Hrefna Sigurjónsdóttir

Hrefna Sigurjónasdóttir (f. 24. október 1950) er líffræðingur og prófessor við Háskóla Íslands.

Ferill 
Hrefna lauk landsprófi frá Kvennaskólanum í Reykjavík 1966 og stúdentsprófi frá stærðfræðideild Menntaskólans í Reykjavík vorið 1970 og útskrifaðist frá Háskóla Íslands með BS (90e) próf í líffræði vorið 1973. Lokaverkefni var á sviði vistfræði skordýra. Ári síðar lauk hún framhaldsnámi frá sömu deild (BS 120e), með áherslu á skordýr þar sem hún kannaði útbreiðslu þeirra og fleiri liðdýra á landi í hlíðum og á toppi Esju. Hún stundaði nám í vistfræði frá University College of North Wales, Bangor 1975 -1976 og lauk meistaranámi þaðan. Rannsóknarverkefnið var um fæðusamkeppni milli náskyldra fersvatnsflatorma, og var það unnið undir leiðsögn prófessors T. Reynoldson. Hrefna hóf doktorsnám 1977 í dýrafræðideild við  University of Liverpool í Englandi og lauk því 1980. Leiðbeinandi hennar þar var prófessor G.A. Parker sem var brautryðjandi í þróunarfræði með áherslu á  æxlunarhegðun og þróun kynjamunar og hafði unnið mikið með gulu mykjufluguna. Doktorsverkefni Hrefnu var á þessu sviði þar sem áherslan er á að túlka hegðun dýra út frá vistfræði og í ljósi þróunar (behaviour ecology/sociobiology). Titill ritgerðarinnar er Evolutionary aspects of Sexual Dimorphism in Size:studies on Dung flies and Three Groups of Birds. Hún var fyrst kvenna á Íslandi til að ljúka doktorsprófi í dýraatferlisfræði. Eftir heimkomu lauk hún kennsluréttindanámi frá Háskóla Íslands (1982).

Á námsárum sínum vann hún eitt sumar á Rannsóknastofu fiskiðnaarins (1971), aðstoðaði prófessor Arnþór Garðarson við rannsóknir á gróðri Þjórsárvera (1973 og 1974) og vann fyrir prófessor Agnar Ingólfsson við rannsóknir á útbreiðslu fjörulífvera sumarið 1975 og sumarið 1977. Hún aðstoðaði við verklega kennslu í vistfræði og dýrafræði með námi og veturinn 1974-1975. Eftir að doktorsnáminu lauk var hún stundakennari við líffræðiskor Háskóla Íslands og við Menntaskólann í Hamrahlíð (2 ár). Haustið 1982 var hún ráðin lektor í líffræði við Kennaraháskóla Íslands (KHÍ) og fékk framgang í dósent 1987 og síðan prófessor 1999. Við sameiningu Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands 2008 varð hún prófessor við menntavísindasvið HÍ. Hún hefur einkum kennt kennaranemum sem velja líffræði/náttúrufræði sem kjörsvið en einnig stýrt og kennt mörgum endurmenntunarnámskeiðum á sviði líffræði, umhverfismenntar og útikennslu. Í HÍ var hún aðalkennari  í valnámskeiði í atferlisfræði, fyrst vorið 1981 og síðan að jafnaði annað hvert ár, síðast 2018. Hún hefur leiðbeint nemendum í meistaranámi í atferlisfræði (íslenskum og frönskum) auk fjölda kennaranema í lokaverkefnum til B.ED. og M.Ed. prófs. Hún hefur einnig kennt námskeið í atferlisfræði hesta við Hólaskóla, Háskólann á Hólum (2011-2013).

Rannsóknir 
Rannsóknir Hrefnu í líffræði hafa verið á sviði atferlisfræði, og hefur hún unnið með æxlunarhegðun mykjuflugna og kuðungableikju og síðustu 20 árin félagshegðun íslenska hestsins. Þar hefur hún meðal annars kannað virðingarraðir, hvað ræður stöðu einstaklinganna og hve mörgum hestarnir tengjast vináttuböndum og hverjum, þ.e. tengslaneti þeirra. Rannsóknir hennar hafa verið styrktar af Rannís, Rannsóknasjóði HÍ og fleiri aðilum og verið kynntar á fjölda ráðstefna og funda víða um heim.

Hrefna hefur tekið þátt í rannsóknum á sviði náttúrufræðimenntunar, haldið erindi, skrifað greinar og bókakafla  um kennslufræði líffræðinnar og umhverfismennt, ritað námsefni fyrir grunnskóla í dýrafræði og gert kvikmynd um æxlunarhegðun bleikju í Þingvallavatni ásamt Karli Gunnarssyni. Hún sat í starfshópi fyrir Námsgagnastofnun og var lengi ráðgjafi stofnunarinnar varðandi þýðingar og val á námsefni í líffræði.

Ýmis störf og verkefni 
Hrefna hefur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum innan og utan Háskóla Íslands. Hún sat fyrst kvenna í stjórn stúdentaráðs 1973-4. Í KHÍ var hún m.a. skorarformaður, sat í skólaráði, var misserisstjóri, sat í deildarráði endurmenntunardeildar og var formaður dómnefndar. Eftir sameiningu skólanna hefur hún setið í deildarráði kennaradeildar, verið oddviti kjörsviðs og er nú fulltrúi menntavísindasviðs í framgangsnefnd HÍ. Hún sat í dómnefnd Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri og var skipuð í dómnefnd fyrir Fróðskapasetrið í Færeyjum. Hún hefur setið í faghópi náttúru- og umhverfisfræða fyrir Rannís. Hún sat í fagráði Hagþenkis í nokkur ár og í úthlutanarnefnd (stjórn) Félags sjálfstætt starfandi fræðimanna. Hún var stjórnarmeðlimur Kennarafélags KHÍ og trúnaðarmaður í sex ár og í stjórn Félags prófessora á Íslandi og fulltrúi þess félags í ráðgjafahópi fyrir kjaranefnd í mörg ár.

Hrefna hefur setið í stjórn fagfélaga og áhugafélaga á sviði líffræði og náttúruverndarmála. Hún sat í stjórn Líffræðifélags Íslands, var í ritnefnd Náttúrufræðingsins fyrir Hið íslenska Náttúrufræðifélag (HÍN) í 28 ár, sat tvisvar í stjórn Landverndar (7 ár), var í stjórn Náttúruverndarfélgs Suðvesturlands (4 ár), var formaður stjórnar Reykjanesfólkvangs (4 ár) og situr nú í annað skipti í stjórn HÍN.

Hrefna hefur tekið að sér fararstjórn fyrir HÍ og Ferðafélag Íslands í verkefninu “Með fróðleik í fararnesti” þar sem reynsla og þekking farastjóra Ferðafélagsins og þekking kennara og vísindamanna Háskólans blandast saman. Hún hefur leiðbeint í skordýraskoðun í Elliðaárdalnum og  leitt viðburðinn “Fjöruferð í Gróttu”.

Æska og einkalíf 
Hrefna ólst upp í Reykjavik en var alltaf í sveit á sumrin sem barn og unglingur. Foreldrar: Sigurjón Sigurðsson, bankamaður (f. 1920, d. 2013) og Björg Ólafsdóttir (f. 1921). Eiginmaður hennar er Sigurður Sveinn Snorrason, prófessor í líffræði við HÍ. Þau eiga tvö börn, Björgu (f. 1974) og Snorra,( f. 1981).

Heimildir

Helstu ritverk 
Greinar
Hrefna Sigurjónsdóttir. 1974. Hvenær fara skordýr og áttfætlur á kreik á vorin? Náttúrufræðingurinn, 44: 80-94.
Sigurjónsdóttir, H and T. B. Reynoldson. 1977. An experimental study of competition between triclad species (Turbellaria) using the de Wit model. Acta Zoologica Fennica, 154: 89-104.
Sigurjónsdóttir, H and G.A. Parker. 1981. Dung fly struggles: evidence for assessment strategy. Behavioural Ecology and Sociobiology, 8: 219-230.
 Sigurjónsdóttir, H. 1980. The evolution of sexual size dimorphism in gamebirds, waterfowl and raptors. Ornis Scandinavica, 12: 249-260.
Sigurjónsdóttir, H. 1984. Food competition among Scatophaga stercoraria larvae with emphasis on its effect on reproductive success. Ecological Entomology, 9: 81-90.  
Sigurjónsdóttir, H. and Gunnarsson, K. 1989. Alternative mating tactics of arctic charr, Salvelinus alpinus, in Thingvallavatn, Iceland. Environmental Biology of Fishes 26: 159-176.
Hrefna Sigurjónsdóttir. 1996.  Fræðsla um fugla. Bliki, 17: 43-54.
Hrefna Sigurjónsdóttir. 1997.  Mykjuflugan. Náttúrufræðingurinn 67 (1): 3-19. 
Hrefna Sigurjónsdóttir, M. van Dierendonck, Anna G. Þórhallsdóttir and Sigurður Snorrason. 2003. Social relationships in a group of horses without a mature stallion. Behaviour, 140: 783-804. 
 M.C. van Dierendonck, H. Sigurjonsdottir, B. Colenbrander and A.G. Thorhallsdóttir. 2004. Differences in social behaviour between late pregnant, post-partum and barren mares in a herd of Icelandic horses. Applied Animal Behaviour Science, 89(3- 4): 283-297. 
Anna Guðrún Þórhallsdóttir og Hrefna Sigurjónsdóttir. 2005. Hestar og skyldar tegundir. Uppruni, þróun og atferli. Náttúrufræðingurinn: 73 (3-4): 105-116. 
Hrefna Sigurjónsdóttir og Anna G. Þórhallsdóttir. 2006. Félagshegðun hrossa. Rannsóknir á Skáney, Reykholtsdal. Náttúrufræðingurinn, 74 (1-2): 27-38.
 Vervaecke H, Stevens, M.G , Vandemoortele H., Sigurjónsdóttir H., De Vries H, 2006. Aggression and dominance in matched groups of subadult Icelandic horses (Equus caballus). J Ethology, 25: 239-248. 
Hrefna B. Ingólfsdóttir, Hrefna Sigurjónsdóttir. 2008. The benefits of high rank in the wintertime- A study of the Icelandic horse. Applied Animal Behaviour Science, 114(3-4): 485-491.
Machteld C. VanDierendonck, Han de Vries, Matthijs B.H. Schilder, Ben Colenbrander, Anna Guðrún Þórhallsdottir, Hrefna Sigurjónsdóttir. 2009. Interventions in social behaviour in a herd of mares and geldings. Applied Animal Behaviour Science, 116: 67-73. 
Hrefna Sigurjónsdóttir, Hrafnhildur Ævarsdóttir og Gunnhildur Óskarsdóttir. 2010. Heimur barnanna, heimur dýranna . Ráðstefnurit Netlu – Menntakvika 2010. Menntavísindasvið Háskóla Íslands. 
Sandra M. Granquist, Anna G. Thórhallsdóttir and Hrefna Sigurjónsdóttir. 2012. The effect of stallions on social interactions in domestic and semi feral harems. Applied Animal Behaviour Science, 141(1–2): 49–56.
  Hrefna Sigurjónsdóttir, Anna G. Thórhallsdóttir, Helga M. Hafthórsdóttir and Sandra M. Granquist. 2012. The behaviour of stallions in a semi-feral herd in Iceland: time-budgets, home-ranges and interactions. International Journal of Zoology. Open access, on-line. December 2012. 
 Katrinardottir, B., Pálsson, S., Gunnarsson, T.G. & Sigurjonsdottir, H. 2013. Sexing Icelandic Whimbrels Numenius phaeopus islandicus with DNA and biometrics. Ringing & Migration 28: 43-46.
 Patrick, P. et al 2013. Students (ages 6, 10, and 15 years) in six countries knowledge of animals. NorDina, 9(1): 18-31. 
Granquist, Sandra Magdalena, Sigurjonsdottir, Hrefna. 2014. The effect of land based seal watching tourism on the haul-out behaviour of harbour seals (Phoca vitulina) in Iceland. Applied Animal Behaviour Science, 156: 85-93.
Hrefna Sigurjónsdóttir. Fjaran, vettvangur náms til sjálfbærni. 2014. Náttúrufræðingurinn, 84(3–4): 141–149.
Katrínardóttir B, Alves JA, Sigurjónsdóttir H, Hersteinsson P, Gunnarsson TG. 2015. Effects of Habitat Type and Volcanic Eruptions on the Breeding Demography of Icelandic Whimbrels Numenius phaeopus. PLoS ONE 10(7): e0131395. 15 bls. (pp).
 Hrefna Sigurjónsdóttir. Landið er fagurt og frítt ... Um Lífríki Íslands. Vistkerfi lands og sjávar. 2016. Náttúrufræðingurinn, 86(3–4): 59– 66 (Ritdómur).
Hrefna Sigurjónsdóttir  and Hans Haraldsso. (2019). Significance of Group Composition for the Welfare of Pastured Horses. Animals, 9, 14.
Hrefna Sigurjónsdóttir og Sandra M. Granquist. (2019). Hátterni hesta í haga- Rannsóknir á félagshegðun. Náttúrufræðingurinn 89 (3-4) bl. 78-97, 2019.

Bækur
Agnar Ingólfsson, Eggert Pétursson, Hrefna Sigurjónsdóttir og Karl Gunnarsson. 1986. Fjörulíf. Fræðslurit Ferðafélags Íslands nr.2 , 116 bls. Ferðafélag Íslands. Reykjavík.

Bókakaflar
Hrefna Sigurjónsdóttir 1989. Atferli skordýra. Í: Pöddur. Ritröð Landverndar nr. 9. Ritstjórar: Hrefna Sigurjónsdóttir og Árni Einarsson. Bls. 171-194. Landvernd, Reykjavík.
Sandlund, O.T. et al. 1992. The arctic charr, Salvelinus alpinus, in Thingvallavatn. Oikos 64: 305-351. Special edition Oikos (book): Ecology of oligotrophic subarctic Thingvallavatn. 437 pp. 10 authors.  
Hrefna Sigurjónsdóttir Machteld C van Dierendonck and Anna Gudrun Thórhallsdóttir. 2002. Friendship Among Horses Rank and Kinship Matter. Í: Horse Behavior and Welfare. A Dorothy Russell Havemeyer Foundation Workshop. Editors: S. McDonnell& D. Mills. 13-16 June 2002. Hólar College- Hólar, Iceland. Bls. 27- 34. 
Hrefna Sigurjónsdóttir and Víkingur Gunnarsson. 2002. Controlled Study of Early Handling and Training of Icelandic Foals. Í: Horse Behavior and Welfare. A Dorothy Russell Havemeyer Foundation Workshop. Editors: S. McDonnell & D. Mills. 13-16 June 2002. Hólar College-Hólar, Iceland. Bls. 35-39. 
Machteld C van Dierendonck, Hrefna Sigurjónsdóttir, and Anna G. Thórhallsdóttir. 2002. Changes in Social Behaviour of Mares Pre and Post Partum Compared to Behaviour of Non Pregnant Herd Mates in Semi-feral Mixed Herds of Icelandic Horses”. Í: Horse Behavior and Welfare. A Dorothy Russell Havemeyer Foundation Workshop. Editors: S. McDonnell & D. Mills. 13-16 June 2002. Hólar College- Hólar, Iceland. pp. 53-58.
Hrefna Sigurjónsdóttir og Sigurður Snorrason 2010. Þróun atferlis: Í: Arnar Pálsson, Bjarni Kristófer Kristjánsson, Hafdís Hanna Ægis- dóttir, Snæbjörn Pálsson, Steindór J. Erlingsson ( ritstj). Arfleifð Darwins. Þróunarfræði, náttúra og , menning. Hið íslenska bókmenntafélag. Reykjavík. Bls. 171-197.
Hrefna Sigurjónsdóttir. 2010. Að skilja hugtökin er meira en að segja það. Í: Arnar Pálsson, Bjarni Kristófer Kristjánsson, Hafdís Hanna Ægisdóttir, Snæbjörn Pálsson, Steindór J. Erlingsson. (ritstj). Arfleifð Darwins. Þróunarfræði, náttúra og menning. Hið íslenska bókmenntafélag. Reykjavík. Bls. 351-364.

Námsefni
Komdu að skoða hvað dýrin gera. Meðhöfundur er Sólrún Harðardóttir.
Greiningarlyklar fyrir smádýr. Meðhöfundur er Snorri Sigurðsson.
Æxlunarhegðun bleikju í Þingvallavatni – fræðslumynd unnin með Karli Gunnarssyni.
Æxlunarhegðun bleikju í Þingvallavatni – kennsluleiðbeiningar með myndbandi.
Smárit (5) um hegðun dýra fyrir unglingastig og kennsluleiðbeiningar með þeim – sjá ritaskrá nr 17-26. Sum voru gefin út á ensku á Englandi (nr. 30-32).

Prófessorar við Háskóla Íslands
Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík