alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Lághitaeldstöð

Lághitaeldstöð er hugtak úr eldfjallafræði og reikistjörnufræði um eldstöð sem gýs ekki kviku heldur rokgjörnum efnum eins og vatni, ammóníaki eða metani sem kallast lághitakvika. Slík eldstöð gýs yfirleitt efni í vökvaformi en það getur líka verið í gufuformi, þegar það kemur upp á yfirborðið frýs það svo í lághita umhverfisins. 

Í raun er afar villandi að kalla þetta fyrirbrigði eldstöð vegna þess að hvorki eldur né hiti koma hér við sögu. 

Lághitaeldstöðvar finnast ekki á jörðinni en má finna á sumum köldum ístunglum í ytri hluta sólkerfisins. Slík eldstöð var fyrst uppgvötuð sumarið 1989 af Voyager 2 geimfari Geimferðastofnunar Bandaríkjanna á stærsta tungli Neptúnusar, Tríton, en síðan þá hafa fundist óbeinar sannanir um lághitaeldstöðvar á tveimur tunglum Júpíters, Evrópu og Ganymedes og einu tungli Satúrnusar, Encleades. Cassini-Huygens-farið hefur þar að auki fundið lághitaeldstöð sem gýs metani á stærsta tungli Satúrnusar, Títan.

Heimild 
 

Eldfjallafræði
Reikistjörnufræði
Jóhannes

Jóhannes er íslenskt karlmannsnafn.

Nafnið er upphaflega hebreskt, יְהוֹחָנַן (umritað: Yehôḥānān) sem þýðir „Guð er náðugur“.

Þaðan færðist nafnið yfir í grísku sem Ιωάννης (Ioannes) og þaðan í latínu sem Johannes.

Dreifing á Íslandi

Tengd nöfn 
 Jóhann (stytting)
 Jóhanna (kvenmannsnafn)
 Jens (stytting)
 Jensína (kvenmannsnafn)
 Jói (stytting)
 Jóa (stytting)
 Jón (stytting)
 Jóna (stytt kvenmannsnafn)
 Jónína (kvenmannsnafn)
 Hannes (stytting)
 Hans (stytting)
 Hansína (kvenmannsnafn)

Erlendar útgáfur 
 Bretónska: Yann
 Enska: Johannes, John, Shaun, Shawn
 Esperanto: Johano
 Franska: Jean
 Færeyska: Jóhannes, Jóannes
 Gríska: Ιωάννης
 Hebreska: Yoḥanan
 Ísraelsk hebreska: Yochanan
 Hollenska: Johannes
 Ítalska: Giovanni, Gianni
 Norska: Johannes
 Portúgalska: João
 Pólska: Jan
 Rússneska: Иван (Ívan)
 Slóvenska: Johan, Ján
 Spænska: Juan
 Sænska: Johan
 Tékkneska: Jan
 Þýska: Johannes

Þekktir nafnhafar 
Jóhannes Páll 2.
Johannes Kepler
Jóhannes Sveinsson Kjarval
Jóhannes Jósefsson
Jóhannes Jónsson
Jóhannes úr Kötlum
Jóhannes Nordal
Jóhannes Gijsen
Ólafur Jóhannes Einarsson

Heimildir 

 

 

Íslensk karlmannsnöfn
Skákbox

Skákbox er einstaklingsíþrótt sem sameinar skák og hnefaleika (box).

Íþróttin var búin til af hollenska listamanninum Iepe Rubingh og kom fyrst fyrir almenningsjónir í september 2003 á listasýningu í Berlín.

Hver leikur er 11 lotur, 6 þeirra eru skák og 5 þeirra hnefaleikar. Hver skáklota tekur 4 mínútur, hver boxlota tekur 2 mínútur. Keppendur hafa 12 mínútur á skákklukkunni.

Sigur vinnst þegar eitt af eftirfarandi á við:
andstæðingur er mát í skákinni
andstæðingur hættir keppni í skák eða hnefaleikum
andstæðingur er rotaður í hnefaleik
dómari stöðvar leikinn í hnefaleik
tími á skákklukku andstæðings rennur út

Ef skákinni lauk með jafntefli þá sigrar sá sem hlaut fleiri stig í hnefaleikalotunum. Ef enn er jafnt, þá er þeim sem lék svartan í skákinni dæmdur sigur.

Tenglar 
World Chess Boxing Organisation 
Newsback Chessboxing

Heimild
Talnamengi

Talnamengi er mengi talna. Hér verður fjallað um nokkur sérstök talnamengi sem flokkuð eru eftir eiginleikum talnanna sem í þeim eru.

Stærðfræði
Mengjafræði

en:Number system
Grafík

Getur líka átt við hljómsveitina Grafík frá Ísafirði. 
Grafík eða svartlist  er heiti á tækni í myndlist, sem felst í að grafa eða æta mynd á plötu, sem notuð er til að þrykkja með prentlitum mynd á pappír, silki eða annað efni. Grafískar vinnuaðferðir eru flokkaðar eftir eðli aðferðarinnar sem unnin er í viðkomandi plötu eða flöt.

Orðið grafík er grískt að uppruna og merkir að skrifa eða teikna. 

Um þrjá aðalflokka er að ræða: 
 Háþrykk
 Djúpþrykk
 Flatþrykk
 Skapalónsþrykk

Tilvísanir 

Myndlist
Jóhann

Jóhann er íslenskt karlmannsnafn. Nafnið er stytting á Jóhannes.

Dreifing á Íslandi

Heimildir 
 
 

Íslensk karlmannsnöfn
Jón (mannsnafn)

Jón er íslenskt karlmannsnafn, nafnið er stytting á Jóhannes.

Dreifing á Íslandi

Þekktir nafnhafar 
 Jón Hnefill Aðalsteinsson
 Jón Bjarni Atlason
 Jón Arason
 Jón Árnason
 Jón Þór Birgisson
 Jón Ólafur Eiríksson
 Jón Gerreksson
 Jón Gnarr
 Jón Baldvin Hannibalsson
 Jón Helgason
 Jón korpur Hrafnsson
 Jón Hreggviðsson 
 Jón Kristjánsson
 Jón Rói Jacobsen
 Jón Ásgeir Jóhannesson
 Jón Laxdal
 Jón Leifs
 Jón Loftsson
 Jón Magnússon
 Jón Arnar Magnússon
 Jón Ólafsson (journalist)
 Jón Ögmundsson
 Jón Kalman Stefánsson
 Jón Páll Sigmarsson
 Jón Sigurðsson
 Jón Trausti Sigurðarson
 Jón Jósep Snæbjörnsson
Jón Jónsson
 Jón Sveinsson
 Jón Thoroddsen
 Jón Trausti
 Jón Þorláksson

Tilvísanir

Heimildir 
 Guðrún Kvaran. Nöfn Íslendinga 2. útgáfa (Reykjavík: Forlagið, 2011).
 
 

Íslensk karlmannsnöfn
Jónatan

Jónatan er íslenskt karlmannsnafn. 

Nafnið er af hebreskum uppruna, יונתן Yônāṯān, sem þýðir „Gjöf guðs“.

Dreifing á Íslandi

Heimild 

 
 

Íslensk karlmannsnöfn
Jóhanna

Jóhanna er íslenskt kvenmannsnafn. 

Nafnið er kvengerð stytting á Jóhannes.

Dreifing á Íslandi

Nafnberar
 Jóhanna Magnúsdóttir- aðstoðarskólastjóri Menntaskólans Hraðbrautar
 Jóhanna Sigurðardóttir - ráðherra og alþingismaður
 Jóhanna Guðrún Jónsdóttir - söngkona

Heimildir 
 
 

Íslensk kvenmannsnöfn

it:Johanna (brano musicale)
nl:Johanna
ru:Иоанна
Jóna

Jóna er íslenskt kvenmannsnafn. Nafnið er kvengerð stytting á Jóhannes.

Dreifing á Íslandi

Heimildir 
 
 

Íslensk kvenmannsnöfn

fr:Jeanne
sk:Jana
sv:Jonna
Þórunn

Þórunn er íslenskt kvenmannsnafn. Nafnið er samsett af forliðnum Þór (samanber þrumuguðinn Þór), og viðliðnum „unn“ í merkingunni að unna. Nafnið þýðir því „sú sem ann Þór“.

Dreifing á Íslandi

Heimildir 
 
 

Íslensk kvenmannsnöfn
Tvíliðuregla

Tvíliðureglan er regla í algebru sem segir:

.

Þar sem að samantektarfallið  kemur fyrir.

Þekktasta hagnýting reglunnar er  og einnig kannast margir við . Reglan hefur mikið gildi í líkindafræði.

Tengt efni 
 Samantekt
 Aðfeldi
 Summa

Heimildir 

Algebra

de:Binomische Formel
Íslensk sveitarfélög eftir flatarmáli

Að neðan gefur að líta lista yfir sveitarfélög Íslands í röð eftir flatarmáli þeirra. Sjá einnig íslensk sveitarfélög eftir mannfjölda.

Heimild
 Flatarmál sveitarfélaga af vef Sambands íslenskra sveitarélaga 
 Landupplýsingagátt LMÍ
Amman

Amman (arabíska عمان) er höfuðborg konungsríkisins Jórdaníu. Íbúafjöldi borgarinnar var 1,9 milljónir árið 2010. Borgin var kölluð Rabat Ammon (Rabba í Fimmtu Mósebók 3:11) af Ammonítum. Ptolemajos II Fíladelfos, konungur Egyptalands nefndi hana síðar Fíladelfíu. 1921 valdi Abdúlla I Jórdaníukonungur hana sem stjórnarsetur furstadæmisins Transjórdaníu.

Borgir í Jórdaníu
Magnús

Magnús er íslenskt karlmannsnafn, en þekkist einnig á hinum Norðurlöndunum og víðar sem Magnus. Nafnið er komið beint úr latínu, magnus, sem er karlkyns lýsingarorð í frumstigi og þýðir mikill eða stór. Það var stundum notað sem viðurnefni meðal Rómverja, t.d. var Gnæus Pompeius nefndur Pompeius magnus eða Pompeius mikli. Karl mikli keisari á 9. öld var nefndur Carolus magnus (Karlamagnús á Íslandi), en síðar var farið að nota magnus sem nafnið Magnús. Þetta nafn hefur alla tíð notið vinsælda á Íslandi frá því að það kom fyrst fram á 11. öld, en notkun þess hefur þó mjög farið minnkandi á síðustu áratugum.

Tengd nöfn 
Nöfn sem dregin eru af sama stofni eru til dæmis Magni og Magnea.

Dreifing á Íslandi

Þekktir nafnhafar
Magnús Scheving
Magnús lagabætir

Íslensk karlmannsnöfn
Birgir

Birgir er íslenskt karlmannsnafn.

Nafnið er dregið af sögnunum að birgja, - að bjarga, nafnið þýðir því bjargvættur eða áreiðanlegur.

Saga
Mannanafnanefnd var gerð beiðni um að eiginnafnið Birgis væri tekið til greina og fært á mannanafnaskrá en var því hafnað þann 18. desember 2001 sökum þess að samkvæmt 3. málsgrein 8. greinar laga númer 45/1996 um mannanöfn skulu föðurnöfn mynduð þannig að nafn föður kemur í eignarfalli að viðbættu dóttir, ef kvenmaður er. Með vísan til þessa er ekki unnt að verða við beiðni um kenninafnið Birgis. Sjá einnig mannanöfnum hafnað af Mannanafnanefnd.

Dreifing á Íslandi

Heimildir 
 
 

Íslensk karlmannsnöfn
Ptólemajos 2.

Ptolemajos II Fíladelfos (309 – 246 f.Kr.) var annar konungur Ptolemajaríkisins í Egyptalandi og ríkti frá 283 f.Kr. og fram á dauðadag. Talið er að hann hafi hugsanlega átt þátt í uppbyggingu Bókasafnsins í Alexandríu.

Faraóar Ptolemajaríkisins
Ólafsfjörður

Ólafsfjörður er bær við samnefndan fjörð utarlega á Tröllaskaga í sveitarfélaginu Fjallabyggð. Bærinn byggir afkomu sína að mestu á sjávarútvegi en landbúnaður er stundaður í dalnum þar inn af. Þann 1. janúar 2015 voru íbúar Ólafsfjarðar 782 samkvæmt Hagstofu Íslands. 

Þéttbýli fór að myndast í Ólafsfjarðarhorni undir lok 19. aldar og varð það að löggiltum verslunarstað 20. október 1905.  Árið 1917 var nafni hreppsins breytt í Ólafsfjarðarhrepp, en fram til þess hafði hann heitið Þóroddsstaðahreppur, eftir bænum Þóroddsstöðum sem er í miðri sveit. Kaupstaðarréttindi fékk Ólafsfjörður árið 1945.
Í janúar 2006 samþykktu Ólafsfirðingar og Siglfirðingar að sameina bæina tvo í eitt sveitarfélag.  Sameiningin gekk í gildi 11. júní 2006 að afloknum sveitarstjórnarkosningum 27. maí. Í kosningu um nýtt nafn sem fór fram samhliða varð tillagan Fjallabyggð ofaná.

Heilsársvegir að Ólafsfirði liggja annars vegar frá Dalvík í gegnum Múlagöng, en til vesturs liggur vegur frá Ólafsfirði yfir Lágheiði yfir í Fljót sem oft er ófær á veturna. Árið 2010 komst síðan á heilsársvegtenging við Siglufjörð með Héðinsfjarðargöngum sem voru vígð 2. október.

Tengill 
 Ólafsfjörður.is
 Kort af Ólafsfirði á OpenStreetMap

Ólafsfjörður
Íslensk sjávarþorp
Eyjafjörður
Fyrrum sveitarfélög Íslands
Sveitarfélagið Ölfus

Sveitarfélagið Ölfus áður Ölfushreppur er sveitarfélag í Árnessýslu. Það teygir sig frá vestanverðu Ingólfsfjalli, niður Ölfus meðfram Ölfusá vestur í Selvog. Þéttbýliskjarnar eru tveir, Þorlákshöfn og Árbæjarhverfi rétt utan Selfoss. Landið er mýrlent við Ölfusá en þurrlendara nær fjöllum. Ölfus nær að endamörkum Árnessýslu, rétt vestan Kolviðarhóls.

Tenglar  

 Heimasíða sveitarfélagsins

 
Árnessýsla
Gvæjanahálendið

Gvæjanahálendið er hálendi við norðurströnd Suður-Ameríku og liggur undir löndunum Gvæjana, Súrinam og Frönsku Gvæjana auk hluta Kólumbíu, Venesúela og Brasilíu. Þar er stærsti ósnortni hitabeltisregnskógur heims.

Suður-Ameríka

sr:Гијана
Grímsey

Grímsey er eyja 40 km norður af meginlandi Íslands. Þar er lítið þorp sem byggir afkomu sína á sjávarútvegi og er nyrsta mannabyggð Íslands. Norðurheimskautsbaugurinn gengur í gegnum eyjuna norðanverða. Eyjan þekur 5,3 ferkílómetra og rís hæst 105 metra yfir sjávarmál.
Samgöngur við eyna byggjast á reglulegum ferjusiglingum frá Dalvík og flugi frá Akureyri. Í eynni hefur verið sjálfvirk veðurathugunarstöð frá 2005. 25. apríl 2009 fór fram kosning í Grímsey og á Akureyri um hvort sveitarfélögin tvö ættu að sameinast og var það samþykkt með meirihluta atkvæða á báðum stöðum. 61 manns bjuggu í eynni árið 2019.

Veður
Í ágúst 2021 mældust 22,3 gráður í eynni sem er met.

Sögulegir atburðir

Grímseyjarför

Grímseyjarför var herför feðgarnir Sighvatur Sturluson og Sturla Sighvatsson fóru til Grímseyjar vorið 1222 með um 300 manna lið til að hefna fyrir drápið á Tuma Sighvatssyni eldri þá um veturinn.

Árið 1793 - Sótt

Þetta ár munaði litlu, að Grímsey legðist í auðn. Þá gekk á eyjunni taksótt (pleuritis), sem drap marga fullorðna karlmenn. Var sagt, að aðeins 6 fullfærir karlar væru þar eftir, og voru þeir sendir á báti til meginlandsins til að sækja aukinn liðsafla fyrir eyjarskeggja. En á leiðinni til lands fórst báturinn með öllum mönnunum svo að ekki var annað fullfærra karlmanna eftir í Grímsey en sóknarpresturinn einn.

Miðgarðakirkja
Miðgarðakirkja var byggð árið 1867 og endurbætt um miðja 20. öld. Aðfaranótt 22. septembers 2021 brann kirkjan til grunna þegar kviknaði út frá rafmagnstöflu. Menningarverðmæti töpuðust og þar á meðal einstök altaristafla sem Arngrímur Gíslason málaði árið 1879. Til stendur að endurbyggja kirkjuna.

Tengt efni
Grímseyjarflugvöllur

Tilvísanir

Tenglar 
 Um Grímsey; af Grímsey.is

 
 
Eyjar við Ísland
Veðurathugunarstöðvar á Íslandi
Íslensk sjávarþorp
Dalvíkurbyggð

Dalvíkurbyggð er sveitarfélag við utanverðan Eyjafjörð sem varð til við sameiningu Dalvíkurkaupstaðar, Svarfaðardalshrepps og Árskógshrepps árið 1998.  Merki Dalvíkurbyggðar er mynd af þrem fjöllum sem tákna uppruna sveitarfélagsins. Hreppamörkin liggja um Ólafsfjarðarmúla og á vatnaskilum inn Svarfaðardal, inn á Heljardalsheiði, fyrir botn Skíðadals og út með dalnum að austan allt að Dýjafjallshnjúk. Þar sveigja mörkin til austurs og fara yfir suðurenda Þorvaldsdals, út með honum að austan og ná til strandar innan við Rauðuvík.

Í sveitarfélaginu er stundaður nokkur landbúnaður í Svarfaðardal og á Árskógsströnd en þéttbýlið við ströndina byggir mest á sjávarútvegi. Helstu þéttbýlisstaðir: Dalvík, Litli-Árskógssandur og Hauganes. Auk þess er lítið íbúðarhúsahverfi í Laugahlíð í Svarfaðardal.

Íþróttamaður Dalvíkurbyggðar er valinn árlega af Íþrótta- og æskulýðsráði Dalvíkurbyggðar.

Vinabæir 
Dalvíkurbyggð á eftirfarandi vinabæi á Norðurlöndunum:
  Viborg, Danmörku
  Lund, Svíþjóð
  Hamar, Noregi
  Porvoo, Finnlandi
  Ittoqqortoormiit (Scoresbysund), Grænlandi
°

° er tákn fyrir gráðu. Táknið er notað fyrir:

Horngráðu
Bogagráðu
Hitastigskvarða líkt og Selsíus og Fahrenheit

Mælitákn
Gráða (horn)

Gráða, bogagraáða eða horngráða er hornmælieining, sem skilgreind er sem  hluti úr heilum hring, táknuð með °. 

Nýgráða er skilgreind sem  úr hring, en er þrátt fyrir það mun sjaldnar notuð. 

Rúmfræði
Arnarneshreppur

Arnarneshreppur (hét áður Hvammshreppur) var hreppur vestan megin í Eyjafirði sem sameinaðist Hörgárbyggð undir nafninu Hörgársveit árið 2010. Hreppurinn var kenndur við bæinn Arnarnes á Galmaströnd. Fyrr á öldum var Arnarneshreppur mun víðlendari, náði yfir alla Árskógsströnd og Þorvaldsdal, en árið 1911 var honum skipt í tvennt og varð nyrðri hlutinn að Árskógshreppi.

Hreppurinn var dreifbýll og byggði aðallega á landbúnaði en lítið þorp er á Hjalteyri þaðan sem útgerð var nokkur á fyrri hluta 20. aldar. Stór síldarverksmiðja var reist þar á þeim tíma en hún hefur staðið ónotuð síðan 1966 fyrir utan að litlum hluta hennar var breitt í samkomusal snemma á 21 öldinni. Í umræðu um mögulegt álver í Eyjafirði var gert ráð fyrir að það myndi rísa á Dysnesi eða Gilsbakka skammt sunnan Hjalteyrar.

Sameinað sveitarfélag Arnarneshrepps og Hörgárbyggðar 
Þann 20. mars 2010 var sameining Arnarneshrepps og Hörgárbyggðar síðan samþykkt í kosningum. Á kjörskrá í Arnarneshreppi voru 126, þar af kusu 100. Á kjörskrá í Hörgárbyggð voru 309, þar af kusu 162. Í Arnarneshreppi greiddu 57 atkvæði með sameiningunni og 40 greiddu atkvæði gegn henni. Í Hörgárbyggð greiddu 149 (92%) atkvæði með sameiningunni og 12 (7%) greiddu  atkvæði gegn henni. Sameining sveitarfélaganna var því samþykkt og tók gildi 12. júní 2010.

Fyrrum sveitarfélög Íslands
Hörgársveit
Sara Paretsky

Sara N. Paretsky (fædd 8. júní 1947 í Ames, Iowa) er bandarískur rithöfundur sem þekktust er fyrir skáldsögur sínar um V.I. Warshawski, lesbíska rannsóknarlögreglu.

Sara er með doktorsgráðu í sögu frá University of Kansas og MBA í fjármálum frá University of Chicago.

Hún hlaut Gullrýtinginn árið 2004 fyrir Blacklist og Silfurrýtinginn fyrir Blood Shot (Toxic Shot í Bretlandi) 1988.

Bækur 
 Indemnity Only (1982)
 Deadlock (1984)
 Killing Orders (1985)
 Bitter Medicine (1987)
 Blood Shot (1988)
 Burn Marks (1990)
 Guardian Angel (1992)
 Tunnel Vision (1994)
 Windy City Blues (1995)
 Ghost Country (1998)
 Hard Time (1999)
 Total Recall (2001)
 Blacklist (2003)
 Fire Sale (2005)

Tengill 
Vefur Söru Paretsky

Paretsky, Sara
Denis Diderot

Denis Diderot (fæddur 5. október 1713, dó 31. júlí 1784) var franskur heimspekingur og rithöfundur. Fæddur í Langres í Champagne 1713, hann var áberandi þátttakandi í upplýsingunni og aðalritstjóri fyrstu alfræðiorðabókarinnar, Encyclopédie.

Tenglar 
 
 
 Skráning Diderot hjá Franska þjóðarbókasafninu  (á frönsku)

Diderto, Denis
Diderot, Denis
Diderot, Denis
Jens

Jens er íslenskt karlmannsnafn. Nafnið er stytting á Jóhannes.

Dreifing á Íslandi

Þekktir nafnhafar
 Jens Eyjólfsson
 Jens Fink-Jensen
Jens Stoltenberg

Heimildir 
 
 

Íslensk karlmannsnöfn
Norsk karlmannsnöfn
Dönsk karlmannsnöfn
Daði

Daði er íslenskt karlmannsnafn. 

Nafnið er séríslenskt og gamalt, og uppruni þess og merking er óljós en mögulegt er að það sé að keltneskum uppruna.

Í Landnámu kemur fram Daði Bárðarson skáld sem er af írskum ættum og er hans í fornum heimildum getið sem Dagur og því mætti halda að Daði sé gælunafn fyrir nafnið Dagur.

Mögulegt er að það tengist fornháþýska nafninu Tado, en sumir telja að það sé barnamál og fyrir „pabbi“. Tveir Daðar fyrirfinnast í Sturlinga sögu og í manntali 1703 voru 14 Daðar á Íslandi og flestir á vesturlandi og aðeins einn í Barðastrandarsýslu. Þeir voru langt af á milli 10 - 20 talsins á Íslandi (flestir á Dölum) en á síðari árum hefur nafnberum fjölgað gífurlega.

Einnig er talið að það hafi upprunalega verið stytting á nafninu Davíð.

Dreifing á Íslandi

Heimild 
 
 
 

Íslensk karlmannsnöfn
Kári

Kári er íslenskt karlmannsnafn.

Nafnið er líklega dregið af orðinu kárr í tengslum við hár þá merkir það að hárið sé hrokkið hár og hefur vísun í vindinn s.b. kárað hár, það er blásið hár. Nafnið er einnig notað sem persónugervingur vinds. Hugsanlega er sú notkun tilkomin vegna Rómverska nafninu á norðvestanvindinum, Caurus eða Corus.

Dreifing á Íslandi

Heimildir 
 
 

Íslensk karlmannsnöfn
Haukur (mannsnafn)

Haukur er íslenskt karlmannsnafn.

Dreifing á Íslandi

Heimildir 
 
 

Íslensk karlmannsnöfn
Dalmann

Dalmann er íslenskt karlmannsnafn. Nafnið er líklega dregið af dalamaður.

Dreifing á Íslandi

Heimildir 
 
 

Íslensk karlmannsnöfn
Freyr (mannsnafn)

Freyr er íslenskt karlmannsnafn. 

Nafnið er komið úr frumnorrænu og er dregið af „frauja“, hinn fremsti.

Dreifing á Íslandi

Tengt efni 
Vaninn Freyr í norrænni goðafræði

Heimildir 
 
 

Íslensk karlmannsnöfn
Örn (mannsnafn)

Örn er íslenskt karlmannsnafn.

Saga
Mannanafnanefnd var gerð beiðni um að eiginnafnið Örn væri tekið til greina og fært á mannanafnaskrá sem kvenkynsnafn. Var niðurstaða Mannanafnanefndar að nafnið Örn teldist til karlmannsnafns og var beiðninni hafnað þann 18. desember 2001. Sjá einnig mannanöfnum hafnað af Mannanafnanefnd.

Dreifing á Íslandi

Þekktir nafnhafar
Örn Arnarson
Örn Árnason
Markús Örn Antonsson
Einar Örn Benediktsson
Gísli Örn Garðarsson
Örn Bárður Jónsson
Ívar Örn Sverrisson
Egill Örn Rafnsson
Eiríkur Örn Norðdahl
Reynir Örn Leósson
Ævar Örn Jósepsson
Hilmar Örn Hilmarsson

Heimildir 
 
 

Íslensk karlmannsnöfn
Montréal

Montréal er stærsta borg Québec-fylkis í Kanada, en önnur stærsta borg Kanada á eftir Torontó. Montréal er einnig önnur stærsta frönskumælandi borg vesturheims á eftir París. Um 65% íbúa borgarinnar tala frönsku heima hjá sér en um 14% ensku. Upprunaleg nöfn hafa verið ýmis, en meðal annars má nefna Hochelaga og Ville-Marie (Borg Maríu). Ekki fyrr en undir lok átjándu aldar breyttist nafnið í Montréal. Fellið heitir Mont-Royal. Nafn borgarinnar er dregið af orðunum mont (fell), og royal, sem þýðir konungs, eða konunglegt, en hefur verið bjagað í Montréal af enskumælendunum sem fyrirfinnast yfirleitt í þeim hverfum sem eru vestan megin við fellið.

Tilvísanir

Borgir í Québec
Jensína

Jensína er íslenskt kvenmannsnafn. 

Nafnið er leitt af nafninu Jens sem er stytting á Jóhannes.

Dreifing á Íslandi

Heimildir 
 
 

Íslensk kvenmannsnöfn
Íberórómönsk mál

Íberórómönsk tungumál er undirflokkur rómanskra mála og telur þau mál sem hafa skapast á Íberíuskaga. Undantekning er katalónska sem er talin vera „Occitanorómanskt mál“. 

Íberórómönsk mál:

 Aragónska
 Astúríska
 Galisíska
 Leónska
 Portúgalska
 Spænska (kastilíska)

Rómönsk tungumál

pl:Języki zachodnioromańskie
Alaska (bók)

Alaska, lýsing á landi og lands-kostum, ásamt skýrslu innar íslenzku sendinefndar : um stofnun íslenzkrar nýlendu er rit eftir Jón Ólafsson sem fjallar um Alaska-fylki og möguleika á að stofna þar íslenska nýlendu. Hún var gefin út 1875 í Washington og endurútgefin 26. febrúar 2005 af Project Gutenberg.

Í skýrslunni er kveðið fast og djarflega að orði og draumar um framtíðarheim þar sem íslenskan verður fremri enskunni.

Ef Íslendingar næmu nú land í Alaska—segjum 10 þúsundir á 15 árum, og fjöldi þeirra tvöfaldaðist þar t.d. á hverjum 25 árum, sem vel mætti verða og ugglaust yrði í svo hagfeldu landi, þá væru þeir eftir 3 til 4 aldir orðnir 100 miljónir, og mundu þá þekja alt meginlandið frá Hudson-flóa til Kyrra-Hafs. Þeir gætu geymt tungu sína, aukið hana og auðgað af hennar eigin óþrjótandi rótum, og, hver veit, ef til vill sem erfingjar ins mikla lands fyrir sunnan sig, smátt og smátt útbreitt hana með sér yfir þessa álfu, og endrfœtt ina afskræmdu ensku tungu.

Já, þetta sýnist ráðleysu rugl og viltir draumórar; og ég segi heldr eigi að svo verði; en ég segi svo megi verða. Það er alsendis mögulegt! Meira segi ég eigi. Íslenzka og enska eru af sömu rótum runnar; og þó enskan sé mannsterkari nú, þá höfum vér hvergi lesið það drottins lögmál, að hún skuli svo verða að eilífu. Og, ef svo mættí um tungur segja, þá hefir sú fagra íslenzka mær meira siðferðislegt afl, en in enska portkona, er lagt hefir lag sitt við allar skrælingja- og skrípa-tungur þessa heims.

Að auki er í ritinu að finna lýsingar á veðurfari og náttúru Alaska.

Tenglar 
 Alaska: lýsing á landi og lands-kostum á Project Gutenberg (stafrænn texti).
 Alaska: lýsing á landi og lands-kostum hjá Library of Congress (myndir af blaðsíðum).

Bókaárið 1875
Íslenskar bókmenntir á Project Gutenberg
Jón Ólafsson (ritstjóri)

Jón Ólafsson (20. mars 1850 – 11. júlí 1916) var íslenskur blaðamaður, ritstjóri og alþingismaður.

Jón fæddist á Kolfreyjustað í Fáskrúðsfirði. Hann hóf nám við Latínuskólann aðeins þrettán ára gamall en lauk ekki námi enda þegar á skólaárum sínum farinn að sinna blaðamennsku. Tvisvar hrökklaðist hann úr landi vegna skrifa sem ergðu stjórnvöld, en hann þótti hvassyrtur og óbanginn við að senda tóninn þangað sem honum fannst að ætti við. Í fyrra skiptið flúði hann til Noregs eftir að hafa birt Íslendingabrag í blaðinu Baldri, en það var svæsin níðvísa um danska stjórn. Hann var kærður fyrir skrifin en að lokum sýknaður í yfirrétti. Síðar lenti honum saman við Hilmar Finsen landshöfðingja og fluttist þá um tíma til Ameríku.

Frá 1877 til 1881 ritstýrði hann blaðinu Skuld sem gefið var út á Eskifirði. Eftir það tók hann við ritstjórn Þjóðólfs í nokkur ár. Frá 1890 til 1897 bjó hann í Vesturheimi og ritstýrði þar ýmsum blöðum.

Hann var ekki síst þektur fyrir sinn kveðskap en hann orti til dæmis 21 árs gamall „Máninn hátt á himni skín".

Þingmennsku gegndi Jón með hléum frá 1880 til 1913, var hann í fyrstu einn af dyggustu stuðningsmönnum Benedikts Sveinssonar en lauk þingferlinum í Heimastjórnarflokknum.

Vesturheimur 
Jón skrifaði ritið Alaska þar sem hann setti fram draumkennda framtíðarsýn þar sem Íslendingar næðu að verða stórþjóð með því að stofna nýlendu í Alaskaríki sem Bandaríkin höfðu nýlega fest kaup á.

Tenglar 
Alþingi - Æviágrip:Jón Ólafsson
Um Jón Ólafsson. Jón Jónsson frá Sleðabrjót, Iðunn - nýr flokkur 1. júlí 1917, bls. 100–122.
 Bókmenntagagnrýni á almannavettvangi; Auður Aðalsteinsdóttir, doktorsritgerð við Háskóla Íslands febrúar 2016.

Fyrrum Alþingismenn