alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Listi Le Monde yfir 100 minnisstæðustu bækur aldarinnar

Listi Le Monde yfir 100 minnisstæðustu bækur aldarinnar er listi yfir 100 bestu bækur 20. aldar byggt á könnun sem franska dagblaðið Le Monde og verslunarkeðjan Fnac stóðu fyrir vorið 1999. 

Lesendur voru beðnir um að velja úr 200 bóka lista sem valinn var af blaðamönnum og bóksölum þau verk sem þeim þóttu minnisstæðust.

100 bækur aldarinnar

Tilvísanir

Tengt efni
Nóbelsverðlaun í bókmenntum - Camus, Steinbeck, Hemingway, Beckett, Sartre, Solzhenitsyn, Gide, García Márquez, Faulkner, Mauriac, Mann, Pirandello, Böll, Lagerlöf, Le Clézio og Perse
Pulitzer-verðlaunin - Steinbeck, Hemingway, Faulkner, Mitchell og Styron
Booker-verðlaunin - Kadare og Rushdie

Bókalistar
20. öldin
Verðlaun Jónasar Hallgrímssonar

Verðlaun Jónasar Hallgrímssonar eru bókmenntaverðlaun sem veitt eru árlega á Degi íslenskrar tungu 16. nóvember til einstaklinga sem hafa með sérstökum hætti unnið íslenskri tungu gagn í ræðu eða riti, með skáldskap, fræðistörfum eða kennslu og stuðlað að eflingu hennar, framgangi eða miðlun til nýrrar kynslóðar.

Þessi hafa hlotið Verðlaun Jónasar Hallgrímssonar:
 Vilborg Dagbjartsdóttir, skáld og grunnskólakennari, 1996
 Gísli Jónsson, menntaskólakennari, 1997
 Þórarinn Eldjárn, rithöfundur, 1998
 Matthías Johannessen, skáld og ritstjóri, 1999
 Magnús Þór Jónsson, Megas, tónlistarmaður, 2000
 Ingibjörg Haraldsdóttir, skáld og þýðandi, 2001
 Jón Böðvarsson, menntaskólakennari, 2002
 Jón S. Guðmundsson, menntaskólakennari, 2003
 Silja Aðalsteinsdóttir, bókmenntafræðingur, 2004
 Guðrún Helgadóttir, rithöfundur og fyrrverandi forseti Alþingis, 2005
 Njörður P. Njarðvík, prófessor, 2006
 Sigurbjörn Einarsson, biskup Íslands, 2007
 Herdís Egilsdóttir, kennari, 2008
 Þorsteinn frá Hamri, rithöfundur og skáld, 2009
 Vigdís Finnbogadóttir, velgjörðarsendiherra Sameinuðu Þjóðanna í tungumálum, fyrrverandi forseti Íslands og leikhússtjóri, 2010
 Kristín Marja Baldursdóttir, rithöfundur, 2011
 Hannes Pétursson, rithöfundur, 2012
 Jórunn Sigurðardóttir, dagskrárgerðarmaður, 2013
 Steinunn Sigurðardóttir, rithöfundur, 2014
 Guðjón Friðriksson, sagnfræðingur, 2015
 Sigurður Pálsson, skáld, 2016
Vigdís Grímsdóttir, rithöfundur, 2017
Eiríkur Rögnvaldsson, prófessor, 2018
Jón G. Friðjónsson, prófessor, 2019
Gerður Kristný, skáld, 2020
Arnaldur Indriðason, rithöfundur, 2021
Bragi Valdimar Skúlason, skáld, grín­isti, aug­lýsinga­maður og upp­fræðari, 2022

Íslensk bókmenntaverðlaun
Silja Aðalsteinsdóttir

Silja Aðalsteinsdóttir (f. 3. október 1943) er íslenskur bókmenntafræðingur, rithöfundur, ritstjóri og þýðandi. 

Silja lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1963, BA-prófi í íslensku og ensku frá Háskóla Íslands árið 1968 og kandídatsprófi í íslenskum bókmenntum frá Háskóla Íslands árið 1974. 

Silja er höfundur fjölda bóka, meðal annars ævisagna og bóka um íslenskar bókmenntir. Meðal bóka hennar eru námsbækurnar Bók af bók sem er sýnisbók íslenskra bókmennta frá siðaskiptum til 1918, ætluð til kennslu í framhaldsskólum og bókin Orð af orði, sem er bókmenntasaga og sýnisbók bókmennta fram til siðaskipta. Silja var um langt skeið ritstjóri Tímarits Máls og menningar, var ritstjóri Þjóðviljans um skeið og hafði umsjón með menningarefni í DV frá 1996-2003. 

Silja hlaut Íslensku bókmanntaverðlaunin árið 1995 fyrir bókina Skáldið sem sólin kyssti, ævisögu Guðmundar Böðvarssonar og Íslensku þýðingarverðlaunin fyrir þýðingu sína á Wuthering Heights eftir Emily Brontë árið 2006. Hún hlaut riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu árið 2015 fyrir framlag sitt til íslenskra bókmennta.

Eiginmaður Silju var Gunnar Karlsson (1939-2019) prófessor í sagnfræði við Háskóla Íslands og áttu þau tvær dætur.

Íslenskir bókmenntafræðingar

Tilvísanir 
Íslenskar konur
Íslenskir ritstjórar
Ritstjórar Þjóðviljans
Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík
Íslenskir þýðendur

Tenglar 

 Glatkistan [tónlistartengd umfjöllun]

Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu
Galtarviti

Galtarviti er viti sem stendur í Keflavík sem er vík út af Súgandafirði á Vestfjörðum. Enginn akvegur liggur að vitanum en þangað er hægt að komast gangandi, á snjósleða eða sjóleiðina ef veður er gott. Árið 1920 var reistur  viti og vitavarðarhús í Keflavík. Vitinn var lýstur með gasi og nauðsynlegt var að vitavörður væri á staðnum til að sjá um hann. Árið 1959 var reistur  nýr 10,7 m hár viti.  Orka til vitalýsingarinnar fékkst frá ljósavél og árið 1960 var reist lítil vatnsaflsstöð til að framleiða rafmagn fyrir staðinn.

í seinni heimsstyrjöldinni faldi Þjóðverjinn August Lehrmann sig í vitanum en hann starfaði einnig fyrir bóndann á Galtarvita. Þeir voru báðir handteknir af Bretum sumarið 1941, Lehrmann á Patreksfirði og  bóndinn á Galtarvita.

Heimild 
 Galtarviti 
 „Bretar handtaka sjö manns á Ísafirði“, Morgunblaðið 10.06.1941.

Vitar á Íslandi
August Lehrmann

August Lehrmann var þýskur ríkisborgari sem innlyksa á Íslandi á stríðsárunum. Hann kom til Íslands nokkrum misserum fyrir stríð og starfaði hjá Heiny Scheiter sem var með umboðssölu í Reykjavík. Lehrmann var staddur í Borgarnesi þegar Ísland var hernumið af Bretum 10. maí 1940 og var á suðurleið. Hann hringdi til Reykjavíkur og fékk þær fréttir að búið væri að handtaka alla Þjóðverja í Reykjavík og hafin leit að Þjóðverjum annars staðar á landinu. Lehrmann ákveður að fara huldu höfði og reyna að komast til Ísafjarðar. Hann fór fótgangandi milli bæja og byggðalaga og var kominn eftir þrjár vikur að Ísafjarðardjúpi.  

Breska herstjórnin hafði látið lesa upp tilkynningu í útvarpið um að allir Þjóðverjar sem staddir væru á Íslandi skyldu gefa sig fram við herstjórnina. Um mánaðarmótin maí-júní var Lehrmann staddur á Arngerðareyri við Ísafjarðardjúp og tók sér far með djúpbátnum til Ísafjarðar og leitaði þar til  Jóhanns Eyfirðings sem sendi hann í sumarbústað við Gilsbrekku á Súgandafirði. Var hann svo fluttur með bát norður í Hrafnsfjörð í Jökulfjörðum og gekk hann þaðan til Furufjarðar og var þar á bóndabæ í tvo mánuði en bóndinn þorði ekki að hafa hann lengur og sendi hann til Ísafjarðar. Þar leitaði Lehrmann til þýskrar konu Gertrud Hasler en fór síðan með Þorbergi vitaverði í Galtarvita í Keflavík við Súgandafjörð og dvaldi þar vetrarlangt en fór þaðan í apríl og reyndi að leynast á Vestfjarðakjálkanum. 21. maí kom hann vestur í Patreksfjörð og bjó í tjaldi upp í fjalli. Þar var hann handtekinn af Bretum og hafði þá farið huldu höfði í eitt ár. Breska herstjórnin handtók flesta þá sem höfðu liðsinnt honum eða skotið yfir hann skjólshúsi og fluttu þá úr landi.

Heimild 
 „Í felum milli Látrabjargs og Hornbjargs“, Vikan, 23 (27. tbl.) (06.07.1961), blaðsíða 4.

Ísland í seinni heimsstyrjöldinni
Arngerðareyri

Arngerðareyri er eyðibýli yst í Ísafirði í botni Ísafjarðardjúps á Vestfjörðum. Djúpvegur liggur framhjá húsinu upp á Steingrímsfjarðarheiði. Húsið sem enn stendur er reisulegt steinhús í kastalastíl. Það var upphaflega byggt fyrir kaupfélagsstjórann í Kaupfélagi Nauteyrarhrepps og í húsinu var frá fyrstu tíð rennandi vatn og  vatnssalerni. Þar var verslun, "umferðarmiðstöð", símstöð og skóli.
Verslun hófst á Arngerðareyri í kringum 1884 í eigu Ásgeirssens kaupmanns á Ísafirði og í umsjón Ásgeirs Guðmundssonar bónda á Arngerðareyri.
Djúpbáturinn sigldi frá Arngerðareyri til Ísafjarðar á meðan engir eða illfærir vegir voru um Ísafjarðardjúp. Arngerðareyri fór í eyði 1966 en til stendur að gera upp húsið.

Ísafjarðardjúp
Íslensk eyðibýli
Jóhann Eyfirðingur

Jóhann Jónsson Eyfirðingur (26. apríl 1877 – 20. október 1959) var skipstjóri og síðar kaupmaður á Ísafirði. Jóhann er fæddur að Hofi í Svarfaðardal. Hann stundaði sjómennsku 1892 til 1913 og var lengi formaður, fyrst í Eyjafirði og síðan í Bolungarvík. Hann flutti til Ísafjarðar árið 1917 og fékkst við verslun og útgerð.

Heimild 
 „Jóhann Eyfirðingur“, Sjómannablaðið Víkingur, 21 (11.-12. tbl.) (01.12.1959), blaðsíða 287

Íslenskir skipstjórar
Djúpbáturinn

Djúpbáturinn er bátur  sem var í ferjusiglingum á Ísafjarðardjúpi á meðan vegir um Djúpið voru engir eða illfærir. Síðasti djúpbátur var bílferja og var byggð ferjubryggja við Arngerðareyri. Djúpbáturinn  sinnti áætlunarferðum um Ísafjarðardjúp og sigldi milli Arngerðareyrar og Ísafjarðar og kom við í Æðey og Vigur. Einnig voru ferjusiglingar til Grunnuvíkur og fleiri staða á meðan byggð var þar.

Heimild 
 Er ráðherra reiðubúinn til viðræðna um hvernig tryggja megi rekstur bílaferju í Ísafjarðardjúpi, a.m.k. yfir erfiðustu vetrarmánuðina, þar til lagningu Djúpvegar er að fullu lokið?`

Tengt efni 
 Listi yfir ferjur í strandsiglingum á Íslandi

Samgöngur á Íslandi
Skip
Bílferjur
Östersund

Östersund er borg í Jämtland í Svíþjóð, á austurströnd vatnsins Storsjön. Íbúar eru um 51.000 (2017). Borgin var stofnuð á 18. öld.

Östersunds FK er knattspyrnulið borgarinnar sem stofnað var 1996.

Borgir í Svíþjóð
Magnús Þorsteinsson

Magnús Þorsteinsson (fæddur 6. desember 1961) er íslenskur athafnamaður og fjárfestir. Hann er fæddur á Djúpavogi og ólst upp á Egilsstöðum en faðir hans Þorsteinn Sveinsson var kaupfélagsstjóri. Magnús stundaði nám í Samvinnuskólanum og kynntist Björgólfi Guðmundssyni og Björgólfi Thor Björgólfssyni þegar hann var framkvæmdastjóri Viking Brugg á Akureyri. Magnús fór með þeim til Rússlands árið 1993 og var verksmiðjustjóri í Bravó bjórverksmiðjunni í Pétursborg. Magnús átti 14,5 % hlut í Samson og var stjórnarformaður í Avion Group sem keypti Eimskip af Burðarás.

Heimild 
 „Magnús kaupir Eimskip“, Frjáls verslun, 67 (4) (01.04.2005), bls. 34.

Íslenskir viðskiptamenn
Galdrakarlinn í Oz

Galdrakarlinn í Oz er barnasaga sem kom upphaflega út árið 1900. Sagan hefur verið kvikmynduð og lék Judy Garland þar aðalhlutverk Dorothy.

Bókaárið 1900
Ævintýri
Bókmenntir
Lindableikja

Lindableikja (fræðiheiti Salvelinus fontinalis) er laxfiskur.

Laxfiskaætt
Regnbogasilungur

Regnbogasilungur eða regnbogaurriði (fræðiheiti Oncorhynchus mykiss) er laxfiskur. Náttúruleg heimkynni sínum regnbogasilungs eru við vesturströnd Norður-Ameríku og er hann af sömu ættkvísl og kyrrahafslaxar. Á Íslandi fjölgar hann sér ekki út í náttúrunni.

Regnbogasilungur þolir meira hitasvið og þarf ekki eins hreint og súrefnisríkt vatn og urriði og bleikja. Regnbogasilung var dreift um alla Norður-Ameríku á nítjándu öld og var fluttur til Bretlands um 1880 til eldis í vötnum. Hann þótti skemmtilegri veiðifiskur en karpar og aborrar sem voru algengir í þessum vötnum. 

Regnbogasilungur var seinna fluttur til annarra Evrópulanda, hann var fluttur til Noregs 1908 og til Íslands um 1950. Stofninum á Íslandi var eytt vegna nýrnaveiki en var fluttur inn aftur. Regnbogasilungur berst hingað einnig öðru hvoru í sjó og koma þeir fiskar sennilega úr fiskeldi í Færeyjum. Regnbogasilungur er notaður í fiskeldi en einnig er honum sleppt í vötn til sportveiða. Regnbogasilungur hrygnir á vorin og hrognin klekjast á haustin og því lifa seiðin ekki af veturinn á norðlægum slóðum og er regnbogasilungur því aðeins eldisfiskur í Evrópu. Hann er vinsæll í fiskeldi því hann vex hratt og er ódýr í eldi. Hann verður 25 sm langur eftir 2-3 ár og um 1 kg eftir 3-4 ár. Hængar verða kynþroska eins til tveggja ára gamlir og hrygnur tveggja til þriggja ára.

Heimild

Tenglar 

Laxfiskaætt
Blákarpi

Blákarpi (fræðiheiti Polyprion americanus)  er fiskur af sækarpaætt.

Blákarpi er djúpsjávarfiskur sem finnst á 40-600 m dýpi og heldur sig í skipsflökum og hellum. Fiskarnir eru einir á ferð en ungviði hópast þó saman undir fljótandi hlutum. Blákarpi er vinsæll af sportveiðimönnum.

Heimild 

„Blákarpi“, Ægir 46 (5.-6. tbl.) (01.05.1953), bls. 138-9.

Perciformes
Lögmaður

Lögmaður er einnig nafn á íslensku stjórnsýsluembætti.

Lögmaður er lögfræðingur með málflutningsréttindi, það er að segja með réttindi til að flytja mál í dómsal. Almennt séð eru þeir taldir vera þeir einu sem mega flytja mál fyrir dómstólum með fáeinum undantekningum.

Lögfræði
Skjaddi

Skjaddi (fræðiheiti Alosa sapidissima) er fiskur af síldaætt. Hann lifir í sjó en gengur í ferskvatn til að hrygna. Skjaddi er algengur meðfram Atlantshafströnd Norður-Ameríku. Hann er vinsæll sportfiskur og er veiddur á flugu og spún en einnig á skjaddapílu.

Heimild 
 Skjaddi

Tilvísanir 

Síldfiskar
Dárafley

Dárafley eða fíflaskip er táknsaga (allegoría) í vestrænum bókmenntum og listum sem dregur upp mynd af skipi fullu af vitfirringum og fáráðlingum sem rekur stefnulaust norður og niður. 

Michel Foucault leit í skrifum sínum á dárafleyið eins og meðvitund um syndir og illsku í hugarheimi miðalda og ímynduðu landslagi Endurreisnarinnar.

Tenglar 

 „Í leit að engli tímans“, Fréttablaðið 4 (165. tbl.) (19.06.2004), blaðsíða 46.

Orðtök
Útisetur

Útisetur. Samband geðlækninga, bókmennta og siðmenningar er bók um ritdeilu frönsku heimspekinganna Michels Foucaults og Jacques Derrida um gildi sturlunar í menningu Vesturlanda þar sem tekist er  á um forsendur vestrænnar skynsemi, tengsl listar og brjálsemi, stöðu geðlækninga og ystu mörk tungumálsins. Ritstjóri bókarinnar er Matthías Viðar Sæmundsson.

Nafn bókarinnar er  sótt í Jónsbók en þar er talað um óbótamenn sem líflátnir voru fyrir „fordæðu ok forneskjuskap ok spáfarir allar ok útisetur at vekja tröll upp eðr fremja heiðni“.

Heimild 
 Þröstur Helgason, „Að víkka út vitundina“, Morgunblaðið, 87 (52. tbl.) (04.03.1999), blaðsíða 26.
Matthías Viðar Sæmundsson

Matthías Viðar Sæmundsson (23. júní 1954 – 3. febrúar 2004) var  bókmenntafræðingur og dósent í íslensku við Háskóla Íslands. Hann tók B.A.próf frá  Háskóla Íslands í bókmenntafræði og íslensku og cand.mag.-próf í íslenskum bókmenntum og stundaði nám í samanburðarbókmenntum við háskólann í háskólann í Montpellier í Frakklandi árið 1978. 

Matthías Viðar var umsjónarmaður menningarþátta í Sjónvarpinu, bókmenntagagnrýnandi og flutti pistla um menningarmál. Hann samdi nokkrar bækur og ritstýrði öðrum og gerði heimildarmyndir fyrir sjónvarp. Matthías Viðar var stofnaði vefritið Kistan.is árið 1999.

Heimild 
 Morgunblaðið 5. febrúar 2004

Íslenskir bókmenntafræðingar
Rebekkuuppþotin

Rebekkuuppþotin voru mótmælaaðgerðir í suður- og miðhluta Wales á Bretlandseyjum á árunum 1839 til 1843. Bændur og landbúnaðarverkamenn mótmæltu óréttlátum sköttum. Mótmælendur sem oft voru karlmenn sem klæddust kvenmannsfötum mótmæltu við tollhlið þar sem þau voru tákn skattheimtu og tolla. Uppþotin hættu fyrir 1844 en þá samþykkti þingið lög sem léttu af gjöldum. Mótmælendur kölluðu sig dætur Rebekku og vísuðu til 1. Mósebókar 24:60 þar sem segir: Þau blessuðu Rebekku og sögðu við hana: „Systir vor, vaxi af þér þúsundir þúsunda og eignist niðjar þínir borgarhlið fjandmanna sinna!“
Snjóhús

Snjóhús er lítill skáli byggður úr snjó. Á eskimótungumálum heitir snjóhús iglu en það orð á rætur að rekja til orðsins igdlu, sem þýðir „hús“. Bygging á snjóhúsi krefst reynslu en byggja má þau á stuttum tíma ef rétti snjórinn er tiltækur. Hvolfþakið á snjóhúsi er myndað með því að setja saman röð útskorinna snjókubba í spíralmynstri. Flest snjóhús eru með niðurgröfnum inngangsgöngum og snjóbekkjum inni til að sitja eða sofa á. Veggirnir eru þaktir innan með skinnum og vatn, sem frýs í þunnt yfirlag heldur þeim saman og styrkir alla bygginguna. Stundum getur hitastigið inni í snjóhúsi náð allt að 20° í réttum aðstæðum og þar að auki koma snjóhús að miklu gagni í illviðrum. Snjóhús hafa verið notuð um aldir sem bráðabirgðaskýli, en stærri snjóhús hafa Inúítar, bæði á Grænlandi og í Ameríku notað sem íveruhús á vetrum.

Tegundir 
Hjá Inúítum var að finna þrjár mismunandi gerðir snjóhúsa sem voru notaðar á mismunandi hátt. Smæstu gerðina notaði fólk sem tímabundið skýli þegar það var á veiðum langt frá næstu mannabyggð. Slíkt snjóhús var aðeins notað í einn eða tvo daga. Stærri gerð gat hýst eina eða tvær fjölskyldur til lengri tíma. Þau snjóhús voru oftast reist mörg saman í eins konar litlum þorpum. Stærsta gerðin var svo tímabundnar byggingar sem voru notaðar fyrir sérstaka atburði, veislur, dansa og samkomur af öðru tagi. Oftast voru þau gerð úr nokkrum samtengdum rýmum.

Byggingarefnikr´kja 

Snjórinn sem er notaður við byggingu snjóhúss á að vera nægilega samanbarinn til að hægt sé að skera hann í kubba og að þeir haldist saman í spíralmynstrinu. Hentugasti snjórinn er sá sem myndast hefur í skafrenningi, því sá er oft samþjappaður og endingargóður því snjókristallarnir krækjast saman. Einnig þarf að vera nóg loft í snjónum til þess að hann einangri húsið frá kuldanum úti. Holan sem verður til þegar snjókubbarnir eru skornir upp er notuð sem grunnur fyrir húsið. Niðurgrafinn inngangur tryggir að kalt loft sogist ekki inn í húsið og að hlýtt loft komist ekki út. Stundum er þunn ísrúða sett í vegg sem eins konar gluggi.

Meginreglurnar á bak við byggingu snjóhúsa eru þaulhugsaðar. Snjóhúsið er byggt með því að raða æ smærri snjókubbum saman í spíral sem heldur sjálfum sér uppi og, þegar byggingu er lokið, stenst vel utanaðkomandi álag. Til dæmis getur hvolfþakið haldið uppi þunga einnar manneskju án þess að hrynja. Þegar hiti er kominn í húsið bráðnar ísinn á veggjunum að innanverðu, en frýs svo aftur í þunnt yfirlag, sem styrkir alla bygginguna.

Snjóskýli eru svipuð snjóhúsum og eru grafin inn í stóra snjóskafla sem skafið hefur í, en þau eru ekki eins sterk og snjóhús.

Heimild 
 

Inúítar
Hús
Bundið slitlag

Bundið slitlag er fast vegyfirborð sem samanstendur annað hvort af malbiki, steinsteypu eða annars konar klæðningu. Á Íslandi voru 5.308 kílómetrar af þjóðvegum með bundnu slitlagi í árslok 2012. Malbik er notað á umferðarþyngstu vegi en klæðning á þá fáfarnari.
Lífvald

Lífvald er hugtak sem mótað er af  Michel Foucault. Það byggir á hugmyndum um að samfélagið hafi breyst úr einveldi miðalda þar sem yfirvöld höfðu dauðavald yfir fólki, gátu ákveðið hver lifði og hver dó yfir í ögunarsamfélag hins iðnvædda kapítalisma og sé núna að breytast í stýringarsamfélag þar sem viðmið valds færist í að vera lífið sjálft og hvernig því er lifað.

Heimildir 
 Hjörleifur Finnsson, „Af nýju lífvaldi: Líftækni, nýfrjálshyggja og lífsiðfræði“, Hugur 15 (1) (2003, útg. 01.01.2004), bls. 174 - 196.
 „Valdabrölt 1: Lífvald“, umfjöllun á Rás 1

Heimspeki
Stjórnmálafræði
Empire (bók)

Empire eða Veldið er bók eftir Michael Hardt og Antonio Negri sem kom út árið 2000. Höfundar skýra þar eðli valds og nota hugtakið lífvald yfir vald sem birtist sem ítök í öllu lífi bæði nýtingu valds til framleiðslu á vörum og til tímgunar, ósýnilegt vald sem umlykur allt.

Í bókinni er lýst umbreytingu frá heimsvaldastefnu nútímans sem byggist í kringum þjóðríki til póstmódernískt netkerfis sem höfundar kalla Veldið sem nær yfir allt líf út út fyrir þjóðríkin án þess að hafa neina miðju. Heimsskipan einkennist af íhlutun (e. intervention) sem alltaf birtist sem undantekning, það þurfi að gera innrásir í ríki til að stilla til friða. Veldið sé ekki heimsvaldastefna einstakra ríkja heldur lífrænt yfirþjóðlegt valdanet án miðju og ytra borðs. Andófshreyfingar geta ekki barist við ósýnilegan óvin sem þó umlykur allt heldur verið dreifðar og ósamstæðar og lagt til atlögu hvar sem er. Höfundar telja þjóðríkið búið að vera og andófshreyfingar þurfi að ná saman í stóru netkerfi. Andóf verði ummyndað framhald af byltingarhreyfingum 20. aldar.

Heimildir 
 Hjörleifur Finnsson, „Af nýju lífvaldi: Líftækni, nýfrjálshyggja og lífsiðfræði“, Hugur 15 (1) (2003, útg. 01.01.2004), bls. 174 - 196.
 Viðar Þorsteinsson, „Hið nýja veldi“, Lesbók Morgunblaðsins 26. júlí 2003, bls. 10.
 Lífpólitísk framleiðsla, Hugur, 1. tölublað (01.01.2004), Blaðsíða 150

Bandarískar bókmenntir
Bókaárið 2000
Arlie Russell Hochschild

Arlie Russell Hochschild  (fædd 15. janúar 1940) er bandarískur félagsfræðingur og fyrrum prófessor við Berkeley-háskólann í Kaliforníu. Meðal ritverka hennar eru: The Managed Heart, The Second Shift, The Time Bind og The Commercialization of Intimate Life. Hún var annar ritstjóra greinasafnsins Global Woman: nannies, maids and sex workers in the new economy. Seinasta bók hennar The Outsourced Self: Intimate Life in Market Times var valin af riti bandarískra bókaútgefenda sem ein af bestu bókum ársins  2012 og birtist síðasti kaflinn í The New York Times (5. maí 2012). Hochschild rannsakar tilfinningar og tilfinningastjórn og reglur tilfinningalífs í bandarískum fjölskyldum, á vinnustöðum og í samskiptum milli fólks sem staðsett er mismunandi stöðum.

Í námi sínu hreifst Hochschild af ritverkum félagsfræðingsins C. Wright Mills sem skrifaði bókina In White Collar en þar segir Mills að við seljum persónuleika okkar og ákvað að bæta um þar sem Mills virtist gera ráð fyrir að fólk hefði persónuleika og Hochschild setti fram tilgátu að tilfinningalíf og gleði, sorg, reiði, afbrýðisemi og örvænting væri félagsleg fyrirbæri. Í sérhverri menningu væru til staðar frumgerðir tilfinningastrengja sem við gætum stillt okkar eigin innri strengi eftir. Menning viðurkennir tilfinningu með því að setja fram hvaða mögulegu tilfinningar er hægt að bera.

Í bókinni In The Managed Heart vitnar hún í rithöfundinn Milan Kundera sem skrifaði að tékkneska orðið „litost“ merkti óendanleg löngun sem blönduð er eftirsjá og trega tilfinning sem væri ekki eins í neinu öðru tungumáli. Fólk sem er ekki af tékkneskum uppruna getur vissulega fundið þessa sömu tilfinningu en hefur ekki á sama hátt fengið hvatningu til að opna á tilfinninguna og viðurkenna tilvist hennar, heldur frekar vanist á að taka ekki eftir henni og bæla hana niður.  Við höfum hugmynd um hvað tilfinning er og hvað tilfinning ætti að vera. Við ættum að reiðast einhverju og við ættum að gleðjast yfir einhverju eins og að vinna verðlaun. Með þessu erum við að reyna að hemja tilfinningar og fylgja tilfinningareglum sem standa djúpum rótum í menningu, við reynum að vera glöð í samkvæmi og sorgmædd í jarðarförum.

Hochschild, Arlie Russell
Flug Loftleiða LL 001

Flug Loftleiða nr. LL 001 var leiguflug Loftleiða sem brotlenti við aðflug að flugvellinum í Colombo í Sri Lanka þann 15. nóvember 1978. Mikið þrumuveður var á svæðinu á þeim tíma og lenti flugvélin í kókospálmaakri um 6 kílómetrum frá flugvellinum. 183 létust en 79 lifðu af og er talið að þetta hafi verið mesta slys sem hafi átt sér stað í íslenskri flugsögu. Stjórnvöld í Sri Lanka gáfu út skýrslu um slysið þar sem stóð að orsökin væri líklega sú að áhöfnin hefði ekki farið eftir réttum aðflugsferlum. Íslensk og bandarísk stjórnvöld voru ekki á sama máli og vildu meina að orsökin hefði legið í biluðum tækjabúnaði á flugvellinum og einnig vegna flugstjórnar.

Tenglar
(EN) "Report of the Commission of Inquiry appointed by His Excellency the president to inquire into the causes and circumstances in which Loftleider Icelandic Airways aircraft DC-8-63F TF-FLA met with an accident in the vicinity of the Katunayake Airport on 15th November 1978." ( ) - Posted on the website of the Civil Aviation Authority of Sri Lanka
Óttar Sveinsson. "ÚTKALL Leifur Eiríksson brotlendir."
(EN) Pre-crash photos from Airliners.net

1978
Flugslys
Blóðþrýstingur

Blóðþrýstingur er sá þrýstingur sem blóðið beitir á veggi æðakerfisins. Mestur af þessum þrýstingi kemur til vegna krafts frá hjartanu þegar það dælir blóði.  

Þegar talað er um blóðþrýsting á fólk vanalega við þrýstinginn í stóru slagæðunum. Þar sem þrýstingur sveiflast til vegna samdráttar hjartans eru tveir hlutir athugaðir: mesti þrýstingur sem mælist þegar hjartað slær (slagþrýstingur) og lægsti þrýstingur sem mælist milli tveggja hjartslátta (fylliþrýstingur). 

Eðlilegur slagþrýstingur er á bilinu 120 mmHg til 130 mmHg. Eðlilegur fylliþrýstingur er á bilinu 80 mmHg til 85 mmHg. Þegar þrýstingur fer yfir þessi mörk er talað um háþrýsting.

Athugasemdir 

Heilsa