alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Þorsteinn rauður

Þorsteinn rauður Ólafsson (eða Þorsteinn rauði) var norrænn víkingur og herkonungur á 9. öld, sonur Auðar djúpúðgu Ketilsdóttur og Ólafs hvíta Ingjaldssonar, herkonungs í Dyflinni.

Þorsteinn fór með móður sinni til Suðureyja eftir fall föður síns en þar voru flestir ættmenn Auðar. Þar giftist hann Þuríði, dóttur Eyvindar austmanns Bjarnarsonar og systur Helga magra. Þau eignuðust mörg börn.

Þorsteinn gerðist herkonungur og í Landnámu segir að hann hafi ráðist til með Sigurði (jarli) hinum ríka Eysteinssyni, bróður Rögnvaldar Mærajarls. Þeir unnu Katanes og Suðurland, Ros og Merrhæfi og meir en hálft Skotland. Gerðist Þorsteinn þar konungur yfir en síðan sviku Skotar hann, og féll hann þar í orustu. Fyrir Sigurði jarli fór líka illa; hann drap skoska jarlinn Melbrigða tönn og festi höfuð hans við reiðtygi hests síns en rak sig í skögultönnina sem stóð út úr haus Melbrigða og særðist á kálfa. Af því fékk hann blóðeitrun og dó.

Auður móðir Þorsteins fór með ekkju hans og börn til Íslands. Sonur hans var Ólafur feilan en dæturnar voru Gró, sem Auður gifti í Orkneyjum, Ólöf, sem hún gifti í Færeyjum, Ósk, kona Hallsteins goða, sonar Þórólfs Mostrarskeggs, Þórhildur, sem giftist Eysteini meinfret Álfssyni, Vigdís, en maður hennar var Kampa-Grímur, landnámsmaður í Köldukinn, og Þorgerður, sem fyrst giftist Dala-Kolli Veðrar-Grímssyni og fór síðan til Noregs og giftist þar Herjólfi Eyvindssyni.

Laxdæla saga
Hortittur

Hortittur (eða uppfyllingarorð) er haft í óeiginlegri merkingu um ýmiss konar smekkleysur í máli, einkum kveðskap. Strangt til tekið merkir hortittur þó aðeins eyðufyllingu, merkingarlausa eða merkingarlitla málalengingu í bundnu máli sem er til þess gerð að fylla út braglínu eða vísu. Í gömlum rímum og dönsum úði og grúði af hortittum. En hortittirnir koma einnig fyrir í máli manna. Þeir vaða oft uppi í daglegu tali og eru mjög áberandi í spjalli manna og nefnist þá stundum líka hikorð. Miklar tískusveiflur eru í vali hortitta í óbundnu máli en nefna má til dæmis: þarna, sko, alltsvo, sem sagt, ég meina, og er hið síðasta ensk áhrif. Halldór Laxness sagði um hortitti að þeir ætu ævinlega merg málsins innan úr setningu.

Dæmi um hortitti 
 Að á það stundum til að verða hortittur. Dæmi: „Samkvæmt þeim upplýsingum sem við höfum, að þá á ekki að stafa af þessu hætta“. Þetta er talin enskusletta og tengjast notkun á orðinu „there". 
 Sem slíkt er oftar en ekki hortittur. Dæmi: „Hvaða heiðarlegur þingmaður sem slíkur myndi samþykkja þetta frumvarp?“ - eða: „Íslenska skyrið sem slíkt er ekki í samkeppni við aðrar matvörur“.

Tilvísanir

Tenglar 
 Íslenskt mál, þáttur 321; grein í Morgunblaðinu 1986
Eviatar Zerubavel

Eviatar Zerubavel (fæddur 1948) er prófessor í félagsfræði við Rutgers-háskóla í New Jersey í Bandaríkjunum. Hann er virtur og afkastamkill rithöfundur en hann hefur meðal annars skrifað um hugræna félagsfræði og félagsfræði tímans. 

Zerubavel er fæddur í Ísrael árið 1948, hann lærði við háskólann í Tel Aviv en hann lauk doktorsprófi frá Pennsylvaníu-háskóla árið 1976. Hann kenndi við Columbia-háskóla og State University of New York en meirihluta starfsævinnar hefur Zerubavel kennt við Rutgers-háskóla. Árið 2003 var Zerubavel verðlaunaður Guggenheim Fellowship-verðlaunum.

Fyrstu verk Zerubavels sem vöku eftirtekt voru framlög hans til rannsóka á tíma, sérstaklega félagsfræði tímans. Bækur hans á þessu sviði voru Patterns of Time in Hospital Life (1979); Hidden Rhythms (1981); The Seven Day Circle (1985); og Time Maps (2003).

Seinna meir sneri hans sér einnig að hugrænni félagsfræði, þar bendir hann á hversu mikil áhrif samfélagið hefur á hugsanir okkar miklu fremur en mannlegt eðli. Hann bendir einnig á hversu mikil áhrif það hefur á hugsanir okkar hvaða þjóðfélagsghópi við tilheyrum, hann telur það móta okkur mun meira en mannlegt eðli. Samfélagið mótar hugsanir okkar fremur en mannlegt eðli og því er hugsun okkar er lærð.

Seinna snéri hann athygli sinni að því sem hann hefur nefnt vitsmunalega félagsfræði, þar sem bent er á hversu mikið samfélagið fremur en mannleg náttúra skapar sálarlíf okkar og hversu mikið sameiginlegir eiginleikar skipta þjóðfélagshópum upp vegna sameinlegrar hegðunar og hugsunarhátta.  Verk hans á þessu sviði eru meðal annarra The Fine Line (1991); Terra Cognita (1992); Social Mindscapes (1997); og The Elephant in the Room (2006).

Zerubavel var í mörg ár yfirmaður útskriftarmála í Rutgers háskólanum og leiðbeinandi margra útskrifaðra nemenda.  Hann varð mjög áhugasamur og akademískar vinnuhefðir og tímastjórnun við ritstörf.  Bók hans The clockwork mouse(1999), hafði að geyma hagnýtar ráðleggingar, ætlaðar fyrir ritstörf, sérstaklega til að nota við tímastjórnun fyrir þá sem eru að ljúka við bókarskrif eða fræðiritgerðir.  Bók hans er athyglisverð vegna raunverulegra dæma sem hans tekur úr daglega lífinu.

Hann er giftur Yael Zerubavel, fræðimanns í sögu Ísraels.

Heimildir

Tenglar 
 rutgers.edu - Zerubavel 

Zerubavel, Eviatar
Skopstæling

Skopstæling (eða paródía) er haft um það sem Forngrikkir nefndu parodíu (af para = við hliðina á og ode = söngur) og er gamansöm eftirlíking alvarlegs listaverks eða þegar háleitt efni er klætt í (gamansaman) hversdagsbúning. Skopstæling var upphaflega helst stunduð innan kveðskapar en núna eru til skopstælingar innan allra listgeira, bókmennta svo og mynd- og tónlistar. Aristófanes var meistari skopstælinga með Grikkjum. Ágætt íslenskt dæmi um skopstælingu eru Þerriblaðsvísur eftir Hannes Hafstein en þar skopstældi hann 16 íslensk skáld frá síðari öldum. 

Bókmenntafræði
Ian Hacking

Ian Hacking (fæddur 18. febrúar 1936 í Kanada) er virtur heimspekingur með sérfræði í vísindaheimspeki.

Ævi og störf 
Hacking fæddist í Vancouver í Bresku Kólumbíu í Kanada. Hann stundaði grunnnám við Háskólann í Bresku Kólumbíu (1956) og Cambridge-háskóla (1958). Hacking kláraði doktorsnám sitt við Cambridge árið (1962), undir leiðsögn Casimir Lewy, fyrrum nemanda Ludwigs Wittgenstein.

Ian Hacking kenndi við Háskólann í Bresku Kólumbíu í Kanada sem lektor, síðar sem dósent. Hann kenndi einnig við Háskólann í Makerere í Úganda.
Hann var fyrirlesari við Cambridge frá árunum 1969 til 1974 en þá færði hann sig yfir til Stanford-háskóla. Eftir að hafa kennt í nokkur ár við Stanford-háskóla, var hann eitt ár í Zentrum für Zeithistorische Forschung í Þýskalandi eða frá 1982–1983. Hann gerðist prófessor í heimspeki við Háskólann í Torontó árið 1983 og háskólaprófessor árið 1991. 

Hacking er þekktur fyrir sögulega nálgun á vísindaheimspeki og hefur verið lýst sem einum af mikilvægustu mönnum vísindaheimspekinnar innan Stanford-háskóla þar er hann í flokki með John Dupré, Nancy Cartwright og Peter Galison.

Í bókinni Mad Travelers (1998) skráði Hacking atvik á síðasta áratug 19.aldar þar sem karlmenn í Evrópu þjáðust af skammvinnu minnisleysi og ferðuðust langa leið án allrar vitundar um eigið sjálf.

Árið 2002 var Hacking verðlaunaður, fyrstur manna á sviði hugvísinda, Kanadísku Killam verðlaununum en þau eru veitt þeim sem hafa sýnt framúrskarandi árangur á sínu starfsviði. Árið 2004 var hann sæmdur kanadísku orðunni og árið 2009 Holdberg verðlaununum sem eru norsk verðlaun veitt fyrir framlög fræðilegra verkefna á sviði lista, hugvísinda og félagsvísinda. Hacking var sæmdur Holdberg verðlaununum fyrir verk sín varðandi tölfræði og líkindafræði og hvernig þau hafa mótað samfélagið.

Ritverk 
Verk eftir Ian Hacking hafa verið þýdd yfir á mörg tungumál.
 The Logic of Statistical Inference (1965)
 The Emergence of Probability (1975)
 Why Does Language Matter to Philosophy? (1975)
 Representing and Intervening (1983)
 The Taming of Chance (1990)
 Scientific Revolutions (1990)
 Rewriting the Soul: Multiple Personality and the Sciences of Memory (1995)
 Mad Travellers: Reflections on the Reality of Transient Mental Illness (1998)
 The Social Construction of What? (1999)
 An Introduction to Probability and Inductive Logic (2001)
 Historical Ontology (2002)

Heimildir 
 

Hacking, Ian
Hacking, Ian
Hacking, Ian
Hacking, Ian
Hacking, Ian
Kviksetning

Kviksetning kallast það þegar menn eru grafnir lifandi og er þá ýmist um að ræða að það sé óviljaverk, að fólk sem virðist látið en er í raun í dái er jarðsett fyrir mistök, eða að kviksetning er notuð sem sérlega grimmúðleg aftökuaðferð.

Sagt er að fátt veki mönnum meiri ótta en tilhugsunin um að vera grafinn lifandi og sögur af fólki sem var kviksett hafa lengi fylgt mannkyninu. Í sumum tilvikum vaknar fólk af dásvefninum áður en í gröfina er komið og tekst að gera vart við sig en einnig eru sögur um grafir sem eru opnaðar og sjást þess þá ýmist merki að fólk hafi reynt að brjótast út, sparka gaflinum úr kistunni eða eitthvað slíkt. En þar sem kisturnar eru þröngar og lítið loft í þeim er líklegt að fólk kafni innan fárra mínútna. Öðru máli gegnir ef loft kemst inn í kistuna á einhvern hátt, þá gæti fólk lifað dögum saman.

Ýmis ráð hafa verið fundin til vinna gegn - eða spila á ótta - fólks við kviksetningu, svo sem kistur með innbyggðum bjöllum til að hringja og á síðustu árum jafnvel með kalltæki. Einnig var algengt áður fyrr að fólk bæði um að sér væri opnuð æð eftir dauðann til að kanna hvort blóð rynni enn um líkamann og sumir báðu um að líkið yrði látið standa uppi í nokkra daga til öryggis.

Kviksetning sem líflátsaðferð 
Kviksetning hefur verið notuð frá örófi alda sem aftökuaðferð. Í Róm voru Vestumeyjar sem höfðu brotið skírlífisheit sitt múraðar inni. Nokkrir kristnir píslarvottar voru líflátnir með kviksetningu og á Ítalíu á miðöldum voru morðingjar sem ekki sýndu neina iðrun kviksettir. Í Rússlandi tíðkaðist á 17. og 18. öld að kviksetja konur sem banað höfðu manni sínum. Enn þekkjast dæmi um að fólk sé kviksett, þó ekki af yfirvöldum; í febrúar 2010 bárust til dæmis fréttir af því að 16 ára tyrknesk stúlka hefði verið grafin lifandi af ættingjum sínum fyrir það að tala við stráka.

Á Íslandi eru nokkur dæmi um að kviksetningu hafi verið beitt sem líflátsaðferð á miðöldum. Í annálum segir frá því að árið 1374 tók Þorgautur Jónsson hirðstjóri Einar nokkurn dynt úr Þingeyrakirkju, en hann prófaðist síðan morðingi og var kviksettur. Árið 1389 var Hallsteinn Pálsson kviksettur fyrir fjögur morð. Og árið 1357 játaði maður sem Björn hét á sig samræði með tveimur kúm; hann var kviksettur, en kúnum stökkt fyrir sjávarhamra.

Heimildir

Tilvísanir 

Aftökuaðferðir
Dauði
Norræna vegabréfasambandið

Norræna vegabréfasambandið byggir á Norræna vegabréfaeftirlitssamningnum milli Norðurlandanna og felur í sér að ríkisborgarar Norðurlandanna geta ferðast óhindrað milli landanna án þess að framvísa vegabréfi. Samningurinn var undirritaður af Danmörku (gilti þó ekki fyrir Færeyjar og Grænland), Svíþjóð, Finnlandi og Noregi (gilti þó ekki fyrir Jan Mayen og Svalbarða) árið 1957 en hann byggði á bókun frá 1954 um að leysa ríkisborgara annarra Norðurlanda undan skyldu til að hafa í höndum vegabréf og dvalarleyfi við dvöl í öðru norrænu landi en heimalandinu. Bókunin tók gildi á Íslandi 1955 og samningurinn gilti einnig á Íslandi frá og með 1966. 

Vegabréfasambandið var einn af fyrstu vísum formlegs samstarfs Norðurlandanna sem síðan hefur einkum átt sér stað innan Norrænu ráðherranefndarinnar og Norðurlandaráðs.

Norræna vegabréfasambandið féll að vissu leyti inn í Schengen-samstarf Evrópusambandsins sem tók gildi með samningi 2001. Ísland og Noregur fengu aðild að Schengen-samstarfinu þrátt fyrir að vera ekki meðlimir í Evrópusambandinu. Schengen-samstarfið hefði ellegar markað endalok Norræna vegabréfasambandsins ef ESB-ríkin Svíþjóð, Finnland og Danmörk hefðu ein gerst aðilar að Schengen-samstarfinu og þar með lokað sínum ytri landamærum gagnvart Norðurlöndum utan ESB.

Heimildir 
 „Fyrirlestur um Schengen í Háskóla Íslands 7. október 2009“, vefsíða Dómsmála- og mannréttindráðuneytisins, skoðað 16. febrúar 2010.
 „Frumvarp til laga um útlendinga“, vefsíða Alþingis, skoðað 16. febrúar 2010.
 „Schengen: samvinna landamæra á milli“ , Lögregluvefurinn, skoðað 16. febrúar 2010.

Norðurlönd
Vegabréfasambönd
Norræna ráðherranefndin
Norrænt samstarf
Norðurlandaráð æskunnar

Norðurlandaráð æskunnar (skandinavíska: Ungdommens Nordiske Råd eða UNR) er vettvangur ungliðahreyfinga stjórnmálaflokka og annarra pólitískra æskulýðshreyfinga á Norðurlöndunum. Norðurlandaráð æskunnar tengist starfi Norðurlandaráðs að miklu leyti og þing þess fer fram á sama tíma og árlegt Norðurlandaráðsþing.

Norðurlandaráð æskunnar rekur upphaf sitt allt aftur til upphafsára Norðurlandaráðs og hélt í upphafi eina námstefnu á ári. Norðurlandaráðsþing æskunnar hafa hins vegar verið haldin á hverju ári frá 1971. UNR hefur verið sjálfstæð stofnun frá 2002.

Norðurlandaráð æskunnar endurspeglar jafnbreitt pólitískt litróf og Norðurlandaráð og þar er tekist á um hugmyndir og lausnir í norrænu samstarfi, ekki síst þær sem varða ungt fólk.

Fulltrúar af Norðurlandaráðsþingi æskunnar taka þátt í ýmsum störfum Norðurlandaráðsþings.

Tenglar 
 Um Norðurlandaráð æskunnar á Norden.org 

Norðurlandaráð
Norrænt samstarf
Sable

Sable eyja (Franska: île de Sable) er lítil kanadísk eyja og er 180 km í suðaustur frá Nova Scotia. Eyjan er skeifulaga sandrif sem eru leifar framskriðs jökla á landgrunni Norður-Ameríku. Eyjan er um 34 km² að flatarmáli. Lengd hennar er um 42 km en breiddin 1.5 km þar sem hún er breiðust.

Eyjan er þekkt fyrir hestakyn sem kennt er við eyna. Fyrstu hestarnir voru settir á land á Sable-eyju á 18. öld og hefur fjöldi þeirra í seinni tíð verið á bilinu 200 - 350 talsins. Þeir voru friðaðir árið 1960 fyrir afskiptum manna.

Á eynni kæpir landselur og útselur. Ýmsar hákarlategundir finnast við Sable, þar á meðal Hvíti hákarlinn. Nokkrar fuglategundir finnast á eynni og má nefna  gresjutittling en undirtegund hans verpir eingöngu á Sable. Flækingar eru algengir. Tegund ferskvatnssvampdýrs (Heteromeyenia macouni) finnst í tjörnum á eynni.

Frá árinu 1583 hafa um 350 skipsskaðar orðið við eyna. Árið 1801 var sett mönnuð björgunarstöð á Sable sem starfrækt var til ársins 1958. Á eynni eru tveir vitar.

Heimildir

Tenglar 

 wikipedia.org
 Sable Island Regulations
 Sable Island Preservation Trust 
 Aircraft Charter to Sable Island 
 Sable Island - Satellite View - Google Maps
 Tales of Tragedy and Triumph: Canadian Shipwrecks, a virtual museum exhibition at Library and Archives Canada
 Ships of War lost on the Coast of Nova Scotia and Sable Island, during the Eighteenth Century  [Note: the Major Elliott of the 43rd Regiment of Foot survived 1760 shipwreck-see .
 A Sable Island Shipwreck survivor
 The Gilpin Collection of Sable Island watercolour paintings from 1854 at the Admiral Digby Museum 

Eyjur við Nova Scotia
Hörða-Knútur

Hörða-Knútur eða Knútur 3. Danakonungur (danska: Hardeknud; fornenska: Harthacnut) (1018 – 8. júní 1042) var sonur Knúts ríka Danakonungs og Emmu konu hans. Sjálfur var hann konungur Danmerkur 1035-1042 og Englands 1040-1042.

Hörða-Knútur tók við ríki í Danmörku þegar faðir hans lést á Englandi 12. nóvember 1035. Englendingar völdu þegar Harald hérafót, óskilgetinn hálfbróður Hörða-Knúts, sem ríkisstjóra yfir sér. Norðmenn neituðu aftur á móti að hafa Svein Alfífuson, annan óskilgetin son Knúts ríka, sem konung yfir sér lengur og völdu Magnús góða í hans stað. Hörða-Knútur gerði bandalag við Magnús og var ákveðið að sá þeirra sem lifði lengur skyldi erfa bæði Danmörku og Noreg.

Þegar fregnir bárust af því að Haraldur hérafótur hefði látið kjósa sig til konungs í Englandi. Hörða-Knútur taldi það svik af hálfu hans en fékk þó lítið að gert fyrst í stað. Árið 1039 taldi hann sig þó svo traustan í sessi að hann ákvað að sigla til Englands og freista þess að ná kórónunni af hálfbróður sínum. Hann sigldi með 63 skip til Brügge, þar sem móðir hans var, en henni hafði verið vísað úr landi á Englandi. Á meðan hann dvaldist þar bárust fregnir af því að Haraldur hérafótur hefði látist 17. mars 1040. Hörða-Knúti var boðin kórónan og sigldi hann til Englands og gerðist konungur þar. Í Englandi er hans helst minnst fyrir að hækka skatta til að geta greitt kostnaðinn við herflota sinn.

Hörða-Knútur dó óvænt í brúðkaupsveislu árið 1042 og var þá aðeins 23-24 ára. Hann var ókvæntur og barnlaus en ári áður en hann lést hafði hann kallað eldri hálfbróður sinn, Játvarð son Emmu og Aðalráðs ráðlausa, fyrri manns hennar, til Englands og útnefnt hann arftaka sinn.

Heimildir 
 

Konungar Englands
Danakonungar
Langisandur

Langisandur getur líka átt við Long Beach, og aðallega Long Beach, Los Angeles.  
Langisandur er strönd við Akranes sem liggur frá Sementverksmiðjunni meðfram íþróttavellinum að Jaðarsbökkum og að dvalarheimilinu Höfða. Langisandur hefur löngum verið notaður sem útivistarsvæði fyrir íbúa Akraness. Þar fer fólk í gönguferðir allan ársins hring en á sumrum er þar stundum fjörugt strandlíf. Hann hefur verið leiksvæði þúsunda Skagamanna í gegnum tíðina og var æfingasvæði knattspyrnumanna til margra ára.

Á miðjum Langasandi er Merkjaklöpp en þar voru merkin milli hreppanna. Um aldamótin 1900 var bilið milli klappar og bakkanna fyrir ofan Langasand þannig að þrír menn gátu rétt gengið samsíða á milli, en í stríðslok var bilið orðið um 25 metrar. Við klöppina hafa Akurnesingar löngum stundað sjóböð og sólböð í skjóli uppi undir bökkunum, einnig æfði unga fólkið boltaleiki á sandinum rétt eins og knattspyrnumennirnir.  Á tímabili var sandurinn notaður sem flugvöllur, einnig sem lendingarstaður fyrir loftpúðaskipið eða svifnökkvann sem ætlað var að leysa Akraborgina af hólmi árið 1967.  Við enda sandarins, heitir Langasandskriki. Þar lá vegurinn upp af sandinum áður en lagðir vegir komu. Bakkarnir nefndust einu nafni Langasandsbakkar einnig kallaðir Jaðarsbakkar. Áður náðu þeir frá Leirgróf að Sólmundarhöfða og voru þá um 1300 metrar að lengd.  Í dag eru hinir eiginlegu bakkar horfnir, en sjóvarnargarðar komnir í staðinn.  Varnargarðarnir við Langasand voru upphaflega byggðir upp af skjólvegg sunnan Faxabrautar 1967 en Faxabrautin liggur niður að höfn, meðfram Sementverksmiðjunni.

Eitt og annað 
 Á fjórða áratug 20. aldar var oft boðið upp á skemmtiferðir frá Reykjavík norður á Akranes með m.s. Fagranesi. Þá var Langisandur auglýstur sem besta baðströnd á Íslandi.
 Í ágúst 1967 var gerð tilraun með svo kallaðan svifnökkva sem skyldi sigla á milli Akraness og Reykjavíkur. Hann lagði upp að Langasandi.  
 20. júlí 1969 reyndi Sigurður Arnmundarson að hefja sig til flugs á Langasandi, flugtakið misstókst.

Tilvísanir

Tenglar 
 Sumar á Langasandi; grein í Ljósberanum 1953

Strendur á Íslandi
Akranes
Töskukrabbi

Töskukrabbi (fræðiheiti: Cancer pagurus) er krabbi af ætt steinkrabba. Hann lifir í Norðursjó, Norður-Atlantshafi og Miðjarðarhafi. 

Hann eru rauðbrúnn á lit með hringlaga skjöld og klærnar eru með svarta enda. Krabbinn getur orðið 25 sm í þvermál og vegið allt að 3 kíló. Töskukrabbi er eftirsótt matvara um alla Evrópu og hefur það sums staðar leitt til takmarkana á nýtingu hans. 

Steinkrabbar
Ambrosius Illiquad

Ambrosius Illiquad (Illiqvod, Illequath, Illequad; nafnið er skrifað á ýmsa vegu í fornbréfum) var hirðstjóri á Íslandi á 15. öld, líklega 1491-1493. 

Árið 1491 hélt hann þingfund í Spjaldhaga í Eyjafirði og sótti þar mál gegn Bjarna Ólasyni í Hvassafelli, sem talinn var sekur um sifjaspell með Randíði dóttur sinni. Björn annálaritari á Skarðsá segir að í það skipti hafi hirðstjóranum ekki tekist að fá Bjarna dæmdan til að greiða sekt vegna Hvassafellsmála af því að hann naut liðsinnis Páls Brandssonar á Möðruvöllum, sem hafði með sér „ellefutíu menn hertygjaða“. Sumarið eftir reið Ambrosius aftur norður og þá var Bjarni dæmdur á þriggja hreppa þingi í Spjaldhaga til að sæta upptöku eigna sinna, sem skyldu skiptast til helminga milli konungs og Ólafs Rögnvaldssonar Hólabiskups.

Vitað er að Ambrósíus var enn hirðstjóri vorið 1493 því þá gaf hann út bréf á Bessastöðum þar sem hann titlaði sig höfuðsmann og hirðstjóra yfir öllu Íslandi. Líklega hefur hann farið utan það sumar.

Heimildir 
 Safn til sögu Íslands. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.

Hirðstjórar á Íslandi
Cecilienhof

Cecilienhof er kastali í þýsku borginni Potsdam. Hann er yngsti kastali keisaraættarinnar í Þýskalandi og var reistur í enskum sveitastíl. Hann er þekktastur fyrir að hýsa Potsdam-ráðstefnuna. Í húsinu gaf Harry S. Truman fyrirmæli í síma um að varpa kjarnorkusprengju á Hiroshima.

Saga Cecilienhof 

Það var Vilhjálmur II, síðasti keisari Þýskalands, sem lét reisa kastalann 1914-1917 í þeim tilgangi að krónprinsinn gæti átt þar athvarf. Kastalinn var óvenjulegur í laginu, enda reistur að mestu úr eikarviði í enskum sveitastíl (Tudorstíl). Á þakinu eru 55 skorsteinar, allir mismunandi. Heimstyrjöldin fyrri tafði fyrir um framkvæmdir. Kastalinn var þó vígður 1917, aðeins ári áður en heimstyrjöldinni lauk. Þetta reyndist vera síðasti kastali sem Hohenzollern-ættin (konungs- og keisaraættin í Prússlandi og Þýskalandi) lét reisa. Krónprinsinn Vilhjálmur og eiginkona hans, Cecilía, fluttu inn í kastalann, sem nefndur var eftir henni. Parið bjó aðeins í ár í kastalanum. 

Árið 1918 töpuðu Þjóðverjar stríðinu. Keisarinn sagði af sér og fjölskyldan fór í útlegð til Hollands. Stjórn Weimar-lýðveldisins skilaði hins vegar Vilhjálmi og Cecilíu kastalanum 1926 og bjuggu þau þar allt til 1945. Þá hertóku Sovétmenn Potsdam og ráku þau burt. 

Í júlí og ágúst 1945 var Potsdam-ráðstefnan haldin í þessum kastala. Sovétmenn tóku húsgögn og annað og fluttu það í annað hús, en fluttu önnur húsgögn inn. Gömlu húsgögnin brunnu hins vegar í húsbruna og eyðilögðust þau öll. Potsdam-ráðstefnan var fundur Winston Churchill, Jósefs Stalíns og Harry S. Trumans og fylgdarlið þeirra, en á henni ræddu þeir um framtíðarskipan Þýskalands og annarra landa, s.s. Póllands. Meðan á ráðstefnunni stóð tapaði flokkur Churchills í kosningum heima fyrir og nýr forsætisráðherra Bretlands, Clement Attlee, tók við sæti Churchills á ráðstefnunni. Það var einnig í þessu húsi sem Truman gaf fyrirmæli í síma um að varpa kjarnorkusprengju á Hiroshima. 

Eftir að ráðstefnunni lauk var kastalinn og garðurinn opnaður fyrir almenning. Árið 1960 var hótel opnað í vesturálmunni. 1990 var kastalinn settur á heimsminjaskrá UNESCO. Kastalinn hefur nokkrum sinnum verið notaður fyrir sérstaka viðburði eftir það. Árið 2004 kom Elísabet 2. Bretadrottning í heimsókn til Þýskalands og gisti í þessu húsi. Árið 2007 hittust utanríkisráðherrar G8-ríkjanna í þessu húsi.

Heimildir 

Potsdam
Kastalar í Þýskalandi
Pétur Trúels Tómasson

Pétur Trúels Tómasson, kallaður Pétur skytta, var hirðstjóri eða umboðsmaður hirðstjóra á Íslandi í lok 15. aldar. 

Hann var af dönskum eða þýskum ættum, hugsanlega frá Hamborg, og hafði verið við kaupskap á Íslandi og átti hér bú. Eftir því sem Bogi Benediktsson segir í Sýslumannaæfum var hann veginn af þjónum sínum, þegar hann kom úr boði, og höfðu einhverjir Íslendingar sem hötuðust við Pétur keypt þá til verksins.

Kona Péturs var Ástríður, systir Jóns Sigmundssonar lögmanns. Synir þeirra, Hannes og Melkjör, fóru til Hamborgar og settust þar að, Jakob var umboðsmaður í Vestmannaeyjum og dæturnar Guðrún og Marín urðu einnig eftir á Íslandi og var Marín formóðir Jóns Indíafara.

Heimildir 
 Safn til sögu Íslands. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
 Bogi Benediktsson: Sýslumannaæfir, 2. bindi, Reykjavík 1889-1904.

Hirðstjórar á Íslandi
Pétur Kláusson

Pétur Kláusson var hirðstjóri á Íslandi í lok 15. aldar en ekkert er um hann vitað. 

Hans er aðeins getið í einu skjali, frá Alþingi 1497, þar sem hann er kallaður hirðstjóri yfir allt Ísland, og sumir hafa getið þess til að þetta sé sami maður og Pétur Trúels Tómasson, sem var hirðstjóri frá 1494, og hafi hann þá e.t.v. gegnt embættinu allt til 1498.

Heimildir 
 Safn til sögu Íslands. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.

Hirðstjórar á Íslandi