alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Opin þekking

Opin þekking er þekking sem manni er frjálst að nota, endurnýta og dreifa án lagalegra, félagslegra eða tæknilegra tarkmanna. Opin þekking eru reglur og aðferðafræði í tengslum við framleiðslu og dreifingu á efni  á opinn hátt. Þekking er talin í stórum dráttum innihalda gögn, efni og almennar upplýsingar.

Hugmyndin um opna þekkingu er tengd opnum hugbúnaði og Skilgreining Opinnar Þekkingar er beint upp úr Skilgreiningu Opins Hugbúnaðar. Opna þekkingu má líta á sem yfirflokk opinna gagna, opins efnis, opins menntaefnis og frjáls opins aðgangs með það að markmiði að leggja áherslu á hvað þessir flokkar eiga sameiginlegt.

Saga 
Á sama hátt og aðrar 'opnar' hugmyndir eins og að opna gögn og opna efni, þó hugtakið sé frekar nýtt, þá er hugmyndin gömul. Til dæmis er einn af elstu prentuðu textum sem við höfum á skrá, afrit af Buddhist Diamond Lótus sem var útgefinn í Kína í kringum 868 e.Kr., og í honum er hægt að finna formála sem segir: "fyrir alhliða frjálsa dreifingu".

Tuttugasta öldin 
Snemma á tuttugustu öld hófst umræða um hugverkarréttindi meðal þýska jafnaðarmannaflokksins. Lykilmaður í umræðunni var Karl Kautsky sem árið 1902 helgaði hluta af bæklingi sínum um "Vitsmunalega Framleiðslu" þar í að greina vitsmunalega framleiðslu frá framleiðslu efna:
 "Kommúnismi í framleiðslu efna, stjórnleysi í framsleiðslu á þeim vitsmunalegu,  það er tegund af Sósíalista framleiðslu, eins og það mun þróast frá stjórnun verkalýðsins—í öðrum orðum, frá Félagslegu byltingunni og í gegnum rökfræði efnahagsstaðreynda, hvað sem verður: óskir, fyrirætlanir, og kenningar verkalýðsins."
Þetta var byggt á greiningu á að kenning Karl Marx's Lög um gildi hafi aðeins áhrif á framleiðslu efna, ekki vitsmunalega framleiðslu.

Með þróun internetsins frá 1990, varð miklu auðveldara að afrita og deila upplýsingum um allan heim. Slagorðið 'upplýsingar vilja vera frjálsar' varð baráttuslagorð fyrir fólk sem vildi búa til internet án þeirra fjárhagslegra hindranna sem það taldi hemja skapandi tjáningu í hefðbundinni framleiðslu efna.

Wikipedia var stofnað árið 2001 með það að markmiði að veita upplýsingar sem hægt væri að breyta og betrumbæta til að bæta gæði upplýsinga. Velgengni Wikipedia varð lykilþáttur í að gera opna þekkingu að einhverju sem milljónir fólks nýta til að bæði afla upplýsinga og miðla þeim frá sér.

Skipulagsheildir og starfsemi sem stuðla að opinni þekkingu

 Alliance for Taxpayer Access (ATA)
 Enabling Open Scholarship  (EOS)
 Open Knowledge
 The Open Knowledge Definition
 Open Source Geodata
 OpenStreetMap
 Scholarly Publishing and Academic Resources Coalition (SPARC)
 Science Commons
 Talis Group
 Wikimedia Foundation

Sjá einnig
 Access to knowledge movement
 Libre/free knowledge
 List of open-access journals
 Knowledge commons
 Definition of Free Cultural Works
 Business Intelligence 2.0 (BI 2.0)
 Knowledge society

Tilvísanir 

Höfundaréttur
Hugverkaréttur
Þekking
Hanabi

Hanabi er borðspil sem byggir á samvinnu spilara. Spilarar snúa spilum öfugt og geta ekki séð eigin spil, aðeins spil hinna. Markmið í spilinu er að byggja upp flugeldasýningu og tákna spilin fimm mismunandi flugeldategundir eftir lit (hvítt, blátt, gult,grænt og rautt) og fjölda flugelda frá einum upp í fimm. Spilið fer þannig fram að fyrst eru gefin spil og fær hver spilari fimm spil (ef 4-5 spila saman) og byrjar sá spilari sem er í litskrúðugustum fötum. Spilari hefur þrjá kosti, hann getur sett út spil, hent spili eða gefið öðrum spilara vísbendingar. Vísbendingar geta verið annað hvort um lit eða númer spila. 

Nafn leiksins er úr japönsku og þýðir flugeldur og er skrifað með tveim táknum  花火 en það eru tákn fyrir blóm og eld.

Borðspil
Kortaspil

Kortaspil er borðspil sem spilað er með spilum, annað hvort spilum úr hefðbundnum spilastokk eða spilum sem eru sérstaklega gerð fyrir viðkomandi spil.

Spil
Leikir
Lucasfilm

Lucasfilm er bandarískt kvikmynda- og sjónvarpsframleiðslufyrirtæki stofnað af George Lucas árið 1971. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Letterman Digital Arts Center í San Francisco, Kaliforníu. Þekktustu kvikmyndasyrpur sem fyrirtækið hefur framleitt eru Star Wars og Indiana Jones. Árið 2012 keypti Walt Disney Company Lucasfilm fyrir 4,06 milljarða dala. 

Pixar var áður tölvudeild fyrirtækisins en var seld Steve Jobs árið 1986. THX, sem framleiðir hljóðkerfi fyrir kvikmyndahús, var stofnað innan Lucasfilm vegna sýninga á þriðju Star Wars-myndinni 1983. Það var selt árið 2001. 

Bandarískir kvikmyndaframleiðendur
Bandarískir sjónvarpsframleiðendur
Fyrirtæki í San Francisco
Frjáls og opinn hugbúnaður

Frjáls og opinn hugbúnaður (Free and open-source software) er hugbúnaður sem hægt er skilgreina bæði sem frjáls hugbúnaður og opinn hugbúnaður. Þ.e. að öllum er frjálst að nota hann, afrita, rannsaka, breyta hugbúnaðnum eins og þeir vilja og kóðinn er opinn öllum. Þannig er fólk hvatt til að breyta og laga hönnunina á hugbúnaðinum. Höfundréttur eða þegar höfundur hefur einkaleyfi á hugbúnaði þá er það andstæðan við frjálsan og opinn hugbúnað.  Þá er hugbúnaðurinn  eign höfundar og kóðinn fyrir hugbúnaðinn er venjulega falinn fyrir notendum hans. 

Kostinir við að nota frjálsan og opinn hugbúnað er að hugbúnaður lækkar í verði, eykur öryggi notenda, stöðugleiki hugbúnaðar eykst og það gefur notendum meiri stjórn á eigin vélbúnaði. Frjáls og opinn hugbúnaður er notaður í þekkt stýrikerfi eins og Linux og afleiddur hugbúnaður frá BSD er notaður víðs vegar í dag og eflir milljónir af netþjónum, stjórnborðum, snjallsímum (t.d. Android) og önnur tæki. Frjáls og opinn hugbúnaður er notaður í mörgum hugbúnaðarpökkum.

Tilvísanir 

Hugbúnaður
Frjáls hugbúnaður
Fríða Ísberg

Fríða Ísberg (fædd 19. desember 1992) er íslenskur rithöfundur og ljóðskáld.

Fríða hefur meistarapróf í ritlist frá Háskóla Íslands. Fyrsta ljóðabók Fríðu, Slitförin kom út 2017 hjá Partusi í seríu Meðgönguljóða og árið 2018 gat hún út smásagnasafnið Kláða. Árið 2019 gaf hún út aðra ljóðabók, Leðurjakkaveður. Fyrsta skáldsaga Fríðu, Merking, kom út árið 2021.

Tilvísanir 

Íslenskir rithöfundar
Íslenskar konur
Fólk fætt árið 1992
Teaching channel

Teaching channel er vefur þar sem kennarar og kennaranemar geta lært af hverjum öðrum, deilt kennsluhugmyndum og horft á efni frá öðrum kennurum. Vefurinn gefur kennurum tækifæri til að læra af hvorum öðrum. Þar er notast við myndbönd og aðra tækni til að koma efninu til skila. Síðuna er hægt að flokka undir sístækkandi hóp netkennslu og jafningjakennslu í gegnum opið menntaefni. (sjá nánari útskýringu á opið menntaefni ).

Leitarhæft efni 
Myndefni á Teaching Channel síðunni er raðað eftir kennslugreinum og aldri bekkja, og því má finna kennsluhugmyndir byggt á þeim leitarforsendum. Bekkjarskiptingin er byggð á bandarísku bekkjarkerfi.
Fleiri leitarbær atriði eru:

Kennslugreinar  
Kennslugreinarnar eru listgreinar, enska (móðurmálskennsla), stærðfræði, raunvísindi og félagsvísindi.

Bekkjarkerfi 
Námsefnið er fyrir bekki allt frá leikskóla og upp í efstu bekki high school.

Viðfangsefni 
Hægt að velja ákveðin viðfangsefni (topics).

Kennarar 
Hægt að kynnast einstaka kennurum og fylgja þeim og þeirra verkefnum. Þá er einnig hægt að senda inn fyrirspurnir og fá svör við þeim.

Markmið Teaching Channel 
Þrjú aðalmarkmiðin með Teaching Channel eru:
 Faglegt nám fyrir kennara
 Auka tækifæri fyrir símenntun kennara
 Byggja upp jákvætt almenningsálit á kennurum

Kenningar að faglegri nálgun samkvæmt Teaching Channel 
 Greining og endurgjöf
 Æfing og safna heimildum um starfið
 Þýða og staðfæra
 Horfa og greina
 Safna og rýna í efni

Tilvísanir
Boðsund

Boðsund er ein af fjölmörgum keppnisgreinum innan sundíþróttarinnar. Ólíkt öðrum keppnisgreinum innan sundíþróttarinnar, þá er boðsund liðsgrein en ekki einstaklingsgrein. Í hverju liði eru fjórir sundmenn sem mynda svokallaða boðsunssveit. Yfirleitt samanstendur hver boðsundssveit af fjórum sundmönnum af sama kyni, en til eru boðsunds keppnisgreinar þar boðsundssveitnar samanstanda af  tveimur konun og tveimur körlum.

Hverri boðsundsgrein er skipt upp í fjóra leggi og skiptast liðsmenn hverrar boðsundssveitar á að synda 50, 100 eða 200m leggi. Likt og í boðhlaupum þá er liðsmönnum ekki heimilt að leggja af stað nema sá liðsmaður sem syndir legginn á undan sé kominn í mark. 

Til eru nokkrar boðsundsgreinar: 4x50m skiðsund, 4x100m skriðsund, 4x200m skriðsund, 4x50m fjórsund og 4x100m fjórsund. Á alþjóðavettvangi er yfirleitt bara keppt í 4x100m skriðsundi, 4x100m fjórsundi og 4x200m skriðsundi. Á meðan styttri vegalengdirnar eru yfirleitt bara syntar á minni mótum, svo sem á litlum mótum hérlendis.

Í skriðsund boðsundum er hverjum liðsmanni innan hverrar boðsundssveitar heimilt að velja sér eina af sundaðferðunum fjórum til þess að synda, skriðsund, bringusund, baksund eða flugsund. En flestir kjósa þó að halda sig við skriðsund. Þetta val á milli sundaðferða kemur erlendis frá en þá er talað um skriðsund sem freestyle.

Í fjórsund boðsundum eru þó strangari reglur. Í þeirri boðsundsgrein verða allir liðsmenn að taka fyrir eina sundaðferð hver og eru boðsundssveitir dæmdar úr leik ef sundaðferðirnar eru ekki allar syntar í réttri röð og ef liðsmenn synda ekki sína grein. Þó er skriðsund undanskilið, líkt og í skriðsund boðsundum, þá má sá sem syndir skriðsundlegg ráða sundaðferð, en aftur þá halda flestir sig við skiptast. 

Eins og áður sagði þá skipr röð sundaðferða í fjórsund boðsundum máli, svo lið séu ekki dæmd úr leik. Fyrsti leggur er baksund, þar á eftir koma baksund og bringusundleggir og lýkur sundinu með skriðsundlegg.

Sund
Reglur í sundi

Reglur í sundíþróttinni eru ýmsar. Ef reglunum er ekki fylgt er keppnisfólk dæmt ógilt. 

Sem dæmi má nefna: 
Í bringusundi og flugsundi er mjög mikilvægt að báðar hendur snerti bakkann á sama tíma og í sömu hæð. 
Í öllu sundi gildir að bannað er að draga sig áfram með línunni.
Það má ekki gera nein önnur sundtök en flokkast undir sundið sem keppt er í.
Það ber að stinga þér af stað um leið og ráshljóð er gefið. Ef keppandi stingur sér til sunds broti úr sekúndu áður er sundið talið ógilt.

Sund
Silfurösp

Silfurösp,  Populus alba,er tegund af ösp. Hún vex frá Marokkó og  Íberíuskaga um mið Evrópu (norður til Þýskalands og Póllands) til mið Asíu. Hún vex á rökum svæðum, oft við vötn eða ár, á svæðum með heitum sumrum og köldum til mildum vetrum.

Lýsing 
Þetta er meðalstórt tré, um 16 til 27 metra hátt (sjaldan meira), með stofn að 2metrum í þvermál og breiða ávala krónu. Börkurinn er sléttur og græn-hvítur með einkennandi dökkum, demantslaga blettum á ungum trjám, og verður svartleitur og sprunginn á eldri trjám.

Blendingar 

Silfurösp blandast við skylda tegund; blæösp Populus tremula; blendingurinn er þekktur sem gráösp (Populus × canescens), og er milli foreldranna í útliti. Flestar gráaspir í ræktun eru karlkyns, en kventré koma fyrir í náttúrinni og er stundum fjölgað.

Ræktun og nytjar 

Vegna saltþols hennar er henni oft plantað  til að festa sandöldur við strendur.
Viðurinn er mjúkur, og er notaður í sellúlósa og í ódýr box.
Meirihluti ræktaðra Silfuraspa í Norður-Evrópu eru kvenkyns.

Keilulaga afbrigði frá Túrkestan, Populus alba 'Pyramidalis' (Bolle's Poplar; syn. Populus bolleana) er stundum notaður í almenningsgörðum.

Ytri tenglar 
Leaf and bark photos
 Tree identification
Images, diseases, galls and fungi on treetrees.com
Populus alba - information, genetic conservation units and related resources. European Forest Genetic Resources Programme (EUFORGEN)

Tilvísanir 

Víðisætt
Lauftré
Aspir
Bill Ward

Bill Ward (fæddur William Thomas Ward 5. maí árið 1948 í Aston, Birmingham á Englandi) er fyrrum trommari þungarokkssveitarinnar Black Sabbath. Ward söng tvö lög með Sabbath:  It's Alright (1976) og Swinging the Chain (1978)

Sólóskífur
Ward One: Along the Way (1990)
When the Bough Breaks (1997)
Accountable Beasts (2015) 

Enskir trommarar
Fólk fætt árið 1948
Puget-sund

Puget-sund (enska: Puget Sound) er sund sem gengur 160 km inn í land í norðvestur-Washingtonfylki Bandaríkjanna og hluti af Salish-hafi. Svæðið samanstendur einnig af árósum en jarðsögulega var það myndað af jöklum og framburði þeirra. Meðaldýpi Puget-sunds eru 140 metrar og er strandlengja þess 2144 km. Við sundið eru borgirnar Seattle, Olympia, Everett og Tacoma. Nafnið er tilkomið frá George Vancouver, flotaforingja sem nefndi það eftir liðsforingja sínum; Peter Puget. Vestur af sundinu er Ólympíuskagi og Ólympíufjöll.

Heimild

Washingtonfylki
Dalla Þorvaldsdóttir

Dalla Þorvaldsdóttir (fædd um eða lítið eftir 1000) var biskupsfrú í Skálholti frá 1056. Maður hennar var Ísleifur Gissurarson (1006-1080), fyrsti biskup Íslendinga.  Börn Döllu voru a.m.k. þrjú en einn sona hennar var Gissur Ísleifsson annar biskup Íslendinga. Annar sona hennar var Teitur fóstri Ara fróða. Sá þriðji hét Þorvaldur.

Ísleifs þáttur biskups segir frá giftingu Döllu en samkvæmt þættinum var Ísleifur félítill og Þorvaldur faðir Döllu vildi því ekki eiga hann fyrir tengdason. Dalla fékk þó að ráða sjálf og mælti við föður sinn: "Fyrir þat mun ganga, því at ek hefi þá metnaðargirnd at eiga inn bezta manninn ok inn göfgasta soninn með honum, er á Íslandi mun fæðast. Þykkir mér eigi óráðligt at gera eftir þeim."

Heimild

Skálholt
Íslenskar konur
Hermann von Helmholtz

Hermann Ludwig Ferdinand von Helmholtz (31. ágúst 1821 - 8. september 1894) var þýskur læknir og eðlisfræðingur sem lagt mikið af mörkum í nokkrum fræðasviðum. Stærstu þýsku samtök rannsóknastofnana, Helmholtz Association, er nefnd eftir honum.

Í lífeðlisfræði og sálfræði, er hann þekktur fyrir hugmyndir um sjónræna skynjun á rými, litasjónsrannsóknir, tónskynjun, hljóðskynjun og raunhyggju.

Í eðlisfræði er hann þekktur fyrir kenningar sínar um varðveislu orku, rafsegulfræði, efni varmafræðinnar og vélrænan grunn varmafræðinnar.

Sem heimspekingur, er hann þekktur fyrir heimspeki vísinda, hugmyndir um tengsl milli skynjun og náttúrulögmála, vísindi fagurfræði og hugmyndir um siðfræði vísinda.

Þýskir eðlisfræðingar
The Witness (tölvuleikur)

The Witness er þrívíddar þrautaleikur. Leikurinn er gefinn út og þróaður af leikjafyrirtækingu Thekla, Inc. Leikurinn kom út fyrir Microsoft Windows and PlayStation 4 í  2016, fyrir Xbox One í september 2016 og mun koma út fyrir tæki sem keyra iOS-stýrikerfi. The Witness sækir innblástur til leiksins Myst og gengur út á að kanna opinn leikheim sem er eyja þar sem eru mörg mannvirki og og náttúruundur. Spilari fer áfram í leiknum með því að leysa þrautir sem byggja á að komast gegnum völundarhús sem birtast á spjöldum á ýmsum stöðum á eyjunni eða eru falin í umhverfinu. Spilari verður að ákvarða reglur í hverri þraut gegnum myndrænar ábendingar og hljóðupptökur sem eru dreifðar um eyjuna.

Þrautleikir
Opið efni

Opið efni er efni sem er í opnum aðgangi, með aðgengilegan grunnkóða og opið afnotaleyfi samkvæmt 5R-skilgreiningunni.  

Opið efni er líkt opnu menntaefni eða opnum hugbúnaði. Samt er það ekki alveg það sama og má ekki rugla þessum hugtökum saman.

Saga opins efnis 
David Wiley kom fyrstur með hugtakið opið efni árið 1998. Hann líkti því við opinn hugbúnað og sagði að það væri hliðstætt því.  

Frá því 1998 hefur hugtakið opið efni verið notað yfir efni sem fellur undir 5R-skilgreininguna hér að neðan, sem snýr að því hvernig má endurnýta það, endurskoða, endurhljómblanda og dreifa af almenningi án þess að brjóta höfundarréttarlög.

Þó opið efni hafi verið lýst sem mótvægi við höfundarétt, þá er treyst á handahafa höfundarréttar að hann leyfi verk sín, svipað og copyleft gefur, að höfunda sé getið.

Skilgreining á hugtakinu opið efni 
Notendur efnis sem er skilgreint sem opið efni hefur frjálst og ævarandi leyfi til að nota efnið eftir skilgreiningu 5R.

5R er rammi sem leggur mat á það að hve miklu leyti innihald efnisins er opið. Opið efni er:
 Endurvinnanlegt (retain), þannig að notandinn hefur fullt frelsi til að sækja efnið og hýsa það, fjölfalda eða stjrónast með það að eigin vild.
 Endurnýtanlegt (reuse), þannig að notandinn hefur fullt frelsi til að nota efnið í óbreyttu formi á hvern þann hátt sem hann sjálfur kýs.
 Endurskoðanlegt (revise), þannig að notandinn hefur fullt frelsi til að kynna sér efnið og breyta því eða aðlaga það að þörfum sínum.
 Endurblandanlegt (remixe), þannig að notandinn hefur fullt frelsi til að sameina upprunalegu útgáfuna með öðru efni til að búa til nýtt efni.
 Endurdreifanlegt (redistribute), þannig að notandinn hefur fullt frelsi til að dreifa upprunalega efninu, endurskoðaðri eða breyttri útgáfu af því.

Þetta er víðari skilgreining en hjá opnum hugbúnaði. Efni í opnum hugbúnaði má nota í atvinnuskyni fyrir almenning. Hins vegar eru þau svipuð að því sem snýr að opinni fræðslu sem felur í sér almenna notkun ásamt höfundarrétti.

Tengt efni 
Opinn hugbúnaður
Opið menntaefni

Heimildir 

Hugverkaréttur
Frjálst efni
Rússaösp

Populus suaveolens er tegund af víðiætt. Hún er upprunnin frá  norðvestur Kína, norður Japan,  Kóreu og austur Síberíu.

Lýsing 
Þetta er lauffellandi tré, að 30 metra hátt í heimkynnum sínum. Börkurinn er fyrst grágrænn og sléttur, svo daufgrænar og sprunginn. Blöðin 5-12 sm, aflöng-oddbauótt, stuttydd, snögg-odddregin, oft snúin í oddinn, leðurkennd, þykk, bogtennt, mjög fölgræn og hærð neðan, grunn- hjartalaga við grunninn.

Undirtegundir 

Tegundin skiftist í eftirfarandi undirtegundir:

 P. s. baicalensis
 P. s. suaveolens
Litningatala: 2n = 38.

Ræktun á Íslandi 
Hefur reynst nokkuð vel hérlendis og var ræktuð nokkuð hér áður og fyrr en minna eftir því sem leið á 20 öldina. Er til í nokkrum görðum á Akureyri.

Tilvísanir

Ytri tenglar 
 Pinkka  (á finnsku)
 Flora of China: Populus suaveolens 

Víðisætt
Aspir
Balsamösp

Populus balsamifera, almennt kölluð balsamösp,  er norðlægasta harðviðartegundin í Norður Ameríku. Þetta er harðgert, skammlíft en fljótvaxið tré, sem getur þó náð 200 ára aldri. Tegundin er náskyld alaskaösp og tæpast er hægt að sjá mun nema á reklum tegundanna.

Tilvísanir

Ytri tenglar 

Lauftré
Aspir
Plöntur á Íslandi
Stjörnumosi

{{Taxobox
| status = 
| image = Moos 5772.jpg
| image_width = 250px
| regnum = Plantae
| divisio = Marchantiophyta
| classis = Marchantiopsida
| ordo = Marchantiales
| familia = Marchantiaceae| genus = Marchantia| species = Stjörnumosi (M. polymorpha)
| binomial = Marchantia polymorpha| binomial_authority = L.
}}
Stjörnumosi (Marchantia polymorpha)'' eða dýjaskóf er tegund af mosa sem algeng er um allt land.

Útlit
Stjörnumosi er jarðlægður með leðurkennt útlit og áberandi loftaugu. Kynin eru aðgreind. Kvenplöntur mynda áberandi stilk með stjörnulaga höfði og karlplönturnar mynda smærri stilk sem skipt er í hjartalaga svæði.

Lifnaðarhættir
Stjörnumosi myndar jarðlægt þal og hefur kynæxlun tiltölulega snemma.

Tilvísanir

Mosar
Stjörnumosaætt
Populus wilsonii

Populus wilsonii er tegund af lauffellandi tré frá Kína (Gansu, Hubei, Shaanxi, Sichuan, Xizang og Yunnan). Blöðin eru sporöskjulaga, breiðari við grunninn en við enda. Getur tréð orðið að 25 metra hátt með stofnþvermál að 1.5 metrum.

Myndir

Tilvísanir

Víðisætt
Aspir
Populus ilicifolia

Populus ilicifolia er sígræn trjátegund af Víðiætt. Hún vex í Kenía og Tanzania frá 1°N til 3°S breiddargráðu, 37°E til 41°E lengdargráðu, í 10 til 1,200 metrum yfir sjó; þetta er suðlægasta tegund ættkvíslarinnar í heiminum. Henni er ógnað af tapi búsvæða.

Populus ilicifolia verður 30 metra há, með stofnþvermál að 1.5 metra.

References

Víðisætt
Aspir
Populus guzmanantlensis

Populus guzmanantlensis er trjátegund af Víðiætt. Hún er einlend í Mexíkó. Þar vex hún í Sierra de Manantlán í Jalisco.

Tilvísanir

Víðisætt
Aspir
Listi yfir Lepidoptera sem nærast á Populus

Aspir, Populus spp., eru fæða lirfa fjölda tegunda Lepidoptera:

(íslenskar**)

Monophagous
Tegundir sem nærast eingöngu á Populus -

 Bucculatricidae -
 Bucculatrix staintonella -
 Gelechiidae - Bugðufiðrildaætt
 Chionodes terminimaculella -
 Drepanidae -
 Tethea ocularis  -

Polyphagous
Tegundir sem nærast  Populus og öðrum plöntum

 Batrachedridae -
 Batrachedra praeangusta – skráð á Silfurösp (P. alba) og Blæösp (P. tremula)
 Coleophoridae - Pysjufiðrildaætt
 Coleophora malivorella -
 Coleophora pruniella -
 Geometridae - Fetafiðrildaætt
 Agriopis marginaria  -
 Biston strataria - Espifetari
 Cabera exanthemata  -; skráð á blæöspum
 Cabera pusaria   -; skráð á blæöspum
 Colotois pennaria   -; skráð á (P. nigra)
 Crocallis elinguaria  -
 Ectropis crepuscularia  -
 Epirrita autumnata  -
 Eupithecia subfuscata  -
 Hydriomena furcata  - Víðifeti **
 Lomaspilis marginata  -
 Odontopera bidentata  -
 Operophtera brumata  - Haustfeti **
 Selenia tetralunaria   -; skráð á (P. nigra)
 Hepialidae -
 Korscheltellus gracilis  -
 Sthenopis purpurascens -
 Lymantriidae - Burstafiðrildaætt
 Euproctis chrysorrhoea  - Gullgumpur
 Lymantria dispar  - Eldbursti
 Noctuidae - Yglufiðrildaætt
 Acronicta leporina  -
 Acronicta megacephala  -
 Acronicta psi  - Örvarygla
 Agrochola circellaris  - Asparygla **
 Amphipyra berbera   -
 Amphipyra tragopoginis  -
 Catocala cara  -
 Catocala junctura   -; skráð á (P. fremontii)
 Discestra trifolii  -
 Orthosia cerasi  -
 Orthosia gothica  -
 Notodontidae -
 Cerura vinula - Stórhöfðingi eða Gaffalskotta
 Furcula bifida  - 
 Nadata gibbosa  -
 Phalera bucephala  - Tunglhöfðingi
 Ptilodon capucina  -
 Nymphalidae - Dröfnufiðrildaætt
 Limenitis archippus  -
 Limenitis arthemis  -; kýs Nöturösp (P. tremuloides) fram yfir Balsamösp (P. balsamifera),  (P. deltoides) og (P. grandidentata)
 Nymphalis antiopa  - Sorgarskikkja
 Oecophoridae - Mottafiðrildaætt
 Epicallima formosella  -; skráð á dauðum viði í öspum
 Papilio glaucus  -; skráð á balsamöspum
 Papilio rutulus  -; skráð á nöturösp
 Saturniidae -
 Coloradia pandora   -; 
 Pavonia pavonia   -; skráð á öspum
 Sphingidae - Svarmfiðrildaætt
 Laothoe populi  -
 Smerinthus jamaicensis  -

Ytri tenglar
Caterpillar Hostplants Database

Listar
Skordýr
Populus adenopoda

Populus adenopoda er trjátegund sem var fyrst lýst af Carl Maximowicz. 
Auk aðaltegundarinnar er undirtegundin P. a. platyphylla.

Tilvísanir 

Víðisætt
Lauftré
Aspir
Populus davidiana

Populus davidiana er trjátegund sem fyrst var lýst af Dode. Populus davidiana er í víðiætt. Einnig er til undirtegundin P. d. tomentosa.

Tilvísanir 

Víðisætt
Lauftré
Aspir
Populus cathayana

Populus cathayana er trjátegund sem var lýst af Alfred Rehder. Populus cathayana er í víðiætt.

Undirtegundir 

Tegundin skiftist í eftirfarandi undirtegundir:

 P. c. latifolia
 P. c. pedicellata

Tilvísanir 

Víðisætt
Lauftré
Aspir
Borgarastyrjöldin á Srí Lanka

Borgarastyrjöldin á Srí Lanka var borgarastyrjöld á Srí Lanka sem hófst með árás Tamíltígra á herdeild úr her Srí Lanka 23. júní 1983 og lauk með sigri stjórnarhersins og dauða leiðtoga tígranna, Velupillai Prabhakaran, 18. maí 2009. Ástæða borgarastyrjaldarinnar var vaxandi mismunun sem bitnaði á tamílskumælandi íbúum landsins sem einkum búa í norður- og austurhéruðunum eftir að landið fékk sjálfstæði frá Bretlandi 1948. Á 8. áratug 20. aldar spruttu upp skæruliðahreyfingar tamílskumælandi íbúa sem stefndu að stofnun sjálfstæðs ríkis eða sjálfstjórnarhéraðs Tamíla, Tamíl Ílam. Árið 1983 braust út stríð milli þeirra og stjórnarhersins. Þrátt fyrir tilraunir stjórnarinnar til að mæta kröfum tamílska minnihlutans á 9. áratugnum héldu átökin áfram og á 10. áratugnum stóðu Tamíltígrar fyrir fjölda mannskæðra árása. Átökin hröktu hundruð þúsunda íbúa á flótta. Árið 2001 hófust vopnahlésviðræður að nýju. Flóðbylgjan í Indlandshafi 2004 varð til þess að draga úr átökum. Tamíltígrarnir misstu stuðning sinn utanlands þegar leyniskytta á þeirra vegum myrti tamílska stjórnmálamanninn Lakshman Kadirgamar sem hafði gagnrýnt tígrana árið 2005. Átök hófust aftur í árslok 2005. Ári síðar hóf stjórnarherinn sókn gegn tígrunum í austurhéruðunum og náði Vakarai á sitt vald. 2. janúar 2009 náði stjórnarherinn svo Kilinochchi sem var í reynd höfuðvígi uppreisnarmanna í norðurhéruðunum. Í bardögum í kjölfarið féllu margir af leiðtogum uppreisnarmanna og í maí lýsti stjórnarherinn yfir sigri. 19. maí hélt Mahinda Rajapaksa forseti landsins ræðu í þinginu þar sem hann lýsti því yfir að stríðinu væri lokið.

Saga Srí Lanka
Borgarastríð