alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Juan Ponce de León

Juan Ponce de León (1474 – júlí 1521) var spænskur landkönnuður og landvinningamaður (conquistador). Hann var útnefndur fyrsti landstjóri Puerto Rico af spænsku krúnunni. Hann fór fyrstur Evrópubúa í landkönnunarleiðangur til Flórída, sem hann gaf nafn eftir fyrstu siglingu sína þangað árið 1513. Á seinni tímum hefur sprottið upp sú saga að hann hafi verið í leit að æskulindinni en engar samtímaheimildir bera vitni um slíkt svo líklegt þykir að sagan sé tómur uppspuni.

Ponce de León sneri aftur til suðvesturhluta Flórída árið 1521 og stóð fyrir fyrstu tilraun Spánverja til að stofna varanlega nýlendu á svæðinu, sem nú tilheyrir Bandaríkjunum. Frumbyggjum af Calusa-þjóðerni leist illa á þessa innrás Spánverja og börðust gegn þeim af hörku. Ponce de León særðist illa í átökunum og hætt var við stofnun nýlendunnar þegar hann dó úr sárum sínum eftir heimkomuna til Kúbu. Hann var grafinn í Puerto Rico og gröf hans má nú finna í dómkirkju San Juan Bautista í San Juan.

Tilvísanir

Spænskir landkönnuðir
Spænskir landvinningamenn
Park Chung-hee

Park Chung-hee (14. nóvember 1917 – 26. október 1979) var suðurkóreskur stjórnmálamaður sem var forseti Suður-Kóreu frá árinu 1963 þar til hann var ráðinn af dögum árið 1979. Hann tók við embætti forseta eftir að hafa í fyrstu ráðið yfir herstjórn landsins eftir valdarán þann 16. maí 1961. Fyrir forsetatíð sína var hann formaður Hæstaráðs þjóðarviðreisnar frá 1961 til 1963 og hafði þar áður verið herforingi í suðurkóreska hernum.

Valdarán Parks batt enda á bráðabirgðaríkisstjórn annars Kóreulýðveldisins og kjör hans til forseta árið 1963 kom á fót þriðja Kóreulýðveldinu. Árið 1972 kom Park á herlögum og umbreytti stjórnarskránni til að gera hana mun gerræðislegri. Þar með var stofnað fjórða Kóreulýðveldið.

Eftir að hafa lifað af margar morðtilraunir, þar af tvær af hálfu Norður-Kóreumanna, var Park ráðinn af dögum þann 26. október 1979 af návini sínum og bandamanni, Kim Jae-gyu, formanni suðurkóresku leyniþjónustunnar. Kim myrti einnig Cha Ji-chul, foringja öryggisþjónustu forsetans. Eftir morðið var hann handtekinn ásamt vitorðsmönnum sínum, pyntaður, sakfelldur og tekinn af lífi á meðan Choi Kyu-hah forsætisráðherra gerðist bráðabirgðaforseti. Hershöfðinginn Chun Doo-hwan var fljótur að ná völdum eftir að öryggismálastjórn hans var falið að rannsaka óvænt morðið á forsetanum. Enn er óvíst hvort morðið var skyndiákvörðun, stundarbrjálæði eða undirbúið með fyrirvara og deilt er um ásetning Kims Jae-gyu.

Hagvöxtur hélt áfram eftir dauða Parks og lýðræði var að endingu komið á. Sumir síðari forsetar voru fyrrverandi andófsmenn sem höfðu verið handteknir í stjórnartíð Parks. Almenningur Suður-Kóreu hefur talið Park besta forseta landsins en hann er þó umdeildur í stjórnmálaumræðu. Aðdáendur hans þakka honum fyrir að viðhalda hagvexti eftir Kóreustríðið sem nútímavæddi Suður-Kóreu en gagnrýnendur líta á hann sem einræðisherra sem kramdi alla andstöðu og lagði of mikla áherslu á efnahaginn og samfélagsstöðugleika á kostnað mannréttinda.

Forsetabókasafn Parks Chung-hee var opnað árið 2012. Þann 25. febrúar árið eftir var dóttir Parks, Park Geun-hye, kjörin fyrsti kvenforseti Suður-Kóreu og gegndi því embætti þar til hún neyddist til að segja af sér í kjölfar hneykslismála árið 2017.

Tilvísanir

Forsetar Suður-Kóreu
Myrtir þjóðhöfðingjar
Myrtir ríkisstjórnarleiðtogar
Alain Poher

Alain Poher (17. apríl 1909 – 9. desember 1996) var franskur stjórnmálamaður sem gegndi tvisvar forsetaembætti Frakklands til bráðabirgða.

Poher var meðlimur í flokknum Mouvement républicain populaire eða MRP. Hann var kjörinn á franska þingið árið 1946 og síðan nefndur ríkisritari fjármála í ríkisstjórn Roberts Schuman og síðan ríkisútgjalda í stjórn Henris Queuille. Poher var návinur Roberts Schuman og gegndi ýmsum störfum á þingi áður en hann varð forseti Evrópuþingsins árið 1966 og forseti franska þingsins frá 1968 til 1992. Það var í krafti þess embættis sem Poher settist tvisvar til bráðabirgða á forsetastól Frakklands: Fyrst eftir afsögn Charles de Gaulle forseta (1969) og síðan eftir dauða Georges Pompidou forseta (1974). Poher hafði boðið sig fram í forsetakosningunum gegn Pompidou árið 1969 en hafði beðið ósigur í annarri umferð kosninganna.

Poher var einn þekktasti þingmaður fimmta franska lýðveldisins og er enn í dag sá sem lengst hefur setið sem forseti franska þingsins.

Heimild 
 

Forsetar Frakklands
Forsetar Evrópuþingsins
Franskir stjórnmálamenn
Leiðtogar Kalda stríðsins
Fjármálakreppan í Asíu

Fjármálakreppan í Asíu var fjármálakreppa sem reið yfir Austur- og Suðaustur-Asíu í júlí 1997. Kreppan olli hruni á hlutabréfamörkuðum og gengi gjaldmiðla í mörgum Asíuríkjum. Hún olli afsögnum Suhartos í Indónesíu og Chavalit Yongchaiyudh í Taílandi. Fjármálakreppan í Rússlandi 1998 og endurheimt sjálfstæðis Austur-Tímor voru óbeinar afleiðingar kreppunnar.

Kreppan hófst í Taílandi þar sem stjórnin neyddist til að fleyta taílenska bahtinu sem áður var bundið Bandaríkjadal vegna skorts á erlendum gjaldeyri. Í kjölfarið hrundi gengi bahtsins. Erlendar skuldir ríkisins gerðu að verkum að Taíland var tæknilega gjaldþrota áður en gengisfellingin átti sér stað. Kreppan breiddist út á undraverðum hraða og var líkt við flensu. Gjaldmiðlar annarra Asíuríkja féllu ásamt hlutabréfamörkuðum og erlendar skuldir jukust hratt sem hlutfall af landsframleiðslu. Indónesía, Suður-Kórea og Taíland urðu verst úti, en kreppan hafði líka áhrif á Hong Kong, Laos, Malasíu og Filippseyjar. Áhrifin urðu minni í Víetnam, Tævan, Brúnei, Alþýðulýðveldinu Kína og Singapúr.

Kreppan varð vatn á myllu vaxandi gagnrýni á Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, Heimsbankann og hnattvæðingu viðskipta almennt í heiminum. Gjaldeyrissjóðurinn hafði brugðist við með aðstoð til Suður-Kóreu, Taílands og Indónesíu gegn því að löndin drægju úr opinberum framkvæmdum og hækkuðu vexti til að laða að erlent fjármagn. Þegar upp var staðið stóðu þessi lönd síst betur en lönd sem ekki höfðu fengið aðstoð. 

Utan Asíu óttuðust margir að fleiri lönd fengju „Asíuflensuna“. Bandarísk fjárfesting í Asíu minnkaði mikið en fjárfesting frá Evrópu jókst. Asíukreppan tengist óbeint fjármálakreppunum sem riðu yfir nýmarkaðslöndin Brasilíu og Argentínu undir lok 10. áratugarins. Kreppan stóð í um tvö ár. Efnahagslíf í Taílandi hafði náð sér að fullu eftir kreppuna árið 2001. 

Efnahagskreppur
1997
Saga Asíu
Efnahagur Asíu
Efnahagur Taílands
Efnahagur Indónesíu
Efnahagur Suður-Kóreu
Stóra-Kólumbía

Stóra-Kólumbía („Gran Colombia“ á spænsku) er nafn sem notað er í dag fyrir ríki sem spannaði mestallan norðurhluta Suður-Ameríku og suðurhluta Mið-Ameríku frá árinu 1819 til 1831. Landið spannaði svæði sem tilheyrir í dag ríkjunum Kólumbíu, Panama, Venesúela, Ekvador, norðurhluta Perú, vesturhluta Gvæjana og norðvesturhluta Brasilíu.

Stóru-Kólumbíu var skipt í Kólumbíu, Venesúela og Ekvador við upplausn ríkisins. Panama hlaut sjálfstæði frá Kólumbíu árið 1903. Þar sem landsvæði Stóru-Kólumbíu samsvaraði nokkurn veginn yfirráðasvæði varakonungsdæmisins Nýja-Granada gerði ríkið einnig tilkall til Karíbahafsstrandar Níkaragva, Moskítóstrandarinnar.

Tilvist Stóru-Kólumbíu einkenndist af baráttu milli stuðningsmanna miðstýrðs ríkis með sterku forsetavaldi og stuðningsmanna ómiðstýrðs ríkjasambands. Auk þess var mikill stjórnmálaágreiningur milli stuðningsmanna stjórnarskrár sem hafði verið sett árið 1821 og þeirra sem vildu fella hana úr gildi með því að skipta ríkinu upp í smærri lýðveldi eða viðhalda sambandinu en skapa enn valdameira forsetaembætti. Stjórnarskrársinnarnir fylktust að baki Francisco de Paula Santander en forsetasinnar fylgdu Simón Bolívar forseta. Mennirnir tveir höfðu verið bandamenn í stríðinu gegn spænskum yfirráðum en árið 1825 hafði ágreiningur þeirra spillt samstarfinu og ollið miklum pólitískum óstöðugleika frá og með því ári.

Heimild
 

Fyrrum Suður-Ameríkuríki
Stofnað 1819
Lagt niður 1831
Þýska ríkjasambandið

Þýska ríkjasambandið (Deutscher Bund á þýsku) var samband 39 þýskra ríkja í Mið-Evrópu sem varð til eftir Vínarfundinn árið 1815 til þess að samhæfa efnahagi þýskumælandi landa og koma í stað hins Heilaga rómverska ríkis sem Napóleon Bónaparte Frakkakeisari hafði leyst upp árið 1805. Flestir sagnfræðingar telja ríkjasambandið hafa verið veikburða og jafnvel þrándur í götu stofnunar Þýskalands sem þjóðríkis. Þýska ríkjasambandið hrundi vegna ágreinings milli Prússlands og austurríska keisaradæmisins, vegna hernaðar í kjölfar ýmissa evrópskra byltinga árið 1848, þýskra byltinga árið 1849 og skorts á vilja ríkjanna til að miðla málum.

Árið 1848 reyndu byltingarmenn úr röðum frjálslyndis- og þjóðernissinna að mynda sameinað þýskt þjóðríki með frjálslynda stjórnarskrá eftir nefnd skipaða í Frankfurt. Viðræður milli þýsku ríkjanna mistókust sama ár og ríkjasambandið var lagt niður í stuttan tíma en endurreist stuttu síðar, árið 1850. Ríkjasambandið var ekki leyst upp fyrir fullt og allt fyrr en eftir ósigur Austurríkismanna í stríði þeirra við Prússa árið 1866.

Ágreiningur milli tveggja voldugustu aðildarríkjanna, Austurríkis og Prússlands, um það hvort ríkið ætti tilkall til að ríkja yfir Þýskalandi, endaði eftir sigur Prússa gegn Austurríkismönnum árið 1866. Þetta leiddi til stofnunar norður-þýska ríkjasambandsins undir forystu Prússa árið 1867. Mörg suður-þýsku ríkjanna urðu áfram sjálfstæð þar til þau gengu til liðs við norður-þýska ríkjasambandið, sem varð síðan að þýska keisaraveldinu árið 1871. Konungur Prússlands varð keisari þess eftir sigurinn gegn Napóleon III Frakkakeisara í fransk-prússneska stríðinu árið 1870.

Tilvísanir

Fyrrum Evrópuríki
Saga Þýskalands
Saga Austurríkis
Stofnað 1815
Lagt niður 1866
Katalónska lýðveldið (2017)

Katalónska lýðveldið (katalónska: República Catalana) var stuttlíft, óviðurkennt ríki á Íberíuskaga. Katalónska þingið lýsti yfir sjálfstæði frá Spáni í stjórnarkreppu sem varð til í kjölfar atkvæðagreiðslu um sjálfstæði Katalóníu. Eftir að katalónska þingið lýsti yfir sjálfstæði beitti spænska þingið 155. grein stjórnaskrá Spánar til að taka yfir stjórn Katalóníu. Stuttu seinna leysti forsætisráðherra Spánar Mariano Rajoy katalónska þingið upp og boðaði til stjórnarkosninga í Katalóníu þann 21. desember 2017.

Frá og með 27. október 2017 hefur ekkert ríki viðurkennt sjálfstæðisyfirlýsingu Katalóníu. Þann 30. október höfðu spænsk yfirvöld endurheimt yfirráð í Katalóníu án þess að mæta verulegri mótspyrnu aðskilnaðarsinna.

Tenglar 
 Heimasíða héraðsstjórnar Katalóníu 
 Katalónska þingið

Tilvísanir

Katalónía
Spænsk stjórnmál
Fyrrum ríki á Íberíuskaga
Mariano Rajoy

Mariano Rajoy Brey (f. 27. mars 1955) er spænskur stjórnmálamaður sem var forsætisráðherra Spánar frá 2011 til 2018. 

Hann var kosinn leiðtogi Þjóðarflokksins (Partido Popular) árið 2004 en flokkurinn hlaut stóran sigur í kosningunum 2011. Flokkur fólksins missti meirihluta sinn í kosningunum 2015 en ekki tókst að mynda ríkisstjórn eftir þær kosningar. Boðað var aftur til kosninga árið 2016 og þá var Rajoy kosinn aftur í embætti forsætisráðherra í minnihlutastjórn.

Áður en Rajoy var forsætisráðherra starfaði hann sem varaforsætisráðherra frá 2000 til 2003. Fyrir þann tíma var hann í ýmsum hlutverkum í ólíkum ráðuneytum.

Vantrauststillaga var samþykkt gegn Rajoy á spænska þinginu þann 1. júní 2018 vegna spillingarmála er vörðuðu ólöglegar greiðslur til ýmissa flokksfélaga hans. Í kjölfarið tók Pedro Sánchez, þá leiðtogi stjórnarandstöðunnar, við af Rajoy sem forsætisráðherra.

Tilvísanir

Forsætisráðherrar Spánar
Súrkál

Súrkál () er fínt skorið hvítkál sem hefur verið gerjað með ýmsum mjólkursýrumyndandi bakteríum. Súrkál hefur langt geymsluþol og einkennandi súrt bragð, en þessi tvö atriði koma til vegna mjólkursýru sem myndast þegar bakteríurnar gerja sykurinn í hvítkálinu.

Yfirlit 

Gerjaður matur á sér langa sögu í mörgum menningarheimum, en súrkál er þekktasta og hefðbundnasta meðlætið sem samanstendur af gerjuðu hvítkáli.
 
Rómversku rithöfundarnir
Cato (í De Agri Cultura) og Columella (í De re Rustica) minnast báðir á geymslu hvítkáls og rófna með salti.

Súrkál náði fótfestu í Mið - og Austur-Evrópskri matargerð, en einnig í öðrum löndum eins og Hollandi, þar sem það er þekkt sem zuurkool, og í  Frakklandi, þar sem það kallast choucroute. Enska heitið er tekið úr þýsku og þýðir bókstaflega "súr jurt" eða "súrt hvítkál". Slavnesk og önnur Mið-og Austur-Evrópsk heiti á súrkáli hafa svipaða merkingu og það þýska: "gerjað hvítkál" eða "súrt hvítkál".

Áður en frosinn matur og ódýr flutningur frá hlýrri svæðum varð aðgengilegur í norður, mið og austur-Evrópu, var súrkál, eins og önnur niðurlögð matvæli,  uppspretta næringarefna á veturna. James Cook tók alltaf birgðir af súrkáli með í sjóferðir sínar, en reynslan hafði kennt honum að það kæmi í veg fyrir skyrbjúg.

Orðið "Kraut", sem tekið er af orðinu sauerkraut er niðrandi orð fyrir Þjóðverja
 
Í fyrri heimstyrjöldinni merktu amerískir súrkálsgerðarmenn vörurnar sínar sem "Liberty cabbage" á meðan á stríðinu stóð, vegna hræðslu um að almenningur myndi ekki kaupa vöru merkta þýsku nafni.

Tilvísanir 

Matur
Trifolium alexandrinum

Trifolium alexandrinum
  er einær smári ræktaður á hitabeltissvæðum, og notaður sem fóður, aðallega fyrir nautgripi og buffalóa. Þetta var mikilvæg vetraruppskera í forn Egyptalandi, og var innleidd til norður Indlands í byrjun nítjándu aldar.Hann var nýttur sem áburðarplanta með bómull. Hann er einnig ræktaður í Bandaríkjunum og Evrópu.

Plantan verður 30 til 60 sm há með upréttum eða uppsveigðum stönglum.
Litningatalan er 2n = 16.

Myndir

Tilvísanir

Ytri tenglar
Berseem clover - State of New South Wales through NSW Department of Primary Industries 2007

Ertublómaætt
Smárar
Niturbindandi plöntur
Filip Bandžak

Filip Bandžak (á tékknesku: [fɪˈlɪp banˈdʒak]) (fæddur 10. september 1983 í Pardubice, í Tékklandi) er tékkneskur óperusöngvari og bariton-söngvari.

Ævi 
Filip Bandžak fæddist 10. september 1983 í Pardubice, í Tékklandi. Hann hóf feril sinn í Þjóðleikhúsinu í Prag í Rigoletto eftir Giuseppe Verdi árið 1995.

Kvikmyndir
Čertova nevěsta (Brúður djöfulsins) – Soldán (as Filip Banžak) (2011)

Tilvísanir

Heimild

Tenglar
 

Tékkneskir söngvarar
Vélmennadans

Vélmennadans er sjötta ljóðabók Gísla Þórs Ólafssonar. Hún kom út þann 30. október 2017. Bókin er fyrsta bók Gísla Þórs með nýjum ljóðum síðan ljóðabókin Sæunnarkveðja - sjóljóð kom út árið 2010.  

Vélmennið reynir að fóta sig í heimi manneskjunnar, trúir á tilfinningar í smáforritum og drekkur olíu í stað áfengis. 
Upp vaknar spurningin: Er ég ekki manneskja, er ég kannski app?

Mynd á kápu teiknaði Auður Eyleif Einarsdóttir, en hún teiknaði einnig myndina sem prýðir umslag plötunnar Ýlfur (2014).

Ljóðið „Að móta” má finna í bókinni, en það var birt í Tímariti Máls og menningar, 79. árgangi, 1. hefti, febrúar 2018.

Ljóð úr bókinni birtust einnig í tímaritinu Stínu, 12. árgangi, 2. hefti, nóvember 2017 og 13. árgangi, 2. hefti, nóvember 2018.

Íslenskar bókmenntir
Íslenskar ljóðabækur
Trifolium amoenum

Trifolium amoenum er einlend tegund frá Kaliforníu, og er í útrýmingarhættu. Þetta er einær tegund af smára sem vex í graslendum svæðum.

Ytri tenglar
Calflora Database: Trifolium amoenum (Showy indian clover)
Jepson Manual eFlora (TJM2) treatment of Trifolium amoenum
California Native Plant Link Exchange species summary for Trifolium amoenum
UC CalPhotos gallery:  Trifolium amoenum

Tilvísanir

Ertublómaætt
Smárar
Niturbindandi plöntur
Trifolium angustifolium

Trifolium angustifolium er einær tegund smára.

Útbreiðsla
Hann er ættaður frá Evrópu, Asíu og N-Afríku.  Trifolium angustifolium vex í margskonar búsvæðum, ekki síst á röskuðum svæðum.

Hann finnst annarsstaðar sem innflutt tegund, til dæmis er hann ágeng tegund í hlutum Norður Ameríku, svo sem Kaliforníu.

Description
Trifolium angustifolium er einær jurt sem er upprétt að vexti. Blöðin skiftast í 3 mjó smáblöð sem eru línu til lensulaga og verða að 4,5 sm löng. Blaðstilkarnir eru með burstum. Öll plantan virkar hærð.

Ytri tenglar
Jepson Manual Treatment - Trifolium angustifolium
GRIN Species Profile 
Trifolium angustifolium - Photo gallery

Tilvísanir

Ertublómaætt
Smárar
Niturbindandi plöntur
Park Geun-hye

Park Geun-hye (kóreska: 박근혜) (f. 2. febrúar 1952) er suður-kóreskur stjórnmálamaður sem var forseti Suður-Kóreu frá 2013 til 2017.

Park er fyrsta konan sem hefur náð kjöri til forseta Suður-Kóreu og jafnframt fyrsti kvenkyns þjóðhöfðingi kjörinn í almennum kosningum í Austur-Asíu.

Áður en hún varð forseti var Park formaður íhaldsflokksins GNP (Grand National Party) sem breytti nafni sínu í Saenuri-flokkinn í febrúar 2012 og þar áður frá 2004 til 2006 og 2011 til 2012. Hún var einnig meðlimur á suður-kóreska þinginu í fjögur kjörtímabil frá 1998 til 2012. Hún hóf sitt fimmta kjörtímabil sem fulltrúi þjóðernislistans í júní 2012. Faðir hennar, Park Chung-hee, var forseti og einræðisherra Suður-Kóreu frá 1963 til 1979.

Árin 2013 og 2014 var Park númer 11 á lista tímaritsins Forbes yfir voldugustu konur heims og var talin sú voldugasta í Austur-Asíu. Árið 2014 var hún í 46. sæti á lista Forbes yfir valdamesta fólk í heimi, þriðji hæsti Suður-Kóreumaðurinn á listanum.

Þann 9. desember 2016 var Park dregin fyrir landsdóm og henni bolað úr embætti vegna ásakana á hendur aðstoðarmanns hennar, Choi Soon-sil, um að hafa selt áhrifastöður og auðgað sjálfa sig á kostnað ríkisins. Hún var svipt forsetavaldi eftir að dómurinn var felldur. Hwang Kyo-ahn forsætisráðherra tók við sem bráðabirgðaforseti. Dómurinn var staðfestur á stjórnarskrárdómstól Kóreu og Park var formlega leyst frá störfum þann 10. mars 2017.

Park dvaldi í fangelsi í Seúl þar til suður-kóresk stjórnvöld náðuðu hana á aðfangadag 2021.

Tilvísanir

Forsetar Suður-Kóreu
BT-turninn

BT-turninn, áður þekktur sem GPO-turninn, Póstturninn og Telecom-turninn, er fjarskiptaturn í hverfinu Fitzrovia í London. Byggingin er 177 metrar á hæð með loftnetsfestingum efst sem gera að verkum að heildarhæðin er 191 metrar. Byggingin er í eigu fjarskiptafyrirtækisins BT Group. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru ekki í turninum heldur í BT Centre. 

Turninn var reistur af bresku póstþjónustunni General Post Office til að bera örbylgjuloftnet sem hluti af örbylgjusamskiptakerfi fyrir allt Bretland. Bygging turnsins hófst árið 1961 og hann var formlega opnaður af Harold Wilson 8. október 1965. Hann var þá hæsta bygging Bretlands og hélt þeirri stöðu til 1980 þegar NatWest-turninn var reistur. BT-turninn var opinn almenningi frá 1966 til 1980 þegar honum var lokað af öryggisástæðum. Hann er stundum notaður fyrir sérstaka viðburði. 

Byggingar í London
Dilma Rousseff

Dilma Vana Rousseff, oft einfaldlega kölluð Dilma (f. 14. desember 1947) er brasilískur hagfræðingur og stjórnmálamaður sem var 36. forseti Brasilíu frá 2011 þar til henni var vikið úr embætti þann 21. ágúst 2016. Hún er fyrsti lýðræðislega kjörni kvenforseti í heimi sem hefur verið vikið úr embætti fyrir lögbrot. Hún hafði áður verið starfsmannastjóri í ríkisstjórn forvera síns, Luiz Inácio Lula da Silva, frá 2005 til 2010.

Rousseff er dóttir innflytjanda frá Búlgaríu og ólst upp á miðstéttarheimili í Belo Horizonte. Hún gerðist sósíalisti sem ung kona og gekk til liðs við marxískar skæruhersveitir sem börðust gegn einræðisstjórninni sem þá réð Brasilíu. Rousseff var handtekin, pyntuð og geymd í fangelsi frá 1970 til 1972.

Eftir að henni var sleppt hóf Rousseff nýtt líf í Porto Alegre með Carlos Araújo, sem var eiginmaður hennar í 30 ár. Þau voru bæði stofnmeðlimir brasilíska Lýðræðislega verkamannaflokksins í Rio Grande do Sul og tóku þátt í ýmsum kosningabaráttum hans. Hún varð féhirðir Porto Alegre í ríkisstjóratíð Alceu Collares og síðar orkuráðherra Rio Grande do Sul undir Collares og Olívio Dutra. Árið 2000 gekk Rousseff úr Lýðræðislega verkamannaflokknum og gekk til liðs við Verkamannaflokkinn.

Árið 2002 varð Rousseff orkumálaráðgjafi forsetaframbjóðandans Luiz Inácio Lula da Silva, sem gerði hana að orkumálaráðherra sínum eftir að hafa unnið kosningarnar. José Dirceau starfsmannastjóri sagði af sér árið 2005 eftir hneykslismál. Rousseff tók við af honum og var starfsmannastjóri til 31. mars 2010, þar til hún steig til hliðar til að einbeita sér að eigin forsetaframboði. Hún var kjörinn forseti í annarri umferð kosninganna þann 31. október 2010. Hún vann naumt endurkjör árið 2014.

Fulltrúadeild brasilíska þingsins hóf rannsóknir á möguleikanum á því að víkja Rousseff úr embætti þann 3. desember 2015. Þann 12. maí 2016 var Rousseff svipt forsetavaldi og skyldum í sex mánuði á meðan rætt var um hvort ætti að víkja henni úr embætti eða sýkna hana. Michel Temer varaforseti tók við skyldum hennar sem bráðabirgðaforseti á meðan rætt var um mál hennar á þinginu. Þann 31. ágúst 2016 kaus þingið með 61 atkvæðum gegn 20 að víkja Rousseff úr embætti fyrir að brjóta gegn lögum um ríkisútgjöld.

Tilvísanir

Forsetar Brasilíu
Kjörnir alþingismenn 2017

Í Alþingiskosningunum 28. október 2017 náðu eftirfarandi þingmenn kjöri:

Nánar um kjörna Alþingismenn 
39 karlar náðu kjöri en 24 konur. 

Yngsti kjörni þingmaðurinn var Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir en hún var 26 ára og 332 daga gömul á kjördag. Elsti kjörni þingmaðurinn var Ari Trausti Guðmundsson en hann var 68 ára og 329 daga gamall á kjördag. Meðalaldur kjörinna þingmanna var 49,65 ár.

Starfsaldursforseti nýkjörins þings var Steingrímur J. Sigfússon sem  hafði áður setið á 42 löggjafarþingum og verið samfleytt á þingi í 34 ár.

12 þingmenn voru nýliðar á móti 51 sem áður höfðu gegnt þingmennsku.

Breytingar á kjörtímabilinu
1.→→ – Karl Gauti Hjaltason gekk úr Flokki fólksins 2. desember 2018 og var utan flokka þar til hann gekk í Miðflokkinn 22. febrúar 2019.
2.→→ – Ólafur Ísleifsson gekk úr Flokki fólksins 2. desember 2018 og var utan flokka þar til hann gekk í Miðflokkinn 22. febrúar 2019.
3.→→ – Andrés Ingi Jónsson gekk úr Vinstri grænum 27. nóvember 2019 og var utan flokka þar til hann gekk í Pírata 11. febrúar 2021.
4.→→ – Rósa Björk Brynjólfsdóttir gekk úr Vinstri grænum 17. september 2020 og var utan flokka þar til hún gekk í Samfylkinguna 16. desember 2020.
5.→ – Þorsteinn Víglundsson sagði af sér þingmennsku 14. apríl 2021. Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir tók sæti hans á þingi.
6.→ – Þórunn Egilsdóttir lést 9. júlí 2021. Líneik Anna Sævarsdóttir tók hennar sæti sem 4. þingmaður NA og Þórarinn Ingi Pétursson kom nýr inn sem 9. þingmaður kjördæmisins.

Tenglar
 Fyrsta þing þingmanna - Alþingisvefurinn

Alþingiskosningar
Alþingismenn
Alnus jorullensis

Alnus jorullensis er sígræn elritegund, ættuð frá austur og suður Mexíkó, Guatemala og Hondúras. 

Alnus jorullensis er meðalstórt tré, að 20 til 25 m hátt. Blöðin eru egglaga til sporöskjulaga, 5–12 sm löng, nokkuð leðurkennd, með tenntum jaðri og með kirtlum að neðan. Blómin eru vindfrjóvgaðir reklar, og koma að vori.

Undirtegundir
Alnus jorullensis subsp. jorullensis - Mexíkó, Guatemala, Hondúras
Alnus jorullensis subsp. lutea Furlow - Mexíkó

Tilvísanir

Birkiætt
Elri
Niturbindandi tré og runnar
Hvalárvirkjun

Hvalárvirkjun er fyrirhuguð virkjun í Ófeigsfirði á Ströndum. Með Hvalárvirkjun er fyrirhugað að  virkja árnar Hvalá, Rjúkanda og Eyvindarfjarðará á Ófeigsfjarðarheiði til raforkuframleiðslu og er gert ráð fyrir að afl virkjunarinnar verði 55 MW. Fyrirhuguð eru þrjú miðlunarlón Vatnalautalón, Hvalárlón og Eyvindarfjarðarlón.

Framkvæmdir hófust sumarið 2019  Jarðamarkadeilur hafa orðið vegna vikjunarinnar.

Heimildir 
 Hvað felst í Hvalárvirkjun? (Rúv 1. nóv. 2017)
  Hvalárvirkjun í Árneshreppi
 Hvalárvirkjun myndi ekki knýja kísilver (Morgunblaðið 10. okt. 2016)

Tengill 
Hvalárvirkjun (vefur andstæðinga Hvalárvirkjunnar)

Tilvísanir
Vatnsaflsvirkjanir
Vatnsaflsvirkjanir á Íslandi
Einfrumungur

Einfrumungur er lífvera sem samanstendur af aðeins einni heilkjarna frumu allan lífsferilinn. Ekki eru þó allir einfrumungar skyldari innbyrðis en við aðrar lífverur, heldur er heitið einfrumungar notað sem safnheiti ýmissa oft fjarskyldra tegundahópa. Þó eru bakteríur, fornbakteríur og sveppir ekki talin.  

til einfrumunga. 

Nokkrar tegundir einfrumunga mynda sambýli þar sem margir þeirra lifa saman án þess þó að mynda sérhæfða frumuvefi eða frumulíffæri. Flestir fjölfrumungar mynda kynfrumur og lifa því hluta æviskeiðsins sem einfrumungar.

Frumur