alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Frjálslyndi flokkurinn (2)

Frjálslyndi flokkurinn var íslenskur stjórnmálaflokkur sem var stofnaður í Reykjavík árið 1973 að undirlagi Bjarna Guðnasonar sem áður hafði klofið sig frá Samtökum frjálslyndra og vinstri manna. Flokkurinn hafði sömu stefnuskrá og Samtökin höfðu samþykkt á stofnfundi sínum 1969. Við klofninginn missti fyrsta ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar meirihluta í neðri deild Alþingis. 

Frjálslyndi flokkurinn bauð fram í borgarstjórnarkosningum í Reykjavík 1974 en fékk engan mann kjörinn. Hann bauð ekki fram í alþingiskosningum sama ár.

Tenglar 
 Klassísk rit jafnaðarsinna á Íslandi

Fyrrum íslenskir stjórnmálaflokkar
Þingið í Worms

Þingið í Worms var almennt stéttaþing sem keisari hins Heilaga rómverska ríkis boðaði til í Worms þar sem nú er Þýskaland. Þingið stóð frá 28. janúar til 25. maí 1521 og keisarinn, Karl 5., veitti því forstöðu. Þingsins er einkum minnst fyrir að hafa tekið á siðbót Marteins Lúthers sem flutti mál sitt fyrir þinginu. Samkvæmt hefðinni á hann að hafa mælt þar hin fleygu orð „Hér stend ég og get ekki annað, svo hjálpi mér guð, amen!“ (þýska: Hier stehe ich. Ich kann nicht anders. Gott helfe mir. Amen.). 

Siðaskiptin
1521
Vatnafjöll

Vatnafjöll eru 40 km langt og 9 km breitt basaltískt gossprungubelti suðaustan við Heklu á Íslandi. Á hólósentímabilinu hefur sprungan gosið tólf sinnum, síðast fyrir 1200 árum. Hæsti tindur Vatnafjalla er 1235 metra yfir sjávarmáli.

Vatnafjöll, sem eru austan við Heklu, eru stundum talin sérstök eldstöð, en annars flokkuð með eldstöðinni sem liggur undir og kringum Heklu. 

Fjöll á Íslandi
Eldfjöll á Íslandi
Rangárþing ytra
Erik Weihenmayer

Erik Weihenmayer (f. 23. september 1968) er bandarískur blindur fjallgöngumaður og íþróttamaður. Hann var fyrsti blindi maðurinn sem náði tindi Everestfjalls 25. maí 2001.

Bandarískir fjallgöngumenn
Hnýði

Hnýði er forðabúr fyrir næringarefni plantna sem þær nýta sér á vetrum og tryggir plöntunni vaxtarmagn vorið eftir. Hnýði eru tvennskonar: stöngulhnýði eða rótarhnýði. Plöntur notast einnig við hnýðið við kynlausa æxlun. 

Plöntur
Sýklalyf

Sýklalyf (einnig fúkalyf eða fúkkalyf) á vanalega við efni sem drepa eða hindra vöxt gerla (baktería), og eru sýklalyf undirflokkur örverueyðandi efna. Fyrsta sýklalyfið sem fannst var penisillín en það var skoski líffræðingurinn Alexander Fleming sem fyrstur var til þess að finna efnið penisillin af tilviljun í myglu sem hafði ræktast upp í rannsóknarstofuni hjá honum árið 1928.

Eftir það hafa verið þróuð mörg sýklalyf með mismunandi virkni. Til eru bæði svokölluð sérvirk sýklalyf sem verka þá á ákveðnar bakteríur sem valda sýkingum en láta aðra bakteríu flóru í friði og síðan eru breiðvirk sýklalyf sem „drepa allt“.

Röng eða of mikil notkun sýklalyfja getur leitt til sýklalyfjaónæmis. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin telur sýklalyfjaónæmi vera helstu heilbrigðisógnina á heimsvísu.

Fjórflokkun sýklalyfja 
Hægt er að flokka sýklalyf eftir virkni þeirra í fjóra flokka (Tenover FC, 2006).

Truflun á nýsmíði frumuveggsins 
Innan þessa flokks eru β-laktasar; penisillin, kefalósporín, ampicillín, carbapenem og monobactam. Einnig eru hér efnin glýkópeptíð ásamt vancomycin og teicoplanin. β-laktasa hamla nýmyndun frumuveggsins með því að trufla ensímin sem nauðsynleg eru til nýmundunar peptíðóglýcan lagsins. Vancomycin og teiocoplanin hamla einnig nýmyndunar frumu veggsins, þetta gera þau með því að koma í veg fyrir víxltengingu peptíðóglýcana sem er nauðsynleg fyrir stöðuga nýmyndun á frumuveggnum.

Hömlun á nýmyndun próteina 
Makrólíð, amínóglýkósíð, klóramfenikól, tetrasýklín, streptogramin og oxazolidinones eru sýklalyf innan þessa flokks. Ríbósóm baktería eru frábrugðin hliðstæðu einingunum í heilkjarna frumum. Þessi sýklalyf nýta sér það og geta þannig sérstaklega hamlað bakteríuvöxt. Makrólíð, amínóglýkósíð og tetrasýklín bindast 30S undireiningunum ríbósómsins á meðan klóramfeníkólið bindist 50S undireiningum.

Truflun á nýmyndun kjarnsýra 
Í þessum flokk eru meðal annarra lyfin fluoroquinolones, en þau raska nýmyndun á DNA með því að rjúfa tvöföldu DNA sameindina meðan á DNA afritun stendur.

Hömlun á efnaskiptaferli 
Í þessum flokk eru efni á við súlfónamíð og gagnvirkar fólínsýrur.

Rannsóknir hafa sýnt að of mikil notkun sumra sýklalyfa og röng notkun þeirra getur valdið ónæmi gagnvart þeim og þannig þarf sífellt sterkari skammta og lyfjagjöfin dregst yfir lengra tímabil en eðlilegt getur talist. Sumstaðar hafa sýklalyf (til dæmis aureomysín, penisillín og oxýtetracýklín) verið notuð sem íblöndunarefni í dýrafóður.

Tilvísanir

Heimildir 
 Karl G. Kristinnsson. (1989). „Ný breiðrófs-sýklalyf“. Læknablaðið, 75, 141-147.
 Tenover FC. (2006). „Mechanisms of antimicrobial resistance in bacteria“. The American Journal of Medicine, 119(6), S3-S10

Tenglar 
 Sýklalyf; grein á Doktor.is
Rengla

Rengla er  jarðlægur eða hulinn sproti sem vex út frá stofni eða jarðstöngli plöntu. Við endann á renglunni myndast ný jurt úr knúppi. Dæmi um jurtir sem fjölga sér með renglum eru jarðarber og kartöflur.

Plöntur
Smjattpattar

Smjattpattar voru persónur í barnabókum eftir breska rithöfundinn Denis Bond (sem notaði höfundarnafnið Giles Reed) myndskreyttar af Angelu Mitson. Smjattpattar voru persónugerðir ávextir og grænmeti sem báru heiti eins og Lúlli laukur, Pála púrra, Kalli kartafla, Mangi maískólfur o.s.frv. Fyrstu bækurnar komu út árið 1978. 1980 voru gerðir brúðuþættir með persónunum fyrir ITC Entertainment. Um miðjan 9. áratuginn eyðilögðust allar upprunalegu myndskreytingarnar í eldsvoða. 

Á Íslandi komu bækurnar út hjá Bókaútgáfunni Vöku 1982 til 1984 í þýðingu Þrándar Thoroddsen. Árið 1983 voru brúðumyndirnar sýndar í Stundinni okkar og sama ár kom út samnefnd íslensk hljómplata með „Smjattpattalögum“.

Tenglar 

 Smjattpattarnir á Glatkistunni

Breskar barnabækur
Breskir sjónvarpsþættir
Bókaútgáfan Vaka

Bókaútgáfan Vaka var íslenskt bókaforlag sem var stofnað árið 1981 af Ólafi Ragnarssyni og Elínu Bergs. Bókaútgáfan var brautryðjandi í útgáfu ódýrra kilja. 1985 keypti fyrirtækið hina gamalgrónu bókaútgáfu Helgafell (stofnað 1942) og til varð bókaútgáfan Vaka-Helgafell.

Íslensk bókaforlög
Árni Hafstað

Árni Jónsson Hafstað bóndi í Vík í Skagafirði f. 23. maí 1883 á Hafsteinsstöðum d. 22.júní 1969. Foreldrar hans voru Jón Jónsson (1850-1939) bóndi og hreppsstjóri á Hafsteinsstöðum og kona hans Steinunn Árnadóttir (1851-1933). Árni ólst upp hjá foreldrum sínum á Hafsteinsstöðum til 18 ára aldurs en þá fór hann til náms einn vetur til sr. Árna Björnssonar á Sauðárkróki. Næstu tvo vetur var hann á Bændaskólanum á Hólum en fór að því búnu til Akureyrar og lærði garðyrkju og meðferð garðyrkjutækja í Gróðrarstöðinni. Vorið 1906 hélt hann til Danmerkur og Noregs til frekara náms í búfræði. Þar dvaldist hann á annað ár. Vorið 1908 hóf hann búskap í Vík í Staðarhreppi ásamt Sigríði systur sinni. Þar reistu þau stórt hús úr steinsteypu, eitt hið fyrsta þeirrar gerðar í Skagafirði. Í utanför sinni kynntist Árni lýðháskólahreyfingunni á Norðurlöndum og fékk þar mikinn áhuga á alþýðufræðslu. Það varð til þess að hann hann stofnaði unglingaskóla í samvinnu við sveitunga sinn Jón Sigurðsson frá Reynistað. Skólinn tók til starfa í ársbyrjun 1909 í hinu nýreista steinhúsi í Vík. Hann starfaði þó ekki nema í tvö ár en þá var kominn unglingaskóli á Sauðárkróki sem tók starfssemina yfir.

Árni var hugsjóna- og félagsmálamaður. Hann átti þátt í stofnun Ungmennafélagsins Æskunnar í Skagafirði og Ungmennafélagsins Tindastóls  á Sauðárkróki. Hann var einn af stofnendum Ungmennafélagasambands Skagafjarðar og fyrsti ritari þess. Hann var samvinnumaður og deildarstjóri í Staðardeild Kaupfélags Skagfirðinga, í stjórn Kaupfélagsins sat hann 1938-1947 og var kjörinn heiðursfélagi þess er hann varð 75 ára. Árni var einn af aðalhvatamönnum þess að koma á stofn héraðsskóla í Varmahlíð sem var fyrsti vísir að þorpinu sem þar er nú.

Árni Hafstað kvæntist 13. mars 1914. Kona hans var Ingibjörg Sigurðardóttir f. 16. júlí 1893 í Valadal, d. 4. október 1932 í Vík. Ingibjörg ólst upp með foreldrum sínum, sem lengst af bjuggu á Geirmundarstöðum í Sæmundarhlíð. Hún var í unglingaskólanum í Vík 1909, síðan hélt hún til Reykjavíkur og nam við Kvennaskólann 1911-1914 en flutti þá í Vík. Ingibjörg lést langt fyrir aldur fram frá stórum barnahópi. Þau Árni áttu saman 11 börn:

 Árni 1915-1994
 Sigurður Hersteinn 1916-2003
 Páll Steinþór 1917-1987
 Steinunn Alda 1919-2005
 Jón Haukur 1920-2008
 Ingibjörg Erla 1921-2000
 Sigmar Halldór 1924
 Margrét Sigríður 1925-1926
 Sigríður Margrét 1927
 Guðbjörg 1928-1966
 Valgerður Birna 1930-2011

 Ragnar Örn (1921-2005) var sonur Árna og Hallfríðar S. Jónsdóttur.

Heimildir 
 Baldur Hafstað. Árni Í Vík. Þættí úr sögu Árna J. Hafstað bónda í Vík. Skagfirðingabók 1985,  bls. 7-56.
 Þorsteinn Jónsson. Hafstaðsætt, framætt og niðjatal Árna J. Hafstað og Ingibjargar Sigurðardóttur í Vík. Ættfræðirit nr. 1, 1978

Íslenskir bændur
Herramenn

Herramenn eru barnabækur fyrir yngstu lesendurna eftir breska rithöfundinn Roger Hargreaves. Herramenn eru einfaldar fígúrur sem hver hefur sinn eiginleika. Fyrsta bókin, Herra Kitli, kom út árið 1971. Alls urðu bækurnar um herramennina 52. Hann fylgdi þeim eftir með 39 bókum um ungfrúrnar frá 1981. Eftir lát hans 1988 hefur sonur hans, Adam Hargreaves, haldið áfram að semja nýjar sögur í báðum flokkunum. 

Fjórar teiknaðar sjónvarpsþáttaraðir hafa verið gerðar eftir bókunum, sú fyrsta árið 1975. 

Á Íslandi komu bækurnar um herramennina út hjá Iðunni frá 1980 í þýðingu Þrándar Thoroddsen.

Breskar barnabækur
Breskir sjónvarpsþættir
Bókaútgáfan Iðunn

Bókaútgáfan Iðunn er íslenskt bókaforlag sem var stofnað 1945 af Valdimar Jóhannssyni, og starfaði sjálfstætt allt til ársins 2000 en er nú hluti af Forlaginu. 

Iðunn gaf út mikinn fjölda bóka, bæði undir heiti Iðunnar og undirforlaganna Hlaðbúðar, Skálholts og Draupnisútgáfunnar. Það hafði framan af aðsetur á Skeggjagötu en fluttist 1976 á Bræðraborgarstíg 16. Útgáfubækur forlagsins voru af öllu tagi, frá fræðiritum til þýddra reyfara, og á meðal þeirra höfunda sem forlagið gaf út voru Alistair MacLean, en spennusögur hans voru mest seldu bækur landsins ár eftir ár á 7. og 8. áratug 20. aldar, og Enid Blyton, sem var í svipaðri stöðu hvað barnabækur varðaði. Þekktasta útgáfuverk Iðunnar er þó vafalítið bókaflokkurinn Aldirnar, en fyrsta bókin í þeim flokki, Öldin okkar 1901-1930, kom út árið 1950 og sú nýjasta, Öldin okkar 1996-2000, kom út árið 2010, réttum 60 árum síðar.

Útgáfan var einnig umsvifamikil á sviði teikmimyndasagna um tíma og gaf út marga flokka þeirra, svo sem Sval og Val, Viggó viðutan og Strumpana.

Árið 2000 sameinaðist Iðunn útgáfufyrirtækinu Fróða og varð bókaútgáfudeild þess. 2003 seldi Fróði forlagið til Eddu miðlunar og 2007 gekk Iðunn svo, ásamt öðrum forlögum, til Forlagsins, en forstjóri þess, Jóhann Páll Valdimarsson, er sonur Valdimars stofnanda Iðunnar. Enn koma út nokkrar bækur á ári undir nafni Iðunnar.

Íslensk bókaforlög
Legkaka

„Fylgja“ vísar hingað. Fylgja getur líka átt við draug í þjóðtrú sem fylgdi fólki eða ættum.
Legkaka eða fylgja er skammvinnt líffæri sem fyrirfinnst í legkökuspendýrum á meðan á meðgöngu stendur.

Tengt efni 
 Fóstur
 Fæðing
 Leg
 Legkökuát

Meðganga
Messier 81

Messier 81 er stjörnuþoka sem er í 12 milljón ljósára fjarlægð frá jörðu. Messier 81 er í stjörnumerkinu Stóri-Björn. Hún er þyrilþoka.

Tenglar 
 Stjörnufræðivefurinn: Messier 81

Stjörnufræði
Ný Evrópa með augum Palins

Ný Evrópa með augum Palins (e. Michael Palin's New Europe) eru ferðaþættir þar sem leikarinn Michael Palin ferðast um 20 lönd í Austur-Evrópu og skoðar m.a. þær breytingar sem hafa átt sér stað eftir hrun Berlínarmúrsins. Þættirnir eru sjö talsins og er hver þáttur ein klukkustund.

Þættir 

Breskir sjónvarpsþættir
Kvæðamannafélagið Iðunn

Kvæðamannafélagið Iðunn er stofnað þann 15. september árið 1929. Starfsemi félagsins er einkum tvíþætt: Að yrkja vísur, einkum undir hefðbundnum bragarháttum, og að kveða vísur eftir gömlum stemmum, sem félagar Iðunnar söfnuðu fyrr á árum. Þriðja hlutverkið hefur raunar bæst við, sem er að hlúa að þjóðlegri tónlistarhefð. Núverandi formaður félagsins er Bára Grímsdóttir.

Tengill 
 Heimasíða Kvæðamannafélagsins Iðunnar

Íslensk menningarsamtök‎
Bragfræði
Phoenix (geimfar)

Phoenix (Fönix á íslensku) er tölvustýrt geimfar á sendiför könnunar geimsins á Mars. Vísindamenn sem stjórna sendiförinni munu nota verkfæri til að leita að kjörlendum sem er viðeigandi fyrir örverur, og til að rannsaka sögu vatns á Mars. Verkefnið er samvinna milli háskóla á Bandaríkjum, Kanada, Sviss, Filippseyjum, Danmörk, Þýskalandi og Bretlandi, NASA, Canadian Space Agency og annarra fyrirtækja. Arizona-háskóli stjórna sendiförinni með Jet Propulsion Laboratory í NASA.

Phoenix var skotið á loft 4. ágúst 2007, klukkan 5:26:34 EDT frá Cape Canaveral Air Force Station í Flórída. Það lenti á velheppnaðan hátt á Mars 25. maí 2008.

Geimför Mars
Basil Bernstein

Basil Bernstein (1. nóvember 1924 – 24. september 2000) var breskur félagsfræðingur og málfræðingur. Hann er þekktur fyrir kenningar sínar um félagsfræði uppeldis- og kennslu.

Fjölskylda Bernstein var innflytjendur af gyðingættum í Austur-London. Hann var um fertugt þegar hann tók doktorspróf. Bernstein starfaði við Lundúnaháskóla.

Kenningar Basil Bernstein um félagsfræði uppeldis- og kennslu greina það táknkerfi sem stýrir skólastarfi. Hann leiðir rök að því að kennsluhættir byggi á reglum um samskipti og hefðum sem hafa mótast innan stofnana á löngum tíma. Þessar samskiptareglur nefnir hann hina stýrandi (regulative) orðræðu. Lykilhugtök í kenningum hans eru flokkun (classification) og umgerð (framing) þar sem flokkun lýsir uppbyggingu félagslegs rýmis t.d. hvernig námsgreinum er skipt og hvernig fólk er flokkað í nemendur og kennara. Umgerð vísar til þess hvar yfirráðin eru yfir samskiptum, hver stýrir þeim.

Ritverk
 Theoretical Studies Towards A Sociology Of Language (1971)
 Applied Studies Towards A Sociology Of Language (1973)
 Selection And Control (1974) meðhöfundur Walter Landis
 Towards A Theory Of Educational Transmissions (1975)
 The Structuring Of Pedagogic Discourse (1990) 
 Social Class, Language And Communication meðhöfundur Dorothy Henderson 
 Pedagogy, Symbolic Control and Identity (1996 / 2000 önnur útgáfa)

Tenglar
 The personal papers of Basil Bernstein are held in Archives of the Institute of Education, University of London.  
 Basil Bernstein, Bibliography
 Obituary in The Guardian
 Obituary by Alan R. Sadovnik
 Institute obituary notice 
 Bernstein
 Discussion group on Bernstein's sociological approach 

Bernstein, Basil
Fagvörur

Fagvörur er matvælafyrirtæki sem framleiðir matvæli fyrir íslenskan markað.
Fyrirtækið sinnir einnig sölu á tækjum fyrir efnaiðnað ásamt influtningi á pökkunarvélum.

Innflutningur
Fagvörur ehf. flytur inn eftirfarandi vörur:
Fillflex

Tenglar
 Vefsíða Fagvara

Íslenskir matvælaframleiðendur
Vélasala
E-161b

Lútín eða E-161b er andoxunarefni sem finnst í blaðgrænmeti eins og spínat og káli. Það er karótínefni. 

Andoxunarefni
Hnit (stærðfræði)

Hnit í stærðfræði á við talnapar (a,b), sem sýnir staðsetningu punkts á tvívíðri sléttu, s.n. hnitakerfi. Hér eru a og b stök í mengi rauntalna og lýsa staðsetningu punktsins, a miðað við láréttan x-ás og b miðað við lóðréttan y-ás. Skurðpunktur (evklíðsk rúmfræði) þeirra hefur hnitið (0, 0) og er oft kallaður upphafspunktur O (dregið af orðinu origo, sem þýðir upphaf). 

Einnig getur hnit verið talnaþrennd af gerðinni (a,b,c), sem sýnir hvar punktur er í þrívíðu hnitakerfi. Eins og í tvívíða kerfifnu eru a, b og c rauntölur og lýsa stöðu punktsins miðað við þrjá ása, x-ás og y-ás, sem eru hornréttir í láréttum fleti, og z-ás, sem er lóðréttur og sker hina tvo í sameiginlegum skurðpunkti, O = (0,0,0).

Á svipaðan hátt er mögulegt að sýna tvinntölu a + ib, þar sem i er þvertala, á tvinntalnasléttu, en þá kallast lóðrétti ásinn þverás.
Algengust eru eftirfarandi hnitakerfi: rétthyrnt hnitakerfi og skauthnitakerfi.

Tengt efni 

 Kartesíusarhnitakerfið
 Vídd

Stærðfræði
Hnitakerfi
Einstaklingshyggja

Einstaklingshyggja er sú hugsun eða stefna að hver einstaklingur eigi fyrst og fremst að sjá um sjálfan sig og vini, ættingja eða aðra sem hann vill sjálfur, frekar en að einstaklingar og samfélag hafi gagnkvæmum skyldum að gegna, eins og félagshyggja segir. Einstaklingshyggja er stundum talin fylgjast að með sumum tegundum pólitískrar hægristefnu, sérstaklega frjálshyggju, en það er ekki algilt. Einstaklingshyggju-anarkismi er ein tegund stjórnleysisstefnu, þar sem áherslan er (eins og nafnið bendir til) á einstaklinginn frekar en samfélagið.

Nútíma einstaklingshyggja kom fram á nýöld og tilurð hennar er tengd tilurð kapítalískra framleiðsluhátta. Annars vegar fóru atvinnurekendur að semja við launamenn á einstaklingsgrundvelli (í það minnsta fyrir tilkomu stéttarfélaga) í meiri mæli en áður var, svo það varð reglan frekar en undantekningin. Þannig varð einstakur vinnandi maður að framleiðslueiningu, í stað heimilisins, sem áður var. Hins vegar losnaði um bönd lénsveldisins og bændaánauð, vistarband og slíkar hömlur á einstaklingsfrelsi rofnuðu.

Hugmyndafræði
Trans fólk

Trans fólk eru þau sem hafa annað kynhlutverk og kynframsetningu í samfélaginu en þau gerðu í æsku. Í vestrænum samfélögum og víðar er aðalniðurflokkun mannfólks niður í karla og konur. Sá sem áður flokkaðist sem kona en flokkar sig nú sem karl kallast trans maður, sú sem áður flokkaðist sem karl en flokkar sig nú sem konu kallast trans kona.

Orðið trans er latína og merkir „þversum, handan megin við, á hinni hliðinni“ og er þar með vísun í að einstaklingur sé á annarri hlið í framsetningu kyns síns. Íslenskanir á orðinu hafa ekki náð mikilli útbreiðslu. Orðið „kynskiptingur“ var áður notað, en það þykir úrelt í dag.

Margt trans fólk upplifir vanlíðan í sínu fyrra kynhlutverki eða með líkama sinn, og sækjast sumir eftir hormónameðferð, skurðaðgerðum, eða sálfræðiaðstoð.

Á bilinu 0,3% til 0,6% einstaklinga skilgreina sig sem trans, eða einn af hverjum 200, samkvæmt bandarískri könnun frá 2016.

Það að vera trans er óháð kynhneigð.

Heilbrigðisþjónusta

Sálfræðimeðferð 
Þar sem margt trans fólk upplifir vanlíðan með kynhlutverk sitt, líkama sinn, eða samfélagslega fordóma getur sálfræðimeðferð verið til bóta fyrir fólk.

Hormónameðferð 
Mögulegt er að auka á kyneinkenni einstaklings með hormónameðferð þar sem ýmist eru gefin karl- eða kvenhormón. Karlhormónið testósterón eykur skeggvöxt, eykur vöðva, og dýpkar rödd. Kvenhormónin estrógen og prógesterón minnka skeggvöxt og láta fitu safnast fyrir á brjóstum og mjöðmum. Notkun hormóna getur haft í för með sér óæskilegar aukaverkanir, en þar sem ávinningurinn getur verið mikill og hægt er að draga úr vanlíðan fólks er stundum mælt með notkun þeirra. 

Hægt er að nota hormónahemla (hormónablokkera) fyrir börn með kynama, hemlarnir koma í veg fyrir að einstaklingur fari á kynþroskaskeiðið og gefur honum þá aukalegan tíma og val til að ákvarða hvort kynhlutverk hann vill uppfylla. Í þokkabót valda hormónahemlar beinþynningu.

Skurðaðgerðir 
Líkt og hormónameðferð geta skurðaðgerðir aukið eða breytt kyneinkennum einstaklings og er hlutverk þeirra að draga úr vanlíðan einstaklingsins. Með kynleiðréttingaraðgerð er hægt að skapa eftirlíkingu typpis eða píku, fjarlægja brjóst eða bæta við brjóstum, og kvengera andlit með því að draga úr skörpum hornum. Ekki eru allir sem velja þessa leið þar sem aðgerðir eru aldrei áhættulausar, sumum þykir ekki eftirsóknarvert að fara í aðgerð á eigin kynfærum, eða þá að fólk er hreinlega þokkalega sátt með eigin líkama.

Tilvísanir 

Kyn
Kynferði
Kynverund
Læknisfræði
Trans fólk
Friðarsinni

Friðarsinni er manneskja sem vill að friður ríki meðal fólks. Þótt flestir vilji það, þá er hugtakið yfirleitt tengt við fólk sem beitir sér á einn eða annan hátt gegn ófriði, einkum stríðsrekstri. Friðarbarátta er nátengd baráttu fyrir m.a. lýðræði, mannréttindum og jafnrétti og samtök friðarsinna hafa þessi málefni oft öll á stefnuskrá sinni.

Fortakslausir friðarsinnar 
Sumir friðarsinnar aðhyllast fortakslausa friðarhyggju og hafna allri valdbeitingu. Þeir álíta að leiðirnar til að berjast gegn yfirgangi, óréttlæti eða ofbeldi séu fólgnar í friðsömum aðferðum á borð við fundi, kröfugöngur, mótmæli, bréfaskriftir, undirskriftasafnanir o.s.frv.

And-heimsvaldasinnar 
Sumir friðarsinnar vilja ekki bara frið heldur réttlátan frið, og setja valdbeitingu valdamanna ekki undir sama hatt og andspyrnu gegn henni. Þeir fordæma þannig ekki andspyrnuhreyfingar sem berjast gegn hernámi eða skæruliða sem berjast gegn einræðisstjórnum og setja auk þess ekki endilega samasemmerki milli ríkja sem þeir telja að stundi heimsvaldastefnu og ríkja sem streitast gegn henni.

Tengill 
 Friðarvefurinn
 Menningar- og friðarsamtök íslenskra kvenna

Friður
Mannréttindi
Hugmyndafræði
Stjórnmál
Litla-Brekka

Litla-Brekka var torbær við Þormóðsstaðaveg í Grímsstaðaholtinu í  og var síðasti torfbærinn í Reykjavík. 

Bærinn  stóð á horninu milli Suðurgötu og Eggertsgötu þar sem nú er bílastæði við stúdentagarðana. Litla-Brekka var byggð úr grjóti og torfi árið 1918 sem blanda af steinbæ og venjulegum torfbæ, en áður hafði staðið þar samnefndur torfbær frá árinu 1886. Í bænum voru þrjú lítil herbergi og eldhús og lítil viðbygging. Bærinn var um 40-50 fm að stærð.  Í bænum bjuggu 8-9 manns þegar mest var. Þakið var úr torfi og vegghleðslur úr torfi og grjóti. Í viðbyggingunni var forstofa, geymsla og kamar. Vatnssalerni var aldrei í Litlu-Brekku. Í fyrstu var ekki rafmagn og vatn sótt í vatnspóst við Þrastargötu. Bærinn var byggður á rústum eldri bæjar. Hann stóð fyrir utan Reykjavík þegar hann var byggður. Ekki var búskapur í Litlu-Brekku nema þar voru hænsni og ræktaðar kartöflur.

Eðvarð Sigurðsson alþingismaður ólst upp í Litlu-Brekku og bjó þar á fullorðinsárum  með móður sinni og systur. Simi hans í Litlu-Brekku var hleraður. Eftir að þær létust þá bjó hann einn í Litlu-Brekku fram til ársins 1980. Bærinn var rifinn haustið 1980.

Tilvísanir 

Saga Reykjavíkur
Torfbæir í Reykjavík
Horfnar byggingar í Reykjavík
Saltvíkurhátíðin

Saltvík '71 eða Saltvíkurhátíðin var útihátíð sem haldin var um hvítasunnuhelgina 28.-31. maí árið 1971 í Saltvík á Kjalarnesi. Jörðin var þá rekin sem útivistarvettvangur fyrir börn á vegum Æskulýðsráðs Reykjavíkur. Ákveðið var að halda hátíðina til að reyna að stemma stigu við óskipulegum samkomum ungs fólks úti á landi yfir þessa helgi þar sem þótti bera á miklum drykkjuskap. 

Þetta tókst þó illa því talsverð ölvun varð á hátíðarsvæðinu, sérstaklega um kvöldið þegar skemmtistöðum lokaði í Reykjavík og straumur leigubíla flutti eldra fólk á hátíðarsvæðið. Talið er að þegar mest var hafi um tíu þúsund manns verið á svæðinu. Seldir aðgöngumiðar voru um átta þúsund. Rigning setti líka mark sitt á hátíðina. Löggæsla var höfð í lágmarki og ekki leitað á fólki við hliðið, en einhverjir gengu um svæðið og helltu niður áfengi fyrir unglingum. Hjálparsveit skáta sá um fyrstu hjálp. Talsverð umræða spannst um hátíðina eftir helgina og var Æskulýðsráð gagnrýnt af mörgum fyrir að standa að henni.

Hljómsveitir og tónlistarfólk sem komu fram á hátíðinni voru Arkimedes, Dýpt og Tiktúra, Ævintýri, Tilvera, Jeremias, Akropolis, Júmbó, Torrek, Trix, Mánar og Ingvi Steinn söngvari, Trúbrot, Náttúra, Ríó Tríó, Þrjú á palli, Kristín og Helgi, Árni Johnsen, Lítið eitt og Bill og Gerry, Roof Tops, Haukur og Plantan.

Tenglar 

 Glatkistan

Útihátíðir á Íslandi
Íslenskar tónlistarhátíðir
1971