alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Bartólómeusarkirkjan í Marne

Bartólómeusarkirkjan (Ítalska: Chiesa di san Bartolomeo) er kirkja í Marne á Ítalíu. Kirkjan var byggð 12. öld.

Bibliography 

 Kubach, Hans Erich. Architettura romanica, Milano, Electa, 1978, ISBN 88-435-2474-7
 Le Goff, Jacques, L'uomo medievale, Laterza, 1999, ISBN 88-420-4197-1
 Labaa, Gian Maria. San Tomè in Almenno. Studi, ricerche, interventi per il restauro di una chiesa romanica. Bergamo, Lubrina, 2005, ISBN 88-7766-312-X
 Moris, Lorenzo and Alessandro Pellegrini. Sulle tracce del romanico in provincia di Bergamo, Bergamo, Prov. Bergamo, 2003
 Keller, Raffaella Poggiani; Filli Rossi; and Jim Bishop. Carta archeologica della Lombardia: carta archeologica del territorio di Bergamo. Modena, Panini, 1992. ISBN 88-7686-210-2
 Tosco, Carlo. Architetti e committenti nel romanico lombardo, Roma, Viella, 1997, ISBN 88-85669-54-9
 Labaa, Pino Capellini Giovan Maria. Itinerari dell'anno Mille, Bergamo, Sesab

Myndir

Tilvísanir

Tenglar 

 Antenna Europea del Romanico 

Kirkjur á Ítalíu
Mír (geimstöð)

Mír (rússneska: Мир, bókstaflega „friður“ eða „heimur“) var geimstöð á lágri sporbraut frá 1986 til 2001 sem starfrækt var af Sovétríkjunum og seinna Rússlandi. Mír var fyrsta einingageimstöðin og var sett saman á árunum 1986 til 1996. Það var þyngsta geimfar sögunnar á sínum tíma. Mír var jafnframt stærsti gervihnöttur á sporbraut umhverfis jörðina þangað til Alþjóðlega geimstöðin var tekin í notkun og sporbraut Mír braut niður. Um borð í Mír var rannsóknastofa þar sem áhöfnin gerði tilraunir í líffræði, líffræði mannsins, eðlisfræði, stjörnufræði og veðurfræði. Tilgangur geimstöðvarinnar var að þróa þá tækni sem þarf til að koma varanlegri geimsstarfsemi á laggirnar.

Mír var fyrsta langtímarannsóknastöð á sporbraut um jörðina sem var alltaf mönnuð. Metinu fyrir lengstu órofna dvöl í geimi var náð í Mír en það var 3.644 dagar þangað til nýju meti var náð í Alþjóðlegu geimstöðinni þann 23. október 2010. Lengsta geimflug sögunnar var í Mír þar sem Valerí Poljakov eyddi 437 dögum og 18 klukkutímum frá 1994 til 1995. Áhöfn var í Mír í tólf og hálft ár af fimmtán ára lífstíma hennar. Um borð í Mir var aðstaða fyrir tvo til þrjá einstaklinga til langtímadvalar eða fleiri í stuttri heimsókn.

Mír var næsta geimstöðvarverkefni Sovétríkjanna eftir Soljut-áætlunina. Fyrstu einingu Mír, svokölluðu kjarnaeiningunni, var skotið upp á loft árið 1986 en henni fylgdu sex einingar til viðbótar. Proton-geimflaug voru notuð til að skjóta öllum einingunum upp nema tengieiningunni sem bandarísk geimskutla setti upp árið 1995. Þegar geimstöðinni var lokið stóð hún saman af sjö loftþrýstum einingum og nokkrum óloftþrýstum. Geimstöðin var knúin af nokkrum sólarsellum sem festar voru beint við einingarnar. Mír var á sporbraut á milli 296km og 421km fyrir ofan jörðina. Meðalhraði hennar var 27.700 km/klst. og lauk hún 15,7 sporbrautum umhverfis jörðina á hverjum degi.

Geimstöðvar
Mönnuð geimför
Rússnesk geimför
Neil Gaiman

Neil Richard MacKinnon Gaiman (f. 10. nóvember 1960) er margverðlaunaður enskur rithöfundur, myndasöguhöfundur og handritshöfundur. Þekktustu verk hans er myndasöguröðin The Sandman og skáldsögurnar Stardust, American Gods, Coraline og The Graveyard Book. Sögur hans gerast yfirleitt á mörkum fantasíu og veruleika. Hann hóf feril sinn sem blaðamaður en kynntist myndasöguhöfundinum Alan Moore á 9. áratugnum og hóf að skrifa sögur fyrir myndasögur, þar á meðal fyrir tímaritið 2000 AD. Árið 1987 var hann ráðinn af DC Comics og hóf þar að skrifa nýjar sögur fyrir gamla DC-persónu, Óla lokbrá, eða The Sandman. Sögurnar um The Sandman komu út frá 1989 til 1996 og nutu gríðarlegra vinsælda. Á sama tíma skrifaði hann sögur fyrir fjölda annarra myndasagna. Fyrsta skáldsagan hans, Good Omens, var skrifuð í samstarfi við Terry Pratchett og kom út 1990. Árið 1996 skrifaði hann handrit fyrir BBC-sjónvarpsþættina Neverwhere og fyrsta skáldsagan sem hann samdi einn var bókarútgáfa sömu sögu. Árið 2001 kom American Gods út. Hún vann til fjölda verðlauna. Sjónvarpsþættir eftir sögunni voru framleiddir árið 2015. 

Enskir rithöfundar
Breskir myndasöguhöfundar
Enskir handritshöfundar
Alan Moore

Alan Moore (f. 18. nóvember 1953) er enskur myndasöguhöfundur. Þekktustu verk hans eru myndsögubækurnar Watchmen (með Dave Gibson 1986), V for Vendetta (með David Lloyd 1988) og From Hell (með Eddie Campbell 1989). Hann skrifaði fyrir bresk neðanjarðartímarit á 8. áratugnum en varð fyrst þekktur fyrir myndasögur sem birtust í tímaritunum 2000 AD og Warrior. Árið 1983 var hann ráðinn af DC Comics og hóf að skrifa sögur fyrir vinsælar persónur á borð við Leðurblökumanninn og Ofurmennið. Þar komu bækurnar um Watchmen út. Árið 1988 hætti hann störfum fyrir DC Comics og fór að vinna sjálfstætt um stutt skeið. Hann skrifaði þá meðal annars erótísku myndasöguna Lost Girls (með Melinda Gebbie 1991) og From Hell. Hann hóf aftur að skrifa ofurhetjusögur fyrir Image Comics 1993 og sneri aftur til DC 1999 þar sem hann fékk sitt eigið útgáfufyrirtæki, America's Best Comics, þar sem The League of Extraordinary Gentlemen (með Kevin O'Neill) kom út næstu ár.

Kvikmyndir hafa verið gerðar eftir mörgum af sögum Moore, þrátt fyrir að hann hafi sjálfur alltaf verið á móti því.

Breskir myndasöguhöfundar
William Gibson

William Gibson (f. 17. mars 1948) er bandarískur furðusagnahöfundur sem er almennt talinn upphafsmaður undirgreinar vísindaskáldsögunnar sem nefnist sæberpönk. Snemma á 9. áratugnum birtust fyrstu smásögurnar hans sem voru dystópískar sögur um nálæga framtíð í film noir-stíl. Margar af þessum sögum komu út 1986 í smásagnasafninu Burning Chrome. Árið 1984 kom þekktasta skáldsaga hans, Neuromancer, út. Hún varð fyrsta vísindaskáldsagan sem vann öll þrjú þekktustu verðlaunin sem veitt eru fyrir slíkar bókmenntir; Nebula-verðlaunin, Hugo-verðlaunin og Philip K. Dick-verðlaunin. Í kjölfarið fylgdu tvær skáldsögur úr sama söguheimi, Count Zero (1986) og Mona Lisa Overdrive (1988). Árið 1990 kom út gufupönksagan The Difference Engine og síðan nýr þríleikur sem gerist í nálægri framtíð, Virtual Light (1993), Idoru (1996) og All Tomorrow's Parties (1999). Eftir 2000 hafa komið út nokkrar efsögur sem gerast í hliðstæðusamtíð okkar eigin samtíðar. 

Margoft hefur verið reynt að gera kvikmyndir eftir sögum Gibsons en aldrei orðið af því. Johnny Mnemonic frá 1995 er lauslega byggð á fyrsta þríleiknum og New Rose Hotel frá 1998 er byggð á samnefndri smásögu eftir Gibson sem gerist í sama söguheimi.

Bandarískir rithöfundar
2000 AD

2000 AD er breskt myndasögutímarit sem er aðallega helgað vísindaskáldskap, súrrealisma og fantasíu. Það var fyrst gefið út af IPC árið 1977. Síðar fluttist það til Fleetway Publications sem var selt til Robert Maxwell árið 1987 og Egmont UK árið 1991. Árið 2000 keypti tölvuleikjaframleiðandinn Rebellion Developments tímaritið.

Margir af þekktustu myndasöguhöfundum heims hafa unnið fyrir tímaritið, þar á meðal Alan Moore, Neil Gaiman, Grant Morrison, Brian Bolland og Mike McMahon. Með þekktustu myndasögum sem birst hafa í tímaritinu eru Judge Dredd, Strontium Dog, Rogue Trooper, ABC Warriors, Nikolai Dante og Sláine. Persónan Tharg the Mighty kemur fyrir bæði í sögum og sem skáldaður ritstjóri tímaritsins.

Bresk myndasögutímarit
Stjörnustríð: Fyrsti hluti – Ógnvaldurinn

Stjörnustríð: Fyrsti hluti – Ógnvaldurinn er bandarísk geimmynd eftir George Lucas frá 1999. Myndin var framleidd af Lucasfilm og dreift af 20th Century Fox. Í aðalhlutverkum voru Liam Neeson, Ewan McGregor, Natalie Portman, Jake Lloyd, Ian McDiarmid, Anthony Daniels, Kenny Baker, Ahmed Best, Pernilla August, Brian Blessed, Ray Park og Frank Oz. Þetta var fyrsta myndin í fyrirrennaraþríleik Stjörnustríðs, þar sem fyrstu myndirnar þrjár frá 1977, 1980 og 1983, voru settar upp sem númer 4, 5 og 6. 

Myndin gerist 32 árum fyrir fyrstu Stjörnustríðsmyndina og segir frá Jedi-riddaranum Qui-Gon Jinn (Neeson) og lærisveini hans Obi-Wan Kenobi (McGregor) sem eiga að fylgja Amidölu drottningu plánetunnar Naboo (Portman) til höfuðstöðva geimlýðveldisins á Coruscant. Á leiðinni lenda þau á plánetunni Tatooine þar sem þau rekast á ungan dreng, Anakin Skywalker (Jake Lloyd), sem Qui-Gon finnur að hefur máttinn í sér í miklum mæli. Hann slæst því í för með þeim til Coruscant og skilur móður sína eftir.

Þetta var fyrsta myndin sem Lucas leikstýrði eftir 22 ára hlé og fyrsta Stjörnustríðsmyndin í 16 ár. Lucas nýtti sér framfarir í tölvuvinnslu og mikið af sögusviðinu og sumar persónur myndarinnar voru alfarið unnin í tölvu. Myndin var tekin í Leavesden Studios í Hertfordshire á Englandi og í Túnis. Caserta-höll á Ítalíu var notuð sem tökustaður fyrir höll Amidölu á Naboo.

Tenglar 

Stjörnustríð
Símboði

Símboði (sjaldnar friðþjófur) er þráðlaust símtæki sem tekur við símanúmeri þess sem hringir og/eða raddskilaboðum og pípir um leið. Notandi símboðans getur þá hringt í viðkomandi þegar hann hefur tíma og aðgang að síma. Sumir símboðar eru búnir senditæki og geta svarað þeim sem hringir og staðfest móttöku skilaboðanna. Símboðar eru háðir símboðakerfi, sem getur eftir atvikum verið staðbundin sendistöð eða landskerfi samtengdra stöðva. Símboðar urðu fyrst algengir á 8. áratug 20. aldar. Þeir voru um tíma mjög útbreiddir meðal starfsfólks í neyðarþjónustu, öryggisþjónustu og heilbrigðisþjónustu. Með aukinni notkun farsíma eftir aldamótin 2000 hurfu þeir mikið til af sjónarsviðinu.

Símtæki
1981-1990
1991-2000
Brian Blessed

Brian Blessed (f. 9. október 1936 í Mexborough, Yorkshire) er enskur leikari sem er einkum þekktur fyrir hljómmikla rödd. Frægustu hlutverk sem hann hefur leikið eru Ágústus keisari í þáttaröðinni Ég, Kládíus frá 1976, Vultan prins í Flash Gordon frá 1980 og Ríkharður 4. í fyrstu þáttaröð Svörtu nöðrunnar (The Black Adder) frá 1983. Hann hefur oft leikið hlutverk í verkum eftir William Shakespeare bæði á sviði og í kvikmyndum, þar á meðal í fjórum af fimm Shakespeare-myndum Kenneth Branagh. Hann hefur líka fengist við raddleik, meðal annars fyrir Stjörnustríðsmyndina Stjörnustríð: Fyrsti hluti – Ógnvaldurinn frá 1999. 

Enskir leikarar
Johannes Andreas Grib Fibiger

Johannes Andreas Grib Fibiger (23. apríl 1867 – 30. janúar 1928) var danskur læknir og prófessor í „anatómískri sjúkdómafræði“ við Kaupmannahafnarháskóla

Hann hlaut læknanóbelinn 1926 fyrir rannsóknir á tengslum þráðorma við krabbamein. Sýndi hann fram á að þráðormur sá sem hann nefndi Spiroptera Carcinoma en hét með réttu Gongylonema neoplasticum gæti orsakað krabbamein í maga í músum og rottum. Sumar af niðurstöðum hans reyndust síðar ekki réttar ályktanir af fyrirliggjandi gögnum.

Í störfum sínum við stofnun líffærafræðilegrar sjúkdómafræði í Kaupmannahöfn greindi hann áður ótilgreinda þráðorma árið 1907 frá viltum rottum. Kom honum til hugar að þráðormar þessir lægju bak við krabbamein í maga í þessum rottum. Árið 1913 staðhæfði hann að hann gæti undir tilraunakringumstæðum framkallað krabbamein í heilbrigðum rottum notandi þessa þráðorma.

Eftir að hann lést tókst öðrum rannsakendum að sanna að G. neoplasticum geti ekki valdið krabbameini. Þau krabbamein og æxli sem Fibiger framkallaði voru vegna skorts á A-vítamíni. Sagnfræðileg endurskoðun á gögnum Fibigers sína að hann ruglaði saman krabbameins-æxlum og ekki-krabbameins-æxlum.

Rannsóknaraðferð hans við athuganir á barnaveiki er talinn uppruni mikilvægrar rannsóknaraðferðar í læknisfræði svonefndrar, stýrðrar meðferðarprófunar.

Rithöfundurinn Karl Adolph Gjellerup, sem fékk Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1919, var frændi Fibiger og ólst upp hjá honum.

Nóbelsverðlaunahafar í lífeðlis- og læknisfræði
Danskir læknar
Norður-Jemen

Norður-Jemen er almennt heiti á þeim ríkjum sem hafa farið með völd í því landsvæði sem í dag eru norðvestuhéruð Jemen á sunnanverðum Arabíuskaga. Þetta á einkum við um Konungsríkið Jemen frá 1918 til 1962 og Arabíska lýðveldið Jemen frá 1962 til 1990. Höfuðborg þessa svæðis var Sana'a.

Hvorugt þessara ríkja notaðist við heitið „Norður-Jemen“. Það heiti varð ekki almennt fyrr en Sambandsríki Suður-Arabíu, sem síðar varð Suður-Jemen, hlaut sjálfstæði frá Bretlandi árið 1967. Norður- og Suður-Jemen sameinuðust svo í eitt ríki árið 1990. 

Fyrrum Asíuríki
Saga Jemen
Gullkrókus

Gullkrókus (fræðiheiti: Crocus flavus) er blómstrandi planta af ættkvísl krókusa. Vex í hlíðum Grikklands, löndum fyrrum Júgóslavíu, Búlgaríu, Rúmeníu og norðvestur Tyrklands.

Útlit
Hann er með ilmandi skær-rauðgul blóm sem Tennyson líkti við eld. Hann er smár krókus, 5 - 6 sm hár, þrátt fyrir nöfn sumra afbrigðanna í samanburði við vorkrókus. Afbrigði hans eru notuð sem skrautplöntur, sem dæmi Golden Yellow (syn. 'Dutch Yellow', 'Yellow Mammoth')Fræðiheitið flavus þýðir "hrein gulur".

Undirtegundir
 Crocus flavus subsp. dissectus T.Baytop & B.Mathew - western Turkey
 Crocus flavus subsp. flavus - Greece, Turkey, Balkans; naturalized in Utah
 Crocus flavus subsp. sarichinarensis Rukšans - Turkey

Myndir

Tilvísanir

Tenglar
 Özdemir, Canan. The Morphology and Anatomy of Crocus flavus Weston subsp. flavus (Iridaceae), Turk J Bot 30 (2006) 175-180 
 ITIS
 Alpine Garden Society 
 International Flower Bulb Centre 
 Uniprot Taxonomy

Krókus
Costco

Costco Wholesale Corporation er heildverslun sem byggir á meðlimaaðild. Costco er annað stærsta smásölufyrirtæki í heimi á eftir Walmart. Höfuðstöðvar Costco eru í Issaquah í Washington-fylki en fyrsta verslun Costco var opnuð í Seattle árið 1983. Costco starfrækir 727 verslanir á heimsvísu en þær er að finna í Bandaríkjunum (508), Kanada (94), Mexíkó (38), á Bretlandi (28), í Japan (25), Suður-Kóreu (13), Taívan (13), Ástralíu (8), á Spáni (2) og Íslandi (1).

Meðlimafjöldi Costco á heimsvísu var 80 milljónir í september 2016. Costco er þekkt fyrir að selja hágæðavörur í bland við ódýrar vörur sem seldar eru í miklu magni. Í verslunum Costco er boðið upp á meðal annars raftæki, matvörur, snyrtivörur, lyf, áfengi (selst þó ekki einstaklingum á Íslandi), fatnað, leikföng, skartgripi og húsgögn. Í flestum verslunum Costco er einnig hjólbarðaverkstæði og kaffihús með heitan mat.

Costco opnaði verslun á Íslandi þann 23. maí 2017 í Kauptúni í Garðabæ. Búist er við að koma Costco til Íslands muni hafi jákvæð áhrif á íslenska verslun með því að auka samkeppni og búa til neikvæðan þrýsting á verðlag. Sem dæmi má nefna að bensínlítri var 9% lægri í Costco við opnun en hjá ódýrustu íslensku olíufélögunum.

Tengill 
 Heimasíða Costco á Íslandi

Heimildir 

Bandarísk fyrirtæki
Fjallkrækill

Fjallkrækill (fræðiheiti: Sagina caespitosa) er plöntutegund af hjartagrasaætt sem vex á Íslandi. Útbreiðsla fjallkrækils á Íslandi er til fjalla á Norður- og Austurlandi. Hann er nokkuð sjaldgæfur og vísbendingar eru um að útbreiðsla hans hafi hafi dregist saman í kjölfar loftslagsbreytinga.

Tilvísanir

Frekari lestur
 Hörður Kristinsson (2008). Fjallkrækill - Fyrsta fórnarlamb hlýnandi loftslags á Íslandi? Náttúrufræðingurinn 76(3-4): 115-120.

Plöntur á Íslandi
Hryðjuverkin í Manchester árið 2017

Sjálfsmorðsárás við Manchester Arena í Manchesterborg var gerð þann 22. maí árið 2017 eftir tónleika bandarísku söngkonunnar Ariana Grande. 

Árásarmaðurinn, Salman Abedi, kom sér fyrir í fordyri tónleikasalarins og sprengdi heimagerða sprengjum með nöglum með þeim afleiðingum að 22 létust og 64 særðust. Yngsta fórnarlambið var 8 ára. 

Abedi, 22 ára, var fæddur í Manchester og kom úr líbískri fjölskyldu sem hafði flúið Muammar Gaddafi. Fjölskyldan hafði farið aftur til Líbíu eftir að Gaddafi hafði verið komið frá völdum.

Árásin var sú mannskæðasta síðan hryðjuverkin 7. júlí 2005 í London voru gerð og fyrsta hryðjuverkaárásin í Manchester síðan IRA sprengdi þar verslunarmiðstöð árið 1996. Theresa May forsætisráðherra Bretlands færði viðbúnaðarstigið í krítískt eftir árásina; að árásir væru yfirvofandi.

Heimild

Hryðjuverk í Bretlandi
2017
Skeggburkni

Skeggburkni (fræðiheiti: Asplenium septentrionale) er tegund burkna af klettaburknaætt. Skeggburkni vex á þurrum, sólríkum stöðum, til dæmis í klettasprungum. Aðeins þrír skeggburknar eru þekktir á Íslandi, allir í Höfðahverfi í Eyjafirði og er hann því stundum nefndur sjaldgæfasta tegund íslensku flórunnar. Tveir þessara skeggburkna hafa vaxið þar síðan árið 1960 en nýr einstaklingur fannst þar árið 2014. Önnur náttúruleg heimkynni skeggburkna eru í Norður-Ameríku, Evrópu og Asíu.

Skeggburkni er friðlýstur á Íslandi í verndarflokki tegunda í bráðri hættu (CR).

Tilvísanir

Burknar
Burknar
Mánajurt

Mánajurt (fræðiheiti: Botrychium boreale) er sjaldgæfur burkni af naðurtunguætt sem vex aðallega á norðurhluta Íslands. Hún er með stuttann, uppréttann jarðstöngul með einu blaði.

Tilvísanir

Naðurtunguætt
Burknar
Burknar
Lensutungljurt

Lensutjungljurt (fræðiheiti: Botrychium lanceolatum)  er burkni af naðurtunguætt sem vex víða á Íslandi en er þó nokkuð sjaldgæf.

Tilvísanir

Ytri tenglar
Den virtuella floran

Naðurtunguætt
Burknar
Burknar
Dvergtungljurt

Dvergtungljurt (fræðiheiti: Botrychium simplex) er burkni af naðurtunguætt. Dvergtungljurt er sjaldgæf, hún vex við jarðhita í Mývatnssveit en í sendnum jarðvegi á Suðausturhluta Íslands.

Á Íslandi vex mjög sjaldgæft afbrigði dvregtungljurtar sem kallast renglutungljurt (Botrychium simplex var. tenebrosum).

Á Íslandi er dvergtungljurt friðlýst en hún er ekki á válista. Í Svíþjóð er dvergtungljurt einnig friðlýst.

Tilvísanir

Ytri tenglar
Den virtuella floran

Naðurtunguætt
Burknar
Burknar
Botrychium

Tungljurtir eru burknar af naðurtunguætt.

Tilvísanir

Naðurtunguætt
Burknar
Keilutungljurt

Keilutungljurt (Botrychium minganense) er burkni af naðurtunguætt sem var lýst af Frère Marie-Victorin.

Útbreiðsla 
Keilutungljurt vex í Norður Ameríku, frá Alaska og norður Kanada til Arizona. Hún er sjaldgæf á öllu útbreiðslusvæðinu en vex á dreifðum blettum í tempruðum barrskógum og blautum svæðum eins og mýrum. Þetta er mjög smá jurt sem vex upp af jarðstöngli með eitt þunnt blað. Blaðið er að 10 sm langt.

Myndir

Tilvísanir

Ytri tenglar
Jepson Manual Treatment
USDA Plants Profile 
Flora of North America
Photo gallery

Naðurtunguætt
Burknar
Burknar
Sitkaelri

Sitkaelri eða sitkaölur (fræðiheiti: Alnus viridis ssp. sinuata) er margstofna runni af birkiætt sem vex í vesturhluta Norður-Ameríku: Allt frá Alaska til fjalla í Kaliforníu.

Það er ljóselsk tegund og nær frá 3 til 10 metra að hæð og getur vaxið frá sjávarmáli í allt að 2700 metra hæð. Laufblöð verða allt að 9 sm löng og karlreklar 10-12 sm. Sitkaelri gerir ekki miklar kröfur til jarðvegs en þrífst best þar sem jarðraki er til staðar. Sitkaelri verður sjaldan eldra en 50 ára. 

Sitkaelri er notað í landgræðslu í Bandaríkjunum en rætur þess og sambýli þeirra við niturbindandi rótargerla hjálpa til við það.   Tilraunir hafa verið gert með það á Íslandi. Sitkaölur frá skógrækt hefur sáð sér á Stjórnarsandi við Kirkjubæjarklaustur, Skógey nærri Hornafirði, Hveragerði, Reyðafirði og í Elliðaárdal.
 
Sitkaelri er náskylt kjarrelri og grænelri sem vex í Evrópu og Asíu.

Tilvísanir
Birkiætt
Elri
Niturbindandi tré og runnar
Kasmír

Kasmír er nyrsta hérað Indlandsskaga. Fram á miðja 19. öld var heitið aðeins notað um Kasmírdal milli Stóru Himalajafjalla og Pir Panjal-fjallgarðsins. Í dag nær svæðið yfir indverska héraðið Jammú og Kasmír (sem skiptist í umdæmin Jammú, Kasmír og Ladakh), pakistönsku héruðin Azad Kashmir og Gilgit-Baltistan og kínversku landsvæðin Aksai Chin og Trans-Karakoram-ræmuna.

Svæðið var mikilvæg miðstöð Hindúisma og síðar Búddisma á fyrsta árþúsundinu. Múslimskir konungur náðu þar völdum árið 1339 og héraðið varð hluti af Mógúlveldinu 1585. Afganska Durraniveldið lagði Kasmír undir sig 1751. Árið 1819 lögðu herir Síka frá Púnjab héraðið undir sig. Þegar Fyrsta stríð Breta og Síka braust út 1845 seldu Bretar Gulab Singh svæðið sem varð hans furstadæmi. Afkomendur hans ríktu þar til 1947 þegar Breska Indland fékk sjálfstæði sem Indland og Pakistan. Deilur um það hvort héraðið skyldi verða hluti af Indlandi eða Pakistan voru leystar með málamiðlun 1948 sem fól í sér að Pakistan fékk einn dreifbýlan þriðjung og Indland afganginn ásamt borginni Srinagar. Þjóðaratkvæðagreiðsla sem Sameinuðu þjóðirnar höfðu krafist var aldrei haldin. Deilur um héraðið hafa síðan oft leitt til átaka milli Indlands og Pakistan. 

Umdeild svæði í Asíu
Landafræði Indlands
Landafræði Pakistans
Landafræði Kína
Phuket

Phuket er eyja og hérað syðst á Taílandi. Phuket er stærsta eyja Tælands og frá eyjunni er brú yfir í héraðið Phang Nga. Phuket héraðið nær yfir Phuket eyju og 32 aðrar minni eyjur á vesturströnd Tælands í Andamanhafi. Phuket héraðið er 576 ferkílómetrar og á þessum slóðum hefur frá alda öðli verið verslunarleið milli Indlands og Kína. Áður fyrr var þar mikil verslun með tin og gúmmí en núna er stór hluti af tekjum frá þjónustu við ferðamenn.

Saga eyjunnar
Eldra nafn Phuket er Thalong. Portúgalski sæfarinn Fernão Mendes Pinto kom til  Síam árið 1545. Hann er fyrsti evrópski sæfarinn sem lýsir Phuket en hann kallaði eyjuna ‘Junk Ceylon’ en það nafn notuðu Portúgalar fyrir eyjuna á landakortum sínum. Pinto lýsir  Junk Ceylon sem miðstöð verslunarskipa þar sem þau taka vistir. Seinna hnignaði þeirri miðstöð vegna sjóræningja og veðurfars. 
Frakkar lögðu kapp á að fá yfirráð yfir verslun með tin frá Phuket. Árið 1680 hóf franska Austur-Indíufélagið að flytja tin frá Phuket. Árið 1685 staðfesti  Narai konungur Síam einkarétt Frakka á verslun með tin í Phuket. Frakkar voru hins vegar reknir frá Síam eftir uppreisnina í Síam árið 1688 en þá var Narai konungi steypt af stóli. Þann 10. apríl 1689 fór frakkinn Desfarges fyrir leiðangri sem skyldi endurheimta stjórn Frakka í Síam. Hann hernam Phuket en hrökklaðist burtu í janúar 1690. 
Búrma réðist á Phuket árið 1785. Skipstjórinn Francis Light sem stýrði einu af skipum breska Austur-Indíufélagsins var á leið fram hjá eyjunni og kom boðum til stjórnvalda að hann hefði séð að yfirvöld í Búrma væru að undirbúa innrás.  Than Phu Ying Chan eiginkona nýlátins stjórnanda eyjunnar og systir hennar   Mook (คุณมุก) skipulögðu varnir borgarinnar með því sem þær gátu. Eftir eins mánaðar umsátur um höfuðborg Phuket þá gafst umsátursliðið upp þann 13. mars 1785 og voru systurnar tvær hylltar sem hetjur.

Taíland
Listi yfir enskar mállýskur

Þessi listi yfir enskar mállýskur gefur yfirlit yfir helstu mállýskur þeirrar ensku tungu. Mállýskur eru tilbrigði eins máls þar sem munur getur verið á framburði, orðaforða og málfræði. Enskum mállýskum hefur verið skipt upp í þrjá aðalflokka: þeim sem eru talaðar á Bretlandseyjum, þeim sem eru talaðar í Norður-Ameríku og þeim sem eru talaðar í Eyjaálfu. 

Enskar mállýskur eru bæði svæðisbundnar og stéttabundnar. Í tilteknu landi er oft ein mállýska sem er talin vera staðalmál en sú mállýska er oft notuð af menntaðri stéttum.

Evrópa

Bretland 
 Bresk enska

England 
 Ensk enska
 Brummie
 Geordie
 Scouse

Skotland 
 Skosk enska
 Skoska, stundum talin ensk mállýska

Wales 
 Velsk enska

Norður-Írland 
 Norðurírsk enska
 Ulsterskoska

Mön 
 Manarenska

Ermasundseyjar 
 Ermasundsyjaenska

Gíbraltar 
 Gíbraltarenska

Lýðveldið Írland 
 Írsk enska
 Ulsterskoska

Norður-Ameríka 
 Norðuramerísk enska

Bandaríkin 
 Bandarísk enska

Kanada 
 Kanadísk enska
 Atlantshafsenska
 Nýfundnalandsenska

Bermuda 
 Bermúdaenska

Asía

Hong Kong 
 Hong-Kong-enska

Indland 
 Indversk enska

Singapúr 
 Singapúrenska

Afríka

Suður-Afríka 
 Suðurafrísk enska

Eyjaálfa

Ástralía 
 Áströlsk enska

Nýja-Sjáland 
 Nýsjálensk enska

Enska
Nýsjálensk enska

Nýsjálensk enska er sú enska mállýska sem meirihluti Nýsjálendinga talar. Enska er ásamt maórísku og nýsjálensku táknmáli opinbert tungumál á Nýja-Sjálandi. Enska er móðurmál meirihluta Nýsjálendinga.

Enska barst fyrst til Nýja-Sjálands með breskum nýlendubúum á 19. öld. Hún er „eitt nýjasta tilbrigði innfæddra enskumælandi málhafa sem til er, tilbrigði sem hefur þróast og orðið greinilegt einmitt á síðustu 150 árum.“ Nýsjálensk enska hefur sætt áhrifum frá ástralskri ensku, suðurenskri ensku, írskri ensku, skoskri ensku og maórísku. Nýsjálenskri ensku svipar mest til ástralskrar ensku hvað varðar framburð.

Ritreglur nýsjálenskrar ensku eru að mestu leyti eins og þær fyrir breska ensku, þó einhver munur sé. Ekki tala allir Nýsjálendingar með sama hreim, sumir eru með hreim sem svipar meira til ensku efri stéttanna á Bretlandi.

Enska
Enskar mállýskur