alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Þjórsárver

Þjórsárver er samheiti yfir ver og gróðursvæði milli Hofsjökuls og Sprengisands. Þjórsárver eru einstök í íslenskri náttúru að því leyti að gróðurþekjan er í yfir 600 metra hæð og þar á einn þriðji hluti allra heiðagæsa í heiminum varpstöðvar sínar. Afréttir Gnúpverja (Gnúpverjaafréttur) og Ásamanna liggja meðal annars í Þjórsárverum.

Náttúrufar 
Þjórsárver eru gróðursæl ver með tjörnum og rústum. Vestan Þjórsár einkennast verin einnig af þeim mörgu jökulkvíslum sem koma undan Hofsjökli. Svæðið er flatlent og hallalítið. Innst í Þjórsárverum eru tvö Arnarfell; Arnarfell hið mikla og Arnarfell hið litla.
Verin sjálf eru að mestu leyti vestan Þjórsár sunnan Hofsjökuls. Gróðursældin stingur í stúf við harðneskjulegt umhverfið, en þarna er að finna gróskumiklar og fjölskrúðugar flæðilendur með fjölbreyttu gróðurfari. Fimm af þeim sex vistgerðum sem taldar eru hafa mest verndargildi á miðhálendinu finnast á Þjórsárverasvæðinu, gilja- og lyngmóavistir, víðikjarrvist, lágstararflóavist, rústamýrarvist og hástaraflóavist. Í Þjórsárverum er eitt stærsta sífrerasvæði landsins.

Plöntur og annar gróður
Að minnsta kosti 663 tegundir háplantna, mosa og fléttna finnast í Þjórsárverum, þar af 187 tegundir háplantna, 237 tegundir mosa og 239 tegundir fléttna.

Margar sjaldgæfar tegundir vaxa í Þjórsárverum. Fjórar háplöntutegundir á válista finnast í Þjórsárverum. Þær eru naðurtunga, mánajurt, haustbrúða og snækobbi. Þjórsárver eru heimili að minnsta kosti fimm sjaldgæfra mosategunda, þar af tveggja sem eru sjaldgæfar í heiminum. Það eru peruhnokki og fjallarindill. Fjórtán sjaldgæfar fléttutegundir lifa í Þjórsárverum, þar af þrjár sem Náttúrufræðistofnun Íslands telur þurfa sérstaka vernd. Þær eru dílbreyskja (Stereocaulon paschale), Caloplaca festivella og Thrombium epigaeum.

Dýralíf
Í Þjórsárverum hafa sést 47 fuglategundir og hafa allt að 27 tegundir orpið á svæðinu, þar af fimm tegundir sem eru á válista. Í Þjórsárverum verpa þriðjungur allra heiðagæsa í heiminum. Sumarið 1951 rannsakaði Peter Scott stofninn og skrifaði um það bók.

Af smádýrum hafa 284 tegundir úr Þjórsárverum verið nafngreindar, þar af sextán sjaldgæfar tegundir og þrjár sem ekki hafa fundist annars staðar á Íslandi.

Friðun
Frá árinu 1981 hafa Þjórsárver verið friðuð samkvæmt Umhverfisstofnun og Ramsar-samþykktin nær utan um votlendið og fuglalífið.

Virkjanamál 
Landsvirkjun hefur lengi haft á teikniborðinu að reisa í Þjórsárverum stíflu og mynda þar miðlunarlón til að safna vatni yfir vetrartímann. Því ætti síðan að dæla yfir í Þórisvatn til að nýta það í öllum virkjunum á Þjórsár-Tungnár-svæðinu. Við þetta myndi stórt gróðursvæði fara undir vatn og fossar í Þjórsá týnast vegna þess hve lítið vatn yrði í þeim. Talað var um „9 til 5 fossa“ – hægt væri að hleypa vatni á þá á milli klukkan 9 og 5 yfir daginn svo ferðamenn gætu notið þeirra.

Tenglar 
 Þjórsárver - áhugahópur um verndun 
 Þjórsárver (UST) 
 Fróðleikur um friðlýst svæði < Fræðsluefni < www.ust.is
 kort af reiðleiðum
 kort af vegum
 Kort af varplandi

Tilvísanir

Skeiða- og Gnúpverjahreppur
Ásahreppur
Leni Riefenstahl

Helene Bertha Amalie „Leni“ Riefenstahl (22. ágúst 1902 — 8. september 2003) var þýskur dansari, leikkona, kvikmyndaleikstjóri og ljósmyndari sem einkum er þekkt fyrir áróðursmyndir sem hún vann fyrir þýska nasistaflokkinn á 4. áratugnum, eins og Sigur viljans og Ólympíu. Hún er einkum þekkt fyrir þá fagurfræði sem hún þróaði í myndum sínum og nýjungar í kvikmyndagerð eins og að festa tökuvél á teina sem hún notaði fyrst við upptökur á Ólympíu um Ólympíuleikana í Berlín 1936. Eftir Síðari heimsstyrjöldina var hún gagnrýnd fyrir tengsl sín við nasista og fékk þá ekki að vinna við kvikmyndagerð. Hún hóf þá feril sem ljósmyndari og fékkst síðar við neðansjávarmyndatökur.

Tenglar 
 Leni Riefenstahl; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1938
 Das blaue Licht. Stills of Walter Riml, photographer of the film  

Nasistar
Riefenstahl, Leni
Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga

Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga er íslenskt stéttarfélag hjúkrunarfræðinga.

Félagið var stofnað 18. nóvember 1919 og hét þá Félag íslenskra hjúkrunarkvenna. Markmið félagsins var að koma á fót námi í hjúkrun á Íslandi. 1960 tók félagið upp heitið Hjúkrunarfélag Íslands þar sem fyrstu karlmennirnir höfðu þá lært hjúkrun á Íslandi. 1978 stofnuðu hjúkrunarfræðingar með próf frá Háskóla Íslands sérstakt félag fyrir háskólamenntaða hjúkrunarfræðinga en 15. janúar 1994 sameinuðust félögin tvö sem Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga.

Formenn félagsins 

 1919-1921  Harriet Kjær (f. 1863) 
 1921-1922  Davide Warncke (f. 1882)
 1922-1924  Christophine Bjarnhéðinsson (f. 1868)
 1924-1960  Sigríður Eiríksdóttir (f. 1894) 
 1960-1964  Anna Loftsdóttir (f. 1911)
 1964-1975  María Pétursdóttir (f. 1919)
 1975-1977  Ingibjörg Helgadóttir (f. 1941)
 1977-1983  Svanlaug Árnadóttir (f. 1937)
 1983-1987  Sigþrúður Ingimundardóttir (f. 1946)
 1987-1988  Pálína Sigurjónsdóttir (f. 1931)
 1988-1991 Sigþrúður Ingimundardóttir (f. 1946)
 1991-1994 Vilborg Ingólfsdóttir (f. 1948)  
 1994-1999 Ásta Möller (f. 1957)  
 1999-2003 Herdís Sveinsdóttir (f. 1956)  
 2003-2013 Elsa B. Friðfinnsdóttir (f. 1959)  
 2013-2016 Ólafur Guðbjörn Skúlason (f. 1980)  
 2018-         Guðbjörg Pálsdóttir (f.

Tengill
 Vefur Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga
 Margrét Guðmundsdóttir, Saga hjúkrunar á Íslandi á 20. öld. Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga, 2010 ISBN 978-9979-9798-4-5

Íslensk stéttarfélög
Hjúkrun
Frans frá Assisí

Heilagur Frans frá Assisí (5. júlí 1182  – 3. október 1226) var predikari frá Assisí í Úmbríu á Ítalíu sem boðaði meinlætalíf og höfnun veraldlegra gæða. Hann stofnaði reglu heilags Frans með leyfi Innósentíusar 3. páfa árið 1209. Munkar af þessari reglu voru nefndir „smábræður“ eða „betlimunkar“. 1211 stofnaði hann reglu Klörusystra ásamt heilagri Klöru frá Assisí sem var meðal fylgismanna hans. 1223 fékk hann sína fyrstu stigmötu (sem er fyrsta skráða tilvik um það fyrirbæri).

Tilvísanir

Tenglar 
 Sannur lærisveinn Krists; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1972
 Sannur lærisveinn Krists; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1972

Ítalskir dýrlingar
María Skotadrottning

María 1. Skotadrottning eða María Stúart (8. desember 1542 — 8. febrúar 1587) var drottning Skotlands frá 14. desember 1542 til 24. júlí 1567 þegar hún var neydd til að afsala völdum sínum í hendur eins árs gamals sonar síns, Jakobs. Hún var jafnframt drottning Frakklands 1559-1560. Foreldrar hennar voru Jakob V Skotakonungur og Mary of Guise, kona hans, sem var frönsk.

Móðir Jakobs V var Margaret Tudor, sem var systir Hinriks VIII og var María því næst á eftir Elísabetu 1. í erfðaröðinni að ensku krúnunni og auk þess kaþólsk þannig að mótmælendur í Skotlandi og Englandi litu á hana sem ógnun. Hún ólst upp við frönsku hirðina og giftist árið 1558 Frans 2. Frakkakonungi. Þegar hann lést 1560 sneri hún aftur til Skotlands. 

Árið 1565 giftist hún hinum enska Darnley lávarði og átti með honum soninn, Jakob, en Darnley efndi til samsæris gegn henni og var myrtur 1567. Gifting hennar og James Hepburn af Bothwell gerði það að verkum að skoski aðallinn snerist gegn henni og hún var neydd til að segja af sér. Þegar hún flúði til Englands lét Elísabet handtaka hana og halda henni í fangelsi næstu árin. Þegar vísbendingar komu fram um aðild hennar að samsæri gegn Elísabetu lét hún draga hana fyrir rétt þar sem hún var dæmd fyrir svik og tekin af lífi.

Drottningar Frakklands
Þjóðhöfðingjar Skotlands
Stuart-ætt
Sjónvarpsþáttur

Sjónvarpsþáttur er þáttur sem er sýndur í sjónvarpi. Sjónvarpsþættir eru oft framhaldsþættir þar sem einn þáttur tekur við þar sem fyrri þátturinn skyldi eftir og er þá oft hluti af þáttaröð. Animeþættir eru nær alltaf framhaldsþættir; oft byggðir á mangasögum.

Tengt efni 
 Sjónvarp
 Útvarpsþáttur
 Þáttur

Sjónvarp
Grbavica (kvikmynd)

Grbavica er kvikmynd á serbókróatísku sem var leikstýrð af Jasmila Žbanić.

Serbókróatískar kvikmyndir
Örorka

Örorka nefnist það þegar einstaklingur hefur takmarkaða starfsgetu sökum lömunar, fötlunar eða sjúkdóms. Þetta verður þá einnig til þess að viðkomandi getur ekki lifað „venjulegu” lífi.

Örorka getur þannig verið sökum meðfædds eiginleika eða slyss eða veikinda sem eiga sér stað seinna á lífsleiðinni.

Örorka á Íslandi
Á Íslandi vinna félagasamtökin Öryrkjabandalag Íslands að því að verja hagsmuni öryrkja og vinna að framförum á aðstæðum þeirra. Íslenska velferðarkerfið tryggir öryrkjum bætur í formi örorkulífeyrisbóta. Við þær bætur geta bæst aukalegar greiðslur, svo sem ellilífeyrir eða aldurstengdar örorkubætur, allt eftir aðstæðum.

Árið 2017 var áætlað að u.þ.b. 17.900 einstaklingar fengju örorkulífeyrisbætur á Íslandi eða 8,1% fólks á aldrinum 16-66 ára.

Tenglar
 Heimasíða Öryrkjabandalags Íslands
 Lög um almannatryggingar
 Lög um félagslega aðstoð
 Heimasíða Freyju Haraldsdóttur um þau forréttindi að lifa með fötlun

Tilvísanir

Fötlun
Tryggingastofnun ríkisins

Tryggingastofnun ríkisins er opinber stofnun íslenska ríkisins sem heyrir undir Velferðarráðuneytið. Hlutverk hennar að annast framkvæmd almannatrygginga. Tryggingastofnun starfar samkvæmt lögum um almannatryggingar nr. 100/2007 og lögum um félagslega aðstoð nr. 99/2007. Forstjóri annast stjórn stofnunarinnar en einstök svið sjá um afgreiðslu og þjónustu.

Verkefni stofnunarinnar felast meðal annar í því að sjá um lífeyrismál eldri borgara og öryrkja, endurhæfingarmál og félagslega aðstoð. 

Núverandi (2021) forstjóri Tryggingastofnunar er Sigríður Lillý Baldursdóttir, sem tók við embættinu 2007. Forstjóri er skipaður af velferðarráðherra.

Tryggingastofnunin var upphaflega stofnuð 1936 þegar fyrstu lög um almannatryggingar (Alþýðutryggingalögin) voru sett.

Tengill
Heimasíða Tryggingastofnunar ríkisins
Lög um félagslega aðstoð
Lög um almannatryggingar
Lög um sjúklingatryggingu

Heimildir 

Velferð
Íslenskar ríkisstofnanir
Bananalýðveldi

Bananalýðveldi er nýyrði haft um lýðveldi sem hafa tíð ríkisstjórnarskipti eða þar sem ráðamenn eru spilltir.

Tilkoma nafnsinns 
Nafnið er komið til vegna áhrifa bandarískra stórfyrirtækja í stjórnmálum í Hondúras. United Fruit og Standard Fruit stjórnuðu bananaútflutningi landsins en bananar voru helsta útflutningsvaran og því höfðu fyrirtækin mikil áhrif á stjórnmál þar í landi. Síðar borgaði Cuyamel Fruit ótíndum glæpamönnum fyrir að ræna völdum og koma á fót ríkisstjórn sem var hliðholl fyrirtækinu. Orðið var síðar notað yfir lönd í Mið-Ameríku og Karíbahafi þar sem samskonar ástand ríkti. Í dag er hugtakið notað frjálslega um lönd þar sem stjórnmál eru í reiðuleysi.

Tegundir stjórnarfars
Benedikt frá Núrsíu

Heilagur Benedikt frá Núrsíu (um 480 – 543) er stofnandi vestræns klausturlífs. Við hann er kennd regla heilags Benedikts sem var stofnuð þegar hann setti á fót klaustur á Monte Cassino á Ítalíu árið 529.

Hann var tekinn í dýrlinga tölu árið 1220. Það eina sem vitað er um ævi hans er haft eftir Samræðum Gregoríusar mikla.

Ítalskir dýrlingar
Benediktínar
Tómas af Aquino

Heilagur Tómas af Aquino eða Tómas frá Akvínó (um 1225 – 7. mars 1274) var ítalskur guðfræðingur og skólaspekingur. Hann er fremstur hinna eldri stuðningsmanna náttúruguðfræði með tilvísun til Aristótelesar og upphafsmaður tómíska skólans í heimspeki sem lengi var helsta heimspekilega nálgun kaþólsku kirkjunnar. Hann er í rómversku kirkjunni einn kirkjufræðaranna þrjátíu og þriggja.

Tenglar 
 Corpus Thomisticum. Skoðað 17. október 2010.
 Andstæðingum ber sama virðing og þeim, er við erum sammála; grein í Tímanum 1975

Ítalskir dýrlingar
Kirkjufræðarar
Dóminíkanar
Ítalskir heimspekingar
Miðaldaheimspekingar
Raunhyggjumenn
Rómversk-kaþólskir guðfræðingar
Nagarjuna

Nagarjuna (telúgú: నాగార్జున; kínverska: 龍樹) (um 150 – 250) var indverskur heimspekingur, stofnandi Madhyamaka („miðleiðarinnar“) í Mahayana búddisma og að mörgu leyti áhrifamesti búddíski hugsuðurinn að Gátama Búdda sjálfum undanskildum. 

Búddískir heimspekingar
Indverskir heimspekingar
Móðuharðindin

Móðuharðindin voru hörmungar eða áhrif náttúruhamfara sem urðu á Íslandi í Skaftáreldum 1783 – 1785. Móða eða eiturgufa lagðist á jörðina, gras sviðnaði og búfénaður féll. Talið er að um 75% búfjár hafi þá fallið og fimmti hver maður eða um 10.000 Íslendingar hafi dáið. Móðuharðindin hófust með eldgosi 8. júní 1783 í Lakagígum en þeir urðu til í einhverju mesta hraungosi á jörðunni á sögulegum tímum. Samtímalýsing eldsumbrotanna og áhrifa þeirra í nærliggjandi sveitum eru í Eldriti séra Jóns Steingrímssonar, síðar nefndur eldklerkur, sem hann lauk við að skrifa árið 1788.

Veðurfar breyttist á meðan á hörmungunum stóð. Gosið var svo kröftugt að brennisteinsoxíð náði upp í heiðhvolf og hiti lækkaði. Einnig minnkaði inngeislun sólar til jarðar vegna ösku. Áhrifa gossins gætti víða um heim. Hugsanlega má rekja uppskerubrest sem varð víða í Evrópu sumarið 1783 til gossins en slæmt sumar og kuldavetur í kjölfarið juku vandræði Frakka í aðdraganda frönsku byltingarinnar.

Heimildir 
 Skaftáreldar 1783
 Nýjar upplýsingar um afleiðingar Móðuharðindanna 1783 á veðurfar (Einar Sveinbjörnsson)
 Lakagígar 
 Hraunið æðir yfir sveitirnar, sérblað með Morgunblaðinu 10. júlí 1983 vegna 200 ára afmæli eldgosanna
 Tvö merkisafmæli, 1. október 1984 Náttúrufræðingurinn
 „Kom á óvart hversu víötækar hörmungarnar voru", 15. júní 1983. Þjóðviljinn

Eldfjallafræði
Harðindi á Íslandi á 18. öld
Víkin (Reykjavík)

Víkin er líka formlegt heiti á því hverfi Reykjavíkur sem er í Kvosinni norðan Tjarnarinnar.

Víkin eða Reykjavík er heiti á vík í suðurhluta Kollafjarðar í Faxaflóa. Víkin nær frá Laugarnesi í austri að Örfirisey í vestri.

Örnefni í Reykjavík
Víkur á Íslandi
Víkin (Noregi)

Víkin er sögulegt heiti á svæðinu umhverfis Oslóarfjörð í Noregi. Á miðöldum var talað um Víkina sem sérstakt landsvæði, aðskilið frá Fjörðunum og Þrándheimi enda eru náttúrulegar hindranir á samgöngum milli þessara svæða; fjöll í vestri og skógi vaxnir Dalirnir í norðri. Þegar Haraldur hárfagri sameinaði Noreg var hann í raun að stækka konungsríki sitt í Víkinni, meðal annars með því að fara með her í gegnum Dalina, sem ekki hafði áður verið reynt. Eftir hans tíð kom oft fyrir að ólíkir konungar ríktu annars vegar í Víkinni og hins vegar yfir Fjörðunum og Þrándheimi. Danakonungar töldu sig eiga mikilla hagsmuna að gæta í Víkinni og reyndu þannig að ná yfirráðum yfir því svæði þótt norskir konungar eða jarlar ríktu yfir afgangnum af Noregi. 

Víkin telur héruðin Vestfold, Austfold, Ránríki, Vingulmörk og Bohuslän.

Noregur
Víkingaöld
Vetur

Vetur er ein af árstíðunum fjórum. Hinar eru vor, sumar og haust. Á norðurhveli jarðar eru eftirtaldi mánuðir taldit til vetrarmánaða:  desember, janúar, febrúar og mars, en þetta eru þeir fjórir mánuðir ársins, sem að jafnaði hafa lægstan meðalhita. Þessu er öfugt farið á suðurhveli, en þar eru fyrrnefndir mánuðir sumarmánuðir.

Tengill 
 Fimbulvetur

Árstíðir
Sími

Til að sjá líffræðigreinina um síma, sjá sími (líffræði)

Sími á við raftæki, sem tveir eða fleiri nota samtímis til að tala saman. Orðið sími getur einnig átt við þjónustuaðilann sem veitir símþjónustu. Símtal í talsíma fer um símstöð, þegar sá sem hringt var í svarar símhringingu hins. Innanhússsími er tæki notað til að tala við annan mann í sömu byggingu, en dyrasími er tæki í fjöleignahúsi, sem notað er til að tala við þann sem hringir dyrabjöllu.

Nútímasímar eru stafrænir. Eldri símar voru hliðrænir.

Málþráður er gamalt orð yfir síma. Þegar hugmyndir um símalagningu til landsins voru fyrst orðaðar, var orðið málþráður meðal þeirra orða sem notaðar voru. Ekki má rugla því saman við orðið fréttaþráður sem var áður fyrr haft um ritsíma.

Tilvísanir

Tengt efni 

 Farsími
 Ritsími
 Símanúmer
 Símbréf (fax)
 Taugasími
 Telex

Símar
Einkaskóli

Einkaskóli er skóli í einkaeign, en ekki í eigu hins opinbera, þ.e. hvorki sveitarfélaga né ríkisins. Einkaskólar eru reknir á öllum skólastigum á Íslandi í dag, frá leikskólum til háskóla.

Einkaskóla á grunnskólastigi er gert að lúta þeim kröfum sem gerðar eru til opinberra skóla á því skólastigi og einkaskólar sem útskrifa stúdenta sömuleiðis. Á leikskóla- og háskólastigi eru efnistök skólanna og áherslur í kennslu frjálsari.

Einkaskólar fá framlög frá hinu opinbera til jafns við opinbera skóla.

Einkaskólar á Íslandi
Einkaskólar á Íslandi eru meðal annars Háskólinn í Reykjavík og Menntaskólinn Hraðbraut. Og á grunnskólastigi Tjarnarskóli, Suðurhlíðarskóli,  Landakotsskóli og Waldorfskólinn Sólstafir.

Tengt efni 

 Listi yfir einkaskóla eftir löndum
 Listi yfir íslenska grunnskóla

Skólar
Ólafur Haukur Johnson

Ólafur Haukur Johnson (fæddur 20. desember 1951) var skólastjóri Menntaskólans Hraðbrautar. 

Menntaskólinn Hraðbraut
Skólastjóri

Skólastjóri er forstöðumaður skóla. Orðið skólastýra er stundum notað yfir kvenkyns skólastjóra.

Önnur orð sem notuð eru stundum fyrir skólastjóra eru:

 Rektor (latneska orðið fyrir stjórnanda) – Notað vegna hefðar við ákveðnar menntastofnanir, en orðið er þó oft talið virðingarverðara.
 Skólameistari – Líka notað vegna hefða, er stundum talið fínna.

Sjá einnig 

 Rektorar Háskóla Íslands

Heimild
  

Menntun
Atvinna
Starfsheiti tengd skólum
Kennari

Kennari er sá sem starfar að menntun, kennslu og uppfræðslu nemanda, oft við skóla.

Tegundir kennara
 Barnakennari
 Farkennari
 Grunnskólakennari
 Framhaldsskólakennari
 Prófessor

Tengt efni 
 Kennaraskóli
 Verkfall grunnskólakennara 2004

Heimild
 

Atvinna
Starfsheiti tengd skólum
Framhaldsskóli

Framhaldsskóli er skóli sem tekur við að loknu skyldunámi, eins og menntaskólar, fjölbrautaskólar og iðnskólar.

Tengt efni 
 Framhaldsskólastærðfræði
 Íslenskir framhaldsskólar

Heimild
Próf

Próf er hvers kyns raun sem einhver eða eitthvað er látin reyna til að kanna getu eða hæfni. Gott dæmi eru próf í skólum til að athuga eða kanna á kunnáttu og hæfni nemanda. Oft er talað um að nemendur taki, þreyti eða gangi(st) undir próf.  Alveg eins geta bílar farið í áreksturspróf til þess athuga hversu öruggir þeir eru.  Þá getur próf einnig merkt að einhver hafi fengið staðfestingu þess að hann hafi staðist próf, þ.e.a.s. hefur prófgráðu eða prófskírteini (sbr. „ég er með próf í vélstjórn og má sjá um viðhald skipsvéla“).

Tengt efni 
 Stúdentspróf
 Forpróf
 Lokapróf
 Skriflegt próf
 Munnlegt próf
 Prófbók
 Prófdómari

Heimild
Málsháttur

Málsháttur er fullgerð setning sem oftast felur í sér gamla lífsspeki, almenn sannindi, meginreglu eða lífsviðhorf. Íslenskir málshættir eru auk þess oft með stuðla. Málshættir eru oft notaðir í upphafi ræðna eða til að krydda mál sitt almennt. Þeir hafa einnig verið prentaðir á litla miða og fylgja oft páskaeggjum á Íslandi. Hinn spænski rithöfundur Miguel de Cervantes, höfundur bókarinnar um Don Kíkóta, lýsti málshættinum þannig: „Málsháttur er stutt setning byggð á langri reynslu“. 

Hér áður fyrr merkti íslenska orðið málsháttur einnig stíll, eða hvernig ræða var flutt.

Málshættir, orðatiltæki og spakmæli 
Ekki má rugla málsháttum saman við orðatiltæki, en skil milli orðatiltækja og málshátta eru tiltölulega skörp, þar sem málshættir eru oftar en ekki heil fullmótuð setning, sbr.: „Barnið vex en brókin ekki“, meðan orðatiltæki hafa óvissa breytu: „Að berja e-n til bókar“. 

Það má heldur ekki rugla saman málshætti við spakmæli. Helsti munurinn á málshætti og spakmæli er sá að spakmæli standa sjaldnast í hljóðstaf og geta verið lengri en málshættir. Spakmæli getur þó líka verið erlend hugsun, eitthvað úr þjóðarbókmenntum heimsins sem þýtt er á tiltekið tungumál eða jafnvel erlendur málsháttur, sem ef til vill ber með sér speki, en á sér ekki hefð í tungumálinu sem þýtt er á. Eins og t.d. „Nóttin flytur oss ráð“, sem er franskur málsháttur: „La nuit porte conseil“.

Dæmi um málshætti 
 Bylur hæst í tómri tunnu — það heyrist hátt í þeim sem lítið veit.
 Oft má satt kyrrt liggja — sumt þarf ekki endilega að gaspra um þótt satt sé.

Tengt efni 
 Orðatiltæki

Heimild

Tenglar 
 Málshættir; af Tilvitnun.is
 Fornir málshættir og orðtök

Orðtök
Vatnajökulsþjóðgarður

Vatnajökulsþjóðgarður var stofnaður árið 2008. Hann nær yfir allan Vatnajökul og stór svæði í nágrenni hans, á miðhálendinu og yfir þjóðgarðana sem fyrir voru í Skaftafelli og Jökulsárgljúfrum. Þjóðgarðurinn spannar um 14% af flatarmáli Íslands (14.967 ferkílómetrar árið 2021) og er næststærstur þjóðgarða í Evrópu á eftir Yugyd Va-þjóðgarðinum í Úralfjöllum Rússlands.

Árið 2019 var þjóðgarðurinn stækkaður og m.a. Herðubreið og Herðubreiðarlindir bættust við. Einnig komst þjóðgarðurinn á heimsminjaskrá UNESCO 5. júlí 2019.

Haustið 2021 var hann stækkaður í norður, við Bárðdælaafrétt

Sérstaða Vatnajökulsþjóðgarðs felst einkum í fjölbreytilegum landslagsformum sem samspil eldvirkni, jarðhita, jökuls og vatnsfalla hafa skapað. Vatnajökulsþjóðgarður er einstakur á heimsvísu vegna jarðsögu sinnar sem einkum er skrifuð af langvarandi átökum elds og íss. Margir staðir skarta eldfjöllum eða jöklum og sumir hvoru tveggja en enginn þeirra státar af átökum flekaskila, möttulstróks og hveljökuls eins og Vatnajökulsþjóðgarður. Samspil þessara fyrirbæra og annarra landmótunarafla hefur skapað síbreytilega og fjölbreytta náttúru.

Heimildir og ítarefni 
 Heimasíða Vatnajökulsþjóðgarðs
 Umhverfisráðuneyti: Vatnajökulsþjóðgarður stofnaður í dag
 Kort af Vatnajökulsþjóðgarði
 Tillögur af útlínum Vatnajökulsþjóðgarðs fyrir stofnun
 Umhverfisráðuneytið Vatnajökulsþjóðgarður  

 Lög um Vatnajökulsþjóðgarð
 Ríkisstjórn samþykkir frumvarp um Vatnajökulsþjóðgarð
 Mbl.is Vatnajökulsþjóðgarður nær yfir 15% af yfirborði Íslands
 Þjóðgarður í mótun
 Vatnajökuls þjóðgarður - stærri og betri 
 Þingsályktunartillaga Hjörleifs Guttormssonar frá 1999  
 Vatnajökull og þjóðgarðshugmyndin (Landvernd) 
 Comments in Support of Vatnajokull National Park 
 Vatnajökulsþjóðgarður og virkjanir norðan jökuls (2000)
 Vatnajökulsþjóðgarður og áhrif á ferðaþjónustu (skýrsla frá 2006)

Stofnað 2008
Þráðlaust net

Þráðlaust net er nettenging fyrir síma og/eða tölvur sem notar útvarpsbylgjur sem gagnaflutningslag.

Tengt efni 
 Tölva
 Tölvunet
 Internetið
 Íðnet

Tölvur

de:Kabellose Übertragungsverfahren
Cogito, ergo sum

Cogito, ergo sum, á íslensku „ég hugsa, þess vegna er ég“ er heimspekileg fullyrðing sem René Descartes setti fram. Descartes ritaði fullyrðinguna í bók sinni Orðræðu um aðferð (franska Discours de la méthode pour bien conduire sa raison, et chercher la verité dans les sciences) sem kom fyrst út á frönsku árið 1637. Upphaflega var því fullyrðingin „je pense, donc je suis“, en Descartes var óánægður með útgáfuna og þýddi verkið síðar yfir á latínu en latneska þýðingin kom út árið 1656.

Hugmyndin sem orðin cogito ergo sum fela í sér er venjulega eignuð Descartes, en margir forverar hans höfðu komið orðum að svipaðri hugmynd — einkum Ágústínus kirkjufaðir í ritinu Um borg guðs (lat. De Civitate Dei) (XI, 26: Ac proinde haec cognitio, ego cogito, ergo sum, est omnium prima et certissima ...).

Merking 
 Cogito ergo sum (latína):
 Cogito er sagnorð í framsöguhætti (indicativus) fyrstu persónu, nútíð, eintölu og myndi á íslensku vera þýtt sem ‚ég hugsa‘ — en í latínu er ‚ég‘ gefið í cogito. 
 Ergo er atviksorð sem þýðir gróflega ‚þar af leiðir‘, ‚því‘ eða ‚þess vegna‘.
 Sum er sögnin ‚að vera‘ í fyrstu persónu, eintölu og þýðir ‚ég er‘.

Stælingar 
 Poto ergo sum — Ég drekk, þess vegna er ég.
 I think, therefore I do sums — Ég hugsa, þess vegna legg ég saman tölur; orðaleikur og miskilningur úr bókum Terry Pratchetts Discworld.
 Cogito, ergo cogito — Ég hugsa, þess vegna hugsa ég.

Efahyggja
Frumspeki
Hugspeki
Rökhyggja
Þekkingarfræði