alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Fraxinus dipetala

Fraxinus dipetala er tegund af eskitré sem er ættað frá suðvestur Norður-Ameríku, í Bandaríkjunum í norðvestur Arizona, Kaliforníu, suður Nevada, og Utah, og í Mexíkó í norður Baja California. Hún vex í 100–1,300 m. hæð.

Þetta er lauffellandi runni eða lítið tré, að 7m hátt, með sívalan til kantaðan stofn. Blöðin eru gagnstæð, fjaðurskift, 5 til 19 sm löng, með 3-7 (sjaldan 9) tenntum smáblöðum 1 til 7 sm löngum. Ilmandi blómin eru hvít, með tvö 2,5-4mm löng krónublöð, í stórum greindum klösum. Ólíkt flestum öskum eru plönturnar tvíkynja. Fræið er hneta, með langan, grannan væng (2-3,2 sm langur og 5-9mm breiður).

Tilvísanir

Viðbótarlesning
 Abrams, L. 1951. Geraniums to Figworts. 3: 866 pp. In L. Abrams (ed.) Ill. Fl. Pacific States. Stanford University Press, Stanford.
 Anonymous. 1986. List-Based Rec., Soil Conserv. Serv., U.S.D.A. Database of the U.S.D.A., Beltsville.
 CONABIO. 2009. Catálogo taxonómico de especies de México. 1. In Capital Nat. México. CONABIO, Mexico City.
 Hickman, J. C. 1993. The Jepson Manual: Higher Plants of California 1–1400. University of California Press, Berkeley.
 Munz, P. A. 1974. Fl. S. Calif. 1–1086. University of California Press, Berkeley.
 Munz, P. A. & D. D. Keck. 1959. Cal. Fl. 1–1681. University of California Press, Berkeley.
 Wallander. 2008. Systematics of Fraxinus (Oleaceae) and evolution of dioecy. Pl. Syst. Evol. 273(1–2): 25–49.

Smjörviðarætt
Skoll og Hati

Skoll (stundum ritað Sköll) og Hati Hróðvitnisson eru tveir úlfar í norræni goðafræði sem elta sólina og mánann yfir himinhvolfið. Skoll eltir Sól, sem ekur á vagni sínum um himininn, en Hati eltir bróður hennar, Mána. Báðir úlfarnir munu ná bráð sinni í ragnarökum: Skoll mun gleypa sólina en Hati mun gleypa tunglið.

Ritaðar heimildir um Skoll og Hata
Í einu erindi Grímnismála er minnst á Skoll og Hata og talað um hvernig þeir elta sólina og mánann. Í erindinu er tekið fram að Hati sé sonur Hróðvitnis, sem er annað nafn á Fenrisúlfi. Óljóst er í kvæðinu hvort Skoll er einnig afkvæmi Fenris. Í Vafþrúðnismálum er það Fenrir sjálfur sem gleypir sólina og því er stundum talið að Skoll sé annað nafn á Fenri.

Í Gylfaginningu má finna ítarlegri lýsingu á Skoll og Hata og ætterni þeirra. Í kvæðinu segir Hár Ganglera frá því að Sólin fari alltaf svo fljótt yfir himininn því að úlfurinn Skoll sé alltaf á hælum hennar og að hann muni gleypa hana í ragnarökum. Hati Hróðvitnisson elti hins vegar Mána og muni einnig ná honum áður en yfir ljúki. Gangleri spyr Háan síðan um ætterni úlfanna og Hár svarar: 

Í þessari frásögn er úlfurinn sem gleypir tunglið kallaður Mánagarmur. Líklega er hér um að ræða viðurnefni á Hata þar sem fyrra erindi í kvæðinu tekur fram að það sé Hati sem gleypir tunglið.

Túlkanir
Hugsanlegt er að hugmyndin um Skoll og Hata sé upprunnin í ljósdílum sem sjást stundum fylgja sólinni á himninum, svokölluðum hjásólum. Þegar slíkir ljósdílar sjást beggja megin við sólina er talað um að sólin sé í úlfakreppu. Í Þjóðsögum sínum greinir Jón Árnason frá því að þegar ljósdíll fer á undan sólu sé talað um gílaferð og um hjásólina sem gíl. Ef gíll fer á undan sólu en enginn á eftir henni er það talið boða slæmt veður. Þaðan er kominn málshátturinn „Sjaldan er gíll fyrir góðu nema úlfur á eftir renni“.

Tilvísanir

Skepnur í norrænni goðafræði
Garmur

Garmur er hundur í norrænni goðafræði. Hann er einn af óvinum goðanna í ragnarökum og er stundum tengdur við Hel. Í ragnarökum berst Garmur við guðinn Tý og verða þeir hver öðrum að bana.

Ritaðar heimildir um Garm
Garmur birtist í lista í Grímnismálum þar sem upp eru þuldir ýmsir hlutir sem þykja bestir sinnar tegundar. Þar er Garmur sagður æðstur allra hunda.

Nafn Garms birtist nokkrum sinnum í Völuspá í tengslum við ragnarök. Í kvæðinu erindi þar sem talað er um Garm:

Þetta erindi birtist alls þrisvar sinnum í kvæðinu. Erindið er fyrst lesið upp þegar völvan hefur frásögn sína af ragnarökum, aftur þegar Fenrisúlfur hefur fellt Óðin og í þriðja sinn eftir að jörðin er sokkin ofan í sjóinn og himinninn brennur í logum Surts. Svo virðist sem Garmur sé hlekkjaður fyrir framan Gnipahelli og að það marki upphaf ragnaraka þegar hlekkir hans bresta og hann flýr.

Ýmsir fræðimenn telja að Garmur sé einfaldlega annað nafn á Fenrisúlfi, sem er einnig hlekkjaður en rýfur hlekki sína þegar ragnarök koma.

Í frásögn Snorra Sturlusonar af ragnarökum fær Garmur stærra hlutverk. Í frásögninni sleppur Garmur úr hlekkjum sínum við Gnipahelli og berst við guðina í ragnarökum ásamt öðrum óvinum ásanna. Garmur á viðureign við guðinn Tý og drepa þeir þar hvorn annan. Sumir fræðimenn, þar á meðal Sigurður Nordal, telja að frásögn Snorra af bardaga Garms og Týs sé hans eigin uppfinning.

Garmur er oft tengdur við hund sem er getið í kvæðinu Baldurs draumar. Í ljóðinu ríður Óðinn til Heljar á Sleipni til þess að komast á snoðir um vonda drauma sem Baldur hefur dreymt. Á leið sinni til Heljar mætir Óðinn hundi sem gólar mjög en hindrar þó ekki för hans:

Þessi hundur er oft talinn vera Garmur. Samkvæmt þessari kenningu er Garmur nokkurs konar varðhundur við hlið dauðraheimsins líkt og hundurinn Kerberos í grískri goðafræði. Ekkert er þó hægt að fullyrða um slíkt, né um eðli Garms eða hlutverk hans.

Tilvísanir

Skepnur í norrænni goðafræði
Lápmosaætt

Lápmosaætt (fræðiheiti: Lophoziaceae) er ætt soppmosa.

Útlit og einkenni
Plöntur af lápmosaætt eru breytilegar og einkennin sem hér eru nefnd eru ekki tæmandi fyrir allar tegundi lápmosaættar.

Plöntur af lápmosaætt geta verið jarðlægar eða uppréttar og af ýmsum stærðum. Þegar hliðarblöð eru skástæð á stönglinum liggur fremri blaðröndin undir þá aftari á blaðinu fyrir framan þegar horft er á efra borð sprotans. Hliðarblöð eru oftast klofin í 2-4 sepa og undirblöð djúpklofin í tvo sepa, stundum með löngum þráðlaga tönnum. Plöntur af lápmosaætt hafa oft æxlikorn sem eru yfirleitt úr 1-2 frumum og hyrnd.

Tegundir á Íslandi
31 tegund af lápmosaætt finnast á Íslandi:

 Anastrophyllum minutum (Schreb.) R.M.Schust. — Vætuspengill
 Anastrophyllum saxicola (Schrad.) R.M.Schust. — Urðaspengill
 Barbilophozia atlantica (Kaal.) Müll.Frib. — Holtalarfi
 Barbilophozia barbata (Schmidel ex Schreb.) Loeske — Brekkularfi
 Barbilophozia floerkei (F.Weber & D.Mohr) Loeske — Heiðalarfi
 Barbilophozia hatcheri (A.Evans) Loeske — Urðalarfi
 Barbilophozia kunzeana (Huebener) Müll.Frib. — Mýralarfi
 Barbilophozia lycopodioides (Wallr.) Loeske — Lautalarfi
 Barbilophozia quadriloba (Lindb.) Loeske — Vætularfi
 Gymnocolea inflata (Huds.) Dumort. — Laugaslyðra
 Eremonotis myriocarpus (Carrington) Pearson — Strengmosi
 Lophozia bicrenata (Schmidel ex Hoffm.) Dumort — Hraunlápur
 Lophozia debiliformis R.M.Schust. et Damsholt — Fjallalápur
 Lophozia excisa (Dicks.) Dumort. — Dreyralápur
 Lophozia grandiretis (Lindb. ex Kaal.) Schiffn. — Flekkulápur
 Lophozia longidens (Lindb.) Macoun — Kjarrlápur
 Lophozia obtusa (Lindb.) A.Evans — Engjalápur
 Lophozia opacifolia Culm. ex Meyl. — Heiðalápur
 Lophozia sudetica (Nees ex Huebener) Grolle — Lautalápur
 Lophozia ventricosa (Dicks.) Dumort — Urðalápur
 Lophozia wenzelii (Nees) Steph. — Spónlápur
 Leiocolea badensis (Gottche) Jørg. — Vætuglysja
 Leiocolea bantriensis (Hook.) Jørg. — Klettaglysja
 Leiocolea gillmanii (Austin) A.Evans — Sytruglysja
 Leiocolea heterocolpos (Thed. ex Hartm.) H.Buch — Kornaglysja
 Leiocolea rutheana (Limpr.) Müll.Frib. — Kelduglysja
 Sphenolobopsis pearsonii (Spruce) R.M. Schust. — Forkmosi
 Tetralophozia setiformis (Ehrh.) Schljakov — Rekkmosi
 Tritomaria polita (Nees) Jörg. — Glæhaki
 Tritomaria quinquedentata (Huds.) H.Buch — Skáhaki
 ''Tritomaria scitula (Tayl.) Joerg. — Dílhaki

Tilvísanir

 
Soppmosaættir
Sioux Falls

Sioux Falls er fjölmennasta borg Suður-Dakóta í Bandaríkjunum. Íbúar eru 187.000 (2019) og á stórborgarsvæðinu eru um 260.000.

Heimild

 

Borgir í Suður-Dakóta
Pierre (Suður-Dakóta)

Pierre  höfuðborg Suður-Dakóta í Bandaríkjunum. Íbúar eru 14.000 (2017).

Borgin er næstfámennust höfuðborga fylkja Bandaríkjanna; á efti Montpelier (Vermont). Borgin fékk þá stöðu þegar Suður-Dakóta varð fylki árið 
1889.

Heimild

 

Borgir í Suður-Dakóta
Agrilus planipennis

Agrilus planipennis er græn skartbjalla ættuð frá norðaustur Asíu sem leggst á tegundir af eskiættkvísl. Kvendýrin verpa í sprungur í berkinum á eskitrjám, og lirfurnar nærast innri berki og verða fullþroskuð á 1 til 2 árum. Á náttúrulegu útbreiðslusvæði hennar, er hún dreifð og veldur ekki alvarlegum skaða á innfæddum trjám. Utan náttúrulegs útbreiðslusvæðis er hún ágeng tegund og veldur miklum skaða á innfæddum asktrjáum. Mikil vinna er nú lögð í að hafa stjórn á henni með eftirliti á útbreiðslu, hafa fjölbreytileika á tegundum, skordýraeitri og með lífrænum vörnum.

Útbreiðsla

Náttúruleg útbreiðsla tegundarinnar er í tempruðu belti norðaustur Asíu, þar á meðal í Rússlandi, Mongólíu, norður Kína, Japan, og Kóreu.

Í Norður-Ameríku er útbreiðslan aðallega í Michigan og nágerenni, en nær norður í Ontario, suður til norður Louisiana, vestur í Colorado, og austur til Massachusetts  Í Norður-Evrópu hefur hún fundist í Moskvu í Rússlandi 2003. Frá 2003 til 2016, hefur útbreiðslan farið 40 km á ári vestur að Svíþjóð og mun líklega ná Mið-Evrópu 2031 og 2036.

Hýsilplöntur 
Í náttúrulegu útbreiðslusvæði sínu er hún einungis hvimleitt meindýr á innfæddum trjám, þar sem þéttleikinn verður ekki banvænn heilbrigðum trjám. Í Kína sýkir hún innfædda F. chinensis, F. mandshurica, og F. rhynchophylla; í Japan sýkir hún F. japonica og F. lanuginosa.

Þær tegundir sem hún veldur miklum skaða á eru í Norður-Ameríku eru: Fraxinus pennsylvanica, Fraxinus nigra, Fraxinus americana og Fraxinus quadrangulata. Í Evrópu er það Fraxinus excelsior .

Lífrænar varnir

Leitað var af náttúrulegum óvinum sem eru sérhæfðir á Agrilus planipennis og láta aðrar skordýrategundir í friði, til notkunar í Norður-Ameríku. Þrjár tegundir frá Kína hafa verið samþykktar af USDA 2007 og í Kanada 2013: Spathius agrili, Tetrastichus planipennisi, og Oobius agrili, auk þess sem Spathius galinae var samþykkt 2015. Fyrir utan Spathius galinae, sem aðeins nýlega hefur verið sleppt, hinar þrjár tegundirnar hafa fundist að sníkja á Agrilus planipennis ári eftir sleppingu, sem bendir til að hafa lifað af veturinn, en lifun hefur verið breytileg eftir tegundum og staðsetningu

USDA hefur einnig verið að meta notkun á Beauveria bassiana, sníkjusvepp á skordýrum með sníkjuvespunum, til að halda Agrilus planipennis niðri.

Tilvísanir

Tenglar
 Interview with researcher 
 Canadian Food Inspection Agency
 USDA Forest Service Northern Research Station link to research on EAB 
 Ohio Department of Agriculture infestation  PDF map
 Species Profile- Emerald Ash Borer (Agrilus planipennis) , National Invasive Species Information Center, United States National Agricultural Library. Lists general information and resources for Emerald Ash Borer.
 Stuttmyndin Emerald Ash Borer: The Green Menace 
The Tree Geek - Signs and Symptoms for EAB 
Rainbow Treecare Scientific Advancements - Diagnostic Guide and Identification

Skordýr
Sníkjudýr
Meindýr
Paris Saint-Germain

Paris Saint-Germain Football Club, oftast nefnt Paris Saint-Germain eða PSG er franskt atvinnumannalið í knattspyrnu frá París sem spilar í Ligue 1 sem er efsta deild franskrar knattspyrnu. Liðið hefur unnið alls 38 titla (2019) og er sigursælasta lið Frakklands. Liðið hefur unnið frönsku úrvalsdeildina síðan 2013. Qatar Sports Investments (QSI) hefur verið eigandi félagsins síðan 2011.

Þekktir leikmenn
David Beckham
David Ginola
Zlatan Ibrahimović
Ángel di María
Edinson Cavani
Neymar
Kylian Mbappé
Lionel Messi

Titlar

Heimild
 

Frönsk knattspyrnufélög
Abdelaziz Bouteflika

Abdelaziz Bouteflika (2. mars 1937 – 17. september 2021) var alsírskur stjórnmálamaður. Hann var forseti Alsír frá 27. apríl árið 1999 til 2. apríl 2019. Forsetatíð hans var sú lengsta í sögu landsins.

Æviágrip
Bouteflika var meðlimur í Þjóðfrelsisher Alsír (ALN) í stríðinu um Alsír. Hann var meðlimur í herforingjasamtökunum Oudja og komst þar til metorða sem bandamaður byltingarleiðtogans Houari Boumédiène. 

Bouteflika var kjörinn á alsírska þingið fyrir Tlemcen-kjördæmi árið 1962 og varð ungdóms-, íþrótta- og ferðamálaráðherra í fyrstu ríkisstjórn Ahmeds Ben Bella frá 1962 til 1963. Hann var síðan utanríkisráðherra frá 1963 til 1979 í næstu þremur ríkisstjórnum Ben Bella og síðan ríkisstjórnum Houari Boumédiène. Bouteflika var 26 ára þegar hann varð utanríkisráðherra og á enn í dag met sem yngsti utanríkisráðherra heimssögunnar. 

Bouteflika tók árið 1965 þátt í valdaráni gegn Ben Bella sem leiddi til þess að Boumédiène varð forseti. Eftir dauða Boumédiène var Bouteflika ráðgjafi Chadli Bendjedid Alsírsforseta frá 1979 til 1980. Árið 1981 var Bouteflika sakaður um fjárdrátt í embætti og neyddist því til þess að dvelja í útlegð frá heimalandinu til ársins 1987.

Í alsírsku borgarastyrjöldinni á tíunda áratuginum reyndi Bouteflika, ólíkt Liamine Zéroual forseta, að hvetja til sátta á milli stríðandi fylkinganna. Bouteflika bauð sig sjálfstætt fram í alsírsku forsetakosningunum árið 1999 og vann umdeildan sigur í fyrstu umferð með meintum 73,8 prósentum atkvæða. Hann var endurkjörinn í fyrstu umferð í kosningum árin 2004 (með 85 % atkvæða), 2009 (með 90,2 % atkvæða) og 2014 (81,5 %). Ásamt því að vera forseti var hann jafnframt varnarmálaráðherra frá árinu 2003 og heiðursforseti alsírsku Þjóðfrelsisfylkingarinnar (FLN) frá 2005.

Þegar arabíska vorið skall á árið 2011 kom Bouteflika til móts við landsmenn með því að aflétta neyðarástandi sem hafði lengi verið í gildi í Alsír. Þetta nægði til þess að Bouteflika hélt völdum á meðan mörgum stjórnendum í arabískum nágrannalöndum Alsír var steypt af stóli.

Árið 2013 fékk Bouteflika alvarlegt heilablóðfall sem hafði veruleg áhrif á langtímaheilsu hans. Hreyfigeta hans varð hömluð og hann birtist sjaldan opinberlega upp frá því. Því var geta hans til þess að stjórna landinu oft dregin í efa á síðustu árum.

Bouteflika lýsti því yfir að hann hygðist engu að síður bjóða sig fram í fimmta sinn árið 2019. Yfirlýsing hans leiddi til langvarandi mótmælaöldu um allt landið sem leiddi til þess að hann lýsti því fyrst yfir að hann myndi ekki sitja út kjörtímabilið ef hann næði endurkjöri, en dró síðan framboð sitt alfarið til baka. Þann 26. mars krafðist yfirmaður alsírska herráðsins þess að Bouteflika yrði úrskurðaður óhæfur til að halda áfram stjórn landsins vegna heilsubrests.

Þann 1. apríl lýsti Bouteflika yfir að hann hygðist segja af sér fyrir lok kjörtímabils síns þann 28. apríl 2019. Næsta dag sagði Bouteflika af sér og hlaut strax lausn úr embætti.

Tilvísanir

Forsetar Alsír
Forsetar Allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna
Ilmskúfur

Ilmskúfur, eða levkoj, ( incana) er garðplöntutegund af krossblómaætt.

Einkenni 
Vaxtarhæð plöntunnar getur orðið 20–40 sentimetrar. Blómin eru einföld, vaxa í stórum, þéttum klösum og eru mjög ilmrík. Þau eru ýmist hvít, kremgul, bleik, rauð, fjólublá eða blá. Plantan er yfirleitt blómviljug á sólríkum vaxtarstað.

Útbreiðsla 
Upprunastaður plöntunnar er við Miðjarðarhafið, frá Baleareyjum að vestanverðum Balkanskaga. Hún þarf frekar kalkríkan jarðveg og vex oft í klettaveggjum meðfram sjó.

Notkun 
Plantan hefur verið ræktuð sem skrautjurt, ilmjurt og til afskurðar allt síðan á 16. öld. Hún hefur verið ræktuð á Íslandi sem sumarblóm síðan a.m.k. í lok 19. aldar.

Tilvísanir

Krossblómaætt
Tetrastichus planipennisi

Tetrastichus planipennisi er sníkjuvespa af ættinni Eulophidae sem er ættuð frá Norður-Asíu. Hún sníkir á skartbjöllunni Agrilus planipennis Fairmaire, sem er ágeng tegund og meindýr á eskitrjám í Evrópu og Norður-Ameríku.

Lífsferill
Tetrastichus planipennisi sníkja á bjöllunni með því að bora varpbroddinum í gegn um börk trjánna og í lirfurnar og skilja eggin þar eftir. Lirfur sníkjuvespunnar nærast og þroskast í lirfu bjöllunnar og  valda dauða hennar. Tetrastichus er með að minnsta kosti fjórar kynslóðir á ári og hver bjöllulirfa getur fætt að 127 lirfur af Tetrastichus. Tetrastichus planipennisi lifa af veturinn ýmist sem lirfur í hýslinum eða í göngum lirfunnar undir berki asktrjánna.

Tilvísanir 

Sníkjuvespur

Lífrænar varnir
Oobius agrili

Oobius agrili er sníkjuvespa af ættinni Encyrtidae sem er ættuð frá Norður-Asíu. Hún sníkir á skartbjöllunni Agrilus planipennis Fairmaire, sem er ágeng tegund og meindýr á eskitrjám í Evrópu og Norður-Ameríku.

Tilvísanir 

Sníkjuvespur

Lífrænar varnir
Actinidia stellatopilosa

Actinidia stellatopilosa er stór klifurrunni í Actinidiaceae ætt. Hún er einlend í Kína.

Tilvísanir

Ber
Kívífléttur
Actinidia suberifolia

Actinidia suberifolia er stór klifurrunni í Actinidiaceae ætt. Hún er einlend í Kína.

Tilvísanir

Ber
Kívífléttur
Actinidia ulmifolia

Actinidia ulmifolia er stór klifurrunni í Actinidiaceae ætt. Hún er einlend í Kína.

Tilvísanir

Ber
Kívífléttur
Actinidia vitifolia

Actinidia vitifolia er stór klifurrunni í Actinidiaceae ætt. Hún er einlend í Kína.

Tilvísanir

Ber
Kívífléttur
Actinidia zhejiangensis

Actinidia zhejiangensis er stór klifurrunni í Actinidiaceae ætt. Hún er einlend í Kína.

Tilvísanir

Ber
Kívífléttur
Actinidia callosa

Actinidia callosa er stór klifurrunni í Actinidiaceae ætt. Hún er einlend í Kína.

Tilvísanir

Ber
Kívífléttur
FC Nantes

FC Nantes er  knattspyrnufélag í efstu deild Frakklands stofnað 21. apríl 1943. 

Kolbeinn Sigþórsson var samningsbundinn félaginu frá júlí 2015 - mars 2019 en hann var keyptur frá félaginu frá Ajax fyrir 3 milljónir evra.

Frönsk knattspyrnufélög
Actinidia chengkouensis

Actinidia chengkouensis er klifurrunni í Actinidiaceae ætt. Hún er einlend í Kína.

Tilvísanir

Kívífléttur
Bryan Cranston

Bryan Cranston (fæddur 7. mars, 1956) er bandarískur leikari best þekktur fyrir hlutverk sitt sem Walter White í sjónvarpsþáttunum Breaking Bad og fyrir hlutverk sitt í gamaþættinum Malcolm in the Middle. Hann hefur leikstýrt þáttum sem hann hefur leikið í og kvikmyndunum Little Miss Sunshine (2006), Drive (2011), Argo (2012), og Godzilla (2014)

Bandarískir leikarar
Fólk fætt árið 1956
Actinidia cylindrica

Actinidia cylindrica er klifurrunni í Actinidiaceae ætt. Hún er einlend í Kína (Guangxi.).

Tilvísanir

Ber
Kívífléttur
Skúli Mogensen

Skúli Mogensen (f. 18. september 1968) er íslenskur fjárfestir sem stofnaði og rak flugfélagið WOW air. Flugfélagið lagði niður starfsemi þann 28. mars árið 2019.

Ferill 
Skúli gekk í Háskóla Íslands og nam þar heimspeki. Hann stofnaði sitt fyrsta fyrirtæki, OZ Communications, á meðan hann var enn í skóla og hætti námi sínu þegar rekstur fyrirtækisins fór að skila arði. Hann var forstjóri fyrirtækisins þar til Nokia keypti það af honum árið 2008. Skúli var einnig meðal stofnenda Vodafone á Íslandi og Arctic Ventures. 

Skúli stofnaði WOW air árið 2011 og tók við af Baldri Baldurssyni sem forstjóri félagsins næsta ár.

Skúli er stjórnarmeðlimur í Securitas, MP Fjárfestingabanka, Datamarket, Redline Communications og ýmsum öðrum fyrirtækjum.

Skúli Mogensen var nefndur viðskiptamaður ársins á Íslandi árin 2011 og 2016.

Tilvísanir

Íslenskir viðskiptamenn
Selkolla

Selkolla er kynjavera í íslenskri þjóðtrú. Hún er falleg kona, en sést stundum með selshöfuð.

Veran kemur fyrir í frásögnum um Guðmund góða Arason biskup (1161–1237). Hennar er fyrst getið í Íslendinga sögu eftir Sturlu Þórðarson og er þar nefnt að biskupinn hafi glímt við veruna á Vestfjörðum.

Selkollu þáttur gerist á Vestfjörðum og lýsir því hvernig par eitt er á leið með barn sitt til skírnar. Þau skilja barnið eftir við stein snögga stund, þegar þau koma aftur er barnið blátt og dautt. Þau ganga í burt frá dauðu barni sínu, en heyra þá barnsgrát. Barnið er þá á lífi, en er svo skelfilega útlítandi að þau þora ekki að snerta það. Parið fer til bæjarins að sækja fólk með sér, en þegar þau koma aftur að steininum er barnið horfið. Síðan er sagt frá konu sem er nýkomin í byggðina, konan er fögur, en sést stundum með selshöfuð.

Sagan af Selkollu þykir minna á seinni tíma þjóðsögur af huldubörnum og barnadraugum.

Tilvísanir 

Goðsagnaverur
Þjóðtrú
Hansína Regína Björnsdóttir

Hansína Regína Björnsdóttir (6. júní 1884 – 5. febrúar 1973) var íslenskur ljósmyndari sem undirritaði ljósmyndir sínar með nafninu H. Eiríksson. Ljósmyndasafn hennar er í vörslu Þjóðminjasafns Íslands.

Æska og uppvöxtur
Hansína Regína Björnsdóttir fæddist þann 6. júní árið 1884 á Eskifirði. Foreldrar hennar voru Súsanna Sophie Níelsdóttir Weywadt og Björn Eiríksson. Hansína var ein af átta börnum hjónanna og ólst upp í umsjá móður sinnar, sem sá fyrir heimilinu á meðan eiginmaður hennar vann sem trésmiður. Hansína var langafadóttir Hans Jonatans, sem hafði komið til Íslands eftir að hafa sloppið úr þrældómi í dönsku Vestur-Indíum. Hans Jonatan var fyrsti innflytjandinn til Íslands af afrískum uppruna og hann eignaðist tvö börn með íslenskri eiginkonu sinni, Katrínu Antoníusdóttur: Lúðvík Stefán og Hansínu Regínu, föðurmóður og nöfnu Hansínu Regínu Björnsdóttur.

Þegar Hansína var fjögurra ára gömul fór hún í fóstur til móðursystur sinnar, Nicoline Weywadt, sem var húsfreyja á Teigarhorni nálægt Djúpavogi. Weywadt kenndi Hansínu ljósmyndun og sendi hana síðan til frekara náms í Kaupmannahöfn. Hansína lauk námi sínu árið 1903, sama ár og móðir hennar lést, og sneri heim á Teigarhorn.

Ferill
Hansína tók yfir rekstur á ljósmyndastofu móðursystur sinnar og rak stofuna til ársins 1911. Það ár giftist hún Jóni Kristján Lúðvíkssyni og átti eftir að eignast með honum fimm börn. Eftir hjónabandið hætti hún um hríð að vinna við ljósmyndun en hóf síðar reksturinn áfram undir nafninu H. Eiríksson. Sumar af ljósmyndum hennar förguðust í slysi en þær myndir sem varðveist hafa eru flestar af fólki og landslagi í kringum Berufjörð.

Dauði og eftirmæli
Hansína lést þann 5. febrúar árið 1973 og var grafin í kirkjugarðinum á Djúpavogi. Árið 1981 keypti Þjóðminjasafn Íslands 1.200 plötur og önnur verkfæri sem Hansína hafði unnið með. Í skjalasafni Hansínu voru einnig ljósmyndir eftir frænku hennar, Nicoline Weywadt.

Heimildir

Tilvísanir

Heimildaskrá

Tenglar
Ljósmyndir eftir H. Eiriksson, Berufirði

Íslenskir ljósmyndarar
Íslenskar konur
Harmkvæli Maríu meyjar

Harmkvæli Maríu meyjar, sorgarraunir Maríu meyjar, sjö sorgir Maríu eða harmkvælin sjö eru heiti yfir sjö skilgreindar sorgir Maríu meyjar sem hún mátti þola á æviskeiði sínu vegna sonar síns Jesú Krists. María mey er auk þess nefnd hin sorgmædda móðir (latína: Mater Dolorosa).

Harmkvæli Maríu er algengt mótíf rómversk-kaþólskra tilbeiðslumynda og líkneskja. María er gjarnan sýnd á átakanlegan og harmþrunginn hátt þar sem sjö sverð, tákn harmkvælanna, eru rekin henni í hjartastað, sbr. spádómsorð öldungsins Símeons, Lúk. 2:35: „Sjálf munt þú sverði níst í sálu þinni“. Í Rétttrúnaðarkirkjunni er spádómsorða Símeons minnst á sambærilegum íkonum og í hátíðarmessu 2. febrúar þar sem haldið er upp á atburðinn þegar Jesús var færður Drottni í Musterinu.

Í rómversk-kaþólsku kirkjunni er harmkvæla Maríu minnst þann 15. september og í sumum kaþólskum löndum einnig á föstudegi fyrir pálmasunnudag. Oft er hluti messunnar sem þá er sungin miðaldasálmurinn Stabat Mater.

Harmkvælin sjö 
Harmkvælin eiga við sjö atburði úr lífi Maríu sem greint er frá í guðspjöllunum:

 Spádómur Símeons (Lúk. 2:34–35).
 Flóttinn til Egyptalands (Matt. 2:13–18).
 Jesús týnist í Musterinu í Jerúsalem (Lúk. 2:43–52).
 María mætir syni sínum á leiðinni til Golgata (Lúk. 23:27–31).
 Krossfesting Jesú að Maríu móður hans ásjáandi (Jóh. 19:25–27).
 Jesús tekinn ofan af krossinum, María heldur á honum látnum í fangi sér (Matt. 27:57–61).
 Jesús er greftraður fyrir tilstilli Jósefs af Arímaþeu (Jóh. 19:38–42).

Í rómversk-kaþólskri list eru einstaka harmkvæli stundum tekin fyrir sérstaklega, s.s. á Pietà-myndum.

Heimild 
 
Kristni