alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Mikel Arteta

Mikel Arteta (fæddur 26. mars 1982 í San Sebastián) er spænskur knattspyrnuþjálfari og fyrrum knattspyrnumaður. Hann spilaði meðal annars sem miðjumaður fyrir Arsenal og Everton.

Arteta sneri sér að þjálfun árið 2016 og var aðstoðarþjálfari Manchester City þar til 2019 þegar hann var skipaður aðalknattspyrnustjóri Arsenal.

Arteta, Mikel
Spænskir knattspyrnustjórar
Vincent Kompany

Vincent Kompany (fæddur 10. apríl 1986) er belgískur knattspyrnumaður og spilar sem varnarmaður. Hann er þjálfari og leikmaður belgíska liðsins RSC Anderlecht. Kompany var lengi með enska úrvalsdeildarliðinu Manchester City.

Hann byrjaði atvinnuferill sinn hjá Anderlecht. Kompany var með City frá 2008-2019 og vann 4 deildartitla með liðinu.

Kompany, Vincent
Ísland í seinni heimsstyrjöldinni

Seinni heimsstyrjöld á Íslandi (einnig kallað Stríðsárin) á við árin 1939–1945 í sögu Íslands, þegar seinni heimsstyrjöldin geysaði. Tímabilið er mikilvægur þáttur í sögu landsins á 20. öld. 

Íslendingar lýstu yfir hlutleysi í byrjun stríðs. Bretar reyndu að fá Íslendinga til að ganga til liðs við bandamenn og vöktu meðal annars þýskir diplómatar á landinu ugg hjá þeim sem varð til þess að þeir létu til skarar skríða og sendu herlið til Íslands landsmönnum að óvörum.
 
Hernám Breta 1940 og síðar Bandaríkjamanna olli miklu umróti í samfélaginu og varanlegum breytingum, t.d. í atvinnuháttum og búsetu. Samskipti hermannanna við íslenskar konur leiddu til ástandsins. Tugþúsundir hermanna voru á landinu og var stór herstöð í Hvalfirði.

Mannfall Íslendinga í styrjöldinni var um 230 og voru það mestmegnis fiski og verslunarskip sem þýskir kafbátar, herskip og flugvélar réðust á. Í febrúar  1944, sökkti þýsk herflugvél breska olíuskipinu El Grillo við Seyðisfjörð.
Áður en stríðinu lauk lýsti Ísland yfir sjálfstæði frá Danmörku þann 17. júní 1944.

Stríðsminjar má finna t.d. í Hvalfirði, Öskjuhlíð og á Valhúsahæð. Mannvirki eins og Reykjavíkurflugvöllur
voru byggð af hernámsliðinu.

Tengt efni 
 Aðgerð Íkarus
 Hernám Íslands
 Kalda stríðið
 Keflavíkursamningurinn
 Varnarsamningurinn
3G

3G (stendur fyrir third generation) á við þriðju kynslóð þráðlausrar samskiptatækni. 3G er fjöldi opinna staðla notaður fyrir farsímatæki og farsímafjarskipti. Staðlarnir fara eftir skilyrðum tilgreindum af Alþjóðafjarskiptasambandinu. 3G-tækni gerir manni kleift að hringja í annaðhvort raddsímtal eða myndsímtal, nota internetið og horfa á sjónvarp hvar sem samband er.

Hugtakið 3G felur í sér nokkrar aðrar tæknir, meðal annars:
 UMTS, notað aðallega í Evrópu, Japan og Kína og á öðrum svæðum þar sem GSM 2G-tækni var notuð fyrr. Möstrin eru oftast með bæði UMTS- og GSM-tækni. Nokkra tengirásir eru í boði:
 W-CDMA, upprunaleg tækni og útbreiddust
 TD-SCDMA, kom út árið 2009 en aðeins í Kína
 HSPA+, nýjasta útgáfan sem getur náð allt að 56 Mbit/s hraði í niðurhal og 22 Mbit/s í upphal
 CDMA2000, kom út árið 2002. Þetta kerfi er aðallega notað í Norður-Ameríku og Suður-Kóreu og er byggt á staðlinum IS-95. Nýjásta útgáfan EVDO getur náð allt að 14,7 Mbit/s hraði í niðurhal

3G-net og þjónustur er að finna í mörgum löndum en enn er nýrri tækni komin í notkun, 4G.

Tengt efni 
 1G
 2G
 4G
 5G

Fjarskipti
Tonkabaunir

Tonkabaunir (fræðiheiti: Dipteryx odorata) eru fræ af tré sem kallað er kumaru og upprunnið er í Suður-Ameríku. Kumaru er einnig kallað brasilískt tekk og er vinsæll harðviður í gólfefni vegna litabrigða og hversu harður viðurinn er. Tonkabaunir eru svartar og krumpaðar að utan en brúnar og sléttar að innan. Ilmur þeirra minnir á vanillu, möndlur, kanil og nellikur. 

Tréð verður 25-30 m hátt og trábolurinn um einn metra í þvermál. Börkur kumaru trésins er grár og sléttur en viðurinn rauður. Laufblöðin eru leðurkennd, glansandi og dökkgræn. Blómin eru bleik og þroskar hvert  einn ávöxt sem í er eitt fræ. Tonkafræin innihalda efnið coumarin en það efni veldur því að fræin ilma. Efnið coumarin er notað í ilmvatnsgerð. Það er beiskt á bragðið og getur í stórum skömmtum valdið innvortis blæðingum og lifrarskemmdum og lamað hjartað. Talið er að kumaru tré geti orðið yfir 1000 ára gömul. 

Tonkabaunir eru notað í stað vanillu, sem ilmefni og  var blandaðar í tóbak  en það er núna sums staðar  bannað. Tonkabaunir eru notaðar í franskri matargerðarlist, sérstaklega í ábætisréttum og seyðum en  og í ilmvötn. Aðalframleiðslulönd eru Nígería og Venesúela.

Tenglar 

 Spice Pages: Tonka Beans

Krydd
Vanilla

Vanilla er bragðefni sem kemur úr orkídeum af Vanilluætt, aðallega úr mexíkönskum tegundum (Vanilla planifolia). Þjóðir í Mið-Ameríku unnu vín sem Astekar nefndu tlilxochitl úr vanillu orkídeum. Hernán Cortés er talinn hafa kynnt vanillu og súkkulaði fyrir Evrópubúum um 1520. Þegar Spánverjar tóku Montesúma 2. til fanga sá einn af herforingjum Cortes hann drekka „chocolatl“ en það var drykkur gerður úr möluðum kakóbaunum og möluðu hveiti bragðbætt með möluðum vanillubelgjum og hunangi. Þegar til Evrópu kom varð vanilla fyrst vinsælli en súkkulaði og um 1700 hafði notkun hennar breiðst út um alla Evrópu. Í þrjár aldir var Mexíkó aðalframleiðsluland vanillu. Það mistókst í fyrstu tilraunum að rækta vanilluorkídeur utan Mexíkó og Mið-Ameríku vegna þess að orkídean var háð frjóvgun frá staðbundinni býflugnategund. Árið 1837 uppgötvaði grasafræðingurinn Charles François Antoine Morren þetta samspil og fann aðferð til að frjóvga jurtina en sú aðferð reyndist of kostnaðarsöm og erfið. Árið 1841 fann tólf ára piltur Edmond Albius sem var þræll í frönsku nýlendunni Réunion í Indlandshafi út aðferð til að handfrjóvga plöntuna. Þessi aðferð gerði það að verkum að mögulegt var að rækta vanillu víða um heim.

Myndir

Tenglar 

 History, Classification and Lifecycle of Vanilla planifolia 
 Electronic Plant Information Centre at Royal Botanic Gardens, Kew 2003-11-8 
 Spices at UCLA History & Special Collections

Krydd
Edmond Albius

Edmond Albius (1829 – 9. ágúst 1880) er þekktur fyrir að hann fann upp tækni til að handfrjóvga vanillu á auðveldan hátt. Edmond var tólf ára þegar hann fann þessa aðferð og var þræll á eyjunni Réunion. Þessi aðferð gerði kleift að rækta vanillu annars staðar en í Mexíkó.

Árið 1841 uppgötvaði Edmond Albius hvernig mætti handfrjóvga vanilluorkídeu með þunnri spýtu eða graslaufi og með að nota þumal. Aðferð hans er enn þá notuð og eru núna næstum allar vanilluorkídeur handfrjóvgaðar. Þessi uppgötvun varð til þess að Réunion varð á þeim tíma stærsti framleiðandi vanillu. Franskir nýlenduherrar hófu svo vanilluræktun með þessari tækni á Madagaskar og er þar nú stærsti framleiðandi vanillu. Frakkland afnám þrælahald í nýlendum sínum árið 1848 og þá fór Admond Albius frá plantekrunni til St. Denis og þar vann hann í eldhúsi. Hann var sakfelldur fyrir að stela skartgripum og dæmdur í tíu ára fangelsi en náðaður af ríkisstjóranum vegna framlags síns varðandi vanillurækt á Réunion. Edmond Albuis dó í örbirgð árið 1880 í St. Suzanne.

Franskir þrælar
Stilkormar

Stilkormar (fræðiheiti: entoprocta) eru fylking dýra sem hefst við í vatni, langflestar tegundur í hafinu. Stilkormar eru 0,1 til 7 mm langir og flestir geta ekki fært sig úr stað. Fullþroska stilkormar eru bikarlaga á tiltölulega löngum stilkum og hafa kórónu af gegnheilum örmum með smáum bifhárum sem sópa vatni að munninum en ormarnir nærast á smáum fæðuögnum sem þeir sía úr vatninu. Bæði munnur og endaþarmur stilkorma er í kórónunni. Mosadýr (ectoprocta) líkjast stilkormum en armar þeirra eru holir að innan og endaþarmurinn utan kórónunnar. Fræðiheiti fylkinganna þýða beinlínis „endaþarmur inn“ (entoprocta) og „endaþarmur út“ (ectoprocta). 150 til 180 tegundir stilkorma eru þekktar og flestar eru þær sjávardýr utan tvær sem vitað er um sem hafast við í ferskvatni. Flestar tegundir hafast við í þyrpingum en af þeim tegundum sem eru einfarar geta sumar fært sig úr stað, en þó afar hægt.

Stilkormar fjölga sér bæði með kynæxlun og með klónun. Ormarnir eru tvíkynja yfir æviskeið sitt en þó ekki af báðum kynjum samtímis heldur fyrst af öðru og síðar af hinu. Karlkyns stilkormar losa sæði út í vatnið en kvendýrin aðhafast misjafnlega eftir tegundum. Sumar tegundir losa ófrjóvguð egg sín út í vatnið en aðrar halda þeim í útungunarhólfum þar sem þau frjóvgast og eru geymd þar til þau klekjast. Sumar af þeim tegundum hafa líffæri sem svipar til legköku spendýra sem nærir eggin á meðan þau þroskast. Stilkormar klekjast sem lirfur og geta þá synt um í skamman tíma þar til þeir taka sér bólfestu á einhverju föstu yfirborði. Þar gangast lirfunar undir myndbreytingu þar sem aftari hluti meltingarvegarins snýst um 180° þannig að bæði munnur og endaþarmsop vísa í sömu átt. Sumar tegundir stilkorma geta fjölgað sér með klónun. Einfara tegundir geta þá af sér nýja einstaklinga sem vaxa á milli armanna en tegundir sem hafast við í þyrpingum klóna sig út frá stilkunum eða með renglum.

Steingervingar stilkorma eru sjaldgæfir og elstu sýnishornin sem fundist hafa eru frá júratímabilinu. Í flestum rannsóknum frá 1996 og síðar hafa stilkormar verið taldir heyra undir yfirfylkinguna trochozoa sem inniheldur m.a.lindýr en rannsókn frá 2008 benti til þess að stilkormar væru náskyldir mosadýrum.

Heimildir 

Dýr
Julie Andrews

Julie Andrews (f. Julie Elizabeth Wells; 1. október 1935) er ensk sviðs- og kvikmyndaleikkona, rithöfundur, leikstjóri og dansari. Á sínum langa ferli hefur hún hlotið meðal annars Óskarsverðlaun, Golden Globe-verðlaun, Grammy-verðlaun, BAFTA-verðlaun og Screen Actors Guild-verðlaun.

Andrews, Julie
Andrews, Julie
Óskarsverðlaunahafar í flokki bestu leikkonu í aðalhlutverki
Stríð Frakklands og Hollands

Stríð Frakklands og Hollands eða Hollenska stríðið (franska: La Guerre de Hollande, hollenska: Hollandse Oorlog) var stríð sem Frakkland, Svíþjóð, Biskupsfurstadæmið Münster, Erkibiskupsdæmið Köln og England háðu gegn Hollenska lýðveldinu og bandamönnum þess 1672-8. Stríðinu lauk með friðarsamningum í Nijmegen sem voru undirritaðir frá ágúst til desember 1678. Helsta ástæða stríðsins var að Loðvík 14. leit á Hollendinga sem hindrun í því að leggja Spænsku Niðurlönd undir Frakkland og minntist þess líka að þeir höfðu aðstoðað Spán í Valddreifingarstríðinu 1667-8. England leit svo á að hollenski flotinn ógnaði öryggi þess og Svíar samþykktu að ráðast inn í Brandenborg ef þeir hygðust styðja Hollendinga. Englendingar hættu síðan við þátttöku í stríðinu 1674 en þrátt fyrir það unnu Frakkar mikilvæga sigra bæði á landi og sjó. Við friðarsamningana fengu þeir framgengt kröfum sínum um hluta af Spænsku Niðurlöndum, meðal annars héraðið Franche-Comté.

Kristján 5. hugðist nýta sér að Svíar voru uppteknir í bardögum við Brandenborg til að leggja Skán aftur undir Danmörku og réðist á Svíþjóð 1675. Þetta stríð var kallað Skánska stríðið. Við friðarsamninga ári eftir Nijmegen fengu Svíar öll lönd sín aftur.

Tenglar

1671-1680
Styrjaldir Hollands
Styrjaldir Frakklands
Styrjaldir Svíþjóðar
Styrjaldir Spánar
Styrjaldir Englands
Soldánsdæmið Aceh

Soldánsdæmið Aceh (acehmál: Keurajeun Acèh Darussalam; jawi:  دارالسلام) var soldánsdæmi á norðurodda Súmötru þar sem nú er indónesíska héraðið Aceh. Það var stofnað af Ali Mughayat Syah sem talinn er sonur síðasta konungs Champa á Malakkaskaga áður en Víetnamar lögðu það ríki undir sig. Soldánsdæmið var eitt öflugasta ríkið í Suðaustur-Asíu á 16. og 17. öld en hnignaði hægt eftir það. Bretar stóðu vörð um sjálfstæði ríkisins gegn ásælni Hollendinga en með samningum 1870-1871 þar sem Englendingar fengu Gullströndina í skiptum fyrir Súmötru gátu Hollendingar lagt Aceh undir sig. Árið 1874 flúði soldáninn Mahmud Syah frá höfuðborginni Kutaraja (síðar Banda Aceh). Síðasti soldáninn, Tuanku Muhammad Daudsyah Johan Berdaulat, gafst formlega upp fyrir Hollendingum árið 1903. 

Fyrrum soldánsdæmi í Suðaustur-Asíu
Saga Indónesíu
Fyrrum Asíuríki
Ząbrowo (Stare Pole)

Ząbrowo (þýska: Sommerau) er þorp í héraðinu Pommern í Norður-Póllandi, milli Elbląg og Malbork. Þar búa 423 manns.

Þorp í Póllandi
Höskuldur og Þér

Höskuldur og Þér (eða Askold og Dir) voru væringjar sem höfðu ríki í Kænugarði (Kiev). Helgi jarl af Kænugarði (Oleg jarl af Kænugarði), sem var eftirmaður Hræreks í Hólmgarði, herjaði í suðurveg og feldi þá Höskuld og Þé frá ríkjum og sameinaði löndin í eina ríkisheild með höfuðaðsetri í Kænugarði og var hið sameinaða ríki nefnt Garðaríki. Varð Helgi þá jarlinn af Kænugarði samkvæmt Nestorkróníku sem er frásögn munksins Nestors frá Hellisklaustri í Kænugarði í upphafi 12. aldar.

Tengt efni 
 Jarisleifur Valdimarsson

Væringjar
Centre-Val de Loire

Centre-Val de Loire er hérað í Frakklandi sem umkringir Loire-dalinn. Höfuðborg héraðsins er Orléans en stærsta borgin er Tours. Í heraðinu eru nokkrir kastalar, meðal annars kastalinn í Amboise, kastalinn í Blois, kastalinn í Chambord og kastalinn í Cheverny.

Héraðið skiptist í sex sýslur: 
 Cher, höfuðstaður: Bourges
 Eure-et-Loir, höfuðstaður: Chartres
 Indre, höfuðstaður: Châteauroux
 Indre-et-Loire, höfuðstaður: Tours
 Loir-et-Cher, höfuðstaður: Blois
 Loiret, höfuðstaður: Orléans

Héruð í Frakklandi
Orléans

Orléans er borg í norðvesturhluta Frakklands. Hún liggur um það bil 111 km fyrir sunnan París. Orléans er höfuðborg sýlsunnar Loiret og héraðsins Centre. Borgin liggur við ána Leiru þar sem hún rennur suður til fjallgarðsins Massif Central.

Árið 2015 voru íbúar borgarinnar 114.644 manns.

Borgin New Orleans (f. La Nouvelle-Orléans) í Bandaríkjunum dregur nafn sitt af Orléans.

Borgir í Frakklandi
Loiret

Loiret er sýsla í franska héraðinu Centre. Loiret skiptist í þrjú svonefnd arrondissements, 21 kantónu (fr. cantons) 334 sveitarfélög (fr. communes).

Sýslur í Centre
Cher (sýsla)

Cher er sýsla í franska héraðinu Centre. Cher skiptist í þrjú svonefnd arrondissements, 19 kantónur (fr. cantons) 290 sveitarfélög (fr. communes).

Sýslur í Centre
Eure-et-Loir (sýsla)

Eure-et-Loir er sýsla í franska héraðinu Centre. Eure-et-Loir skiptist í fjögur svonefnd arrondissements, 15 kantónur (fr. cantons) 391 sveitarfélög (fr. communes).

Sýslur í Centre
Indre (sýsla)

Indre er sýsla í franska héraðinu Centre. Indre skiptist í fjögur svonefnd arrondissements, 13 kantónur (fr. cantons) 243 sveitarfélög (fr. communes).

Sýslur í Centre
Lan Xang

Lan Xang (laotíska: ລ້ານຊ້າງ lâansâang) var búddískt konungsríki í norðurhluta landsins sem í dag heitir Laos. Ríkið var stofnað af Fa Ngum árið 1354. Afkomendur hans ríktu yfir landinu næstu aldirnar en við lok 17. aldar liðaðist það í sundur, meðal annars vegna afskipta nágrannaríkisins Ayutthaya (Síam). Síðasti konungur Lan Xang var Sourigna Vongsa en við lát hans árið 1694 skiptist ríkið í þrennt: Vientiane, Luang Prabang og konungsríkið Champasak.

Saga Laos
Laos
Fyrrum Asíuríki
Soldánsdæmið Johor

Soldánsdæmið Johor var ríki í Suðaustur-Asíu sem var stofnað árið 1528 af Alauddin Riayat Shah 2.. Hann var sonur síðasta soldáns Malakka sem Portúgalir höfðu lagt undir sig árið 1511. Á hátindi sínum á 17. öld náði ríkið yfir suðurhluta Malakkaskaga, Singapúr, suðausturhluta Súmötru og Riau-eyjar. Snemma á 19. öld náðu Hollendingar áhrifum í eyjahlutanum og Bretar í meginlandshlutanum. Valdatafl þessara ríkja leiddi til þess að soldánsdæmið margklofnaði næstu áratugi. Stærstu hlutarnir voru Riau á Súmötru og Johor á Malakkaskaga. Soldánsdæmið Johor er enn til í þessari smækkuðu mynd. Núverandi soldán er Ibrahim Ismail af Johor. 

Árið 1946 varð meginlandshlutinn hluti af Malajasambandinu og síðar Sambandsríkinu Malaja og að síðustu Malasíu. Árið 1949 varð Riau hluti af Indónesíu. 

Saga Malasíu
Saga Indónesíu
Fyrrum Asíuríki
Hans Christian Gram

Hans Christian Joachim Gram (fæddur 13. september 1853, dáinn 14. nóvember 1938) var danskur örverufræðingur og læknir. Hann er þekktastur fyrir að hafa þróað litunaraðferðina sem við hann er kennd og nýtist til að flokka bakteríur í tvo hópa, Gram- jákvæðar og Gram-neikvæðar bakteríur.

Æviágrip 
Hans Christian Gram lærði grasafræði og læknisfræði við Kaupmannahafnarháskóla og lauk þaðan embættisprófi árið 1878. Hann starfaði sem læknir við Kommunehospitalet í Kaupmannahöfn þar til hann lauk háskólakennaraprófi (habilitation) árið 1883, en að því loknu hélt hann í tveggja ára náms- og rannsóknaferð um Evrópu og lagði stund á lyfjafræði í Strassburg, Marburg og Berlín. Árið 1886 hóf hann störf sem lektor og síðar prófessor við Kaupmannahafnarháskóla og gegndi því það sem eftir var starfsævinnar, frá 1892 meðfram yfirlæknisstöðu við Rigshospitalet.

Gramlitunin 
Í Berlín dvaldi Gram hjá Carl Friedländer og vann þar að rannsóknum á orsakavöldum lungnabólgu. Meðal þeirra verkefna sem Gram glímdi við var að finna leið til að greina lungnabólgusýkla í lungnavefjarsýnum með litunaraðferð þannig að aðeins sýkillinn litaðist en ekki frumur lungnavefjarins. Hann þróaði litunaraðferð þar sem sýnið var litað með crystal violet og síðan meðhöndlað með joðlausn fyrir aflitun með etanóli. Aðferðin reyndist nothæf á sum vefjasýnin, en ekki önnur. Við nánari skoðun komst Gram að því að aðeins sumir lungnabólgusýklar, svo sem „pneumókokkar“ (Streptococcus pneumoniae) héldu fjólubláa litnum, en aðrir, svo sem Klebsiella pneumoniae, aflituðust líkt og vefjarfrumurnar. Hann birti niðurstöður sínar, þó hann teldi aðferð sína „ófullkomna“. Örverufræðingar, svo sem Émile Roux, voru þó fljótir að átta sig á notagildi aðferðarinnar við að greina í sundur ólíkar bakteríugerðir og fáeinum árum síkðar greindi þýski meinafræðingurinn Carl Weigert frá endurbættri aðferð þar sem aflitaða sýnið var endurlitað með safraníni, en við það má lita bæði Gram-jákvæðar (sem halda fjólubláa crystal violet litnum) og Gram-neikvæðar (taka rauða safranín litinn) bakteríur í sama sýninu.

Heimildir

Danskir líffræðingar
Örverufræðingar
Wikidata

Wikidata er miðlægur gagnagrunnur tölfræðilegra upplýsinga og tungumálatengla. Hann gerir notendum kleift að uppfæra upplýsingar á einum stað fyrir öll tungumál Wikipedia. Aðrar vefsíður geta einnig notað upplýsingarnar. Wikidata er verkefni á vegum Wikimedia Germany, sem Wikimedia Foundation tekur við í mars 2013.

Wikidata er fjármögnuð með 1,3 milljóna evra fjárframlagi. Helmingurinn af þeirri upphæð kemur frá Allen Institute for Artificial Intelligence, stofnun Paul Allen's sem er einn af stofnendum Microsoft. Gordon og Betty Moore stofnunin og Google Inc leggja til fjórðung upphæðinar hvor.

Heimildir 
 Techies Team Up to Make Wikipedia Smarter, Shira Ovide, Digits, 30. mars, 2012
  Wikipedia’s Next Big Thing: Wikidata, A Machine-Readable, User-Editable Database Funded By Google, Paul Allen And Others, Techcrunch, 30. mars, 2012

Wiki
Vefsíður
Blóðdropinn

Blóðdropinn, hin íslensku glæpasagnaverðlaun, var afhentur í fyrsta sinn haustið 2007. Að verðlaununum stendur Hið íslenska glæpafélag. Verðlaunabókin er framlag Íslands til Glerlykilsins, norrænu glæpasagnaverðlaunanna.

Verðlaunahafar

Tilvísanir 
 Verðlaunahafar og tilnefningar

Íslensk bókmenntaverðlaun
Ólafur Þ. Stephensen

Ólafur Þ. Stephensen (fæddur 11. júní 1968) er íslenskur fjölmiðlamaður og fyrrverandi ritstjóri Fréttablaðsins. Hann hefur starfað við blaðamennsku og tengd störf frá 1987. Hann var ritstjóri Morgunblaðsins 2008 – 2009 og ritstýrði þar áður fríblaðinu 24 stundum.

Tilvísanir 

Morgunblaðið
Ritstjórar Morgunblaðsins
Valentína Tereshkova

Valentína Vladímírovna Teresjkova (rússneska: Валенти́на Влади́мировна Терешко́ва;) (f. 6. mars 1937) er sovéskur geimfari og fyrsta konan sem fór út í geiminn 16. júní 1963.

Rússneskir geimfarar
Áramótaskaup 2012

Áramótaskaupið 2012 var sýnt þann 31. desember 2012. Leikstjóri var Gunnar Björn Guðmundsson, en þetta var fjórða skaupið sem hann leikstýrði.

áramótaskaup
Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1994

Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1994 voru sveitarstjórnarkosningar haldnar árið 1994.

Niðurstöður eftir sveitarfélögum

Akranes 

Þessar bæjarstjórnarkosningar á Akranesi fóru fram 28. maí.

Akureyri 

Þessar bæjarstjórnarkosningar á Akureyri fóru fram 28. maí. Framsóknarflokkurinn vann töluvert á og fékk sína bestu útkomu í bæjarstjórnarkosningum á Akureyri.  Hrein stjórnarskipti urðu þegar Framsókn myndaði svo meirihluta með Alþýðuflokki. Jakob Björnsson, oddviti framsóknarmanna, var ráðinn bæjarstjóri og var það í fyrsta skipti sem sitjandi bæjarfulltrúi gegndi stöðu bæjarstjóra.. Sigfríður Þorsteinsdóttir var kjörin forseti bæjarstjórnar 1994-1996 og Þórarinn E. Sveinsson 1996-1998. Gísli Bragi Hjartarson var kjörinn formaður bæjarráðs. Björn Jósef Arnviðarson baðst lausnar árið 1996 þegar hann varð sýslumaður á Akureyri og tók Valgerður Hrólfsdóttir sæti hans í bæjarstjórn. Oddur Helgi Halldórsson tók sæti Guðmundar Stefánssonar í bæjarstjórn árið 1997, en fór í sérframboð í lok kjörtímabilsins og stofnaði Lista fólksins, sem hlaut hreinan meirihluta í kosningunum 2010.

Hafnarfjörður 

Sveitarstjórnarkosningarnar 1994 voru haldnar 28. maí.

Þessar bæjarstjórnarkosningar í Hafnarfirði fóru fram 28. maí.
Á kjörskrá voru 11.444.
Atkvæði greiddu 9984, þar af voru auðir og ógildir seðlar 158.
Þetta voru síðustu bæjarstjórnarkosningar í Hafnarfirði þar sem Alþýðubandalagið bauð fram lista
Alþýðuflokkurinn missti hreinan meirihluta sinn í þessum kosningum. Eftir meirihlutaviðræður, bæði við Alþýðuflokk og Sjálfstæðisflokk myndaði Alþýðubandalagið meirihluta með Sjálfstæðisflokknum. Magnús Jón Árnason var ráðinn bæjarstjóri og Ellert Borgar Þorvaldsson var kosinn forseti bæjarstjórnar.
Í júní 1995 slitnaði upp úr meirihlutasamstarfi Alþýðubandalagsins og Sjálfstæðisflokksins. Alþýðuflokkurinn myndaði þá nýjan meirihluta ásamt tveimur af fjórum bæjarfulltrúum Sjálfstæðisflokksins: Jóhanni G. Bergþórssyni og Ellerti Borgari Þorvaldssyni.
Ingvar Viktorsson var ráðinn bæjarstjóri og Ellert Borgar Þorvaldsson var kosinn forseti bæjarstjórnar.. Þessi meirihluti hélst til loka kjörtímabilsins.

Hrísey 

Þessar hreppsnefndarkosningar í Hrísey fóru fram 28. maí.

Húsavík 

Þessar bæjarstjórnarkosningar á Húsavík fóru fram 28. maí.

Kópavogur  

Þessar bæjarstjórnarkosningar í Kópavogi fóru fram 28. maí 1994. B-listi og D-listi héldu áfram samstarfi, Sigurður Geirdal bæjarfulltrúi Framsóknarflokksins gegndi áfram embætti bæjarstjóra.

Reykjavík 

Þessar Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík fóru fram 28. maí. R-listinn, sameiginlegt framboð Alþýðuflokks, Alþýðubandalags, Frasmóknarflokks og Kvennalista bauð fram og náði meirihluta.

Seltjarnarnes 

Þessar bæjarstjórnarkosningar á Seltjarnarnesi fóru fram 28. maí 1994. Sjálfstæðismenn héldu meirihluta sínum en Neslisti Bæjarmálafélags Seltjarnarness saxaði talsvert á forskotið.

Heimildir

Tengt efni
Kosningasaga

Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi
1994
Danuta Siedzikówna

Danuta Helena Siedzikówna (fædd 3. september 1928 í Guszczewina, dáin 28. ágúst 1946 í Gdańsk) var pólskur hjúkrunarfræðingur í Armia Krajowa.

Tenglar 
 Polonia Restituta 
 Danuta Siedzikówna 

Siedzikówna, Danuta
Rannsóknarréttur

Rannsóknarréttur er heiti á ýmsum stofnunum innan kaþólsku kirkjunnar sem rannsökuðu brot gegn kirkjurétti, einkum villutrú, frá miðöldum til 19. aldar. Fyrstu rannsóknarréttirnir voru biskupsréttir sem settir voru upp í Suður-Frakklandi 1184 til að berjast gegn kaþarisma. Nokkrum áratugum síðar fékk dóminíkanareglan það hlutverk að sjá um slíkar rannsóknir. Rannsóknarréttir dæmdu ekki hina seku eða sáu um refsingar, heldu létu fanga sína í hendur á veraldlegum yfirvöldum sem sáu um útfærslu refsinganna, oftast þó samkvæmt fyrirmælum kirkjunnar. 

Rannsóknarréttirnir voru oft pólitískt valdatæki og athafnasvið þeirra var breitt. Auk þess að rannsaka villutrú, tengdust þeir gyðingaofsóknum, nornaveiðum og undirokun frumbyggja í nýlendum Spánverja og Portúgala. Meðal aðferða sem þeir notuðu voru pyntingar. Hinir seku voru látnir ganga opinbera iðrunargöngu (autodafé) áður en þeir voru teknir af lífi. 

Rannsóknarréttur á einkum við fjórar aðskildar stofnanir: Rannsóknarréttur miðalda var virkur frá 1184 til 16. aldar og taldi einkum rannsóknarrétti biskupa og dóminíkanareglunnar; spænski rannsóknarrétturinn starfaði frá 1478 til 1834 og heyrði í reynd undir Spánarkonung; portúgalski rannsóknarrétturinn starfaði frá 1536 til 1821 og heyrði á sama hátt undir konung Portúgals; rómverski rannsóknarrétturinn starfaði frá 1542 til um 1860 og heyrði undir páfa.

Kaþólska kirkjan
Gagnsiðbótin