alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Koptíska

Koptíska eða koptísk egypska (Met. Remenkēmi) er afróasískt tungumál sem talað var í Egyptalandi fram á 17. öld. Egypska byrjaði að nota gríska stafrófið á 1. öldinni. Síðar varð til koptískt letur sem var breytt gerð gríska stafrófsins. Nú á dögum eru mælendur koptísku um 300 manns. 

Núna er egypsk arabíska höfuðtungumál Egyptalands. Orðið „koptíska“ kemur einfaldlega frá gríska orðinu yfir egypsku „Aegyptos“.

 Wolfgang Kosack: Lehrbuch des Koptischen.Teil I:Koptische Grammatik.Teil II:Koptische Lesestücke, Graz 1974.
 Wolfgang Kosack: Der koptische Heiligenkalender. Deutsch - Koptisch - Arabisch nach den besten Quellen neu bearbeitet und vollständig herausgegeben mit Index Sanctorum koptischer Heiliger, Index der Namen auf Koptisch, Koptische Patriarchenliste, Geografische Liste. Christoph Brunner, Berlin 2012, ISBN 978-3-9524018-4-2.
 Wolfgang Kosack: Schenute von Atripe De judicio finale. Papyruskodex 63000.IV im Museo Egizio di Torino. Einleitung, Textbearbeitung und Übersetzung herausgegeben von Wolfgang Kosack. Christoph Brunner, Berlin 2013, ISBN 978-3-9524018-5-9.
 Wolfgang Kosack: Koptisches Handlexikon des Bohairischen. Koptisch - Deutsch - Arabisch. Verlag Christoph Brunner, Basel 2013, ISBN 978-3-9524018-9-7.

Koptíska
Semísk tungumál
Sámur frændi

Sámur frændi (enska: Uncle Sam) er táknmynd Bandaríkjanna og oftast nær bandaríska ríkisins. Persónugervingur þessi kom fyrst fram í stríðinu 1812 og fyrsta myndin af honum birtist árið 1852. Hin fræga mynd af Sámi frænda á herkvaðningarveggspjaldi J.M. Flaggs sem var gert 1917: I want YOU for U.S.Army, byggðist á andliti Flaggs sjálfs og  tónlistarmannsins Walter Bottts.

Tilvísanir 

Þjóðartákn Bandaríkjanna
Þjóðgervingar
Semísk tungumál

Semísk tungumál eru ætt tungumála og mállýskna töluð af yfir 567 milljónum í Mið-Austurlöndum, Norður-Afríka og Horni Afríku. Þau eru grein afróasísku tungumálaættarinnar og eina grein í þessari ætt tungumála sem er töluð í bæði Afríku og Asíu. Stærsta semíska málið er arabíska, sem er móðurmál 322 milljóna manna. Hin stærstu semísku málin eru amharíska (27 milljónir), tigrinya (6,7 milljónir) og hebreska (5 milljónir).

Mörg ólík letur eru notuð til að skrifa semísk tungumál. Nokkur dæmi um slík letur eru úgarítiskt, fönískt, aramískt, hebreskt, sýriskt, arabískt og suðurarabískt. Föníska stafrófið notaði hljóðstafaletur sem talið er vera forveri gríska, latneska og arabíska stafrófsins.

Orðið „semískt“ er dregið af Shem, sonur Nóa í Biblíunni.

Heimildir 

Semísk tungumál
Færeyska stafrófið

Færeyska stafrófið (føroyska stavraðið) er það stafróf sem notað er í nútíma færeysku. Í því eru 29 bókstafir: 

 

Nokkur miðaldahandrit frá 14. öld hafa varðveist sem voru skrifuð á færeysku. Danska var hins vegar um aldaraðir eina ritmálið í Færeyjum. Það var ekki fyrr en Venceslaus Ulricus Hammershaimb (1819-1909) lagði fram tillögu um færeyskt nútímastafróf 1846 að færeyskan endurreis sem ritmál. Fyrsta færeyska tímaritið, Føringatiðindi, kom út 1890.  Stafróf Hammershaimb var mjög sniðið eftir íslensku og íslenskum fornritum og lítið aðlagað nútíma færeysku og færeyskum framburði og hefur mjög verið gagnrýnt fyrir það.

Framburður 
 

Athuga ber að Ð er ekki til í upphafi orða og er yfirleitt ekki borið fram (og aldrei eins og ð á íslensku) en þar sem ð er fyrir framan r er það stundum borið fram sem [ɡ].

Tengt efni 
 Íslenska stafrófið
 Afbrigði latneska stafrófsins

Stafróf 
Afbrigði latneska stafrófsins 
Færeyska
Trafalgar Square

Trafalgar Square eða Trafalgar torg er torg í Mið-London í Englandi. Vegna staðsetningar torgsins er það vinsæll ferðamannastaður og eitt frægasta torg í Bretlandi og í heimi. Nelson-súlan (Nelson’s Column), er á miðju torginu með fjórum styttum af ljónum í kring. Nokkrar aðrar styttur og höggmyndir eru á torginu, og oft er þar sýning á samtímalist. Stundum eru mótmælafundir haldnir á torginu. 

Torgið dregur nafn sitt af orrustunni við Trafalgar (árið 1805), þar sem Bretar unnu sigur á Frökkum í Napóleonsstyrjöldunum. Horatio Nelson flotaforingi stjórnaði þar flota Breta til sigurs, en féll sjálfur.

Upphaflega var áætlað að nafn torgsins yrði „King William the Fourth’s Square“ en George Ledwell Taylor stakk upp á að nafni væri „Trafalgar Square“.

Trafalgar Square er fjórði vinsælasti ferðamannastaður í heimi, 15 milljónir manna koma á torgið árlega.

Torg í Westminster
Eiríkur Sveinbjarnarson

Eiríkur Sveinbjarnarson (f. um 1277, d. 1342) var íslenskur riddari og hirðstjóri á 14. öld og bóndi í Vatnsfirði.

Eiríkur var sonur Sveinbjarnar Sigmundssonar í Súðavík (d. 1290), sem var dóttursonur Hrafns Sveinbjarnarsonar. Nafn konu Sveinbjarnar og móður Eiríks er óþekkt en þess hefur verið getið til að hún hafi verið dóttir Einars Þorvaldssonar í Vatnsfirði, sonar Þorvaldar Vatnsfirðings, banamanns Hrafns. Hákon háleggur Noregskonungur gerði Eirík að riddara 1316 og hann varð hirðstjóri norðan og vestan árið 1323 og hélt því embætti allt til 1341. Hann leigði Flugumýri af Hólabiskupi og hefur trúlega haft þar bú.

Kona Eiríks var Vilborg Sigurðardóttir (d. 1343) og er talið að faðir hennar hafi verið Sigurður seltjörn Sighvatsson og Valgerðar Hallsdóttur seinni konu hans. Sonur þeirra var Einar Eiríksson bóndi í Vatnsfirði, faðir Björns Jórsalafara.

Heimild 
 

Hirðstjórar á Íslandi
Ketill Þorláksson hirðstjóri

Ketill Þorláksson (d. 7. október 1342) var íslenskur riddari og hirðstjóri á 14. öld. Hann bjó á Kolbeinsstöðum.

Ketill var af ætt Skarðverja, sonur Þorláks lögmanns Narfasonar á Kolbeinsstöðum og sonarsonur Skarðs-Snorra. Móðir hans hét Helga Nikulásdóttir og var afkomandi Sturlu Þórðarsonar. Ketill hafði sýsluvöld á Vestfjörðum frá 1312. Hann fór til Noregs 1313, gerðist handgengin Hákoni háleggi, fékk herranafnbót og kom heim 1314 með konungsbréf sem samþykkt voru á Alþingi árið eftir. 

Hann var einn andstæðinga Auðunar rauða Hólabiskups og var stefnt út til Noregs 1319 ásamt Snorra lögmanni föðurbróður sínum og Hauki Erlendssyni. Ketill kom aftur út 1320 með hirðstjóranafnbót og fór um landið árið eftir og lét menn sverja Magnúsi konungi Eiríkssyni trúnaðareiða, en hann var þá nýtekinn við ríki þriggja ára að aldri.

Ketill kom meðal annars að deilumálum um Möðruvallaklaustur 1327 eða 1328. Árið 1330 er hans getið í hópi tiginna gesta í frægu brúðkaupi í Haga á Barðaströnd. Hann sigldi 1332 og kom aftur 1334, sigldi enn 1336 og virðist ekki hafa komið aftur fyrr en 1340. Hugsanlegt er að hann hafi verið hirðstjóri allt til 1341 með Eiríki Sveinbjarnarsyni en hefur sjálfsagt haft einhverja umboðsmenn eða fógeta fyrir sig þegar hann var erlendis.

Kona Ketils var Una Guttormsdóttir, systir Jóns skráveifu, en ætt þeirra systkina er ekki þekkt.

Heimildir 
 Safn til sögu Íslands. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.

Tenglar 
 

Hirðstjórar á Íslandi
14. öldin
Nahúatl

Nahúatl er amerískt frumbyggjamál, talað um mið- og vesturhluta Mexíkó af um 1 milljón manns. Nahúatl var tungumál Tolteka og Asteka.
Varðveist hefur talsvert af rituðu efni frá 16. öld á latínuletri sem virðist að mestu komið frá spænskum trúboðum.
Flokkast til aztek-tanóískra mála ásamt um 30 öðrum tungumálum.
Navajóíska

Navajóíska er tungumál Navajó-indíjána. Telst til Na-Dene mála auk tuttugu annarra. Enn í dag tala yfir 140 þúsund manns málið.

Neðanmálsgreinar
Þorlákur Narfason

Þorlákur Narfason (d. 15. mars 1303) var íslenskur lögmaður og riddari á 13. öld. Hann bjó á Kolbeinsstöðum í Hnappadalssýslu.

Þorlákur var af ætt Skarðverja, sonur Narfa Snorrasonar prests á Kolbeinsstöðum og Valgerðar Ketilsdóttur konu hans og eldri bróðir þeirra Þórðar og Snorra Narfasona. Segir í Árna sögu biskups að þeir bræður hafi allir verið vitrir menn og vel mannaðir. Þorlákur var lögmaður norðan og vestan, fyrst 1290-1291, þá 1293-1295 og síðast 1298-1299. Annálar geta oft um ferðir hans til og frá landinu í tengslum við baráttu Íslendinga fyrir réttarbótum og hann andaðist í Konungahellu í Noregi.

Kona Þorláks var Helga dóttir Nikulásar Oddssonar í Kalmanstungu, sem verið hafði einn helsti kappinn í liði Þórðar kakala. Einn sona þeirra var Ketill Þorláksson hirðstjóri.

Heimildir 
 
 
 Safn til sögu Íslands. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.

Lögmenn á Íslandi
Skarðverjar
Anúbis

Anúbis (fornegypska: Inpw eða Anpw; forngríska: Ἄνουβις) er guð líksmurninga og greftrunar samkvæmt egypskri goðafræði. Anúbis hafði líkama manns en höfuð af sjakala. Elsta heimildin sem minnist á Anubis eru pýramídatextar frá tímum Gamla ríkisins í Egyptalandi hinu forna, þar sem hann er tengdur við greftrun konungsins. Hann var höfuðguð hinna dauðu og tengdist múmíugerð og ferð hins látna til undirheima, en á tíma Miðríkisins tók Ósíris við þessu hlutverki og Anúbis varð fyrst og fremst guð smurningarinnar. Hugsanlega hefur þetta hlutverk hans tengst ótta við að sjakalar græfu upp lík hinna dauðu og ætu þau. 

Á tímum Ptólemajaveldisins var Anúbis settur saman við gríska guðinn Hermes og dýrkaður sem Hermanúbis.

Tenglar

Fornegypskir guðir
Ólafur Bjarnarson

Ólafur Bjarnarson (d. 2. september 1354) var hirðstjóri á Íslandi á 14. öld. Ekkert er vitað um ætt hans eða bústað en hann kann þó að hafa búið á Keldum á Rangárvöllum og verið sonarsonur Sighvatar Hálfdanarsonar, sonar Hálfdanar Sæmundssonar og Steinvarar Sighvatsdóttur á Keldum. Það er þó hrein tilgáta og aðrir telja að hann hafi verið norskur. 

Hann kom til landsins 1350 með hirðstjórn yfir allt landið og hafði hana sennilega til dauðadags. Hann fór til Noregs 1353 og  drukknaði ári síðar ásamt Guðmundi tengdasyni sínum, syni Snorra Narfasonar lögmanns á Skarði, þegar þeir héldu í suðurgöngu til Santiago de Compostela á Spáni.

Ekki er vitað hver kona Ólafs var en börn hans voru Þórdís, kona Guðmundar Snorrasonar, og Björn Ólafsson bóndi í Hvalsnesi, sagður einn helstu bænda landsins 1358.

Heimildir 
 Safn til sögu Íslands. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.

Hirðstjórar á Íslandi
Grænlenska stafrófið

Grænlenska stafrófið er stafróf sem notað er í nútíma grænlensku og hefur verið í gildi frá 1973. Í því eru 19 bókstafir: 

 
Þar að auki er bókstafirnir b, c, d, h, x, y, z, w, æ, ø og å notaðir í tökuorðum og nöfnum af erlendum uppruna.

Grænlenska er sem ritmál ólík öðrum inúítamálum, byggir það á því að grænlenska fékk staðlað ritmál snemma. Það var Samuel Kleinschmidt sem skapaði grænlenskan ritstaðal um miðja 19. öld. Þessi staðall var í gildi fram til 1973 þegar núverandi staðall tók gildi. Í eldra staðlinum var meðal annars notaður sérstakur bókstafur ĸ (Ux0138 í Unicode), í nýja staðlinum er bókstafurinn Q notaður í stað ĸ.

Tengt efni 
 Afbrigði latneska stafrófsins

Stafróf 
Afbrigði latneska stafrófsins 
Grænlenska
Iceland Review

Iceland Review er elsta tímarit um Ísland gefið út á ensku. Það birtir frásagnir um íslenskt þjóðfélag, stjórnmál, menningu, tónlist, myndlist, bókmenntir og atburði. Þar eru líka viðtöl við kunna Íslendinga, greinar um ferðalög til Íslands o.fl. Páll Stefánsson er ljósmyndari og ritstjóri Iceland Review.

Iceland Review er gefið út fimm sinnum á ári og var stofnað í agúst 1963. Tímaritið er með vefsíðu ''icelandreview.com'' sem birtir daglegar fréttir um Ísland á ensku og þýsku.

Tenglar 
 Vefsíða Iceland Review

Íslensk tímarit
Einingarlögin

Einingarlögin er alþjóðlegur sáttmáli sem settur var árið 1986. Einingarlögin voru fyrsta stóra endurskoðunin á Rómarsáttmálanum sem stofnaði Evrópubandalagið. Með Einingarlögunum var komið á tímaramma á það ferli sem leiða ætti að sameiginlegum frjálsum markaði innan Evrópubandalagsins en lengi hafði staðið til að ná því markmiði. Stefnt var að því að ljúka því fyrir 31. desember 1992. Með sáttmálanum var einnig komið á sameiginlegri utanríkisstefnu í formi Evrópska Stjórnmálasambandsins sem seinna varð að Sameiginlegri utanríkis- og varnarmálastefnu Evrópusambandsins með setningu Maastrichtsamningsins. Einingarlögin voru samin á ráðstefnu sem haldin var frá september 1985 til janúar 1986. Einn af hvötum þess að til þeirra var stofnað var sú aukna spenna sem hlaupið hafði í kalda stríðið milli stórveldanna tveggja, Bandaríkjanna og Sovétríkjanna. Löggjafarþing allra aðildarríkja EB nema Danmerkur samþykktu Einingarlögin en í kjölfarið var haldin þjóðaratkvæðagreiðsla í Danmörku þar sem þau voru samþykkt.

Evrópusambandssamningar
Kólaskagi

Kólaskagi er skagi í norðvesturhluta Rússlands og er hluti af Múrmansk-umdæminu. Kólaskagi skilur að Barentshaf í norðri og Hvítahaf í austri og suðri.

Tenglar 
 Kólaskagi og vígbúnaðarkapphlaupið á Norðurhöfum; grein í Morgunblaðinu 1988
 Háski á Kólaskaga; grein af Mbl.is
Sjökonungaríkið

Sjökonungaríkið (á ensku „heptarchy“, komið úr grísku ἑπτά + ἀρχή sjö + ríki) er haft um engilsaxnesku konungaríkin sjö á miðöldum, en það voru ríki sem síðar sameinuðust og mynduðu konungsríkið England. Skotland og Wales voru einnig talin vera smákonungsríki. Orðið á ensku hefur verið notað síðan á 16. öld.

Sjökonungaríkið á við eftirfarandi aðalkonungsríki:
 Norðymbraland
 Mersíu
 Austur-Anglíu
 Essex

og einnig þessi þrjú:
 Kent
 Sussex
 Wessex

Sjökonungaríkið var til á tímabilinu frá 500 e.Kr. til ársins 850 e.Kr. sem flokkast til hinna myrku miðalda. Nú á dögum nota sagnfræðingar ekki orðið heptarchy, þar eð þeim finnst það geigandi lýsing á stöðu Bretlands á þessum tíma. Hins vegar er það enn í notkun í daglegu tali.

Heimildir 

Engilsaxar
Saga Englands
Danalög

Danalög (norræna "Danalǫg", enska Danelaw eða Danelagh, fornenska Dena lagu, danska Danelagen) var heiti sem haft var um þann hluta Englands sem var undir stjórn norrænna manna á víkingaöld, þ.e. Norður- og Vestur-England. Heitið varð til á 11. öld til að auðkenna það svæði þar sem víkingar settust að á 9. öld.

Héruðin í Danalögum voru Norðymbraland, Austur-Anglía og borgirnar fimm: Leicester, Nottingham, Derby, Stamford og Lincoln.

Danalög voru auðugt svæði, sérstaklega Jórvík, og voru þess vegna skotspónn árása víkinga. Átök við konungsríkin Wessex og Mersíu veiktu Danalög. Loks komust þau undir stjórn Játvarðs eldra og urðu hluti konungsríkisins Englands.

Tengt efni 
 Garðaríki

Engilsaxar
Saga Englands
Víkingaöld
Kali

Varast skal að rugla gyðjunni Kali saman við djöfulinn Kali, persónugervingu Kali Yuga.

Kali (sanskrít: काली, bengalska: কালী, Kālī), einnig þekkt sem Kalika (bengalska: কালিকা, Kālikā) er hindúagyðja og stendur sem tákn fyrir eilífa orku alheimsins. Nafnið Kali þýðir „svört“ en hefur einnig farið að tákna „kraft tímans“ (kala). Kali er gyðja tíma, dauða og umbreytinga. Táknmyndir Kali sýna hana oftast sem dökka og grimma ófreskju og er hún álitin tákn gjöreyðingar í mörgum tilfellum. Flókin tantrísk fræði innan hindúasiðarins hafa gefið henni víðtækari skilgreiningu, allt að því að gera hana að „hinum endanlega veruleika“ eða Brahman. Kali hefur stundum verið dýrkuð sem Bhavatarini (bókstaflega: frelsari alheimsins).

Kali birtist sem fylgitákn guðsins Shiva og oftast sýnd standa ofan á líkama hans. Hún er tengd við margar aðrar gyðjur hindúasiðarins líkt og Durga, Bhadrakali, Sati Rudrani, Parvati og Chamunda. Hún er fremst meðal Dasa-Mahavidyas, tíu grimmu tantrísku gyðjunum.

Orðsifjar 
Kālī er kvenkynið af kāla "svartur, dökkur litur". Í helgiritinu Mundaka Upanishad er minnst á Kali sem eina af sjö tungum Agni, hinu Rigvedíska eldgoði, því hefur tungan orðið áberandi á táknmyndum gyðjunar. Nafnið birtist einnig sem eitt af formum Durga í Mahabharata 4.195 og sem nafn á illum anda í Harivamsa 11552.

Tengsl við dauðann

Einsheitið kāla, (tími), getur í öðru samhengi þýtt "dauði", og þó verið á sama tíma frábrugðið kāla (svartur). Tengslin eru séð í Mahābhārata, sem sýnir kvenkyns veru bera burtu anda dauðra stríðsmanna og dýra. Hún er kölluð kālarātri (sem Thomas Coburn, sagnfræðingur, þýðir sem "nótt dauðans") og kālī (sem, líkt Coburn bendir á, getur verið séð sem hennar raunverulega nafn eða sem "hin svarta").

Tengsl Kali við sorta og myrkur er andstæða við fylgdarmann hennar Shiva, þar sem líkami hans er oftast þakin hvítri ösku af bálfarasvæðum (sanskrít: śmaśāna) þar sem hann hugleiðir.

Uppruni 

Samkvæmt David Kinsley er fyrst minnst á Kali í hindúisið sem fjarlæga gyðju tengda stríði um 600 f.Kr. Helgirit á borð við Agni Purana og Garuda Purana lýsa skelfilegri ásjónu hennar og tengja hana við lík og stríð. Elstu heimildirnar um Kali ná aftur að öld Riveda. Ratri Sooka innan Rigveda kallar hana í raun gyðjuna 'Ratri' og upphefur hana sem frumkraft alheimsins.

Hindúismi
Rigveda

Ljóðaviskan eða Rigveda er elsta og merkasta helgirit Indverja. Talið er að það hafi verið fullmótað um 800 f.Kr. Ljóðaviskan er elst hinna svokallaðra Veda-bóka. Hún er safn lofsöngva, helgisiða og lífspeki sem orðið hefur til á tímabilinu 1500-500 f.Kr.

Ljóðaviskan talar um Aría sem herskáar hetjur en úthúðar andstæðinga þeirra. Rigveda telur lagskiptingu í indversku samfélagi 1000-500 f.Kr. þar sem brhmanar voru efstir, þá hermenn og embættismenn, svo kaupmenn, handverksmenn og landeigendur og þá bændur og vinnulýður koma frá guðunum. 

Vedaritin
Ljóðaviskan
Brahman

Brahman (Sanskrit: ब्रह्मन्) er samkvæmt hindúisma hinn óhagganlegi, eilífi, formlausi, yfirskilvitlegi og guðdómlegi veruleiki sem allt efni, orka, tími, og rúm endurspeglast frá og birtist okkur sem "veraldleg tilvera", þó er sú endurspeglun aðeins tálsýn ein sem leysist upp við dauðan (sjá Maya).  

Hindúismi
Samtök hlutlausra ríkja

Samtök hlutlausra ríkja (enska: Non-Aligned Movement eða NAM) eru alþjóðasamtök ríkja sem ekki tilheyra tilteknum valdablokkum í alþjóðastjórnmálum. Samtökin voru stofnuð að undirlagi Jawaharlal Nehru forsætisráðherra Indlands, Gamal Abdel Nasser fyrrum forseta Egyptalands,  Josip Broz Tito forseta Júgóslavíu, Sukarno forseta Indónesíu og Kwame Nkrumah forsætisráðherra Gana í kjölfar Bandung-ráðstefnunnar árið 1955. Fyrsta opinbera ráðstefna samtakanna var í Belgrad árið 1961. Tilgangur samtakanna var að standa vörð um sjálfstæði og öryggi aðildarríkjanna í heimi vaxandi átaka milli risaveldanna á tímum Kalda stríðsins. Samstarf ríkjanna varð þó aldrei jafnmikið og þeirra ríkja sem tilheyrðu Varsjárbandalaginu og NATO og mörg þeirra gerðust í reynd bandalagsríki annars risaveldanna.

Aðildarríki 
  Afganistan
  Alsír
  Angóla
  Antígva og Barbúda
  Austur-Kongó
  Austur-Tímor
  Bahamaeyjar
  Barein
  Bangladess
  Barbados
  Belís
  Benín
  Botsvana
  Bólivía
  Brúnei
  Búrkína Fasó
  Búrúndí
  Bútan
  Chile
  Filippseyjar
  Fílabeinsströndin
  Grænhöfðaeyjar
  Djíbútí
  Dóminíka
  Dóminíska lýðveldið
  Egyptaland
  Ekvador
  Erítrea
  Eþíópía
  Fídjieyjar
  Gabon
  Gambía
  Gana
  Grenada
  Gínea
  Gínea-Bissá
  Gvatemala
  Gvæjana
  Haítí
  Hondúras
  Hvíta-Rússland
  Indland
  Indónesía
  Íran
  Írak
  Jamaíka
  Jemen
  Jórdanía
  Kambódía
  Kamerún
  Katar
  Kenýa
  Kólumbía
  Kómoreyjar
  Kúba
  Kúveit
  Laos
  Líbanon
  Lesótó
  Líbería
  Líbýa
  Madagaskar
  Malaví
  Malasía
  Maldíveyjar
  Malí
  Marokkó
  Máritanía
  Máritíus
  Mongólía
  Mið-Afríkulýðveldið
  Miðbaugs-Gínea
  Mjanmar
  Mósambík
  Namibía
  Nepal
  Níkaragva
  Níger
  Nígería
  Norður-Kórea
  Óman
  Pakistan (gerðist aðili 1979)
  Heimastjórnarsvæði Palestínumanna
  Panama
  Papúa-Nýja Gínea
  Perú
  Rúanda
  Sambía
  Sameinuðu arabísku furstadæmin
  Sankti Lúsía
  Sankti Kristófer og Nevis
  Sankti Vinsent og Grenadíneyjar
  Saó Tóme og Prinsípe
  Sádí-Arabía
  Senegal
  Seychelles-eyjar
  Simbabve
  Singapúr
  Síerra Leóne
  Sómalía
  Srí Lanka
  Suður-Afríka
  Súdan
  Súrínam
  Svasíland
  Sýrland
  Taíland
  Tansanía
  Tógó
  Trínidad og Tóbagó
  Tsjad
  Túnis
  Túrkmenistan
  Úganda
  Úsbekistan
  Vanúatú
  Venesúela
  Vestur-Kongó
  Víetnam

Alþjóðastofnanir
Suðaustur-Asíubandalagið

Suðaustur-Asíubandalagið (enska: Southeast Asia Treaty Organization eða SEATO) voru alþjóðasamtök og varnarbandalag ríkja í Suðaustur-Asíu og bandalagsríkja þeirra sem varð til við undirritun Manilasáttmálans 8. september 1954. Hugmyndin á bak við bandalagið var að skapa eins konar Atlantshafsbandalag í Suðaustur-Asíu gegn útbreiðslu kommúnisma á tímum Kalda stríðsins, en bandalagið var þó aldrei með sameiginegan herafla. Bandalagið var formlega lagt niður 30. júní 1977. 

Allar ákvarðanir SEATO þurftu einróma samþykki aðildarríkjanna. Bandaríkjamenn reyndu að virkja SEATO í Kambódíu og Víetnam en höfðu ekki erindi sem erfiði vegna andstöðu Frakka og Filippseyinga. Fljótlega eftir það leystist bandalagið upp.

Aðildarríki 
  Ástralía
  Bandaríkin
  Bangladess
  Bretland
  Filippseyjar
  Frakkland
  Nýja-Sjáland
  Pakistan
  Taíland

Alþjóðastofnanir
Samuel Kleinschmidt

Samuel Petrus Kleinschmidt (27. febrúar 1814 – 8. febrúar 1886) var trúboði herrnhutera á Grænlandi og málvísindamaður af þýskum og dönskum ættum.  Hann fæddist 27. febrúar 1814 þar sem þá hét Lichtenau en nú er nefnt Alluitsoq í sveitarfélaginu Kujalleq á Suður-Grænlandi. Lichtenau var þá trúboðsstöð herrnhuttera og sem stofnuð var 1774 og var lögð niður árið 1900. Hann lést 8. febrúar 1886 í Noorliit sem nú er hluti af Nuuk. Samuel var sonur þýska trúboðans  Konrad Kleinschmidt og danskrar konu hans, Christina Petersen. Samuel var því alinn upp með þrjú tungumál, dönsku, þýsku og grænlensku. 

Samuel Kleinschmidt var við nám í Þýskalandi frá 1823 þar til að hann sneri aftur sem trúboði til Grænlands 1840. 

Samuel Kleinschmidt hafði gífurleg áhrif á þróun grænlensku, sérlega sem ritmál. Hann gaf út Grammatik der Grönländischen Sprache á þýsku árið 1851 og vakti þegar mikla athygli málvísindamanna. Árið 1871 var orðabók hans Den grønlandske ordbog gefin út og var það fyrsta dansk-grænlenska orðabókin. Hann gaf út fyrstu bókina sem skrifuð hafði verið á grænlensku 1858: Nunalerutit, imáipoĸ: silap píssusianik inuinigdlo ilíkarsautínguit (Landafræði: lítil bók um heiminn og mannlífið). Jafnfram þessu samdi Samuel grænlenska réttritunarbók sem mótaði allt grænlenskt ritmál allt fram til 1973 þegar ný stafsetning tók gildi.   

Hann þýddi einnig Biblíuna í heild sinni fyrstur manna á grænlensku og þá úr grísku og hebresku. Hann hóf kennslu við  seminaríið (kennaraskólann) í Nuuk 1859 eftir að honum hafði verið sagt upp frá trúboðsstöðinni. 

Störf Samuel Kleinschmidts einkenndust af vísindalegri nákvæmni og miklum áhuga á öllu grænlensku. Haft er eftir honum: „Af tilbøjelighed er jeg grønlandsk“ („Ég er Grænlendingur af tilhneigingu“). 

Í Nuuk er grunnskóli sem nefndur er eftir honum, Atuarfik Samuel Kleinschmidt.

Heimildir 
 Wilhjelm, Henrik 2001: Af tilbøielighed er jeg grønlandsk: om Samuel Kleinschmidts liv og værk. Det grønlandske selskabs skrifter ; 34. København : Det Grønlandske Selskab, 2001. 
 Biografi i Dansk biografisk leksikon 1. útg.

Grænlendingar 
Grænlenska
Kænusiglingar

Kænusiglingar eru siglingar á kænum, þ.e. litlum seglbátum án kjölfestu. Lykilþættir í kænusiglingum eru beiting segla, kjalarins, bátsskrokks, áhafnar og val siglingaleiðar. Þyngd og staða áhafnarinnar ræður miklu um halla bátsins þar sem kjölurinn er ekki þyngdur. Kænusiglingar eru stundaðar sem afþreying, íþrótt og líkamsrækt.

Kænusiglingar eru keppnisgrein á Sumarólympíuleikunum og er þá keppt í tegundarflokkum. Á Sumarólympíuleikunum 2012 var keppt í þremur einmenningsflokkum; Laser og Finn (karlar), Laser Radial (konur), og þremur tvímenningsflokkum; 470 og 49er (karlar) og 470 (konur).

Í blönduðum kænukeppnum er oftast notast við Portsmouth-tölu sem forgjöf fyrir hvern flokk, en líka er til kerfi sem byggir á frammistöðu keppenda í fyrri keppnum.

Þróun kænusiglinga
Upphaf kænusiglinga í afþreyingarskyni má rekja til loka 19. aldar. Kænurnar hafa þróast mikið frá þeim tíma og er breiddin í bátsgerðum gríðarleg. Sem dæmi um nýjungar í hönnun kæna á 20. öld má nefna planandi bátsskrokka Uffa Fox og notkun masturstauga til að áhöfnin geti staðið á borðstokknum og hallað sér aftur (4. áratugurinn), hönnun Jack Holt á ódýrum kænum úr krossviði sem jók mjög vinsældir íþróttarinnar eftir síðari heimsstyrjöld og ný, léttari byggingarefni á borð við ál, trefjaplast og hitadeigt plast sem urðu áberandi eftir 1970.

Siglingar