alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Valgarður á Velli

Valgarður á Velli var eitt af skáldum Haralds harðráða. Um ævi hans og uppruna er ekkert vitað en fræðimenn hafa giskað á að hann hafi verið sonur eða frændi Marðar Valgarðssonar á Velli sem kemur við Njáls sögu. Valgarður er í Skáldatali talinn til skálda Haralds harðráða en ekki annarra konunga eða höfðingja.

Í fornum heimildum eru 11 vísur, heilar eða hálfar, eignaðar Valgarði. Þrjár eru í Skáldskaparmálum þar sem þær eru notaðar til að sýna notkun á tilteknum heitum - hrönn, logi og brími. Í einni þeirra segir að „eydd varð ... of síðir Sikiley“ og mun þar vísað til herfarar Haralds harðráða þar um slóðir.

Í konungasögum eru 8 vísur varðveittar. Ein er aðeins í Fagurskinnu og er þar greint frá að Haraldur hafi tekið suma væringja Miklagarðskeisara af lífi. Þar er um að ræða uppreisn árið 1042 gegn Mikael fimmta. Aðrar vísur eru varðveittar í fleiri heimildum, þar á meðal Heimskringlu og Morkinskinnu og greina meðal annars frá ferðum Haralds úr Garðaríki til Svíþjóðar og frá Svíþjóð til Danmerkur til fundar við Magnús góða, bróðurson hans.

Frægustu verk Valgarðs eru vísur sem lýsa hernaði Haralds í Danmörku u.þ.b. 1044–1045:

Brann í bœ fyr sunnan
bjartr eldr Hróiskeldu;
rǫnn lét ræsir nenninn
reykvell ofan fella.
Lǫ́gu landsmenn gnógir, 
ló hel sumum frelsi;
drósk harmvesalt hýski
hljótt til skógs á flótta.

Dvǫlðu daprt of skilða,
drifu, þeirs eptir lifðu,
ferð, en fengin urðu
fǫgr sprund, Danir undan.
Láss helt líki drósar,
leið fyr yðr til skeiða,
bitu fíkula fjǫtrar,
fljóð mart, hǫrund bjarta.

Endursögn í útgáfu Ármanns Jakobssonar og Þórðar Inga Guðjónssonar: „Bjartur eldur logaði í byggð fyrir sunnan Hróarskeldu. Hinn ötuli konungur lét eld eyða húsum. Margir landsmenn lágu fallnir. Dauði sveik suma um undankomu. Harmþrungið fólk dróst fámált til skógar á flótta. (Þeir) töfðu hópinn, sem tvístraðist hörmulega. Danir, þeir sem eftir lifðu, flýðu undan, en fagrar konur voru teknar. Meyjarnar voru læstar í fjötra. Margar konur gengu á undan yður til skipa. Fjötrar nístu gráðuglega ljóst hörundið.“ (Morkinskinna I 2011:121–122.)

Um þessar vísur segir Vésteinn Ólason (2006:225): „Ekki er hægt að vera fullviss um hvort er hér ríkara fyrirlitning eða samúð með hinum sigruðu.“ Finnur Jónsson (1894:638) taldi Valgarð fært og hugmyndaríkt skáld og tiltók að vísur hans væru ekki þurrar frásagnir heldur myndrænar lýsingar og svipmyndir.

Heimildir

 Finnur Jónsson. 1894. Den oldnorske og oldislandske litteraturs historie. Kaupmannahöfn: Gad.
 Morkinskinna I. 2011. Útg. Ármann jakobsson og Þórður Ingi Guðjónsson. Íslenzk fornrit XXIII. Reykjavík: Hið íslenzka fornritafélag.
 Vésteinn Ólason. 2006. Dróttkvæði. Íslensk bókmenntasaga I, 191-264. Reykjavík: Mál og menning.

Skáld
Armenska stafrófið

Armenska stafrófið (armenska: Հայոց գրեր, Hayots' grer eða Հայոց այբուբեն, Hayots' aybuben) er stafróf sem er aðallega notað til að rita armensku. Það var búið til árið 405 af armenska kirkjuleiðtoganum og málfræðingnum Mesrop Mashtots. Upphaflega var það með 36 stafi, en 3 var síðar bætt við. Þetta stafróf var víða notað í Tyrkjaveldi á 18. og 19. öld. 

Stafróf
Armenska
Búktal

Búktal er sviðslist sem gengur út á þá sjónhverfingu að rödd flytjandans berist frá öðrum stað. Oft notast búktalarar við brúður sem þeir hreyfa með höndunum um leið og rödd þeirra virðist berast úr munni brúðunnar. Búktal er þekkt frá því í fornöld og var notað við helgiathafnir. Sem skemmtun á sviði þróaðist búktal í tengslum við farandsýningar á 18. öld. Fyrsti nútímabúktalarinn sem notaðist við brúðu sem sat á hné hans og átti samtal við hann, er almennt talinn vera Fred Russell með brúðuna Coster Joe.

Raddbeiting
 
Sirkuslistir
Sviðslistir
Bólívari

Bólívari eða venesúelskur bólívari (spænska: bolívar soberano venezolano) (gjaldmiðilstákn: Bs.S. eða Bs.) er gjaldmiðill Venesúela og hefur verið það frá 20. ágúst 2018. Formleg skammstöfun hans er VES (ISO 4217-kóði).

Bolívar soberano kom í stað bolívar fuerte eftir umskiptatíma vegna óðaverðbólgu.

Gjaldmiðlar
Venesúela
Ragnar Kjartansson (myndlistarmaður)

Ragnar Kjartansson er íslenskur listamaður fæddur árið 1976, einnig þekktur sem Rassi Prump.

Móðir hans er leikkonan Guðrún Ásmundsdóttir og hálfsystir hans er leikkonan Sigrún Edda Björnsdóttir.

Tilvísanir
Patrick White

Patrick White (28. maí 1912 – 30. september 1990) var ástralskur rithöfundur sem hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1973.

Ævi og störf
Patrick White ólst upp í Sydney og átti við heilsubrest að stríða frá unga aldri. Hann var sendur til náms í Bretlandi þar sem listamannsdraumar hans fóru að láta á sér kræla. Næstu árin flakkaði White milli Englands, Bandaríkjanna og Egyptalands, uns hann festi aftur rætur í Ástralíu eftir seinni heimsstyrjöldina.

Riders in the Chariot frá árinu 1961 varð metsölubók og vann til fjölda verðlauna. Hann hlaut Nóbelsverðlaunin árið 1973, fyrstur og enn sem komið er einn Ástrala til að hljóta þá nafnbót.

White, Patrick
Handhafar bókmenntaverðlauna Nóbels
Toni Kroos

{{Knattspyrnumaður
|nafn= Toni Kroos
|mynd= 
|fullt nafn= Toni Kroos
|fæðingardagur= 
|fæðingarbær= 	Greifswald
|fæðingarland= Austur-Þýskaland 
|hæð= 1,83 m
|staða= Miðjumaður
|núverandi lið= Real Madrid
|númer= 8
|ár í yngri flokkum= 1997-20022002-20062006-2007
|yngriflokkalið= Greifswalder SCHansa RostockBayern München
|ár= 2007–2014 2009-20102014-
|lið= Bayern MünchenBayer Leverkusen(Lán)Real Madrid
|leikir (mörk)= 130 (13) 43 (10) 222 (19)|landsliðsár= 2010-
|landslið= Þýskaland
|landsliðsleikir (mörk)= 100 (17)
|þjálfaraár= 
|þjálfað lið= 
|mfuppfært= 
|lluppfært= 
}}Toni Kroos (fæddur 4. janúar 1990 í Greifswald sem þá var hluti af Austur-Þýskalandi) er þýskur knattspyrnumaður sem spilar fyrir spænska stórveldið Real Madrid og þýska landsliðinu. Hann er gríðarlega sigursæll leikmaður, og hefur meðal annars unnið HM með landsliði, og Meistaradeild Evrópu með Bayern München og Real Madrid.

 Titlar 

 Bayern München 
 Þýska Úrvalsdeildin: 2007/2008, 2012/2013, 2013/2014
 Meistaradeild Evrópu: 2012/2013 
 Þýska Bikarkeppnin: 2007/2008, 2012/2013, 2013/2014
 Þýski Deildarbikarinn: 2010, 2012
 Evrópski ofurbikarinn: 2013
 HM Félagsliða: 2013

 Real Madrid 
 La Liga: 2016/2017, 2019/2020, 2021/2022
 Meistaradeild Evrópu 2015/2016, 2016/2017, 2017/2018, 2021/2022
 Spænski Deildarbikarinn 2017, 2019
 Evrópski ofurbikarinn: 2014, 2016, 2017
 HM Félagsliða: 2014, 2016, 2017, 2018Þýskaland HM 2010 (brons)
 EM 2012 (Undanúrslit)
 HM 2014: 2014 (Gull)
 EM 2016: 2016 (Undanúrslit''')

Heimildir
https://www.toni-kroos.com/
https://int.soccerway.com/players/toni-kroos/16383/
https://www.realmadrid.com/en/football/squad/toni-kroos

Þýskir knattspyrnumenn
Harald Schumacher

Harald Schumacher (fæddur 6. mars 1954 í Düren) er þýskur, fyrverandi knattspyrnumaður.  Harald Schumacher var umdeildur markvörður þegar hann spilaði fyrir vestur-þýska landsliðið á níunda áratugnum. Hann varð mest umdeildur þegar hann slasaði alvarlega Battison, leikmamn frakklands í undanúrslitum á HM 1982 sem þýddi að fara þurfti með Battiston á börum af velli slasaðan. Hann tók þátt í að vinna  gull á EM 1980 og silfur á HM 1982 og HM 1986. Hann yfirgaf landsliðið eftir að hafa skrifað hneykslisbók um þýska boltann. Eftir virkan feril hefur Schumacher starfað sem markvarðaþjálfari

Heimildir 
https://web.archive.org/web/20100818160419/http://www.tyskfotboll.se/spelare/schumacher.html

Schumacher, Harald
Fólk fætt árið 1954
Peronospora farinosa

Peronospora farinosa er sjúkdómsvaldandi sveppur af blaðmygluætt. Peronospora farinosa hefur fundist á Íslandi en þó aðeins í Reykjavík þar sem tegundin er sýkill á akurhrímblöðku.

Tilvísanir

Blaðmygluætt
Sveppir á Íslandi
Hvítblástursætt

Hvítblástursætt (latína: Albuginaceae) er ætt sjúkdómsvaldandi eggsveppa af blaðmyglubálki. Aðeins ein tegund af ættinni er þekkt á Íslandi, hvítblástur (Albugo candinda).

Tilvísanir

Hvítblástursætt
Blaðmyglubálkur
Lúkasarmálið

Lúkasarmálið svokallaða átti sér stað sumarið 2007 þegar hundur að nafni Lúkas hvarf nærri Akureyri. Út breiddist sú lygasaga að honum hefði verið komið fyrir í íþróttatösku og að sparkað hefði verið í töskuna þar til hundurinn drapst. Sagan breiddist hratt út og vakti reiði margra, sá grunaði var ofsóttur og hlaut morðhótanir, og minningarvökur og kertafleytingar voru haldnar. Hundurinn fannst nokkrum vikum síðar sprelllifandi við Vaðlaheiði fyrir utan Akureyri. Þetta var með stærstu fréttum landsins þetta sumarið.

Atburðir 
Lúkas var hreinræktaður kínverskur smáhundur af tegundinni „Chinese Crested“ sem strauk af heimil sínu í lok maí 2007. Hann var nýkominn úr geldingaraðgerð og strauk út um glugga. Hópur fólks leitaði að hundinum í nokkrar vikur og eigandinn lofaði háum fundarlaunum.

Upp kom sú saga að á Bíladögum á Akureyri (15. til 17. júní) hefði hópur pilta á aldrinum 16 til 21 fundið hundinn, komið honum fyrir í íþróttatösku, og drepið hann með því að sparka töskunni á milli sín þar til hundurinn hætti að veina. Verknaðurinn var kærður til lögreglu í lok júní.

Samkvæmt sögunni var höfuðpaurinn á bak við þetta verk ungur maður úr Reykjavík, Helgi Rafn Brynjarsson. Málið vakti gríðarlega reiði og fóru netverjar öllum illum orðum um hann. Honum var hótað lífláti, setið var um hús hans, og ráðist var á hann í matvöruverslun. Að auki missti Helgi vinnuna sem ljósmyndari.

Minningarathafnir voru haldnar bæði á Akureyri og í Reykjavík. Kertum var fleytt við Blómaval á Akureyri og Geirsnef í Reykjavík, um hundrað manns mættu á hvora athöfnina.

16. júlí 2007 fannst hundurinn svo á lífi við ruslahaug nálægt Vaðlaheiði. Hundurinn leit víst nokkuð illa út.

Eftirmálar 
Hundrað manns voru kærðir fyrir ærumeiðingar í garð Helga. Helgi fékk 200 þúsund krónur í miskabætur í dómi gegn einnri konu árið 2011.

Lúkas dó árið 2011, þá fimm ára gamall.

Leikhópurinn Norðurbandalagið setti upp leikrit um málið á Akureyri 2013. Helga var boðið sem heiðursgesti og var að sögn mjög hrifinn.

Tilvísanir 

Þjóðfélagsleg hitamál á Íslandi
2007
Átröskun

Átraskanir eru geðraskanir sem einkennast af óeðlilegum matarvenjum sem valda viðkomandi líkamlegum eða andlegum skaða. Meðal algengra átraskana eru:

 Lystarstol (anorexía), þar sem einstaklingur borðar mjög lítið þar sem hann vill ekki þyngjast
 Lotugræðgi (búlimía), þar sem einstaklingur borðar heilmikið á stuttum tíma og ælir matnum síðan upp
 , þar sem einstaklingur borðar heilmikið á stuttum tíma en ælir matnum ekki upp

Um tíunda hver kona á Íslandi er með átröskun.

Hlekkir 

 Hvað eru átröskunarsjúkdómar? – Vísindavefurinn

Tilvísanir

Geðraskanir
Roger Martin du Gard

Roger Martin du Gard (23. mars 1881 – 22. ágúst 1958) var franskur rithöfundur sem hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1937.

Ævi og störf
Martin du Gard nam fornfræði og handritafræði lauk doktorsprófi aðeins 26 ára að aldri og sendi frá sér sína fyrstu skáldsögu árið eftir. Árið 1913 skrifaði hann skáldsöguna Jean Barois sem fjallar um ólguna í Frakklandi í kjölfar Dreyfus-málsins og vakti hún athygli á honum meðan bókmenntafólks. Hans langstærsta og kunnasta verk var þó Le Thibaults, átta skáldsagna flokkur um uppvaxtarár tveggja bræðra sem lýkur við lok fyrri heimsstyrjaldarinnar. Bækur þessar komu út á árunum 1922-41 og var það fyrst og fremst fyrir þær sem höfundurinn hlaut Nóbelsverðlaunin 1937.

Skýr áhrif frá friðarstefnu og sósíalisma má kenna í verkum Martin du Gard. Sjálfur blandaði höfundurinn sér þó lítt í umræður um stjórnmál og var raunar svo hlédrægur að hann veitti nánast aldrei viðtöl.

Tenglar 
 Leifur Haraldsson: "Roger Martin du Gard - Nóbelsskáldið 1937", Dvöl, 2.tbl. 1938

Martin du Gard, Roger
Handhafar bókmenntaverðlauna Nóbels
Kosningar í Bandaríkjunum 2020

Kosningar í Bandaríkjunum fóru fram þann 3. nóvember árið 2020.
 Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2020
 Öldungadeildarkosningar í Bandaríkjunum 2020
 Fulltrúadeildarkosningar í Bandaríkjunum 2020
 Fylkisstjórakosningar í Bandaríkjunum 2020

 
2020
2020
Paul Heyse

Paul Heyse (15. mars 1830 – 2. apríl 1914) var þýskur rithöfundur sem hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1910.

Ævi og störf
Paul Heyse fæddist í Berlín. Faðir hans var Karl Wilhelm Ludwig Heyse, frægur málvísindamaður og prófessor við Berlínarháskóla, afi hans var kunnur málfræðingur og orðabókarhöfundur. Heyse var góður námsmaður og átti vegna fjölskyldu sinnar greiðan aðgang að framámönnum í fræða- og menningarlífi Berlínar. Hann stundaði háskólanám í Berlín og Bonn, en ákvað að lokum að gerast rithöfundur.

Hann gekk til liðs við Tunnel über der Spree, ungskáldahóp í Berlín árið 1849. Fyrstu ljóð hans birtust í kjölfarið og voru þau innblásin af stjórnarbyltingum ársins áður víða um Evrópu. Hann fékk doktorsgráðu fyrir rannsóknir sínar á söngvaskáldum miðalda og var sendur af ríkisstjórninni til Ítalíu í leit að handritum sem tengdust þýskri menningu. Innblásinn af ítalskri náttúru samdi hann smásöguna L'Arrabbiata sem varð hans þekktasta verk. Sagan hefur komið út á íslensku í þýðingu Björns Jónssonar.

Bókmenntafrægð Heyse varð til þess að Maximilian II konungur í Bæjaralandi veitti honum prófessorsstöðu án kennsluskyldu við Háskólann í München. Þar gekk hann til liðs við annan kunnan skálda- og rithöfundahóp, Krókódílana (þýska: Die Krokodile). Á meðan á dvölinni í München stóð sinnti Heyse einkum leikritaskrifum.

Eftir 1870 var Heyse orðinn eitt af stóru nöfnunum í þýsku menningarlífi og raunar kunnur langt út fyrir Þýskaland. Hann var afar andsnúinn natúralismanum sem naut mikillar hylli hjá yngri höfundum. Á áttræðisafmæli hans var Heyse aðlaður auk þess sem honum voru veitt Nóbelsverðlaunin í bókmenntum. Í rökstuðningi Nóbelsnefndarinnar var staðhæft að Heyse væri mestur skáldjöfur Þjóðverja frá Goethe.

Heyse, Paul
Handhafar bókmenntaverðlauna Nóbels
Sýslur í Kaliforníu

Sýslur í Kaliforníu eru 58 talsins.

Listi 

Kalifornía
 
Kalifornía
Pär Lagerkvist

Pär Fabian Lagerkvist (23. maí 1891 – 11. júlí 1974) var sænskt ljóðskáld og rithöfundur sem hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1951.

Ævi og störf
Pär Lagerkvist fæddist í Växjö í Smálöndunum. Hann hlaut strangt trúarlegt uppeldi að þeirra tíma sið en öfugt við marga aðra höfunda sinnar kynslóðar gerði uppeldið hann ekki andsnúinn trúarbrögðum sem urðu yrkisefni hans í ýmsum verkum. Hann sendi frá sér fjölda ljóða, leikrita og skáldsagna á löngum ferli. Dvergurinn (sænska: Dvärgen) frá 1944 var fyrsta skáldsagan sem vakti verulega athygli á honum utan Norðurlanda, en Barabbas frá árinu 1950 varð þó miklu frægari og telst hans langbesta verk. Fyrir hana hlaut hann Nóbelsverðlaunin ári síðar. Kvikmynd var gerð eftir sögunni árið 1961 með Anthony Quinn í titilhlutverkinu.

Ýmis verka Lagerkvist hafa verið þýdd á íslensku.

Lagerkvist, Pär
Lagerkvist, Pär
Handhafar bókmenntaverðlauna Nóbels
Sýslur í Delaware

Sýslur í Delaware eru 3 talsins.

Listi 

Delaware
 
Delaware
Sýslur í New Jersey

Sýslur í New Jersey eru 21 talsins.

Listi 

New Jersey
 
New Jersey
Karl Adolph Gjellerup

Karl Adolph Gjellerup (2. júní 1857 – 11. október 1919) var danskt ljóðskáld og rithöfundur sem hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1919.

Ævi og störf
Gjellerup var prestsonur frá Sjálandi sem missti föður sinn ungur. Hann ólst því upp hjá frænda sínum Johannes Andreas Grib Fibiger sem var kunnur vísindamaður og hlaut Nóbelsverðlaunin í lífeðlis- og læknisfræði árið 1926. Á skólaárum sínum heillaðist hann af Georg Brandes og natúralismanum og skrifaði í þeim anda skáldsögur um frjálsar ástir og guðleysi. Eftir 1885 skifti hann rækilega um stefnu, hafnaði kenningum Brandes en gekk nýrómantíkinni á hönd. Hann var einlægur aðdáandi þýskrar menningar alla tíð. Þegar leið á feril hans tók áhrifa frá austurlenskri heimspeki að gæta í verkum Gjellerup.

Nóbelsverðlaun Gjellerup árið 1919, sem hann deildi með Henrik Pontoppidan, vöktu blendnar tilfinningar í Danmörku. Dálæti hans á Þjóðverjum olli því að sumir kusu að líta á hann sem hálfgerðan Þjóðverja. Verk hans eru í dag að mestu gleymd í heimalandinu.

Gjellerup, Karl Adolph
Gjellerup, Karl Adolph
Handhafar bókmenntaverðlauna Nóbels
Sýslur í Oregon

Sýslur í Oregon eru 36 talsins.

Listi 

Oregon
 
Oregon
Sýslur í Alabama

Sýslur í Alabama eru 67 talsins.

Listi 

Alabama
 
Alabama
Sýslur í Vestur-Virginíu

Sýslur í Vestur-Virginíu eru 55 talsins.

Listi 

Vestur-Virginía
 
Vestur-Virginía
Sýslur í Arizona

Sýslur í Arizona eru 15 talsins.

Listi 

Arizona
 
Arizona
Dover (Delaware)

Dover er höfuðborg og önnur stærsta borg Delaware með um 39.000 íbúa (2020). Hún var stofnuð árið 1683 af William Penn.

Borgir í Delaware
Sýslur í Illinois

Sýslur í Illinois eru 102 talsins.

Listi 

Illinois
 
Illinois
Televisa

Televisa er mexíkóskt fjölmiðlafyrirtæki.

Tenglar 
 Televisa

Mexíkóskir fjölmiðlar
Juan Ramón Jiménez

Juan Ramón Jiménez (23. desember 1881 – 29. maí 1958) var spænskt ljóðskáld sem hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1958.

Ævi og störf
Juan Ramón Jiménez fæddist í Andalúsíu. Hann lagði stund á myndlist og lögfræði við Háskólann í Sevilla en uppgötvaði fljótlega að köllun hans væri ljóðlistin. Hann sendi frá sér fyrstu tvær bækur sínar einungis átján ára að aldri, en um svipað leyti missti hann föður sinn leiddi til alvarlegs þunglyndis. Í lækningaskyni var hann sendur á heilsuhæli í Madríd sem stýrt var af nunnum. Síðar samdi Jiménez fjölda lostafullra kvæða sem vísa til eldheitra ástarleikja með starfsstúlkum á heilbrigðisstofnun, en óvíst er hvort um raunverulegar lýsingar var að ræða.

Glíman við andlegu veikindin tók langan tíma en árið 1916 tók hann saman við skáldkonuna Zenobiu Camprubí sem varð stoð hans og stytta það sem eftir var ævinnar. Þegar spænska borgarastyrjöldin braust út flúði parið til Bandaríkjanna og settust síðar að í Puerto Rico þar sem Jiménez varð áhrifamikill kennari í bókmenntum.

Hann hlaut Nóbelsverðlaunin árið 1956 en það varpaði skugga á þau að kona hans lést tveimur dögum síðar úr krabbameini. Jiménez jafnaði sig aldrei eftir fráfall hennar og dó sjálfur tveimur árum síðar.

Ýmis verk Jiménez hafa verið þýdd á íslensku, meðan annars af Guðbergi Bergssyni, Thor Vilhjálmssyni og Hallberg Hallmundarsyni.

Tenglar 
 Þórður Einarsson: "Juan Ramón Jiménez", Félagsbréf AB, 18.tbl. 1960

Jiménez, Juan Ramón
Handhafar bókmenntaverðlauna Nóbels
Héctor Scarone

Héctor Pedro Scarone Beretta (26. nóvember 1898 – 4. apríl 1967) var úrúgvæskur knattspyrnumaður og síðar þjálfari.

Líf og keppnisferill

Héctor Scarone fæddist í Montevideo höfuðborg Úrúgvæ. Hann vakti snemma athygli fyrir knattspyrnuhæfileika og gekk í raðir Nacional aðeins átján ára að aldri og lék sinn fyrsta landsleik sama ár. Hann lék með Nacional til loka ferilsins árið 1939, með stuttum hléum þar sem hann spilaði með FC Barcelona, Inter Milan og Palermo á Ítalíu. Síðar átti hann eftir að þjálfa bæði hjá Nacional og Real Madrid.

Landleikir Scarone urðu 51 talsins og skoraði hann í þeim 31 mark, sem var markamet hjá úrúgvæska landsliðinu til ársins 2011. Hann var í sigurliði Úrúgvæ á Copa America árin 1917, 1923, 1924 og 1926. Þá vann hann til gullverðlauna á Ólympíuleikunum 1924 og 1928, sem taldar voru ígildi heimsmeistaramóts. Síðustu landsleikir hans voru á HM 1930 þar sem Úrúgvæ sigraði á heimavelli.

Úrúgvæskir knattspyrnumenn
Karim Benzema

Karim Benzema er franskur knattspyrnumaður af alsírskum uppruna sem spilar fyrir Real Madrid og franska landsliðið. Honum er lýst sem sterkum framherja sem hefur mikla getu til að ljúka færum inni í vítateig. Benzema hóf ferilinn í heimaborg sinni Lyon. Tímabilið 2007-2008 var hann orðinn fastamaður og skoraði yfir 30 mörk þegar Olympique Lyonnaise vann sinn 7. titil í röð. 

Benzema vakti áhuga Real Madrid og hefur verið hjá liðinu frá 2009. Hann hefur unnið deildina fjórum sinnum (2011–12, 2016–17, 2019–20 og 2021-2022), Copa del Rey tvisvar 2010–11, 2013–14 og Meistaradeild Evrópu fimm sinnum mað félaginu (2013–14, 2015–16, 2016–17, 2017–18 og 2021-2022). Hann hefur skorað 460 mörk í öllum keppnum og er 3. markahæsti og 6. leikjahæsti í Meistaradeild Evrópu og í 8. sæti yfir markahæstu menn í La Liga. Í byrjun 2022 skoraði Benzema sitt 300. mark fyrir Real Madrid og síðar á árinu varð hann annar markahæsti leikmaður félagsins þegar hann tók fram úr Raúl. Hann vann Ballon d'Or það ár.

Eftir margra ára hlé frá landsliði Frakklands var Benzema valinn í hópinn fyrir EM 2021.

Í október 2021, í réttarhöldunum í Mathieu Valbuena kynlífsmyndbandsmálinu, var Benzema dæmdur í tíu mánaða skilorðsbundinn fangelsisdóm og gert að greiða 75.000 evra sekt.

Franskir knattspyrnumenn
Fólk fætt árið 1987
Verðlaunahafar Gullknattarins
Lóa Hlín Hjálmtýsdóttir

Lóa Hlín Hjálmtýsdóttir (f. 1979) er íslenskur myndasöguhöfundur, teiknari, og tónlistarmaður. Hún er meðlimur í hljómsveitinni FM Belfast.

Ævi 
Lóa lærði við Fjölbrautarskólann í Breiðholti og Listaháskóla Íslands og sótt námskeið við  skóla í New York.

Hún hefur myndskreytt kennsluefni frá Menntamálastofnun.

Hún er meðlimur í hljómsveitinni FM Belfast og það er kærasti hennar, Árni Rúnar Hlöðversson, líka.

Myndasögur hennar eru vanalega einn rammi og fjalla um hversdagsleikann.

Hún vann að handriti og teikningu þáttanna um Hulla.

Myndasaga hennar um störutilhneigingu Reykvíkinga birtist í The Guardian 2019.

Fyrsta skáldsaga hennar var barnabókin Grísafjörður sem kom út 2020. Hún fjallar um eyju þar sem aðeins svín búa.

Hún vann að Skaupinu 2019 og Skaupinu 2020.

Tilvísanir 

Íslenskir tónlistarmenn
Íslenskir myndlistarmenn
Íslenskir rithöfundar
Íslenskar konur
Menntamálastofnun

Menntamálastofnun er íslensk stjórnsýslustofnun sem sett var á laggirnar 2015. Hún sinnir þeim verkefnum sem tvær fyrri stofnanir sáu áður um, Námsgagnastofnun og Námsmatsstofnun, auk nokkurra annarra verkefna sem heyrðu beint undir Mennta- og menningarmálaráðuneytið. Stofnunin sér grunnskólum fyrir námsgögnum, sér um samræmd próf og aðgangspróf til Háskóla Íslands, og er með eftirlit um skólakerfið. Hún viðurkennir einkaskóla og gefur út leyfisbréf til kennara.

Stofnunin heyrir undir Mennta- og menningarmálaráðuneytið. Fjárlög til stofnunarinnar 2016 voru tæpar 800 milljónir króna.

Við stofnun Menntamálastofnunar voru Námsgagnastofnun og Námsmatsstofnun lagðar niður. Menntamálastofnunar tók svo við eigum, réttindum og skyldum þeirra.

Saga

Námsgagnastofnun 
Námsgagnastofnun varð til 1980 við sameiningu Ríkisútgáfu námsbóka og Fræðslumyndasafns ríkisins og sá um að gefa út kennsluefni fyrir grunnskóla endugjaldslaust. 

Árið 1990 voru um 250 bókatitlar gefnir út á ári, þar af 100 nýir.

Árið 2006 var 800.000 eintökum dreift til skóla, sem gerði stofnunina að einu stærsta útgáfufyrirtæki landsins.

Stofnunin gerði allt sitt efni sjálf til 1999 þegar hún byrjaði að bjóða sum verk út.

Námsmatsstofnun 
Námsmatsstofnun sá um prófagerð, samræmd próf og námsmat. Stofnunin hét upphaflega Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála og var sett á laggirnar 1993 en nafninu var breytt árið 2000.

Tilvísanir

Tenglar 

 Heimasíða

Íslenskar ríkisstofnanir
Menntun
Stofnað 2015
Henrik Pontoppidan

Henrik Pontoppidan (24. júlí 1857 – 21. ágúst 1943) var danskur rithöfundur sem hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1917.

Ævi og störf
Henrik Pontoppidan fæddist á Jótlandi, af grónum presta- og rithöfundaættum. Hann hóf nám í verkfræði en flosnaði upp úr því og gerðist blaðamaður og rithöfundur. Skrif hans einkenndust af róttæku uppgjöri við íhaldssemi og titlatog. Hann aðhylltist raunsæisstefnuna í bókmenntum og fjallaði einkum um líf blásnauðs alþýðufólks og gekk þannig fyrstur allra á hólm við glansmyndir danskra rithöfunda af fegurð sveitalífsins.

Veigamestu skáldsögur Pontoppidan komu út á árunum 1890-1920 og leituðust við að draga upp stórar myndir af dönsku þjóðfélagi í anda höfunda á borð við Balzac og Zola. Þeirra kunnust var Pétur heppni (danska: Lykke-Per) sem hafði sjálfsævisögulega undirtóna um ungan mann sem reynir að verða verkfræðingur til að slíta sig undan ægivaldi fjölskyldunnar en er að lokum brotinn niður og gefst að lokum upp.

Árið 1917 hlaut Pontoppidan Nóbelsverðlaunin ásamt landa sínum Karl Adolph Gjellerup, en verk hans hafa lifað öllu betur með dönsku þjóðinni en hins síðarnefnda. Clara Pontoppidan, ein frægasta kvikmyndaleikkona Dana fyrr og síðar, var bróðurdóttir Henriks Pontoppidan.

Fáeinar smásögur eftir Pontoppidan hafa verið þýddar á íslensku.

Pontoppidan, Henrik
Handhafar bókmenntaverðlauna Nóbels