alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Jón (efnafræði)

Jón eða fareind er frumeind eða hópur frumeinda með rafhleðslu. Jón sem hefur fleiri rafeindir í rafeindahveli sínu en róteindir í kjarnanum er neikvætt hlaðin jón og er stundum nefnd anjón eftir gríska orðinu ἀνω (anο) sem þýðir „upp“ (líka forjón og mínusjón) því hún laðast að forskautum. Jákvætt hlaðin rafeind hefur færri rafeindir en róteindir og er kölluð katjón eftir gríska orðinu κατά (kata) sem þýðir „niður“ (líka bakjón og plúsjón) því hún laðast að bakskautum. Ummyndun frumeindar úr óhlaðinni frumeind yfir í jón og jónunarástand er kallað jónun. Þegar jónum og rafeindum er stefnt saman til þess að þær myndi hlutlausar frumeindir er það kallað jónfang.

Jónunarspenna 

Orkan sem þarf til að skilja rafeind, í lægsta orkuþrepi sínu, frá frumeind eða gassameind með lægri hleðslu, er kölluð jónunarspenna. Nta jónunarspenna frumeindar er orkan sem þarf til að skilja Ntu rafeind hennar eftir að fyrstu N - 1 rafeindirnar hafa þegar verið skildar frá.

Hver jónunarspenna er töluvert hærri en sú næsta á undan. Sérstaklega hækkar hún eftir að rafeindasvigrúm hefur verið tæmt og næsta rafeind því tekin af innra rafeindasvigrúmi sem er fullt. Af þessum ástæðum hafa jónir tilhneigingu til að myndast á þann hátt að ysta mögulega rafeindasvigrúm þeirra sé fullt. Til dæmis hefur natrín eina gildisrafeind í ysta hveli sínu og finnst því oftast í jónaðri mynd með eina glataða rafeind, sem Na+. Á hinum væng lotukerfisins hefur klór sjö gildisrafeindir og vantar eina upp í fullt rafeindasvigrúm. Því finnst klór í jónuðu formi yfirleitt með eina aukarafeind, þ.e. Cl-.

Sýrustig 
Sýrustig lausna er mælikvarði á styrk vetnisjóna í lausninni, en vökvi er því súrari sem sýrustigið er lægri tala (núll er lægst).

Saga 
Michael Faraday setti fyrst fram kenningu um jónir í kringum 1830, til að lýsa hluta þeirra sameinda sem löðuðust annaðhvort að forskauti eða bakskauti. Á hinn bóginn var gangi þeirra ekki lýst fyrr en Svante August Arrhenius gerði það í doktorsritgerð við háskólann í Uppsölum árið 1884. Kenning hans var ekki viðtekin í fyrstu, en árið 1903 hlaut hann að lokum Nóbelsverðlaun í efnafræði  fyrir hana.

Orðsifjar 
Kvenkynsorðið jón er dregið af enska orðinu ion sem Faraday tók upp eftir gríska orðinu ἰόν, sem er lýsingarháttur nútíðar í hvorugkyni af sögninni ἰέναι sem þýðir „að fara“. Fareind er annað orð sem hefur verið notað yfir jónir og virðist gerð þess einnig tengjast gríska orðinu.  Einnig er orðið raf notað um jón þó það eigi oftast við um steingerða trékvoðu.

Neðanmálsgreinar 

 
Eðlisefnafræði
Efnafræðihugtök
Hunang

Hunang er gulleitur seigfljótandi sætur vökvi sem býflugur og önnur skordýr vinna úr blómasafa, plöntusafa og safa sem önnur skordýr sem sjúga plöntur seyta. Hunang er notað í matargerð, til að brugga mjöð og við náttúrulækningar. Til eru margar tegundir af hunangi, en bragð þess mótast öðru fremur af umhverfi býflugnabúsins, t.d. því hvaða tegundir blómplantna eru ríkjandi í næsta nágrenni.

Lengi vel var hunang nær eina sætuefnið sem notað var í Evrópu.

Vaxkökuhunang er hunang sem býflugur safna í hólf nýbyggðra lirfulausra vaxkakna eða í fíngerðar tilbúnar vaxkökur úr hreinu bývaxi. Hunang er líka unnið með að láta að láta það drjúpa úr vaxkökum eða  skilja það frá vaxkökunum í skilvindu eða pressað það úr vaxakökum við lítinn hita. Það er svo síað til að taka burt aðskotaefni og frjókorn.

Tenglar 
 Reglugerð 288/2003 um hunang

Sætuefni
Massatala

Massatala (A) er samanlagður fjöldi róteinda og nifteinda í frumeindakjarna. Massatala er einstök fyrir hverja samsætu frumefnis og er skrifuð á efti nafni frumefnisins eða sem hávísir vinstra meginn við efnatákn þess. Til dæmis, kolefni-12 (12C) hefur 6 róteindir og 6 nifteindir í kjarnanum. Fullt samsætutákn myndi einnig hafa sætistöluna (Z) sem lágvísi beint undir massatölunni: . Athygli má samt vekja á að þetta er óþarft, því að það er beint samband á milli sætistölu og efnatákns, þannig að þetta er sjaldan notað, nema þegar þarf að sýna fjölda róteinda í kjarna, til dæmis í kjarnahvörfum.  

Kjarneðlisfræði
Efnafræðilegir eiginleikar
Ermarsundseyjar

Ermarsundseyjar eru nokkrar eyjar í Ermarsundi úti fyrir strönd Normandí í Frakklandi. Íbúar eru um 170.000 (2018). Þær skiptast í tvö umdæmi: Guernsey og Jersey. Bæði umdæmin eru breskar krúnunýlendur þótt hvorugt þeirra sé hluti af Bretlandi. Þau voru formlega hluti af hertogadæminu Normandí frá því á 10. öld. Við Parísarsáttmálann 1259, þegar Englendingar létu Normandí af hendi við Frakka, voru þau áfram undir konungum Bretlands sem hluti af titlinum „hertoginn af Normandí“. Karl 3. er þannig hertogi yfir Ermarsundseyjum, fremur en konungur þeirra. Eyjarnar eiga ekki fulltrúa á breska þinginu, heldur hefur hvor þeirra eigið löggjafarþing. Eyjarnar eru hluti tollabandalags Evrópubandalagsins en teljast þó ekki í Evrópusambandinu.

Eyjarnar

Umdæmið Guernsey 

 Guernsey
 Alderney
 Sark
 Herm
 Jethou
 Brecqhou
 Lihou

Umdæmið Jersey 
 Jersey
 Minquiers og Ecréhous (óbyggðir eyjaklasar)

Sunnan við Jersey er eyjan Chausey sem tilheyrir Frakklandi.

Ermarsundseyjar
Arúba

Arúba er eyja í Karíbahafi, aðeins 25 km norðan við Paraguaná-skaga í Venesúela. Stjórnsýslulega er eyjan sjálfstjórnarsvæði sem heyrir undir Konungsríkið Holland og var skipt út úr Hollensku Antillaeyjum árið 1986. Ólíkt því sem gerist á öðrum eyjum í Karíbahafi er loftslag á eyjunni þurrt, sem hefur gert hana að vinsælum ferðamannastað. Ferðaþjónusta stendur undir þremur fjórðu hlutum landsframleiðslu Arúba en aðrar mikilvægar undirstöður undir efnahagslífi eyjarinnar eru gull- og fosfatnámur og olíuhreinsun.

Eyjan er 33 km að lengd, að mestu flöt og laus við ár og vötn. Hvítar sandstrendur er að finna á suður- og vesturströnd eyjarinnar þar sem skjól er fyrir hafstraumum. Austan megin við Arúba eru eyjarnar Bonaire og Curaçao sem mynda suðvesturhluta Hollensku Antillaeyja.

Upphaflegir íbúar Arúba voru caquetio-mælandi Aravakindíánar. Spánverjar lögðu eyjuna undir sig um 1500 en Hollendingar unnu hana af þeim árið 1636. Árið 1928 var olíuhreinsistöð opnuð á eyjunni sem jók velmegun og ýtti undir kröfur um sjálfstæði. Í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1977 reyndust yfir 80% íbúa vera fylgjandi sjálfstæði og í kjölfarið hófust samningaviðræður við Holland. Árið 1990 var sjálfstæðisferlinu frestað um óákveðinn tíma.

Heiti 
Það eru til nokkrar kenningar um uppruna heitis Arúba:
 Úr spænsku Oro hubo sem merkir „það var gull“
 Úr kalinagó Oruba sem merkir „vel staðsett“
 Úr kalinagó Ora („skel“) og Oubao („eyja“)

Landfræði 
Arúba er frekar flatlend, þurrlend eyja. Hún er hluti Hléborðseyja sem eru syðri hluti Litlu Antillaeyja í Karíbahafi. Eyjan er 77 km vestan við Curaçao og 29 km norður af Paraguaná-skaga í Venesúela. Á Arúba er að finna hvítar sandstrendur á vestur- og suðurströnd eyjunnar, í skjóli frá sterkum hafstraumum. Þar býr líka meirihluti íbúa og þar hefur ferðaþjónustan helst þróast. Við norður- og austurströndina er meira brim og þar er landið að mestu ósnert.

Innar á eyjunni eru hæðir, eins og Hooiberg (165 metrar) og Jamanota-fjall, hæsti tindur eyjarinnar, 188 metrar yfir sjávarmáli. Höfuðborgin, Oranjestad, er á .

Steinboginn Natural Bridge var stór kalksteinsmyndun á norðurströnd eyjarinnar. Hann var vinsæll ferðamannastaður þar til hann hrundi árið 2005.

Stjórnmál

Héruð 
Arúba skiptist í átta héruð sem eru ekki stjórnsýslueiningar heldur aðeins til að auðvelda söfnun tölfræðiupplýsinga.

Tilvísanir

Arúba
Austur-Indíur

Austur-Indíur er hugtak sem var notað yfir löndin í Suður- og Suðaustur-Asíu. Þau ná yfir það sem var Bresku Indíur, Pakistan, Indland, Bangladess, Mjanmar, Srí Lanka og Maldíveyjar, auk Taílands, Malasíu og Indónesíu, sem hét Hollensku Austur-Indíur áður en það fékk sjálfstæði.

Til Austur-Indía teljast einnig Íranshluti Balúkistan, Indókína, Filippseyjar, Brúnei, Singapúr og Austur-Tímor.

Suðaustur-Asía
Suður-Asía
Austurlönd fjær

Austurlönd fjær er hugtak sem stundum er notað um Suðaustur-Asíu og Austur-Asíu. Stundum er það einnig látið ná yfir austurhluta Rússlands og vesturhluta Kyrrahafs.

„Austurlönd fjær“ er oft notað sem samheiti fyrir Austur-Asíu og telur þá löndin Kína (utan Tíbet og Sinkiang) og Tævan, Japan, Kóreu og Víetnam. Að auki eru oft talin með löndin í Suðaustur-Asíu: Kambódía, Malasía, Mjanmar og Taíland. Það er líka notað í víðari merkingu og nær þá einnig yfir lönd í vesturhluta Kyrrahafsins, svo sem Indónesíu og Filippseyjar, en aldrei Ástralíu eða Nýja-Sjáland.

Austur-Asía
Suðaustur-Asía
Indlandsskagi

Indlandsskagi er hluti Suður-Asíu sem skagar út í Indlandshaf á milli Arabíuhafs í vestri og Bengalflóa í austri. Norðurmörk skagans eru við Himalajafjöll. Indlandsskagi er á eigin jarðfleka; Indlandsflekanum. Löndin á Indlandsskaga eru:

 Bangladess
 Indland
 Pakistan

Eyjan Srí Lanka telst landfræðilega hluti skagans.

Asía
Panamaskurðurinn

Panamaskurðurinn er 82 km langur skipaskurður sem liggur um Panamaeiðið og tengir saman Atlantshaf og Kyrrahaf. Vegna þess að  Panama er mjög S-laga er Atlantshafsendinn vestan meginn við þann enda skurðarins sem snertir Kyrrahafið.

Frakkland hóf vinnu við skurðinn 1903 en lét af vegna verkfræðilegra vandamála og hárrar dánartíðni verkamanna. Bandaríki Norður Ameríku taka yfir verkefnið 1904 og opna skurðin um 10 árum síðar 15 ágúst 1914.

Skipaskurðir
Panama
Svendborg

Svendborg er næststærsti bærinn á Fjóni í Danmörku. Íbúafjöldi var 27.573 árið 2004.

Bærinn fékk kaupstaðarréttindi frá Valdimar sigursæla 25. febrúar árið 1253, en elsta varðveitta hús bæjarins, Anne Hvides Gaard, er frá því um 1560.

Bæir í Danmörku
Ödipusarduld

Ödipusarduld er sú hugmynd sálgreinisins Sigmunds Freuds að á tilteknu skeiði á lífsleiðinni, reðurstiginu, hafi allir strákar dulda kynferðislega löngun til móður sinnar og vilji að sama skapi drepa föður sinn.

Nafnið er dregið frá grísku þjóðsögunni um Ödipús konung í Þebu sem drap föður sinn og giftist móður sinni óafvitandi. Sagan er einkum þekkt frá leikriti forngríska harmleikjaskáldsins Sófóklesar, Ödipús konungur.

Tengt efni 
 Elektruduld

Sálfræði
Ís

Fyrir þann ís sem maður borðar, sjá rjómaís.
Ís eða klaki er vatn í föstu formi. Hamskiptin eiga sér stað þegar vatn í vökvaformi er kælt niður fyrir 0 °C (273,15 K, 32 °F) við staðalþrýsting. Ís getur myndast við hærri hitastig við aukinn þrýsting, og helst sem vökvi eða gufa niður að -30 °C við lægri þrýsting. Ís sem myndaður er við hærri þrýsting hefur öðruvísi kristallagerð heldur en venjulegur ís.

Ís, vatn og gufa geta verið til saman við þrípunktinn, sem að fyrir þetta kerfi er 273,16 K og þrýstingur 611,73 Pa.

Óvenjulegt séreinkenni íss við eina loftþyngd er það að fasta formið er um 8% minna þétt en vatn í vökvaformi. Ís hefur eðlismassann 0,917 g/cm³ við 0 °C, en vatn 0,9998 g/cm³ við sama hitastig. Vatn er þéttast, nákvæmlega 1,00 g/cm³ við 4 °C og verður minna þétt er vatnssameindirnar byrja að mynda sexhyrnda ískristalla er hitastigið fellur niður í 0 °C (Til gamans má geta að orðið „kristall“ á uppruna sinn í gríska orðinu yfir frost). Þetta kemur af því að vetnistengingar myndast milli vatnssameindanna, sem að raða upp sameindunum á óhagkvæmilegri hátt (eftir rúmmáli) þegar vatnið er frosið. Þetta veldur því að ís flýtur á vatni, sem að er mikilvægur þáttur í veðurfari Jarðar.

Sem kristallskennt fast efni, er ís talinn sem steinefni.

Ástönd vatns
Jöklafræði
Steinefni
Roald Amundsen

Roald Engelbregt Gravning Amundsen (16. júlí, 1872 – 18. júní?, 1928) var norskur landkönnuður sem varð frægur fyrir könnun heimskautasvæðanna. Hann stýrði Suðurskautsleiðangrinum 1910–1912, sem var sá fyrsti til að ná Suðurpólnum.

Hann var af fjölskyldu norskra útgerðarmanna og skipstjóra í Borge nálægt Osló í Noregi. Hann heyrði um ferð Fridtjof Nansens yfir Grænland árið 1888 og las líka æviágrip breskra landkönnuða og ákvað að verða sjálfur landkönnuður.

Fyrstu leiðangrarnir 
Amundsen gekk til liðs við Belgíska Suðurskautsleiðangurinn (1897–1899) sem annar stýrimaður. Skip þeirra, Belgica, varð það fyrsta sem eyddi heilum vetri á Suðurskautslandinu. Skipstjóri var Adrien de Gerlache. Um borð var einnig bandarískur læknir, Frederick Cook. Cook þessi bjargaði áhöfninni frá skyrbjúg, sem reyndist mikilvæg lexía fyrir framtíðarleiðangra Roalds.

Árið 1903 stjórnaði Amundsen fyrsta leiðangrinum sem fór norðvesturleiðina frá Atlantshafi til Kyrrahafs ásamt sex öðrum á skipinu Gjøa. Leið þeirra lá um Baffinsflóa, Lancaster- og Peel-sund, James Ross-sund og Rae-sund og voru þeir tvö ár við rannsóknir á landi og ís á svæði umhverfis það sem nú kallast Gjoa Haven í Nunavut í Kanada.

Tenglar 

 Sögulegt skjal; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1949

Amundsen, Roald
Amundsen, Roald
Amundsen, Roald
Amundsen, Roald
Reiptog

Reiptog (einnig reipitog í daglegu máli og örsjaldan reipdráttur) er íþrótt þar sem tvö lið reyna með sér krafta sína, leikurinn fer oftast þannig fram að tvö lið raða sér á sinn hvorn enda reipis, sem ætti að vera um 10 sentímetrar í þvermál. Heildarþyngd liðsins ætti að falla innan marka þess flokks sem keppt er í, eða hvort lið vera svipað að þyngd. Miðja reipisins er merkt með einhverjum hætti og tvö merki um fjórum metrum frá miðju reipisins í hvora átt. Miðja reipisins er svo staðsett þannig að hún er beint yfir merki á jörðinni. Hvort lið reynir svo að toga hitt þannig að merkið sem er nær andstæðingnum fari yfir miðlínuna. Stundum eru reglurnar þannig að ef einhver úr öðru hvoru liðinu fellur telst það lið hafa tapað.

Reiptog var Ólympíugrein frá 1900 til 1920 og hefur verið hluti af Heimsleikunum. Alþjóða reiptogssambandið skipuleggur heimsmeistarakeppni í reiptogi milli landsliða annað hvert ár.

Neðanmálsgreinar 
  „Reipitog“ er víðnotað í töluðu máli en er þó ekki viðurkennt af útgefnum orðabókum.
  Samkvæmt Íslenskri orðabók Menningarsjóðs frá árinu 1979.

 
Leikir
Mið-Evrópa

Mið-Evrópa er hluti Evrópu sem liggur á milli Austur-Evrópu og Vestur-Evrópu. Hugtakið hefur verið skilgreint á ýmsan hátt í gegnum tíðina þar sem það er ekki skýrt landfræðilega afmarkað. Almennt telst þetta svæði telja löndin Pólland, Tékkland, Slóvakíu, Ungverjaland, Rúmeníu og Slóveníu. Eftir fall Járntjaldsins hefur færst í vöxt að telja Alpalöndin, Þýskaland, Sviss, Austurríki og Liechtenstein, til Mið-Evrópu, fremur en Vestur-Evrópu. Stundum eru Balkanlöndin Króatía, Bosnía-Hersegóvína, Svartfjallaland, Serbía , Búlgaría, Albanía og Norður-Makedónía talin til Mið-Evrópu en það er þó sjaldgæft.

Hugmyndin um Mið-Evrópu byggir einkum á sameiginlegri sögu svæðisins, í andstöðu við austrið: Tyrkjaveldi og Rússneska keisaradæmið. Allt til Fyrri heimsstyrjaldarinnar voru þessi lönd einnig í andstöðu við vestrið vegna íhaldssemi og andstöðu við frjálslyndishugmyndir í stjórnmálum. Fyrst eftir Seinni heimsstyrjöld náðu lýðræðishugmyndir yfirhöndinni í Þýskalandi og Austurríki, en á þeim sama tíma féll hugmyndin um Mið-Evrópu algerlega í skuggann af skiptingunni í Austur- og Vestur-Evrópu, eftir því hvort löndin voru á áhrifasvæði Sovétríkjanna eða ekki.

Stundum er sagt að Mið-Evrópa sé það sem Austur-Evrópubúar líti á sem Vestur-Evrópu, og Vestur-Evrópubúar líti á sem Austur-Evrópu.

Mið-Evrópa
Dahómey

Dahómey var afrískt konungsríki Fon-fólksins, staðsett þar sem nú er Benín. Konungsríkið var stofnað á 16. öld og lifði fram undir lok 19. aldar þegar Frakkar frá Senegal lögðu það undir sig og gerðu það að hluta Frönsku Vestur-Afríku. Konungsríkið dafnaði á þrælaversluninni við Evrópumenn og varð eitt af svokölluðum byssuríkjum Vestur-Afríku. Ríkið var mjög miðstýrt. Konungurinn var dýrkaður sem guð og hann átti formlega allt land sem hann skattlagði.

Frakkar lögðu Dahómey undir sig 1892-1894. Flestir þeirra hermanna sem börðust gegn her konungsins voru þó Afríkubúar, svo sem Jórúbar, sem voru alls ekki mótfallnir því að Frakkar tækju yfir. Þegar Frakkar höfðu unnið sigur í orrustu við síðasta konunginn, Behanzin, í nóvember árið 1892 kveikti hann í höfuðborginni Abómey og flýði norður á bóginn.

Dahómey
Fyrrum Afríkuríki
Kúrdar

Kúrdar eru þjóðarbrot af indóevrópskum uppruna sem búa í fjallahéruðum Tyrklands, Íraks og Írans og í minna mæli í Sýrlandi og Armeníu. Tungumál þeirra, kúrdíska, er indó-evrópskt tungumál. Þeir eru álitnir afkomendur Meda sem Heródótos talar um. Gríski sagnaritarinn Xenófon talar um þá í verki sínu Austurför Kýrosar sem „Kardúka“, fjallabúa sem réðust á her hans um 400 f.Kr.

Kúrdar tala kúrdísku og Zaza-Gorani tungumálin, sem tilheyra Vestur-Írönsku grein Írönsku tungumála í Indó-Evrópsku tungumála fjölskyldunni. 

Kúrdar eru um 30-35 milljónir og eru þar með stærsta ríkislausa þjóðarbrot heims. Sumir þeirra berjast fyrir auknu sjálfræði og stofnun ríkis kúrda. 

Kúrdar eru flestir súnnítar en fyrir útbreiðslu íslam aðhylltust þeir sóróisma. Margir þeirra tóku afstöðu með Íran í stríðinu milli Írans og Íraks sem leiddi meðal annars til ofsókna gegn þeim í Írak.

Kúrdar
Miðausturlenskir þjóðflokkar
Blóðbaðið í Bologna

Blóðbaðið í Bologna var ein mannskæðasta hryðjuverkaárás sem gerð hefur verið á Ítalíu frá lokum síðari heimsstyrjaldar og með þeim síðustu í hrinu hryðjuverka sem gekk yfir landið frá 1969 og tengdist vopnaðri baráttu öfgahópa á vinstri og hægri væng stjórnmálanna kenndri við blýárin („anni di piombo“).

Morguninn 2. ágúst 1980 klukkan 10:25 sprakk tímasprengja, sem geymd var í yfirgefinni tösku í biðsalnum á lestarstöðinni í Bologna. Þetta var á háannatíma og stöðin full af ferðamönnum og fólki á leið í sumarfrí. 85 létust og yfir tvö hundruð særðust. Sprengjan var úr blöndu TNT og Hexagen-sprengiefnis. 

Upphaflega var árásin tengd við Rauðu herdeildirnar, vopnuð samtök vinstrimanna, en rannsókn lögreglunnar leiddi síðan til handtöku tveggja ungra nýfasista, Valerios Fioravantis og Francescu Mambro, sem voru dæmd í lífstíðarfangelsi þótt þau hafi alla tíð haldið fram sakleysi sínu.

Hægt er að sjá merki um sprenginguna á sprungu í vegg lestarstöðvarinnar. Klukka á torginu fyrir framan stöðina sýnir stöðugt tímann 10:25 til minningar um sprenginguna.

Hryðjuverk
Bologna
Saga Ítalíu
Alsatíska

Alsatíska (franska: Alsacien, þýska: Elsässisch) er alemannísk mállýska sem töluð er í Elsass-héraði í austur Frakklandi, þar á meðal í Strassborg.

Sjá 
 Alemanníska

Tenglar 
 Ethnolouge Álitsgerðin (á ensku)

Vesturgermönsk tungumál
Þýskar mállýskur
Fornenska

Fornenska (Englisc) var germanskt tungumál sem varð til úr máli Saxa og Engla, sem komu til Englands nokkru eftir að Rómverjar hurfu þaðan. Saxar og Englar komu frá Neðra-Saxlandi og Slésvík.

Þróun

Germanskur uppruni 
Mestu áhrif að mótun fornensku í orðaforða og myndun setninga komu frá arfleifð germanskra mála.

Eins og mörg germönsk mál var sterk fallbeyging í fornensku. Hún beygðist í fjórum föllum; nefnifalli, þolfalli, þágufalli, eignarfalli. Auk þess var tækisfall stundum notað í fornensku.

Fornenskar bókmenntir 
Merkar bókmenntir eru til á fornensku, t.d. Bjólfskviða. Meðal helstu rithöfunda má nefna Alfreð mikla, öðru nafni Elfráð ríka og Ælfric eða Elfrík munk.

Fornenska og íslenska 
Fornensku svipar til nútíma íslensku að mörgu leyti en nútíma enska varð fyrir miklum áhrifum frá frönsku eftir að Normannar náðu völdum á Englandi 1066. 
Fyrir neðan er tafla með nokkrum dæmum um skyldleika málanna:

Faðir vor:

Frekari fróðleikur 
 Peter S. Baker, Introduction to Old English, Oxford 2003, ISBN 0-631-23454-3.
 A. Campbell, Old English Grammar, Oxford 1959.
 Fausto Cercignani, The Development of */k/ and */sk/ in Old English, Journal of English and Germanic Philology 82 (1983), 313–323.
 J. R. Clark Hall and H. D. Merritt, A Concise Anglo-Saxon Dictionary, Cambridge 1969.
 Charles F. Hockett, The stressed syllabics of Old English, Language 35 (1959), 575–597.
 Otto Jespersen, A Modern English Grammar on Historical Principles, Copenhagen 1909–1949.
 Sherman M. Kuhn, On the Syllabic Phonemes of Old English, Language 37 (1961), 522–538.
 Roger Lass, Old English: A historical linguistic companion, Cambridge 1994, ISBN 0-521-43087-9.
 Bruce Mitchell and Fred C. Robinson, A Guide to Old English, Oxford 2001, ISBN 0-631-22636-2.

Ensk tungumál
Enska
Frísneska

Frísneska er germanskt tungumál sem talað er í Hollandi, Þýskalandi og á örlitlu svæði rétt við landamæri Þýskalands vestast á Jótlandsskaga í Danmörku.

Þrjár mállýskur eru til; vestur-frísneska (í Hollandsku fylkinum Fríslandi) , saterlandíska (í Saterland í Neðra-Saxlandi, Þýskalandi) og norður-frísneska (við norðurfrísnesku eyjarnar, Þýskalandi). 

Vesturgermönsk tungumál
Trínidad og Tóbagó

Trínidad og Tóbagó er eyríki í Karíbahafi, rétt undan norðurströnd Venesúela. Ríkið heitir eftir tveimur stærstu eyjunum, Trínidad og Tóbagó, en eyjaklasanum tilheyra um 21 minni eyjar. Eyjarnar eru sunnan við Grenada sem er hluti af Kulborðseyjum í Litlu-Antillaeyjaklasanum og eru stundum taldar með þeim. Landhelgi eyjanna mætir meðal annars landhelgi Gvæjana, Venesúela og Barbados. Trínidad er stærsta og fjölmennasta eyjan í eyjaklasanum. 

Indíánar frá Suður-Ameríku námu land á eyjunum fyrir að minnsta kosti sjö þúsund árum. Þær urðu spænsk nýlenda eftir heimsókn Kólumbusar 1498 og landnám Spánverja hófst eftir 1530. Á 18. öld byggðust eyjarnar fólki alls staðar að frá Evrópu, Afríku og öðrum Karíbahafseyjum. Bretar hertóku eyjarnar í Napóleonsstríðunum 1797 og juku innflutning þræla. Þrælahald var afnumið 1838. Eftir efnahagsuppgang vegna olíuvinnslu á 6. áratugnum urðu eyjarnar hluti af Vestur-Indíasambandinu 1958 en fengu sjálfstæði 1962. Landið varð lýðveldi innan Breska samveldisins 1976.

Árið 2017 var verg landsframleiðsla á mann á Trínidad og Tóbagó (með kaupmáttarjöfnuði) sú þriðja hæsta í Ameríku, á eftir Bandaríkjunum og Kanada. Heimsbankinn skilgreinir landið sem hátekjuland. Ólíkt öðrum enskumælandi Karíbahafslöndum byggist efnahagur Trínidad og Tóbagó á iðnaði, aðallega framleiðslu eldsneytis og annarra olíuafurða. Landið býr yfir miklum olíu- og jarðgaslindum. 

Trínidad og Tóbagó er þekkt fyrir fræga kjötkveðjuhátíð og fyrir að vera upprunaland stálpönnunar, limbódans og tónlistarstefnanna kalypsó og sóka.

Heiti
Sagnfræðingurinn Edward Lanzer Joseph hélt því fram að nafn Trínidad meðal indíána hefði verið Cairi sem hann þýddi sem „land kólibrífuglanna“ en síðari höfundar hafa bent á að kairi þýði einfaldlega „eyja“. Tóbagó var kölluð Aloubaéra (svartkuðungur) eða Urupaina (stór snigill), hugsanlega vegna lögunar sinnar. Kristófer Kólumbus kallaði Trínidad Isla de la Trinidad („Þrenningareyju“). Hann nefndi Tóbagó Bellaforma en tók ekki land þar. Hugsanlega dregur eyjan nafn sitt af spænska orðinu yfir tóbak vegna lögunar sinnar.

Stjórnsýsluskipting
Trínidad og Tóbagó skiptist í 14 bæjarstjórnir (corporations):

Trínidad og Tóbagó
Ljósanótt

Ljósanótt er hátíð, sem árlega er haldin í Reykjanesbæ fyrstu helgi septembermánaðar. Hátíðin er kennd við ljós þau sem notuð eru til að lýsa upp Keflavíkurberg, sem er sá hluti Hólmsbergs, sem snýr að víkinni, Keflavík. Hátíðin var fyrst haldin haustið 2000. 

Haldnar eru sýningar af ýmsu tagi, tónleikar, sýningar og margs konar samkomur. Verslanir hafa ýmiss konar tilboð og margt er sér til gamans gert. Hápunktur hátíðarinnar er á laugardagskvöldinu, en þá er samkoma á Myllubakka, þar sem þekktar hljómsveitir skemmta á meðan dimmir. Þegar myrkur er skollið á eru ljósin á Berginu kveikt og síðan er flugeldasýning. Bergið blasir við frá Myllubakka og sjá áhorfendur því vel þegar ljósin eru kveikt.

Frumkvöðull Ljósanætur var Steinþór Jónsson, bæjarstjórnarmaður og hótelstjóri á Hótel Keflavík. Haldin er samkeppni um lag Ljósanætur og er lagið flutt á hátíðinni hverju sinni.

Íslensk menning
Reykjanesbær
Willem Barents

Willem Barents (~1550 – 20. júní 1597) var hollenskur landkönnuður, frægur fyrir könnunarleiðangra sína til Norður-Íshafsins. Takmark hans var að finna norðausturleiðina frá Evrópu til Austur-Asíu. Á ferðum sínum sá hann meðal annars Svalbarða og Bjarnarey. Hann gerði þrjár árangurslausar tilraunir frá árinu 1594 til 1597 og lést sjálfur í síðustu ferðinni eftir að leiðangursmenn höfðu setið fastir í ísnum fyrir norðan Novaja Semlja og verið þannig fyrstir Evrópumanna til að eyða heilum vetri á Norðurheimskautsvæðinu.

Barentshaf heitir eftir honum.

Tenglar 

Barents, Willem
Barents, Willem