en samband atvinnuleysis og hagvaxtar er háð mörgum áhrifaþáttum. Minni hagvöxtur fer ekki alltaf saman með sömu aukningu atvinnuleysis þar sem starfsmenn geta unnið færri tíma eða dregið úr afköstum þegar hægir á efnahagslífinu. Fyrstu viðbrögð við samdrætti er frekari framleiðni minnki en að atvinnuleysi aukist en það tengist meðal annars reglum um vinnuvernd. Einnig er eitthvað um það að þeir sem missa vinnu hverfa af vinnumarkaði og fari ekki á atvinnuleysiskrá. 

Seinni tíma mælingar á bandarískum haggögnum benda til breyting hafi orðið á sambandinu þannig að atvinnuleysi sé orðið næmara fyrir eftirspurn í hagkerfinu.

Hagfræði
Marcus Antonius

Marcus Antonius (14. janúar 83 f.Kr. – 1. ágúst 30 f.Kr.) var rómverskur stjórnmálamaður og herforingi.

Marcus Antonius var mikilvægur stuðningsmaður Gaiusar Juliusar Caesars, herforingi hans í Gallíu og fjarskyldur frændi hans. Í Gallíu stjórnaði Antonius riddaraliði Caesars í orrustunni við Alesiu, þar sem Caesar sigraði Vercingetorix, einn helsta hershöfðingja Galla. Eftir gallastríðin sendi Caesar Antonius til Rómar sem fulltrúa sinn, en samkvæmt lögum mátti Caesar ekki halda til Rómar með her sinn. Fljótlega þurfti Antonius þó að flýja Róm undan andstæðingum Caesars og hélt til Caesars þar sem hann var staddur við Rubicon ána. Í kjölfarið hélt Caesar til Rómar með her sinn og hófst þar með borgarastríð milli Caesars og Pompeiusar.

Í borgarastríðinu var Antonius næst æðstur í her Caesars, á eftir Caesari sjálfum. Í orrustunni við Farsalos barðist Antonius með Caesari, og stjórnaði helmingi heraflans, gegn herafla Pompeiusar, sem var mun fjölmennari. Caesar vann orrustuna sem er álitin hafa verið úrslitaorrusta stríðsins. Þegar borgarastríðinu var lokið og Caesar orðinn einvaldur (dictator) skipaði hann Antonius sem magister equitum (meistari hestsins) sem þýddi í raun að Antonius var næstráðandi í Rómaveldi.

Eftir að Caesar var ráðinn af dögum myndaði Antonius stjórnmálasamband við Octavianus og Marcus Aemilius Lepidus og er það gjarnan nefnt þremenningasambandið síðara. Antonius var mestur herforingi þeirra þriggja og átti mestan heiðurinn af sigri þeirra Octavianusar á herjum Brutusar og Cassiusar í orrustunni við Filippí árið 42 f.Kr.

Þremenningasambandið rann út árið 33 f.Kr. og ósætti og valdabarátta milli Octavianusar og Antoniusar blossuðu upp í borgarastyrjöld árið 31 f.Kr. Floti Octavianusar sigraði sameinaðan flota Antoniusar og Kleópötru drottningar í Egyptalandi í orrustunni við Actíum. Antonius og Kleópatra komust undan til Alexandríu þar sem smávægileg átök urðu milli hers Octavianusar og þeirra fáu hermanna sem eftir voru í liði Antoniusar og Kleópötru. Þegar ljóst var hver málalok voru framdi Antonius sjálfsmorð. Slíkt hið sama gerði Kleópatra skömmu síðar eftir að hafa reynt að semja fyrst við Octavianus. Þar með lauk borgarastyrjöldinni, Octavianus stóð þá eftir sem valdamesti maður Rómaveldis og varð síðar fyrsti keisari heimsveldinsins.

Marcus Antonius hafði áður verið kvæntur Octaviu, systur Octavianusar og átti með henni tvær dætur, Antoniu eldri og Antoniu yngri. Antonia yngri var móðir Claudiusar keisara en Antonia eldri var amma Nerós keisara.

Dauðsföll af völdum sjálfsmorða
Rómverskir herforingjar
Rómverskir stjórnmálamenn
Delí

Delí (á hindí दिल्ली eða देहली ) er næststærsta borg Indlands með yfir 11 milljónir íbúa og er stórborgarsvæði borgarinnar það áttunda stærsta í heimi.

Borgin liggur við bakka Yamuna-fljóts á Norður-Indlandi en þar hefur verið byggð síðan á 6. öld f.Kr. Á 13. öld fór Delí að verða miðstöð stjórnmála, verslunar og menningar. Þegar Breska Austur-Indíafélagið náði völdum víða á Indlandi á 18. og 19. öld varð Kalkútta höfuðborg landsins en Georg V Bretlandskonungur kunngerði árið 1911 að höfuðborgin skyldi flutt á ný til Delí. Sunnan gömlu borgarinnar var reist ný höfuðborg, Nýja Delí á 3. áratug 20. aldar. Þegar Indland hlaut sjálfstæði frá Bretum árið 1947 var Nýja Delí gerð að höfuðborg landsins og stjórnsetri. 

Borgir á Indlandi
Kolkata

Kolkata (áður Kalkútta) (á indversku কলকাতা) er borg á Indlandi og höfuðborg Vestur-Bengal á Austur-Indlandi. Á stórborgarsvæði Kalkútta búa um 14 milljónir manna (2011) og er það 14. stærsta stórborgarsvæði heims.

Kolkata var höfuðborg Indlands fram til ársins 1911. Borgin var eitt sinn miðstöð menntunar, iðnaðar og vísinda, menningar og stjórnmála en frá 1954 hafa ofbeldisfull átök verið tíð í Kolkata. Fátækt og mengun eru mikil í borginni en á 1. áratug 21. aldar hafa orðið efnahagsframfarir og hagvöxtur í Kolkata.

Borgir á Indlandi
São Paulo

São Paulo er stærsta borg Brasilíu með um 8 milljónir (2019) en stórborgarsvæðið er það sjöunda stærsta í heimi með 21,5 milljónir íbúa (2019). Borgin er höfuðborg São Paulo-fylkis, sem er það fjölmennasta í Brasilíu. Borgin er einnig auðugasta borg landsins. Nafn borgarinnar merkir „heilagur Páll“ á portugölsku og vísar til Páls postula. São Paulo er miðstöð verslunar og fjármála sem og lista og menningar.

São Paulo
Borgir í Brasilíu
Utanþingsstjórn

Utanþingsstjórn er í þingræðisríki ríkisstjórn sem tekur við völdum tímabundið þegar ekki tekst að mynda ríkisstjórn eftir hefðbundnum lýðræðislegum leiðum af einhverjum ástæðum. Utanþingsstjórnir eru skipaðar beint af þjóðhöfðingja og stjórna með stuðningi eða hlutleysi löggjafarvaldsins. Þetta felur í sér að stjórnin lætur sér nægja að sjá um daglegan rekstur ríkisins og forðast umdeildar ákvarðanir.

Á Íslandi hefur einu sinni setið utanþingsstjórn, ríkisstjórn Björns Þórðarsonar, sem Sveinn Björnsson ríkisstjóri skipaði í kjölfar þess að formenn stjórnmálaflokkanna gátu ekki komið sér saman um myndun ríkisstjórnar. Utanþingsstjórnin sat í tvö ár 1942 til 1944. Nokkrum sinnum síðan hefur myndun utanþingsstjórnar komið til tals og er stundum talað um hana sem svipu sem forseti hefur til að knýja formenn flokkanna til samkomulags.

Tengt efni 
 Þjóðstjórn

Ríkisstjórn
Rjómaís

Rjómaís eða bara ís er eftirréttur gerður úr mjólkurafurðum, eins og mjólk eða rjóma með bragðefni og sætuefni (til dæmis sykri). Blandan er hreyfð hægt til að hindra það að ískristallar myndist.

Mjókurafurð
Verðleikavara

Verðleikavara eða hollvara er vara sem álitið er að fólk ætti að nota á grundvelli einhvers gildismats annars en þess að hún svari eftirspurn. Það að eitthvað sé verðleikavara er oft nefnt sem ástæða fyrir því að ríkisvaldið eða annar aðili gefi vöruna og réttlæting fyrir því að framboð hennar sé tryggt óháð eftirspurn á markaði. Dæmi um slíkar vörur eru t.d. ýmis heilbrigðisþjónusta, menntun og listir, sem talið er að hafi jákvæð ytri áhrif, þ.e. að fleiri njóta þeirra en neyta þeirra, og sú hugmynd að neytendur meti gæði vöru fremur á grundvelli skammtímasjónarmiða en langtímasjónarmiða sem leiði til minni eftirspurnar eftir verðleikavöru en kostir hennar gefi tilefni til.

Andstæðan við verðleikavöru er vara sem talin er óverðug eða óholl þrátt fyrir að næg eftirspurn sé eftir henni. Dæmi um þetta eru t.d. sælgæti, tóbak, áfengi, eiturlyf, vændi og fjárhættuspil, sem eru talin óæskileg á öðrum forsendum en markaðsforsendum.

Hugtakið var fyrst sett fram af þýsk-bandaríska hagfræðingnum Richard Musgrave í greininni „A Multiple Theory of Budget Determination“ sem birtist í FinanzArchiv árið 1957.

Vörur
Fromage frais

Fromage frais eða fromage blanc er mjólkurafurð frá Belgíu og Norður-Frakklandi. Nafnið þýðir „ferskur ostur“ (fromage blanc þýðir „hvítur ostur“). Hreinn fromage frais er nánast fitulaus en oftast er rjóma bætt við til að auka bragðið sem eykur fituinnihaldið.

Fromage frais er borðaður sem eftirréttur líkur jógúrt, oft með ávöxt, eða sem hluti ljúffengra rétta.

Mjólkurafurðir
Eftirréttur

Eftirréttur er réttur sem kemur undir lokin máltíðar, og er oft sætur en stundum er sterklega bragðbættur (til dæmis ostur). Algengir eftirréttir eru kökur, smákökur, ávextir, vínarbrauð, rjómaís eða sælgæti.

Eftirréttir
Máltíð

Máltíð er tími dags þegar fólk borðar sérstakan mat. Oftast neyta menn máltíða að mestu leyti heima eða á veitingahúsum eða kaffihúsum en máltíða er hægt að neyta hvar sem er. Venjulega neyta menn máltíðar daglega nokkrum sinnum á dag.

Matur

nl:Eten#Maaltijden