alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Gálgahraun

Gálgahraun er sérstæð hraunspilda á Álftanesi, nyrst í Garðahrauni við botni Lambhúsatjarnar. Hraunið er komið úr Búrfelli ofan Hafnarfjarðar. Það er hluti af miklu hrauni sem þaðan rann fyrir um 8000 árum og nefnist einu nafni Búrfellshraun. Aðrir hlutar hraunsins eru t.d. Garðahraun og Hafnarfjarðarhraun. Gálgahraun er kennt við háan, klofinn hraundranga, Gálgaklett, þar sem sakamenn voru hengdir og dysjaðir. Þar var refsingarstaður þingsins í Kópavogi. Umboðsmaður Danakóngs á Bessastöðum hafði refsingarstaðinn svo til í túnjaðrinum hjá sér. 

Gálgahraun er mjög sérstakt útlits, bæði úfið og hrikalegt. Talið er að glóandi hraunstraumur hafi runnið út á mýrlendi sem þarna hefur verið, suður af Lambhúsatjörn, og vatnsgufurnar hafi sprengt það allt sundur, gert í það gíga og stórar gjár, en hrúgað upp röðlum og klettum á öðrum stöðum. Í Gálgahrauni leynist að minnsta kosti einn hellir. 

Jóhannes Kjarval málaði fleiri tugi málverka út í Gálgahrauni og eru sum þeirra talin með helstu meistaraverkum hans.

Í október 2013 stóðu Hraunvinir, sem er félagsskapur sem er á móti lagningu vegar gegum suðurenda hraunsins, fyrir mótmælum og lögðust fyrir vinnuvélar til að hindra framgang verkefnisins. Þann 21. október fóru fram stórfeldar handtökur á mótmælendum. Einn af þeim sem handtekinn var var Ómar Ragnarsson, skemmtikraftur og fréttamaður. 

Á Gálgakletti í Gálgahrauni vex sjaldgæf fléttutegund sem nefnist gálgaskegg eftir eina þekkta fundarstað hennar á Íslandi. Gálgaskegg er á válista sem tegund í bráðri útrýmingarhættu á Íslandi.

Eitt og annað 
 Í byrjun áttunda áratugarins tók Ferðafélag Íslands að bjóða upp á gönguferðir um Gálgahraun. 
 Útivistassvæði voru á sínum tíma fyrirhuguð í Engidal, við íþróttasvæðið í Víðistaðadal, Gálgahraun norðan Álftanesvegar og hraunið og strandlengjan við Brúsastaði.
 Eysteinn Jónsson sagði eitt sinn í viðtali: Þá eru einstök minni svæði, sem mjög mikil ástæða væri til að sinna. Ég vil sérstaklega i þvi sambandi nefna Gálgahraun, einkum norðurhluta þess, og ströndina við Lambhúsatjörn og Arnarnesvog.

Tilvísanir

Tenglar 
 „Gálgahraun, friðlýsing“; af vef Umhverfisráðuneytisins
 „Auglýsing um friðlýsingu Gálgahrauns í Garðabæ“; pdf-skjal
 „Í Gálgahrauni“; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1952
 „Gönguför í Gálgakletta“; grein í Melkorku 1954
 „Ævintýri handan vegar“; grein í Tímanum 1977
 „Einstök náttúruperla eyðilögð?“; grein í Morgunblaðinu 2009
 „Gálgahraun er ekki Gálgahraun og málið dautt?“; blogg Ómars Ragnarssonar 

Hraun á Íslandi
Álftanes
Momoiro Clover Z

er japansk stúlknahljómsveit sem stofnuð var í Tókýó árið 2008. Momoiro Clover Z er skipuð fimm söngkonum. Í upphafi hét það Momoiro Clover en var endurnefnt Momoiro Clover Z eftir að Akari Hayami hætti í hljómsveitinni í apríl 2011. Þeir hafa notið vinsælda í Japan.

Saga 
Momoiro Clover Z var stofnuð í Tókýó árið 2008 af Stardust Promotion. Akari Hayami hætti í hljómsveitinni í apríl 2011 og hljómsveitin var endurnefnt Momoiro Clover Z. Í júlí 2011 gaf hljómsveitin út sína fyrstu breiðskífu sem ber titilinn Battle and Romance. 10. apríl 2013 gaf hljómsveitin út sína aðra plötu 5th Dimension sem hefur verið verðlaunaður fyrir platínusölu af RIAJ.

Meðlimir

Fyrrverandi meðlimir 

Other

Útgefið efni

Smáskífur 

*  árið 2016

Breiðskífur 

* árið 2016

Tónlistarmyndbönd

Verðlaun

Heimildir

Tengt efni 
 Shiritsu Ebisu Chugaku
 Team Syachihoko

Tenglar 

 Opinber vefsíða (japanska)
 Opinber heimasíða (enska)
 Opinber rás Stardust Music á YouTube
 momocloTV  á Ustream

Stelpuhljómsveitir
Popphljómsveitir
Japönsk menning
Ljósberi

Ljósberi (fræðiheiti: Lynchus alpina eða Silene suecica) er planta sem tilheyrir arfaætt. Ljósberi er fjölært blóm sem ber ljós-fjólublá blóm og vex gjarnan á melum, holtum, í klettum og víðar. Hann hefur striklaga og hárlaus blöð, blómskúfarnir standa í hnapp á enda blómstöngulsins. Hann líkist aðeins geldingahnappi.

Heimildir 

Arfaætt
Plöntur á Íslandi
AKB48

AKB48 er japönsk stúlknahljómsveit sem stofnuð var í Akihabara í Tókýó árið 2005. Síðan þá hefur hljómsveitin gefið út yfir 30 smáskífur. Rithöfundurinn Yasushi Akimoto semur alla texta hljómsveitarinnar. Frá og með október 2013 er AKB48 skipuð 87 söngkonum. Oricon segir að hljómsveitin hafi selt yfir 20 milljónir geisladiska í Japan frá og með 2013.

Saga 
Yasushi Akimoto stofnaði hljómsveit árið 2005, sem hann nefndi eftir hverfi í Tókýó og heitir AKB48.

Útgefið efni

Smáskífur 

* Billboard Japan Hot 100 hefur komið út síðan árið 2008. Oricon Daily Singles Chart hefur komið út síðan árið 2008.
** Stafræn smáskífa

Breiðskífur

Hljóðversplötur 

*  árið 2010

Tónlistarmyndbönd

Verðlaun og tilnefningar

Heimildir

Tenglar 

 Opinber vefsíða (japanska)
 AKB48 á YouTube

Stelpuhljómsveitir
Popphljómsveitir
Japönsk menning
Melar

Melar er algengt örnefni á Íslandi og  getur átt við bæði bæi og landspildur: 
 Melar í Hörgárdal
 Melar í Hrútafirði
 Melar (Melasveit)
 Melar í Svarfaðardal

Listar tengdir Íslandi
Melar í Svarfaðardal

Melar er bær í Svarfaðardal. Þeir standa neðan undir fjallinu Stólnum austan Svarfaðardalsár um 15 km frá Dalvík.

Dalvíkurbyggð
Svarfaðardalur
Sauðamergur

Sauðamergur (fræðiheit: Loiseleuria procumbens eða Kalmia procumbens) er sígrænn smárunni af lyngætt með fjólublá blóm. Hann hefur jarðlægar, brúnar greina og smá, dökkgræn blöð sem hafa slétt, leðurkennt yfirborð. Sauðamergur vex víða um Ísland, þó ekki á Suðurlandi. Sauðamergur dregur nafn sitt af því að fyrr á öldum þótti hann góð beitarplanta.

Tilvísanir

Lyngætt
Plöntur á Íslandi
Raddað tannbergsmælt önghljóð

Raddað tannbergsmælt önghljóð eða raddaða blísturhljóðið er einfaldlega raddað /s/. Þetta hljóð er ekki að finna í íslensku né heldur öðrum norður germönskum málum. Norðurgermanir eru langt í frá einir með að láta hljóðið vera því innan við 3 af hverjum 10 málum í heiminum nota það. Helst eru það mál í Evrópu, Afríku og Vestur-Asíu sem nota það. Það er sjaldgæft í Austur-Asíu þó það finnist í japönsku og mjög sjaldgæft í amerískum indjánamálum.

Önghljóð
Tæknisaga

Tæknisaga er saga tækniþróunar frá forsögulegum tíma til okkar daga. Ný tæki og aðferðir hafa verið mikilvægt hreyfiafl í mannkynssögunni og vísindasögunni. Nýjar uppfinningar eru bæði afurðir og undirstaða hagkerfa og stór hluti af daglegu lífi fólks. Tækninýjungar hafa þannig áhrif á samfélagsgerð og menningu. Tækninýjungar eru líka undirstaða hernaðarmáttar ríkja.

 
Saga
Alþýðumenning

Alþýðumenning (þjóðmenning stundum notuð sem samheiti) eru þjóðhættir, siðir, munnlegar og verklegar hefðir og aðrir þættir hversdagsmenningar tiltekinna samfélaga, hópa og menningarkima. Til alþýðumenningar teljast meðal annars þjóðsögur, þjóðlög og þjóðdansar sem hafa gengið mann fram af manni í margar kynslóðir innan tiltekins samfélags. Alþýðumenning er oft bæði staðbundin og fjölþjóðleg þar sem ólíkar útgáfur sömu siða, hefða og lista finnast á stóru svæði og stundum jafnvel um allan heim.

Alþýðumenningu er stundum stillt upp sem andstæðu menntamenningar eða „lærðrar“ menningar þar sem miðlun og flutningur fer fram innan opinberra mennta- og menningarstofnana. Þarna er samt ekki endilega skýr greinarmunur á milli þar sem miðlun hefðbundinnar verkþekkingar og alþýðulista getur líka farið fram innan sérhæfðra menntastofnana (t.d. iðnskóla og listaskóla). Stundum byggist skiptingin á menningarmun þar sem eitt samfélag skilgreinir sem alþýðumenningu það sem í öðru samfélagi telst vera hámenning. Alþýðumenningu hefur líka verið stillt upp sem andstæðu dægurmenningar: dægurtónlistar, kvikmynda og fjölmiðla. 

Alþýðumenningu er stundum lýst sem „hverfandi“ menningu eða menningu á elleftu stundu enda gengu rannsóknir á 19. öld og fyrri hluta 20. aldar einkum út á að skoða leifar alþýðumenningar bændasamfélaga og „frumstæðra“ samfélaga um allan heim frá því fyrir daga iðnvæðingarinnar. Á móti hafa rannsóknir á hversdagsmenningu samtímans bent til þess að alþýðumenningin sé í raun sterk og áhrif hennar á dægurmenningu séu að minnsta kosti jafnmikil og áhrif dægurmenningar á hana. Í alþýðumenningu má líka sjá áhrif alþjóðavæðingar og fjölmenningar. 

Alþýðumenning er viðfangsefni margra fræðigreina s.s. þjóðfræði, sagnfræði, félagsfræði, mannfræði, menningarfræði, trúarbragðafræði og bókmenntafræði.

Tengt efni
 Daglegt líf
 Dægurmenning
 Þjóðmenning
 Lágmenning

Menning
Lágmenning

Lágmenning er niðrandi heiti á menningarfyrirbærum sem tengjast eða höfða til lágstéttanna eða almennings, andstætt hámenningu sem í þessum skilningi höfðar þá til afmarkaðs hóps eða yfirstéttar. Til lágmenningar heyra þannig ýmsar greinar menningar sem hafa verið álitnar ómerkilegar, ósiðlegar og spillandi eins og ástarsögur, farsar, revíur, klám, glæpasögur, æsifréttamennska, hryllingsmyndir, dægurmenning, húðflúr, graff og kitsch. Lágmenning getur líka verið samheiti yfir „ómenningu“ og „villimennsku“ eins og skemmdarverk, drykkjuskap, fjárhættuspil, vændi og fleira sem þykir merki um siðferðilega hnignun samfélags. 

Til er fjöldi dæma um listgreinar sem áður töldust vera lágmenning en voru síðan „endurhæfðar“ sem hámenning, til dæmis rómönsur, ævintýri, barnabækur, myndasögur og djasstónlist.

Tengt efni
 Hámenning
 Alþýðumenning

Menning
Hámenning

Hámenning er samheiti yfir þær listgreinar sem njóta sérstakrar viðurkenningar í tilteknum samfélögum. Sögulega séð á þetta við um listgreinar sem tengdust aðli og síðar borgarastétt á Vesturlöndum, andstætt lágmenningu sem tengdist alþýðu manna. Hugtakið endurspeglar að einhverju leyti 17. aldar hugmyndina um hinar fögru listir sem er aðgreind frá nytjalist. Hámenning á þannig við um list sem hefur sérstakt fagurfræðilegt gildi eða felur í sér fagurfræðilegar nýjungar, og krefst íhugunar og menntunar til að njóta. Dæmi um hámenningu eru sígild tónlist, fagurbókmenntir, tilteknar greinar myndlistar og leikhúss, listdans og listrænar kvikmyndir. Neysla hámenningar hefur verið talin merki um góða menntun og góðan smekk og var gjarnan talin aðgreinandi, meðan neysla alþýðumenningar og dægurmenningar var sameinandi. Í mörgum tilvikum hafa ríki reist sérstakar stofnanir með áherslu á hámenningu eins og þjóðleikhús og þjóðlistasöfn. Upprunalegur tilgangur slíkra stofnana var oft á tíðum sá að gefa alþýðu manna færi á að njóta hámenningar sem var talin hafa siðbætandi áhrif.

Skilin milli hámenningar og lágmenningar eru menningarbundin og hafa tekið miklum breytingum í gegnum tíðina. Dæmi um þetta er hvernig vestrænir höfundar á 19. öld skrifuðu um sviðslistir í Asíu og Afríku sem dæmi um alþýðumenningu meðan þar var litið á þær sem hámenningu. Landslagsmálverk hafa verið talin dæmi um bæði hámenningu og lágmenningu eftir því hvaða menningarsamfélag og hvaða tímabil á í hlut. Til er fjöldi dæma um listgreinar sem áður töldust almennt til lágmenningar á Vesturlöndum en teljast nú almennt til hámenningar, eins og ballett, djasstónlist og tilteknar kvikmyndir.

Menning
Kaffibolli

Kaffibolli er drykkjarílát fyrir kaffi. Oftar en ekki úr postulíni eða leir (keramík) og með haldi svo hægt sé að halda á bollanum án þess að brenna sig á höndunum.

Við framleiðslu á kaffibollum er gert ráð fyrir að kaffið sé við suðumark (100° gráður), því eru kaffibollar úr plasti síður notaðir enda bræðslumark plasts ekki hátt. Þó eru til kaffibollar úr sérstöku plasti sem þolir hitastig kaffisins þegar því er hellt í bollann. Oftast er þó notast við framleiðslu á kaffibollum efni sem þola 100° gráðu hita eins og leir eða postulín en leir eða postulín er gætt þeim eiginleika að geta þenjast út og dragist saman við hitabreytingar og því brotnar leir eða postulín ekki þegar heitu kaffi er hellt í bollan.

Kaffi
Fit (prjónaskapur)

Fit er notað í prjónaskap um uppfitjun, þegar búnar eru til nýjar lykkjur, þá er fitjað upp á einhverju úr garni og er það þá fyrsti prjónninn. Einnig munu margir kalla slétta og brugðna kaflann á sokkum og vettlingum fit en sá kafli er einnig kallaður brugðningur, snúningur, stroff, stuðlaprjón og stuðull.

Greint er á milli nokkurra gerða af fitjum.  Einföld fit er hundafit sem einnig er nefnd hænsnafit, skólafit eða húsgangsfit. Halldórufit er kennd við Halldóru Bjarnadóttur sem  kenndi nýja uppfitjun. Einnig eru dæmi um  breiðafit, skollafit, gullfit og silfurfit.

Heimildir

 Orð vikunnar Fit

Tenglar 
 Uppfitjun
 Fitjað upp og fella af 

Prjón
Prjónn (prjónaskapur)

Prjónn er verkfæri til að prjóna flíkur úr garni. Þegar prjónað er fram og til baka eru oft notaðir nálaprjónar sem eru prjónar með pinna á enda til varnar því að lykkjur falli af og rakni upp. Ef prjóna á í hring þá eru notaðir sérstakir hringprjónar en ef hlutur er lítill hringur eins og vettlingar og sokkar þá getur verið  er erfitt að nota hringprjóna og þá er gjarnan prjónað í hring með því að nota fjóra eða fimm slétta prjóna.
Notað er staðlað kerfi varðandi stærð prjóna og er tekið fram í prjónauppskriftum hvaða stærð af prjónum er miðað við.

Prjón
Hannyrðir
Hekl

Hekl er aðferð við að vinna úr garni með því að nota heklunál en það er nál með krók á öðrum endanum. Heklunálar eru misþykkar eftir því hve þykkt garn er unnið. Við hekl er notað samfellt garn eins og við prjón og er unnið með eina lykkju. Bandið er dregið í gegnum lykkjuna með heklunálinni. Grunnaðferðir í hekli eru loftlykkja, keðjulykkja, fastapinni, hálfstuðull og stuðull. Með grunnaðferðum má mynda margs konar mynstur. Teppi eru hekluð með  stjörnuhekli, bylgjuhekli eða sett seman úr ömmuferningum (ömmudúllum). Einnig er til krabbahekl, krókódílahekl og netahekl.

Saga hekls á Íslandi
Hekl er yngra en prjón og nútímahekl er rakið til aðferðar sem kölluð er taburerin en þar er aðferð þegar heklað er í ofinn dúk. Talið er að hekl hafi borist til Íslands með skóla sem Þóra Grímsdóttir og Ágústa Grímsdóttir ráku 1851 til 1853 í Dillonshúsi að  Suðurgötu 3 og svo með  Kvennaskólanum í Reykjavík sem var stofnaður 1874. 

Áhersla var lögð á hannyrðir í þessum skólum og kunnátta breiddist út með námsmeyjum þaðan. Árið 1886 kom út  fyrsta hannyrðabókin á íslensku og þar er grein um hekl. Á tímabili var til siðs að hekla milliverk í rúmföt og voru rúmföt með hekluðu milliverki  notuð til spari og yfirleitt var heklað milliverk bæði í söngurver og koddaver. Í koddaver voru oftast gerð horn og hekluð blúnda utan um koddann. Mynstur af þessum milliverkum bárust á milli með því að konur teiknuðu upp mynstur á fallegum milliverkum.

Grunngerðir af hekli 

Í hekluppskriftum er skammstafað hvað við er átt og fer það eftir tungumálum.

Tenglar 
 Hvað er hekl?

Handavinna
Hannyrðir
Hitaeining

Hitaeining eða kaloría er orkueining skilgreind á eftirfarandi hátt:

 ein hitaeining (tákn: cal) á við orkumagnið sem þarf til að hita eitt gramm af vatni upp um eina gráðu á selsíus

Þó að báðar þessar einingar séu tilgreindar í metrakerfinu hefur júlið leyst hitaeininguna af hólmi samkvæmt Alþjóðlega einingakerfinu. Ein hitaeining jafngildir um það bil 4,2 júlum (þannig jafngildir ein kílókalória 4,2 kílójúlum). 

Þrátt fyrir að hitaeiningin sé ekki lengur opinber mælieining samkvæmt Alþjóðlega einingakerfinu er hún mikið notuð í daglegu lífi til að mæla orkugildi matvæla. Franski eðlisfræðingurinn Nicolas Clément var sá sem skilgreindi hitaeininguna í fyrsta sinn árið 1824. Orðið „kaloría“ á rætur að rekja til latneska orðsins calor, sem þýðir „hiti“.

Heimild 

Mælieiningar
Ofn

Ofn er hitaeinangrandi hvelfing sem er notuð til að hita, baka eða þurrka hluti en algengastir eru þeir til matreiðslu Sérstakir ofnar eru til sérhæfðra vinnslu eins og leirbrennsluofnar og stálbræðslu.

Saga 

Elstu ofnarnir sem hafa fundist hafa eru frá Mið-Evrópu og eru frá því um 29 þúsund árum fyrir krist. Þeir voru lítið annað en holur í tjöldum fólks notaðir til eldunar á kjöti einkum af Mammútum. Í Úkraínu frá því um 20 þúsund fyrir krist hafa fundist slíkar holur, hitaðar með kolum og þaktar ösku til einangrunar. Maturinn var svo vafinn laufblöðum og sett yfir heita holuna og þakið yfir með mold.

Ýmsar tegundir af ofnum

Sérstaklega til matreiðslu 
 Örbylgjuofn
 Gasofn
 Tandoríofn

Sérstaklega til iðnaðar 
 Stálbræðsluofn
 Leirbrennsluofn

Heimilistæki
Iðnaður
Vettlingur

Vettlingur er hlífðarfatnaður sem notaður er utan um fingur og hendi. Vettlingur er oft prjónaður með stroffi og belg fyrir fjóra fingur og þumli fyrir þumalfingur. Á fingravettlingum er prjónað utan um hvern fingur. Vettlingar eru oftast prjónaðir en hanskar eru sniðnir úr efni og saumaðir.Orðið vettlingur er orðið vöttur með smækkandi endingu. Vöttur var notað um grófa hanska með belg og þumli. Lúffur eru þykkir belgvettlingar með þumli.

Heimildir 
 

Prjón
Botn

Botn í rúmfræðilegri merkingu er neðsti flötur tiltekins hlutar, eða svæðis, afmarkaður af fjórum hliðum sem veita hlutnum eða svæðinu vídd og/eða dýft. Botnar geta verið misbreiðir en eiga það þó allir sameiginlegt að vera aldrei hærri en hliðar hans í þrívídd. Til einföldunar má segja að botn sé eðli málsins samkvæmt neðsti hluti þess rúms sem hann afmarkar að neðanverðu. 

Þó ræðst skilgreining á botni ávalt á áhorfanda eða athuganda botnins og eru því botnar huglægir en ekki hlutlægir. Sé tekið dæmi er botn kassa botn að því gefnu að op kassans snúi upp, sé kassanum snúið á hvolf hættir botninn að vera botn of verður toppur þess kassa. Að auki getur botn breytt um dýft en þó enn talist vera sami botninn. Þetta á við þegar um er að ræða holu sem er mokuð en sé mokað úr botninum eykst dýft botnins í samræmi við það afl og stærð þeirrar skóflu sem notuð er við mogsturinn.

Frumspekileg skilgreining á botni er þó ávalt sú hin sama í rúmfræðilegum skilningi þó hinn áþreyfanlegi botn ráðist af aðstæðum óháðum eðli hans. 

Rúmfræði
Hanski

Hanski er hlífðarfatnaður sem notaður er utan um fingur og hendi og er sniðið og saumað sérstaklega utan um hvern fingur. Ef hins vegar allir fingur neman þumall eru á sama stað þá heitir flíkin belgvettlingur. Hanskar hlífa við hita eða kulda og veita vörn gegn skrámum og núning eða efnum eða sjúkdómum. Starfsfólk í heilbrigðisþjónustu notar oft einnota hanska úr latex, nitrile gúmmí eða vinyl af hreinlætisástæðum og til að forðast smit. Lögreglumenn nota hanska við rannsókn glæða til að hindra að sönnunargögn eyðileggist. Glæpamenn nota hanska til að skilja ekki eftir fingraför.

Fatnaður
Castel Goffredo

Castel Goffredo er bær í Langbarðalandi á Ítalíu. Í janúar 2009 voru íbúar borgarinnar 11.800.

Borgir á Ítalíu
Langbarðaland
Blásveifgras

Blásveifgras (fræðiheiti: Poa glauca) er sveifgras sem vex í móum og melum norðarlega á norðurhveli jarðar. Blöðin eru mjó, stíf og langydd en punturinn er mjór en breiðir úr sér þegar á blómgun stendur. Á Íslandi er blómgun í júní og júlí. Algengt er að blásveifgras vaxi í þúfum eða toppum.

Tilvísanir

Grasaætt
Plöntur á Íslandi
Fjallasveifgras

Fjallasveifgras (fræðiheiti: Poa alpina) er sveifgras sem vex víða í löndunum við norðanvert Atlantshaf. Fjallasveifgras er best þekkt fyrir það að hafa blaðgróinn punt, þ.e.a.s. að litlar dótturplöntur vaxa út frá móðurplöntunni áður en þær detta af og vaxa sjálfar upp af rót. Blöð fjallasveifgrass eru breiðari en stráið og stutt, slétt og mjúk. Puntur fjallasveifgrass getur verið mjög breytilegur að lit, en algengast er að blöðin séu aðeins bláleit. Fjallasveifgras vex víða í holtum og móum bæði á láglendi og til fjalla.

Tilvísanir 

Grasaætt
Plöntur á Íslandi
Vatnsliðagras

Vatnsliðagras (fræðiheiti: Alopecurus aequalis) er liðasgras sem vex víða í tempraða beltinu á norðurhveli jarðar. Það líkist mjög knjáliðagrasi. Blöð vatnsliðagrass eru lítið eitt snörp og blaðslíðrin eru fjólublá. Frjóhnappar eru rauðgulir og títan stendur lítið út úr smáaxi. Knjáliðagras vex í grunnu vatni um allt Ísland nema á Austurlandi og á miðhálendinu.

Liðagrös
Plöntur á Íslandi
Finnungur

Finnungur (fræðiheiti: Nardus stricta) er þúfugras af ættkvíslinni Nardus sem vex víða í tempraða beltinu í Evrópu og Asíu. Blöð Finnungs eru þráðmjó, stinn og snörp viðkomu. Axið er einhliða (smáöxin raða sér öðru megin á stráið) með uppréttum smáöxum.  Finnungur hefur stuttan jarðstöngul og af honum vaxa sprotar sem mynda þéttar, gráhvítar þúfur. Finnungur vex víða í graslautum, brekkurótum og snjódældum. Hann er algengur um allt Ísland, þó síst á Suður- og Suðausturlandi. Hann hefur heldur ekki fundist á Miðhálendinu.

Tilvísanir 

Grasaætt
Plöntur á Íslandi
Húsapuntur

Húsapuntur (fræðiheiti: Elymus repens) er gras ef ættkvíslinni Elymus sem vex víða í Evrópu, Asíu og norðvestur Afríku. Þar að auki hefur húsapuntur verið fluttur á önnur heimkynni til að draga úr jarðvegseyðingu og rofi. Húsapuntur hefur flöt, breið blöð, oft um 3-15 mm á breidd, sem eru snörp á efra borði en mjúk á því neðra. Hann dreifir sér með jarðstönglum og spretta svo upp af honum stinn og upprétt strá. Hann dregur nafn sitt af því að hann dreifir sér gjarnan í kringum hús og á bæjarhlöðum með þessum jarðstönglum. Hann getur verið hið erfiðasta gras að upprætta ef hann er yfir höfuð búinn að velja sér búsvæði.

Tilvísanir

Grasaætt
Plöntur á Íslandi
Endorfín

Endorfín er stytting á enska hugtakinu endogenous morphine og er hópur taugaboðefna sem heiladingullinn framleiðir og hefur meðal annars áhrif á öndun, veitir vellíðunartilfinningu og slær á líkamlegan sársauka og því oft verið kallað morfín líkamans. Líkaminn framleiðir endorfín við vissar aðstæður eins og við líkamlega hreyfingu, kynlíf og þegar við komumst í uppnám.

Endogenous morphine hefur verið þýtt sem innrænt morfín vegna þess að það er framleitt í heilanum og er efnafræðileg bygging þess svipuð morfíni og öðrum ópíötum. Minnst 18 efnasambönd hafa fundist af endorfíni, en einnig er endorfín notað sem samheiti yfir enkefalína en heilinn framleiðir þá einnig og hafa þeir svipaða virkni, en þó vægari, en önnur endorfín.

Tenglar 
  (Skoðað 27.10.2013).

 

Boðefni
Lógresi

Lógresi (fræðiheiti: Trisetum spicatum) er fjölært gras sem vex víða í Norður-Ameríku, Evrasíu og Suður-Ameríku. Það vex víða í holtum, melum og móum. Blöð Lógresis eru græn- eða bláleit og hafa aðeins snúna jaðra. Þau eru oft um 1,5-5 mm breið. Lógresi hefur axpunt sem er aflangur og líkist axi við fyrstu sýn. Það dregur nafn sitt af því að það er þett gráhært.

Grasaætt
Plöntur á Íslandi
Babúr

Zahir-ud-din Muhammad Babur eða Babúr (14. febrúar 1483 – 26. desember 1530) var herstjóri frá Mið-Asíu sem er þekktastur fyrir að vera stofnandi Mógúlveldisins. 

Hann var afkomandi Tímúrs í móðurætt og Gengis Kan í gegnum föður sinn. Hann fæddist í Ferghana, sem nú er í Úsbekistan, og varð foringi yfir því svæði aðeins tólf ára að aldri eftir að faðir hans dó. Ættbálkur hans hafði bæði persnesk og tyrkísk einkenni og aðhylltist Íslamstrú.

Fyrstu herfarir hans voru í þeim tilgangi að ná völdum í Samarkand, höfuðborg Tímúrveldisins, en þær tilraunir mistókust og leiddu til þess að hann fór til svæðis þar sem nú er Afganistan og hertók Kabúl. Það var svo árið 1525 sem hann gerði innrás inn í Norður-Indland sem var þá stjórnað af Lodiveldinu. Þann 21. apríl 1526 vann hann sigur í bardaganum um Panipat sem að markar upphaf Mógúlveldisins á Indlandi.

Mógúlkeisarar
Naltrexón

Naltrexón (markaðssett undir heitunum Revia og Depade) er lyf sem er öflugur ópíatatablokki sem þýðir að það bindur sig við ópíataviðtakana í frumunum og er vanalega ávísað við meðferð á opíatafíkn, þar sem það getur haldið niðri áhrifum opíata eins og heróíns og eins er það notað við meðferð á alkahólisma. 

Þessir viðtakar sem naltrexón blokkar myndu annars binda hin náttúrulegu verkjastillandi efni sem líkaminn framleiðir svo sem endorfín og morfín.

Lyfið var þróað upp úr 1970 í vegna eftirspurnar eftir áhrifaríkri meðferð við heróínfíkn. Bandaríska matvæla- og lyfjaeftirlitið (FDA) hefur samþykkt notkun á naltrexóni í háum skömmtum (50 mg) við ópíatafíkn og við afvötnun frá öðrum eiturlyfjum.

Sjá einnig 
 Low dose naltrexone (LDN)

Heimildir 
 

Lyf
Peter O'Neill

Peter Charles Paire O'Neill (fæddur 13. febrúar 1965) er fyrrum forsætisráðherra Papúa Nýja-Gíneu eyríkis í Eyjaálfu í Suðvestur-Kyrrahafi. Hann er leiðtogi Þjóðþingsflokksins (e. National Congress People) og þingmaður Lalibu-Pangia kjördæmisins í Suður hálöndum landsins. Hann sór embættiseið 4. ágúst 2012 sem níundi forsætisráðherra landsins.

Heimildir 
 
 Upplýsingar um Peter O'Neill á vefsíðu Breska ríkisútvarpsins (BBC)

Forsætisráðherrar Papúa Nýju-Gíneu