Kollsbók

Kollsbók (Codex Guelferbytanus 42.7 Augusteus quarto) er íslenskt skinnhandrit frá 15. öld. Þetta handrit hefur að geyma elsta og eitt mikilvægasta safn íslenskra rímna frá miðöldum ásamt Staðarhólsbók rímna. Ólafur Halldórsson handritafræðingur (1920-2013) hefur aldursgreint handritið og telur að það hafi verið samið einhvern tímann á árunum 1480-1490. Handritið er nefnt eftir Jóni kolli Oddssyni (um 1450 - eftir 1540) lögréttumanni í Holti í Saurbæ (Dalasýsl. Vesturl.) fyrsta eiganda handritsins. Handritið komst síðar í eigu Augusts hins yngra, hertoga yfir Braunschweig-Lüneburg-Wolfenbüttel, eins mesta bókasafnara í Evrópu á 17. öld.

Rímur þær, sem munu hafa verið í Kollsbók frá öndverðu, voru að öllum líkindum allar ortar á 15. öld. Talið er þó að elstu rímur handritsins séu Geiplur, ortar laust eftir árið 1400, en yngstu rímurnar Mábilar rímur. Grettis rímur þær, sem eru í Kollsbók, eru hvergi varðveittar annars staðar. Kollsbók hefur ekki varðveist heil og mörg blöð hafa glatast úr henni.

Kollsbók er nú varðveitt í bókasafni Augusts hertoga í Wolfenbüttel í Þýskalandi og líklegt þykir að handritið muni dvelja þar um ókomna framtíð.

Efni Kollsbókar 
Í Kollsbók hafa í upphafi verið tuttugu rímnaflokkar (samkvæmt efnisyfirliti handritsins sem hefur varðveist) en þar sem upphaf Kollsbókar vantar hafa fjórar af þessum rímnaflokkum glatast. 

Glötuðu rímur (rímnaflokkar) Kollsbókar eru:

 Reinalds rímur. Þær hafa varðveist að hluta í Staðarhólsbók rímna, Hólsbók en þær hafa varðveist heilar í nokkrum pappírshandritum.
 Skáld-Helga rímur. Þær hafa varðveist heilar í Staðarhólsbók rímna, Hólsbók og fleiri pappírshandritum.
 Andra rímur fornu. Níu rímnabálkar Andra rímna hafa varðveist í Skarðsbók rímna, ellefu rímnabálkar í Hólsbók en fjórði rímnabálkur Andra rímna hefur því miður glatast með öllu.
 Óþekktur rímnaflokkur sem hefur að öllum líkindum glatast með öllu.

Varðveittar rímur (rímnaflokkar) Kollsbókar:

 Sigurðar rímur fóts. Sex rímnabálkar alls.
 Skikkju rímur. Þrír rímnabálkar alls.
 Ormars rímur. Fjórir rímnabálkar alls.
 Áns rímur bogsveigis. Átta rímnabálkar alls.
 Geðraunir (Hrings rímur og Tryggva). Ellefu rímnabálkar alls.
 Geiraðs rímur. Átta rímnabálkar alls.
 Konráðs rímur. Sex rímnabálkar alls en hafa í upphafi verið átta sbr. önnur handrit. Í Kollsbók vantar rímu nr. VI og VIII.
 Ólafs rímur Tryggvasonar af Svöldrarorrustu (Svöldrar rímur fornu). Fimm rímnabálkar alls.
 Griplur (Hrómundar rímur Gripssonar). Fjórir rímnabálkar alls en hafa í upphafi verið sex sbr. önnur handrit. Í Kollsbók vantar rímu nr. I og II.
 Ektors rímur. Ellefu rímnabálkar alls en hafa í upphafi verið tólf, sbr. Staðarhólsbók rímna. Í Kollsbók vantar rímnabálk nr. VIII.
 Filipó rímur (Krítarþáttur). Átta rímnabálkar alls.
 Sálus rímur og Níkanórs. Átta rímnabálkar alls.
 Herburts rímur. Fjórir rímnabálkar alls.
 Geiplur. Fjórir rímnabálkar alls en hafa í upphafi verið sex að tölu. Í Kollsbók vantar rímu nr. II og III.
 Grettis rímur. Átta rímnabálkar alls.
 Mábilar rímur. Níu rímnabálkar alls. Vantar tíundu rímuna sem mun vera yngsti rímnabálkurinn. Hann er varðveittur í yngri pappírshandritum.

Rannsóknir og útgáfur 

 Ólafur Halldórsson. 1964. Kollsbók. Handritastofnun Íslands, Reykjavík.

Tenglar 

 Rímur

Heimildir 
Rímur

íslensk handrit