Pakistan

Íslamska lýðveldið Pakistan (úrdú: اسلامی جمہوریۂ پاکستان islāmī jamhūriya i pākistān) er land í Suður-Asíu. Það er sjötta fjölmennasta ríki heims og næstfjölmennasta ríki heims þar sem flestir íbúar eru múslimar. Landið liggur að Indlandshafi í suðri, Íran í vestri, Afganistan í norðvestri, Kína í norðri og Indlandi í austri. Landið liggur á mörkum þriggja heimshluta: Vestur-Asíu, Mið-Asíu og Suður-Asíu. Landið á strönd að Arabíuhafi og Ómanflóa í suðri. Hin mjóa Vakhanræma, sem tilheyrir Afganistan, skilur á milli Pakistan og Tadsíkistan. 

Indusdalsmenningin náði yfir hluta þess svæðis sem Pakistan telur í fornöld. Landið hefur sögulega verið hluti af ýmsum stórum ríkjum eins og Persaveldi, Mógúlveldinu og Breska heimsveldinu. Þegar barátta hófst fyrir sjálfstæði Breska Indlands barðist Pakistanhreyfingin undir stjórn Muhammad Ali Jinnah fyrir því að norðvestur- og austurhéruðin, þar sem meirihluti íbúa var múslimar, yrðu sérstakt ríki. Austurhéruðin mynduðu Austur-Pakistan þar til þau fengu sjálfstæði sem Bangladess árið 1971 eftir blóðuga sjálfstæðisbaráttu. Saga Pakistan hefur einkennst af pólitískum óstöðugleika og átökum við Indland yfir umdeildum svæðum í og við norðausturhluta landsins.

Pakistan er sambandslýðveldi myndað úr fjórum fylkjum og fjórum alríkishéruðum. Landið er menningarlega fjölbreytt og þar eru töluð yfir sextíu tungumál. Þrír fjórðu íbúa tala úrdú sem er eitt af tveimur opinberum tungumálum landsins. Pakistan er eina múslimaríki heims sem býr yfir kjarnorkuvopnum. Landið er aðili að Breska samveldinu.

Heiti 
Nafnið Pakistan merkir bókstaflega „land hinna hreinu“ á úrdú og persnesku. Orðið پاک (pāk) merkir „hreinn“ á persnesku og pastúnsku. Ekki er um fornt heiti að ræða heldur var orðið búið til af aðgerðasinnanum Choudhry Rahmat Ali í bæklingi sem bar titilinn Now or Never árið 1933. Nafnið var notað af Pakistanhreyfingunni sem barðist fyrir sjálfstæði landsins frá Breska heimsveldinu og Indlandi yfir norðvesturhéruð Breska Indlands: Púnjab, Norðvesturhéruðin, Kasmír, Sindh og Balúkistan. Nafnið var upphaflega myndað úr heitum þessara héraða: Púnjab, Afganía (Norðvesturhéruðin), Kasmír, Sindh og Balúkistan.

Landfræði 

Landfræði og veðurfar í Pakistan er mjög margbreytilegt og í landinu er fjölbreytt dýralíf. Pakistan er 881.913 km2 að stærð, sem er svipað og samanlögð stærð Bretlands og Frakklands. Pakistan er 33. stærsta land heims, þótt það velti líka á því hvort umdeilda héraðið Kasmír er reiknað með. Strönd Pakistan við Arabíuhaf og Ómanflóa í suðri er 1.046 km að lengd, og landamæri landsins eru alls 6.774 km: 2.430 km að Afganistan, 523 km að Kína, 2.912 að Indlandi og 909 km að Íran. Landhelgi Pakistan liggur að landhelgi Óman. Wakhan-ræman skilur milli landsins og Tadsíkistan í norðri. Pakistan er staðsett þar sem Suður-Asía, Mið-Austurlönd og Mið-Asía mætast.

Jarðfræðilega er Pakistan á Indus-Tsangpo-misgenginu sem nær yfir Indlandsflekann í héruðunum Sindh og Púnjab. Balúkistan og mest af Khyber Pakhtunkhwa eru á Evrasíuflekanum, aðallega á Íransflekanum. Gilgit-Baltistan og Azad Kasmír liggja við brún Indlandsflekans þar sem harðir jarðskjálftar ríða reglulega yfir. Á þessu svæði Himalajafjalla eru jarðhræringar mestar og jarðskjálftar stærstir. Landslag Pakistan, frá strandhéruðunum í suðri að jöklum í norðri, einkennist af sléttum, eyðimörkum, skógum, hæðum og hásléttum.

Pakistan skiptist í þrjú meginsvæði: hálendið í norðri, árdal Indusfljóts og hásléttuna í Balúkistan. Á hálendinu í norðri eru fjallgarðarnir Karakoram, Hindu Kush og Pamírfjöll þar sem eru nokkrir af hæstu tindum heims, þar á meðal fjórir af 14 tindum sem ná yfir 8.000 metra hæð. Þessir tindar draga að sér fjallafólk alls staðar að úr heiminum, sérstaklega K2 sem er 8.611 metrar, og Nanga Prabat sem er 8.126 metrar. Balúkistanhásléttan er í vestri og Thar-eyðimörkin í austri. Indusfljótið og þverár þess renna gegnum landið frá Kasmír út í Arabíuhaf. Meðfram fljótinu eru stórar ársléttur í héruðunum Púnjab og Sindh.

Loftslag er frá því að vera hitabeltisloftslag í suðri að tempruðu loftslagi í norðri. Loftslag er þurrt við ströndina í suðri. Í landinu er monsúntímabil sem oft veldur flóðum vegna mikillar úrkomu, og þurrkatímabil með mun minni eða engri úrkomu. Það eru fjórar árstíðir í Pakistan: svalur og þurr vetur frá desember til febrúar, heitt og þurrt vor frá mars til maí, regntíminn eða monsúntíminn í suðvestri frá júní til september, og hörfandi monsúnrigningar í október og nóvember. Úrkoma er mjög breytileg milli ára og algengt að flóð og þurrkar skiptist á.

Stjórnmál

Stjórnsýslueiningar 

Pakistan skiptist í fjögur fylki: Púnjab, Sindh, Khyber Pakhtunkhwa og Balúkistan; og þrjú alríkishéruð: Alríkishéraðið Íslamabad, Azad Kasmír og Gilgit-Baltistan, en tvö síðastnefndu héruðin eru þeir hlutar af umdeilda héraðinu Kasmír sem Pakistan ræður de facto yfir. Árið 2009 fékk Gilgit-Baltistan heimastjórn og varð þannig að hálfgerðu fylki.

Stjórnsýslan er þrískipt með umdæmi, sýslur (tehsil) og sveitarfélög. Umdæmin eru um 130 talsins, þar af tíu í Azad og Kasmír og sjö í Gilgit-Baltistan.

Tilvísanir 

Pakistan