alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Nunarput utoqqarsuanngoravit

"Nunarput utoqqarsuanngoravit" (Vort forna land) er þjóðsöngur Grænlands. Textann samdi Henrik Lund og lagið Jonathan Petersen. Þetta lag var opinberlega valið sem þjóðsöngur árið 1916. Frá 1979 er einnig lagið "Nuna asiilasooq" (Hið mikla land) opinber þjóðsöngur grænlendinga.

Textinn á grænlensku 
"Nunarput utoqqarsuanngoravit"

Nunarput, utoqqarsuanngoravit niaqqut ulissimavoqq qiinik.
Qitornatit kissumiaannarpatit tunillugit sineriavit piinik.

Akullequtaastut merlertutut ilinni perortugut tamaani
kalaallinik imminik taajumavugut niaqquit ataqqinartup saani.

Atortillugillu tamaasa pisit ingerlaniarusuleqaagut,
nutarterlugillu noqitsigisatit siumut, siumut piumaqaagut.

Inersimalersut ingerlanerat tungaalitsiterusuleqaarput,
oqaatsit "aviisit" qanoq kingunerat atussasoq erinigileqaarput.

Taqilluni naami atunngiveqaaq, kalaallit siumut makigitsi.
Inuttut inuuneq pigiuminaqaaq, saperasi isumaqaleritsi.

Textinn á dönsku 
Vort ældgamle land

Vort ældgamle land under isblinkens havn
med lysende snehår om dit hoved!
Du trofaste moder, som bar os i din favn, 
mens dine kysters rigdom du os loved. 

Som halvvoksne børn er vi groet af din jord
og trygt vokset op blandt dine fjelde,
vi kalder os kalaallit i landet, hvor vi bor
ærbødigt for dit hvide åsyns ælde. 

Og alt mens vi bruger dit bugnende flor, 
vi længes mod verdens nye former,
vi fjerner hver hindring, som hæmmer dig, vor mor,
og frejdigt frem mod fjerne mål vi stormer. 

De fremskredne folk et eksempel os gav,
og det vil vi også stræbe efter,
mens bølgernes verden er vores vandringsstav, 
som bær os frem og giver nye kræfter. 

Umuligt nu længer at blive i ro, 
kalaallit, mod større mål vi stævner.
Som fribårne folk vi i landet vil bo;
begynd at tro på jeres egne evner.

Tengt efni 
 MIDI og nótur

Þjóðsöngvar
Grænland
Gylfi Þ. Gíslason

Gylfi Þorsteinsson Gíslason fæddist í Reykjavík þann 7. febrúar 1917, og lést í Reykjavík þann 18. ágúst 2004. Foreldrar hans voru Þorsteinn Gíslason, skáld og ritstjóri, og Þórunn Pálsdóttir, húsmóðir.

Gylfi var alþingismaður fyrir Alþýðuflokkinn árin 1946-1978, menntamálaráðherra 1956-1971, auk þess að vera iðnaðarráðherra 1956-1958 og viðskiptaráðherra 1958-1971. Hann var formaður Alþýðuflokksins 1968-1974 og formaður þingflokks Alþýðuflokksins 1968-1978.  Gylfi er með lengsta samfellda setu á ráðherrastóli á Íslandi; 15 ár á árunum 1956-1971.  Þá var hann einnig prófessor við Viðskiptadeild Háskóla Íslands á árunum 1946-1966 (í leyfi vegna ráðherrastarfs 1956-1966) og síðan 1971-1987.

Þegar Danir skiluðu fyrstu handritunum, Flateyjarbók og Konungsbók Eddukvæða, til Íslands árið 1971, tók Gylfi, þá menntamálaráðherra, við þeim frá Helge Larsen, starfsbróður sínum frá Danmörku. Mælti Larsen hin fleygu orð: „Vær så god, Flatöbogen,“ er hann afhenti Gylfa Flateyjarbók.

Synir Gylfa eru Þorsteinn Gylfason heimspekingur, Vilmundur Gylfason sagnfræðingur og fyrrverandi alþingismaður og Þorvaldur Gylfason hagfræðingur. Vilmundur og Þorsteinn eru látnir.

Tenglar 

 Glatkistan

Fyrrum Alþingismenn
Þingmenn Alþýðuflokksins
Iðnaðarráðherrar Íslands
Menntamálaráðherrar Íslands
Viðskiptaráðherrar Íslands
Formenn Alþýðuflokksins
Prófessorar við Háskóla Íslands
Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík
Íslenskir hagfræðingar
Viktor Emmanúel 2.

Viktor Emmanúel 2. Savoja (14. mars 1820 – 9. janúar 1878) var konungur Sardiníu frá 1849 og síðan konungur Ítalíu frá sameiningunni 1861. Hann var elsti sonur Karls Alberts Savoja konungs Sardiníu og Maríu Teresu Habsburg-Lorraine. Hann fæddist í Tórínó en fylgdi föður sínum síðan til Flórens þar sem hann ólst upp.

Hann tók þátt í Fyrsta sjálfstæðisstríðinu og var viðstaddur þegar sameiningarsinnar töpuðu í orrustunni við Novara. Faðir hans sagði í kjölfarið af sér konungdómi og Viktor Emmanúel tók við. 

Í kjölfar sigra sameiningarsinna í Seinna sjálfstæðisstríðinu var haldin þjóðaratkvæðagreiðsla í öllum héruðum Norður-Ítalíu þar sem hann var valinn konungur og lýðveldissinnar eins og Giuseppe Garibaldi beygðu sig undir þá ákvörðun. Konungsríkið Sardinía var þá látið ná yfir alla Ítalíu og Viktor Emmanúel varð Viktor Emanúel II konungur Ítalíu. 

Konungar Ítalíu
Konungar Sardiníu
Savojaættin
Konungur Ítalíu

Konungur Ítalíu er titill þjóðhöfðingja sem ekki er lengur í notkun frá því Ítalía varð lýðveldi árið 1946. Núverandi erfingi síðasta konungs Ítalíu, Viktor Emmanúel prins af Napólí, notast við titilinn konunglegur erfðaprins (principe reale ereditario).

Titillinn hefur verið notaður af mörgum, en enginn konungur Ítalíu réði yfir öllum Appennínaskaganum fyrr en í kjölfar sameiningar Ítalíu árið 1861 eftir að meirihluti kjósenda á Norður-Ítalíu hafði valið að gera landið að konungsríki í stað lýðveldis, líkt og margir sameiningarsinnar (eins og Giuseppe Garibaldi) höfðu barist fyrir. Í reynd var konungsríkið Sardinía þá látið ná yfir alla Ítalíu og konungur Sardiníu varð konungur Ítalíu.

Konungar Ítalíu

Germanskir konungar 
Eftir afsögn Rómúlusar Ágústulusar Rómarkeisara árið 476 var Herúllinn Ódóaker útnefndur dux Italiae og tók sér síðar titilinn rex Italiae eða konungur Ítalíu.

Austurgotinn Þjóðríkur mikli sigraði Ódóaker og tók sér titilinn konungur Ítalíu. Eftirmenn hans notuðu titilinn þar til Býsans náði Ítalíu aftur á sitt vald. Síðasti konungur Ítalíu í það skiptið var Teias (d. 552).

Frankakonungar 
Þriðji sonur Karlamagnúsar, Pípinn var krýndur konungur Ítalíu af Hadríanusi I páfa, en hann og eftirmenn hans ríktu aðeins á Norður-Ítalíu, en Mið-Ítalía var innan Páfaríkisins.

Frá 888 voru yfirleitt nokkrir sem gerðu tilkall til titilsins, nokkrir þeirra keisarar hins Heilaga rómverska ríkis. Frá 962 til 1806 var titillinn hluti af titlum keisarans.

Napóleonstíminn 
Napóleon Bónaparte stofnaði skammlíft Ítalskt konungdæmi á Norður-Ítalíu 1805 og krýndi sjálfan sig konung Ítalíu. Þetta konungsríki lifði til falls Napóleons 1814.

Savojaættin 

Með sameiningu Ítalíu 1861 varð konungur Sardiníu að konungi Ítalíu.

 Myrtur.
 Sagði af sér.
 Frá 5. júní 1944 var hann staðgengill ríkisstjóra konungsríkisins.
 Yfirgaf Ítalíu í kjölfar þjóðaratkvæðagreiðslu, en sagði aldrei formlega af sér eða viðurkenndi lýðveldið.

Endalok titilsins 
Í stjórnarskrá lýðveldisins Ítalíu er tekið fram að allir aðalstitlar séu numdir úr gildi. Í sérstökum viðauka er auk þess lagt blátt bann við því að afkomendur síðasta konungs Ítalíu í beinan karllegg stígi fæti á ítalska jörð. Þessi viðauki var fyrst numinn úr gildi 23. október 2002, en afkomendur Úmbertós II hafa ekki gert beint tilkall til titilsins.

Tengt efni 
 Forseti Ítalíu
 Savojaættin
 Forsætisráðherra Ítalíu
 Saga Ítalíu

 
Savojaættin
Giulio Andreotti

Giulio Andreotti (f. 14. janúar 1919 – 6. maí 2013) var ítalskur stjórnmálamaður, margsinnis forsætisráðherra Ítalíu fyrir kristilega demókrata og einn af valdamestu mönnum ítalskra stjórnmála frá stríðslokum. Hann var dæmdur fyrir tengsl við ítölsku mafíuna árið 2002 en kom sér undan endanlegum dómi, meðal annars vegna takmarkana á tímalengd sakastöðu, þótt dómstólar hafi staðfest að þessi tengsl hafi verið raunveruleg og að hann hafi nýtt sér þau til að styrkja stjórnmálaferil sinn. Í upphafi stjórnmálaferils síns var hann nátengdur stofnanda kristilega demókrataflokksins, Alcide De Gasperi. Hann sat óslitið á þingi frá stofnun lýðveldisins og varð sjö sinnum forsætisráðherra: 

 17. febrúar 1972 - 26. febrúar 1972
 26. júní 1972 - 12. júní 1973
 29. júlí 1976 - 16. janúar 1978
 11. mars 1978 - 31. janúar 1979
 20. mars 1979 - 31. mars 1979
 22. júlí 1989 - 29. mars 1991
 12. apríl 1991 - 24. apríl 1992

Þann 24. október 1990 viðurkenndi hann opinberlega tilvist Gladio-áætlunarinnar, leynilegrar baráttu á vegum NATO gegn kommúnisma á Ítalíu, sem meðal annars er talin hafa staðið fyrir hryðjuverkum til að koma í veg fyrir að kommúnistaflokkur Ítalíu kæmist í ríkisstjórn. Við það tækifæri hélt hann því fram að hliðstæðir hópar hefðu verið til í mörgum Vestur-Evrópuríkjum, sem hefur síðar komið á daginn.

Síðasta ríkisstjórn hans féll í skugga rannsóknar á spillingu í ítölskum stjórnmálum (Mani pulite) sem hófst árið 1992 og hann varð síðasti forsætisráðherra kristilegra demókrata, þar sem flokkurinn lagðist af í kjölfar rannsóknarinnar. 

Árið 2002 var hann dæmdur fyrir að hafa fyrirskipað morð á blaðamanninum Mino Pecorelli sem var að rannsaka tengsl hans við mafíuna árið 1979. Hann var þó síðar sýknaður vegna tímatakmarkana á sakastöðu.

Andreotti, Giulio
Leiðtogar Kalda stríðsins
Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu
Gazprom

Gazprom (kýrillískt letur: Газпром, einnig umritað Gasprom) er stærsta fyrirtæki Rússlands og stærsti vinnandi jarðgass í heiminum. Gazprom leggur til nánast allt það gas sem notað er í Mið-Evrópu, Austur-Evrópu og fyrrum Sovétríkjunum. Hjá fyrirtækinu starfa 330.000 manns.

Tekjur fyrirtækisins árið 2004 námu 31 milljarði bandaríkjadala. Það stendur fyrir tæpum 90% af þeirri gasvinnslu sem fram fer í Rússlandi og um 20% af þeirri vinnslu sem fer fram í heiminum öllum. Fyrirtækið ræður yfir gaslindum uppá 28.006 km3 sem er 15,5% af þekktum gaslindum heimsins.

Gazprom rekur sögu sína aftur til 1989 þegar það var stofnað í Sovétríkjunum sem ríkisstofnun sem átti að hafa umsjón með gasleit, vinnslu og dreifingu. Gazprom var gert að hlutafélagi 1992 og hafist var handa við einkavæðingu þess. Öllum rússneskum borgurum var þá gefið tækifæri til að eignast hlut í félaginu og einnig var erlendum fjárfestum boðinn lítill hluti á vestrænum verðbréfamörkuðum. Pólitísk afskipti og hneykslismál varðandi stjórnendur fyrirtækisins háðu því mikið næstu árin en eftir valdatöku Vladímírs Pútín sem forseti Rússlands hefur hann lagt töluverða áherslu á umbætur í stjórnun fyrirtækisins.

Gazprom er nú að meirihluta í eigu Rússneska ríkisins en það jók á árinu 2005 hlut sinn í því úr 38% í 51% en það er skilyrði fyrir því að hægt sé að lyfta hömlum sem hafa verið á fjárfestingum útlendinga í félaginu. Mikilvægi félagsins fyrir rússneskt efnahagslíf er gríðarlegt, árið 2004 var áætlað að það stæði að baki 7% vergrar þjóðarframleiðslu Rússlands og að 8-10% af öllum skatttekjum ríkisins væru þaðan komnar. Almennt er svo litið á að Gazprom sé leynt og ljóst beitt sem pólitísku verkfæri Moskvustjórnarinnar til þess að hafa áhrif í utanríkismálum, sem dæmi má nefna deilu Rússa og Úkraínumanna sem upp kom þegar Gazprom hugðist fjórfalda verðið á gasinu til Úkraínumanna um áramótin 2005/2006 en það er talið vera refsing fyrir appelsínugulu byltinguna svokölluðu sem gerð var í Úkraínu 2004 og varð til þess að til valda komust aðilar sem hliðhollari voru vesturlöndum en Rússlandi. Hvíta-Rússland, náið bandalagsríki Rússlands, fær enn gas á því lága verði sem Úkraína borgaði áður.

Heimildir 

Rússnesk fyrirtæki
Aserska stafrófið

Núverandi aserskt stafróf er latneskt stafróf byggt á tyrkneska stafrófinu. Þó þurfa Aserbaídsjanar að kunna gamla kýrillíska stafrófið frá því fyrir 1991 vegna þess fjölda bóka skrifaðra með því stafrófi sem enn eru í umferð.

Aserska var upphaflega skrifuð með arabísku stafrófi, en árið 1929 var almenna tyrkjastafrófið tekið í notkun. Árið 1939 fyrirskipaði Jósef Stalín að einungis kýrillíska stafrófið skyldi notað innan Sovétríkjanna, m.a. til að draga úr tengslum milli Tyrklands og þeirra tyrknesku þjóða sem bjuggu innan Sovétríkjanna. Þegar Sovétríkin leystust upp árið 1991, og Aserbaídsjan fékk sjálfstæði, var breyting aftur yfir í latneskt stafróf ein fyrstu lögin sem sett voru í nýju þingi landsins. Það er þó örlítið öðruvísi en útgáfan frá 1929.

Í íranska Aserbaídsjan er enn notað arabískt letur til að skrifa asersku.

Frá 1929 til 1939

Aa, Bв, Cc, Çç, Dd, Ee, Əə, Ff, Gg, , Hh, Ii, Ьь, Jj, Kk, Qq, Ll, Mm, Nn, Oo, , Pp, Rr, Ss, Şş, Tt, Uu, Vv, Xx, Yy, Zz, 

Frá 1939 til 1958:

Аа, Бб, Вв, Гг, Ғғ, Дд, Ее, Ёё, Әә, Жж, Зз, Ии, Йй, Кк, Ққ, Лл, Мм, Оо, Өө, Пп, Рр, Сс, Тт, Уу, Үү, Фф, Хх, Һh, Цц, Чч, Ҷҷ, Шш, Щщ, ъ, Ыы, ь, Ээ, Юю, Яя, ' (úrfellingarmerki)

Frá 1958 til 1991

Аа, Бб, Вв, Гг, Ғғ, Дд, Әә, Жж, Зз, Ии, Ыы, Јј, Кк, Ҝҝ, Лл, Мм, Оо, Өө, Пп, Рр, Сс, Тт, Уу, Үү, Фф, Хх, Һһ, Чч, Ҹҹ, Шш, ' (úrfellingarmerki)

Síðan 1991

Aa, Bb, Cc, Çç, Dd, Ee, Əə, Ff, Gg, Ğğ, Hh, Xx, Iı, İi, Jj, Kk, Qq, Ll, Mm, Nn, Oo, Öö, Pp, Rr, Ss, Şş, Tt, Uu, Üü, Vv, Yy, Zz

Samanburður 
Arabíska stafrófið fyrir asersku, það kýrillíska og þau latnesku hafa öll mismunandi stafrófsröð. Í töflunni hér að neðan er raðað eftir stafrófsröð núgildandi stafrófs.

Heimildir 
 

Aserska
Stafróf
Afbrigði latneska stafrófsins
Valgerður Bjarnadóttir

Valgerður Bjarnadóttir (fædd 13. janúar 1950) er viðskiptafræðingur og fyrrum þingmaður Samfylkingarinnar.

Valgerður er dóttir Bjarna Benediktssonar, fyrrum forsætisráðherra og konu hans Sigríðar Björnsdóttur. Bróðir Valgerðar er Björn Bjarnason fyrrverandi dóms- og kirkjumálaráðherra. Valgerður var gift Vilmundi Gylfasyni, fyrrum dómsmálaráðherra og þingmanni Alþýðuflokks og Bandalags jafnaðarmanna, og saman áttu þau fimm börn. Seinni maður hennar er Kristófer Már Kristinsson, íslenskufræðingur og fyrrum varaþingmaður Bandalags jafnaðarmanna.

Nám og störf 
Valgerður lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1969, cand. oecon prófi í viðskiptafræði frá Háskóla Íslands árið 1975 og MS- prófi í heilsuhagfræði frá sama skóla árið 2006. 

Valgerður var þingmaður Samfylkingarinnar í Reykjavíkurkjördæmi norður á árunum 2009-2016. Hún var aðalmaður í bankaráði Seðlabanka Íslands, en sagði sig úr ráðinu vegna þaulsetu bankastjóranna í trássi við vilja almennings og stjórnvalda eftir bankahrunið á Íslandi árið 2008.

 

Seðlabanki Íslands
Íslenskir viðskiptafræðingar
Alþingismenn

Tilvísun 
Íslenskar konur
Þingmenn Samfylkingarinnar
Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík
Jón Þór Birgisson

Jón Þór Birgisson (fæddur 23. apríl 1975), kallaður Jónsi, er söngvari og gítarleikari í hljómsveitinni Sigur Rós. Nafnið Sigur Rós kemur frá litlu systur Jónsa sem fæddist sama dag og hljómsveitin var stofnuð. Hann var í hljómsveit sem kallaðist Bee Spiders sem var valin efnilegasta hljómsveitin á Músíktilraununum 1995. 
Hann hlaut Norrænu tónlistarverðlaunin árið 2011 fyrir plötuna Go.

Jónsi er þekktur fyrir að spila á gítar sinn með sellóboga. Hann hefur verið blindur á öðru auganu frá fæðingu.

Plötur 
Jónsi
Go (2010)

Jónsi & Alex
Riceboy Sleep (2009)
Lost & Found (2019)

Dark Morph
Dark Morph
Dark Morph II

Íslenskir tónlistarmenn
Alcide De Gasperi

Alcide De Gasperi (3. apríl 1881 – 19. ágúst 1954) var ítalskur stjórnmálamaður, stofnandi og helsti hugmyndafræðingur kristilega demókrataflokksins á Ítalíu og forsætisráðherra Ítalíu á rósturtímum fyrstu áranna eftir Seinni heimsstyrjöld. Hann er, ásamt Konrad Adenauer og Robert Schuman kallaður „faðir Evrópusambandsins“. Hann varð utanríkisráðherra í þjóðstjórn Ferruccio Parri 1945 og átti þátt í að semja um flutning valds frá hernámsliði Bandamanna til ítalskra yfirvalda. Sem forsætisráðherra Ítalíu átti hann stóran þátt í því að sameina andstæðar fylkingar kommúnista, sósíalista og borgaralegu aflanna, þótt hann síðar útilokaði ítalska kommúnistaflokkinn frá stjórnarþátttöku, að ósk Bandaríkjanna, og hafði umsjón með breytingu landsins úr konungsríki í lýðveldi og samningu nýrrar stjórnarskrár 1946. Um stutt skeið fór hann með vald konungs/forsetavald eftir að síðasti konungur Ítalíu, Úmbertó II, yfirgaf landið. Hann stuðlaði meðal annars að því að Ítalía varð fullur þátttakandi í vestrænni samvinnu, stofnmeðlimur NATO, og þiggjandi Marshallaðstoðar frá Bandaríkjunum.

Tilvísanir

Forsetar Evrópuþingsins
De Gasperi
De Gasperi
De Gasperi
Utanríkisráðherrar Ítalíu
Tony Blair

Anthony Charles Lynton Blair (fæddur 6. maí 1953) oftast þekktur sem Tony Blair er fyrrum forsætisráðherra Bretlands. Hann leiddi Verkamannaflokkinn frá júlí 1994 til 24. júní 2007 og komst til valda eftir yfirburðasigur flokksins í þingkosningunum 1997. Hann tók þá við forsætisráðherraembættinu af John Major og batt enda á 18 ára samfellda stjórn Íhaldsmanna. Tony Blair hefur setið lengst allra forsætisráðherra Verkamannaflokksins og er sá eini sem hefur leitt flokkinn til sigurs í þremur þingkosningum í röð.

Blair færði flokkinn nær miðjunni í breskum stjórnmálum og kallað þessa stefnubreytingu „nýja Verkamannaflokkinn“ (e. New Labour). Flokkurinn varð undir hans forystu jákvæðari gagnvart markaðshagkerfinu og fráhverfari þjóðnýtingu. Þessari stefnu hafa verið gefin nöfn á borð við „nútímajafnaðarmennsku“ og „þriðja leiðin“ en margir af vinstrisinnaðri flokksmönnum hafa orðið til að gagnrýna stefnubreytinguna og álíta flokkinn hafa færst of langt til hægri og snúið baki við þeim hugsjónum sem flokkurinn var byggður á, eins og jafnari skiptingu auðs í samfélaginu.

Hörð gagnrýni á Blair hefur einnig risið vegna þátttöku Breta í „stríðinu gegn hryðjuverkum“ og innrásinni í Írak. Í kosningum 2005 tapaði flokkurinn miklu fylgi en hélt þó meirihlutanum. Gordon Brown leysti Blair af sem forsætisráðherra.       

Blair, Tony
Forsetar evrópska ráðsins
Leiðtogar breska Verkamannaflokksins
Áttund

Þessi grein fjallar um tónbil í tónfræði, sjá Áttund (tölvunarfræði) fyrir átta bita bæti.

Áttund í tónlist er tónbil sem spannar frá nótu að fyrsta náttúrulega yfirtóni sínum eða nótunnar sjálfrar áttund hærra eða lægra. Ef við mælum nótur í tíðni eða hertzum þá er áttund upp af A 440Hz (sem er litla a í tónfræði), A 880Hz (sem er einstrikað a, þ.e. a', í tónfræði) og áttund lægri væri A 220Hz (sem er stóra A í tónfræði). Við sjáum því að talan helmingast; A 440Hz tveimur áttundum neðar væri A 110Hz (440Hz/2 er 220Hz og 220Hz/2 er 110Hz).

Í skrifuðu og töluðu máli er búið að gefa áttundum nöfn til að aðgreina samnefndar nótur sem þarf að spila í mismunandi áttundum. Þar sem stafaröðin endurtekur sig þarf að aðgreina a frá a sem er áttund hærra. Við lítum til að mynda á mið-c sem er hvít nóta á miðju píanói. Þá til aðgreiningar var það nefnt einstrikað c eða c' og eru því allar nótur að næsta c fyrir ofan einstrikaðar nótur, frá og með næsta c eru allar nótur tvístrikaðar fram að þriðja c og þar fram eftir götunum.

Nöfn áttunda 
Súbkontra-C (͵͵C)
Kontra-C (͵C)
Stóra C (C)
Litla c (c)
Einstrikað c (c')
Tvístrikað c (c'')
Þrístrikað c (c''')
Fjórstrikað c (c'''')
Fimmstrikað c (c''''')

Tónfræði
Tónbil
Giuseppe Pella

Giuseppe Pella (18. apríl 1902 – 31. maí 1981) var ítalskur stjórnmálamaður, meðlimur í kristilega demókrataflokknum, fjármálaráðherra í ríkisstjórnum Alcide De Gasperi og forsætisráðherra Ítalíu eftir að De Gasperi sagði af sér í kjölfar þess að frumvarp hans um breytingar á kosningalöggjöfinni hafði verið fellt.

Pella var kjörinn á þing 1946 og varð fjármálaráðherra frá og með fjórðu ríkisstjórn De Gasperis. Hann varð forsætisráðherra í kjölfar afsagnar De Gasperis í ágúst 1953.

Í forsætisráðherratíð hans magnaðist spenna milli Ítalíu og Júgóslavíu vegna deilna um yfirráð yfir Trieste. Þær deilur voru leystar með samkomulagi 5. október 1954 með því að Ítalía hélt borginni, en Júgóslavía fékk allan suðurhluta þess svæðis sem tilheyrði frjálsa svæðinu Trieste.

Hann varð aftur ráðherra 1957 og 1960. Síðast var hann fjármálaráðherra í fyrstu ríkisstjórn Andreottis 1972.

Pella, Giuseppe
Pella 
Pella
Utanríkisráðherrar Ítalíu
Torah

Torah (תורה) er hebreska og þýðir "fræðsla," "kenning," eða "lögmál." Það er mikilvægasta rit í Gyðingdómi. Með hugtakinu Torah er oftast átt við fyrsta hluta Tanakh, það er fyrstu fimm bækur hebresku biblíunnar. Hugtakið er stundum notað sem almennt hugtak yfir öll helgirit Gyðingdóms og einnig munlega hefð. Kristnir guðfræðingar íslenska Torah venjulega sem "lögmálið".

Nöfn fyrstu fimm bókana á hebresku eru svo:
 בראשית, Bereishit: "Í upphafi skapaði...", 1. Mósebók 
 שמות, Shemot: "Þessi eru nöfn...", 2. Mósebók
 ויקרא, Vayikra: "Drottinn kallaði...", 3. Mósebók 
 במדבר, Bamidbar: "Drottinn talaði...", 4. Mósebók 
 (דברים, Devarim: "Þessi eru þau orð..", 5. Mósebók 

Torah er einnig þekkt sem Mósebækurnar eða fimmbókaritið sem upphaflega var átt við þær hirslur sem geymdu bókarollurnar fimm.

Fyrir trúaða Gyðinga er Torah venjulega álitin bókstafleg orð Guðs eins og hann opinberaði þau fyrir Móses.

Uppbygging 
Bækurnar fimm innihalda annars vegar samsteypt kerfi laga og reglna og hins vegar sögulega lýsingu á því sem varð Gyðingdómur.
Bækurnar fimm (sérstaklega sú fyrsta, fyrsti hluta annarrar, og mikið af þeirri fjórðu) eru einkum safn sagna fremur en listar yfir lög og reglur, en í þeim má samt finna allar helstu hugmyndirnar og hugtökin í Gyðingdómi. Fimmta Mósebókin er frábrugðin hinum fjórum og inniheldur skilnaðarræðu Móse til Gyðinga. 

Mörg lögmál Gyðingdóms eru ekki beinlínis nefnd í Torah heldur eru þau túlkanir eða þá hafa skapast og lifað í munnmælum og skráð að lokum í Talmud og Mishnah.

Sköpun og notkun Torah rollna 
Í helgiathöfnum eru Torah skrifuð á hebresku á bókarollu (á hebresku kallað "Sefer Torah"). Þær eru skrifaðar af mikilli nákvæmni af sérstökum skrifurum, enda er nánast útilokað að finna breytingar eða villur í þessum bókarollum hvort sem þær eru nýjar eða þúsund ára. Ástæðan er sú að hvert orð og hvert merki er álitið hafa guðdómlega merkingu, minsta fráhvarf muni þess vegna breyta allri Torah. 

Fyrir alla venjulega notkun er Torah prentuð eins og venjulegar bækur, oft með hebreska textanum annars vegar og þýðingum á önnur mál hins vegar.

Torah rollurnar er geymdar í heilagasta hluta samkunduhússins, í Örkinni (אֲרוֹן קֹדשׁ aron kodesh á hebresku.)

Tengt efni 
 Hvað táknar lögmálið í Biblíunni? Er það sama og torah hjá Gyðingum? Svar á Vísindavefnum
 The Torah
 Jewish Encyclopedia: Torah
 The Judaica Press Complete Tanach with Rashi
 TorahWeb.org - Archive of articles and lectures by leading contemporary Orthodox rabbis
Gyðingdómur
Trúarrit
Biblían
Lough Neagh

Lough Neagh ([lɔk ne], írska: Loch nEathach [lɔx ˈɲahax]) er stærsta stöðuvatn á Írlandi og jafnframt það stærsta á Bretlandseyjum, en það er um 388 km² að flatarmáli. Vatnið er um 30 km að lengd og um 15 km að breidd, og er staðsett í Norður-Írlandi, um 30 km vestur af Belfast. Vatnið er víða mjög grunnt, en það er að meðaltali 9 metrar að dýpt. Á dýpsta punkti er það um 25 metrar að dýpt. Sökum þess hve opið það er úr öllum vindáttum, og vegna þess hve grunnt það er, þá verður oft mjög stormasamt á vatninu.

Fimm af þeim sex sýslum sem eru í Norður Írlandi hafa strandlengju á vatninu, Antrim, Armagh, Londonderry, Down og Tyrone. Margir bæir eru við vatnið, m.a. Antrim, Toomebridge, Ballyronan, Lurgan, Craigavon og Magherafelt.

Írskar þjóðsögur segja frá því hvernig Lough Neagh var myndað af Fionn Mac Cumhaill þegar hann mokaði upp hluta af Írlandi í lófanum sínum og varpaði því í andstæðing sinn í Skotlandi.

Heimildir 

Írland
Stöðuvötn á Írlandi
Árnahellir

Árnahellir er hellir í Selvogi í Ölfusi. Hann er í Leitahrauni. Hann er á lista yfir náttúruvætti á Íslandi og var lokaður fyrir aðgengi almennings árið 1995 til verndar dropasteinsmyndunum í honum sem eru afar viðkvæmar. Hellirinn er nefndur eftir Árna B. Stefánssyni, augnlækni sem fann hellinn um 1985.

Heimildir 
 Ævintýramaður með auga fyrir hellum, Dagblaðið Vísir, bls. 28, 3. tbl, 96. árgerð, 4. janúar 2006.
 Surtur, 1999, ársrit nr. 7, Hellarannsóknafélag Íslands.

Hellar á Íslandi
Íslensk náttúruvætti
Sveitarfélagið Ölfus
Árni B. Stefánsson

Árni Björn Stefánsson (fæddur 3. mars 1949) er augnlæknir, kajakræðari og hellakönnuður.

Hann hefur skrifað allmikið um hella í blöð og tímarit og er baráttumaður um hellavernd. Íslenska náttúruvættið Árnahellir er nefnt eftir honum. Árni var fyrstur manna til að síga í hellinn í Þríhnúkum, sem er með stærstu slíkum hvelfingum í heimi, lóðrétt fall um eða yfir 120 metrar til botns.

Íslenskir hellakönnuðir
Íslenskir læknar
Tara (Írlandi)

Tara-hæð, (i. Teamhair na Rí, Hæð konunganna) er hæð við Boyne ánna, milli Navan og Dunshaughlin í Meath-sýslu í Leinster á Írlandi. Hæðin er sögufræg á Írlandi, en þar er sagt að Árd Rí Éireann (Hákonungur Írlands) hafi haft aðsetur. Á svæðinu er mjög mikið um fornminjar.

Tengt efni
 Írskar þjóðsögur
 Konungar Tara
 Gamla Uppsala — sambærilegur sögufrægur staður í Svíþjóð.

Landafræði Írlands
Írskar þjóðsögur