alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Ayahuasca

Ayahuasca er jurtaseyði sem notað er af andalæknum í Suður-Ameríku til að falla í draumleiðslu. Það er bruggað úr vínviðnum Banisteriopsis caapi og fleiri jurtum svo sem runnanum Psychotria viridis, runnanum Diplopterys cabrerana.

Vímuefni
Þriðji orkupakkinn

Þriðji orkupakki Evrópusambandsins (nefnt „pakki“ því þetta er safn af reglum) er lagabálkur sem lýtur að sameiginlegum orkumarkaði innan Evrópusambandsins (ESB) og evrópska efnahagssvæðisins (EES). Lagasetningunni er ætlað að efla samkeppni, einkum yfir landamæri, á mörkuðum fyrir gas og raforku, og auka sjálfstæði eftirlitsstofnana á orkumarkaði. Hún tók gildi innan Evrópusambandsins árið 2009 en hefur enn ekki tekið gildi innan evrópska efnahagssvæðisins.

Regluverkið kveður m.a. á um að skilja skuli að eignarhald raforkuvinnslunnar annars vegar og flutningskerfisins hins vegar, og að stofnuð verði sameiginleg orkustofnun (ACER) sem hafi eftirlit með hinum samevrópska markaði og leysi úr ágreiningi milli eftirlitsstofnana í aðildarlöndum vegna samtenginga yfir landamæri.

Þriðji orkupakkinn var lagður fram á Alþingi í apríl 2019. Ísland þarf að ræða löggjöfina þar sem landið er eitt af þeim þremur löndum (ásamt Noregi og Liechtenstein) sem eru á evrópska efnahagssvæðinu en ekki í Evrópusambandinu. Orkumálefni falla undir EES-samninginn. Ísland, Noregur, og Liechtenstein þurfa öll að samþykkja orkupakkann til þess að hann taki gildi.

Deilur á Íslandi 
Orkupakkinn hefur verið umdeildur á Íslandi þar sem áhyggjur eru uppi um að hann geti stuðlað að breytingum á eignarhaldi orkufyrirtækja eða þvingað fram lagningu sæstrengs til meginlandsins í þeim tilgangi að selja raforku úr landi, og að það feli í sér framsal framkvæmdavalds til eftirlitsstofnunar EFTA. Nokkrir prófessorar við Háskóla Íslands á sviði orku- og auðlindamála gáfu út skýrslu þar sem þeir lýstu samningnum sem varasömum, en sérfræðingar sem stjórnvöld hafa leitað til telja í álitsgerðum sínum að þessar áhyggjur séu óþarfar.

Tilvitnanir 

Evrópusambandið
Amalasúnta

Amalasúnta (u.þ.b. 495 – 30. apríl 534/535) var leiðtogi Austgota frá árunum 526 til 534 og ríkjandi drottning frá 534 til 535. Hún var yngsta dóttir Teódórs mikla. Hún hafði gildi og dyggðir Rómverja í hávegum. Hún er þekktust fyrir stjórnmálasamband sitt við Justinianus I, sem átti eftir að gera innrás í Ítalíu til að hefna fyrir morðið á henni.

Æviágrip 
Árið 515 giftist Amalasúnta manni að nafni Eutharic (u.þ.b. 480 – 522). Samkvæmt heimildum var hann einnig af austgotneskum aðalsættum, frá svæðinu sem heitir Spánn í dag. Föður Amalasúntu, Teódóri mikla, fannst mikilvægt að hún skildi giftast manni af voldugri konungsætt til þess að auka völd eigin fjölskyldu.

Amalasúnta var mikil menntakona og þekkt fyrir mikla almenna þekkingu. Hún lærði þrjú tungumál, latínu, grísku og gotnesku. Auk þess nam hún heimspeki og þótti ekki standa Salómoni konungi að baki hvað visku varðaði. Samtímaheimildir herma að Amalasúnta hafi verið hamingjusöm og þolinmóð kona, en þó var gert meira úr stjórnhæfileikum hennar en kvenlegum dyggðum sem er óvenjulegt fyrir austgotneska prinsessu.

Eiginmaður Amalasúntu dó á fyrstu árum hjónabandsins en áður höfðu þau eignast tvö börn,  Athalaric og Matasúnta. Seinna, eða u.þ.b. árið 550, giftist Amalasúnta Germanusi sem var herforingi í Austrómverska ríkinu. Þegar faðir Amalasúntu lést tók sonur hennar við hásætinu, aðeins 10 ára gamall. Amalasúnta stjórnaði í hans nafni og hafði mikil áhrof á stjórn ríkisins. Amalasúnta var óhrædd við að beita ströngum stjórnaraðferðum. Eitt sinn dæmdi hún 3 gotneska aðalsmenn til dauða og lét taka þá af lífi. Amalasúnta var aldrei vinsæl á meðal þegna sinna. Hún var sett í stofufangelsi á eyjunni Martana í Toskana og var drekkt í baðkari árið 534 eða 535.

Tenglar 
 

Gotar
Heilagur Patrekur

Heilagur Patrekur var kristniboði á ármiðöldum og verndardýrlingur Írlands. Patrekur fæddist í lok 4. aldar og er talinn hafa látist á seinni hluta 5. aldar en dánardagur hans er 17. mars. Patrekur ólst upp við þorpið Bannavem Taburniae sem var á rómversku yfirráðasvæði á vesturströnd Bretlands. Tvö merkisrit eru til eftir Patrek sjálfan á latínu, Confessio, Játning, Yfirlýsing, og Epistola ad miletes Coroticui, Bréf til hermanna Coroticusar. Heilagur Patrekur er talinn ásamt fleirum hafa  kristnað Írland á 5.öld.

Æviágrip 
Þegar Patrekur var 16 ára gamall var hann tekinn í þrældóm til Írlands. Þar var hann látinn gæta sauða á stað sem að núna heitir Patreksfjörður. Eftir sex ár í þrældómi slapp hann og sneri aftur til Englands. Þar menntaði hann sig í kristnum fræðum. Þegar hann var búinn að því fékk hann þörf til að  snúa aftur til Írlands til þess að boða kristna trú. Hann fékk Íra til þess að taka upp kristna trú sem að þeir gerðu á árunum 430-460. Írsk kristni þróaðist án tengsla við kaþólsku kirkjuna á tímum þjóðflutninganna á miðöldum. Miðstöðvar írsku kirkjunnar voru klaustur. Patreksdegi er fagnað sem þjóðhátíðardegi írska lýðveldisins, sem frídegi á Norður-Írlandi og víða í veröldinni þar sem írsk ítök eru. Nú halda Írar hátíðlega upp á dag Heilags Patreks 17. mars ár hvert.

Í írskri þjóðtrú er sagt að Patrekur hafi rekið alla snáka í burtu frá Írlandi. Patrekur á að hafa notað staf sinn til að reka alla snáka og önnur skriðdýr á Írlandi út í hafið þegar þau trufluðu hann við 40 daga föstu. Fornleifarannsóknir benda þó til þess að snákar hafi aldrei verið á Írlandi frá ísöld. Kenningar hafa verið lagðar fram um að snákagoðsögnin sé ekki bókstafleg og eigi við að Patrekur hafi rekið drúída (þ.e.a.s. heiðni) frá Írlandi.

Staðreyndir um Heilagan Patrek. 
1.      Heilagur Patrekur var ekki írskur heldur enskur

2.      Blár en ekki grænn er talinn vera litur heilags Patreks 

3.      Þriggja laufa smárinn er ekki tákn Írlands

4.      Dagur Heilags Patreks var áfengislaus þar til ársins 1970.

Tilvísanir

Kristnir dýrlingar
Dunaliella salina

Dunaliella salina er tegund saltelskandi grænna örþörunga sem finnast sérstaklega í eða við tjarnir með sjávarsalti. Fáar lífverur þola seltu eins og D. salina gerir í salttjörnum. Til að lifa af hafa frumurnar hátt innihald betakarótíns til varnar kröftugu ljósi, og mikið magn glýseróls til varnar osmótísks þrýstings. Tegundin þrífst í vatni með 3 til 31% salti og með sýrustigI á milli 1 og 11.

Saga
Dunaliella salina var nefnd af E.C. Teodoresco frá Búkarest eftir upprunalegum fundarmanni tegundarinnar, Michel Felix Dunal, sem fyrstur skráði tegundina opinberlega frá saltvatnstjörnum í Montpellier í Frakklandi 1838. Upphaflega nefndi hann lífveruna Haematococcus salinus og Protococcus. Lífverunni var að lokum lýst sem nýrri, aðskilinni ættkvísl samtímis af Teodoresco og Clara Hamburger frá Heidelberg í Þýskalandi 1905. Teodoresco var fyrstur til að gefa út greininguna, svo hann fær yfirleitt heiðurinn fyrir flokkunina.

Tilvísanir

Viðbótarlesning

 Borowitzka, M.J. & Siva, C.J. (2007). The taxonomy of the genus Dunaliella (Chlorophyta, Dunaliellales) with emphasis on the marine and halophilic species. Journal of Applied Phycology 19: 567-590.
 Chen H., Lu Y. and Jiang J. “Comparative Analysis on the Key Enzymes of the Glycerol Cycle Metabolic Pathway in Dunaliella salina under Osmotic Stresses.” PLoS ONE, 2012, DOI: 10.1371/journal.pone.0037578
 Massjuk, N.P. & Lilitska, G.G. (2011). Dunaliellales. In: Algae of Ukraine: diversity, nomenclature, taxonomy, ecology and geography. Volume 3: Chlorophyta. (Tsarenko, P.M., Wasser, S.P. & Nevo, E. Eds), pp. 152–157. Ruggell: A.R.A. Gantner Verlag K.-G..
 Mixed Carotenoids. Rejuvenal healthy aging, n.d. Web. 22 Nov 2012.
 Shariati M., Hadi M.R. “Microalgal Biotechnology and Bioenergy in Dunaliella” Biomedical Engineering, 2011. DOI: 10.5772/19046
 Smith D., Lee R., Cushman J., Magnuson J., Tran D. and Polle J.” The Dunaliella salina organelle genomes: large sequences, inflated with intronic and intergenic DNA.” BMA Plant Biology, 2010. DOI: 10.1186/1471-2229-10-83
 Zhao, R., Cao, Y., Xu, H., Lv, L., Qiao, D. & Cao, Y. (2011). Analysis of expressed sequence tags from the green alga Dunaliella salina (Chlorophyta). Journal of Phycology 47(6): 1454-1460.

Ytri tenglar
 Guiry, M.D.; Guiry, G.M. (2008). "'Dunaliella salina'". AlgaeBase. World-wide electronic publication, National University of Ireland, Galway.
 MicrobeWiki reference on Dunaliella salina

Grænþörungar
Chlamydomonadales
Dunaliella

Dunaliella er ættkvísl af þörunga ættinni Dunaliellaceae. Dunaliella sp. eru hreyfanlegir, einfrumungar, staf- til egglaga (9−11 µm) grænþörungar (Chlorophyta) sem eru algengir í saltvatni.  Þeir eru auðveldir í ræktun og mynda ekki klumpa eða þræði.

Tegundir
Þekktasta tegundin er hin saltþolna Dunaliella salina. Ný tegund af Dunaliella var uppgötvuð í Atacamaeyðimörkinni 2010. Sú tegund er talin lifa af á raka sem safnast á köngulóavefjum.

Tilvísanir

Viðbótarlesning

Ytri tenglar

Dunaliella tertiolecta

 Ultrastructure of Dunaliella tertiolecta Cells Grown under Low and High CO2 Concentrations.
 In vitro inhibition of the replication of haemorrhagic septicaemia virus (VHSV) and African swine fever virus (ASFV) by extracts from marine microalgae Dunaliella tertiolecta].

Grænþörungar
Mjúkfura

Mjúkfura (fræðiheiti: Pinus armandii) er furutegund ættuð frá Kína, þar sem hún kemur fyrir frá suður Shanxi vestur til suður Gansu og suður til Yunnan, með stofna í Anhui. Hún vex í 2.200–3.000 m hæð í Taívan og nær einnig lítið eitt í norður Búrma. Á kínversku er hú þekkt sem „Huafjalls-fura“ ().

Hún vex í 1.000–3.300 m hæð, með lægri hæðirnar aðallega í norðurhluta svæðisins. Tréð nær 35 m hæð, með stofn að 1 m í þvermál.

Lýsing

Barrnálarnar eru fimm saman í búnti með blaðslíðri sem fellur af. Barrið er 8–20 sm langt. Könglarnir eru 9–22 sm langir og 6–8 sm breiðir, með stífu og þykku köngulhreistri. Fræin eru stór 10–16 mm löng og með vott af væng; þeim er dreift af hnotkrákum. Könglarnir þroskast á öðru ári.

Afbrigði
Tegundin er með tvö eða þrjú afbrigði:
 Pinus armandii var. armandii. Allt útbreiðslusvæðið að frátöldum neðangreindum.
 Pinus armandii var. mastersiana. Fjöll mið Taívan.
 Pinus armandii var. dabeshanensis. Dabiefjöll á mörkum Anhui-Hubei. Þetta afbrigði er stundum talið aðskilin tegund, Pinus dabeshanensis. Til að bæta á óvissuna þá skráir Flora of China hana sem P. fenzeliana var. dabeshanensis.

IUCN hefur skráð var. dabeshanensis (flokkuð sem Pinus dabeshanensis) viðkvæma tegund og var. mastersiana sem tegund í hættu.

Pinus armandii hefur einnig verið tilkynnt frá Hainan við  suðurströnd Kína, og á tvemur eyjum suður af Japan, en þessar tegundir eru frábrugðnar að mörgu leiti og eru nú taldar sjálfstæðar tegundir; Pinus fenzeliana og Pinus amamiana.

Nytjar
Fræjunum af Pinus armandii er safnað og seld sem furuhnetur. Hinsvegar eru það þessi fræ sem valda "pine mouth syndrome". Viðurinn er nýttur í byggingar; tegundin er mikilvæg í skógrækt á sumsstaðar í Kína. Hún er einnig ræktuð til skrauts í Evrópu og Norður-Ameríku. Fræðiheitið er til heiðurs franska trúboðanum og náttúrufræðingnum Armand David, sem fyrst kynnti tegundina í Evrópu.

Kínversk menning
Tréð er talið vegna sígræns barrs talið vera tákn um langlífi og ódauðleika. Trjákvoðan er talin lifandi sálarefni, samsvarandi blóði í dýrum og mönnum. Í Kína til forna, reyndu taóistískir leitendur eilífrar æsku lengja líf sitt með áti á kvoðunni. Sagnir segja að Qiu Sheng (仇生) sem lifði á tímum Chengtang af Shang (kínverska: 商成汤王) (ríkti 1675–1646 BCE), hafi sagt langlífi sitt af völdum trjákvoðunnar. Shouxing, kínverski guð langlífis (kínverska: 寿星), er yfirleitt sýndur standandi við furu, á meðan rauðhöfða trana situr í greinum trésins. Í hefðbundnu táknletri af "gleði, heiður og langlífi" (kínverska: 福禄寿三星), er furan tákn langlífis, á sama hátt og leðurblaka táknar heill vegna hljóðlíkingar við kínverska táknið fyrir heppni (kínverska: 福). Sveppur sem kínverjar nefna Fu Ling vex á rótum furunnar, og er talinn af kínverjum halda frá tilfinningum hungurs, lækna sjúkdóma og lengja líf.

Tilvísanir

Ytri tenglar
 Pinus armandii cone photos (scroll ¾ way down page)
 Gymnosperm Database

Furur
Barrtré
1. deild kvenna í knattspyrnu 1999

Leikar í 1. deild kvenna í knattspyrnu hófust í 18. sinn árið 1999.

A riðill

Liðin

Staðan í deildinni

Stigatafla 

 Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur

Töfluyfirlit

Markahæstu leikmenn

B riðill

Liðin

Staðan í deildinni

Stigatafla 

 Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur

Töfluyfirlit

Markahæstu leikmenn

C riðill

Liðin

Staðan í deildinni

Stigatafla 

 Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur

Töfluyfirlit

Markahæstu leikmenn

Úrslitakeppnin

Stigatafla 

 Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur

Töfluyfirlit

Aukakeppni

Heimild 
 Mótalisti KSÍ. Skoðað 20. nóvember 2018.

Tilvísanir og heimildir 

1. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi
Knattspyrna á Íslandi
Pinus ayacahuite

Pinus ayacahuite er fura ættuð frá fjöllum suður Mexíkó og vestur Mið-Ameríku, í Sierra Madre del Sur og austurenda Eje Volcánico Transversal, milli 14° og 21° breiddargráðu í mexíkósku ríkjunum Guerrero, Oaxaca, Puebla, Veracruz og Chiapas, og í Gvatemala, El Salvador og Hondúras. Hún vex á tiltölulega rökum svæðum með sumarrigningum, hins vegar er hún syðst og austast á mjög rökum svæðum – hún þarfnast sólar og jarðvegs með góðu afrennsli. Meðalhitinn þar sveiflast frá 19 til 10 °C á ári. Það hefur hins vegar þolað að hitinn fari niður í -30 °C í Skotlandi og Pennsylvaníu.

Lýsing 
Pinus ayacahuite er stórt tré, og nær oft 30 til 45 m hæð og einstaka sinnum 50 m hæð. Barrnálarnar eru 5 saman með skammæu blaðslíðri. Þær eru fínsagtenntar, 9–16 sm langar. Könglarnir eru langir og grannir, 15–40 sm langir og 4–6 sm breiðir (lokaðir), opnir eru þeir 6–10 sm breiðir; köngulskeljarnar eru þunnar og sveigjanlegar. Fræin eru smá, 6–8 mm löng, og eru með langan og grannan væng, 18–25 mm langan.

Hún er í meðallagi næm fyrir ryðsveppinum (Cronartium ribicola), en hefur í ræktun reynst minna næm en aðrar amerískar "hvítfurur" (í deildinni Quinquefoliae)  (sjá t.d. hvítfuru og sykurfuru).

Undirtegundir 

Tegundin skiftist í eftirfarandi undirtegundir:
 Pinus ayacahuite var. ayacahuite Ehrenb.
 P. ayacahuite var. veitchii (Roezl) Shaw
 P. ayacahuite var. brachyptera Shaw (endurflokkuð sem Pinus strobiformis Engelm.)

Litningatalan er 2n = 24.

Tilvísanir

Heimildir
Dvorak, W. S., G. R. Hodge, E. A. Gutiérrez, L. F. Osorio, F. S. Malan and T. K. Stanger. 2000. Pinus tecunumanii. In: Conservation and Testing of Tropical and Subtropical Forest Species by the CAMCORE Cooperative. College of Natural Resources, NCSU. Raleigh, NC. USA.
Richardson D.M. (Ed) 2005. Ecology and biogeography of Pinus. Department of Conservation. South Island Wilding Conifer Strategy. New Zealand.
Chandler, N.G. Pulpwood plantations in South Africa. Proc. Aust. Paper Indus. Tech. Ass.

Furur
Þallarætt
Himalajafura

Himalajafura (fræðiheiti: Pinus wallichiana) er furutegund ættuð frá Himalaja, Karakoram og Hindu Kush fjöllum, frá austur Afganistan austur yfir norður Pakistan og norðvestur Indland til Yunnan í suðvestur Kína. Hún vex í fjalladölum 1.800–4.300 m hæð (sjaldan niður að 1.200 m), og verður á milli 30 m og 50 m há. Hún vex á tempruðu belti með þurrum vetrum og blautum sumrum. 

Tegundin er stundum kölluð Bútanfura, (ekki til að ruglast á skyldri tegund; Pinus bhutanica). Fræðiheitið Pinus chylla Lodd. var um tíma notað þegar tegundin var fáanleg frá gróðrastöðum í Evrópu 1836, níu árum eftir að danski grasafræðingurinn Nathaniel Wallich (1784~1856) kom fyrst með fræ af henni til Englands.

Barrnálarnar eru fimm saman í búnti og eru 12–18 sm langar. Þær eru athyglisverðar fyrir sveigjanleika, og drúpa oft þokkafullt. Könglarnir eru langir og grannir, 16–32 sm, daufgulir við þroska, með þunnum hreisturflögum. Fræin eru 5–6 mm löng með 20–30 mm væng.

Dæmigerð búsvæði eru fjallaskriður og þar sem jöklar hafa hopað, en myndar einnig gamalskóg sem aðaltegund eða í blönduðum skógum með deodar, birki, greni og þin. Sums staðar vex hún að trjálínu.

Undirtegundir 

Tegundin skiftist í eftirfarandi undirtegundir:

 P. w. parva
 P. w. wallichiana

Blendingar 
Himalajafura myndar blendinga með sandfuru (Pinus strobus): Pinus × schwerinii.

Litnigatalan er 2n = 24.

Nytjar
Viðurinn er í meðallagi harður, endingargóður og mjög kvoðuríkur. Hann er góður eldiviður, en myndar lyktarmikinn reyk. Hann er nýttur til framleiðslu á terpentínu sem er meiri gæðum en af P. roxburghii en ekki eins miklum mæli.

Þetta er einnig vinsæl tegund í almenningsgörðum, vegna fallegs barrs og stórra og skrautlegra köngla. Hún þolir einnig loftmengun betur en mörg önnur barrtré.

Tegundin og hið hægvaxta afbrigði ‘Nana’ hafa fengið Royal Horticultural Society's Award of Garden Merit.

Tilvísanir

Ytri tenglar
 Gymnosperm Database: Pinus wallichiana
 Photo of cones (scroll half-way down)
 Plants for a future

Furur
Barrtré
Pinus maximinoi

Pinus maximinoi er furutegund ættuð frá Mexíkó og Mið-Ameríku (El Salvador, Gvatemala, Hondúras) í 1.500 til 2.400 m. hæð. P. maximinoi verður 15–30 m há.

Tilvísanir

 [Jesse P. Perry: The Pines of Mexico and Central America. Timber Press, Portland 1991, S. 118ff. ISBN 0-88192-174-2]

Furur
Barrtré
Egill Egilsson

Egill Egilsson (fæddur 25. október 1942 á Grenivík, látinn 13. desember 2009 í Reykjavík) var íslenskur eðlisfræðingur, kennari og rithöfundur.	

Egill vann fyrir Orkustofnun við vatnsmælingar á 7. áratugnum. Hann fluttist til Kaupmannahafnar síðar og nam þar eðlisfræði. Hann kenndi síðar fagið við Kaupmannarhafnarháskóla, Háskóla Íslands, MH og MR. 

Egill var um tíma fréttaritari ríkisútvarpsins í Kaupmannahöfn. Egill var tilnefndur til Menningarverðlauna DV árið 1992 fyrir bók sína Spillvirkjar.

Árið 2009 reisti Egill Landsvirkjun níðstöng með hrosshaus í mótmælum gegn Hvammsvirkjun. 

Kona Egils var Guðfinna Eydal, sálfræðingur og eignuðust þau þrjú börn. Bróðir Egils var Valgarður Egilsson, læknir og rithöfundur.

Skáldsögur
Karlmenn tveggja tíma (1977)
Sveindómur (1979)
Pabbadrengir (1982)
Spillvirkjar (1991)
Sendiboð úr djúpunum (1995)
Vandamenn (2010)

Þýðingar
Rauða kverið handa skólanemum (Bo Andersen, Sören Hansen, Jesper Jensen) 1971
Sjálfstraust og sigurvissa (Irene Kassorla) 1987

Tilvísanir

Íslenskir rithöfundar
Íslenskir eðlisfræðingar
Skarðsætt (Suður-Þingeyjarsýslu)
Lómatjarnarætt
Ævintýri Harúns hins milda

Ævintýri Harúns hins milda (franska: Les aventures du Calife Haroun el Poussah), einnig þekkt sem Fláráður stórvesír (franska: Iznogoud), er heiti á vinsælum frönskum myndasögum sem segja frá Harún hinum milda, sem er kalífi í hinni fornu Bagdad og hinum undirförla stórvesír Fláráði. Teiknarinn Jean Tabary skapaði sagnaflokkinn ásamt René Goscinny árið 1962. Eftir fráfall Goscinny árið 1977 hélt Tabary áfram gerð sagnanna einn síns liðs og enn síðar tók sonur hans, Nicolas Tabary, við pennanum. Alls hafa 30 bækur komið út í ritröðinni.

Útgáfusaga 
Þeir Tabary og Goscinny sköpuðu sagnaflokkinn fyrir myndasögublaðið Record og hóf hann göngu sína í blaðinu þann 15. janúar árið 1962. Nokkrum árum fyrr höfðu þeir Goscinny og Albert Uderzo kynnt til sögunnar geysivinsælar sögur um Ástrík gallvaska, sem gerðust á tímum Rómaveldis hins forna. Með hinum nýju sögum var hins vegar ætlunin að leita í ævintýraheim 1001 nætur.

Titilpersóna bókaflokksins, hinn hrekklausi Harún hinn mildi, féll fljótlega í skuggann af illmenninu Fláráði stórvesír. Var heiti bókaflokksins því breytt á þann veg að sögurnar voru kenndar við Fláráð. Þótti það afar óvenjulegt, enda sárafá dæmi um andhetjur innan fransk/belgísku myndasöguhefðarinnar.

Tabary og Goscinny sendu sameiginlega frá sér fjórtán bækur um Fláráð og félaga. Eftir dauða þess síðarnefnda hóf Tabary að semja sögurnar auk þess að teikna þær. Nokkur breyting varð á sagnaflokknum við þessi umskipti, sem birtist meðal annars í lengri sögum, þar sem hver bók hafði að geyma eina sögu í stað margra styttri áður.

Jean Tabary lést árið 2011. Sonur hans, Nicolas, sem einnig er myndasöguteiknari, tók þá við sagnaflokknum og hefur teiknað þrjár bækur. Sú síðasta kom út árið 2015.

Íslensk útgáfa 

Fjórar bækur um ævintýri Harúns hins milda komu út á vegum Bókaútgáfunnar Iðunnar á árunum 1978-1980 í íslenskri þýðingu Jóns Gunnarssonar. Bækur þessar voru nr. 1, 5, 8 og 9 í upprunalegu útgáfunni. Þær eru eftirfarandi:

 Fláráður stórvesír, útg. 1978. Kom fyrst út 1966 sem Le Grand Vizir Iznogoud.
 Allt á hvolfi, útg. 1979. Kom fyrst út 1969 sem Le jour des fous.
 Fláráður geimfari, útg. 1980. Kom fyrst út 1972 sem Des astres pour Iznogoud.
 Galdrateppið, útg. 1980. Kom fyrst út 1973 sem Le tapis magique.

Myndasögupersónur
Franskar myndasögur
Örbylgjukliðurinn

Örbylgjukliðurinn er dauf rafsegulgeislun sem mælist sífellt frá öllum áttum í alheiminum og er merki um heiminn eins og hann var stuttu eftir miklahvell. Rafsegulgeislunin er sterkust á örbylgjurófinu og er elsta rafsegulgeislun í heiminum.  

Það voru bandarísku stjörnufræðingarnir Arno Penzias og Robert Wilson sem uppgötvuðu örbylgjukliðinn fyrir slysni árið 1964 og fyrir það hlutu þeir Nóbelsverðlaunin árið 1978.

Tenglar 
Örbylgjukliðurinn. Stjörnufræðivefurinn.

Stjörnufræði
Örbylgjur

Örbylgjur eru rafsegulbylgjur með bylgjulengd á milli 1 millimetra og 1 metra. Bylgjurnar eru lengri en innrautt ljós en styttri en útvarpsbylgjur.

Örbylgjur eru mikið notaðar í tækni, svo sem til að hita mat í örbylgjuofnum, í fjarskiptabúnaði eins og Wi-Fi, ratsjármælingum, samskiptum við gervihnetti, stjörnuskoðun, og eindahröðlum.

Rafsegulfræði
Karl 12. Svíakonungur

Karl 12. (17. júní 1682 – 30. nóvember 1718) var konungur Svíþjóðar frá 1697 til dauðadags. Á valdatíð Karls börðust Svíar í norðurlandaófriðnum mikla. Í átökunum reyndi Karl að verja sænska stórveldið en þrátt fyrir mikla hernaðarsnilli hans og stórkostlega hernaðarsigra snemma í styrjöldinni snerist gæfan gegn Svíum eftir orrustuna við Poltava og Svíar glötuðu að endingu næstum öllum landvinningum sínum í Þýskalandi. Karl stóð einnig fyrir ýmsum umbótum í dóms- og skattkerfi Svíþjóðar. Karl er einn af frægustu og umdeildustu konungum Svíþjóðar.

Karl tók við völdum í Svíþjóð þegar hann var fimmtán ára, eftir sjö mánaða langa stjórn ríkisstjóraráðs. Karl tók persónulega við stjórn sænsku herjanna í stríði Svía gegn þríveldabandalagi Danmerkur-Noregs, Saxlands-Póllands og Rússlands. Karl reyndist vera mjög kænn herforingi og undir leiðsögn hans unnu Svíar marga frækna hernaðarsigra snemma í ófriðnum. Árið 1706 höfðu Svíar sigrað næstum alla andstæðinga sína fyrir utan Rússland.

Árið 1707 leiddi Karl herferð gegn Rússlandi en bað herfilegan ósigur gegn Rússum í orrustum við Poltava og Perevolotjna. Vegna ósigranna neyddist Karl til þess að flýja til Tyrkjaveldis, þar sem hann kom á fót útlagastjórn. Karl dvaldi í útlegð í fimm ár en sneri síðan heim til Svíþjóðar til þess að takast á við Dani. Eftir tvær misheppnaðar herferðir var Karl skotinn til bana þann 30. nóvember árið 1718 í umsátri við Fredriksten. Svíþjóð tapaði stríðinu og hafði eftir friðarsáttmálana glatað stórveldisstöðu sinni í Norður-Evrópu fyrir Rússlandi. Einveldi konungsins veiktist mjög og tímabil valddreifingar hófst í Svíþjóð þar sem aukin völd voru í höndum ríkisþingsins. Þetta tímabil entist í um hálfa öld, þar til Gústaf 3. tók sér óskorað konungsvald á ný.

Karl var sonur Karls 11. og Úlriku Leonóru eldri og bróðir Úlriku Leonóru yngri. Í föðurætt var Karl afkomandi Gústafs Vasa og í móðurætt var hann afkomandi Birgis jarls í fjórtánda ættlið. Karl kvæntist aldrei og eignaðist aldrei börn. Því tók systir hans, Úlrika Leonóra, við af honum sem drottning eftir dauða hans, og lét síðan krúnuna ganga til eiginmanns síns, Friðriks.

Auk þess að vera konungur Svíþjóðar var Karl hertogi af Pfalz-Zweibrücken undir nafninu Karl 2. frá 1697 til 1718.

Tilvísanir

Svíakonungar