alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Syneta

Syneta var tankskip sem fórst á  26. desember 1986 við Skrúðinn. Skipið var að koma frá Liverpool á Englandi til Íslands og var upprunalega á leið til Vestmannaeyja en áætlun var breytt og ákveðið að fara til Eskifjarðar. Syneta sigldi meðfram Austfjörðum. Skipið átti að taka loðnulýsi og flytja til Rotterdam í Hollandi og Dunkirk í Belgíu. Tólf voru í áhöfn skipsins, sex Bretar og sex frá Grænhöfðaeyjum. Sjö lík rak á land.

Ljóðið Syneta eftir Bubba Morthens við lag Martin Hoffman fjallar um strand Synetu og segir söguna um strandið út frá sjónarhóli skipverjanna sem fórust. Það endar svona:
Ef þú siglir um sumar vinur
og sérð við Skrúðinn brimsorfin sker.
Viltu biðja þeim fyrir er fórust
þeim fimm sem aldrei skiluðu sér.

Rétt fyrir miðnætti á jóladag strandaði Syneta við norðausturhorn Skrúðsins og sendi út neyðarkall kl. 23:15. Neyðarkallið var svona "Ran aground north of Seley, sinking, require immediate assistance". Þetta var vitlaus staðsetning, skipið var við Skrúð. Kl. 01:30 kom fyrsta björgunarskipið á vettvang en þeim fjölgaði og urðu 12 og einnig kom björgunarþyrla á staðinn. Veður var vont, mikið öldurót, straumur og eljagangur og komust björgunarbátar aldrei að skipinu. Brak úr skipinu barst að björgunarskipunum sem mynduðu hálfgerða girðingu norður við Skrúð. Lík skipverja fundust eitt af öðru um nóttina og voru þau í björgunarvestum en illa klædd. Einn skipverja fannst með lífsmarki en meðvitundarlaus og helblár. Hann lést skömmu seinna. Alls fundust lík 9 skipverja en 2 af þeim runnu úr björgunarvestum aftur í sjóinn.  Skipverjarnir Manuel Joao Nascemento, Domingo Manuel Rocha og Ramino Fortes Silva frá Grænhöfðaeyjum voru jarðsettir í Gufuneskirkjugarði. Lík fjögurra bresku skipverjanna voru send til Bretlands en vitað er að stýrimaður hét Richard Cape og 2. stýrimaður hét Mark Brooks. Skipverjinn sem fannst með lífsmarki var Kevin Dixon frá Hull. Yfirvélstjóri skipsins var Bob Wakefield og 2. vélstjóri var Alan Brown. Christopher Campbell frá Bracknell í Berkshire er talinn hafa verið á vakt þegar skipið strandaði.

Sjópróf voru haldin í Hull 1987. Ekki er vitað hver ástæða var fyrir strandinu en í brjóstvasa eins skipsverja fannst bréf þar sem hann segir frá bilun í skipinu og að ekki væri hægt að sigla því nema á 5 mílna hraða og sjálfstýring væri biluð. Ein skýring á strandinu er talin vera að skipstjóri hafi ekki vitað staðsetningu skipsins og talið sig vera fyrir mynni Reyðarfjarðar og siglt beint í strand á Skrúð.

Heimildir
 Sjóslys (Eskifjörður)
 Sáum ljóstíru í briminu, Morgunblaðið, 28.12.1986, Blaðsíða 25
 12 manns fórust.., Morgunblaðið, 28.12.1986, Blaðsíða 24
 Bubbi Mortens Syneta
 Syneta (texti eftir Bubba Morthens) 
 Ships Nostalgia (þráður um Syneta) 
 Officer is blamed for tanker disaster,The Glasgow Herald, August 15, 1987 

Sjóslys
Meistarinn og Margaríta

Meistarinn og Margaríta (Мастер и Маргарита) er skáldsaga eftir rússneska rifthöfundinn Mikhaíl Búlgakov. Hún er af mörgum talin ein besta skáldsaga sem skrifuð hefur verið. Hún kom út í íslenskri þýðingu Ingibjargar Haraldsdóttur árið 1982 og formála ritaði Árni Bergmann. Bókin er undir miklum áhrifum af Fást efir Þjóðverjann Goethe. Búlgakov hóf að skrifa bókina 1928 og skrifaði hana allt fram á dánardag sinn árið 1940. Bókin kom út í hlutum í tímariti á sjötta áratugnum, var fyrst gefin út í heild árið 1967 og fyrsta óritskoðaða útgáfan kom út 1973.

Söguþráðurinn greinir frá heimsókn djöfulsins til Moskvu þar sem hann veldur ýmsum usla. Á sama tíma er einnig sagan af píslargöngu Jesús frá Nasaret endursögð.

Bókin hefur oft verið endurútgefin bæði erlendis og á Íslandi.

Tengill 
 Fyrsti kafli bókarinnar, birtur í Tímanum 1. nóvember 1981

Rússneskar bókmenntir
UN Women

UN Women (fullt nafn: United Nations Entity for Gender Equality and the Empowerment of Women „stofnun Sameinuðu þjóðanna um kynjajafnrétti og valdeflingu kvenna“) er stofnun innan Sameinuðu þjóðanna og sú eina sem starfar eingöngu í þágu kvenna og jafnréttis. Hlutverk UN Women er að vinna að markmiðum Sameinuðu þjóðanna sem snúa að efnahagslegri og pólitískri valdeflingu kvenna og útrýmingu ofbeldis gegn konum. Samtökin hafa starfandi landsnefndir í 13 löndum en styrkja verkefni um allan heim í þágu bættrar stöðu kvenna í gegnum sérstakar svæðisskrifstofur. Starfsemi UN Women skiptist í nokkra málaflokka og styrkja samtökin verkefni þar að lútandi. Höfuðstöðvar samtakanna eru í New York en auk starfsfólks koma að samtökunum fjöldinn allur af sjálfboðaliðum og velunnurum sem leggja til bæði vinnu sína og stuðning.

Saga og hlutverk
UN Women varð til við samruna UNIFEM og þriggja annarra systurstofnanna innan SÞ árið 2011. Samtökin fara með umboð SÞ til að vinna að kynjajafnrétti og stuðla að jákvæðri stefnumótun á grundvelli jafnréttissjónarmiða og alþjóðalögum um réttindi kvenna. Starf UN Women skiptist í sjö ólíka málaflokka sem allir hafa það markmið að efla efnahagslega og pólitíska valdeflingu kvenna og útrýma ofbeldi gegn konum. Samtökin veita þannig bæði tæknilegan og fjárhagslegan stuðning til verkefna sem tengjast þessum málaflokkum:
 Tryggja að mannréttindi kvenna séu virt
 Draga úr fátækt kvenna í samræmi við þúsaldarmarkmiðin
 Draga úr ofbeldi gegn konum
 Tryggja aðkomu kvenna í lýðræðislegri uppbyggingu ríkja á friðar- sem og ófriðartímum
 Efnahagslega valdefling kvenna
 Auka þátttöku kvenna í atvinnulífinu og stjórnmálum
 Stefnumótun og kynjuð fjárlagagerð

Fjármögnun og verkefni
Starfsemi og fjármögnun UN Women byggist eingöngu á frjálsum fjárframlögum aðildarríkja SÞ, einkaaðila og frjálsra félagasamtaka. Landsnefndir á vegum UN Women eru starfandi í 13 löndum og er hlutverk þeirra að vekja athygli á þörfum kvenna í fátækari ríkjum heimsins í gegnum starfsemi UN Women, afla fjár til að styrkja verkefni og hvetja ríkisstjórnir sínar til virkrar þátttöku. Þau verkefni sem UN Women styrkir eru unnin í samræmi við svæðisbundinn veruleika og þau vandamál og ógnir sem konur standa frammi fyrir, þá einkum í Afríku, Asíu og Kyrrahafi, Suður Ameríku og Karíbaeyjum, Mið- og Austur Evrópu og fyrrum Sovétlýðveldum. Þeim fjármunum sem er aflað er skipt í tvo sjóði, annan sem fjármagnar verkefni sem tengjast þátttöku kvenna í stjórnmálum og efnahagslífinu og hinn sem fjármagnar verkefni til afnáms ofbeldis gegn konum.

Íslensk landsnefnd

Velunnarar

Heimildir

Kvenréttindi
Sameinuðu þjóðirnar
Frakkakonungur

Frakkakonungur var þjóðhöfðingi konungsríkisins Frakklands frá klofningi Frankaveldisins með Verdun-samningnum 843 fram að Frönsku byltingunni 1848, að undanskildu tímabili Fyrsta franska lýðveldisins, frá Frönsku byltingunni 1789 til endurreisnar konungdæmis árið 1814. Á tíma Fyrsta franska keisaraveldisins 1804-1814 og Annars franska keisaraveldisins 1852-1870 titlaði þjóðhöfðingi Frakklands sig Frakkakeisara. 

Fyrstu konungar Frakklands voru Karlungar en 987 tóku Kapetingar við þegar Húgó Kapet varð konungur eftir andlát Loðvíks 5. Fyrstur til að nota titilinn „Frakkakonungur“ í stað „Frankakonungur“ var Filippus 2. Frakkakonungur árið 1190. Árið 1328 tók yngri grein Kapetinga, Valois-ætt, við völdum og 1589 tóku Búrbónar (önnur grein Kapetinga) við. Þeim var steypt af stóli í Frönsku byltingunni 1789. Þeir komust aftur til valda um skamma stund þegar konungdæmi var endurreist í Frakklandi 1814 en hrökkluðust frá völdum í Júlíbyltingunni 1830. Síðasti maðurinn sem bar titilinn konungur Frakklands var Loðvík Filippus 1. af Orléans-ætt sem var kjörinn til valda en neyddist til að segja af sér í byltingunni 1848 þegar konungdæmið var aftur lagt niður. Eftir það hefur enginn verið formlega titlaður Frakkakonungur þótt nokkrir geri enn tilkall til krúnunnar.

Eitt og annað
Í bók sinni, Um tilvísun, notar Bertrand Russell „núverandi konung Frakklands“ oft sem dæmi um hugtak án tilvísunar í setningum eins og „núverandi konungur Frakklands er ekki sköllóttur“. Síðan þá er hugtakið oft notað sem dæmi í umræðum um tilvísun og merkingu.

Tengt efni
 Konungar Frakklands
Kynjajafnrétti

Kynjajafnrétti er hugtak þar sem haldið er fram að jafnrétti skuli vera milli kynjanna, það er að segja að konum og körlum sé ekki mismunað út frá kyni sínu. Hugtakið byggist á því lögmáli að konur og karlar hafa sömu réttindi og möguleika á öllum sviðum lífsins. 

Kynjajafnrétti felur í sér meðal annars jafna dreifingu valds og áhrifamáttar, sömu möguleika fyrir fjárahagslegt sjálfstæði, sömu tækifæri í vali á atvinnugrein, starfi og þróunartækifærum í vinnunni, jafnan aðgang að menntun, sömu möguleika til að þróa áhugamál sín, hæfileika og metnað, deilda ábyrgð á börnum og heimilisstörfum og frelsi frá kynbundnu ofbeldi.

Kynjajafnrétti er eitt af markmiðum mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna þar sem stuðlað er að jafnrétti í lögum og samfélaginu.

Tengt efni 
 Feðraveldi
 Femínismi
 Jafnréttisstefna
 Mæðraveldi
 Kynhlutverk
 Kynjamismunun
 Kynjaójafnrétti
 Kvenréttindi

Jafnrétti
Mannréttindi
Kvenréttindi
Kynhlutverk

Kynhlutverk er kennilegt hugtak um fjölda félagslegra og hegðunarlegra norma, sem er talinn viðeigandi fyrir einstaklinga sem tilheyra ákveðnu kynferði, innan ákveðins samfélags. Litið er á kynhlutverk með tilliti til afstaðna, aðgerða og persónuleikaeinkenna á mismunandi hátt eftir samfélögum. Oft er rætt um kynhlutverk í sambandi við fjölskylduna auk innan samfélagsins almennt. 

Deilt er um hve mikil áhrif innfæddi persónuleiki einstaklings hafi á kynjamismuni og hve stóru hlutverki samfélagslegir og menningarlegir þættir leiki, eða í hve miklum mæli mismunir þessir séu líffræðislegum þáttum að þakka.

Kynhlutverk eru rótgróin í menningu en víðast hvar eru aðeins tvö kyn viðurkennd, þó fleiri séu viðurkennd í ákveðnum samfélögum. Deilt er um hvernig á að skilgreina þriðja kyn, en í sumum samfélögum eru fleiri enn þrjú kyn viðurkennd. Kyntjáning (e. gender expression) á við hvernig einstaklingur lætur í ljósi kynvitund sína, t.d. með fatnaði eða hvernig hann hegðar sér.

Tengt efni 
 Kynjafræði
 Kynjajafnrétti
 Kynvitund

Kynjafræði
Kynvitund
Koknese

Koknese er bær í Lettlandi með um 2818 íbúa (2015). Bærinn rekur sögu sína til miðalda þegar hann var höfuðstaður lítils furstadæmis sem var byggt lettgöllum og seljum.

Heimildir 

Bæir í Lettlandi
Viljandi

Viljandi (þýska: Fellin) er bær í Eistlandi með um 17.000 íbúa. Bærinn er höfuðstaður Viljandisýslu.

Borgir og bæir í Eistlandi
Ravi Shankar

Ravi Shankar (Bengalska: পণ্ডিত রবিশঙ্কর) (f. 7. apríl 1920; d. 11. desember 2012) var indverskur tónlistarmaður. Þekktastur var hann fyrir sítar hljóðfæraleik og sem klassískt indverskt tónskáld. Tónlistakonan Norah Jones er dóttir hans en ólst hún ekki upp hjá honum.

Indverskir tónlistarmenn
Major Antônio Couto Pereira

Major Antônio Couto Pereira er knattspyrnuvöllur í bænum Curitiba, Brasilía og heimavöllur Coritiba Foot Ball Club.

Brasilísk íþróttamannvirki
Janet Napolitano

Janet Napolitano er meðlimur Demókrataflokksins í Bandaríkjunum. Hún er fædd þann 29. nóvember 1957 og er lögfræðingur að mennt. Hún útskrifaðist frá lagaháskólanum í Virginia (e. Lagaskóla Virginíu-háskóla)

Ferill 
Árið 1998 tók Napolitano við stöðu ríkissaksóknara Arizona. Árið 2002 vann hún nauman sigur yfir mótframbjóðanda sínum, Matt Salmon, í ríkisstjórnakosningum og tók þar með við sem ríkisstjóri Arizona en Napolitano var þriðja konan til að sinna því embætti. Hún var svo endurkjörin sem ríkisstjóri árið 2006 og var þar með fyrsta konan til að hljóta endurkjör sem ríkisstjóri Arizona. 

Árið 2006 var Napolitano nefnd sem ein af átta konum sem þóttu líklegar til að fara í forsetaframboð í kosningunum 2008 en þegar kom að frambjóðendavali Demókrata studdi hún Barack Obama í hlutverkið.

Í janúar 2009 var Napolitano skipuð Heimavarnaráðherra Bandaríkjanna (e. Secretary of Homeland Security) og var hún fyrsta konan til að hljóta það embætti. 

Napolitano sat sem forseti Kaliforníuháskóla frá 2013 til 2020.

Gagnrýni
Napolitano hefur ekki verið laus við gagnrýni á pólitískum ferli sínum en sem dæmi má nefna ummæli hennar um að þeir sem ábyrgir voru fyrir skipulagningu hryðjuverkaárásanna 11. september 2001 hefðu komið inn í Bandaríkin í gegnum landamæri Kanada. Napolitano var einnig sökuð um brot á jafnréttislögum í júlí 2012 en karlkyns starfsmaður Heimavarnaráðuneytisins lagið fram kvörtun á hendur henni þess efnis að konur fengju frekar stöðuhækkun í ráðuneytinu en karlar.

Demókratar
Fylkisstjórar Arizona
Veiðistöng

Veiðistöng er löng stöng úr sveigjanlegu efni sem notuð er til að veiða fisk. Veiðistangir eru gjarnan úr trefjaplasti (ýmist úr glertrefjum eða koltrefjum) eða bambus, með fiskilínu, sem nær frá veiðihjóli við handfestu á stönginni eftir stönginni endilangri, með öngul á endanum. Veiðistangir eru aðallega notaðar í stangveiði til afþreyingar andstætt fiskveiðum í atvinnuskyni þar sem notast er við önnur veiðarfæri eins og net og handfærarúllur. Til eru margar ólíkar gerðir af veiðistöngum en þær helstu eru flugustangir fyrir fluguveiði, kaststangir fyrir veiði með spún eða beitu, sterkar sjóstangir fyrir stangveiði í sjó, langar strandveiðistangir fyrir kastveiði frá sjávarströnd, og stuttar dorgstangir fyrir dorgveiði. Veiðistangir geta verið frá 2 upp í 20 fet (60 cm til 6 metrar) að lengd.

Stangveiði
Regína Deríjeva

Regína Josífovna Deríjeva (f. 7. febrúar 1949 í Odesa, Sovétríkjunum (Úkraínu), d. 11. desember 2013 í Stokkhólmi, Svíþjóð) var rússneskt ljóðskáld, ritgerðahöfundur og þýðandi.

Regina Deríjeva fæddist í Odesa en flutti fljótlega til Karaganda í Kasakstan þar sem hún bjó frá 1965 til 1990. Eftir að hafa birt nokkur ljóðasöfn sem voru ritskoðuð í heimalandinu fluttist hún með eiginmanni sínum og syni til Ísrael árið 1990. Þar bjó hún í áratug. Hún tók kaþólska trú 1989 og fékk þar af leiðandi ekki ríkisborgararétt í Ísrael og neyddist til að yfirgefa landið. Hún bjó í Märsta, norður af Stokkhólmi frá árinu 1999 til dauðadags. Regína Deríjeva var jörðuð 23. desember 2013 í norðurhluta kaþólska kirkjugarðsins í Stokkhólmi. 

Deríjeva birti um tuttugu verk, aðallega ljóðasöfn en einnig óbundið mál, ritgerðir og þýðingar. Ljóðin hafa einnig birst í fjölda tímarita, meðal annars í Rússlandi, Bandaríkjunum og Svíþjóð. Verk hennar hafa verið þýdd á mörg tungumál, þar á meðal sænsku, ensku, frönsku, ítölsku, arabísku og kínversku. Hún hefur sjálf þýtt á rússnesku nútímaljóðmæli frá Bandaríkjunum, Ástralíu, Englandi, Póllandi og Svíþjóð. Hún fékk árið 2003 Shannon Fellowship of the International Thomas Merton Society fyrir að þýða og kynna bandaríska ljóðskáldið Thomas Merton. 

Skáldskapur Deríjevu ber skýr merki kaþólskrar trúar. Hún fékk 16. febrúar 2009 orðu Hins kaþólska stifts í Stokkhólmi, Ora et Labora. 
Skáldverk Regínu Deríjevu hafa hlotið æ meiri athygli á 21. öld, sérstaklega í enskumælandi löndum, eftir að fjöldi þýðinga á verkum hennar komu út. Ýmis virt ljóðskáld, þeirra á meðal Joseph Brodsky, Tomas Venclova og Les Murray hafa farið lofsamlegum orðum um skáldskap hennar.

Helstu verk 
 Himmelens geometri (Norma bokförlag, 2003) 
 Alien Matter. New and selected poems (Spuyten Duyvil, 2005) 
 Oavbrutet svarta bilder (Carl Forsbergs bokförlag, 2007) 
 Allt som tolv kejsare inte hunnit säga (Ars Interpres Publications, 2007) 
 The Sum Total of Violations  (Arc Publications, 2009) 
 Corinthian Copper (Marick Press, 2010)

Tenglar 
 Official site
 Obituary in The Guardian by Bengt Jangfeldt
 "Rediscovering Regina Derieva" by Cynthia L. Haven, Times Literary Supplement, October 8, 2014
 Skurðpunktar í Stokkhólmi

Rússneskir rithöfundar
Rússnesk skáld
Stjórnarskrármálið

Stjórnarskrármálið var endurskoðun stjórnarskrár Íslands 1914, á 40 ára afmæli stjórnarskrárinnar frá 1874. Í breytingunum fólst meðal annars að kosningaréttur skyldi verða almennur, bæði karla og kvenna, og afnám konungskjörinna þingmanna. 

Breytingarnar voru staðfestar með undirritun Danakonungs 19. júní 1915. Um leið staðfesti konungur að þríliti fáninn skyldi tekinn upp sem þjóðfáni Íslendinga.

Saga Íslands
1915
Aceh

Aceh er hérað í Indónesíu, á norðurodda eyjunnar Súmötru. Höfuðstaður héraðsins er Banda Aceh. Norðan við Aceh er Andamanhaf og Andaman- og Níkóbareyjar sem tilheyra Indlandi, en austan við héraðið er Malakkasund og Malakkaskagi. 

Aceh var miðstöð soldánsdæmisins Aceh frá 15. öld til upphafs 20. aldar. Soldánsdæmið Samudera Pasai sem var á norðurströnd núverandi Aceh-héraðs frá 13. öld til 16. aldar lék lykilhlutverk í útbreiðslu Íslam í Suðaustur-Asíu vegna áhrifa arabískra kaupmanna. 

Aceh var næst miðju jarðskjálftans í Indlandshafi 2004 og flóðbylgjan eyddi stærstum hluta af vesturströnd héraðsins. Um 170.000 manns létust eða týndust í hamförunum.

Héruð Indónesíu
Pioneer-áætlunin

Pioneer-áætlunin var röð bandarískra ómannaðra geimferða í þeim tilgangi afla upplýsinga um sólkerfið frá 1958 til 1978. Fyrsti hluti áætlunarinnar stóð frá 1958 til 1960 og var ætlað að sýna fram á að mögulegt væri að ná lausnarhraða frá jörð með geimflaug og kanna um leið tunglið. Fimm árum síðar valdi NASA Pioneer-nafnið aftur fyrir röð geimkönnunarverkefna. Fyrstu fimm geimförin (1965-1969) áttu að rannsaka geimveður og miðgeimsefni í innra sólkerfinu á braut um sólina, næstu þrjú (1972-1974) áttu að fljúga framhjá Júpíter og Satúrnusi og síðustu tvö geimförin (bæði 1978) voru send til Venusar, Pioneer Venus Orbiter á braut um plánetuna og Pioneer Venus Multiprobe með þrjú lendingarför. 

Pioneer-áætlunin
Pioneer 10

Pioneer 10 (upphaflega nefnt Pioneer F) er bandarískt geimkönnunarfar, 258 kg að þyngd, sem var skotið á loft frá Canaveral-höfða 3. mars 1972. Frá 15. júlí 1972 til 15. febrúar 1973 fór það fyrst geimfara í gegnum smástirnabeltið og frá 6. nóvember 1973 hóf það að senda myndir frá Júpíter. Rannsóknartæki um borð voru notuð til að afla upplýsinga um smástirnabeltið og umhverfi Júpíters, sólvinda og geimgeisla. Geimflaugin hélt svo áfram gegnum sólkerfið, fór framhjá Satúrnusi 1976, Úranusi 1979 og Neptúnusi 1983. Verkefninu var formlega lokið 31. mars árið 1997 þegar geimfarið var komið í 67 stjarnfræðieininga fjarlægð frá sólinni, þótt það væri enn að senda frá sér læsileg gögn. Samband við geimfarið rofnaði loks endanlega í janúar 2003. Talið er að ástæðan sé skortur á rafmagni fyrir útvarpssendi þess. 

Geimfarið var smíðað af fyrirtækinu TRW fyrir NASA Ames Research Center í Kaliforníu. 

Pioneer-áætlunin
1972
Mars Polar Lander

Mars Polar Lander (einnig þekkt sem Mars Surveyor '98 Lander) var 290 kg sjálfstýrt lendingarfar sem NASA sendi til Mars 3. janúar 1999 til að rannsaka jarðveg og loftslag á pólsvæðum plánetunnar. Helsta ástæðan fyrir leiðangrinum var grunur NASA um að frosið vatn væri að finna á þessum svæðum. Geimferðin var hluti af Mars Surveyor '98-áætluninni. Eftir að lendingarfarið fór inn í lofthjúp Mars 3. desember 1999 náðist ekki samband við það. Talið er að eldflaugin sem átti að hægja á farinu í lendingu hafi hætt of snemma með þeim afleiðingum að það hafi skollið harkalega á yfirborði Mars. 

Árið 2008 lenti geimfarið Phoenix á Mars og gerði flestar þær rannsóknir sem Mars Polar Lander var ætlað að gera. 

Geimferðir til Mars
Geimkönnunarför NASA
1999
Títulíngresi

Títulíngresi (fræðiheiti: Agrostis vinealis Schreber) er puntgras af ættkvísl língresis; upphaflega frá Evrasíu.

Tilvísanir

Grasaætt
Plöntur á Íslandi
Lágarfi

Lágarfi (fræðiheiti: Stellaria humifusa) er jurt af hjartagrasaætt.

Hjartagrasaætt
Plöntur á Íslandi
Björn S. Stefánsson

Björn S. Stefánsson er fæddur í Reykjavík 19. júní 1937. Hann er forstöðumaður Lýðræðissetursins.

Menntun 
Björn lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1956 og útskrifaðist sem búfræðingur frá Bændaskólanum á Hólum 1957. Árið 1961 útskrifaðist Björn sem sivilagronom frá Norges landbrukshögskole og sem dr. scient. frá sama skóla árið 1968. Björn er löggiltur dómtúlkur og skjalaþýðandi úr og á norsku og fékk leiðsögumannsréttindi árið 1980.

Starfsferill 
1961 til 1962 Ritstjóri Búnaðarblaðsins. 
1965 til 1968 Vísindaleg aðstoð við Norges landbrukshögskole. 
1968 Kennari í framhaldsdeild Bændaskólans á Hvanneyri. 
1968 til 1976 Deildarstjóri á Hagstofu Íslands. 
1978 Prófessor við Nordplan, stofnun Norðurlanda í skipulagsfræðum.

Önnur störf 
1971 til 1973 Formaður Félags íslenskra búfræðikandídata. 
1972 til 1975 Ritari, síðar formaður Félagsvísindafélags Íslands. 
1973 til 1975 Í stjórn Íslandsdeildar Norræna sumarháskólans. 
1975 til 1983 Fulltrúi Íslands í stjórn hagfræðiskorar Norræna búfræðifélagsins. 
1979 til 1981 Í stjórn Íbúasamtaka Vesturbæjar, síðast formaður. 
1979 til 1981 Ritari í stjórn Félags þjóðfélagsfræðinga. 
1980 til 1983 Fulltrúi Íslands í norrænum samstarfshópi um þróun landsbyggðar. 
1981 til 1993 Fulltrúi Íslands í stjórn Nordplan.

Útgáfa 
Þjóðfélagið og þróun þess, 1978 prentbók, 2012 skjábók. 
Hjáríki, 1992 prentbók og hljóðbók, 2012 skjábók.  
Lýðræði með raðvali og sjóðvali, 2003 prentbók, 2011 skjábók. Ritið hefur einnig verið gefið út á eftirfarandi tungumálum: dönsku, ensku, esperantó, finnsku, frönsku, færeysku, grísku, hollensku, ítölsku, norsku, prtúgölsku, pólsku, rússnesku, spænsku, sænsku og þýsku.
Bókmenntasögur 2012. 
Lýðræði með raðvali og sjóðvali — Leiðbeiningar 2013. Ritið hefur einnig verið gefið út á ensku og norsku.
On Arrow´s possibility theorem 2013. 
Rammaáætlun um virkjun og vernd 2013. 
Sjóðval 2013. 
Skipulag — greinar 2013. 
Stjórn fiskveiða — greinar 2013. 
Vistarband — greinar 2013. 
Hreppamál 2013. 
Kirkjumál — greinar 2013. 
Skólamál 2013.
Í blöðum og tímaritum hefur birst fjöldi ritsmíða, fræðilegra og alþýðlegra eftir Björn, en sumt aðeins birt á vefsíðu Lýðræðissetursins.

Viðurkenningar 
Kjörinn í Vísindafélag Norðmanna 1991.

Íslenskir búfræðingar‏
Íslenskir rithöfundar
Íslenskir leiðsögumenn
Legghlífar

Legghlífar eru klæðnaður sem hlífir neðri hluta lærleggs og skóm. Áður fyrr voru legghlífar gerðar úr leðri en nú eru legghlífar hluti af útivistarbúnaði og oft úr plastefni með vatnsvörn sem hleypir út raka og með teygjum um ökkla og kálfa.

Fótabúnaður
Skóhlífar

Skóhlífar eru hlífar til að verja yfirborð á skó fyrir bleytu og óhreinindum. Skóhlífar úr taui voru einnig notaðar til skrauts og semhluti af skótísku. Bomsur eru ökklaháar skóhlífar sem voru oftast úr gúmmíi og ætlaðar til að klæðast utan yfir skó.
Skóhlífar til innanhússnota eru oftast til að varna því að óhreinindi og smit berist af skóm og eru þunnar plastskóhlífar í notkun á spítölum og læknastofum.

Heimild 
 

Fótabúnaður
Gammósíur

Gammósíur, leggings eða leggjabuxur eru síðar þröngar prjóna- eða teygjubuxur. 

Orðið gammósíur hefur einnig verið notað um háar skóhlífar úr gúmmí og legghlífar.

Heimild 
* Gammósíur (Árnastofnun) 

Fatnaður
Pan American World Airways

Pan American World Airways, almennt kallað Pan Am, var helsta flugfélag Bandaríkjanna frá stofnun árið 1927 þar til það varð gjaldþrota árið 1991. Upphaflega var félagið stofnað til að sinna póst- og farþegaflutningum milli Key West í Flórída og Havana á Kúbu. Fyrirtækið átti þátt í ýmsum nýjungum á sviði flugsamgangna eins og notkunar þotna og síðar júmbóþotna í farþegaflutningum og tölvuvæddra bókunarkerfa. Heimaflugvöllur Pan Am var Worldport (Terminal 3) á John F. Kennedy International Airport í New York-borg. 

Olíukreppan 1973 hafði slæm áhrif á rekstur fyrirtækisins. Árið 1988 sprakk sprengja í flugi Pan Am yfir Lockerbie í Skotlandi með þeim afleiðingum að 270 létust. Fyrirtækið hafði ekki rétt úr kútnum eftir það áfall þegar Fyrra Persaflóastríðið hófst árið 1990. Eftirspurn hrundi og Pan Am neyddist til að lýsa sig gjaldþrota 8. janúar 1991. Flugfélagið hætti starfsemi 4. desember sama ár. Pan Am var þriðja stóra bandaríska flugfélagið sem hætti starfsemi þetta ár, á eftir Eastern Air Lines og Midway Airlines.

Bandarísk flugfélög