alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Foss

Foss er landslagsþáttur sem myndast þegar á, lækur eða fljót rennur fram af stalli, sem getur t. d. verið fjallsbrún, bergstallur eða klöpp og fellur niður í t.d. gljúfur, gil eða dal eða á undirlendi.

Myndir af þekktum fossum 

Landafræðihugtök
Stjórnleysis-félagshyggja

Stjórnleysis-félagshyggja (eða stjórnleysis-sósíalismi; e. social anarchism), eru ýmis afbrigði stjórnleysisstefnu sem einkennast fyrst og fremst af andstöðu við markaðshagkerfi. Félagshyggjustjórnleysi er fjölmennara meginafbrigði stjórnleysisstefnu, en hitt er stjórnleysis einstaklingshyggja. Stefnan hefur verið tengd róttækum verkalýðsfélögum og ýmsum bændahreyfingum frá upphafi, en hún hefur einnig orðið fyrir áhrifum úr ýmsum öðrum áttum. Ólíkt einstaklingshyggjustjórnleysi hafa félagshyggjustjórnleysingjar sögulega lagt mikla áherslu á nauðsyn félagslegrar byltingar, og telja almennt að ekki sé hægt að ná fram stjórnleysi með hægfara umbótum. Sögulega má segja að þrír meginstraumar hafi ráðið ferð í stefnunni: Stjórnleysis samyrkju-, sameignar- og samtakahyggjur.

Stjórnleysis-samyrkjustefna 
Stjórnleysis-samyrkjuhyggja markaði upphaf félagshyggjustjórnleysis, en nafnið fékk hún ekki fyrr en önnur afbrigði höfðu komið fram. Helsti munurinn á samyrkjuhyggjumönnum og sameignarhyggjumönnum felst í því að samyrkjuhyggjumenn telja að einhverskonar umbunarkerfi yrði nauðsynlegt fyrst eftir byltinguna.

Stjórnleysis-sameignarstefna 
Stjórnleysis-sameignarstefna byggir á þeirri hugmynd að ekki sé hægt að ákvarða hver „réttmæt“ umbun einstaklings er, og því sé ekki hægt að gera neinn mannamun í skiptingu lífsgæða. Þeir halda því ennfremur fram að nauðsynlegt sé að framfylgja þessari hugmynd strax frá upphafi, enda sé annars hætta á því að ný skiptingarkerfi festist í sessi.

Stjórnleysis-samtakahyggja 

Stjórnleysis-samtakahyggja, ólíkt hinum tveimur greinunum, snýst fyrst og fremst um ákveðna aðferðafræði. Áhangendur hennar telja að skipulag framtíðarsamfélagsins verði að endurspeglast í þeim stofnunum og samtökum sem stefna að myndun þess og leggja í því skyni fram ákveðið skipulag á verkalýðsfélögum. Á margan hátt má telja samtakahyggjuna vera arftaka samyrkjuhyggju en þó er ekki erfitt að finna sameignarhyggjumenn sem einnig aðhyllast hugmyndir samtakahyggjunnar.

Sósíalismi
Þjóðvarnarflokkur Íslands

Þjóðvarnarflokkur Íslands var stofnaður í Reykjavík 15. mars 1953. Var flokkurinn óbeint framhald af Þjóðvarnarfélaginu sem starfaði frá 1946 til 1951.

Fremsta baráttumál flokksins var að Ísland segði sig úr Atlantshafsbandalaginu og að bandaríski herinn hyrfi úr landi. Hugmyndafræði flokksins var byggð á þjóðernishyggju og félagshyggju og gagnrýndi meðal annars Sósíalistaflokkinn fyrir fylgni hans við Sovétríkin. Flokkurinn fékk tvo menn kjörna á Alþingi 1953, Gils Guðmundsson og Berg Sigurbjörnsson en missti bæði sætin í kosningunum 1956. Hann fékk hins vegar fulltrúa í sveitarstjórnum í Reykjavík og á Akureyri. 

Við kosningarnar árið 1963 bauð Þjóðvarnarflokkurinn fram í samvinnu við Alþýðubandalagið og komst Gils Guðmundsson þá aftur á þing og sat þar til 1979. Þjóðvarnarflokkurinn hætti flokksstarfsemi árið 1963. Formaður var Valdimar Jóhannsson til 1960 og Bjarni Arason eftir það.

Flokkurinn gaf út vikublaðið Frjáls þjóð sem kom út 1952-1968, seinustu árin á vegum útgáfufélagsins Hugins.

Kalda stríðið á Íslandi
Fyrrum íslenskir stjórnmálaflokkar
1379

Árið 1379 (MCCCLXXIX í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Oddgeir Þorsteinsson Skálholtsbiskup sigldi til Noregs og átti ekki afturkvæmt.
 Árni Jónsson, skáld og ábóti í Munkaþverárklaustri, sigldi til Noregs og er ekkert um hann vitað eftir það.
 Þorgils varð ábóti í Munkaþverárklaustri.
 Björn Einarsson Jórsalafari fór í sína fyrstu utanför sem vitað er um.

Fædd

Dáin
 Jón Guðmundsson ábóti í Viðeyjarklaustri.
 Ásgrímur Jónsson ábóti í Helgafellsklaustri (eða 1378).

Erlendis 
 29. maí - Jóhann 1. varð konungur Kastilíu og León eftir lát föður síns.
 Feneyingar og Ottómanar réðust inn í Konstantínópel og gerðu Jóhann 5. Palaíológos aftur að meðkeisarai í Býsans. Andronikos 4. Palaíológos hélt keisaratitlinum en var gerður útlægur til borgarinnar Silivri til æviloka.
 Heimildir greina frá því að árásir Skrælingja á Eystribyggð á Grænlandi hafi byrjað þetta ár.

Fædd
 4. október - Hinrik 3., konungur Kastilíu og León (d. 1406).

Dáin
 18. febrúar - Albert 2., hertogi af Mecklenburg (f. um 1318).
 29. maí - Hinrik 2. eða Hinrik af Trastámara, konungur Kastilíu og León (f. 1334).

1379
1371-1380
Samtök frjálslyndra og vinstrimanna

Samtök frjálslyndra og vinstrimanna var jafnaðarmannflokkur sem klofnaði úr Alþýðubandalaginu 1969. Í kosningum til alþingis fékk flokkurinn 5 menn kjörna árið 1971 og 2 menn kjörna árið 1974.  Samtökin buðu síðast fram við alþingiskosningarnar 1978, en fengu engan mann kjörinn og voru þau lögð niður fljótlega eftir það.

Það var einkum Hannibal Valdimarsson (sem var formaður Alþýðubandalagsins 1956-1968) sem stóð fyrir stofnun hins nýja flokks ásamt Birni Jónssyni. Voru þeir algjörlega mótfallnir því að Alþýðubandalagið yrði gert að formlegum flokki, undir merkjum sósíalisma,  í stað kosningabandalags eins og verið hafði. Samtökin voru stofnuð haustið 1969 og voru Hannibal Valdimarsson og Bjarni Guðnason kjörnir formaður og varaformaður.

Kjörnir þingmenn Samtaka frjálslyndra og vinstri manna í kosningunum 1971, voru Hannibal Valdimarsson, Björn Jónsson, Magnús Torfi Ólafsson, Bjarni Guðnason og Karvel Pálmason.  Samtökin voru aðili að ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar árið 1971-1974, ásamt Framsóknarflokki og Alþýðubandalagi.  Ráðherrar Samtakanna voru Hannibal Valdimarsson (1971-1973), Björn Jónsson (1973-1974) og Magnús Torfi Ólafsson (1971-1974).

Bjarni Guðnason hætti stuðningi við ríkisstjórnina árið 1973 og í maí 1974 sagði Björn Jónsson sig úr ríkisstjórninni og hætti stuðningi við hana ásamt Hannibal Valdimarssyni og Karveli Pálmasyni.  

Kjörnir þingmenn Samtaka frjálslyndra og vinstri manna í kosningunum 1974, voru Magnús Torfi Ólafsson, sem þá var orðinn formaður flokksins og Karvel Pálmason og voru varamenn þeirra þeir Ólafur Ragnar Grímsson og Jón Baldvin Hannibansson.

Varaþingmenn Samtakanna kjörtímabilið 1974-1978, voru Ólafur Ragnar Grímsson og Jón Baldvin Hannibalsson eins og fyrr sagði. 1974 til 1976 var Ólafur Ragnar Grímsson formaður framkvæmdastjórnar Samtaka frjálslyndra og vinstrimanna, sem þá voru í reynd nánast liðin undir lok.  Hann bauð sig fram í Austurlandskjördæmi á vegum samtakanna í Alþingiskosningunum 1974 en náði ekki kjöri, en kom tvisvar inn á Alþingi sem varaþingmaður, 1974 og 1975. Jón Baldvin Hannibalsson kom einu sinni inn á Alþingi sem varaþingmaður fyrir Samtökin árið 1975

Tenglar 
 Klassísk rit jafnaðarsinna á Íslandi

Tilvísanir 

Fyrrum íslenskir stjórnmálaflokkar
Mastodon

Mastodon er bandarísk hljómsveit frá borginni Atlanta í Georgíu. Oftast er talað um að Mastodon spili heavy metal en ekki er ljóst hvaða undirflokki hljómsveitin tilheyrir. Stíll sveitarinnar einkennist af þungum og oft á tíðum teknískum gítarleik, flóknum og jazz-skotnum trommuleik, drynjandi bassa og rifnum söng. Áhrif eru frá framsæknu rokki, þrassi, pönki og rokki.

Saga sveitarinnar 

Mastodon var stofnuð árið 1999 þegar Brann Dailor og Bill Kelliher, fyrrverandi meðlimir Today is the Day og Lethargy, fluttu til Atlanta og hittu Troy Sanders, fyrrverandi meðlim Four Hour Fogger og Social Infestation, og Brent Hinds, fyrrverandi meðlim Four Hour Fogger. Sveitin hljóðritaði demo árið 2000 sem er oftast kallað „9 song demo“. Á þeim upptökum syngur Eric Saner, sem var söngvari sveitarinnar um skamma hríð þegar hún var að byrja. Eftir að sveitin hafði tekið upp annað demo sem kom út á 7" mynddisk hjá plötufyrirtækinu Reptilian Records skrifaði sveitin undir plötusamning við plötufyrirtækið Relapse Records árið 2001.

Sama ár gaf sveitin út sína fyrstu opinberu útgáfu, þröngskífuna Lifesblood og fylgdu henni eftir árið 2002 með breiðskífunni Remission. Lagið March of the Fire Ants náði töluverðum vinsældum.

Árið 2004 gaf sveitin svo út þemaplötuna Leviathan sem er byggð á Moby Dick, skáldsögu eftir Herman Melville. Platan hlaut mikið lof og var valin plata ársins 2004 af tímaritunum Revolver, Kerrang!, og Terrorizer. Sveitin skrifaði svo undir samning við Warner Music. Árið 2006 var 9 song demo endurútgefið af Relapse Records undir nafninu „The Call of the Mastodon“. Auk þess gaf sveitin út DVD-mynddisk sem bar heitið „The Workhorse Chronicles“. Mynddiskurinn inniheldur heimildarmynd um sögu sveitarinnar, tónleikaupptökur og tónlistarmyndbönd. Nýjasta platan þeirra, Blood Mountain, kom út árið 2006 við góðar undirtektir gagnrýnenda. Sveitin flutti lagið Orion á plötunni Master of Puppets: Remastered sem er plata gefin út af Kerrang! til heiðurs Metallica.
En Mastodon túraði með Metallica í kjölfarið og Slayer síðar.

Á plötunni Crack the Skye gerði hljómsveitin ýmsar framsæknar tilraunir eins og að leyfa Brann Dailor trommara að syngja. Þeir komu fram hjá David Letterman og fluttu lagið "Oblivion" af plötunni.  Árið 2018 fékk bandið Grammy verðlaun fyrir besta flutning á þungarokki fyrir "Sultan's Curse" af plötunni Emperor of Sand.

Mastodon hefur spilað á Íslandi árin 2003 og 2015.

Útgefið efni

Stúdíóplötur
Remission (2002)
Leviathan (2004)
Blood Mountain (2006)
Crack the Skye (2009)
The Hunter (2011)
Once More Round the Sun (2014)
Emperor of Sand (2017)
Hushed and Grim (2021)

Stuttskífur
Lifesblood (2001)
Cold Dark Place (2017)

Safnplötur
Call of the Mastodon (2006)
Mastodon (box sett) (2008)
Medium Rarities (2020)

Núverandi meðlimir 
Troy Sanders - Bassi, söngur
Brent Hinds - Gítar, söngur
Bill Kelliher - Gítar, söngur
Brann Dailor - Trommur

Fyrrverandi meðlimir 
Eric Saner, söngur

Tenglar 
Heimasíða Mastodon
Heimasíða Relapse Records
Heimasíða Warner Music
Áströlsk aðdáendasíða 

Bandarískar rokkhljómsveitir
Bandarískar þungarokkshljómsveitir
Merapifjall (Java)

Merapifjall er keilulaga eldfjall á eynni Jövu í Indónesíu.  Það er virkast allra eldfjalla í Indónesíu og hefur gosið 68 sinnum síðan 1568.  Nafnið þýðir í raun Eldfjall.  Það er afar nálægt borginni Yogyakarta og þúsundir búa í hlíðum þess í allt að 1.700 metra hæð yfir sjávarmáli en fjallið er um 3.000 m hátt.

Virkar eldstöðvar
Borgaraleg óhlýðni

Borgaraleg óhlýðni (enska Civil Disobedience nefnd eftir samnefndu riti) felst í því að fara ekki eftir ákveðnum lögum, kröfum eða skipunum stjórnvalda eða yfirvalda án þess að beita líkamlegu ofbeldi en ávalt gangast við sök sinni ef hún er einhver. Bandaríski rithöfundurinn Henry David Thoreau ruddi braut nútíma hugmynda um borgaralega óhlýðni í ritgerð sinni „Resistance to Civil Government — Civil Disobedience“ árið 1849.

Borgaraleg óhlýðni hefur verið notuð í mótmælaskyni svo sem gegn breskri heimsvaldastefnu á Indlandi, aðskilnaðarstefnu í Suður-Afríku og í Evrópu gegn nasistum. Frægustu einstaklingarnir sem beitt hafa þessum aðferðum eru líklegast Mahatma Gandhi og Martin Luther King. Borgaralega óhlýðni hefur verið ein af megin mótmælaaðferðum stjórnleysingja og annarra aðgerðarsinna seinni árin tildæmis í mótmælum víða um heim gegn hnattvæðingu og stofnunum eins og Alþjóðaviðskiptastofnuninni og Alþjóðabankanaum.

Tenglar 
 

Borgaraleg óhlýðni
Mótmæli
Stjórnleysisstefna
Heklugos árið 1947

Heklugos árið 1947 var sambærilegt við, eða örlítið minna en Heklugos árið 1510 og hófst 29. mars eftir 102 ára goshlé. Gosið stóð í um 13 mánuði. Frægt er að gjóska úr þessu gosi féll í Álandseyjaklasanum í Eystrasalti og í Finnlandi. Einnig féll gjóska á skip suður af Íslandi, en virðist ekki hafa fallið á Bretlandseyjar.

Tenglar 
 Heklugosið 1947, grein í Eimreiðinni 1. apríl 1947 
 Tephrabase

Hekla
1947
Heklugos árið 1206

Heklugos árið 1206 var kísilríkt blandgos. Ekki eru til neinar heimildir um gjóskufall utan Íslands. Gjóskan barst í norðaustur yfir óbyggð svæði.

Heimild 
 Tephrabase

Hekla
1206
Heklugos árið 1222

Heklugos árið 1222 var kísilríkt blandgos. Ekki eru til heimildir um gjóskufall utan Íslands. Lítið er vitað um gosið, fyrir utan hvenær það hófst.

Heimild 
 Tephrabase

Hekla
1222
Heklugos árið 1341

Heklugos árið 1341 var kísilríkt blandgos. Ekki eru til heimildir um gjóskufall utan Íslands. Þrátt fyrir að gosið hafi verið minniháttar, barst gjóska engu að síður í vestur og suðvestur yfir byggð. Mikill skepnufellir virðist hafa orðið af völdum flúoreitrunar.

Heimild 
 Tephrabase

Hekla
1341
Heklugos árið 1389

Heklugos árið 1389 var kísilríkt blandgos. Ekki eru til heimildir um gjóskufall utan Íslands. Gosið varð líklega á seinni hluta ársins 1389 og gjóskan barst aðallega í suðaustur. Norðurhraun rann. Kirkjustaðurinn Skarð hið eystra, Tjaldastaðir og e.t.v. fleiri bæir hurfu undir hraun.

Heimild 
 Tephrabase

Hekla
1389
Heklugos árið 1510

Heklugos árið 1510 er mjög sambærilegt við Heklugos árið 1947. Sprengikrafturinn var þó líklega meiri í þessu gosi. Gjóskan barst til suðausturs. Kísilinnihald gosefna er um 62% (wt SiO2) og er jarðefnafræðileg samsetning gjóskunnar nánast alveg eins og gjóskunnar frá gosinu árið 1947. Gjóska frá þessu gosi hefur fundist bæði í Skotlandi og á Írlandi.

Heimild 
 Tephrabase

Hekla
1510
Krossviður

Krossviður er unninn viður sem búinn er til með því að líma saman lög af viðarspæni. Krossviður er plötuefni og er mikið notaður í byggingariðnaði og við hvers kyns smíðar. Stundum er hann framleiddur þannig að lög úr harðari og mýkri viði skiptast á og krossviður er yfirleitt framleiddur úr mýkri viðartegundum en ekki úr harðviði. Viðarspænirnir eru lagðir í kross þannig að æðarnar snúa alltaf hornrétt (90°) á næsta lag á undan og eftir. Lögin eru síðan pressuð saman við hita og límd saman með sterku lími. Krossviður er mjög stöðugur viður sem hvorki verpist né rýrnar vegna þess að æðarnar liggja í kross og toga þannig í allar áttir.

Krossviður er mikið notaður þar sem þörf er á léttu og sveigjanlegu byggingarefni sem auðvelt er að vinna hratt og auðvelt er að endurnýta. Hann er þannig notaður t.d. við bátasmíðar (þá með vatnsheldu lími) og leikmyndagerð, svo eitthvað sé nefnt.

Unninn viður
Plötuefni
Masónít

Masónít (eftir vörumerkinu Masonite) er unninn viður sem framleiddur er með aðferð Masons, sem er aðferð til að tæta við með gufu þannig að úr verði langar viðartrefjar. Aðferðina fann William H. Mason, yfirverkfræðingur hjá Thomas Alva Edison, upp þegar hann var að leita leiða til að framleiða pappír úr viðarkurli. Viðartrefjarnar eru pressaðar saman í plötur við hita. Ekkert lím er notað þar sem plöturnar límast saman með náttúrulegu tréni úr viðnum. Vegna þess hversu langar trefjarnar eru þola masónítplötur vel að svigna og þola einnig vel tog. Masónít er mjög stöðugt („dautt“) efni og verpist hvorki né rýrnar með tímanum.

Masónít var fundið upp árið 1924 og fjöldaframleiðsla hófst 1929. Framan af 20. öldinni var það mikið notað í klæðningar á veggi og loft innanhúss, í báta o.s.frv. en vinsældir þess hafa dvínað mjög á síðustu áratugum um leið og önnur efni, eins og t.d. MDF hafa rutt sér til rúms. Masónít er þó enn notað til að smíða líkön og einnig notar myndlistarfólk það, svo eitthvað sé nefnt.

Unninn viður
Plötuefni
Stjórnleysis-einstaklingshyggja

Stjórnleysis-einstaklingshyggja (e. individualist anarchism) er hugtak yfir ýmis afbrigði stjórnleysisstefnu sem leggja höfuðáherslu á frelsi einstaklingsins og ganga út frá því að hagsmunum hans sé betur borgið með lágmarkaðri samvinnu við aðra, til dæmis styðja þeir ekki hugmyndir eins og samyrkjubú sem dæmi, heldur gera frekar ráð fyrir samfélagi sjálfstæðra atvinnurekenda þar sem einstaklingurinn og/eða hann og fjölskilda hanns, án þess þó að nýta aðkeypta vinnu annarra nema í undantekninga tilfellum, myndi grunneiningu samfélagsins. Einnig gera þeir ráð fyrir séreign ólíkt flestum öðrum stjórnleysingjum, en þessi séreign er þó bundin við heimili og atvinnurekstur hvers einstaklings. Einstaklingssinnaðir stjórnleysingjar styðja flestir markaðshagkerfi, þó það sé ekki algilt. Ennfremur hafa þeir almennt aðhyllst hægfara umbætur sem heppilegustu leiðina að framtíðarsamfélaginu.

Upphaf einstaklingshyggjustjórnleysis má rekja til Pierre-Joseph Proudhon, en samvinnuhyggja hans byggir upp margar af þeim hugmyndum sem síðari tíma einstaklingshyggjustjórnleysingjar héldu fram. Max Stirner og Josiah Warren höfðu einnig mikil áhrif þótt þeir titluðu sig ekki stjórnleysingja.

Hreifingin þróaðist fyrst og fremst í Bandaríkjunum á seinnihluta nítjándualdar á meðan félagshyggju stjórnleysi var meira ríkjandi í Evrópu. Þar þróuðu menn á borð við Lysander Spooner og Benjamin Tucker hugmyndir Proudhon áfram og héldu inni atriðum á borð við markaðshyggju og umbótastefnu og gerðu ráð fyrir samfélagi sjálfstæðra atvinnurekenda líkt og Proudhon og Warren gerðu, meðan ein grunnhugmynd félagshyggju stjórnleysis hefur almennt verið sameign. 

Stjórnleysisstefna
Drög að sjálfsmorði

Drög að sjálfsmorði er tónleikaplata sem Megas gaf út árið 1979. Þegar hann ákvað að taka upp Drög að sjálfsmorði, sem átti að fylgja „konseptalbúmaelítunni“ á þeim tíma var ekki til nægt fjármagn til að taka hana upp í stúdíói og þess vegna var hún hljóðrituð á tvennum tónleikum, sem haldnir voru í MH 5.nóv 1978 við góðar undirtektir.

Hljóðfæraleikarar á plötunni fyrir utan Megas eru Björgvin Gíslason, Guðmundur Ingólfsson, Lárus Grímsson, Pálmi Gunnarsson og Sigurður Karlsson. Hljóðblöndun í sal annaðist Magnús Kjartansson. 

Eftir DAS hvarf Megas í nokkurn tíma og uppi voru sögusagnir um að hann hefði stytt sér aldur.

Megas
Íslenskar hljómplötur
Joe Jackson

Joe Jackson (f. 11. ágúst 1954) er breskur tónlistarmaður sem einkum er þekktur fyrir smellina „Is She Really Going Out With Him?“ frá 1979, „Stepping Out“ 1982, „Breaking Us In Two“ 1983 og „You Can't Get What You Want (Till You Know What You Want)“ 1984. Hann sló fyrst í gegn með breiðskífunni Look Sharp! sem kom út 1979. Hann hefur síðustu ár verið ötull baráttumaður gegn reykingabönnum bæði í Bretlandi og Bandaríkjunum.

Breskir tónlistarmenn
Scisma

Scisma var ítölsk hljómsveit sem starfaði á árunum frá 1993 til 2000. Hljómsveitin flutti aðallega tilraunakennt rokk undir djassáhrifum. Textar hljómsveitarinnar voru þekktir fyrir að blanda enskum orðum óhikað inn í þar sem þau gátu passað (t.d. vegna ríms). Stofnendur hljómsveitarinnar voru Paolo Benvegnù (söngur), Michela Manfroi (píanó), Giorgia Poli (bassi), Diego De Marco (gítar), Danilo Gallo (trommur) og Antonella Ianniello (hljómborð). 1994 bættist söngkonan Sara Mazo í hópinn. Hljómsveitin leysti sjálfa sig upp árið 2000 en kom síðast fram í Flórens árið 2003. 

Hljómsveitin gaf fyrst sjálf út sjö laga hljómsnælduna Pezzetti di Carta (1993) og síðan 1995 hljómdiskinn Bombardano Cortina. Eftir það gerði hún samning við EMI og gaf út diskinn Rosemary Plexiglas 1997 sem náði nokkrum vinsældum. 1999 kom út Armstrong með smellinum „Tungsteno“ og að síðustu það sama ár L'innocenza. 

Ítalskar hljómsveitir
Le Mont Saint Michel

Mont Saint Michel  (Mont Saint Miché á normönnsku, Mont Saint-Michel á frönsku) er lítil klettótt örfiriseyja í Normandí sem hýsir þorp og fræga klausturkirkju. Normannar byggðu Mont Saint Michel úr steini frá Chausey og Caen í Normandí. Undir flestum byggingum leynast lög af fornum kirkjum sem byggðar voru frá 10. öld til 16. aldar og oft hver ofan á aðra, þannig að saga hennar og kristninnar er æði löng. Arkítektúrinn er blanda af rómönskum og gotneskum stíl Normanna i gegnum aldirnar.  Á spíru aðalkirkjunnar trónir gullstytta af Míkael erkiengli, sem er verndardýrlingur Normanna, en hún er alls 155 metra yfir sjávarmáli. Styttan var hönnuð af listamanninum Emmanuel Frémie. 

Klaustur í Evrópu
Kastalar í Frakklandi
Jónas H. Haralz

Jónas H. Haralz (fæddur 6. október 1919, dáinn 13. febrúar 2012) var íslenskur hagfræðingur og bankastjóri Landsbankans frá 1969-1988. 

Foreldrar Jónasar voru Haraldur Níelsson prófessor og Aðalbjörg Sigurðardóttir kennari og kvenréttindakona. Jónas lauk stúdentsprófi frá Menntaskólann í Reykjavík 1938, stundaði nám í efnaverkfræði við Konunglega tækniháskólann í Stokkhólmi 1938- 1940, nám í hagfræði, tölfræði, stjórnmálafræði og heimspeki við Stokkhólmsháskóla 1940-'45 og lauk MA-prófum í þeim greinum 1944. 

Jónas hefur verið sæmdur stórriddarakrossi íslensku Fálkaorðunnar, norsku Olavs-orðunni, sænsku Nordstjãrnan-orðunni og sæmdur heiðursdoktorstitli í hagfræði við Viðskiptadeild Háskóla Íslands þann 25. júní 1988.

Eftir Jónas liggur mikill fjöldi greina og álitsgerða um hagfræði, atvinnumál og stjórnmál. Hann var virkur þátttakandi í alþjóðlegu samstarfi og auk þess að starfa sem bankastjóri. Jónas var þekktur fyrir að vera aðalhönnuður efnahagsaðgerða Viðreisnarstjórnarinnar svokölluðu.

Tenglar  
 Andlát: Jónas H. Haralz, fyrrv. bankastjóri
 Æviágrip Jónasar Haralz DV 

Íslenskir hagfræðingar
Frjálshyggjumenn
Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík

Handhafar stórriddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu
Íslenskir bankastjórar
Birgir Baldursson

Birgir Baldursson (fæddur 2. október 1963) er íslenskur trommuleikari. Hann hefur leikið í fjölmörgum hljómsveitum og á ótal plötum.  Birgir varð þekktur sem trommari í hljómsveitunum SH draum og Bless. Síðan spilaði hann í nokkur ár með Sálinni hans Jóns míns en átti ekki samleið með þeirri hljómsveit.  Birgir hefur þar að auki trommað með Unun, Ragnheiði Gröndal, Kombóinu, Heiðu og Heiðingjunum, Bubba Morthens, Mannakornum, Todmobile og Megasi svo einhverjir séu nefndir.

Birgir hefur einnig látið að sér kveða í þjóðmálaumræðunni.  Hann er heitur trúleysingi og stjórnarmaður í Vantrú.

Íslenskir tónlistarmenn
Boyzone

Boyzone var írsk strákahljómsveit sem var stofnuð árið 1993. Sveitin lagði upp laupana árið 2000. Hljómsveitarmeðlimir voru þeir Ronan Keating, Stephen Gately, Keith Duffy, Shane Lynch og Mikey Graham. Boyzone var einkar vinsæl á Bretlandi en einnig víðar í Evrópu.

Hljómsveitin var stofnuð 18. nóvember 1993 og kom fyrst fram í sjónvarpsþættinum Late night show í írska ríkissjónvarpinu. Flest vinsælu lög sveitarinnar voru endurgerðar útgáfur annarra tónlistarmanna, s.s. Bee Gees og Cat Stevens.

Útgefið efni

Breiðskífur 
 Said and Done (1995) #1 UK
 A Different Beat (1996) #1 UK
 Where We Belong (1998) #1 UK, #167 US
 By Request—The Hits (1999) #1 UK
 The Ultimate Love Song Collection (2001) #6 UK
 ''Key to My Life: The Collection (2006) # -

Smáskífur 
 1994 "Love Me for a Reason" #2 UK
 1995 "Key to My Life" #3 UK
 1995 "So Good" #3 UK
 1995 "Father and Son " #2 UK
 1996 "Coming Home Now" #4 UK
 1996 "Words" #1 UK
 1996 "A Different Beat" #1 UK
 1997 "Isn't It a Wonder" #2 UK
 1997 "Picture of You" #2 UK
 1997 "Baby Can I Hold You/Shooting Star" #2 UK
 1997 "Mystical Experience" #4 US Hot Latin Tracks
 1998 "All That I Need" #1 UK
 1998 "No Matter What" #1 UK, #2 AUS, #12 US Adult Contemporary Chart
 1998 "I Love the Way You Love Me" #2 UK
 1999 "When the Going Gets Tough" #1 UK
 1999 "You Needed Me" #1 UK
 1999 "Everyday I Love You" #3 UK

Tengill 
 Opinber vefsíða Boysone

Írskar hljómsveitir
Mjólkursýra

Mjólkursýra (C3H6O3) er lífræn sýra sem myndast í vöðvum eða rauðum blóðkornum. Hún verður til við ófullkomið niðurbrot þrúgusykurs í vöðvum sem á sér stað vegna skorts á súrefni og berst út í blóðrásina og þaðan til lifrarinnar sem breytir mjólkursýrunni aftur í þrúgusykur og sendir aftur út í blóðrásina og þaðan til vöðvanna. Ferli þetta nefnist mjólkursýruhringurinn. Einnig geta mjólkursýrubakteríur framleitt mjólkursýru með gerjun.

Þegar vöðvar eru undir miklu álagi og lungun ná ekki að sjá þeim fyrir nægilegu súrefni þá verður ófullkomið niðurbrot á glúkósa ráðandi vegna þess að það krefst minna magns súrefnis en fullkomið niðurbrot á glúkósa. Lengi vel var talið að söfnun mjólkursýru í vöðvum væri valdur að harðsperrum en það hefur verið sýnt fram á að svo er ekki og að harðsperrur myndist við slit á vöðvum.

Heimild 
 

Lífrænar sýrur