alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Hellisheiði

Þessi grein fjallar um heiðina á Suðurlandi, en nafnið getur líka átt við Hellisheiði á Austurlandi.

Hellisheiði er heiði sunnan Henglafjalla, sem markast af Hurðaráss frá Núpafjalli, Hengladalaá í austri, en Litla- og Stóra-Skarðsmýrarfjalli í norðri. Í vestur nær hún að Reykjafelli og Lakahnúkum og í suður frá Hverahlíð að Hlíðarhorni og um Hurðarásvötn að Hurðarási. Kambar taka við þar sem hallar niður í Ölfus að austanverðu.  Heiðin er víðast eldbrunnin og hraunin eru að mestu vaxin mosa og lyngi. Yngsta hraunið er talið hafa runnið frá 6 km langri sprungu árið 1000. Um Hellisheiði er fjallvegur milli Hveragerðar og Reykjarfells, sem Suðurlandsvegur (Þjóðvegur 1) liggur um. Heiðin er 374 metra há.

Vegur hefur legið um heiðina um aldir. Gamla hraungatan sem liggur yfir heiðina fór niður af henni vestan megin í Hellisskarði upp af Kolviðarhóli. Akvegur var fyrst gerður um heiðina um aldamótin 1900 og lá vegurinn þá niður af heiðinni austanmegin niður Kambana í ótal beygjum og hlykkjum. Vegurinn var lagaður til á fjórða áratugnum og hélst í því vegstæði þar til ákveðið var að fara í að gera fullkominn malbikaðan veg yfir heiðina, sem lagður var á árunum 1970-1972. Vegurinn var þá byggður upp með klifurreinum í brekkum sem þóttu nýstárlegar á Íslandi á þeim árum. Á árunum 2013-2015 er áætlað að fara í að breikka veginn um heiðina í 2+1 veg og aukaakrein bætt við veginn í Kömbunum á leið niður.

Skíðaskálinn í Hveradölum er staðsettur nálægt veginum þar sem hann liggur um Hveradalabrekku. Leiðin um Þrenglsaveg er yfirleitt snjólétt og því er hún notuð sem varaleið að vetri. Enginn hellir er á Hellisheiði og ekki er vitað hví hún heitir svo.

Sjá einnig 
 Hellisheiðarvirkjun

Heimildir 
 Grein um Hellisheiði á www.nat.is  Lesin 29.8.2013

Heiðar á Íslandi
Íslenskir fjallvegir
Sveitarfélagið Ölfus
Námaskarð

Námaskarð er lítið og stutt skarð norðan í Námafjalli sem þjóðvegur 1 í Mývatnssveit liggur um. Þar er jarðhiti og hverasvæði.

Mývatnssveit
Hverasvæði á Íslandi
Þrengsli

Þrengsli eru lítið skarð í Svínahrauni, sem Þrengslavegur liggur um. Leiðin er þekkt fyrir að vera snjóléttari en Hellisheiði og er því oft notuð sem varaleið að vetri.{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {},
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
          -21.455612182617188,
          64.01035920886143
        ]
      }
    }
  ]
}
Árnessýsla
Tjörnes-brotabeltið

Tjörnes-brotabeltið er þverbrotabelti eða kerfi sniðgengja sem tengja ási rekhryggja. Tjörnes-brotabeltið nær frá Skagagrunni í vestri, austur á Melrakkasléttu og frá Eyjafirði í suðri og norður undir Kolbeinsey. Þrír sigdalir  Eyjafjarðaráll, Skjálfandadjúp-Skjálfandaflói og Öxarfjörður skera landgrunn brotabeltisins. Allir sigdalirnir hafa norðlæga stefnu og afmarkast að sunnan af Dalvíkur og Húsavíkur-Flateyjar sniðmengjum og að norðan af Grímseyjarbeltinu.

Heimildir 
 
 Sprungur, set, jarðhiti og jarðskorpuhreyfingar í Tjörnesbrotabeltinu - rannsóknarverkefni lokið í markáætlun um U&U
Hjáreksbelti

Hjáreksbelti (eða þverbrotabelti) er tegund af flekamörkum þar sem afstæð færsla á milli jarðskorpufleka er samsíða flekamörkunum. Misgengi með þess konar lárétta færslu nefnast sniðgengi. Sniðgengi eða kerfi sniðgengja sem tengja saman hryggjastykki á rekhryggjum nefnast þvergengi eða þverbrotabelti. San Andreas-misgengið er dæmi um hjáreksbelti á meginlandi og Jan Mayen-þverbrotabeltið dæmi um hjáreksbelti í úthafi. Á Íslandi eru hjáreksbeltin tvö: Suðurlandsbrotabeltið og Tjörnesbrotabeltið. Hið fyrrnefnda er vinstra sniðgengi en hið síðara hægra sniðgengi en stefna sniðgengis ræðst af því í hvora átt mótstæður barmur þess færist.

Heimildir 

Jarðfræði
Kökukefli

Kökukefli er sívalt áhald sem notað er við bakstur og matargerð til að fletja út deig. Tvær megingerðir eru til, sum kökukefli eru sívalir, yfirleitt fremur mjóir pinnar sem er rúllað eftir deiginu með lófunum, önnur eru sverari sívalningar með gati í gegn og höldum á báðum endum. Flest kökukefli eru slétt en einnig eru til kefli með rifflum eða mynstri sem notuð eru til að fletja út deig sem á að fá sérstaka áferð.

Algengast er að kökukefli séu úr tré en þau geta einnig verið úr málmi, plasti, gleri eða marmara. Til eru kökukefli sem eru hol að innan og hægt að fylla þau með heitu eða köldu vatni til að vinna með ákveðnar tegundir af deigi.

Bakstur
Abejar

Abejar er sveitarfélag í sýslunni Soria í héraðinu Kastilíu og León á Spáni. Íbúar eru 327.

Sveitarfélög í Soriu
San Leonardo de Yagüe

San Leonardo de Yagüe er sveitarfélag í sýslunni Soria í héraðinu Kastilíu og León á Spáni. Íbúar eru 2274. 

Sveitarfélög í Soriu
Espeja de San Marcelino

Espeja de San Marcelino er sveitarfélag í sýslunni Soria í héraðinu Kastilíu og León á Spáni. Íbúar eru 180. 

Sveitarfélög í Soriu
Boðhlaup

Boðhlaup er íþróttagrein sem felst í keppni fjögurra manna sveita sem hlaupa/synda/skauta/skíða með boð(kefli) þar sem einn þátttakandinn tekur við af öðrum eftir ákveðna vegalengd. Oftast keppa fjórar sveitir í einu, sérstaklega í hlaupaíþróttum. Í hlaupi er notast við boðkefli en í sundi til dæmis er ekkert slíkt aðeins boðmerki, sem er þegar sundmaður snertir bakkann, þá er boðinu komið til skila og sá næsti má stinga sér til sunds.
Fon

Fon er níger-kongó mál talað af tveim milljónum manna í Benín. Það er mest talaða málið í Benín en í landinu eru töluð yfir 50 tungumál. Líkt og í öðrum Gbe málum er lítið um beygingar í málinu.

Ritmál 
Ritmálið er byggt á latínu-stafrófinu en með þrjá aukastafi: eins konar ð, öfuga 3 eða lítið grískt epsílon og öfugt c.

Ritdæmi

GBETA GBƐ Ɔ BI TƆN EE ƉƆ XÓ DÓ ACƐ E GBƐTƆ ƉÓ KPODO SISI E ƉO NA ƉÓ N'I LƐ KPO WU E WEXWLE

Ee nyi ɖɔ hɛnnu ɖokpo mɛ ɔ, mɛ ɖokpoɖokpo ka do susu tɔn, bɔ acɛ ɖokpo ɔ wɛ mɛbi ɖo bo e ma sixu kan fɛn kpon é ɖi mɛɖesusi jijɛ, hwɛjijɔzinzan, kpodo fifa ni tiin nu wɛkɛ ɔ bi e ɔ, ...

Nígerkongótungumál
Santa Fe

Santa Fe getur átt við:

Santa Fe, höfuðborg Nýju Mexíkó í Bandaríkjunum.
Santa Fe, borg í Argentínu.
Santa Fe, hérað í Argentínu.

Aðgreiningarsíður
Orf

Orf er amboð sem notað er við grasslátt. Orfið er stöng úr tré, oftast álíka löng og sláttumaðurinn. Á orfið eru festir tveir hælar eða handföng sem haldið er um þegar orfinu er sveiflað. Ljárinn er festur á orfið og því svo sveiflað í hálfhring með ljáinn niður við grasrótina. Fram á 20. öld var sláttur með orfi og ljá eina sláttuaðferðin sem notuð var á Íslandi og reyndar um alla Evrópu. 

Neðst á íslenskum orfum eru tveir járnhólkar sem ljárinn er festur í en áður en þeir komu til sögunnar var ljárinn bundinn fastur við orfið með ljáböndum, sem oftast voru úr selskinni, og var þeim vafið um þjóinn á ljánum til að festa hann við orfið og fleygar reknir undir til að herða að. Ljánum hætti þó til að losna, einkum þegar blautt var. En um 1840 fór Þórður Árnason, síðar prestur, bróðir Jóns Árnasonar þjóðsagnasafnara, að nota orfhólka sem hann hafði smíðað og breiddist sú uppfinning um allt land á örfáum árum og þótti afar mikil framför.

Heimild 
  Búnaðarrit, 9. árgangur 1895.

Amboð
Jarðbrú

Jarðbrú er bær í Svarfaðardal, um 6 km frá Dalvík, vestan Svarfaðardalsár. Bærinn stendur neðan við þjóðveginn um dalinn. Ofan við þjóðveg var sumarbústaður sem nefndist Snerra. Stefán Guðnason, læknir á Dalvík, síðar í Reykjavík, byggði bústaðinn upp úr 1940. Snorri Sigfússon, námstjóri á Akureyri, keypti bústaðinn og gaf honum nafnið Snerra. Eftir Snorra eignuðust bústaðinn bræðurnir frá Jarðbrú, Jóhann Jónsson, skrifstofumaður á Dalvík, Jón Jónsson, bóndi á Jarðbrú, og Sigurður Jónsson, kaupmaður í Reykjavík og voru þeir síðustu eigendur. Nú (2014) er þar nýlegt hús. Nokkru ofar stóð bærinn Jarðbrúargerði en hann fór í eyði 1934.

Á seinni hluta 20. aldar bjuggu hjónin Halldór Jónsson (1931-1987) og Ingibjörg Helgadóttir (f. 1930) á Jarðbrú. Halldór var um skeið oddviti Svarfaðardalshrepps og starfaði lengi sem dýralæknir í byggðarlaginu. Börn þeirra hjóna eru:
 Atli Rúnar (f. 1953), blaðamaður
 Jón Baldvin (f. 1955), upplýsingafulltrúi
 Helgi Már (f. 1958), arkítekt
 Óskar Þór (f. 1961), blaðamaður
 Jóhann Ólafur (f. 1964), blaðamaður
 Inga Dóra (f. 1971), framkvæmdastjóri

Þau systkinin stóðu að útgáfu bókarinnar Svarfdælasýsl 2017. Þar má meðal annars sjá margt um heimilisfólk og heimilislíf á Jarðbrú á 20. öld.

Svarfaðardalur
Dalvíkurbyggð
Íslenskir bæir
Eyjafjallajökull (kvikmynd)

Eyjafjallajökull  er frönsk kvikmynd frá árinu 2013 sem Alexandre Coffre gerði.

Persónur 
Valérie Bonneton : Valérie
Dany Boon : Alain
Denis Ménochet : Ezéchiel
Bérangère McNeese : Cécile
Albert Delpy : Tonton Roger
Malik Bentalha : ami de Cécil

Heimildir 
  Eyjafjallajökull IMDB

Kvikmyndir frumsýndar 2013
Gamanmyndir
Franskar kvikmyndir
Dvergsnípa

Dvergsnípa (fræðiheiti: Lymnocryptes minimus) er smávaxinn og kubbslegur vaðfugl. Fuglinn er 18-25 sm hár og vegur 33-73 g og vænghafið er 30-31 sm. Dvergsnípa er farfugl og heldur sig utan varptímans á Bretlandseyjum, og Atlantshafs- og Miðjarðarhafsströnd Evrópu, Afríku og Indlands. Fuglinn verpir í Norður-Evrópu og Norður-Rússlandi í mýrum, túndru og votlendi með lágvöxnum gróðri.

Dvergsnípa lætur lítið á sér bera utan varptíma og er erfitt að koma auga á fuglinn því hann fellur vel inn í umhverfið.

Tenglar 

 Avibase
 Ageing and sexing (PDF; 0.57 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze 

Snípuætt
Vaðfuglar
Queen of Montreuil

Queen of Montreuil er frönsk kvikmynd frá árinu 2013 sem Sólveig Anspach gerði.

Persónur 
 Florence Loiret-Caille : Agathe
 Didda Jonsdottir : Anna
 Úlfur Ægisson : Úlfur
 Éric Caruso : Caruso

Heimildir 
  Queen of Montreuil IMDB

Kvikmyndir frumsýndar 2013
Gamanmyndir
Franskar kvikmyndir
Andres Küng

Andres Küng (13. september 1945 – 10. desember 2002) var sænskur blaðamaður, rithöfundur og stjórnmálamaður af eistneskum ættum. Küng fæddist í Ockelbo, Gävleborg. Foreldrar hans, Aleksander Küng og Regina, f. Lüüdik, voru flóttamenn frá Eistlandi, sem rússneska ráðstjórnin hafði hernumið 1940.

Ævi 
Küng lauk prófi 1967 í hagfræði frá Viðskiptaháskólanum í Stokkhólmi. Hann var ritstjóri menningarþáttar í sænska ríkisútvarpinu 1969 – 1972 og sérfræðingur um utanríkismál í sænska ríkissjónvarpinu 1972 – 1982, en starfaði síðan sem sjálfstæður rithöfundur og blaðamaður. Hann var einn af stofnendum fyrstu frjálsu sjónvarpsstöðvarinnar í Eistlandi 1993. Hann var kvæntur Lena Sommer en skildi við hana 1999. Þau áttu þrjú börn, Frida, Emilie og Daniel.

Stjórnmálaferill 
Küng starfaði í sænska Þjóðarflokknum og útlagasamtökum fólks frá Eystrasaltslöndum. Hann var formaður félags ungs Þjóðarflokksfólks í Stokkhólmi 1966–1967 og sat í stjórn æskulýðssambands ungs Þjóðarflokksfólks. Hann var varaþingmaður Þjóðarflokksins og sat á þingi 1982 og 1983. Hann sat í miðstjórn Þjóðarflokksins 1982–1991. Küng var einnig félagi í eistneska frjálslynda flokknum í útlegð.

Verk 
Küng skrifaði rúmlega fimmtíu bækur, flestar um Eystrasaltsríkin og baráttu þeirra til að halda þjóðlegum sérkennum og endurheimta sjálfstæði sitt. Ein bók hans, Eistland. Smáþjóð undir oki erlendis valds, kom út á íslensku 1973, og þýddi Davíð Oddsson hana. Í nóvember 1998 hlaut Küng þriggja stjörnu heiðursmerkið úr hendi forseta Lettlands, Guntis Ulmanis. Í febrúar 1999 hlaut hann heiðursmerkið hvítu stjörnuna úr hendi forseta Eistlands, Lennart Meri.

Helstu rit 
 Estland - en studie i imperialism, Aldus/Bonniers, Stockholm 1971. [Þýdd á þýsku og íslensku.]
 Vad händer i Baltikum? Aldus/Bonniers, Stockholm 1973.
 Eistland. Smáþjóð undir oki erlends valds, Almenna bókafélagið, Reykjavík 1973. [Þýðing á Estland: En studie i imperialism.]
 Det moderna Island, Utrikespolitiska institutet, Stockholm 1975. 
 Bruce Olson: Missionary or colonizer?, 1981. ISBN 0-915684-83-7.
 Sådan är socialismen - en orättvis betraktelse?', 1982.
 Vindens barn: Om medlöperi förr och nu, 1983. ISBN 91-7566-030-X.
 Vingar över Amazonas, Den kristna bokringen, 1984. ISBN 91-536-5077-8.
 Estland vaknar, Sellin och Blomquist, Stockholm 1990.
 Riga En personlig vägvisare, Sellin & Partner Förlag AB, 1992. ISBN 91-7055-056-5. 
 Ett liv för Baltikum : journalistiska memoarer.'' Timbro, Stockholm 2002. ISBN 91-7566-530-1. 

Küng, Andres
Pedro Marieluz Garcés

Pedro Marieluz Garcés (eða Pedro Marielux) (* 1780, Tarma í Perú, † 23. september 1825, Callao í Perú), prestur innan rómversk-kaþólsku kirkjunnar, píslarvottur skriftasakramentisins.

Tenglar

"Píslarvottur skriftasakramentisins"  og 2. síða

Fólk fætt árið 1780
Fólk dáið árið 1825
Perúskir prestar
Reykdalsvirkjun

Jóhannes J. Reykdal (1874-1946) trésmiður réðst í að koma fyrstu vatnsaflsvirkjuninni á Íslandi fyrir í Hamarskotslæk í nánd við Hörðuvelli í Hafnarfirði. Þetta stórvirki vann hann einn og óstuddur, en fékk Halldór Guðmundusson (1874-1924) fyrsta íslenska rafvirkjann til þess að tengja raforkuvirkin fyrir sig. Það var 12. des. 1904 sem Hafnarfjörður verður fyrsti raflýsti bærinn á Íslandi þegar rafljós voru kveikt í nokkrum. Í Reykdalsvirkjun var fyrsti rafallinn 9 kW 230 volta rakstraumsrafall frá Frognerkilens Fabrik í Ósló. Hann snérist 620 snúninga á mínútu og vó 1,5 tonn. Árið 1906 virkjaði Jóhannes enn við Hamarskotslæk og nú með 37 kW rafali. Árið 1909 keypti Hafnarfjarðarbær þessa stöð þá voru um 16 húsveitur með 150 lampastæðum voru tengdar við hana
Lestrarfélag kvenna

Lestrarfélag kvenna var stofnað í Reykjavík 18. september árið 1911 af konum úr Kvenréttindafélagi Íslands sem höfðu þá rekið lesstofu fyrir konur í tvö ár. Fyrirmyndin kom að utan, en slíkar stofur voru reknar víða í Evrópu og meðal annars í Kaupmannahöfn. Félagsritið Mánaðarritið hóf göngu árið 1912 og var handskrifað inn í sérstaka bók og lesið upp á fundum. Þar getur að líta tilgang félagsins á titilsíðunni: „að vekja og efla löngun til að lesa góðar bækur og eftir föngum að rekja og ræða efni þeirra til aukins skilnings, og ef verða mætti, til einhverra verklegra framkvæmda.“ Ritið lifði í rúma tvo áratugi og gefur góða mynd af starfsemi félagsins og hugðarefnum félagskvenna.  Meðal þeirra sem rituðu oft í bókina var Theodóra Thoroddsen skáldkona.

Félagið opnaði lesstofu fyrir börn árið 1912 og rak hana í 25 ár. Stofan var opin tvo tíma á dag yfir vetrartímannn, alla virka daga. Félagskonur skiptust á að hafa sögustund fyrir börnin og hjálpa þeim við heimanám. Starfsemin var einkum hugsuð fyrir börn sem bjuggu við slæmar aðstæður eða fengu hvorki næði né aðstoð við heimanámið.

Málhreinsunarnefnd starfaði á vegum félagsins frá árinu 1920 í samvinnu við Verkfræðingafélag Íslands og var tilgangurinn að skapa ný orð og vernda íslenskt mál. Meðal nýyrða sem þarna urðu til má nefna veggfóður (betrekk), snyrting (tojlett) og blómvöndur (búkett).

Félagið fékk húsaleigustyrk frá bænum til starfseminnar en félagskonur ráku bókasafn sitt og lesstofu í sjálfboðavinnu. Aðsóknin fór hins vegar þverrandi síðustu árin og félagið var lagt niður árið 1961 og bækurnar gefnar Reykjavíkurborg til minningar um Laufeyju Vilhjálmsdóttur sem var formaður félagsins frá upphafi til dánardags (29. mars 1960).

Heimildir 
 Ragnhildur Vigfúsdóttir: „Mánaðarrit Lestrarfélags kvenna Reykjavíkur“, Vera, des. 1991, bls. 30-31

Kvenréttindi á Íslandi
Íslensk kvennasamtök
Gjaldeyrishöft

Gjaldeyrishöft eru takmarkanir sem settar eru á flutning og/eða notkun fjármagns í ákveðnum gjaldmiðlum innan, til og/eða frá tilteknu svæði.

Almennt hefur ekki ávallt verið gerður skýr greinarmunur á gjaldeyrishöftum og þeim fjármagnshöftum sem voru innleidd á Íslandi 28. nóvember 2008 í kjölfar bankahrunsins 2008. Árið 2017, þann 14. mars, voru gjaldeyrishöftin á Íslandi afnumin að verulegu leyti.

Tengt efni 
 Fjármagnshöft

Tilvísanir

Tenglar 
 Spurt og svarað um gjaldeyrismál og fjármagnshöft  á vef Seðlabanka Íslands
 Gjaldeyrishöft á Íslandi : áhrif þeirra og afnám, Brynhildur Diego Kolbeinsdóttir lokaritgerð
 Gjaldeyrismál og tollalög (reglur um gjaldeyrishöft) - 788. mál lagafrumvarp Lög nr. 127/2011, 139. löggjafarþingi 2010—2011.

Hagfræði
Astúría

Astúria (spænska: Asturias, astúríska: Asturies) er sjálfstjórnarsvæði á Spáni.

Spænsk sjálfstjórnarsvæði
Sjálfstjórnarsvæðið Madríd

Sjálfstjórnarsvæðið Madríd (spænska: Comunidad de Madrid) er spænskt sjálfstjórnarsvæði  á miðjum Pýreneaskaganum fyrir miðbik Spánar. Höfuðborg sjálfstjórnarsvæðisins og jafnframt Spánar er Madríd. Íbúar eru um 6,8 milljónir (2021) og er stærð þess 8,028 km2. Sjálfstjórnarsvæðið var stofnað árið 1983. Samvaxin eða í kringum Madríd er byggð og eru fjölmennustu  sveitarfélögin Mostóles, Fuenlabrada, Alcorcón, Leganés, Getafe og Alcalá de Henares.

Þrjú svæði eru á lista UNESCO yfir menningarminjar þar: Klaustrið í El Escorial, Háskólinn og sögulegi miðbærinn í Alcalá de Henares og menningarlandslagið í Aranjuez.  Norður af höfuðborginni er fjalllendi, Guadarrama, sem nær hæst yfir 2400 metra hæð. Þar eru skógar af skógarfuru og pýreneaeik og  er gaupa meðal villtra dýra.

Spænsk sjálfstjórnarsvæði
Sjálfstjórnarsvæðið Madríd
Kastilía-León

Kastilía-León (spænska: Castilla y León) er sjálfstjórnarsvæði á Spáni. Það skiptist í héruðin: Ávila-hérað, Burgos-hérað, León-hérað, Palencia-hérað, Salamanca-hérað, Segovia-hérað, Soria-hérað, Valladolid-hérað og Zamora-hérað.

Spænsk sjálfstjórnarsvæði
Extremadúra

Extremadúra (spænska: Extremadura) er sjálfstjórnarsvæði á Spáni. Það skiptist í héruðin Cáceres-hérað og Badajoz-hérað. Heitið er leitt af Extrema Duris, extrema vegna þess að það var endimörk hins kristna heims þegar Arabar byggðu Spán og Durius (Duero) var heitið á ánni sem þar er.

Spænsk sjálfstjórnarsvæði
Kastilía-La Mancha

Kastilía-La Mancha (spænska: Castilla-La Mancha) er sjálfstjórnarsvæði á Suður-Spáni. Það skiptist í Albacete-hérað, Ciudad Real-hérað, Cuenca-hérað, Guadalajara-hérað og Toledo-hérað.

Spænsk sjálfstjórnarsvæði
Sjálfstjórnarsvæðið Valensía

Sjálfstjórnarsvæðið Valensía (valensíska: Comunitat Valenciana, spænska: Comunidad Valenciana) er spænskt sjálfstjórnarsvæði við Miðjarðarhafsströnd Spánar.

Það skiptist í þrjú héruð, Castellónhérað, Valensíahérað og Alícantehérað.

Spænsk sjálfstjórnarsvæði
La Rioja

La Rioja (spænska: La Rioja) er sjálfstjórnarsvæði á Spáni. Auk þess er það eitt af 50 héruðum Spánar.

Spænsk sjálfstjórnarsvæði
Sjálfstjórnarsvæðið Múrsía

Sjálfstjórnarhéraðið Múrsía (spænska: Murcia) er spænskt sjálfstjórnarsvæði á Suðuraustur-Spáni, á milli Valensía og Andalúsíu. Höfuðborg svæðisins ber sama nafn, Múrsía. Önnur stærsta borgin er Cartagena.

Spænsk sjálfstjórnarsvæði
Stofnanahyggja

Stofnanahyggja er hugtak yfir hóp kenninga sem byggast á greiningu á formgerðum, hlutverkum og áhrifum stofnana.

Stofnanahyggja
Fíll

Fíll er stórt spendýr af fílaætt (Elephantidae). Þrjár núlifandi tegundir heyra til þeirrar ættar: gresjufíll (Loxodonta africana), skógarfíll (Loxodonta cyclotis), sem í daglegu tali kallast Afríkufíll, og Asíufíll (Elephas maximus) en þær fyrrnefndu tvær voru áður fyrr taldar ein og sama tegundin.

Fílar hafa langan rana og tvær langar skögultennur og eru stærstu núlifandi landdýrin og geta vegið allt að fimm tonn. Vegna mikillar líkamsþyngdar sinnar geta fílar ekki hoppað. Í fornöld voru þeir stundum notaðir í hernaði.

Tilvísanir

Heimildir 
 Jón Már Halldórsson. „Er skógarfíllinn í Afríku sérstök tegund?“. Vísindavefurinn 7.2.2005. http://visindavefur.is/?id=4743. (Skoðað 31.8.2013).
 Jón Már Halldórsson. „Hvað getið þið sagt mér um afríska fílinn?“. Vísindavefurinn 14.12.2006. http://visindavefur.is/?id=6435. (Skoðað 31.8.2013).
 Jón Már Halldórsson. „Hvað getið þið sagt mér um indverska fílinn?“. Vísindavefurinn 10.3.2003. http://visindavefur.is/?id=3218. (Skoðað 31.8.2013).
 Jón Már Halldórsson. „Til hvers nota fílar ranann?“. Vísindavefurinn 1.7.2003. http://visindavefur.is/?id=3545. (Skoðað 31.8.2013).
 MBS. „Af hverju eru fílar með rana?“. Vísindavefurinn 29.2.2008. http://visindavefur.is/?id=7118. (Skoðað 31.8.2013).

Tengt efni 
 Rani

Tenglar 
 „Fíllinn er þarfur þjónn“, Lesbók Morgunblaðsins 1951
Anthony Trollope

Anthony Trollope (f. 24. apríl 1815, d. 6. desember 1882) var breskur rithöfundur. Hann var einn afkastamesti og vinsælasti rithöfundur Viktoríutímabilsins.

Hann heimsótti Ísland með skemmtiferðaskipinu Mastiff árið 1878 og gaf út ferðabók um reisu sína, How the 'Mastiffs' Went to Iceland (1878). Bókin kom út í íslenskri þýðingu Bjarna Guðmundssonar sem Íslandsferð Mastiffs árið 1960 og innihélt teikningar Trollopes frá ferðinni og ljósmyndir. Meðal ferðamanna var málarinn Jemima Blackburn. Sagt er frá fjölmennri ferð hópsins til Þingvalla og Geysis í bókinni Þóra biskups um Þóru Pétursdóttur (1847-1917) sem var með í ferðinni.

Tenglar 

 How the "Mastiffs" went to Iceland, á Internet Archive
 Skemtiferð til Íslands 1878, lesbók Morgunblaðsins 24. desember 1939

Trollope, Anthony
Kristján Guy Burgess

Kristján Guy Burgess (fæddur 31. mars 1973) er íslenskur alþjóðastjórnmálafræðingur, fyrrverandi framkvæmdastjóri Samfylkingarinnar og fyrrverandi aðstoðarmaður ráðherra.

Kristján Guy gekk í Menntaskólann í Reykjavík og nam svo sagnfræði við Háskóla Íslands. Hann hefur framhaldsmenntun í alþjóðastjórnmálum og alþjóðalögum. Kristján hefur starfað sem fréttamaður á Ríkisútvarpinu og var um tíma fréttastjóri á DV. Hann varð aðstoðarmaður Össurar Skarphéðinssonar utanríkisráðherra í ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs.

Kristján er í sambúð með Rósu Björk Brynjólfsdóttur og eiga þau tvö börn saman.

Tenglar 
 „Rósa Björk og Kristján eignuðust stúlku“, mbl.is, 17. ágúst 2013.
 Hefur undið hratt upp á sig, Viðskiptablað Morgunblaðsins, 22. nóvember 2007.
 Kristján Guy Burgess aðstoðarmaður utanríkisráðherra, utanríkisráðuneytið 2. febrúar 2009.

Íslenskir stjórnmálamenn
Halla Gunnarsdóttir

Halla Gunnarsdóttir (f. 8. janúar 1981) er íslenskur blaðamaður, rithöfundur, fyrrverandi aðstoðarmaður ráðherra og tekur við starfi framkvæmdastjóra Alþýðusambands Íslands þann 15. apríl 2020.

Halla er kennari að mennt og með meistarapróf í alþjóðasamskiptum frá Háskóla Íslands. Hún starfaði sem blaðamaður á Morgunblaðinu 2003-2009 og frá 2009-2013 var hún aðstoðarmaður Ögmundar Jónassonar í heilbrigðisráðuneytinu og síðar í dómsmálaráðuneytinu. Hún starfaði um tíma sem skrif­stofu­stjóri hjá breska Kvenna­list­anum (The Women’s Equ­ality Par­ty) en þar leiddi hún stefnu­mótun sam­tak­anna. Halla hefur einnig starf­að á alþjóð­legri lög­manns­stofu í Lundún­um, McAll­ister-Oli­vari­us, sem sér­hæfir sig í málum er lúta að kyn­bund­inni áreitni á vinnu­stöð­um, innan mennta­stofn­ana og á inter­net­inu. Frá 2018-2020 var hún ráðgjafi Katrínar Jakobsdóttur forsætisráðherra í jafnréttismálum en í mars árið 2020 var tilkynnt að Halla tæki við stöðu framkvæmdastjóra Alþýðusambands Íslands þann 15. apríl 2020.

Hún hefur gefið út bækurnar Leitin að Fjalla-Eyvindi (ljóðabók, 2007), Slæðusviptingar - raddir íranskra kvenna (2008), Guðrún Ögmundsdóttir - hjartað ræður för (viðtalsbók, 2010) og Tvö jarðarber (ljóðabók, 2013). Auk þess hefur hún skrifað fræðigreinar á sviði öryggis- og varnarmála.

Halla bauð sig fram til formanns KSÍ árið 2007, en laut í lægra haldi fyrir Geir Þorsteinssyni.

Tilvísanir 

Íslenskt fjölmiðlafólk
Íslenskir stjórnmálamenn
Íslenskar konur
Landher

Landher er sú grein fastahers ríkis sem berst aðallega á landi, andstætt sjóher og flugher. Stærsti landher sem til er er kínverski alþýðuherinn sem telur yfir 2.250.000 hermenn. Þar á eftir kemur indverski herinn með 1.129.000 hermenn. 

Her
Míkrósekúnda

Míkrósekúnda er SI-mælieining fyrir tíma sem samsvarar einum milljónasta (10−6 eða 1/1.000.000) úr sekúndu. Ein míkrósekúnda samsvarar 1000 nanósekúndum. 

Tímaeiningar
Nanósekúnda

Nanósekúnda er SI-mælieining fyrir tíma sem samsvarar einum milljarðasta úr sekúndu (10−9 eða 1/1.000.000.000 s). Nanósekúnda samsvarar 1000 píkósekúndum eða 1/1000 úr míkrósekúndu. 

Tímaeiningar