alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Útgáfufyrirtæki

Útgáfufyrirtæki, útgáfa eða forlag er fyrirtæki sem fæst við útgáfu hugverka, t.d. ritverka (bókaútgáfa), tónlistar (tónlistarútgáfa), dagblaða (blaðaútgáfa) og kvikmynda (kvikmyndaútgáfa). Í hefðbundnum skilningi tryggir útgáfufyrirtæki sér gjarnan einkarétt á útgáfu hugverks tiltekins höfundar með sérstökum útgáfusamningi og tekst á móti það verk á hendur að búa verkið til útgáfu (þróa úr því söluvöru) markaðssetja það og sjá til þess að það sé fjöldaframleitt og því dreift á sölustaði. Samband höfundar og útgáfufyrirtækis er sums staðar skilgreint sem hluti af höfundalögum eða með sérstökum lögum um útgáfusamninga.

Dæmi um Íslensk útgáfufyrirtæki

Bækur
 Edda 
 JPV útgáfa

Tónlist
 Hekla Records  
 Kimi Records 
 Record Records 
 Smekkleysa 
 Sena 
 12 Tónar

Dagblöð og tímarit
 Heimur 
 Birtingur 
 Íslensk almannatengsl  
 Auglýsingastofan Grænn 

Útgáfa
Miðgarður

Miðgarður er í norrænni goðafræði haft um hina byggðu jörð manna eða garðinn umhverfis hana.  Miðgarður er við rætur heimstrésins Yggdrasils og jaðrar við Útgarð þar sem jötnar búa og Álfheima þar sem álfar búa. Miðgarður tengist einnig við Ásgarð með brúnni Bifröst og tengist einnig við undirheima og Hel. 

Staðir í norrænni goðafræði
Midway-eyja

Midway-eyja er 6,2 km² baugeyja í Norður-Kyrrahafi (nálægt norðvesturenda Hawaii) um tvo þriðju af leiðinni milli Honolulu og Tókýó. Eyjan er kóralrif sem liggur í hring utanum nokkrar litlar sandeyjar. Eyjarnar eru yfirráðasvæði Bandaríkjanna.

Yfirráðasvæði Bandaríkjanna
Kyrrahafseyjar
Gauss-Jordan eyðing

Gauss-Jordan eyðing er útgáfa af Gauss-eyðingu í línulegri algebru til þess að breyta fylki í efra stallað form. Þetta er gert til þess að auðvelda lausnir línulegra jöfnuhneppa.

Tenglar 
 Algorithm for Gauss-Jordan elimination in Matlab 
 Algorithm for Gauss-Jordan elimination in Python
 Algorithm for Gauss-Jordan elimination in C++
Gauss-eyðing

Gauss-eyðing er reiknirit í þeirri undirgrein stærðfræðinnar sem kallast línuleg algebra, sem hefur það hlutverk að breyta fylki í stallað form, til þess að unnt sé að finna lausnir línulegra jöfnuhneppa, finna stétt fylkisins, og finna andhverfu ferningsfylkja. Gæta skal þess að rugla þessu reikniriti ekki saman við Gauss-Jordan eyðingu. Formlega tekur reikniritið inn línulegt jöfnuhneppi sem inntak, og skilar út lausnarvigur þess, sé slíkur vigur til og hann einkvæmt ákvarðaður. Jafngilt er að segja að reikniritið taki inn fylki og breytir því í stallað form. Einfaldar reikniaðgerðir eru notaðar í reikniritinu.

Reikniritið er nefnt eftir þýska stærðfræðingnum Carl Friedrich Gauss, en elsta dæmið um notkun þess má finna í kínverska stærðfræðiritinu Jiuzhang suanshu, eða níu kaflar um stærðfræðilistina, sem var skrifuð um 150 e.Kr.

Yfirlit 
Reikniritið er leyst í tveimur skrefum. Fyrsta skrefið (framvirk eyðing) minnkar jöfnuhneppið í ýmist þríhyrnings- eða stallað form, eða skilur eftir gallaða jöfnu án lausnar, sem gefur til kynna að jöfnuhneppið hafi enga lausn. Þetta er gert með notkun einfaldra reikniaðgerða. Seinna skrefið er afturvirk eyðing, sem finnur lausnarvigur jöfnuhneppisins.

Við greiningu reikniritsins getur oft verið hentugt að líta svo á að það liði fylkið. Reikniaðgerðirnar þrjár sem notaðar eru (margfalda röð með tölu, víxla röðum, og leggja raðir saman) eru jafngild því að margfalda upprunalega fylkið með andhverfanlegum fylkum vinstra megin frá. Fyrsti hluti reikniritsins reiknar LU-þáttun, og seinni hlutinn skrifar upprunalega fylkið sem margfeldi einkvæmt ákvarðaðs andhverfanlegs fylkis og einkvæmt ákvarðaðs fylkis á efra stallaformi.
Háaleiti og Bústaðir

Háaleiti og Bústaðir er hverfi í Reykjavík. Til hverfisins teljast Háaleiti, Múlar, Kringla, Bústaðir, Fossvogshverfi, Smáíbúðahverfið og Blesugróf.

Í vestur markast hverfið af línu sem dregin er eftir miðri Kringlumýrarbraut. Í austur markast hverfið af Reykjanesbraut.  

Í norður markast hverfið af línu sem er dregin um eftirtaldar götur og skal miðað við miðju þeirra: Suðurlandsbraut, Grensásveg og Miklubraut.  Í suður markast hverfið af sveitarfélagamörkum Kópavogs.

Árið 2017 voru íbúar Háaleitis og Bústaða rúmlega 14.500 talsins.

Hverfi Reykjavíkur
Kjalarnes (hverfi)

Kjalarnes (einnig: Grundarhverfi) er hverfi í Reykjavík. Til Kjalarness teljast Kjalarnes og Álfsnes. Hverfið hefur verið hluti Reykjavíkur frá 1998. Áður en hverfið varð hluti af Reykjavík, var það í  Kjalarneshreppi. Í hverfinu er sundlaug, íþróttahús og skóli sem heitir Klébergsskóli, sem er elsti grunnskóli Reykjavíkur. Í hverfinu er líka glerverksmiðja sem heitir Gler í Bergvík og býr til alls konar glerlistir, en einnig má finna einingaverksmiðju ásamt öðrum iðnaði. Íbúar hverfisins voru 1.349 árið 2019.

Kjalnesinga saga er kennd við Kjalarnes.

Tilvísanir 

Hverfi Reykjavíkur
Íslensk sjávarþorp
Selaættkvísl

Selaættkvísl (fræðiheiti: Phoca) er ættkvísl eiginlegra sela sem telur sjö tegundir, þar á meðal hinn útbreidda landsel og ferskvatnsselinn bajkalsel sem lifir eingöngu í Bajkalvatni.

Selaætt
Selir

ru:Настоящие тюлени
Grafarholt og Úlfarsárdalur

Grafarholt og Úlfarsárdalur er hverfi í Reykjavík. Hverfið markast af Vesturlandsvegi, Úlfarsá að sveitarfélagamörkum Mosfellsbæjar, til norðurs og austurs með sveitarfélagamörkum að og um Úlfarsfell að Vesturlandsvegi. Skólar í hverfinu eru þrír: Ingunnarskóli, Sæmundarskóli og Dalskóli. Einnig eru 4 leikskólar þeir heita: Maríuborg, Geislabaugur, Reynisholt og Dalsskóli (líka grunnskóli). Í Grafarholti er eitt vatn og heitir það Reynisvatn. Úlfarsá rennur í gegnum mörk Úlfarsársdals og Grafarholts og breytist svo í Korpúlfsstaðaá við Vesturlandsveg, svo er Úlfarsfell fyrir ofan hverfið það er 296 metra hátt. 
Póstnúmer: 113

Íbúar í Grafarholti og Úlfarsárdal voru rúmlega 6.600 árið 2017.

Hverfi Reykjavíkur
Kjalarnes

Kjalarnes getur líka átt við um hverfi í Reykjavík sem nær bæði yfir Kjalarnes og Álfsnes.
Kjalarnes er nes sem skagar út í miðjan Faxaflóa sunnan megin við mynni Hvalfjarðar, gegnt Akranesi. Á Kjalarnesi er fjallið Esja. Undir rótum Esjunnar er vogskorið láglendi og fram úr því ganga nesin Álfsnes, Brimnes og Kjalarnes. Leiruvogur er sunnan við Álfsnes, norðan við það er Kollafjörður, Hofsvík skerst inn í strönd Kjalarness og svo er Hvalfjörður norðan við það.

Á Kjalarnesi er um 600 manna þorp sem nefnist Grundarhverfi en alls búa 1.349 á Kjalarnesi (2019). Kjalarnes var áður sérstakt sveitarfélag en er nú hluti Reykjavíkur.  Suðurmörk Kjalarness eru við Leirvogsá en norðurmörkin við Kiðafellsá. Mörk milli Kjalarness og Kjósar liggja eftir hábungu Esju og síðan Skálafells. Láglendið er víðast hvar allvel gróið og skóglendi er í hlíðum Esju upp frá Mógilsá.

Á Kjalarnesi var líklega fyrsta eða eitt fyrsta héraðsþing landsins og var það að einhverju leyti undanfari Alþingis. Þingið var snemma flutt að Þingnesi við Elliðavatn en hélt þó áfram nafninu Kjalarnesþing.

Tengt efni 
 Kjalnesinga saga
 Kjalarnesþing

Tenglar 
 Kjalarnesþing og alþingi hið forna; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1969

Reykjavík
Nes á Íslandi
Vesturbær Reykjavíkur

Vesturbær er hverfi í Reykjavík. Til hverfisins teljast Gamli Vesturbærinn, Bráðræðisholt , Grandahverfi, Hagahverfi, Melar, Skjól, Grímsstaðaholt, Skildinganes og Litli Skerjafjörður.

Þjónustumiðstöð Vesturbæjar, Miðborgar og Hlíða er í gamla húsnæði Landsbankans að Laugavegi 77. Í Vesturbænum er Háskóli Íslands og fimm grunnskólar: Melaskóli, Hagaskóli, Landakotsskóli, Vesturbæjarskóli og Grandaskóli. Íþróttafélagið KR er með íþróttahús og völl við Frostaskjól í Vesturbænum og tengist hverfinu sérstaklega.

Hringbraut skiptir hverfinu í tvennt. Norðan megin er Landakot með hinni kaþólsku Kristskirkju og Landakotsspítala. Þar er líka Grjótaþorpið þar sem er að finna nokkur elstu hús borgarinnar vestan megin við Kvosina. Fyrir norðan Vesturbæinn er Vesturhöfnin í Reykjavíkurhöfn með Grandagarði og Örfirisey. Fyrir utan Grandagarð eru Hólmasund og Hólmasker milli grandans og Akureyjar.

Sunnan megin við Hringbrautina eru Melarnir þar sem standa mörg af húsum háskólans og handan við þau stúdentagarðar og flugstöðin fyrir Reykjavíkurflugvöll sem skilur milli Skildinganess (Stóra Skerjafjarðar) vestan megin og Litla Skerjafjarðar austan megin. Ströndin sem liggur að Skerjafirði norðan við Skildinganesið heitir Ægisíða. Þar voru áður trillukarlar með aðstöðu í skúrum.

Íbúar Vesturbæjar (sunnan og norðan Hringbrautar) voru rúmlega 16.600 árið 2017.

Formleg afmörkun

Í austur markast hverfið af Suðurbugt (austurendi), Geirsgötu, Norðurstíg, Vesturgötu, Garðastræti, Túngötu, Suðurgötu, Sturlugötu, Sæmundargötu, Eggertsgötu, Njarðargötu, beinni línu að horni Einarsness/Skeljaness, að Skeljanesi og þaðan í sjó.

Tengt efni 
 Miðbær Reykjavíkur
 Gamli Vesturbærinn
 Grjótaþorp

Hverfi Reykjavíkur
Patreksfjörður

Patreksfjörður er þorp í Vesturbyggð við samnefndan fjörð sem er syðstur Vestfjarða. Aðalatvinnugreinar eru sjávarútvegur, fiskvinnsla og þjónusta. Íbúar voru 675 árið 2019.

Þéttbýli fór að myndast um 1900 á Vatneyri og Geirseyri sem óx nokkuð hratt mesta 20 öldina eftir því sem útgerð, fiskvinnsla og viðskipti með fiskafurðir óx.

Áður var verslunarstaðurinn á Vatneyri, sem er lág eyri þar sem eitt sinn var stöðuvatn eða sjávarlón. Lónið var grafið út árið 1946 og Patrekshöfn gerð þar. Núverandi byggð er hins vegar að mestu leyti á Geirseyri og var byggðin stundum kölluð Eyrarnar í fleirtölu. Vatneyri/Geirseyri var verslunarhöfn á tímum einokunarverslunarinnar. Vísir að þorpi tók að myndast með fyrstu þurrabúðunum þar um miðja 19. öld.

Landnám 
Fjörðurinn heitir eftir  í Suðureyjum. Landnámsmaðurinn Örlygur Hrappsson sem var frá Suðureyjum nefndi fjörðinn eftir honum.

Úr Landnámabók Sturlu:

Eftir vetursetu tók Örlygur sig upp úr Örlygshöfn í sunnanverðum Patreksfirði, sigldi suður fyrir Breiðafjörð og Snæfellsnes, inn Faxaflóa og settist að á Kjalarnesi.

Tengill 
 Vesturbyggð
 Tíðis

Tilvísanir 

Vesturbyggð
Íslensk sjávarþorp
Roméo Dallaire

Roméo Alain Dallaire (fæddur 25. júní 1946) er kanadískur þingmaður, rithöfundur og fyrrum hershöfðingi. Hann er helst þekktur fyrir að hafa farið fyrir friðargæsluliði Sameinuðu þjóðanna, kallað UNAMIR, í Rúanda árin 1993 og 1994.

Embættismenn Sameinuðu þjóðanna
Kanadískir stjórnmálamenn
Látrabjarg

Látrabjarg er fuglabjarg á Vestfjörðum. Það er stærsta sjávarbjarg Íslands, 14 km að lengd og 441 metri þar sem það er hæst. Látrabjargi er í daglegu tali skipt í fjóra hluta, sem heita Keflavíkurbjarg, Látrabjarg, Bæjarbjarg og Breiðavíkurbjarg. Látrabjarg hefur verið nytjað frá landnámstíð. Það er vestasti oddi Íslands. Nafnið kemur af orðinu látur. Bjargið var friðað árið 2021.

Björgunarafrekið við Látrabjarg 
Togarinn Dhoon strandaði undir Geldingsskorardal í miklu óveðri þann 12. desember 1947 og hófust þá miklar björgunaraðgerðir. Þær stóðu yfir í um þrjá daga og nær allir bændur í grendinni unnu að björguninni. Þrír skipverjar höfðu drukknað áður en björgunarmenn höfðu sigið niður bjargið en 12 sem eftir voru lifandi var öllum bjargað. Ári síðar var gerð heimildarmynd um björgunina sem Óskar Gíslason leikstýrði. Á meðan á tökum stóð strandaði togarinn Sargon og náði Óskar myndum af þeirri björgun og notaði í heimildarmyndinni. Hún var frumsýnd árið 1949.

Lífríki
''Upplýsingar í þessum hluta byggja á gamalli heimild sem mætti uppfæra.
Fjöldi fugla hefur Látrabjarg að heimili. Bjargið er stærsta álkubyggð í heimi og stærsta byggð langvíu og fýls á Íslandi. Þar verpir einnig mikill lundi sem er ábyrgðartegund Íslands. Í bjarginu verpa einnig fálki, hrafn, stuttnefja og svartbakur sem allar eru á válista yfir tegundir í útrýmingarhættu á Íslandi. Aðrar fuglategundir sem finnast í miklum mæli í Látrabjargi eru rita og teista og mögulega einnig toppskarfur og hvítmáfur.

Fléttutegundin bjargstrý vex á Látrabjargi og á örfáum öðrum stöðum á landinu. Bjargstrý er á válista sem tegund í yfirvofandi hættu.

Sjá einnig 
 Bjargtangar

Tenglar 

 Látrabjarg á Vestfjarðavefnum
 
 Hvað getið þið sagt mér um Látrabjarg? - Vísindavefur 
 Pétur Jónsson, Látrabjarg, Vísir Sunnudagsblað, 33. blað (29.08.1943), Blaðsíða 1

Tilvísanir

Vestfirðir
Fuglabjörg við Ísland
Grárefur

Grárefur (fræðiheiti: Urocyon cinereoargenteus) er refur sem finnst í suðurhluta Kanada, stærstum hluta Bandaríkjanna og Mið-Ameríku að Venesúela. Grárefur og hinn náskyldi eyjarefur eru einu tegundirnar í ættkvíslinni Urocyon og taldir vera frumstæðastir núlifandi hunddýra. Grárefurinn lifir í skógum og er eina hunddýrið sem getur klifrað í trjám.

Refir
Rándýr
Sláttumannaófriðurinn

Sláttumannaófriðurinn (katalónska: Guerra dels Segadors) var uppreisn íbúa Katalóníu, einkum landbúnaðarverkamanna, gegn kastilískum herjum sem voru staðsettir þar til varnar gegn Frökkum vegna Þrjátíu ára stríðsins. Stríðið stóð frá 1640 til 1659 og lauk með Pýreneasamningnum sem hafði þau áhrif að Katalóníu var skipt í tvennt þannig að hlutinn umhverfis Perpignan (Rousillon og hluti Cerdanya) varð hluti af Frakklandi, en hlutinn kringum Barselóna var áfram hluti Spánar.

Þrjátíu ára stríðið
Saga Spánar
Katalónía
Boeing 737

Boeing 737 er farþegaflugvél framleidd af Boeing-verksmiðjunum í Bandaríkjunum. Þessi gerð fór fyrst í loftið árið 1967 og til dagsins í dag hafa 10000 flugvélar af þessari gerð verið smíðaðar.

737
Farþegaflugvélar
Linköping

Linköping (Lyngkaupstaður) er borg í sveitarfélaginu Linköpings kommun í Austur-Gautlandi í Svíþjóð. Bærinn stendur við ána Stångån, skammt frá þeim stað þar sem hún rennur í stöðuvatnið Roxen. Aðalatvinnuvegur í Linköping er iðnaður, en þar eru meðal annars verksmiðjur Saab þar sem framleiddar eru herflugvélar og ýmis hátæknibúnaður. Þar starfa yfir 6.000 manns og Saab er stærsti vinnuveitandinn í Austur-Gautlandi. Ekki má rugla Linköping við Lidköping.

Saga 
Elsti hluti dómkirkjunnar í Linköping er frá 12. öld en kaþólski skólinn í bænum var stofnaður 1266 og er því sagður elsti sinnar tegundar í Svíþjóð. Vreta-klaustrið var stofnað 1128.

Fram til ársins 1928 var bærinn lítill en þegar Saab byggði flugvélasmiðjur sínar í bænum stækkaði hann ört. Í dag er borgin háskólasetur og eru alls 26.500 stúdentar við nám í Háskólanum í Linköping, Linköpings universitet.

Árið 2018 bjuggu um 159.000 manns í sveitarfélaginu.

Tilvísanir 

Borgir í Svíþjóð
(Ó)eðli

(Ó)eðli (á ensku (Un)natural) eftir Hauk M. Hrafnsson er kvikmynduð í talsverðum dogma-stíl og fjallar ungan mann í Reykjavík sem er á kafi í vímuefnum og skipuleggur og framkvæmir hefndaraðgerðir gagnvart fyrrum kærustu og vini. Við fylgjumst náið með honum í sukki og ofbeldisverkum sem ganga þó meira út á að niðurlægja en meiða.

Íslenskar kvikmyndir
Núllvigur

Núllvigur eða núllvektor (einnig með ákveðnum greini núllvigurinn og núllvektorinn) er vigur (0, 0, …, 0) í evklíðsku rúmi með stærðina núll, en óskilgreinda stefnu. Núllvigur hefur hnitin 0,0,...,0, t.d.  í  (í þrívíðu rúmi). 

Núllvigurinn er oftast táknaður með  eða 0 eða einfaldlega 0.

Línuleg algebra
Núll
Vigrar
Faldmengi

Í stærðfræði er faldmengi tveggja mengja, A og B, skrifað A×B, mengi allra hugsanlegra raðaðra tvennda úr mengjunum, þar sem að fyrra stakið er úr A og seinna stakið úr B:

Faldmengið er gjarnan kallað Cartesískt margfeldi, nefnt eftir franska stærðfræðingnum René Descartes, sem bjó til analytíska rúmfræði.

Dæmi væri að ef X er 13 staka mengið { A, K, Q, J, 10, 9, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2 }, og mengið Y er 4 staka mengið {♠, ♥, ♦, ♣}, þá er faldmengi þeirra 52 staka mengi venjulegra spila: { (A, ♠), (K, ♠), ..., (2, ♠), (A, ♥), ..., (3, ♣), (2, ♣) }.

Á sama hátt er Evklíðska planið  jafngilt faldmenginu . Þrívíða rúmið  er þá sömuleiðis bara .

Mengjafræði
Gram-Schmidt reikniritið

Gram-Schmidt reikniritið er mikið notað reiknirit í línulegri algebru sem notað er til þess að þverstaðla mengi vigra í gefnu innfeldisrúmi, oftast Evklíðska rúmið . Reikniritið tekur endanlegt, línulega óháð mengi vigra  og skilar út þverstöðluðu mengi  sem spannar sama hlutrúmið.

Reikniritið er nefnt eftir Jørgen Pedersen Gram og Erhard Schmidt, en það kom áður fram í verkum Laplace og Cauchy. Í Lie-grúpufræði er aðferðin útvíkkuð með Iwasawa þáttun.

Beiting Gram-Schmidt reikniritsins á dálkvigra fylkis af fullri stétt gefur QR-þáttun þess.

Reikniritið 
Við skilgreinum ofanvarpsvirkjann sem: 

Hann varpar vigrinum v hornrétt á vigurinn u.

Þá virkar reikniritið þannig:

Mengið {u1, …, uk} er þá mengi þverstæðu vigrana, og stöðluðu vigrarnir {e1, …, ek} mynda þverstaðlaðan grunn fyrir hlutrúmið.
Roughness and Toughness

Roughness and Toughness er breiðskífa gefin út 2003 af íslensku rokkhljómsveitinni Graveslime. Hún var frumraun hljómsveitarinnar ásamt því að vera seinasta plata þeirra en hljómsveitin hætti áður en plötunni var dreift í búðir.

Breiðskífan var tekin upp af Tim Green í Studio Veðurstofan í Reykjavík, hljóðblönduð í hljóðveri Tim Green, Louder Studios í San Francisco en John Golden sá um masteringu.

Á plötunni eru vísanir í hljómsveitir á borð við Mogwai, Primus og Nirvana, meðal annarra og inniheldur hún rokkaða útgáfu af „Chariots of Fire“.

Guðlaugur Kristinn Óttarsson, (e.þ.s Godkrist) spilaði á gítar í laginu „American Sleeper“.

Lagalisti 

Íslenskar breiðskífur
Íslenskar hljómplötur
Hljómplötur gefnar út árið 2003
Velletri

Velletri er sveitarfélag í sýslunni Róm á Albanihæðum í Latíum á Ítalíu. Það á landamæri að sveitarfélögunum Rocca di Papa, Lariano, Cisterna di Latina, Artena, Aprilia, Nemi, Genzano di Roma og Lanuvio. Það er hluti af svæði sem er kallað Castelli Romani sem telur sautján sveitarfélög í héraðinu Latíum. Íbúar Velletri eru rétt yfir fimmtíu þúsund. 

Í Fyrsta latínastríðinu lögðu Rómverjar bæinn undir sig og nefndu Velitrae eftir orðinu Velcester í máli Volska. Eftir að Rómverjar lögðu bæinn aftur undir sig 494 f.Kr. og 338 f.Kr. varð hann að rómversku municipium þar sem rómverskir patricíar reistu villur sínar. Octavíanska ættin sem Ágústus keisari var af var frá Velletri og Ágústus sjálfur ólst þar upp þótt deilt sé um hvort hann hafi fæðst þar eða í Róm.

Sveitarfélög í Róm
Castelli Romani
Friúlí

Friúlí (ítalska: Regione autonoma Friuli-Venezia Giulia; friúlíska: Friûl-Vignesie Julie; króatíska og slóvenska: Furlanija - Julijska krajina; þýska: Friaul-Julisch Venetien) er hérað á Norðaustur-Ítalíu sem markast af Venetó í vestri og landamærum Austurríkis og Slóveníu í norðri og austri með strönd að Adríahafi í suðri. Höfuðstaður héraðsins er borgin Tríeste. Íbúafjöldi er um 1,2 milljónir. Langstærsti hluti héraðsins er hið sögulega hérað Friúlí með höfuðstað í Údíne, en það inniheldur að auki Venezia Giulia á landamærunum við Slóveníu og Austurríki með höfuðstað í Tríeste. Þessu síðastnefnda svæði var bætt við eftir Síðari heimsstyrjöldina þegar Júgóslavía hafði fengið stærstan hlutann af því sem áður taldist héraðið umhverfis Tríeste. Í héraðinu eru stórir þýskumælandi og slóvenskumælandi hópar. Vegna menningarlegrar sérstöðu hefur héraðið takmarkaða sjálfstjórn.

Sýslur (province) 

 Gorizia (25 sveitarfélög)
 Pordenone (51 sveitarfélög)
 Trieste (6 sveitarfélög)
 Udine (137 sveitarfélög)

Héruð Ítalíu
63 f.Kr.



Atburðir 
 Júlíus Caesar kjörinn Pontifex Maximus.
 Samsæri Catilínu gegn Rómverska lýðveldinu.

Fædd 
 23. september - Ágústus keisari (d. 14).

Dáin  

63 f.Kr.
70-61 f.Kr.
14

Árið 14 (XIV í rómverskum tölum) var í gregoríanska tímatalinu almennt ár sem byrjaði á mánudegi.

Atburðir 

 Tíberíus tekur við keisaratign í Rómaveldi af Ágústusi tengdaföður sínum.
 Rómversk herfylki við Rínarfljót gera uppreisn eftir lát Ágústusar.
 Germanicus verður foringi herfarar til Germaníu sem lýkur árið 16.
 Ágústus er tekinn í guðatölu.

Fædd

Dáin 
 19. ágúst - Ágústus, keisari Rómar (f. 63 f.Kr.).

14
11-20

als:10er#14
1. öldin f.Kr.

1. öldin fyrir Krists burð eða 1. öldin fyrir okkar tímatal er tímabilið frá byrjun ársins 100 f.Kr. til enda ársins 1 f.Kr.

Ár 1. aldar f.Kr. 

1. öldin f.Kr.
2. öldin f.Kr.

2. öldin fyrir Krists burð eða 2. öldin fyrir okkar tímatal er tímabilið frá byrjun ársins 200 f.Kr. til enda ársins 101 f.Kr.

Ár 2. aldar f.Kr. 

2. öldin f.Kr.
42 f.Kr.



Atburðir 
 3. október - Fyrsta orrustan við Filippí: Þrívaldarnir Marcús Antóníus og Octavíanus berjast gegn morðingjum Caesars, Brútusi og Cassíusi.
 23. október - Önnur orrustan við Filippí: Her Brútusar er sigraður af Antóníusi og Octavíanusi og hann framdi sjálfsmorð skömmu síðar.

Fædd 
 16. nóvember - Tíberíus keisari (d. 37).

Dáin  
 3. október - Gaius Cassíus Longínus, einn af morðingjum Caesars (f. fyrir 85 f.Kr.).
 23. október - Marcús Júníus Brútus, skjólstæðingur og einn af morðingjum Caesars (f. 85 f.Kr.).

42 f.Kr.
50-41 f.Kr.
Rómarkeisari

Rómarkeisari eða keisari Rómar er hugtak sem sagnfræðingar eru vanir að nota yfir æðsta stjórnanda Rómaveldis frá þeim tíma þegar lýðveldistímanum lýkur. Meðal hinna fornu Rómverja var enginn slíkur titill notaður og ekkert eitt embætti samsvarar því. Rómarkeisari er öllu heldur yfirheiti notað til hagræðingar yfir flókið safn titla og valda.

Rómarkeisari var ekki einvaldur í nútímaskilningi og á keisaratímanum voru valdastofnanir lýðveldisins, eins og rómverska öldungaráðið og þingin, ennþá virkar. Rómarkeisari var að nafninu til fremstur meðal jafningja (primus inter pares) innan öldungaráðsins. Sá titill Rómarkeisara sem sumir sagnfræðingar álíta skilyrði þess að um keisara sé að ræða er princeps sem merkir „fyrstur“ (sbr. fursti).

Í þeim skilningi er Ágústus fyrsti keisari Rómar, en sumir vilja líta svo á að það vald sem Júlíus Caesar hafði safnað til sín geri hann í reynd að fyrsta keisaranum.

Tengt efni 
 Listi yfir rómverska keisara

 
Rómverskt stjórnkerfi
Hundraðmannahellir

Hundraðmannahellir er hellir í basalthrauni sunnan við Herjólfsdal í Vestmannaeyjum. Sagt er að þar hafi hundrað manns falið sig fyrir sjóræningjum frá Alsír í Tyrkjaráninu 1627 og af því hafi hellirinn fengið nafn sitt.
Hópurinn sem faldi sig þar í Tyrkjaráninu fannst vegna þess að einhver heimamanna hafði tekið hundinn sinn með og hann var að snuðra fyrir utan. Ólíklegt er samt að 100 manns geti komist fyrir í honum, frekar 20-30 manns. Sagt er að hundurinn hafi samt frekar verið að gelta mjög hátt og þess vegna fundu ræningjarnir hópinn.

Hellirinn er nánast lokaður vegna sigs og jarðvegs sem safnast hefur í hellismunnann og er því ekki aðgengilegur.

Heimildir

 Heimaslóð

Vestmannaeyjar
Hellar á Íslandi
Keisari

Keisari er titill (karlkyns) einvalds sem er almennt séð litið svo á að sé æðri konungi. Samsvarandi titill konu er keisaraynja eða keisaradrottning, hvort sem um er að ræða ríkjandi keisaraynju eða eiginkonu ríkjandi keisara. Kjörkeisararnir voru þeir keisarar nefndir sem voru kjörsynir keisaranna á undan sér. Íslenska orðið keisari er úr þýsku, Kaiser, sem aftur er dregið af nafni Júlíusar Caesars. Slavneski titillinn tsar er dreginn af sama orði. 

Keisari ræður yfirleitt yfir keisaradæmi eða heimsveldi (ríki sem inniheldur mörg áður sjálfstæð ríki eða svæði sem eru landfræðilega og menningarlega aðgreind).

 Í dag er titillinn notaður af þjóðhöfðingjum Japans.
 1976-79 tók Jean-Bédel Bokassa í Mið-Afríkulýðveldinu upp titilinn og kallaði sig Bokassa 1. keisara.
 Í Eþíópíu var þjóðhöfðinginn kallaður keisari til 1974 þegar Haile Selassie sagði af sér.

Tengt efni 
 Kjörkeisararnir
 Rómarkeisari

 
Titlar
27 f.Kr.

27 f.Kr. var 73. ár 1. aldar fyrir okkar tímatal. Í Rómaveldi var þetta ár þekkt sem ár annars ræðismannstímabils Oktavíanusar og Agrippu (eða, sjaldnar, sem árið 727 ab urbe condita).

Atburðir 
 Gaius Julius Octavianus Caesar varð rómverskur ræðismaður í sjöunda skipti og Marcus Vipsanius Agrippa varð ræðismaður í þriðja skipti.
 16. janúar - Octavíanus færði öldungaráðinu aftur völd sín formlega. Í staðinn sæmdi það hann titlunum princeps og augustus sem sumir telja að marki upphaf rómverska keisaradæmisins.
 Ágústus fækkaði herfylkjum Rómar í 26 og bjó til Pretóríuvörðinn.
 Ágústus skipaði Misenumflotann.
 Agrippa skipti skattlandinu Hispania Ulterior í Baetica og Lusitania og stækkaði Hispania Citerior.
 Eystri Memnonstyttan í Egyptalandi skemmdist í jarðskjálfta (samkvæmt Straboni).
 Agrippa hóf byggingu Panþeon í Róm.

Fædd
 Ai Hankeisari

Dáin
 Marcus Terentius Varro, rómverskur fræðimaður (f. 116 f.Kr.).

27 f.Kr.
30-21 f.Kr.