alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Lori Lightfoot

Lori Elaine Lightfoot (f. 4. ágúst 1962) er bandarískur lögfræðingur og stjórnmálamaður úr Demókrataflokknum. Hún hefur verið borgarstjóri Chicago frá árinu 2019. Hún var kjörin borgarstjóri í kosningum þann 2. apríl 2019. Hún er fyrsta bandaríska blökkukonan og fyrsta hinsegin manneskjan sem hefur verið borgarstjóri Chicago.

Uppvöxtur og menntun
Lightfoot fæddist í Massillon í Ohio. Hún gekk í Michigan-háskóla í Ann Harbor og í Chicago-háskóla. Lightfoot starfaði fyrir þingmennina Ralph Regula og Barböru Mikulski.

Lagaferill
Lightfoot hefur unnið ýmis störf fyrir yfirvöld í Chicagoborg. Hún hefur verið starfsmannastjóri og aðalráðgjafi neyðarstjórnunar- og samskiptaskrifstofu borgarinnar. Hún varð síðar aðstoðarforstjóri innkaupaþjónustu Chicagoborgar. Lightfoot var jafnframt forseti framkvæmdastjórnar lögregludeildar Chicago og formaður starfshóps um löggæsluábyrgð.

Lightfoot vann einnig sem lögfræðingur hjá lögmannsstofunni Mayer Brown LLP.

Borgarstjóri Chicago

Kosningabarátta
Þann 10. maí árið 2018 tilkynnti Lori Lightfoot að hún hygðist gefa kost á sér í borgarstjórakosningum Chicago næsta ár. Lightfoot var fyrsta lesbían til bjóða sig opinberlega fram til embættis borgarstjóra í sögu Chicagoborgar. Hún komst í aðra umferð borgarstjórakosninganna á móti Toni Preckwinkle þann 2. apríl 2019. Sumir aðgerðasinnar voru á móti framboði Lightfoot vegna starfa hennar með lögreglunni í Chicago.

Þann 2. apríl 2019 vann Lori Lightfoot kosningarnar og varð þannig fyrsta bandaríska blökkukonan og fyrsta lesbían til að gegna embætti borgarstjóra Chicago. Lightfoot hlaut 77% atkvæðanna en Preckwinkle 23%.

Borgarstjóratíð
Lightfoot tók við embætti borgarstjóra Chicago þann 20. maí 2019. Nokkrum dögum síðar valdi Lightfoot Tom Tunney sem varaborgarstjóra. Stjórn Lightfoot hefur verið mótmælt, sérstaklega af Black Lives Matter-hreyfingunni, sem stóð fyrir mörgum mótmælum eftir morðið á George Floyd árið 2020. Lightfoot hefur jafnframt sett útgöngubann og lokað mörgum veitingastöðum og samkomustöðum vegna kórónuveirufaraldursins í Illinois.

Einkahagir
Lightfoot býr í hverfinu Logan Square í norðurhluta Chicago. Hún er gift Amy Eshleman og á með henni ættleidda dóttur að nafni Vivian, sem var ellefu ára þegar Lightfoot náði kjöri.

Tilvísanir

Bandarískir lögfræðingar
Borgarstjórar Chicago
Demókratar
Þórir Hergeirsson

Þórir Hergeirsson (fæddur 27. apríl 1964) er íslenskur handknattleiksþjálfari. Hann er þekktastur fyrir feril sinn hjá norska kvennalandsliðinu í handknattleik þar sem hann hefur unnið til fjölda verðlauna á stórmótum.

Tilvísanir

Íslenskir handknattleiksmenn
Íslenskir handknattleiksþjálfarar
Gervihnattasími

Gervihnattasími er farsími sem tengist öðrum símum eða símkerfum um gervihnetti í stað fjarskiptasella í kringum jarðstöðvar eins og GSM-sími. Gervihnattasímar eru notaðir á stöðum þar sem ekkert GSM-samband er til staðar, eins og á sjó, í óbyggðum og á hamfarasvæðum. Hægt er að nota gervihnattasíma nánast alls staðar á yfirborði Jarðar.

Þráðlausir gervihnattasímar eru eins og stórir farsímar með stefnuvirku örbylgjuloftneti. Fasttengdir gervihnattasímar (til dæmis um borð í skipum) líkjast veggsímum og eru tengdir við móttökubúnað á fjarskiptamastri skipsins.

Gervihnettir sem símarnir nýta sér eru ýmist staðtungl eða hnettir á lágbraut um Jörðu. Elsta símaþjónustan til almennra nota er breska fyrirtækið Inmarsat sem var stofnað árið 1979. Önnur algeng kerfi eru Iridium og Globalstar.

Gervihnettir
Farsímar
Iridium

Iridium getur líka átt við frumefnið iridín.

Iridium er raddsíma- og gagnaþjónusta á tíðnibili L fyrir gervihnattasíma, símboða og innfelld fjarskiptakerfi sem nær yfir allt yfirborð Jarðar með yfir 80 gervihnöttum í eigu fyrirtækisins Iridium Communications. Fyrirtækið var stofnað árið 1987 og tæknin var þróuð í verktöku af Motorola milli 1993 og 1998. Kerfið hóf starfsemi 1. nóvember 1998. Gervihnettir fyrirtækisins voru sendir á braut um Jörðu frá 1997 til 2002. Fyrirtækið varð gjaldþrota 1999 en var bjargað af bandarískum stjórnvöldum. Árið 2017 var hafist handa við að senda út annarrar kynslóðar gervihnetti, Iridium-NEXT.

Kerfið notast við 66 gervihnetti á lágbraut um Jörðu í um 781 km hæð, auk varahnatta ef bilun verður. Kerfið er með gáttir við önnur símkerfi í fjórum jarðstöðvum, á Svalbarða, í Tempe í Arisóna, í Fairbanks í Alaska og Punta Arenas í Chile. Kerfið var vottað samkvæmt GMDSS-staðlinum fyrir fjarskipti á sjó í janúar 2020, en áður var Inmarsat eina gervihnattasímkerfið sem fengið hafði slíka vottun.

Gervihnettir
Símkerfi
Inmarsat

Inmarsat er breskt fyrirtæki sem rekur símkerfi fyrir gervihnattasíma. Fyrirtækið selur raddsíma- og gagnaþjónustu fyrir farsíma um allan heim. Kerfið notast við 14 staðhnetti sem tengjast jarðstöðvum um allan heim. 

INMARSAT var upphaflega skammstöfun fyrir alþjóðastofnunina International Maritime Satellite Organisation sem var stofnuð að undirlagi Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar árið 1979. Stofnunin hóf starfsemi 1980 og kerfið fór í gang 1982 með þjónustu um fjarskiptahnetti í eigu Bandaríska sjóhersins. Vegna aukinnar samkeppni frá einkaaðilum var ákveðið að einkavæða gervihnattasímkerfi stofnunarinnar. Árið 1999 var nafni stofnunarinnar breytt í International Mobile Satellite Organisation eða IMSO og fyrirtækið Inmarsat Ltd. stofnað um viðskiptahlutann. Fyrstu gervihnettirnir í eigu Inmarsat fóru á braut um Jörðu snemma á 10. áratugnum. Núverandi gervihnettir eru fimm talsins og veita fjarskiptaþjónustu um bil Ka (Global Xpress-netið) og bil L.

Bresk fyriræki
Símkerfi
Gervihnettir
Jakob 4. Skotakonungur

Jakob 4. (17. mars 1473 – 9. september 1513) var konungur Skotlands frá 11. júní 1488 þangað til hann féll í bardögum árið 1513. Hann tók við konungsvaldi við dauða föður síns Jakobs 3. (v. 1460–1488) í orrustunni um Sauchieburn. Orrustan var fylgifiskur uppreisnar sem Jakob 4. tók sjálfur þátt í. Hann er yfirleitt talinn farsælasti konungur Stuart-ættar, en  valdatíma hans lauk eftir átakamikinn ósigur í orrustunni um Flodden. Hann var síðasti þjóðhöfðingi í Bretlandseyjum sem féll í bardögum.

Jakob 4. giftist Margréti Tudor árið 1503 og þar með tengdi skosku krúnuna við þá ensku. Þessi tengsl leiddu til Krúnusambandsins árið 1603 þegar Elísabet 1. lést arftakalaus og barnabarnabarn Jakobs 4., Jakob 6., tók við ensku krúnunni sem Jakob 1. Englandskonungur.

Heimildir 
 

Saga Skotlands
Konungar Skotlands
Stuart-ætt
Merkjafáni

Merkjafáni er fáni sem notaður er til að senda skilaboð milli skipa og milli skipa og lands. Form og merking fánanna er stöðluð í Alþjóðlegu merkjabókinni sem Alþjóðasiglingamálastofnunin ber ábyrgð á. Hver fáni táknar bókstaf, tölu eða endurtekningu.

Hægt er að senda nokkrar gerðir merkja með merkjafánum:
 Hægt er að stafa orð með röð af fánum.
 Einstakir fánar hafa staðlaða merkingu samkvæmt merkjabókinni.
 Einn eða fleiri fánar eru lyklar fyrir setningar sem hægt er að fletta upp í handbók á vegum viðkomandi flota.
 Í kappsiglingum hafa fánarnir aðra merkingu sem finna má í Alþjóðlegu kappsiglingareglunum.

Á herskipum NATO eru merkjafánar notaðir í annarri merkingu en í merkjabókinni, nema svarfáninn sé dreginn upp yfir aðra fána.

Merkjagjöf
Fjarskipti
Sjófánar
Birkiglyrna

Birkiglyrna (fræðiheiti: Hemerobius betulinus) er evrasísk flugutegund, sem finnst víðast á Íslandi. Fæðan er blaðlýs.

Tilvísanir 

Netvængjur
Skordýr á Íslandi
Birkiglyrnuætt

Birkiglyrnuætt (fræðiheiti: Hemerobiidae) er flugutegund af netvængjubálki. Bæði lirfur og fullvaxnar flugur eru rándýr. Fjórar tegundir finnast hérlendis (t.d. birkiglyrna), þar af þrjár nýkomnar.

Ættkvíslir
Undirættir eru:

 Subfamily Adelphohemerobiinae
 Genus Adelphohemerobius Oswald, 1993
 Subfamily Drepanacrinae
 Genus Austromegalomus
 Genus Conchopterella
 Genus Drepanacra
 Subfamily Carobiinae
 Genus Carobius
 Subfamily Drepanepteryginae
 Genus Drepanepteryx Leach, 1815
 Genus Gayomyia
 Genus Neuronema 
 Subfamily Hemerobiinae
 Genus Biramus
 Genus Hemerobiella
 Genus Hemerobius Linnaeus, 1758
 Genus Nesobiella
 Genus Wesmaelius Krüger, 1922
 Subfamily Megalominae
 Genus Megalomus  Rambur, 1842 
 Subfamily Microminae
 Genus Megalomina Banks, 1909
 Genus Micromus Rambur, 1842
 Genus Nusalala Navás, 1913
 Subfamily Notiobiellinae
 Genus Anapsectra
 Genus Notiobiella
 Genus Psectra Hagen, 1866
 Genus Zachobiella
Subfamily Psychobiellinae
 Genus Psychobiella
 Subfamily Sympherobiinae
 Genus Neosympherobius
 Genus Nesobiella
 Genus Sympherobius Banks, 1904

Tilvísanir 

Netvængjur
Skógarbredda

Skógarbredda (fræðiheiti: Platypalpus ecalceatus) er norræn flugutegund sem finnst víða á Íslandi.

Tilvísanir 

Tvívængjur
Skordýr á Íslandi
Tommi og Jenni (kvikmynd 2021)

Tommi og Jenni (enska: Tom & Jerry) er bandarísk kvikmynd frá árinu 2021 leikstýrð af Tim Story og framledd af Warner Bros.

Talsetning

Tilvísanir

Tenglar 

 

Bandarískar kvikmyndir
Kvikmyndir frumsýndar 2021
Steinvarta

Steinvarta (fræðiheiti: Byrrhus fasciatus) er bjalla af ættinni Byrrhidae. Hún finnst víða á norðurhluta norðurhvels og þá á Íslandi. Bæði lirfur og fullvaxnar bjöllur lifa á mosum.

Tilvísanir 

Bjöllur
Skordýr á Íslandi
Knattspyrnufélagið Árvakur

Knattspyrnufélagið Árvakur er reykvískt íþróttafélag sem stofnað var árið 1982. Það tók þátt í Íslandsmótinu í knattspyrnu frá 1983 til 1991. Jafnframt tefldi Árvakur fram liðum í körfuknattleik og handknattleik.

Saga
Keppni í 4. deild karla í knattspyrnu var tekin upp árið 1982. Varð það til þess að fjölga mjög þátttökuliðum á Íslandsmótinu, þar sem auðveldara varð fyrir minni félög að skrá sig til leiks. Ákvað hópur ungra manna í Reykjavík að stofna félag í því skyni. Var það einkum skipað gömlum fótboltamönnum, einkum úr KR, sem lagt höfðu skóna á hilluna eða görpum úr öðrum íþróttagreinum. Aðalfrumkvöllinn að stofnuninni var kvikmyndaleikstjórinn Friðrik Þór Friðriksson og var bundið í lög félagsins að Friðrik skyldi gegna formennsku í því.

Árvakursmenn létu mikið á sér bera miðað við fjórðudeildarlið, til að mynda hélt félagið í keppnisferð til Bandaríkjanna árið 1985 og tók þátt í stóru innanhússmóti í Lake Placid. Sama ár komst Árvakur í 16-liða úrslit bikarkeppninni en féll út fyrir efstu deildarliði Víðis Garði eftir vítaspyrnukeppni.

Árvakur hefur ekki keppt á Íslandsmóti frá 1991, en félagið hefur aldrei verið lagt niður og er enn aðili að KSÍ.

Tilvísanir 

Árvakur
Íþróttabandalag Reykjavíkur
Íþróttafélög í Reykjavík
Humlusveifa

Humlusveifa (fræðiheiti: Eristalis intricaria) er evrasísk flugutegund sem finnst víða á Íslandi. Lirfurnar nærast á rotnandi plöntuleifum í vatni eða leðju. Fullvaxnar flugurnar eru sviplíkar og humlur og nærast á blómasafa.

Tilvísanir

Tvívængjur
Sveifflugur
Skordýr á Íslandi
Gulsprekla

Gulsprekla (fræðiheiti: Palloptera trimacula) er evrópsk flugutegund sem finnst víða um Ísland.

Tilvísanir

Tvívængjur
 

Skordýr á Íslandi
Kandahar

Kandahar er næststærsta borg Afganistans og er í suðurhluta landsins. Íbúar eru um 650.000 (2021). Borgin er höfuðborg samnefnds héraðs og er ein mikilvægasta borg pastú-mælandi fólks. Hún er í rúmlega 1000 metra hæð.

Alexander mikli lagði grunninn að eldri hluta Kandahar á 4. öld fyrir Krist. Borgin hefur verið bitbein ýmissa ríkidæma yfir söguna en hún er á strategísku svæði þar sem suður-, mið- og norður-Asía mætast. Talibanar réðust á borgina sumarið 2021 og hafa þar nú yfirráð.

Borgir í Afganistan
Býflugnaætt

Býflugnaætt, einnig nefnd hunangsfluguætt (fræðiheiti: Apidae) eru vængjuð og flugfær félagsskordýr æðvængja. Til hennar teljast um 5700 tegundir býa. Margar eru mikilvægir frævarar, eins og hinar velþekktu humlur og alibýflugur.

Heimild 

 BugGuide.Net: Family Apidae—Cuckoo, Carpenter, Digger, Bumble, and Honey Bees; and other bees .
 BugGuide.net: Native Bees of North America

Æðvængjur
Apinae

Apinae er deild vængjaðra og flugfærra félagsskordýra æðvængja. Margar eru mikilvægir frævarar, eins og hinar velþekktu humlur og alibýflugur.

Heimild 

 BugGuide.Net: Subfamily Apinae—Honey, Bumble, Long-horned, Orchid, and Digger Bees — Images by tribe

Æðvængjur
Bombini

Bombini er ættflokkur stórra og loðinna býa sem nærast á blómasafa eða frjóum. Margar tegundir eru félagsdýr, með bý með allt að nokkur hundruð einstaklinga; aðrar tegundir, áður taldar til sjálfstæðrar ættkvíslar (Psithyrus), sníkja á búum félagsdýranna. Einungis ein ættkvísl er núlifandi í flokkinum, Bombus, humlurnar. Steingerfingar nokkurra útdauðra ættkvísla svo sem Calyptapis og Oligobombus hafa fundist. Ættflokkinum var lýst af Pierre André Latreille 1802.

Tilvísanir

Heimildir 
C. D. Michener (2000) The Bees of the World, Johns Hopkins University Press.
Livingston F.C.

Livingston Football Club er skoskt knattspyrnufélag með aðsetur í bænum Livingston í Vestur-Lothian. Félagið var stofnað í Edinborg árið 1943 undir öðru nafni. Mestalla sögu sína hefur félagið barist í neðri deildunum en átti blómaskeið í upphafi 21. aldarinnar og varð deildarbikarmeistari árið 2004.

Saga
Félagið var stofnað sem Ferranti Amateurs sem starfsmannalið Ferranti-rafiðnaðarfyrirtækisins í Edinborg og keppti næstu áratugina í áhugamannadeildum á svæðinu. Nafninu var síðar breytt í Ferranti Thistle. Árið 1972 fékk félagið aðild að Skoska knattspyrnusambandinu sem veitti því þátttökurétt í skosku bikarkeppninni.

Árið 1974 losnaði sæti í skosku deildarkeppninni og föluðust stjórnendur Ferranti Thistle eftir því. Reglur deildarinnar heimiluðu þó ekki að lið væru nefnd í höfuðið á styrktaraðilum og var því ráðist í nafnasamkeppni þar sem heitið Meadowbank Thistle var ákveðið. Nafnið vísaði í hinn nýja heimavöll félagsins, Meadowbank Stadium, fjölnota íþróttaleikvang sem reistur hafði verið fyrir Samveldisleikana árið 1970.

Meadowbank Thistle varð þar með þriðja Edinborgarliðið í skosku deildarkeppninni, en baráttan reyndist erfið í skugga nágrannana Hearts og Hibernian. Meadowbank Thistle var hálfatvinnumannalið sem þvældist á milli annarar og þriðju efstu deildar og barðist í bökkum fjárhagslega. Árið 1995 féll félagið niður í nýstofnaða fjórðu efstu deild. Lýstu eigendurnir því þá yfir að gjaldþrot blasti við félaginu að óbreyttu. Í kjölfarið var það flutt um set til bæjarins Livingston og hóf þar keppni á glænýjum leikvangi, Almondvale Stadium og undir nýju nafni.

Hin nýju heimkynni reyndust vítamínsprauta fyrir félagið, auk þess sem efnaðir eigendur settu mikið fé í reksturinn. Livingston fór aftur upp um deild strax á fyrsta ári. Vorið 1999 komst liðið í næstefstu deild á ný og árið 2001 tryggði það sér úrvalsdeildarsæti í fyrsta sinn í sögunni. Á sínu fyrsta ári meðal þeirra bestu náði Livingston sínum besta árangri fyrr og síðar. Leiktíðina 2001-02 hafnaði liðið í þriðja sæti á eftir Celtic og Glasgow Rangers. Árangurinn veitti Livingston þátttökurétt í UEFA bikarnum árið eftir þar sem félagið féll úr keppni í 2. umferð.

Ekki tókst að fylgja eftir þessari góðu byrjun og tók Livingston að síga neðar í úrvalsdeildinni næstu árin. Þó vannst minnisstæður sigur á Hibernian í úrslitaleik deildarbikarsins veturinn 2003-04, sem telst eini meiriháttar titill félagsins.

Livingston féll úr deild þeirra bestu árið 2006 og við tóku mikil fjárhagsvandræði þar sem liðið var m.a. dæmt niður í fjórðu neðstu deild vegna brota á fjármálareglum. Var jafnvel rætt um að leggja félagið alfarið niður en því var þó afstýrt á síðustu stundu. Eftir fjárhagslega endurskipulagningu náði Livingston að rétta úr kútnum á nú og komst aftur í úrvalsdeildina vorið 2018 og hefur leikið þar síðan. Árið 2021 komst Livingston í úrslit deildarbikarsins í annað sinn, en tapaði fyrir St. Johnstone.

Titlar
Skoski deildarbikarinn (1): 2003-04.

Skosk knattspyrnufélög
Stofnað 1943
Motherwell F.C.

Motherwell Football Club er skoskt knattspyrnufélag með aðsetur í samnefndum bæ í Norður-Lanarkshire. Það hefur einu sinni hampað skoska meistaratitlinm og leikið samfleytt í efstu deild frá árinu 1985.

Saga
Félagið var stofnað þann 17. maí árið 1886 við samruna liðanna Glencairn FC og Alpha FC með það að markmiði að Motherwell gæti teflt fram einu samkeppnishæfu félagi. Atvinnumennska var tekin upp árið 1893 og fékkk liðið í kjölfarið aðild að skosku deildarkeppninni, fyrst liða frá Lanarkshire. Tveimur árum síðar var leikvangurinn Fir Park tekinn í notkun og hefur það verið heimavöllur félagsins upp frá því.

Fyrstu árin voru keppnisbúningar Motherwell bláir, en árið 1913 var ákveðið að skipta yfir í vínrauða og rafgyllta búninga. Var fyrirmyndin fengin frá enska liðinu Bradford City og eru þessir litir enn í dag ríkjandi í félagsmerki og búningum Motherwell.

John "Sailor" Hunter stýrði Motherwell frá 1910 til 1946 og er nafn hans letrað gylltum stöfum í sögu félagsins. Motherwell hafnaði í þriðja sæti leiktíðina 1919-20, sem var besti árangurinn fram að því. Undir lok þriðja áratugarins hafnaði Motherwell ítrekað í 2.-3. sæti í deildinni. Þessi árangur varð hvatning til frekari landvinninga. Motherwell hélt í keppnisferð til Spánar árið 1927 þar sem leikið var við bestu lið Spánverja og unnust sjö af átta leikjum. Árið eftir lá leiðin til Suður-Ameríku þar sem liðið gerði garðinn frægan.

Fyrsti og eini Skotlandsmeistaratitill Motherwell leit dagsins ljós leiktíðina 1931-32. Liðið vann þá 30 af 38 leikjum sínum og skoraði í þeim 119 mörk. Þar af skoraði framherjinn Willie MacFadyen heil 52 mörk, sem er enn í dag met í efstu deild í Skotlandi. Þetta reyndist eini meistaratitillinn sem annað lið en Celtic og Rangers tókst að vinna á árabilinu 1904-47.

Eftir að Hunter lét af stjórn liðsins tók við tímabil óstöðugleika. Motherwell vann bikarkeppnina og deildarbikarinn árin 1951 og 1952, en árið 1953 féll það í fyrsta sinn niður um deild. Næstu áratugina var liðið oftast nær um eða fyrir neðan miðja efstu deild, féll stundum niður en vann sig yfirleitt beint aftur upp. Fjórði og síðasti stóri titillinn í sögu Motherwell var svo árið 1991 þegar liðið varð bikarmeistari eftir sigur á Dundee United í framlengdum úrslitaleik.

Bikarmeistaratitillinn gaf Motherwell þátttökurétt í Evrópukeppni í fyrsta sinn. Félagið hefur margoft tekið þátt í Evrópukeppnum og tvívegis mætt íslenskum liðum. Árið 2010 sló Motherwell Breiðablik úr Evrópudeildinni en fjórum árum síðar sló Stjarnan skoska liðið úr keppni.

Íslenski landsliðsmaðurinn Jóhannes Eðvaldsson lék með Motherwell um tveggja ára skeið.

Titlar
Skotlandsmeistarar (1): 1931-32
Skoski bikarinn (2): 1951-52, 1990-91
Skoski deildarbikarinn (1): 1950-51

Skosk knattspyrnufélög
Stofnað 1886
Pastúnar

Pastúnar, sögulega kallaðir Afganir, eru þjóðernishópur sem eru í mið- og suður-Asíu. Þeir tala pastú sem er íranskt mál. Fjöldi Pastúna er um 63 milljónir og eru þeir fjölmennastir í suður-Afganistan og norðvestur-Pakistan. Þeir telja 48% af þjóðernisbrotum Afganistan og eru stærsta þjóðarbrotið. Í Pakistan eru þeir það næststærsta með 15-18%. Til eru nálægt 400 ættbálkar innan Pastúna.

Þekktir Pastúnar
Ashraf Ghani, fyrrum forseti Afganistans
Hamid Karzai, fyrrum forseti Afganistans
Imran Khan, fyrrum forsætisráðherra Pakistans
Mohammad Najibullah, fyrrum forseti Afganistans.
Múhameð Ómar, stofnandi talíbanahreyfingarinnar
Múhameð Zahir Sja, síðasti konungur Afganistans
Malala Yousafzai, nóbelsverðlaunahafi 2014

Heimild
 

Afganistan
Asískir þjóðflokkar
Pakistan
Lækjasilmý

Lækjasilmý (fræðiheiti: Ormosia hederae) er fluga af silmýsætt. Útbreiðslan er a.m.k. í vestanverðri Evrópu og eitthvað í norður Asíu, á Íslandi um land allt.

Tilvísanir

Hrossafluguætt
Skordýr á Íslandi
Jarðskjálftinn á Haítí 2021

Þann 14. ágúst 2021 klukkan hálfníu að staðartíma skall jarðskjálfti á Haítí að stærðinni 7,2 og olli gríðarlegri eyðileggingu. Skjálftinn varð um átta kílómetrum frá bænum Petit-Trou-de-Nippes. Fljótlega eftir jarðskjálftann var tilkynnt um dauðsföll vegna hans og flóðbylgjuviðvörun gefin út. Samkvæmt banda­rísku jarð­vísinda­stofnuninni varð skjálftinn á um tíu kílómetra dýpi og um 150 kílómetra frá haítísku höfuðborginni Port-au-Prince. Flóðbylgjuviðvörunin var síðar afturkölluð.

Fjórum dögum eftir skjálftann var reiknað með því að minnst 1.941 manns hefðu látist og hátt í 10.000 manns höfðu slasast. Ariel Henry, forsætisráðherra Haítí, lýsti yfir mánaðarlöngu neyðarástandi vegna hamfaranna.

Jarðskjálftinn reið yfir Haítí um ellefu árum eftir álíka kraftmikinn jarðskjálfta sem varð hundruðum þúsunda Haíta að bana.

Tengt efni
 Jarðskjálftinn á Haítí 2010

Tilvísanir

2021
2021
Mýralús

Mýralús (fræðiheiti: Thripsaphis vibei) er blaðlús sem lifir á störum. Hún er algeng um allt Ísland.

Tilvísanir 

Skordýr
Aphididae
Skordýr á Íslandi
Ariel Henry

Ariel Henry (f. 6. nóvember 1949) er haítískur stjórnmálamaður. Hann er núverandi forsætisráðherra og starfandi forseti Haítí.

Æviágrip 
Ariel Henry nam læknisfræði og taugalífeðlisfræði við læknisfræðideild Háskólans í Montpellier. Hann varð síðar háskólaprófessor.

Eftir valdaránið gegn forsetanum Jean-Bertrand Aristide árið 2004 var Henry meðlimur í nefnd sem var falið að útnefna nýjan ríkisstjórnarleiðtoga.

Henry vann um skeið í heilbrigðisráðuneyti Haítí og varð síðan sjálfur heilbrigðisráðherra. Hann varð innanríkisráðherra í september 2015 og síðan félags- og vinnumálaráðherra frá september 2015 fram í mars 2016 á forsetatíð Michels Martelly.

Eftir afsögn Josephs Jouthe forsætisráðherra var Henry útnefndur forsætisráðherra Haítí þann 5. júlí 2021. Var þá áætlað að Henry myndi taka við embætti þann 7. júlí.

Þann 7. júlí 2021 var Jovenel Moïse forseti myrtur. Eftir dauða Moïse tók við óvissa um það hver væri lögmætur stjórnandi Haítí. Henry hafði verið útnefndur forsætisráðherra en hafði enn ekki tekið við embættinu. Starfandi og fráfarandi forsætisráðherrann Claude Joseph tók fyrst við forsetaembættinu og deildi við Henry um embættið.

Daginn eftir morðið á Moïse gerði Henry tilkall til þess að vera forsætisráðherra og starfandi forseti Haítí. Þann 9. júlí lýsti haítíska þingið þingforsetann Joseph Lambert starfandi forseta Haítí. Sú yfirlýsingin naut stuðnings nokkurra þingflokka, meðal annars PTHK-flokks Moïse. Ariel Henry var engu að síður staðfestur sem forsætisráðherra stuttu síðar. Að endingu var hætt við embættistöku Lamberts, sem hafði verið áætluð þann 10. júlí, vegna þrýstings frá Bandaríkjunum. Henry hafði stuðning Core Group, sem telur til sín Þýskaland, Brasilíu, Kanada, Spán, Bandaríkin, Frakkland, Evrópusambandið og fulltrúa Samtaka Ameríkuríkja og Sameinuðu þjóðanna.

Henry myndaði ríkisstjórn sína þann 19. júlí. Hann tók við embætti næsta dag.

Þann 14. ágúst 2021 skall 7,2 stiga jarðskjálfti á Haítí og olli að minnsta kosti 2.000 dauðsföllum. Henry lýsti yfir mánaðarlöngu neyðarástandi vegna hamfaranna.

Henry hefur verið vændur um að hafa átt hlut að máli í morðinu á Jovenel Moïse. Grunsemdirnar eru reistar á tengslum Henry við Joseph Félix Badio, sem er talinn hafa skipulagt morðið. Meðal annars sýna rakningar að Henry hringdi tvisvar í Badio, sem var staddur nærri forsetabústaðnum, kvöldið sem morðið á Moïse var framið. Starfsmenn saksóknara fóru fram á að Henry yrði ákærður vegna málsins en Henry lét reka saksóknarann og sagði ásakanirnar vera hávaða skapaðan í pólítískum tilgangi.

Tilvísanir

Forsetar Haítí
Forsætisráðherrar Haítí
Haítískir læknar
Herat

Herat er þriðja stærsta borg Afganistans og höfuðstaður samnefnds héraðs. Hún er í vesturhluta landsins og búa þar um 560.000 manns. Borgin hefur verið kölluð Litla Íran en meirihluti íbúa talar persneskt mál.

Borgir í Afganistan