alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Kristján Þorsteinsson

Kristján Þorsteinsson (fæddur á Brúum í Grenjaðarstaðahverfi 14. febrúar 1780, lést á Völlum í Svarfaðardal 7. júlí 1859) var íslenskur prestur. Hann var sonur sr.  Þorsteins Hallgrímssonar prests í Stærra-Árskógi og fyrri konu hans Jórunnar Lárusdóttur Scheving frá Urðum. 

Kristján varð stúdent 1805 og hóf kennimannsferil sinn sem djákni á Grenjaðarstað 1806-1809 og gerðist síðan aðstoðarprestur í Stærra-Árskógi 1809-1810. Árið 1810 fór hann til Grímseyjar, en eyjan þótti eitt rýrasta brauð á Íslandi í þann tíð, þar þjónaði hann til 1812 en flutti þá í land og settist á Þönglabakka í Fjörðum, sem þótti ef eitthvað var heldur síðra brauð en Grímsey. Fjörðum þjónaði Kristján fram til 1820 þá fékk hann Glæsibæ og var þar til 1838, fór þá að Bægisá og var til 1843, þá á Tjörn í Svarfaðardal og var þar til 1846 og að lokum í Velli sem hann þjónaði til æviloka. Kristján þótti gáfnadrjúgur, mælskur vel, dugnaðarbóndi, greiðasamur, gestrisinn og fordildarlaus kennimaður. Hann var þríkvæntur. Fyrsta kona hans var Þorbjörg Þórarinsdóttir frá Múla í Aðaldal, f. 19. júlí 1786 á Myrká, d. 19. júlí 1846 á Völlum. Önnur kona Þorbjörg Bergsdóttir (1807-1851) frá Eyvindarstöðum í Sölvadal. Þriðja kona Guðrún Sigfúsdóttir (1812-1864). Hún var 32 árum yngri en brúðguminn, sem var 72 ára er hann kvæntist henni. Kristján var einn fjögurra bræðra sem allir voru prestar við Eyjafjörð á fyrstu áratugum 19. aldar, þetta voru auk hans sr. Hallgrímur á Hrauni faðir Jónasar, sr. Stefán á Völlum faðir Skafta Tímóteusar og sr. Baldvin á Upsum faðir Hans Baldvinssonar

Syni tvo átti Kristján með Þorbjörgu, fyrstu konu sinni, sem báðir voru fæddir á Þönglabakka:
 Þórarinn (1816) prófastur í Vatnsfirði.
 Hallgrímur (1818) gullsmiður á Akureyri.

Heimildir 
 

Íslenskir prestar
Jefferson-sýsla, Vestur-Virginíu

Jefferson er sýsla í austurhluta Vestur-Virginíu í Bandaríkjunum. Íbúafjöldi sýslunnar var 50.443 árið 2006. Sýslan er 549 km² að flatarmáli. Sýslan dregur nafn sitt af Thomas Jefferson, forseti Bandaríkjanna frá 1801 til 1809.

Aðliggjandi svæði 
Washington-sýsla (Maryland) (norðri)
Loudoun-sýsla (Virginía) (austri)
Clarke-sýsla (Virginía) (suðvestri)
Berkeley-sýsla (norðvestri)

Borgir og bæir 
Bolivar
Charles Town (Höfuðborg)
Harpers Ferry
Corporation of Ranson
Shepherdstown

Sveitarfélög 

Jefferson
Knattspyrnudeild KA

Knattspyrnudeild Knattspyrnufélags Akureyrar var stofnuð árið 1928 og sér um knattspyrnuiðkun innan félagsins.

Meistaraflokkur karla
Óli Stefán Flóventsson er þjálfari meistaraflokks karla. Pétur  Ólafsson er yfirþjálfari allra flokka knattspyrnudeildar KA.

Leikmenn
(Síðast uppfært 2. júlí, 2013)

(captain)

(Loan at Magni)

Á láni

Meistaraflokkur kvenna
Sjá nánari umfjöllun á greininni Þór/KA
Þór Akureyri og KA hafa haft samstarf um sameiginlegt lið meistaraflokks kvenna undir merkjum Þór/KA síðan 1999. KS kom inn í samstarfið 2001 og hét liðið Þór/KA/KS þangað til KS gekk úr því eftir 2005 tímabilið.

Tengill
 Heimasíða Knattspyrnufélags Akureyrar

KA
KA
Útvistun

Útvistun er hugtak í viðskiptum sem á við um það þegar fyrirtæki ákveður að semja við undirverktaka um að taka að sér hluta af framleiðslu fyrirtækisins eða þjónustu, sem fyrirtækið sá áður um sjálft. Dæmi um útvistun er fyrirtæki, sem hannar og framleiðir íþróttaskó, sem semur við þrjá mismunandi undirverktaka, þar sem einn framleiðir skóna, annar skóreimarnar og hinn þriðji skókassana, undir vörumerki fyrirtækisins, sem selur vöruna. Útvistun er yfirleitt ætlað að lækka framleiðslukostnað fyrirtækja með því að láta öðru fyrirtæki sem býr yfir meiri sérhæfingu, þekkingu, eða hefur betri aðgang að ódýru menntuðu starfsfólki, eftir framleiðsluna. Útvistun milli landa er drifin áfram af tilhneigingu fyrirtækja í ríkum iðnvæddum löndum til að flytja störf sem gefa minna af sér út til fátækari ríkja, en halda eftir störfum sem gefa meira af sér.

Sjá einnig 
 Maquiladora

Viðskiptafræði
Skáldskapur

Skáldskapur eru sögur sem eru ekki fyllilega sannleikanum samkvæmar heldur eru ímyndaðar. Skáldskapur kemur fyrir í frásagnarlistum eins og til dæmis bókmenntum, dansi og leik en orðið er líka stundum notað í merkingunni bull eða lygi. Skáldagáfan, hæfileikinn til að skálda upp atburði, aðstæður og persónur sem eiga sér ekki samsvörun í raunveruleikanum, er einn af grundvallarþáttum menningar og eitt af því sem einkennir mannlegt eðli. Talað er um að einhver taki sér skáldaleyfi þegar hann með segir frá einhverju sem á sér enga stoð eða afbakar raunveruleikann vísvitandi. Skáldskapur er þannig list þar sem áheyrendur eða áhorfendur gangast meðvitað inn á forsendur ímyndaðs heims og þeir sem flytja og skrifa skáldskap eru sagðir hafa skáldagáfu.

Tengt efni 
 Bókmenntir
 Frásögn
 Kveðskapur
Hefðbundin indversk tónlist

Hefðbundin indversk tónlist er hin hefðbundna tónlist frá Indlandi sem er lýst í elstu ritum Hindúa (Vedaritunum). Eitt þeirra, Samaveda, lýsir tónlistinni ítarlega. Tónlistin var upprunalega hugleiðslutæki þar sem ólík form þessara stefja er talið hafa áhrif á ólíkar sjökrur.

Hefðbundin indversk tónlist skiptist í tvo meginstrauma:
 Hindústönsk tónlist frá Hindústan og Pakistan.
 Karnatísk tónlist frá suðurhluta Indlands (Andhra Pradesh, Karnataka, Kerala og Tamíl Nadú).

Klassísk tónlist
Janez Drnovšek

Janez Drnovšek (fæddur 17. maí 1950 í Celje, lést 23. febrúar 2008 í Zaplana) var forseti sameinaðrar Júgóslavíu, forsætisráðherra og forseti Slóveníu.

Heimildir 

Drnovšek, Janez
Forsetar Slóveníu
Forsetar sósíalíska sambandslýðveldisins Júgóslavíu
Aðalritarar Samtaka hlutlausra ríkja
Joshua Lederberg

Joshua Lederberg (fæddur 23. maí 1925, lést 2. febrúar 2008) var bandarískur líffræðingur sem hlaut Nóbelsverðlaunin í læknisfræði árið 1958 fyrir að uppgötva tengiæxlun í E. coli og aðrar rannsóknir er varða uppbyggingu og endurröðun erfðaefnis í bakteríum.

Heimildir 

 

Lederberg, Joshua
Nóbelsverðlaunahafar í lífeðlis- og læknisfræði
Nauðþurftir lífvera

Nauðþurftir lífvera eru orka, fæða, vatn og súrefni, þær þurfa að eiga sér heimkynni og þeim verður að vera kleift að halda líkamshita sínum innan ákveðinna marka.

Líffræði
Marhnútur

Marhnútur (en einnig marsi, marsadóni, mörúlfur eða púi og sumsstaðar flyðru(s)kyllir) (fræðiheiti: Myoxocephalus scorpius)  er tiltöllulega algengur fiskur í Norðursjó og við Íslands- og Grænlandsstrendur og allt norður til Svalbarða. Marhnútur er oftast brúnleitur og flekkóttur og geta flekkir hans verið gulir, rauðir, grænir eða bleikir og fellur hann því vel saman við sjávarbotninn. 

Marhnúturinn getur orðið allt milli 40 til 60 sentímetra langur. Á sumrum lifir marhnúturinn á grunnsævi, en á vetrum nokkuð dýpra. Marhnúturinn makast að vetri til og hrygnir rauðgulum eggjum í klösum milli sjávargróðurs. Á haus og tálknalokum eru margir hvassir broddar, og meðan á mökun stendur gefa broddar hængsins frá sér eitur. 

Marhnútur hefur stóran kjaft og þykkar varir. Bolurinn er þykkastur rétt aftan við höfuð og mjókkar aftur. Marhnútur hefur tvo, fremur háa bakugga og raufarugga undir stirtlu sem er svipaður að stærð og aftari bakugginn. Eyruggar eru stórir og kviðuggar langir en mjóir. Sporður er allstór og bogadreginn að aftan.

Sjá einnig 
 Græni Marhnútur (Taurulus bubalis)

Tilvísanir 

Marhnútaætt
Íslenskir fiskar
Eldflugur

Getur líka átt við ljóðabókina Eldflugur eftir Vigfús Guttormsson. 
Eldflugur (blysbjöllur eða ljósormar) eru ætt skordýra af ættbálki bjallna sem gefur frá sér ljós. Einstaklingar í þessari ætt nota ljósið á kvöldin til að hæna að maka eða til veiða. Það eru fleiri en 2.000 tegundir blysbjallna í tempraða og hitabeltinu. Flestar tegundirnar halda sig við votlendi eða röku skógarlandslagi þar sem lirfur þeirra hafa af nógu að taka.

Tengt efni 
 Stóra jónsblys

Tengill
Galisía

Galisía (eða Jakobsland) er spænskt sjálfstjórnarsvæði á Norðvestur-Spáni. Galisía liggur norðan Portúgals og vestan spænsku sjálfstjórnarsvæðanna Kastilía-León og Astúría. Galisía skiptist í A Coruña-hérað, Lugo-hérað, Ourense-hérað og Pontevedra-hérað.

Galisía er 29.574 ferkílómetrar og íbúar héraðsins voru um 2.700.000 árið 2018. Svæðið, sem fékk sjálfstjórn árið 1981, Höfuðstaðurinn er Santiago de Compostela. Fjölmennasta borgin er Vigo í Pontevedra-sýslu. Opinber tungumál í Galisíu eru tvö, spænska og galisíska, sem er skyld portúgölsku.

Saga 
Konungsríki var stofnað í Galisíu árið 395. Vísigotar náðu því á sitt vald seinna en Márar náðu aldrei eiginlegum völdum þar og Alfonso 1. Astúríukonungur rak þá burt árið 739 og innlimaði um leið Galisíu í ríki sitt. Síðar varð það hluti af konungsríkinu Kastilíu og Leon en naut þó stundum nokkurrar sjálfstjórnar.

Atvinnulíf 
Galisíubúar lifðu löngum af landbúnaði og fiskveiðum og sumir höfðu einnig góðar tekjur af þjónustu við pílagríma eftir að pílagrímsferðir að gröf heilags Jakobs í Santiago de Compostela hófust á 9. öld. Á 20. öld varð mikil iðnaðaruppbygging í héraðinu en þar eru meðal annars bílaverksmiðjur og vefnaðariðnaður. Í bænum Arteixo í A Coruña-sýslu eru höfuðstöðvar Inditex, stærstu vefnaðarvörukeðju Evrópu og þeirrar næststærstu í heimi en þekktasta vörumerki keðjunnar er Zara.

Höfuðstöðvar spænsks sjávarútvegs eru í Vigo og þar hefur CFCA, Eftirlitsstofnun ESB með fiskveiðum, aðsetur sitt.

Tenglar 
 Jakobsleiðin; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1985

Galisía
Námavinnsla

Námavinnsla felst í því að sækja verðmæt steinefni eða önnur jarðefni úr iðrum jarðar eða af yfirborði hennar (t.d. malarnám). Á meðal efna sem unnin eru með námavinnslu eru báxít, kol, kopar, gull, silfur, demantar, járn, eðalmálmar, blý, kalksteinn, nikkel, fosföt, jarðsalt, tin og úran. Flest efni sem ekki eru annaðhvort ræktuð í landbúnaði eða framleidd á rannsóknarstofum eða verksmiðjum eru sótt með námavinnslu.

Iðnaður
Jarðfræði
Margfætlur

Margfætlur eru flokkur liðdýra af undirfylkingu fjölfætla. Einkenni margfætla er eitt par fóta á líkamshluta auk eitraða klóa fremst á líkamanum enda eru öll dýr í flokknum rándýr sem er óalgengt.

Uppbygging 
Margfætlur eru yfirleitt grábrúnar með brún og rauð litbrigði, tegundir sem lifa í hellum eða neðanjarðar skortir oft litarefni og tegundir af scolopendromorphaættbálknum sem lifa í hitabeltinu eru oft með áberanti varnarliti.
Þúsundfætlur

Þúsundfætlur eru flokkur liðdýra af undirfylkingu fjölfætla. Þúsundfætlur eru með tvö pör fóta á hvern lið nema á liðnum beint fyrir aftan hausinn sem engir útlimir eru á, og næstu liðum þar á eftir sem aðeins eru með eitt par fóta.
Þúsundfætlur eru hægfara grotætur ólíkt margfætlum í systurflokk sínum sem eru eitruð rándýr.

Heimildir
Örvera

Örvera er einfruma lífvera sem er smásæ (þ.e. ekki sýnileg með berum augum). Til örvera teljast allir dreifkjörnungar (gerlar og fyrnur), auk frumdýra, gersveppa og ýmissa annarra smásærra heilkjörnunga sem eru einfruma eða mynda einfaldar frumuþyrpingar. Örveruhugtakið nær þannig ekki yfir veirur, því þær teljast ekki til sjálfstæðra lífvera, og oftast ekki heldur yfir ýmis smásæ fjölfruma dýr. Örverufræði er vísindagrein sem fæst við rannsóknir á örverum.

Getgátur um tilvist örvera er að finna í ritum ýmissa höfunda allt frá fornöld en örverukenningar voru ekki staðfestar fyrr en smásjáin var fundin upp á 17. öld. Hollenski vísindamaðurinn Antonie van Leeuwenhoek hóf rannsóknir á smásæjum lífverum með þessari nýju uppfinningu á 8. áratug 17. aldar. Louis Pasteur sýndi fram á að örverur bæru ábyrgð á skemmdum í mat á 6. áratug 19. aldar og Robert Koch uppgötvaði á 9. áratug 19. aldar að örverur yllu sjúkdómum eins og miltisbrandi, kóleru, barnaveiki og berklum.

Allar einfruma lífverur teljast til örvera sem eru því mjög fjölbreyttur flokkur. Af þremur lénum lífvera sem Carl Woese stakk upp á eru tvö fyrstu, gerlar og fyrnur, eingöngu skipuð örverum. Þriðja lénið, heilkjörnungar, er svo skipað öllum öðrum lífverum, einfruma og fjölfruma, en þar á meðal er stór hópur örvera: sveppir, smáþörungar, frumdýr og frumverur.

Örverur finnast á öllum búsvæðum jarðar; Norður- og Suðurskautinu, eyðimörkum, grjóti, hverum og í hafdjúpum. Sumar hafa aðlagast lífi í jaðarumhverfi við mikinn hita eða kulda, háan þrýsting eða geislun. Örverur mynda auk þess örverumengi margra fjölfruma lífvera. Vísbendingar hafa fundist um örverur í 3,34 milljarða ára gömlum steindum frá Ástralíu sem þá væru elstu merki um líf á jörðinni.

Í mannkynssögunni hafa samskipti manna og örvera skipt miklu máli fyrir afkomu og heilsu manna. Örverur bera ábyrgð á gerjun matvæla og úrvinnslu skólps, auk þess að framleiða eldsneyti, hvata og önnur gagnleg lífvirk efni. Örverur eru mikið notaðar sem tilraunalífverur í líffræði og hafa líka verið nýttar í sýklahernaði og hryðjuverkastarfsemi. Örverur eru lykilþáttur í heilbrigðum jarðvegi. Örverumengi mannsins, þar á meðal þarmaflóran, hefur margvísleg áhrif á heilsu fólks. Sjúkdómsvaldandi örverur bera auk þess ábyrgð á mörgum smitsjúkdómum og eru því viðfangsefni hreinlætisaðgerða; þrifa, sótthreinsunar og dauðhreinsunar.

Tilvísanir

 
Örverufræði
Rotnun

Rotnun (eða sundrun) er niðurbrot lífrænna efna (lífvera) af m.a. völdum rotvera, sem eru ófrumbjarga lífverur sem lifa á dauðum leifum annarra lífvera (gerlar og sveppir), ö.n. sundrendur.

Örverufræði
Rómafólk

Rómafólk, Rómanar eða sígaunar er þjóðflokkur, sem talinn er hafa tekið sig upp frá Indlandi. Fyrst fara sögur af Rómafólki í Evrópu á árunum 835 e.Kr. til ársins 1000.  Ekki er ósennilegt að þeir hafi dvalist á Grikklandi á þessum árum, en þar voru þeir nefndir Atzincani og almennt taldir galdramenn og þjófar. Á 13. og 14. öld dreifðust þeir um svæðið á milli Pelópsskaga og Dónár. Undir lok 14. aldar setjast þeir að í Vestur-Evrópu og koma eftir tveimur leiðum, annars vegar meðfram ströndum Miðjarðarhafsins og hins vegar þvert yfir Mið-Evrópu. Þeir settust að í Ungverjalandi á 14. öld og ekki leið á löngu þar til sett voru lög um að þeir skyldu vera handteknir og hnepptir í þrældóm. Til Þýskalands komu þeir sem pílagrímar á flótta undan Tyrkjum og höfðu meðferðis griðabréf undirrituð af konungum og aðalsmönnum, en ekki voru þetta fjölmennir hópar.

Tenglar 
 Sígaunar; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1985

ca:Gitano
cs:Cikáni
en:Gypsy
eo:Romaoj
es:Gitano
it:Zingari
ko:로마인
ro:Țigani
tr:Romanlar
Evrópskir þjóðflokkar
Kakkalakkar

Kakkalakkar (fræðiheiti: Blattodea) er ættbálkur skordýra og er algengt meindýr í húsum. Til eru ýmsar tegundir kakkalakka eins og til dæmis grænklakki (Panchlora peruana), austræni kakkalakki (Blatta orientalis), litli (þýski) kakkalakki (Phyllodromia germanica), stóri (ameríski) kakkalakki (Periplaneta americana) og suðræni kakkalakki (Periplenata australiasis).

Tenglar 
 Kakkalakkar í Reykjavík; grein í Morgunblaðinu 1993
 Leiðin greið fyrir kvikindin; grein í Fréttablaðinu 2006

Heimildir 

Kakkalakkar
Meindýr
Hvítahaf

Hvítahaf (sem í fornu máli íslensku var nefnt Gandvík) (rússneska: Бе́лое мо́ре, finnska: Vienanmeri) gengur suður úr Barentshafi inn í norðvesturströnd Rússlands. Hin mikilvæga hafnarborg Erkiengilsborg stendur við Hvítahaf. Löndin í kringum Hvítahaf voru til forna nefnd Bjarmaland.

Tengt efni 
 Hvítahafsskurðurinn

Norður-Íshaf
Loðmundarskriður

Loðmundarskriður, öðru nafni Stakkahlíðarhraun í Loðmundarfirði er eitt af stærstu berghlaupum á Íslandi. Loðmundarskriður eiga upptök sín í víðri brotskál utan í fjöllunum Skúmhetti og Bungufelli. Þar hefur mikil bergfylla losnað og hrunið niður hlíðarnar og síðan skriðið á miklum hraða niður á láglendið. Sá hluti urðarinnar sem lengst komst hefur farið þvert yfir dalinn fyrir botni fjarðarins, fyrir utan bæinn Stakkahlíð. Berghlaupsurðin stíflaði bæði Hrauná, sem kemur úr Hraundal, og Fjarðará. Innan urðarinnar mynduðust stöðuvötn sem nú eru að mestu horfin.

Hlauplengd Loðmundarskriðna er 5,6 km. Fallhæðin er úr 700 m og að sjávarmáli. Flatarmál hlaupsins er um 8,0 km². 

Í skriðunum finnst perlusteinn sem er glerkennt afbrigði af líparíti. Vatn sem bundið er í berginu veldur því að það þenst út við hitun og myndar glerfroðu sem svipar til vikurs. Þaninn perlusteinn nefnist perlít og er víða notaður sem einangrunarefni í húsum. Um 1960 voru gerðar allmiklar athuganir á perlusteininum í Loðmundarskriðum með tilliti til útflutnings en aldrei varð neitt úr þeim áætlunum.

Aldur hlaupsins 
Loðmundarskriður eru unglegar og gætu jafnvel verið frá sögulegum tíma. Þær eru kenndar við Loðmund hinn gamla sem nam Loðmundarfjörð. Í Landnámu er frásögn af skriðunni. Loðmundur var rammaukinn mjög og fjölkunnugur. Þegar hann nálgaðist Ísland varpaði hann öndvegissúlum sínum fyrir borð og kvaðst mundu setjast þar að sem þær ræki á land. Síðan sigldi hann inn á Loðmundarfjörð og bjó þar hinn fyrsta vetur. Vorið eftir frétti hann af öndvegissúlum sínum sem borist höfðu á land undir Eyjafjöllum. Hann yfirgaf því Loðmundarfjörð með allt sitt en er hann sigldi út fjörðinn lagðist hann undir feld og fór með særingar. „En er hann hafði skamma hríð legið, varð gnýr mikill; þá sjá menn, að skriða mikil hljóp á bæ þann, er Loðmundur hafði búið á“. Ljóst er á þessari frásögn að landnámuritari, eða heimildamenn hans, töldu að mikil skriða hefði fallið í Loðmundarfirði á landnámstíð.

Tengt efni 
Vatnsdalshólar
Hraun í Öxnadal

Heimildir 
 Árni Hjartarson 1997. Loðmundarskriður. Náttúrufræðingurinn 67, 97-103
 Ólafur Jónsson. 1976. Berghlaup. Ræktunarfélag Norðurlands, Akureyri.

Tilvísanir 

Loðmundarfjörður
Skriður á Íslandi
Tiger I

Tiger I eða Panzerkampfwagen VI Ausführung H (skammst. PzKpfw VI Ausf. H) og frá mars 1943 Panzerkampfwagen VI Ausführung E (skammst. PzKpfw VI Ausf. E) var þýskur skriðdreki í seinni heimsstyrjöldinni.

Tiger I skriðdrekinn var tekinn í notkun síðla árs 1942 og var í notkun fram að uppgjöf Þjóðverja í maí 1945. Ferdinand Porsche gaf skriðdrekanum gælunafnið Tiger en hann var síðar nefndur Tiger I til aðgreiningar frá Tiger II skriðdrekanum.

Tenglar 

Þyngd: 56,9 tonn 
leigd: 6,29 m 
           8,45 m  (byssu áfram)
 
Breidd: 3,55 m 
Hæð: 3,0 m 
áhöfn : 5
brinvör: 25-120mm
fallbissa: 1 × 8,8 cm KwK 36 L/56
           92 skot
           (106 og 120 skot af einhverjum breytingum)
vélbissur: 2 × 7,92 mm Maschinengewehr 34. skot4800
vél: Maybach HL230 P45 ( V-12 bensín ) 
           700 PS (690,4 hestafla, 514,8 kW)
hö/kg: 12,3 hö / tonn 
Fjöðrun: torsion bar 
Rekstrar 
svið: 110-195 km 
Hraði: 38 km / klst

Þýskir skriðdrekar í síðari heimsstyrjöldinni
Tiger II

Tiger II eða Panzerkampfwagen VI Ausf. B var þýskur skriðdreki í seinni heimsstyrjöldinni. Skriðdrekinn var stundum nefndur Königstiger á þýsku og King Tiger eða Royal Tiger af bandamönnum.

Tenglar 

Þýskir skriðdrekar í síðari heimsstyrjöldinni
Símun av Skarði

Símun av Skarði (3. maí 1872 – 9. október 1942) var færeyskt skáld, stjórnmálamaður og kennari. 

Hann var fæddur á Kunoy, í byggðinni Skarði, sem nú er komin í eyði. Hann útskrifaðist frá kennaraskóla Færeyja árið 1896 og stundaði síðan nám við lýðháskólann í Askov í Danmörku og Kennaraháskólann í Kaupmannahöfn. Hann stofnaði ásamt vini sínum Rasmus Rasmussen Føroya Fólkaháskúli (íslenska: Lýðháskóli Færeyja) í Klakksvík 1899 og var það fyrsti skólinn þar sem kennsla fór fram á færeysku. Þar starfaði hann sem skólastjóri frá 1899-1942 en flutti skólann til Þórshafnar 1909.

Þeir Rasmus börðust ákaft fyrir því að færeyska skyldi notuð, bæði í skólum og sem opinbert mál í Færeyjum en það varð þó ekki fyrr en 1938. Símun var mikill áhugamaður um sjálfstjórnarmál Færeyinga og var þingmaður fyrir Sjálvstýrisflokkinn frá 1906-1914.

Þekktasta skáldverk hans er þjóðsöngur Færeyja Mítt alfagra land. Hann skrifaði mikið í blöð og þýddi ýmsar bækur á færeysku, þar á meðal Víga-Glúms sögu og skáldsöguna Ströndin blá eftir Kristmann Guðmundsson.

Kona Símunar var Sanna Jacobsen. Börn þeirra voru málvísindamaðurinn Jóhannes av Skarði og kvenréttindakonan Sigríð av Skarði Joensen. Dótturdóttir hennar er Sólrun, kona Lars Løkke Rasmussen, forsætisráðherra Danmerkur.

Færeyskir rithöfundar
Geðvirk lyf

Geðvirk lyf eru lyf, sem hafa tímabundin áhrif á hugarástand notandands og getur bæði átt við geðlyf, sem notuð eru til lækninga, eða fíkniefni og ofskynjunarlyf.
Geðlyf

Geðlyf eru lögleg geðvirk lyf, notuð til þess að hafa áhrif á virkni heilans og taugakerfisins. Sum geðlyf geta valdið fíkn og eru einnig notuð ólöglega sem fíkniefni. Aðeins læknir, með gilt lækningaleyfi, má ávísa geðlyfjum, sem fást gegn framvísun lyfseðlis í lyfjaverslun.

Dæmi um geðlyf 
Dæmi um geðlyf eru þunglyndislyf sem notuð eru til að bæta geðhag viðkomandi. 

Geðlækningar
Rússneska byltingin (aðgreining)

Rússneska byltingin getur átt við:

 Rússnesku byltinguna 1905
 Rússnesku byltinguna 1917
 Febrúarbyltinguna, sem leiddi til falls Nikulásar II
 Októberbyltinguna, sem leiddi til valdatöki bolsévika
 Þriðju rússnesku byltinguna, misheppnaða byltingu stjórnleysingja gegn bolsévikum 1918–1922

Ef ár byltingarinnar er ekki tilgreint er venjulega átt við annaðhvort rússnesku byltinguna 1917 eða októberbyltinguna sérstaklega. Aftur á móti er nær ávallt vísað til byltingarinnar 1905 með ártali og febrúarbyltingarinnar með mánaðarheitinu.

Saga Rússlands
Mikines

Sámal Elias Frederik Joensen-Mikines (fæddur í Mykinesi 23. febrúar 1906, dáinn í Kaupmannahöfn 21. september 1979) var færeyskur myndlistarmaður og frægasti listmálari Færeyinga. Reyndar telst Mikines faðir færeyskrar myndlistar.

Myndlist lærði hann við Akademíuna í Kaupmannahöfn á árunum 1928 til 1932. Upp frá því helgaði hann myndlistinni krafta sína. Að námi loknu snéri Mikines heim til Færeyja og bjó þá ýmist á Mykinesi eða Þórshöfn, en einnig í Kaupmannahöfn. Heimaslóðanna vitjaði hann nánast á hverju sumri og viðaði að sér efni í list sína. Á sjöunda áratugi 20. aldar sótti hann einnig myndefni til Borgundarhólms.

Verk Mikines eru í norrænum anda expressjónismans. Forgengileiki mannlegrar tilveru og stórbrotin náttúra, með manninn sem hluta hennar eru algeng viðfangsefni í verkum hans.  

Árið 2006 gaf forlag Einars Matthíassonar, Nesútgáfan, út vandað listaverkarit með myndum eftir Mikines. Textinn er eftir Aðalstein Ingólfsson.

Myndir eftir Mikines 

Færeyskir myndlistamenn
Jáeind

Jáeind (áður kölluð pósitróna) er öreind, sem flokkast sem létteind og hefur alla sömu eiginleika rafeindar nema jákvæða rafhleðslu í stað neikvæðarar eins og rafeindin hefur. Jáeind er því andeind rafeindarinnar og öfugt.

Sjá einnig
 Jáeindaskanni, notaður í læknisfræðilegum tilgangi

Eðlisfræði
Öreindafræði
Ferdinand Porsche

Ferdinand Porsche (borið fram ˈpɔʁʃə, 3. september 1875 – 30. janúar 1951) var austurrískur bifvélaverkfræðingur. Hann er þekktastur fyrir að hafa hannað upprunalega útgáfu Volkswagen bjöllunnar og vinnu við þróun þýsku skriðdrekanna Tiger I, Tiger II og Elefant sem voru í notkun í seinni heimsstyrjöldinni.

Adolf Hitler heiðraði Porsche árið 1937 og sæmdi hann þá Þýsku verðlaununum fyrir vísindi og fræði, sem voru meðal sjaldgæfustu verðlauna í Þriðja ríkinu.

Bifreiðaframleiðandinn Porsche er nefndur eftir syni Ferdinands Porsche, Ferry Porsche. Upphaflega byggði hönnun bifreiðanna að miklu leyti á hönnun Volkswagen bjöllunnar.

Austurrískir verkfræðingar
Neðra Austurríki

Neðra Austurríki (þýska: Niederösterreich) er nyrsta og stærsta sambandsland Austurríkis. Það er að mestu leyti staðsett í dal í Ölpunum. Markverð fljót í Neðra Austurríki eru Dóná, Enns, March og Thaya. Höfuðstaður þess er Sankt Pölten og íbúar eru um  1.636.287  (1. janúar 2015) talsins.

Aðrir markverðir bæir eru Wiener Neustadt, Baden, Klosterneuburg, Krems, Amstetten, Mödling, Melk og Lilienfeld.

Sambandslönd Austurríkis
Efra Austurríki

Efra Austurríki (þýska Oberösterreich) er syðsta sambandsland Austurríkis. Það er að mestu leyti staðsett í dal í Ölpunum. Höfuðstaður þess er Linz og íbúar eru um  1.482.095  (2019) talsins.

Aðrir markverðir bæir eru Wels, Steyr, Traun og Leonding.

Sambandslönd Austurríkis
Salzburg (fylki)

Salzburg er sambandsland Austurríkis. Það er að mestu leyti staðsett í dal í Ölpunum. Höfuðstaður þess er Salzburg og íbúar eru um 534 þúsund talsins (2014.

Aðrir markverðir bæir eru Hallein og Saalfelden.

Sambandslönd Austurríkis