alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Bókabúð Máls og menningar

Bókabúð Máls og menningar við Laugaveg í Reykjavík hefur lengi verið með stærstu bókabúðum landsins. Búðin var stofnuð 1940. Nokkur útibú voru stofnuð síðar, hið stærsta þeirra við Síðumúla. 

Hús Máls og menningar við Laugaveg teiknaði Sigvaldi Thordarson arkítekt og hann hannaði einnig flesta innanstokksmuni t.d skrifborð, hillur í versluninni sem síðar hafa verið fjarlægð. 

Bókabúðin var lengst af í eigu bókaforlagsins Máls og menningar en árið 2003, ekki löngu eftir sameiningu bókaútgáfunnar við Vöku-Helgafell í Eddu - miðlun og útgáfu voru verslanirnar seldar til Pennans/Eymundssonar árið 2003 vegna fjárhagsörðugleika félagsins og sameinaðar verslunum Pennans. Verslunin á Laugaveginum hélt þó nafninu Bókabúð Máls og menningar áfram þar til hún flutti á Skólavörðustíg sumarið 2009. Skömmu síðar var opnuð ný bókaverslun í húsnæðinu á Laugavegi 18 undir nafninu Bókabúð Máls og menningar. Hún er þó ótengd bókaforlaginu.

Verslanir í Reykjavík

Íslenskar verslanir
Englendingar

Englendingar (enska English people) eru þjóð og þjóðarbrot sem búa á Englandi og hafa ensku að móðurmáli. Þjóðernisvitund Englendinga á rætur að rekja til miðalda þegar fólkið var þekkt á fornensku sem Anglecynn. England er nú eitt fjögurra landa sem tilheyra Bretlandi og meginhluti Englendinga eru líka Bretar.

Upprunalega voru Englendingar komnir af nokkrum ættflokkum með svipuð gen, það er að segja Fornbretum, germönsku ættflokkunum Engilsaxar, Saxar og Jótar, sem stofnuðu England (fornenska: Englaland), og síðar af Víkingum og Normönnum. Undir Sambandslögunum 1707, þar sem Konungsríkið England varð hluti Konungsríkisins Stóra-Bretland, varð þjóðernisvitund og menningu Englendinga blandað saman við þær Breta.

Í dag eiga margir Englendingar rætur að rekja til annarra evrópskra landa og landa í Breska samveldinu. Sem stofnendur Breska heimsveldisins eru Englendingar uppruni enska tungumálsins, þingræðis, fordæmisréttar í mörgum löndum og margra vinsæla íþrótta.

Heimild 
 

Englendingar
Félagsmannfræði
Skinney-Þinganes hf.

Skinney-Þinganes hf. er sjávarútvegsfyrirtæki á Höfn í Hornafirði sem var stofnað í janúar 1999. Fyrirtækið var til þegar þrjú fyrirtæki runnu saman í eitt: útgerðar- og fiskvinnslufyrirtækið Skinney hf. og útgerðarfélagið Þinganes ehf. og Borgey hf. Þau hafa síðan verið rekin undir nafninu Skinney–Þinganes hf.

Tenglar 
 Heimasíða 

Íslensk sjávarútvegsfyrirtæki
Bambi: Eine Lebensgeschichte aus dem Walde

Bambi: Eine Lebensgeschichte aus dem Walde er skáldsaga eftir austurríska rithöfundinn Felix Salten. Á frummálinu var hún fyrst gefin út árið 1923.

Skáldsögur
Bókaárið 1923
The Jungle Book

The Jungle Book getur átt við:
 Frumskógarbókina, skáldsögu
 Skógarlíf, Disney-kvikmynd sem byggir á skáldsögu
 Skógarlíf 2, framhaldsmynd kvikmyndarinnar
Gliese 581 e

Gliese 581 e er fjarreikistjarna í Gliese 581-sólkerfinu. Er hún næst sólu (Gliese 581). Hún var uppgötvuð þann 21. apríl 2009. Merkilegast við Gliese 581 e er árið, en hún snýst um Gliese 581 á þremur dögum (samanber Merkúr sem snýst um sólu á 88 dögum). Plánetan, sem er berghnöttur, er aðeins stærri en Merkúr.

Gliese 581
Fjarreikistjörnur
Lífís

Líftryggingafélag Íslands eða Lífís er íslenskt tryggingafélag með höfuðstöðvar í Reykjavík.

Tenglar 

 Heimasíða

Íslensk fyrirtæki
VÍS

Vátryggingafélag Íslands eða VÍS er íslenskt tryggingafélag með höfuðstöðvar í Reykjavík. Það var stofnað árið 1989 með samruna tryggingarfélaganna, Samvinnutrygginga.g.t. og Brunabótafélagi Íslands.

Tenglar 
 Heimasíða VÍS

Íslensk fyrirtæki
Íslensk tryggingarfélög
Stofnað 1989
Öryggismiðstöðin

Öryggismiðstöðin er íslenskt öryggisfyrirtæki með höfuðstöðvar í Kópavogi.

Tenglar 

 Heimasíða

Íslensk fyrirtæki
Útilíf

Útilíf er íslensk verslunarkeðja sem selur íþróttar- og útivistarvörur.

Tenglar 

 Heimasíða

Íslensk fyrirtæki
11-11

11-11 er íslensk verslunarkeðja sem rekur matvöruverslanir.

Tenglar 

 Heimasíða 

Íslensk fyrirtæki
BYKO

BYKO er íslensk verslunarkeðja sem rekur byggingavöruverslanir.  

Árið 1962 opnuðu Guðmundur H. Jónsson og Hjalti Bjarnason 135 fermetra byggingavöruverslun við Kársnesbraut í Kópavogi. Hét verslunin upphaflega Byggingarvöruverslun Kópavogs.

Í upphafi var einungis verslað með grófa vöru en innan árs var opnuð þar smávöruverslun. Árið 1972 var verslunin flutt að Nýbýlavegi 6, þar sem nú er sýningarsalur Toyota. 

Árið 1988 flutti verslunin í nýtt og rúmbetra húsnæði í Breiddinni. Nokkru áður, eða árið 1980, var stórt athafnasvæði fyrir timbursölu tekið í notkun við Skemmuveg í Kópavogi þar sem nú er Timbursala BYKO í Breiddinni.

BYKO rekur í dag verslanir á sex stöðum á landinu.  

Fyrri verslanir BYKO er í Hafnarfirði sem opnaði árið 1984 en lokaði 2007. Í stað þess opnaði verslun í Kauptúni í Garðabæ sem lokaði árið 2011.

Tilvísanir

Tenglar 
 BYKO

Íslensk fyrirtæki

Íslenskar verslunarkeðjur
Íslenskar verslanir
Kjarval (verslunarkeðja)

Kjarval var íslensk verslunarkeðja í eigu Festi sem rak matvöruverslanir. Síðasta Kjarval verslunin, sem var á Hellu, lokaði í júní 2021.

Tenglar 
 Kjarval

Íslensk fyrirtæki
Nóatún (verslunarkeðja)

Nóatún var íslensk verslunarkeðja sem rak matvöruverslanir. Fyrsta verslunin var opnuð við samnefnda götu í verslunarmiðstöðinni Norðurveri árið 1965 af Jóni I. Júlíussyni kaupmanni. Árið 1973 bættist næsta Nóatúnsverslun við í Rofabæ 39 í Árbæjarhverfi. Undir lok níunda áratugarins fór verslunum sem reknar voru undir þessu heiti fjölgandi en fækkaði eftir aldamót. Síðasta Nóatúnsverslunin var starfrækt í Austurveri, Háaleitisbraut 68. Sú búð lokaði sumarið 2020.

Tenglar 

 Heimasíða

Íslensk fyrirtæki

Íslenskar matvöruverslanir
Norvík

Norvík eða Norvik er íslensk fyrirtækjasamsteypa með höfuðstöðvar í Reykjavík.

Tenglar 

 Heimasíða

Íslensk fyrirtæki
Lýsing (fyrirtæki)

Lýsing er íslenskt fjármálafyrirtæki með höfuðstöðvar í Reykjavík.

Tenglar 

 Heimasíða

Íslensk fyrirtæki
Stöð 2 Golf

Stöð 2 Golf er íslensk sjónvarpstöð sem hefur verið starfandi frá 27. september 2010.  Sjónvarpstöðin sýnir eingöngu golf og þá helst: Ryder-bikarinn, Forsetabikarinn, Opna breska meistaramótið, Opna bandaríska mótið, Heimsmótaröðina, Bandaríska mótaröðina, Bvrópska mótaröðina og kvennagolf . Stöðin er iðulega með beinar útsendingar.

Tilvísanir 

Íslenskar sjónvarpsstöðvar
Listi yfir stórmeistara í skák (1950-1970)

Þetta er listi yfir stórmeistara í skák, frá 1950 til 1970.  Á listanum eru 40 stórmeistarar.

Skákmenn
Skák
Listar um skák
Listi yfir stórmeistara í skák (1971-1990)

Þetta er listi yfir stórmeistara í skák, frá 1971 til 1990. Listinn var síðast uppfærður 22. júlí, 2009 og á listanum eru 245 stórmeistarar.

Skákmenn
Skák
Listar um skák
Listi yfir stórmeistara í skák (1991-2000)

Þetta er listi yfir stórmeistara í skák, frá 1991 til 2000. Listinn var síðast uppfærður 22. júlí, 2009 og á listanum eru 413 stórmeistarar.

Skákmenn
Skák
Listar um skák
Klórdíoxíð

Klórdíoxíð er efnasamband með formúlunni ClO2. 

ClO2 er búið til í tilraunastofum með því að oxa borðsalt:
2 NaClO2 + Cl2 → 2 ClO2 + 2 NaCl

Yfir 95% af því klórdíoxíði sem framleitt er í heiminum í dag er búið til úr borðsalti og notað til að bleikja pappírskvoðu. Klórdíoxíð er einnig notað til sótthreinsunar á drykkjarvatni og til að bleikja hveiti.

Klórdíoxíð er aðalefnið í mixtúrunni "MMS" eða "Miracle Mineral Solution" en heilbrigðisyfirvöld víða um lönd hafa varað við inntöku þessa iðnaðarbleikiefnis vegna aukaverkana svo sem ógleði og uppkasta. Landlæknir gaf 12. janúar 2010 út viðvörun vegna notkunar þess.

Tilvísanir

Tenglar 
 High Purity Catalytic Chlorine Dioxide Generation Method 
 Major supplier of chlorine dioxide; processes and chemicals
Landbrot

Landbrot er sveit í Vestur-Skaftafellssýslu og afmarkast að norðan af Skaftá, sem fellur til austurs sunnan við Síðuheiðar. Vesturmörk má kenna við Eldvatn og austurmörk við Landbrotsvötn, þótt allt sé það vatn ættað úr Skaftá.

Segja má, að bæirnir standi á síðustu öldum í hálfhring á brún hrauns, sem talið er runnið úr Eldgjá niður hjá Skaftárdal. Lengi mynduðu Landbrot og Síðubæir vestan við Geirlandsá í sameiningu Kirkjubæjarhrepp, en það svæði var áður hluti af Kleifahreppi. Allir bæir á Síðu og í Landbroti mynduðu hins vegar sókn, sem á mismunandi tímum var ýmist kennd við Kirkjubæjarklaustur eða Prestsbakka.

Landslag 
Eins og nafn sveitarinnar bendir til, hefur landslag ekki alltaf verið með sama móti, því að hraun og vötn hafa rúskað í henni. Sem hlýtur að hafa verið lengi, því að byggð þessi er þegar kölluð Landbrot í 149. kafla Brennu-Njáls sögu.

Hinir svokölluðu Landbrotshólar einkenna landslagið víða. Þeir eru úr gjalli og kallast gervigígar. Sumir þeirra eru holir að innan og hafa jafnvel verið notaðir sem fjárbyrgi. Þeir hafa verið rannsakaðir með tilliti til aldurs.

Helstu bæjanöfn í Landbroti, talin frá vestri til suðurs 
Ytri-Dalbær (úr sama landi og Hunkubakkar á Síðu)
Hólmur
Nýibær
Hæðargarður
Tunga (ytri og eystri)
Ásgarður
Kársstaðir
Refsstaðir (úr byggð frá 1846)
Hátún
Vík (efri og syðri)
Eystri-Dalbær
Uppsalir
Fagurhlíð
Hraunkot
Þykkvibær (efri og syðri)
Seglbúðir
Hraun (eystra og ytra)
Fossar
Arnardrangur

Tilvísanir

Heimildir 
Björn Magnússon: Vestur-Skaftfellingar 4, bls. 327 – 337, Reykjavík 1973.
Jón Helgason: „Kirkjubæjarhreppur”, Sunnlenskar byggðir VI, Búnaðarsamband Suðurlands 1985.
Þorsteinn Jósepsson: Landið þitt, bls. 224, Reykjavík 1966.

Vestur-Skaftafellssýsla
Bayeux-refillinn

Bayeux-refillinn – (borið fram: bæjö-refillinn) – er 70 metra langt og um 50 cm breitt refilsaumað klæði, sem sýnir orrustuna við Hastings árið 1066. Veggrefillinn er varðveittur í safni skammt frá dómkirkjunni í Bayeux í Normandí, en var áður í dómkirkjunni þar.

Um refilinn 
Bayeux-refillinn var líklega gerður samkvæmt pöntun frá Odo biskupi af Bayeux, sem var hálfbróðir Vilhjálms sigursæla. Talið er að hann hafi verið saumaður í nunnuklaustri á Englandi. Á reflinum er aðdragandi orrustunnar við Hastings og orrustan sjálf sýnd í myndasöguformi, sem var skiljanlegt öllum almenningi. Tilgangurinn hefur verið að halda á lofti þessum sögulega atburði, auk þess sem það hafði áróðursgildi að sýna atburðina frá sjónarhóli sigurvegaranna. 

Fram á 19. öld töldu flestir að kona Vilhjálms, Matthildur af Flæmingjalandi, hefði látið sauma refilinn, og var hann í Frakklandi oft kallaður „refill Matthildar drottningar“. Nú eru flestir þeirrar skoðunar að Odo biskup hafi pantað hann. Fyrir því eru einkum þrenn rök: 1) Refillinn var eign dómkirkjunnar í Bayeux, sem Odo lét byggja. 2) Þrír af fylgismönnum Odos sem nefndir eru í Dómsdagsbókinni ensku, eru sýndir á reflinum. 3) Refillinn gæti hafa verið sýndur fyrst við vígslu dómkirkjunnar 1077. Fram hafa komið fleiri kenningar, t.d. að Edit af Wessex, ekkja Játvarðar góða, hafi látið gera hann. Á reflinum er skýringartexti á latínu, og koma fram í honum fornensk orð, sem benda til að refillinn sé enskt verk. Enskur útsaumur (Opus Anglicanum) var víðkunnur á  miðöldum. Þá hafa slíkir reflar verið algengir, en yfirleitt í smærri stíl – styttri.

Bayeux-refillinn hefur líklega varðveist af því að hann var svo langur, að hann var aðeins hengdur upp við hátíðlegustu tækifæri.  

Eftirgerð í fullri stærð var árið 1886 sett upp í safni í Reading á Englandi. 

Árið 2000 hóf hópur útsaumskvenna í Álaborg í Danmörku að gera nákvæma eftirmynd, með upprunalegum aðferðum og jurtalituðu garni. Í febrúar 2010 vantaði 20 metra upp á að verkinu væri lokið.

Tengt efni 
 Vilhjálmur sigursæli
 Haraldur Guðinason
 Haraldur harðráði

Heimildir 
 Björn Th. Björnsson: „Byrt á borða.“ Aldateikn, Mál og menning, Rvík 1973, 49–92.
 Mogens Rud: Bayeux Tapetet og slaget ved Hastings 1066. Christian Ejlers Forlag, Kbh. 1996. ISBN 87-7241-704-8.
 Mogens Rud: Ælfgyva og andre gåder i Bayeux-tapetet. Christian Ejlers Forlag, Kbh. 2006. ISBN 87-7241-112-0.

Tenglar 
 Lýsing á lífi víkinganna á 11. öld; grein í Morgunblaðinu 1983
erlendir
 Um nákvæma danska eftirgerð refilsins.
 Um Bayeux-refilinn og um eftirgerðina í Reading. — Á ensku.

Myndefni 

Víkingaöld
Listasaga
Saga Englands
Útsaumur
Margrét Vigfúsdóttir

Margrét Vigfúsdóttir (um 1406 – 1486) var íslensk hefðarkona á 15. öld, húsfreyja á Möðruvöllum í Eyjafirði og bjó ekkja þar og á Hólum í Eyjafirði í fjóra áratugi eftir lát manns síns.

Margrét var dóttir Vigfúsar Ívarssonar hirðstjóra (d. 1420) og Guðríðar Ingimundardóttur (um 1374 - eftir 1436) sem var af auðugum norskum höfðingjaættum. Bróðir Margrétar, Ívar Vigfússon hólmur, bjó á Kirkjubóli á Miðnesi um 1430 og var Margrét þar hjá honum. Sagan segir að Magnús kæmeistari, foringi sveina Jóns Gerrekssonar Skálholtsbiskups, hafi beðið Margrétar en verið vísað á bug og til að hefna fyrir það hafi sveinarnir ráðist á bæinn á Kirkjubóli, borið eld að honum og drepið Ívar eða jafnvel alla heimilismenn, en Margrét hafi naumlega komist undan, flúið norður í land og heitið því að giftast þeim sem hefndi bróður hennar.

Hvað sem til er í þessu er víst að Margrét giftist Þorvarði Loftssyni á Möðruvöllum, sem átti harma að hefna á Jóni Gerrekssyni og var einn helsti foringi þeirra sem fóru að honum og drápu hann sumarið 1433. Gifting þeirra varð þó ekki fyrr en þremur árum síðar og því alls óvíst að hún hafi tengst drápi biskupsins. Þorvarður var sonur Lofts Guttormssonar og stórauðugur og Margrét hefur einnig verið mjög efnuð, enda voru þau talin ríkustu hjón á Íslandi á sinni tíð.

Þorvarður dó 1446, eftir aðeins tíu ára hjónaband, en Margrét bjó áfram, fyrst á Möðruvöllum en síðan á Hólum. Þau áttu þrjár dætur: Ingibjörgu konu Páls Brandssonar sýslumanns á Möðruvöllum, en þau og synir þeirra dóu öll í plágunni síðari 1494; Guðríði, konu Erlendar Erlendssonar sýslumanns á Hlíðarenda og móður Vigfúsar Erlendssonar hirðstjóra; og Ragnhildi, sem giftist Hákarla-Bjarna Marteinssyni á Ketilsstöðum á Völlum og síðar á Eiðum. Giftust dæturnar allar í einu á Möðruvöllum 1465 og var þar haldin mikil og rausnarleg veisla.

Heimildir í fornbréfum benda eindregið til þess að Margrét hafi verið skörungskona sem naut mikillar virðingar samtíðarmanna sinna. Hún annaðist sjálf öll fjármál sín og dætra sinna eftir lát manns síns og mun hafa aukið auð sinn fremur en hitt. Hún átti miklar eignir hérlendis og einnig jarðeignir í Noregi, sem hún hefur líklega erft eftir móður sína.

Heimildir 
 
 

Íslenskar miðaldakonur
Jón Helgason (alþingismaður)

Jón Helgason (4. október 1931 – 2. apríl 2019) var bóndi í Seglbúðum í Landbroti og alþingismaður í 21 ár, þar af ráðherra í 5 ár.

Fjölskylda 

Foreldrar Jóns voru Helgi Jónsson (1894–1949) og kona hans, Gyðríður Pálsdóttir (1897–1994). Þau bjuggu í Seglbúðum. Jón gekk 1961 að eiga Guðrúnu Þorkelsdóttur (f. 1929). Börn þeirra voru: Helga (f. 1968) og Bjarni Þorkell (f. 1973) og fóstursonur Björn Sævar Einarsson (f. 1962).

Æviatriði 
Jón ólst upp í Seglbúðum en fór þaðan til náms og lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík 1950. Síðan hafði hann forstöðu á búi móður sinnar og tók að fullu við búsforráðum í Seglbúðum 1959. Hann varð einkum nafnkunnur fyrir sauðfjárrækt. Á árunum 1974–1995 sat Jón á Alþingi fyrir Suðurlandskjördæmi, og meðal annars var hann forseti Sameinaðs Alþingis 1979–1983. Auk þess var hann dóms- og kirkjumálaráðherra 1983–1987 og landbúnaðarráðherra 1983–1988.

Nokkur aukastörf 
Formaður í Ungmennafélaginu Ármanni 1951–1954.
Endurskoðandi hjá Kaupfélagi Skaftfellinga 1951–1972 og stjórnarformaður 1972–1983.
Formaður í Framsóknarfélögunum í Vestur-Skaftafellssýslu 1955–1974.
Fulltrúi á fundum hjá Stéttarsambandi bænda 1961–1975 og stjórnarmaður þess 1972–1979.
Stundakennari í unglingaskólanum á Kirkjubæjarklaustri 1966–1970.
Hreppsnefndarmaður í Kirkjubæjarhreppi 1966–1986, þar af oddviti 1967–1976.
Stjórnarmaður í Framleiðsluráði landbúnaðarins 1972–1979.
Fulltrúi á Búnaðarþingi 1973–1975.
Sýslunefndarmaður í Vestur-Skaftafellssýslu 1974–1978.
Stjórnarmaður hjá Rafmagnsveitum ríkisins 1978–1983.
Stjórnarmaður í Endurbótasjóði menningarstofnana 1990–2002.
Formaður í Búnaðarfélagi Íslands 1991–1995.
Sóknarnefndarmaður í Prestsbakkasókn og forseti Kirkjuþings.
Fulltrúi Alþingis og bænda á ýmsum erlendum vettvangi.
Sat í Orðunefnd (hafði sjálfur verið sæmdur stórriddarakrossi Hinnar íslensku fálkaorðu árið 1981).
Starfaði innan bindindishreyfingarinnar.

Ritverk og ræður 
Jón ritaði um föður sinn í bókina Faðir minn – bóndinn (Reykjavík 1975). Og hann ritaði um Kirkjubæjarhrepp í bókina Sunnlenskar byggðir VI (bls. 85 – 187, Búnaðarsamband Suðurlands 1985), sem er rannsókn á byggðasögu. Hann flutti einnig margar ræður vegna hinna opinberu starfa sinna, auk heldur stundum endranær, prédikaði til dæmis um friðarmál í Dómkirkjunni í Reykjavík 12. september 1982.

Tilvísanir

Heimildir 
Torfi Jónsson: Æviskrár samtíðarmanna 2, bls. 147 – 148, Hafnarfirði 1983.
Æviágrip á vef Alþingis. Skoðað 18. október 2010.

Íslenskir stjórnmálamenn
Fyrrum Alþingismenn
Þingmenn Framsóknarflokksins
Landbúnaðarráðherrar Íslands
Dómsmálaráðherrar Íslands

Forsetar Alþingis
Handhafar stórriddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu
Íslenskir bændur
Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík
Bjarni Marteinsson

Bjarni Marteinsson (d. fyrir 1488), kallaður Hákarla-Bjarni, var íslenskur höfðingi á 15. öld, bóndi á Ketilsstöðum á Völlum og síðar á Eiðum.

Bjarni var sonur Marteins Gamlasonar, sýslumanns á Ketilsstöðum, og konu hans Rannveigar Sturludóttur. Hann tók við búi á Ketilsstöðum eftir föður sinn en árið 1465 kvæntist hann Ragnheiði, dóttur Þorvarðar Loftssonar á Möðruvöllum, sem þá var löngu látinn, og Margrétar Vigfúsdóttur. Gifti Margrét dætur sínar þrjár samtímis og hélt brúðkaupsveislu þeirra á Möðruvöllum. Þorvarður hafði átt Eiða og eignir sem þeirri jörð fylgdu og fékk Bjarni þær með konu sinni. Þau fluttu fljótlega þangað og höfðu þar mikið bú.

Jafnframt búskapnum stundaði Bjarni útgerð. Sagt er að hann hafi verið með hákarlaútgerð i Bjarnarey og fengið viðurnefni sitt af því að hann - eða menn hans - hafi að jafnaði veitt 100 hákarla á hverju vori. Fiskiútgerð hafði Bjarni á Eiðabjargi, skammt frá Höfn í Borgarfirði eystra. 

Bjarni bjó á Eiðum í um tvo áratugi og auðgaðist vel. Þau hjónin áttu þrjár dætur og þrjá syni. Á meðal barna þeirra má nefna Ragnhildi, konu Björns Guðnasonar sýslumanns í Ögri, Þorvarð, sem bjó fyrst á Eiðum eftir föður sinn og síðan í Njarðvík eystra, og Erlend sýslumann á Ketilsstöðum sem Englendingar drápu einhverntíma á öðrum eða þriðja áratug 16. aldar, að sögn með því að setja hann í gaddatunnu.

Heimildir 
 
 

Sýslumenn
The Observer

The Observer er breskt blað sem gefið er út á sunnudögum. Það er systurblað The Guardian, sem keypti það árið 1993. The Observer tekur frjálslynda afstöðu í flestum málum eins og systurblaðið. Það er heimsins elsta sunnudagsblað.

Saga 
W.S. Bourne gaf fyrsta tölublaðið út 4. desember 1791 og var það fyrsta sunnudagsblað í heimi. Hann bjóst við að dagblaðið yrði tekjuöflunarleið fyrir sig en þess í stað komst hann í 1.600 punda skuld. Árið 1794 reyndi hann að selja andstæðingum ríkisstjórnarinnar blaðið en tókst það ekki. Þá bauð bróðir Bournes ríkistjórninni blaðið en boðið var afþakkað. Hins vegar féllst stjórnin á að veita blaðinu nokkurn styrk gegn því að geta haft áhrif á ritstjórnarstefnu þess. Fyrir vikið tók blaðið stöðu gegn róttæklingjum á borð við Thomas Paine, Francis Burdett og Joseph Priestley.

Ritstjórar 
 W. S. Bourne og W. H. Bourne (1791–1807)
 Lewis Doxat (1807–1857)
 Joseph Snowe (1857–1870)
 Edward Dicey (1870–1889)
 Henry Duff Traill (1889–1891)
 Rachel Beer (1891–1904)
 Austin Harrison (1904–1908)
 James Louis Garvin (1908–1942)
 Ivor Brown (1942–1948)
 David Astor (1948–1975)
 Donald Trelford (1975–1993)
 Jonathan Fenby (1993–1995)
 Andrew Jaspan (1995–1996)
 Will Hutton (1996–1998)
 Roger Alton (1998–2007)
 John Mulholland (2008–)

Heimild

Tenglar 
 Vefur Observer

Bresk dagblöð
Sundlaugin

Sundlaugin er upptökuver, staðsett í Álafosskvos, Mosfellsbæ. Frá árinu 1933 til 1964 var sundlaugin notuð til sunds, innanhús. Síðar nýttist húsið fyrir hljómsveitina Sigur Rós sem upptökuver, frá árinu 2001 til 2008. Árið 2008 varð upptökuverið opið öllum tónlistarmönnum.

Tilvísanir 

Íslensk tónlist
Sundlaugar á Íslandi
Amnesty International

Amnesty International eru alþjóðleg samtök sem berjast fyrir mannréttindum um allan heim. Samtökin voru stofnuð árið 1961 af breskum lögfræðingi, Peter Benenson. Samtökin hafa skoðun á pólitík, trúmálum eða hugmyndafræði. Árið 1963 urðu samtökin fyrst alþjóðleg. Samtökin fengu friðarverðlaun Nóbels árið 1977. Merki samtakana er gaddagirðing sem umlykur kerti og var hannað af Diana Redhouse.

Saga 
Upphaf Amnesty varð þegar stofnandi samtakana, Peter Benenson, breskur lögfræðingur, hóf átak fyrir mannréttindum, 1961. Fyrsta mál hans var fangelsisvist Portúgalskra nemenda sem höfðu verið fangelsaðir fyrir að hafa skálað fyrir frelsi. Ári síðar fór Amnesty í sína fyrstu rannsóknarferð, til Ghana. Á sama áratug fékk Amnesty ráðgjafarhlutverk hjá UNESCO og hafa unnið náið með Sameinuðu þjóðunum síðan þá.

Íslandsdeild Amnesty International 
Íslandsdeild Amnesty International var stofnuð árið 1974 í Reykjavík. 

Hún tekur að sér málefni sem aðalskrifstofa Amnesty International hefur rannsakað. 

Íslandsdeildin býr einnig yfir öfluguri Ungliðahreyfingu fyrir 14 til 25 ára.

Tilvísanir

Tenglar 

 Heimasíða Aðalstöðva Amnesty International
 Heimasíða Íslandsdeildar Amnesty International

Alþjóðleg mannréttindasamtök
Bayeux

Bayeux – (borið fram: bæjö) – er borg í Calvados-héraði í Normandí í norðvesturhluta Frakklands. Borgin er um 10 km frá ströndinni við Ermarsund, skammt vestan við borgina Caen. Íbúar eru tæplega 14.000.

Saga borgarinnar 
Á tímum Rómaveldis var borgin kölluð Augustodurum, sem merkir „Hlið Ágústusar keisara“. (Orðið durum merkir dyr eða hlið). Þá var borgin mikilvægur staður í rómverska skattlandinu Gallia Lugdunensis. Skömmu fyrir fall Rómaveldis var farið að kenna borgina við keltneskan þjóðflokk sem bjó á svæðinu og var kallaður Bodiocassi, á latínu Bajocassi. Það nafn breyttist síðar í Bayeux. Orðið Bodiocassi er talið skylt fornírska orðinu Buidechass = 'með ljósa lokka'.

Skömmu fyrir 300 e.Kr. var borgin víggirt til að verjast árásum Saxa sem sóttu inn á svæðið. Leifar af virkisveggjunum sjást enn. 
Um 890 lögðu Normannar borgina í rúst. En eftir að þeir höfðu lagt undir sig svæðið og tekið kristna trú, var borgin byggð upp aftur.

Síðari heimsstyrjöldin 
Í seinni heimsstyjöldinni var Bayeux með fyrstu bæjunum sem bandamenn náðu á sitt vald eftir innrásina í Normandí. Þann 16. júní 1944 hélt Charles de Gaulle hershöfðingi fyrstu ræðu sína um frelsun Frakklands í Bayeux. Borgin var nánast óskemmd eftir stríðið, því að hersveitir Þjóðverja hörfuðu til Caen til þess að verjast þar. Í Bayeux er stærsti herkirkjugarður Breta í Frakklandi.

Bayeux-refillinn 
Í miðbænum er gotnesk dómkirkja, vígð 1077. Frægasta eign dómkirkjunnar er Bayeux-refillinn, sem sýnir herferð Vilhjálms sigursæla til Englands og orrustuna við Hastings árið 1066. Refillinn er nú til sýnis í sérstöku safni skammt frá dómkirkjunni. Það var í Bayeux sem Vilhjálmur bastarður neyddi Harald Guðinason til að sverja sér trúnaðareið við tvö dýrlingaskrín. Þegar Haraldur sveik það og varð sjálfur konungur, fór Vilhjálmur að undirbúa innrás í England.

Borgir í Frakklandi
Harry Martinson

Harry Martinson (6. maí 1904, Jämshög – 11. febrúar 1978, Stokkhólmi) var sænskur rithöfundur, pistla- og ferðasöguhöfundur og ljóðskáld. Hans er helst minnst fyrir ljóð sín í heimalandi sínu, enda með dáðustu ljóðskálda Svíþjóðar á 20. öld. Harry var meðlimur í Sænsku akademíunni (Svenska Akademien) frá 1949 þar til hann dó. Hann hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1974 ásamt samlanda sínum Eyvind Johnson.

Tenglar 
 Óþokki er maður sem slær bláklukkur með ljá; grein í Tímanum 1979

Martinson, Harry
Martinson, Harry