alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Herðubreið

Herðubreið er 1686 metra hátt móbergsfjall norðan Vatnajökuls innan Vatnajökulsþjóðgarðs. Hún er í Ódáðahrauni og er oft nefnd „Drottning íslenskra fjalla“ vegna þess hve mörgum finnst hún formfögur. Fjallið myndaðist við eldgos undir jökli. Á toppi þess eru hraunlög og hefur gosið því náð upp úr jöklinum. Slík fjöll, þ.e.a.s. móbergsfjöll með hraunlögum að ofan, kallast stapar. Herðubreið var valin þjóðarfjall Íslendinga í kosningu árið 2002.

Fyrst var gengið á Herðubreið með vissu árið 1908 en fram að því hafði hún verið talin ógeng. Það gerðu Sigurður Sumarliðason og þýski jarðfræðingurinn Dr. Hans Reck í ágúst það ár nánar tiltekið 13. ágúst 1908.  Þann 21. apríl 2009, 101 ári seinna, fór Björn Böðvarsson vélsleðakappi úr Mývatnssveit á topp Herðubreiðar á vélknúnu ökutæki fyrstur manna, er hann náði toppnum á vélsleða sínum.

Tengt efni 
 Askja
 Herðubreiðarlindir
 Snæfell

Heimild 
 

Fjöll á Íslandi
Eldstöðvakerfi á Íslandi
Stapar
Vatnajökulsþjóðgarður
Móberg

Móberg er bergtegund, sem verður til við gos undir jökli eða vatni þar sem gosopið er nálægt eða rétt undir yfirborðinu, öfugt við bólstraberg, sem myndast djúpt undir vatni. Rétt undir yfirborðinu er þrýstingurinn ekki nægur til að halda kvikunni niðri heldur brýst hún upp á yfirborðið í gufusprengingum og verður að gosösku, sem er glersalli. Oft hefjast neðansjávargos eða gos undir jökli með bólstrabergsmyndun ef gosopið er á nægilegu dýpi en þegar á líður grynnkast á opinu og gufusprengingar hefjast með samfarandi gjóskumyndun. Í móberginu má gjarnan finna bólstrabergsbrot eða framandsteina, sem kvikan hefur hrifið með sér á leið upp á yfirborðið. Ef gosopið kemst upp úr vatninu, þannig að gufuspreningum lýkur, hefst hraunrennsli og myndast þá stapar með hraunlagi ofan á móbergsmynduninni.

Móberg er algengt á Íslandi þar sem farið hefur saman eldvirkni og langvinnar jöklanir á kuldaskeiðum ísaldar. Oft má finna hraunhettur efst á móbergsfjöllum, en þær eru, eins og fyrr segir, til marks um að eldgosið hafi náð upp úr vatninu eða jöklinum þannig að hraun hafi byrjað að renna. Þannig má áætla þykkt ísaldarjökulsins út frá hæð hraunlaga í stöpum mynduðum á kuldaskeiðum ísaldar.

Myndun móbergs 
Móberg verður til þegar ný gosaska hleðst upp við eldstöð og þjappast saman. Vatn gengur svo í samband við öskuna og hún ummyndast og límist saman í fast móberg, sem tekur oft á sig rauðleitan blæ. Ummyndun gosösku á sér stað við jarðhita og gerist hratt og auðveldlega við tiltölulega lágan hita. Í rannsóknum á Surtseyjargosinu kom í ljós að í 80-100 °C heitum borholum hafði gosaska ummyndast í hart móberg á aðeins einu til tveimur árum en jafnvel enn hraðar við hærri hita . Ummyndunin verður þannig að ýmsar katjónir losna úr gosglerinu, svo sem kísill, ál, kalsín, natrín og magnesín, en í stað þeirra gengur vatn inn í glerið og járnið í því oxast úr tvígildu járni yfir í þrígilt járn. Járnið gefur móberginu rauðan blæ en katjónirnar, sem gengu úr gosglerinu, mynda holufyllingar, sem límir glerið saman í hart móberg.

Steinn Íslands 
Haraldur Sigurðsson eldfjallafræðingur hefur stungið upp á því að ef einhver bergtegund sé „steinn Íslands“, þá sé það móberg. Það sé vegna þess hvað það er algengt á Íslandi en sjaldgæft annars staðar.

Heimildir

Tenglar 
 Móbergið á Íslandi; grein í Eimreiðinni 1900

Bergtegundir

ko:응회암#용결응회암
747

Árið 747 (DCCXLVII í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd
 2. apríl - Karlamagnús eða Karl mikli Frankakonungur (d. 814).

Dáin 

747
741-750
814

Árið 814 (DCCCXIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

Fædd

Dáin

Erlendis

Fædd

Dáin
 28. janúar - Karlamagnús Frankakonungur (f. 747).

814
811-820
771

Árið 771 (DCCLXXI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

Fædd

Dáin

Erlendis 
 Karlóman deyr og Karlamagnús verður þar með konungur alls Frankaveldisins.

Fædd

Dáin
 4. desember - Karlóman, konungur Ástrasíu (f. 751).

771
771-780
843

Árið 843 (DCCCXLIII í rómverskum tölum)

Atburðir 

 Með Verdun-samningnum er Frankaveldi skipt milli þriggja sona Lúðvíks guðhrædda.
 Konungsríkið Skotland verður til þegar Kenneth MacAlpin verður konungur yfir sameinuðum konungsríkjum Skota og Pikta.

Fædd

Dáin 

843
841-850
Þjóðsögur Jóns Árnasonar

Þjóðsögur Jóns Árnasonar var heildarsafn þjóðsagna sem Jón Árnason (1819-1888) safnaði saman. Hluti þeirra var gefinn út í tveimur bindum í Leipzig 1862 og 1864 undir heitinu Íslenzkar þjóðsögur og æfintýri, heildarsafnið var síðar gefið út í sex bindum í Reykjavík á árunum 1954-1961.

Þjóðernisvakning 19. aldar hafði meðal annars í för með sér áhuga á þeim frásögnum sem gengu mann fram af manni og enginn vissi höfund að og var farið að kalla þjóðsögur. Margir leikmenn og fræðimenn um alla Evrópu hófu að safna saman sögum, hver í sínu heimalandi. Áhrifamesta safnið var án efa safn þýsku bræðrana Grimm sem gáfu út Grimms ævintýri á árunum 1812-1815.

Jón Árnason heimiliskennari, síðar bókavörður og biskupsritari var einn ötulasti safnari íslenskra þjóðsagna. Hann gaf út hluta af því sem hann safnaði í tveimur bindum í Leipzig 1862 og 1864 undir heitinu Íslenzkar þjóðsögur og æfintýri. Vöktu þær mikla athygli og höfðu mikil áhrif á þjóðarímynd og sjálfstæðisviðleitni Íslendinga næstu hundrað árin.

Tengt efni 
 Hluti af Þjóðsögum Jóns Árnasonar - af Snerpu.is
 Að safna sögum: nokkrar pælingar út frá þjóðsagnasöfnun á 19. öld; af Kistunni.is
 
 
 Ósegjanlegur fengur, segir þjóðskjalavörður; frétt í Morgunblaðinu 1971 
 Skrattinn og sköpunarsagan; grein í Sunnudagsfylgiriti Þjóðviljans 1939

Íslenskar þjóðsögur
200.000 naglbítar

200.000 naglbítar er íslensk rokkhljómsveit. Hún var stofnuð á Akureyri 1993 undir nafninu Gleðitríóið Ásar. Nafninu var seinna breytt í Ask Yggdrasils en árið 1995 keppti hljómsveitin í Músíktilraunum undir núverandi nafni þar sem hún lenti í 3. sæti.

Útgefið efni

Breiðskífur 
 Neóndýrin (1998)
 Vögguvísur fyrir skuggaprins (2000)
 Hjartagull (2003)

Smáskífur 
 Sól gleypir sær (2003)

Heimildir 

Íslenskar hljómsveitir
Mezzoforte

Mezzoforte er bræðingshljómsveit sem var stofnuð árið 1977. Stofnendur Mezzoforte voru Eyþór Gunnarsson (píanó/hljómborð), Friðrik Karlsson (gítar), Jóhann Ásmundsson (bassa) og Gunnlaugur Briem (trommur). 

Einhverjar mannabreytingar hafa verið á þeim árum sem hljómsveitin hefur verið starfandi. Meðal annars var saxófónleikarinn Kristinn Svavarsson meðlimur sveitarinnar frá 1982 til 1985 en saxófónleikarinn Óskar Guðjónsson gekk í sveitina um miðjan 10. áratuginn.

Smáskífan Garden Party náði árið 1983 miklum vinsældum í Evrópu og komst ofarlega á ýmsa vinsældarlista. Alþjóðlegar vinsældir hljómsveitarinnar voru miklar upp úr því.

Heimildir 

 

Íslenskar hljómsveitir
840

Árið 840 (DCCCXL í rómverskum tölum)

Atburðir 

 Eftir lát Lúðvíks guðhrædda berjast synir hans þrír, Lóþar, Karl sköllótti og Lúðvík þýski, um völdin þegar Lóþar hyggst taka við keisaratigninni af föður sínum sem elsti sonur.

Fædd

Dáin 
 Lúðvík guðhræddi Frankakonungur (f. 778).

840
831-840
778

Árið 778 (DCCLXXVIII í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd 
 Lúðvík guðhræddi Frankakonungur (d. 840).

Dáin 

778
771-780
751

Árið 751 (DCCLI í rómverskum tölum)

Atburðir 

 Pípinn stutti er kjörinn konungur Franka, fyrstur Karlunga, og síðasti Mervíkingurinn, Hildiríkur III er settur í klaustur.

Fædd

Dáin 

751
751-760
7. öldin

7. öldin er tímabilið frá byrjun ársins 601 til enda ársins 700.

Ár 7. aldar 

7. öldin
6. öldin

6. öldin er tímabilið frá byrjun ársins 501 til enda ársins 600.

Ár og áratugir 6. aldar 

6. öldin
5. öldin

5. öldin er tímabilið frá byrjun ársins 401 til enda ársins 500.

Ár 5. aldar 

5. öldin
4. öldin

4. öldin er tímabilið frá byrjun ársins 301 til enda ársins 400.

Ár 4. aldar 

4. öldin
3. öldin

3. öldin er tímabilið frá byrjun ársins 201 til enda ársins 300.

Ár 3. aldar 

3. öldin
2. öldin

2. öldin er tímabilið frá byrjun ársins 101 til enda ársins 200.

Ár 2. aldar 

2. öldin
1. öldin

1. öldin er tímabilið frá byrjun ársins 1 til enda ársins 100.

Ár 1. aldar 

1. öldin
1106

Árið 1106 (MCVI í rómverskum tölum)

Atburðir 

 29. apríl - Biskupsstóll var settur á Hólum í Hjaltadal. Jón Ögmundsson var kjörinn fyrsti Hólabiskupinn og var hann vígður í Lundi eftir för hans til páfans í Róm.

Fædd

Dáin 

1106
1101-1110
732

Árið 732 (DCCXXXII í rómverskum tölum)

Atburðir 

 10. október - Orrustan við Tours, nærri Poitiers, þar sem Karl hamar og Frankar stöðva framsókn Mára inn í Evrópu.

Fædd

Dáin 

732
731-740
1547

Árið 1547 (MDXLVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Vor - Ormur Sturluson varð lögmaður norðan og vestan.
 Haust - Gissur Einarsson biskup lét taka niður krossinn helga í Kaldaðarnesi og taka af honum gull og gersemar sem fólk hafði borið á hann.
 Bjarnanesreið síðari.

Fædd
 30. september - Halldóra Árnadóttir, biskupsfrú á Hólum, kona Guðbrands Þorlákssonar (d. 1585).

Dáin

Erlendis 
 28. janúar - Játvarður 6. varð konungur Englands.
 31. mars - Hinrik 2. varð konungur Frakklands.
 Apríl - Katrín Parr, ekkja Hinriks 8. Englandskonungs, giftist leynilega Thomas Seymour, innan við þremur mánuðum eftir lát konungs.
 Ívan grimmi stórfursti Moskóvíta tekur sér fyrstur titilinn tsar yfir Rússlandi. 

Fædd
 21. febrúar - Claude, hertogaynja af Lorraine, kona Karls 3. hertoga (d. 1575).
 29. september - Miguel de Cervantes, spænskur rithöfundur, skáld og leikskáld (d. 1616).

Dáin
 28. janúar - Hinrik 8. Englandskonungur (f. 1491).
 31. mars - Frans 1. Frakkakonungur (f. 1494).
 2. desember - Hernán Cortés, spænskur landvinningamaður (f. 1485).

1547
1541-1550
1548

Árið 1548 (MDXLVIII í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 
 24. mars - Gissur Einarsson Skálholtsbiskup (f. 1512)

1548
1541-1550
1543

Árið 1543 (MDXLIII í rómverskum tölum)

Atburðir 

 Maí - Nikulás Kóperníkus gefur út ritið De revolutionibus orbium coelestium þar sem hann setur fram sólmiðjukenningu sína.

Fædd

Dáin 

1543
1541-1550
1552

Árið 1552 (MDLII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Mikill kulda- og fellivetur, kallaður Harðivetur. Hafís fyrir Suðurlandi.
 Ólafur Hjaltason varð fyrsti lútherski biskupinn á Hólum.
 Poul Huitfeldt sendur til Íslands, meðal annars til að koma á fót skólum í Skálholti og á Hólum.
 Lárentíus varð fyrsti skólameistari Hólaskóla.
 Ólafur danski varð fyrsti skólameistari Skálholtsskóla.
 Síðustu klaustrin á Íslandi voru lögð niður.
 Kristján 3. Danakonungur seldi borgarstjórninni í Kaupmannahöfn Vestmannaeyjar á leigu.
 Jarðskjálfti á Suðurlandi.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 9. febrúar - Landvinningamaðurinn Pedro de Valdivia stofnaði borgina Valdivia í Chile.
 24. febrúar - Hansasambandið missti verslunarleyfi sitt í Englandi.
 22. ágúst - Gústaf Vasa Svíakonungur giftist þriðju konu sinni, Katarinu Stenbock. Hann var 40 árum eldri og sænskir klerkar mótmæltu hjónabandinu, bæði vegna aldursmunarins og ekki síður vegna þess að Katarina var systurdóttir annarrar konu konungsins.
 September - Ungverjum tókst að verja borgina Eger fyrir umsátri Tyrkja.

Fædd
 18. júlí - Rúdolf 2., keisari hins Heilaga rómverska ríkis, konungur Ungverjalands og Bæheims og erkihertogi af Austurríki (d. 1612).
 24. ágúst - Lavinia Fontana, ítalskur listmálari (d. 1614).
 17. september - Páll 5. páfi (d. 1621).
 22. september - Vasilíj Sjúiskíj, Rússakeisari (d. 1612).
 6. október - Matteo Ricci, ítalskur trúboði (d. 1610).
 7. október - Sir Walter Raleigh, breskur landkönnuður (d. 1618).
 Hans von Aachen, hollenskur listmálari (d. 1615).
 Edmund Spenser, enskt skáld (d. 1599).

Dáin
 22. janúar - Edward Seymour, hertogi af Somerset, enskur stjórnmálamaður (f. 1509).
 2. desember - Francisco Xavier, spænskur jesúítaprestur og trúboði (1506).
 20. desember - Katharina von Bora, eiginkona Marteins Lúthers (f. 1499).

1552
1551-1560
1553

Árið 1553 (MDLIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Eggert Hannesson lætur af hirðstjórn en verður lögmaður sunnan og austan.
 Kristján 1. Danakonungur, Hinrik erkibiskup í Niðarósi og Marcellus Skálholtsbiskup sendu harðorð bréf til landsins um þá sem rændu kirkjur eigum sínum en þar var einkum átt við Björn Þorleifsson.
 Ormur Sturluson og Erlendur Þorvarðarson voru settir úr lögmannsembætti fyrir ýmsar sakir.

Fædd

Dáin

Erlendis 

 10. júlí - Lafði Jane Grey var Englandsdrottning í níu daga.
 18. júlí - María, dóttir Hinriks VIII og Katrínar af Aragon, lýst drottning Englands og Írlands. Lafði Jane Grey sagði af sér.
 22. ágúst - Hertoginn af Norðymbralandi, helsti stuðningsmaður Lafði Jane Grey, tekinn af lífi.
 September - Enskir mótmælendabiskupar handteknir og kaþólskir biskupar settir aftur í embætti.
 27. október - Kalvínistar brenndu Miguel Serveto sem trúvilling í Genf.
 Fyrsta tilraun til að sigla Norðausturleiðina (norður fyrir Rússland). Sir Hugh Willoughby og menn hans fórust í ferðinni.

Fædd
 14. maí - Margrét af Valois, Frakklandsdrottning, kona Hinriks 4. (d. 1615).
 23. nóvember - Prospero Alpini, ítalskur lækninr og grasafræðingur (d. 1617).
 13. desember - Hinrik 4. Frakkakonungur (d. 1610).

Dáin
 9. apríl - François Rabelais, rithöfundur og læknir (f. um 1494)
 17. apríl - Pedro de Valdivia, spænskur landvinningamaður (f. 1497).
 6. júlí - Játvarður 6. Englandskonungur (f. 1537). 
 22. ágúst - John Dudley, hertogi af Norðymbralandi, hálshöggvinn (f. 1502).
 16. október - Lucas Cranach eldri, þýskur málari (f. 1472).
 27. október - Michael Servetus, spænskur guðfræðingur, brenndur á báli (f. 1511).

1553
1551-1560
1583

Árið 1583 (MDLXXXIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Tuttugu og fimm menn drukknuðu af tveimur skipum við Þórkötlustaði í Grindavík.
 Sagnir um neðansjávareldgos við Reykjanesskaga, suð-suðaustur af Eldey. Það á að hafa myndað eyjar sem kölluðust Gígeyjar og eru þær sýndar á Íslandskorti Guðbrandar Þorlákssonar.
 Englendingar gerðu samning við Dani um að versla ekki við Íslendinga og veiða aðeins á tilteknum svæðum með tilskildum leyfum. 
 Gísli Guðbrandsson varð skólameistari í Skálholtsskóla.

Fædd
 Gísli Hákonarson, lögmaður í Bræðratungu (d. 1631).

Dáin
 Eggert Hannesson hirðstjóri dó í Hamborg (f. um 1515).

Erlendis 
 1. janúar - Þýskaland og Sviss tóku upp gregoríska tímatalið.
 Nýfundnaland var lýst ensk nýlenda.
 Fyrstu leikreglurnar í knattspyrnu voru samþykktar á Englandi.
 Markaði komið á fót við hinn konunglega dýragarð (veiðiskóg) norðan Kaupmannahafnar. Upp úr honum þróaðist skemmtigarðurinn Dyrehavsbakken.

Fædd
 10. apríl - Hugo Grotius, hollenskur lögfræðingur (d. 1645).
 16. júní - Axel Oxenstierna, sænskur stjórnmálamaður (d. 1654).
 24. september - Albrecht von Wallenstein, tékkneskur hershöfðingi (d. 1634).
 25. desember - Orlando Gibbons, enskt tónskáld (d. 1625).

Dáin
 18. mars - Magnús, konungur Líflands og hertogi af Holtsetalandi, sonur Kristjáns 3. Danakonungs (f. 1540).
 16. september - Katrín Jagellon, drottning Svíþjóðar, kona Jóhanns 3. Svíakonungs (f. 1526).

1583
1581-1590
1557

Árið 1557 (MDLVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Marteinn Einarsson Skálholtsbiskup sagði af sér embætti og gerðist prestur á Staðarstað.
 Gísli Jónsson var kosinn biskup í Skálholti (vígður 1558).
 Hans Lollich varð skólameistari í Skálholtsskóla.

Fædd

Dáin

Erlendis 

 Stríð hófst milli Rússa og Pólverja.
 Portúgalir settu upp verslunarstöð á Macao.

Fædd
 24. febrúar - Matthías keisari hins Heilaga rómverska ríkis (d. 1619).

Dáin
 1. september - Jacques Cartier, landkönnuður (f. 1491).
 16. júlí - Anne af Cleves, fjórða kona Hinriks 8. (f. 1515).
 1. ágúst - Olaus Magnus, sænskur prestur og sagnaritari (f. 1490).
 Sebastian Cabot, ítalskur landkönnuður (f. 1490).

1557
1551-1560
1558

Árið 1558 (MDLVIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 2. janúar - Staðarhóls-Páll Jónsson giftist Helgu Aradóttur.
 Gísli Jónsson varð biskup í Skálholti.
 Orðið „íslenska“ sem heiti á tungumálinu birtist á prenti í fyrsta skipti.

Fædd
 Jón Guðmundsson, prestur í Hítardal (d. 1634).

Dáin
 Þorleifur Pálsson, lögmaður norðan og vestan.

Erlendis 
 7. janúar - Frakkar yfirtóku Calais, síðasta yfirráðasvæði Breta á meginlandi Evrópu.
 24. apríl - María Skotadrottning giftist Frans 2. Frakkakonungi.
 17. nóvember - Elísabet 1. tók við konungdómi í Englandi og Írlandi eftir hálfsystur sína. Elísabetartímabilið hóst í Englandi.
 Tóbak var flutt til Frakklands í fyrsta skipti.

Fædd
 12. október - Maximilian 3. erkihertogi af Austurríki (d.1618).

Dáin
 25. febrúar - Elinóra af Austurríki, drottning Portúgals og síðar Frakklands (f. 1498).
 15. apríl - Roxelana, eiginkona Súleimans mikla Tyrkjasoldáns (f. um 1500).
 21. september - Karl 5. keisari hins Heilaga rómverska ríkis (f. 1500).
 17. nóvember - María 1. Englandsdrottning (f. 1516).

1558
1551-1560
1575

Árið 1575 (MDLXXV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Gísli Jónsson Skálholtsbiskup vék þremur prestum úr embætti fyrir að vera of pápískir í hugsun eða óduglegir.

Fædd

Dáin
 Erlendur Þorvarðarson, lögmaður. 
 Ormur Sturluson, lögmaður og klausturhaldari (f. um 1516).

Erlendis 
 13. febrúar - Hinrik 3. Frakkakonungur krýndur í Reims. 
 16. desember - Jarðskjálfti í Valdivia, Chile.
 Stefán Báthory verður konungur Póllands.
 Vilhjálmur 1. af Orange stofnaði Leiden-háskóla.
 Abraham Ortelius varð landfræðingur Filippusar 2. Spánarkonungs.
 Feneyingar stráfalla í plágunnni.
 Elísabet 1. Englandsdrottning veitir tveimur mönnum einkarétt á að prenta nótur.

Fædd
 26. apríl - Maria de'Medici, drottning Frakklands, kona Hinriks 4. (d. 1642).

Dáin
 24. október - Peder Oxe, danskur stjórnmálamaður (f. 1520). Með honum dó ein helsta aðalsætt Danmerkur út.
 21. febrúar - Claude, hertogaynja af Lorraine, kona Karls 3. hertoga (f. 1547).

1575
1571-1580
1576

Árið 1576 (MDLXXVI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Fyrsta íslenska almanakið prentað framan við Bænabók Guðbrands biskups á Hólar.
 Katekismus eða barnalærdómsbók eftir Pétur Palladius Sjálandsbiskup prentað í Hólaprentsmiðju.
 Þórunn Jónsdóttir á Grund (f. um 1511), dóttir Jóns Arasonar, trúlofaðist ungum presti, Jóni Þórðarsyni á Myrká. Óljóst er hvort þau giftust en hann hefur þá orðið fjórði maður hennar.
 Stefán Gunnarsson varð skólameistari í Skálholtsskóla.
 Bjarni Gamalíelsson varð skólameistari í Hólaskóla.

Fædd

Dáin
 7. október - Marteinn Einarsson, prestur á Staðastað og áður biskup í Skálholti.

Erlendis 
 22. október - Mikill hluti af Haarlem í Hollandi brennur. Eldurinn hófst í brugghúsinu het Ankertje og læsti sig í næstu hús. Um 500 byggingar eyðilögðust. 
 2. nóvember - Rúdolf 2. varð keisari hins Heilaga rómverska ríkis.
 Friðrik 2. Danakonungur gerði Tycho Brahe að lénsherra á eynni Hveðn og veitti honum tekjur til uppihalds og rannsókna sem samsvöruðu um einu prósenti af fjárlögum danska ríkisins.

Fædd
 John Marston, enskt leikskáld (d. 1634).
 Stefano Maderno, ítalskur myndhöggvari (d. 1636).

Dáin
 27. ágúst - Titian, ítalskur listmálari (f. um 1489).
 21. september - Girolamo Cardano, ítalskur stærðfræðingur (f. 1501).
 12. október - Maxímilían 2., keisari hins Heilaga rómverska ríkis (f. 1527).

1576
1571-1580
1577

Árið 1577 (MDLXXVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Lögrétta á Alþingi flutt úr Kagahólma á Þingvöllum og í búðatóft sem kennd var við Þorgeir Ljósvetningagoða, þar sem hún var upp frá því.

Fædd
 Bjarni Jónsson Borgfirðingaskáld.

Dáin

Erlendis 
 13. desember - Francis Drake lagði upp í hnattferð sem lauk 1580.
 Halastjarna sem kölluð hefur verið Halastjarnan mikla 1577 fór nálægt Jörðu og fylgdust vísindamenn og áhugamenn um alla Evrópu með henni. Þekktastur þeirra var Tycho Brahe, sem gerði miklar mælingar á ferli hennar og setti í framhaldi af því fram kenningar um feril halastjarna.
 Listmálarinn El Greco flutti til Spánar og bjó þar til dauðadags.

Fædd
 12. apríl - Kristján 4. Danakonungur (d. 1648).
 28. júní - Peter Paul Rubens, flæmskur listmálari (d. 1640).
 25. nóvember - Piet Heyn, hollenskur sjóliðsforingi og sjóræningi (d. 1629).

Dáin
 26. febrúar - Eiríkur 14., áður Svíakonungur (f. 1533).

1577
1571-1580
1585

Árið 1585 (MDLXXXV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Guðbrandur Þorláksson lét gera Íslandskort.
 Guðbrandsbiblía prentuð og gefin út á Hólum. Útgáfuár hennar er raunar skráð 1584 en fyrstu eintökin munu ekki hafa verið tilbúin fyrr en 1585.
 Jón Guðmundsson varð skólameistari í Skálholtsskóla.

Fædd

Dáin
 30. september - Halldóra Árnadóttir biskupsfrú, kona Guðbrands Þorlákssonar (f. 1547)

Erlendis 
 12. janúar - Holland tók upp gregoríska tímatalið.
 24. apríl - Sixtus V (Felice Peretti) var kjörinn páfi.
 England hóf þátttöku í Áttatíu ára stríðinu.
 Sixtus V páfi fordæmdi stjörnuspeki.
 Fyrsta skráða sendingin af súkkulaði barst til Evrópu frá Nýja heiminum.

Fædd
 27. janúar - Hendrik Avercamp, hollenskur listmálari (d. 1634).
 17. maí - Peter Melander, þýskur herforingi í Þrjátíu ára stríðinu (d. 1648).
 9. september - Richelieu kardínáli, franskur stjórnmálamaður (d. 1642).
 9. október - Heinrich Schütz, þýskt tónskáld (d. 1672).

Dáin
 10. apríl - Gregoríus XIII páfi (f. 1502).

1585
1581-1590
1586

Árið 1586 (MDLXXXVI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Oddur Einarsson varð skólameistari í Hólaskóla.
 Skansinn reistur í Vestmannaeyjum að boði Friðriks 2. Danakonungs.
 Þetta ár voru skip Danakonungs í Vestmannaeyjum þessi: 5 tólfæringar, 8 teinæringar, 1 áttæringur og 2 sexæringar. Bátar eyjarskeggja sjálfra voru fáir og litlir.

Fædd
 Halldór Jónsson hertekni, lögréttumaður á Hvaleyri við Hafnarfjörð (d. 1648).

Dáin

Opinberar aftökur 
 Hjálmar Sveinsson, 25 ára, hengdur í Árnessýslu, fyrir þjófnað.

Erlendis 
 20.-21. september - Fjórtán menn teknir af lífi í London fyrir þátttöku í Babington-samsærinu en áform þeirra hafði verið að myrða Elísabetu drottningu og koma Maríu Stúart til valda.
 Óbeliskan (steinsúlan) á Péturstorginu í Róm reist þar. Hún hafði verið flutt til Rómar frá Egyptalandi á tímum Ágústusar keisara.
 Færeyingurinn Magnús Heinason sigldi að ströndum Grænlands en sá þar hvergi merki um mannvist.

Fædd
 17. apríl (skírður) - John Ford, enskt skáld og leikskáld (d. um 1639).

Dáin
 25. janúar - Lucas Cranach yngri, þýskur listmálari (f. 1515).
 17. október - Sir Philip Sidney, enskt skáld, hirðmaður og hermaður (f. 1554).
 12. desember - Stefán Batory, konungur Póllands (f. 1533).

Tilvísanir 

1586
1581-1590
1587

Árið 1587 (MDLXXXVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Gísli Jónsson biskup fékk konung til að leggja 32 jarðir til styrktar prestum í fátækustu brauðum landsins.
 Gísli Skálholtsbiskup fór í Kaldaðarnes, lét taka krossinn helga sem þar var niður, flytja hann í Skálholt og brjóta hann. Þegar biskup veiktist og lést skömmu síðar kenndi almenningur krossbrotinu um.
 Ný lög sett um stofnun og slit hjúskapar þar sem meðal annars var tekið á „óvissu og óskikkanlegheitum í hjúskaparmálum“.
 Björn Sturluson skáld og smiður á Þórkötlustöðum í Grindavík og Helgi Úlfhéðinsson tengdafaðir hans drápu Ingimund Hákonarson á Stað í Grindavík.

Fædd

Dáin
 4. júní - Árni Gíslason sýslumaður á Hlíðarenda (f. um 1520). 
 3. september - Gísli Jónsson Skálholtsbiskup (f. um 1515).
 Tómas Eiríksson, prestur og síðasti ábóti í Munkaþverárklaustri.

Erlendis 
 8. febrúar - María Stúart Skotadrottning var hálshöggvin í Fotheringhay-kastala í Englandi fyrir meinta þátttöku í morðtilræði gegn frænku sinni, Elísabetu 1..
 Boris Godúnov kom á vistarbandi rússneskra bænda.
 Sigmundur 3. Vasa var kjörinn konungur Póllands.
 Francis Drake réðist á spænska flotann í höfninni í Cadiz.
 Walter Raleigh kom á fót fyrstu ensku byggðinni í Ameríku.

Fædd
 5. apríl - Thomas Hobbes, enskur heimspekingur (d. 1679).
 8. maí - Viktor Amadeus 1., hertogi af Savoja (d. 1637).

Dáin
 8. febrúar - María Stúart Skotadrottning (f. 1542).

1587
1581-1590