alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Rósettusteinninn

Rósettusteinninn er steinn þar sem sami texti er letraður á þremur tungumálum. Hann fannst árið 1799 í egypska þorpinu Rosetta og hann varð lykill að því að hægt var að ráða ritmál sem skráð er með híeróglýfum. Áletrunin á steininum er talin vera frá árinu 196 fyrir Krist. Áletrunin er skrifuð með híeróglýfum, fornegypsku og forngrísku.

Heimild
Sjálfbær orka

Sjálfbær orka er orkuöflun sem uppfyllir þarfir samtímans án þess að skerða möguleika jarðarbúa framtíðarinnar til að uppfylla sína orkuþörf. 

Tvær meginstoðir sjálfbærrar orku eru endurnýjanleg orka og bætt orkunýting. 

Sjálfbær þróun
Orka
Ríóyfirlýsingin um umhverfi og þróun

Ríóyfirlýsingin um umhverfi og þróun (stundum kölluð Ríóyfirlýsingin eða Ríósáttmálinn) er stutt samþykkt sem var undirrituð á Heimsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um umhverfi og þróun í Rio de Janeiro árið 1992. Samþykktin setur fram 27 meginreglur til leiðbeiningar um sjálfbæra þróun um allan heim. Í samþykktinni koma fram ýmsar meginreglur sem teljast til þriðju kynslóðar mannréttinda og grænna réttinda. Þar er kveðið á um mengunarbótaregluna (að sá sem mengar beri kostnaðinn af því), varúðarregluna (að náttúran njóti vafans) og umhverfismat. Eins er talað um þátttöku almennings í ákvarðanatöku og baráttu gegn fátækt. Í samþykktinni er líka hnykkt á atriðum eins og fullveldi einstakra ríkja og réttinum til þróunar.

Ríóyfirlýsingin er pólitísk yfirlýsing og ekki lagalega bindandi fyrir þau ríki sem samþykktu hana.

Tenglar
 UN Documentation Centre Texti Ríóyfirlýsingarinnar á ensku.

Samþykktir Sameinuðu þjóðanna
Sjálfbær þróun
Gregoríus 13.

Gregoríus 13. páfi (7. janúar 1502 – 10. apríl 1585) hét upphaflega Ugo Boncompagni og var páfi kaþólsku kirkjunnar frá 13. maí 1572 til dauðadags árið 1585. 

Hann er þekktastur fyrir að hafa mælt fyrir um gerð gregoríska tímatalsins sem við hann er kennt og er enn í dag grundvöllur tímatals í fjölmörgum löndum heims, sérstaklega á vesturlöndum og þar á meðal Íslandi.

Á árum sínum á páfastóli lagði Gregoríus rækt við menningarsamskipti sem tengdust embætti hans sem páfa. Hann sendi marga háttsetta klerka og embættismenn til Asíu, fyrst og fremst Japans og Filippseyja.

Páfar
Tímatal
Sjálfstæði Íslands 1809

Sjálfstæði Íslands 1809 er bók eftir Helga P. Briem. Bókin fjallar um ástandið á Íslandi á tímum Napóleonsstríðanna og Jörundar hundadagakonungs.

Tengill 
  Sjálfstæði Íslands, Helgi P. Briem, 1936 (bækur.is)

Íslensk ritverk
Sjálfstæðisbarátta Íslendinga
Fastaráð Sameinuðu þjóðanna um málefni frumbyggja

Fastaráð Sameinuðu þjóðanna um málefni frumbyggja er stýrihópur á vegum Sameinuðu þjóðanna sem fjallar um málefni og réttindi frumbyggja. Ráðið hefur ráðgefandi hlutverk innan Sameinuðu þjóðanna. Það var sett á stofn 28. júní árið 2000. Ráðið er skipað sextán sérfræðingum þar sem helmingur er skipaður af ríkisstjórnum aðildarlanda Efnahags- og félagsmálaráðs Sameinuðu þjóðanna og helmingur af samtökum frumbyggja. Ráðið hittist árlega tvær vikur í senn í höfuðstöðvum Sameinuðu þjóðanna í New York-borg.

Tengt efni
 Yfirlýsing Sameinuðu þjóðanna um réttindi frumbyggja

Tenglar
 Vefur ráðsins

Frumbyggjar
Sameinuðu þjóðirnar
Yfirlýsing um réttindi frumbyggja

Yfirlýsing um réttindi frumbyggja er réttindayfirlýsing sem var samþykkt af Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 13. september 2007. Yfirlýsingin kveður á um ýmis réttindi frumbyggja eins og réttinn til að varðveita náttúrulegt umhverfi sem þeir byggja afkomu sína á og réttinn til að verja menningararf sinn. Yfirlýsingin fjallar bæði um einstaklingsréttindi og sameiginleg réttindi. Hún setur fram ákveðnar meginreglur eins og sjálfsákvörðunarrétt frumbyggja í eigin málum og skilyrðið um frjálst og fyrirfram upplýst samþykki. 

Yfirlýsingin er ekki lagalega bindandi fyrir þau ríki sem hafa samþykkt hana.

Tenglar
 Texti yfirlýsingarinnar (á ensku) 

Frumbyggjaréttur
Samþykktir Sameinuðu þjóðanna
Helgi P. Briem

Helgi Pálsson Briem (18. júní 1902 - 2. ágúst 1981) var sendiráðsstarfsmaður og og sendiherra.

Hann stundaði hagfræðinám í Oxford, varð skattstjóri í Reykjavík 1929 og var frá 1930 bankastjóri Útvegsbankans. Árið 1932 varð hann fiskifulltrúi Íslands á Spáni. Hann bjó í Barcelona í nokkur ár og fór svo til Þýskalands og vann í þar í sendiráði Danmerkur og var þar þegar síðari heimsstyrjöldin hófst. Kona hans Doris var bresk. Þau fluttu til Portúgals og þaðan til Bandaríkjanna og svo til Svíþjóðar en Helgi varð þar sendiherra til 1956.Í stríðinu  þegar Helgi var staðsettur í Portúgal sá hann um miðlun á sendibréfum milli Íslands og hernuminna landa. Bréfin fóru í gegnum ritskoðun í þeim löndum.

Heimildir 
 Frímerkjablaðiðr nr. 21, 2010
 Minningagrein um Doris Briem

Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík
Íslenskir hagfræðingar
Íslenskir sendiherrar
Samningur Sameinuðu þjóðanna um líffræðilega fjölbreytni

Samningur Sameinuðu þjóðanna um líffræðilega fjölbreytni er alþjóðasamningur sem fjallar um varðveislu líffræðilegrar fjölbreytni, sjálfbæra nýtingu hennar og sanngjarna og jafna skiptingu gæða sem verða til við nýtingu erfðaauðlinda. Samningurinn var lagður fyrir á Umhverfisráðstefnunni í Ríó 1992 og tók formlega gildi 29. desember 1993. Útfærsla samningsins fer aðallega fram með aðgerðaáætlunum einstakra ríkja um vernd og nýtingu líffræðilegrar fjölbreytni. Aðildarlönd eiga auk þess að skila skýrslum um innleiðingu samningsins. 

Árið 2000 var Cartagena-bókunin sem fjallar um líföryggi tekin upp en hún fjallar um mögulegar hættur vegna erfðabreyttra lífvera á grundvelli varúðarreglunnar. Bókunin tók gildi þegar 50 ríki höfðu undirritað hana árið 2004.

Árið 2010 var Nagoya-bókunin sem fjallar um erfðaauðlindir og nýtingu þeirra tekin upp.

Ísland undirritaði samninginn 1992 og Alþingi staðfesti hann árið 1994. Ísland hefur ekki undirritað bókanirnar.

Tenglar
 Vefur samningsins
 Samningurinn á íslensku

Sáttmálar Sameinuðu þjóðanna
Umhverfisréttur
Líffræðileg fjölbreytni
Varúðarreglan

Varúðarreglan er meginregla sem kveður á um að ef grunur leikur á um að tiltekin framkvæmd eða stefna geti valdið almenningi eða umhverfi tjóni þá skuli skortur á vísindalegri fullvissu um að aðgerðin valdi tjóni ekki koma í veg fyrir fyrirbyggjandi aðgerðir. Sönnunarbyrðin fellur því á þann sem hyggst takast framkvæmdina á hendur og aðilar geta ekki skýlt sér á bak við skort á öruggum rannsóknarniðurstöðum sem skera úr um skaðsemi framkvæmdarinnar. Reglan felur í sér viðurkenningu á þeirri félagslegu ábyrgð að verja almenning og umhverfið fyrir hugsanlegum skaða.

Kveðið er á um varúðarregluna í ýmsum alþjóðasamningum og hún hefur verið lögfest í sumum löndum en útfærsla og túlkun hennar getur verið mjög mismunandi. Það er til dæmis ekki samstaða um það hvort hún eigi að teljast meginregla eða möguleg nálgun. Hún hefur verið gagnrýnd á þeim forsendum að ströng beiting hennar geti staðið í vegi fyrir allri nýsköpun og sumir hafa haldið fram að ströng beiting varúðarreglunnar útiloki varúðarregluna sjálfa.

Umhverfisréttur
1004

Árið 1004 (MIV í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

1004
1001-1010
Joseph Banks

Sir Joseph Banks  (24 febrúar 1743 – 19. júní 1820) var breskur grasafræðingur og frumkvöðull á sviði náttúruvísinda. Hann tók þátt í fyrsta leiðangri James Cook. Hann var einn ráðgjafi bresku stjórnarinnar um málefni sem tengdust Íslandi og kom við sögu í byltingunni á Íslandi 1809. Árið 1772 kom hann til Íslands. Hann varð seinna áhrifamikill í Bretlandi og það var fyrir tilstilli hans að Englendingar leyfðu siglingar til Íslands á tímum Napóleonstyrjaldanna. Í leiðangri Sir  Joseph Banks til Íslands 1772 var sænskur prestur Uno von Triol sem skrifaði bók um Ísland sem kom út 1780. Joseph Banks kom því til leiðar að grasafræðingurinn William Hooker var með í leiðangri Samuels Phelps til Íslands 1809 og skrifaði Hooker bók um þá ferð.

Handrit og bækur frá Íslandi 
Á ferð hans um Ísland árið 1772 áskotnaðist Joseph Banks mörg íslensk handrit, mestmegnis ung pappírshandrit) og prentaðar bækur. Við komu sína aftur til Bretlands gaf Joseph British Library þessi gögn og eru þau nú varðveitt þar undir safnmörkunum Add. Ms. 4857–4896. Upplýsingar um innihald handrita er tekið úr

Add. Ms. 4857 (1669–1690) 
Handritið var skrifað fyrir Magnús Jónsson í Vigri. Inniheldur fornaldarsögur, riddarasögur, ævintýri og þætti.

 Göngu-Hrólfs saga
 Appólóníus saga
 Gjafa-Refs saga
 Sörla saga sterka
 Hálfs saga og Hálfsrekka
 Ölkofra þáttur
 Slysa-Hróa þáttur
 Markólfs saga og Salómóns
 Ísleifs þáttur biskups
 Fertrams saga og Plató
 Ævintýr af einum brögðóttum mylnumanni
 Ívens saga (titill í handriti er Sagann af Artus Konge edur Herra Jvent)
 Ævintýr af greifa Bertram og Rósilíen
 Ævintýr af einum meistara

Add. Ms. 4858 (18. öld) 
Annáll og fornbréf. Áður í eigu Jóns Árnasonar Skálholtsbiskups. Erlends Ólafssonar sýslumanns (1706-1772). Nafnið Þorsteinn Jónsson (óþekktur) kemur einnig fyrir í handritinu.

 Annálar frá 1200 til 1600.
 Gögn um líf og dauða Jóns Arasonar Hólabiskups (d. 1550), þ.m.t. ættartré hans í móðurætt og afsökunarbeiðni Daða Guðmundssonar vegna aftöku Jóns.

Heimildir 
Breskir grasafræðingar
William Hooker

Sir William Jackson Hooker (6. júlí 1785 – 12. ágúst 1865) var breskur grasafræðingur. Hann var vinur Sir Joseph Banks. Hooker kom í grasafræðileiðangur til Íslands sumarið 1809 en þá fór hann með tólgarkaupmönnum í ferð sem endaði með byltingu á Íslandi. Flestar glósur hans og teikningar úr þeirri för eyðilögðust í eldsvoða á heimsiglingunni en hann skrifaði eftir minni ferðasögu „Journal of a tour in Iceland“ sem var fyrst dreift 1811 og síðan endurprentuð 1813. Í þeirri bók eru ýmsar lýsingar á landsháttum en einnig lýsing á þeim atburðum sem gerðust þetta sumar sem Jörundur hundadagakonungur ríkti á Íslandi og þykir frásögn hans hliðholl Samuel Phelps og Jörundi.

Hann er fyrstur þremenninganna sem komu til Íslands á þessum tíma og létu prenta ferðasögur en hinir voru Mackenzie og Henderson.

Tengill 
 „Úr ferðabók Hookers“, Eimreiðin, 2. hefti (01.04.1927)

Breskir grasafræðingar
Ty Olsson

Tyler Victor "Ty" Olsson (fæddur 28. janúar 1974) er kanadískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í Battlestar Galactica, The Twilight Saga myndunum og Supernatural.

Einkalíf 
Olsson fæddist í Halifax, Nova Scotia en ólst upp í Ottawa, Ontario. Stundaði hann nám við Langara College þaðan sem hann útskrifaðist frá Studio 58 leiklistarskólanum árið 1997.

Olsson var giftur Leanna Nash en saman áttu þau tvö börn.

Ferill

Sjónvarp 
Fyrsta sjónvarpshlutverk Olsson var árið 1998 í The X-Files. Hefur hann síðan þá komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við The Net, First Wave, The Crow: Stairway to Heaven, Dark Angel, The Outer Limits, Taken, Kingdom Hospital, Psych og Hell on Wheels.

Á árunum 1999 – 2005 lék Olsson í Dragon Tales sem Ord. Hefur hann einnig leikið nokkrum sinnum í Battlestar Galactica sem mismunandi persónur. 

Olsson hefur verið með stór gestahlutverk í True Justice sem Castillo, sem Benny í Supernatural og sem Kevin Whitehill í Shattered.

Kvikmyndir 
Fyrsta kvikmyndahlutverk Olsson var árið 1988 í Kidô senshi Gandamu: Gyakushû no Shâ þar sem hann talaði inn á fyrir persónuna Astonaige Medoz. Hefur hann síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við Valentine, Dreamcatcher, Agent Cody Banks, X2, Elektra og The Day the Earth Stood Still.

Kvikmyndir og sjónvarp

Tilvísanir

Heimildir 
 
 
 Leiklistarferill Ty Olsson á Supernatural wikisíðunni
 Leiklistarferill Ty Olsson á Battlestar Galactica wikisíðunni

Tenglar 
 
 Leiklistarferill Ty Olsson á Supernatural wikisíðunni
 Leiklistarferill Ty Olsson á Battlestar Galactica wikisíðunni 

Olsson, Ty
Rammasamningur Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar

Rammasamningur Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar er alþjóðasamningur sem lagður var fram á Umhverfisráðstefnunni í Ríó árið 1992 og gekk í gildi tveimur árum síðar. Tilgangur hans er að stöðva aukningu á losun gróðurhúsalofttegunda af mannavöldum. Í samningnum er aðildarríkjunum 195 skipt niður í 41 iðnvædd og nýiðnvædd ríki, 24 OECD-ríki, þróunarríki og 49 minnst þróuð ríki. Kröfur samningsins eru ólíkar eftir því hver staða hvers ríkis er. Samningurinn kveður ekki á um nein mörk fyrir losun gróðurhúsalofttegunda og ekkert eftirlit með því hvernig ríki framfylgja honum. Hann er fyrst og fremst rammasamningur sem hægt er að byggja aðra alþjóðasamninga („bókanir“) á.

Aðilar samningsins hafa hist árlega frá 1995 til að meta árangur baráttunnar gegn loftslagsbreytingum. Þessi fundur heitir Loftslagsráðstefna Sameinuðu þjóðanna. Árið 1997 var Kýótóbókunin gerð en hún skuldbindur þróuð ríki til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Árið 2020 tóku markmið Parísarsamkomulagsins við af Kýótóbókuninni.

Tenglar
 Vefur samningsins

Loftslagsbreytingar
Sáttmálar Sameinuðu þjóðanna
Samningur Sameinuðu þjóðanna um aðgerðir gegn eyðimerkurmyndun

Samningur Sameinuðu þjóðanna um aðgerðir gegn eyðimerkurmyndun í löndum sem upplifa alvarlega þurrka og/eða eyðimerkurmyndun, sérstaklega í Afríku er alþjóðasamningur. Samningurinn var saminn upp úr Dagskrá 21 sem var samþykkt á Umhverfisráðstefnunni í Ríó 1992. Hann var lagður fram 1994 og tók gildi 1996. 194 lönd eru aðilar að samningnum. Tilgangur samningsins er að berjast gegn eyðimerkurmyndun og draga úr áhrifum þurrka með aðgerðaáætlunum einstakra ríkja studdum af samstarfsríkjum. Eitt land, Kanada, dró undirskrift sína til baka og gagnrýndi lítinn árangur samningsins þrátt fyrir mikinn kostnað við hann. Eftir stjórnarskipti gerðist Kanada aftur aðili að samningnum árið 2016.

Tenglar
 Vefur samningsins

Tilvísanir

Sáttmálar Sameinuðu þjóðanna
Eyðimerkurmyndun
Meginreglur fyrir skógrækt

Meginreglur fyrir skógrækt er samþykkt um skógrækt sem gerð var á Umhverfisráðstefnunni í Ríó árið 1992. Samþykktin er ekki lagalega bindandi. Hún inniheldur nokkur tilmæli sem varða verndun skóga og sjálfbæra þróun skógræktar. Skjalið er niðurstaða samkomulags milli þróaðra og þróunarríkja á ráðstefnunni þar sem þau síðarnefndu kröfðust fjárstuðnings frá þeim fyrrnefndu fyrir að vernda skóga en þau fyrrnefndu neituðu.

Tenglar
 Texti samþykktarinnar 

Samþykktir Sameinuðu þjóðanna
Skógrækt
Leiðtogafundur um sjálfbæra þróun

Leiðtogafundur um sjálfbæra þróun var ráðstefna nokkurra stjórnmálaleiðtoga og fólks úr atvinnulífinu haldin að undirlagi Sameinuðu þjóðanna í Jóhannesarborg, Suður-Afríku, frá 26. ágúst til 2. september árið 2002. Ráðstefnan er stundum kölluð Rio+10 þar sem hún kemur í kjölfar Umhverfisráðstefnunnar í Ríó 1992. Áhersla var á hlutverk fyrirtækja og félagasamtaka við að mæta þeim markmiðum sem sett voru fram í Dagskrá 21. Meginniðurstaða ráðstefnunnar var Jóhannesarborgaryfirlýsingin. 

Ráðstefnur Sameinuðu þjóðanna
Sjálfbær þróun
2002
Václav Havel

Václav Havel (5. október 1936 – 18. desember 2011) var tékkneskur leikritahöfundur, rithöfundur, skáld, andófsmaður og stjórnmálamaður. Havel var níundi og síðasti forseti Tékkóslóvakíu (1989–1992) og fyrsti forseti Tékklands (1993–2003). Hann samdi yfir 20 leikrit og fjölda annarra verka sem þýdd hafa verið á fjölmörg tungumál. Fyrsta verk samdi hann 1963 og nefnist Garðveislan. 

Í Flauelsbyltingunni í nóvember 1989 voru mikil mótmæli í Prag. Þann 24. nóvember fór fram gríðarlega fjölmennur mótmælafundur á Wenzeltorginu þar sem Václav Havel talaði til fólksins og krafðist afsagnar kommúnistastjórnarinnar. Innan tveggja vikna var farið að rífa niður járntjaldið í landinu. Þann 10. desember fóru stjórnarskiptin fram í þinghúsinu í Prag. Áður en árið var liðið var Alexander Dubček orðinn þingforseti og Václav Havel ríkisforseti.

Nokkur leikrita Havels hafa verið flutt í íslensku útvarpi. Árið 1969 var leikrit hans Verndarengillinn flutt. Það leikrit gerist á einu kvöldi á heimili hjóna sem hafa lagt kapp á að gera upp stofu sína og fá kunningja sinn í heimsókn og sýna honum hve vel þau hafa komið sér fyrir. Árið 1980 var leikritið Opnunin flutt, árið 1981 var leikritið Mótmæli flutt. Mótmæli fjallar um tvo rithöfunda Stanek og Vanek og er sá fyrrnefndi í náðinni en Vanek er nýsloppinn úr fangelsi sem andófsmaður. árið 1984 var Viðtalið flutt. Viðtalið fjallar um rithöfund sem settur hefur verið á svartan lista og sendur í erfiðisvinnu í brugghúsi. Forstjóri brugghússins kallar hann á sinn fund og það kemur fram að hann telur hlutskipti sitt líka slæmt. Þjóðleikhúsið setti upp hátíðasýningu 1990 með leikriti Havels Endurbyggingin. Það leikrit samdi Havel árið 1987 en sögusvið þess er í miðaldakastala í nútíma þar sem starfsfólk teikni- og skipulagsstöðvar á að undirbúa endurskipulagningu og rif húsa, einkum gamals þorps sem er kringum kastalann.

Heimildir 
 „Vill heldur skapa kóng en vera kóngur“, Dagblaðið Vísir - DV, 41. tölublað - Helgarblað (17.02.1990), Blaðsíða 11

Havel, Václav
Havel, Václav
Havel, Václav
Leiðtogar Kalda stríðsins
Forsetar Tékkóslóvakíu
Forsetar Tékklands
Ráðstefna Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun

Ráðstefna Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun var alþjóðleg ráðstefna um sjálfbæra þróun haldin á vegum Sameinuðu þjóðanna í Rio de Janeiro, Brasilíu, 13.-22. júní 2012. Hún er stundum kölluð Rio+20 þar sem hún fylgir í kjölfar Umhverfisráðstefnunnar í Ríó 1992. Meginniðurstaða ráðstefnunnar var 49 síðna pólitísk yfirlýsing, Framtíðin sem við viljum. Litrík mótmæli settu svip sinn á ráðstefnuna þar sem mikill fjöldi umhverfissamtaka og annarra baráttuhópa kom saman í borginni til að fordæma getuleysi ráðstefnunnar til að takast á við misnotkun jarðarinnar, skógeyðingu og réttleysi frumbyggja.

Tengt efni
 Umhverfisráðstefna Sameinuðu þjóðanna 1972
 Heimsráðstefna Sameinuðu þjóðanna um umhverfi og þróun 1992

Tenglar
 Vefgátt ráðstefnunnar
 Framtíðin sem við viljum 

Ráðstefnur Sameinuðu þjóðanna
Sjálfbær þróun
2012
Orrustan við Tours

Orrustan við Tours var orrusta milli herja Franka og Umayya-kalífadæmisins á hæð milli Poitiers og Tours í miðju Frakklandi í október árið 732. Frankaherinn var undir stjórn ástrasíska hallarbrytans Karls hamars en her múslima undir stjórn Abdul Rahman Al Ghafiqi landstjóra í al-Andalus. Frankaherinn var eingöngu skipaður fótgönguliðum en þar sem Abdul Rahman hafði ekki gert ráð fyrir öflugum her úr norðri tókst Karli að skipa her sínum á skógi vaxinni hæð milli innrásarhersins og Tours sem þeir hugðust ræna. Þannig varð illmögulegt fyrir þungvopnað riddaralið múslima að hleypa inn í Frankaherinn. Í einu áhlaupinu var Abdul Rahman drepinn og þegar fréttist að útsendarar Karls væru að ræna ránsfeng riddaranna og frelsa þræla þeirra í tjaldbúðunum flýttu margir þeirra sér úr bardaganum sem fljótt breyttist í allsherjarundanhald. Nóttina eftir flúði Umayya-herinn með þann ránsfeng sem þeir gátu borið aftur til Spánar. Ekki er vitað hve stórir herirnir voru en flestir nútímasagnfræðingar telja að Umayya-herinn hafi verið mun stærri en Frankaherinn þótt ekki sé vitað hversu mikið stærri. 

Kristnir sagnaritarar frá síðari öldum og allt fram á 20. öld hafa gjarnan viljað túlka orrustuna við Tours sem vatnaskil í sögu Evrópu þar sem framrás íslam inn í Evrópu hafi verið stöðvuð. Víst er að Karl hamar lagði í orrustunni grunninn að veldi Karlunga og Karlungaveldið hafði síðan mikil áhrif á framtíð vesturhluta álfunnar. Viðurnefnið „hamar“ (Martellus) fékk hann fyrst í ritum 9. aldar sagnaritara. 

Næstu ár reyndu Umayyar aftur að gera innrás í Suður-Frakkland en voru ávallt stöðvaðir af herjum Franka. Eftir það kom ósætti og átök milli ráðamanna í al-Andalus í veg fyrir frekari innrásir.

Tenglar 

 Ian Meadows, "The Arabs in Occitania": samhengi átakanna frá sjónarhóli araba.
 Poke's edition of Creasy's 15 Most Important Battles Ever Fought According to Edward Shepherd Creasy Chapter VII. The Battle Of Tours, A.D. 732.
 Medieval Sourcebook: Arabs, Franks, and the Battle of Tours, 732: Three Accounts
 Medieval Sourcebook: Anon Arab Chronicler: The Battle of Poitiers, 732
 History of Europe: The Battle of Tours 

732
Orrustur
Saga Frakklands
Stríð á 8. öld
Stríð Franka
Stríð Umayya-kalífadæmisins
Umayya-kalífadæmið

Umayya-kalífadæmið (arabíska: الخلافة الأموية‎, umr. Al-Ḫilāfa al-ʾumawiyya) var annað í röð þeirra fjögurra kalífadæma sem voru stofnuð eftir lát Múhameðs. Það dregur nafn sitt af ætt Umayya (arabíska: الأمويون‎, al-ʾUmawiyyūn, eða بنو أمية, Banū ʾUmayya, „synir Umayya“) af Quraysh-ættbálknum frá borginni Mekka. Fyrsti kalífinn af þessari ætt var Uthman ibn Affan sem ríkti frá 644 til 655 en ættarveldið stofnaði Muawiya ibn Abi Sufyan í kjölfar Fyrstu íslömsku borgarastyrjaldarinnar árið 661. Hann var landstjóri í Sýrlandi og gerði Damaskus að höfuðborg kalífadæmisins. Umayyar héldu landvinningum múslima áfram og lögðu Kákasus, Transoxíönu, Sindh, Magreb og Íberíu undir sig. Á hátindi sínum náði kalífadæmið yfir 15 milljónir ferkílómetra. Það var stærsta heimsveldi mannkynssögunnar fram að þeim tíma og það fimmta stærsta allra tíma. 

Eftir lát fyrsta kalífans 680 braust Önnur íslamska borgarastyrjöldin út. Henni lauk þegar Abd al-Malik ibn Marwan náði völdum og tókst að sigra alla keppinauta sína eftir tólf ára átök. Berbauppreisnin 740-743 og Þriðja íslamska borgarastyrjöldin 744-747 veiktu ríkið og árið 750 gerðu Abbasídar uppreisn og steyptu Umayya-ættinni af stóli. Ein grein ættarinnar flúði til al-Andalus í Evrópu þar sem hún stofnaði löngu síðar Kalífadæmið í Córdoba.

Kalífadæmi
Heimsveldi
Fyrrum Afríkuríki
Fyrrum Asíuríki
Fyrrum Evrópuríki
Hokus Pokus Einar Áskell

Hokus Pokus Einar Áskell (Hokus pokus Albert Åberg) er Norsk teiknimynd í leikstjórn Torill Kove um Albert Åberg, barnabókapersónu sem sænski rithöfundurinn og teiknarinn Gunilla Bergström skóp og hefur á Íslensku verið þýddur Einar Áskell.

Tenglar
 

Norskar teiknimyndir
2. deild karla í handknattleik

2. deild karla í handknattleik er þriða deildin í Íslandsmótinu í handknattleik, deildin var stofnuð árið 1972. 
Deildin hét 3. deild karla. Ef deildin væri aftur sett á laggirnar væri nafn hennar í dag 2. deild karla. 
Deildin hefur ekki verið starfrækt síðan tímabilið 1998-1999

Meistarasaga
Eftirfarandi lið hafa unnið sér þátttökurétt í 1. deild karla eftir að hafa lent í tveimur efstu sætunum. 

úsk = úrslitakeppni
hélt sæti = lið úr 1. deild vann umspilið um sæti í deildinni
umspil = lið úr deildinni kom sér upp með sigri í umspili
úsr = keppt var í úrslitariðli

Tölfræði

Sigursælustu lið deildarinnar 

Handknattleikur á Íslandi
Handknattleiksmót og -keppnir
Hjólsög

Hjólsög er vélknúin sög þar sem sagað er með sagarblaði eða disk með tönnum sem snýst í hringi.

Sagir
Baldýring

Baldýring er útsaumsgerð þar sem saumað er með gull- og silfursaumi. Orðið baldýring kemur fyrir í vísitasíu árið 1659 og var í fyrstu notað almennt um útsaum en síðar virðist farið að nota orðið fyrir eina gerð af útsaum. Baldýring er notuð á hátíðarbúningum kvenna  og var á kraga og treyjubörmum faldbúnings og á bryddingum á treyjuermum skautbúnings. Baldýring var  einnig á upphlutum og skírnarhúfum. Einnig tíðkuðust baldýruð belti og peysufataslifsi og kragar og uppslög á embættismannabúningum voru baldýruð. Einnig var baldýring notuð í kirkjulist eins og í messuskrúða. Baldýrað var annað hvort með gylltu eða hvítu málmgarni en stundum með hvoru tveggja. 

Þegar er baldtýrað er saumað með tveimur þráðum, gylltum eða silfruðum vírþræði sem strekktur er yfir mynstur á réttunni og svo tvinna sem sem notaður er til að festa vírinn niður frá röngunni. Mynstur eru oftast blómamynstur og eru þá blöðin skorin úr pergamenti eða einhverju stífu efni og það lagt á undirlagið sem oftast er flauel sem svo aftur liggur á stífu undirlagi. Á milli blaða eru svo lagðar snúrur oft úr vírþræði og pallíettur og kantalíur.

Heimildir 
 Elsa E. Guðjónsson.  Íslenskur útsaumur.  Kópavogur, 2003:  bls. 51 - 53.
 Baldýra - Orð vikunnar hjá Orðabók háskólans 

Útsaumur