alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Elliðaslysið

Elliðaslysið er sjóslys sem varð þegar nýsköpunartogarinn  Elliði SI 1 frá Siglufirði fórst út af Snæfellsnesi þann 10. febrúar árið 1962. Tveir menn létust í sjóslysinu. Elliði var stálskip í eigu Bæjarútgerðar Siglufjarðar og var 645 brúttólestir og búinn 1000 hestafla gufuvél. Talið er að skipið hafi rifnað um miðbikið rétt framan við spilið þegar það fékk á sig brotsjó og vatn flætt inn í lestina. Áhöfnin var 28 manns og voru þrír björgunarbátar skipsins teknir fram þegar séð varð að það myndi sökkva, þar af tveir uppblásnir gúmmíbátar og einn stærri. Sent var út neyðarkall kl. 17:30 og kl. 19 slitnar annar uppblásni gúmmíbáturinn frá og sást ekki meir. Skömmu seinna slitnar hinn gúmmíbáturinn frá en í hann voru þá komnir tveir menn. Skömmu seinna stukku tveir skipverjar út á korkfleka sem var undir gúmmíbátnum og hvarf flekinn frá skipinu. Mennirnir sem voru eftir reyndu að þrauka eins lengi og hægt var í sökkvandi skipinu og bíða eftir hjálp frá togaranum Júpíter sem vitað að var á leiðinni. Kl. 20.20 sá Júpiter Elliða í ratsjá og fann mennina tvo  á korkflekanum og var þeim bjargað í Júpíter. Kl. 21 birtist Júpiter og bjargaði áhöfninni á síðustu stundu. Í ljós koma að eini björgunarbáturinn sem þá var eftir reyndist ónothæfur.

Bókin Útkall - Örlagaskotið eftir Óttar Sveinsson fjallar um Árásina á Goðafoss og Elliðaslysið.

Heimildir 
 Hinsta sjóferð Elliða Sjómannablaðið Víkingur, 3. Tölublað (01.09.2005), Blaðsíða 26
 Fimmtíu ár frá Elliðaslysinu
 Elliðaslysið Fiskitíðindi desember 2008 

Sjóslys við Ísland
Stofnun Vigdísar Finnbogadóttur í erlendum tungumálum

Stofnun Vigdísar Finnbogadóttur í erlendum tungumálum er rannsóknastofnun sem starfar undir Hugvísindastofnun innan Hugvísindasviðs Háskóla Íslands, en hún var stofnuð árið 2001. Hlutverk hennar er að stuðla að kennslu í erlendum tungumálum á Íslandi, auk þess að styðja rannsóknir á þessu sviði og gefa út ritefni.  

Stofnunin ber nafn fyrrverandi forseta Vigdísar Finnbogadóttur, en hún hefur unnið velgjörðarvinnu í tengslum við tungumálakennslu hjá UNESCO í árabil. Hún var líka tungumálakennari á framhaldsskólastigi og við Háskóla Íslands. Stofnunin er fjármögnuð með árlegum styrki frá Háskóla Íslands auk framlaga ýmissa stuðningsaðila.

Undir stofnunina heyrir Vigdísarstofnun — alþjóðleg miðstöð tungumála og menningar, sem er UNESCO-stofnun. Um starf miðstöðvarinnar gildir samkomulag íslenskra stjórnvalda við Menningar- og vísindastofnun Sameinuðu þjóðanna, UNESCO. Miðstöðinni er ætlað að sinna jafnt rannsóknastarfi í samvinnu við móðurstofnina, Stofnun Vigdísar Finnbogadóttur í erlendum tungumálum, auk miðlunar til almennings, einkum um gildi tungumála, tungumálanám og -kennslu, opinbera málstefnu, menningarsamskipti og þýðingar.

Forstöðumaður stofnunarinnar er Auður Hauksdóttir prófessor í dönsku. Stofnunin hefur aðsetur í Veröld – húsi Vigdísar í Reykjavík.

Heimildir 

Vigdís Finnbogadóttir
Háskóli Íslands
Bæjarútgerð Reykjavíkur

Bæjarútgerð Reykjavíkur (BÚR) var fiskvinnslu- og útgerðarfyrirtæki í Reykjavík. Stofndagur Bæjarútgerðarinnar var þegar fyrsti nýsköpunartogarinn Ingólfur Arnarson kom til landsins  þann 17. febrúar 1947. Bæjarráð Reykjavíkur samþykkti nokkrum árum síðan að byggt yrði frystihús og árið 1959 keypti Bæjarútgerðin hús sem byggt var fyrir Fiskiðjuver ríkisins við Grandagarð 8 en Fiskiðjuverið hafði rekið þar frystihús og niðursuðuverksmiðju. Þegar Ísbjörninn og Bæjarútgerð Reykjavíkur sameinuðust í Granda hf. 13. nóvember árið 1985 var frystingu hætt í frystihúsinu að Grandagarði 8 og stóð húsið lengi autt en hefur nú verið gert upp og er þar nú Sjóminjasafnið í Reykjavík.

Heimildir 
  Sjóminjasafnið í Reykjavík, Saga hússins 
 Húsakönnun Örfirisey og Grandinn Skýrsla nr. 146, Minjasafn Reykjavíkur, 2009 (höf. Drífa Kristín Þrastardóttir og Guðný Gerður Gunnarsdóttir)
 Glæsileg koma fyrsta nýsköpunartogarans, Morgunblaðið, 40. tölublað (18.02.1947), Blaðsíða 1

Íslensk sjávarútvegsfyrirtæki
Íslenskur sjávarútvegur
Verbúðirnar við Grandagarð

Verbúðirnar við Grandagarð er samfelld röð skýla meðfram götunni Grandagarði í Reykjavík. Skýlin voru byggð með traustri  norðvesturhlið til þess að verða varnarveggur eða brimbrjótur ef sjór gekk yfir Grandagarð. Skýlunum var ætlað að geyma það sem tengdist útgerð og hafnarstarfsemi og voru stórar dyr á þeim til að hægt væri að koma inn stórum nótabátum. Leyfi fékkst fyrir byggingu verbúðanna í júlí 1945 og árið 1949 var búið að taka í notkun 22 verbúðir. Seinna var verbúðaröðin lengd um 20 verbúðir og var hún fullbyggð um 1960 og myndaði þá óslitna röð eftir Grandagarði. Röðin var síðar rofin og verbúðir rifnar á tveimur stöðum vegna umferðartenginga.  Lóð verbúðanna skiptist nú í tvennt Grandagarð 15-39 og Grandagarð 41-99. Milli lóðanna liggur gatan Grunnslóð.

Heimild 
  Húsakönnun Örfirisey og Grandinn Skýrsla nr. 146, Minjasafn Reykjavíkur, 2009 (höf. Drífa Kristín Þrastardóttir og Gyðný Gerður Gunnarsdóttir)

Vesturbær Reykjavíkur
Þorbjörn laxakarl

Þorbjörn Laxakarl er sagður hafa helgað sér allan Þjórsárdal og hluta af Gnúpverjahreppi. Þeir frændur, Ófeigur grettir og Þormóður skafti, fóru til Íslands og voru hinn fyrsta vetur með Þorbirni laxakarli mági sínum. Sonursonur Þorbjarnar var Gaukur á Stöng.

Landnámsmenn á Íslandi
Nýsköpunartogari

Nýsköpunartogari er togari sem keyptur var til Íslands eftir seinni heimstyrjöldina að tilstuðlan þeirrar ríkisstjórnar sem þá sat og kölluð var Nýsköpunarstjórnin. Eftir seinni heimstyrjöldina voru skip við Ísland flest orðin gömul og nauðsynlegt að endurnýja fiskiskipaflotann. Ríkisstjórnin  ákvað að kaupa nýja togara frá Bretlandi og pantaði 30  skip árið 1945  en síðan bættust við 4 skip sem einstaklingar keyptu. Fyrsti  nýsköpunartogarinn Ingólfur Arnarson kom til Íslands 17. febrúar 1947. Nýsköpunartogarar urðu  alls 42. Reykjavíkurbær keypti átta nýsköpunartogara. Bæjarútgerðin gerði út fimm þeirra.

Nýsköpunartogarar sem keyptir voru til Reykjavíkur:
 B.v. Hallveig Fróðadóttir RE 203
 B.v. Ingólfur Arnarson RE 201 
 B.v. Jón Baldvinsson RE 208 
 B.v. Jón Þorláksson RE 204
 B.v. Pétur Halldórsson RE 207 
 B.v. Skúli Magnússon RE 202 
 B.v. Þorkell máni RE 205 
 B.v. Þorsteinn Ingólfsson RE 206.

Heimildir 
 Nýsköpunartogararnir koma til landsins, Morgunblaðið, 343. tölublað (18.12.2005), Blaðsíða 30
 Hinsta sjóferð Elliða  Sjómannablaðið Víkingur, 3. Tölublað (01.09.2005), Blaðsíða 26
 Nýsköpunartogarar af fullkomnustu gerð: „Fallegt og gæfulegt skip"
Fiskiskip
Vélbátar
Deportivo Cali

Asociación Deportivo Cali er handboltafélag, fótboltafélag og körfuboltafélag staðsett í Cali, Kólumbískur.

Kólumbía
Allsherjarverkfall

Allsherjarverkfall er verkfall sem margir eða allir verkamenn á mikilvægum vinnistöðum í ákveðnum bæ, borg eða landi taka þátt í á sama tíma. Tilgangur allsherjarverkfall getur verið stjórnmálalegur, hagfræðilegur eða byltingarkenndur. Fyrstu allsherjarverkföll áttu sér stað á 19. öld eftir iðnbyltinguna, en þau hafa verið frekar tíð í Evrópu frá þeim tíma.

Verkföll
Réttindi verkamanna
Bylting

Bylting á við grundvallarbreytingu í dreifingu valds eða uppbyggingu valdakerfa sem á sér stað á tiltölulega stuttum tíma. Margar byltingar hafa verið í gegnum sögu mannsins, og eru nokkuð mismunandi hvað varðar aðferð, lengd og hugmyndafræði. Afleiðingar slíkra byltinga hafa verið breytingar á menningu, hagkerfum og stjórnmálakerfum.

Deilt er um hvað tilheyrir byltingu og hvað ekki, en umræðan snýst um nokkur lykilatriði. Frumstæðar rannsóknir á byltingum einbeittu sér að viðburðum í sögu Evrópu frá sálfræðilegu sjónarhorni, en í dag er horft til viðburða um allan heim og skoðana frá nokkrum félagsvísindum, þar á meðal félagsfræði og stjórnmálafræði. Nokkrar kenningar eru til um hvað leiðir til byltinga og áhrifa þeirra en þær eru byggðar á nokkrum kynslóðum fræðilegra rannsókna.

Mismunandi skilgreiningar á byltingu 
Aristóteles lýsti tvenns konar byltingum:
 Algjör breyting úr einni stjórnskipun í aðra
 Umbreyting á núverandi stjórnskipun
Anna Agnarsdóttir, prófessor í sagnfræði við Háskóla Íslands, ritaði grein sem ber heitið Var gerð bylting árið 1809? og var hún birt í Sögu – Tímarit Sögufélags árið 1999. Þar lýsir hún sex skilyrðum sem bylting þarf uppfylla að einhverju leiti til þess að teljast sem bylting. Hún styðst við byltingarlíkan Charles Tillys í ritinu European Revolutions. Fræðimenn sem höfðu áhrif á þessa byltingarlíkan Tillys eru Anthony de Crespigny, Peter Calvert, Hannah Arendt og Karl Griewank. Þessi atriði eru: 

 Bylting felur í sér róttæka breytingu, stjórnarfarslega og/eða félagslega.
 Ný hugmyndafræði verður að vera til staðar. Byltingarmennirnir vilja ná ákveðnum markmiðum í andstöðu við ríkjandi valdhafa. 
 Bylting felur í sér lögleysu þar sem verið er að ráðast á valdhafana. Einhvers konar valdbeiting, ofbeldi eða kúgun fylgir byltingu. Byltingar eru raunar yfirleitt blóðugar, þótt byltingar án blóðsúthellinga þekkist líka, til dæmis byltingin dýrlega („the Glorious Revolution") 1688 í Englandi þegar Jakob II var rekinn frá völdum. 
 Snögg umskipti er lykilatriði. Annars væri um hægfara breytingu eða þróun að ræða.
 Að sama skapi verður byltingin að vera afmörkuð í tíma - hún verður að hafa upphaf og endi þótt skiptar skoðanir geti verið um þær tímasetningar.  
 Virkni fjöldans er nauðsynleg eða að minnsta kosti þögult samþykki hans. Annars væri um borgarastyrjöld eða valdarán að ræða. 
 Síðast en ekki síst þá verður að nást varanlegur árangur. Án árangurs er ekki hægt að tala um byltingu, þá er réttara að nota hugtök eins og misheppnuð uppreisn eða valdaránstilraun. Bylting er lögleg ef hún lukkast.

Tengt efni 
 Listi yfir byltingar
 Sálfræðihernaður
 Verkfall

Tilvísanir

 
Samfélagið
Listi yfir byltingar

Þetta er listi yfir byltingar sem hafa átt sér stað í gegnum söguna, flokkaðar eftir ári. Listinn er ekki tæmandi.

17. öld 
 1642–1660, Enska byltingin
 1688, Dýrlega byltingin

18. öld
 1775–1783, Ameríska byltingin
 1789, Franska byltingin
 1791–1804, Haítíska byltingin

19. öld 
 1830, Júlíbyltingin
 1830, Belgíska byltingin

20. öld 
 1908, Ungtyrkjabyltingin
 1910–1920, Mexíkóska byltingin
 1917, Rússneska byltingin
 1917, Febrúarbyltingin
 1917, Októberbyltingin
 1917–1921, Úkraínska byltingin
 1959, Byltingin á Kúbu
 1974, Nellikubyltingin
 1979, Íranska byltingin

21. öld 
 2010–2012, Arabíska vorið
 2010–2011, Byltingin í Túnis
 2011, Egypska byltingin
 2014, Byltingin í Úkraínu
Spotify

Spotify er streymiþjónusta sem gerir notendum kleift að hlusta á tónlist frá mörgum útgáfufyrirtækjum, þar á meðal Sony, EMI, Warner Music Group og Universal. Einnig býður Spotify notendum sínum á að hlusta á hlaðvörp. Hægt er að vafra um og leita að tónlist efir flytjendum, plötum, stefnum, spilunarlistum og útgáfufyrirtækjum. Það má nota þjónustuna ókeypis en í því tilfelli eru lög stundum valin af handahófi hjá listamanni og auglýsing spiluð á nokkurra mínútna fresti milli laga. Með því að gerast áskrifandi getur maður sleppt auglýsingunum og hala niður tónlist og hlusta á hana án nettengingar.

Spotify var stofnað árið 2008 í Svíþjóð sem Spotify AB, en frá og með árinu 2010 voru notendur orðnir 10 milljónir. Þar af voru 2,5 milljón áskrifendur. Notendurnir voru 20 milljónir (5 milljón áskrifendur) frá og með desember 2012, en fyrir janúar 2015 voru þeir 60 milljónir (15 milljón áskrifendur). Árið 2020 er hún 133 milljónir. 

Þjónustan er aðgengileg víða um heiminn, en í upphafi var hún aðeins til í Skandinavíu, Bretlandi, Frakklandi og á Spáni. Opnað var fyrir þjónustuna á Íslandi í apríl 2013. Nú er veitan fánleg í 79 löndum en mörg Afríku og Asíulönd eru ekki með hana.

Móðurfyrirtækið Spotify Ltd. rekur skrifstofur í London, en þar eru höfuðstöðvar fyrirtækisins. Spotify AB sér um rannsóknir og þróun í Stokkhólmi. Árið 2020 voru um þriðjungur Íslendinga áskrifendur að Spotify. 

Fyrirtækið hefur verið gagnrýnt fyrir að styðja ekki nægilega við listamenn en meira en 70% tekna fara til rétthafa sem oft eru plötufyrirtæki/útgáfur. Svo geta útgáfurnar ráðið skerfi listamannsins.

Heimildir 

Tónlistarveitur
Streymisveitur
Netflix

Netflix er streymiþjónusta sem gerir manni kleift að horfa á kvikmyndir og sjónvarpsþætti á netinu. Fyrirtækið var stofnað árið 1997 og hóf að selja áskriftir árið 1999. Í upphafi var það leiguþjónusta þar sem fólk gæti fengið sent heim til sín DVD og skila þeim með pósti. 

Árið 2007 byrjaði fyrirtækið að bjóða upp á streymimöguleikanum en þessu fylgdi mikil gróska. Frá og með 2015 voru áskrifendur að Netflix orðnir 60 milljónir um allan heim. Þjónustan er aðgengileg í 40 löndum. 

Árið 2011 fór Netflix að framleiða sína eigin þætti, en sá fyrsti þeirra var House of Cards sem var fyrst sýndur árið 2013.

Árið 2016 varð Netflix aðgengilegt á Íslandi í fyrsta sinn án krókaleiða. Árið 2021 voru 66% heimila landsins með streymisveituna.

Tilvísanir
Streymisveitur
Stofnað 1997
Nicola Sturgeon

Nicola Ferguson Sturgeon (f. 19. júlí 1970) er fimmti og núverandi æðsti ráðherra Skotlands og leiðtogi Skoska þjóðarflokksins. Hún er fyrsta konan sem hefur hlotið aðra hvora stöðu. Hún er fulltrúi fyrir kjördæmið Glasgow Southside.

Hún útskrifaðist í lögfræði við háskólann í Glasgow og vann svo í Glasgow sem lögmaður. Hún var kosin í Skoska þingið í fyrsta skiptið árið 1999 og var skuggaráðherra fyrir menntun, heilbrigði og dómsmál. Árið 2004 tilkynnti framboð sitt til leiðtoga Skoska þjóðarflokksins eftir þáverandi leiðtoginn John Swinney sagði af sér. Samt sem áður dró hún framboð sitt til baka og studdi Alex Salmond þess í stað.

Alex Salmond sagði af sér sem leiðtogi flokksins og æðsti ráðherra Skotlands eftir ósigur hans í þjóðaratkvæðagreiðslunni um sjálfstæði Skotlands árið 2014. Tilnefningar til stöðunnar voru kynntar í nóvember sama ár, en Sturgeon var eini frambjóðandinn. Hún varð formlega leiðtogi flokksins 14. nóvember 2014, og tók við af Salmond sem æðsti ráðherra þann 19. nóvember.

Æðstu ráðherrar Skotlands
Skoskir þingmenn
Frjálslyndir demókratar

Frjálslyndir demókratar (enska: Liberal Democrats, stytting: Lib Dems) eru breskur stjórnmálaflokkur. Flokkurinn er í pólitískri miðju og félagslega frjálslyndur. Frjálslyndir demókratar eru þriðji stærsti stjórnmálaflokkur Bretlands, bæði samkvæmt fjölda sætum sem þeir hafa unnið í þinginu og fjölda ráðsmanna. 

Flokkurinn var stofnaður árið 1988 eftir sameiningu Frjálslyndaflokksins og Jafnaðarflokksins. Flokkirnir tveir höfðu verið í bandalagi í sjö ár fyrir það. Frjálslyndaflokkurinn var 129 ára gamall fyrir sameininguna og hefur verið undir stjórn leiðtoga á borð við William Gladstone, H. H. Asquith og David Lloyd George. Meðan á Frjálslyndaflokkurinn var í valdastólnum framkvæmdu þeir nokkrar mikilvægar umbætur sem leiddu til myndunar velferðarríkisins. Á þriðja áratugnum varð Verkamannaflokkurinn annar stærsti flokkurinn og helstu andstæðendur Íhaldsflokksins. Jafnaðarflokkurinn flísaðist frá Verkamannaflokknum árið 1981 því hann varð miklu vinstrisinnaðri. 

Núverandi leiðtogi flokksins er Ed Davey, sem tók við forystunni eftir afsögn Jo Swinson árið 2019. Í þingkosningunum árið 2010 vann flokkurinn 57 sæti og 23% atkvæða, sem þýddi að þeir voru þriðji stærsti flokkurinn í þinginu eftir Íhaldsflokkinn með 307 sæti og Verkamannaflokkinn með 258. Því enginn flokkur vann meirihluta mynduðu Frjálslyndir demókratar samsteypustjórn með Íhaldsflokknum. Í kjölfar þess varð Nick Clegg aðstoðarforsætisráðherra Bretlands. Flokkurinn tapaði stórt í kosingunum 2015 og fékk aðeins 7,8% atkvæða.

Breskir stjórnmálaflokkar
Ed Miliband

Ed Miliband (f. 24. desember 1969) er breskur þingmaður og fyrrverandi leiðtogi Verkamannaflokksins. Flokkurinn er í andstæðustjórn eins og er. Hann hefur verið þingmaður frá árinu 2005 og var ráðherra í ríkisstjórn Gordon Brown árin 2007 til 2010. Bróðir hans David Miliband er líka þingmaður í Verkamannflokknum. 

Hann fæddist í London og útskrifaðist í sálfræði, stjórnmálafræði og hagfræði við Oxford-háskóla áður en hann fór í meistaranám í hagfræði við London School of Economics. Hann varð blaðamaður og svo rannsóknarmaður í Verkamannaflokknum. Í gegnum árin kynntist hann Gordon Brown og varð formaður efnahagsráðgjafaráðs hjá breska fjármálaráðuneytinu.

Þegar Gordon Brown varð forsætisráðherra árið 2007 skipaði hann Miliband í embætti ráðherra fyrir ríkisstjórnina. Hann hlaut stöðuhækkun árið 2008 þegar hann var skipaður í nýja embættið orku- og loftlagsbreytingaráðherra. Árið 2010 hætti hann í þessu starfi og varð leiðtogi Verkamannaflokksins. Hann gegndi þeirri stöðu til ársins 2015 en þá sagði hann af sér eftir slæmt gengi í þingkosningum þess árs og við honum tók Jeremy Corbyn.

Leiðtogar breska Verkamannaflokksins
Kármánlína

Kármánlínan er ímynduð lína sem liggur við 100 kílómetra yfir sjávarmáli jarðar og er yfirleitt skilgreind sem mörkin á milli gufuhvolfsins og geimsins. Línan er nefnd eftir ungverska-bandaríska flugverkfræðingnum Theodore von Kármán (1881–1963) sem fyrst skilgreindi mörkin.

Veðurfræði
Sólkerfið
Jarðvísindi
Salthúsið (Þingeyri)

Salthúsið á Þingeyri  er elsta hús á Þingeyri og eitt af elstu húsum á Íslandi.  

Salthúsið er byggt úr plönkum sem  eru 6 tomma þykkir og 11 tommur á breidd. Í húsinu er loft og  risþak og sést þakið vel á mynd af Þingeyri frá árinu 1885. Líkleg er húsið smíðað  í Danmörku og viðirnir fluttir tilsniðnir til Íslands. 

Eigendur Salthússins voru fyrst Konungsverslunin danska frá 1778 til 1787 en svo Hendrik Henkel sem rak verslun þar frá 1788-1817. Ekkja hans Charlotta Ísfjörð seldi reksturinn en varð að taka við húsinu aftur 1830 en árið 1836 selur hún verslunina til Hans Edvard Thomsen. Thomsen rak verslunina í 30 ár en bjó þó ekki sjálfur á Þingeyri nema 4 ár.  Hann seldi svo verslunina til Niels Christian Gram sem rak verslun einnig í 30 ár en þegar hann lést tók danskt verslunarhlutafélag við rekstrinum og hét verslunin þá N.Chr. Grams handel A/S. Árið 1906 keypti Milljónafélagið í Viðey Þingeyrartorfuna. Þegar það félag varð gjaldþrota árið 1914 keyptu Proppébræður verslunina og ráku til ársins 1927 en frá 1927 til 1930 rak hlutafélagið Dofri í Reykjavík verslunina. Árið 1930 keypti Kaupfélag Dýrfirðinga Salthúsið og átti húsið þar til það var afhent Húsafriðun ríkisins árið 1994.

Húsið var tekið niður og viðirnir settir í geymslu árið 1994 en var sumarið 2009 reist á grunni úr hellugrjóti.

Heimild 
 [Bergur Torfason, Salt húsið á Þingeyri (Þingeyrarvefurinn)]
Þingeyri
Síður sem þurfa hnit
Stekkeyri

Stekkeyri í Hesteyrarfirði er fyrrum hvalveiðistöð og síldarbræðsla. Hesteyrarfjörður bendir nær beint til norðurs og er Stekkeyri á vestari síðunni, 2–3 km frá þorpinu Hesteyri. Norskir bræður Bull að nafni reistu þar hvalveiðistöð og kölluðu fyrst staðinn Gimli en síðar var staðurinn kallður Hekla og eyrin Hekleyri. Norðmenn hættu starfsemi árið 1915 þega hvalveiðibann tók gildi við Íslandsstrendur og breyttu árið 1922 hvalveiðistöðinni í síldarbræðslu. Fyrirtækið Kveldúlfur hf í Reykjavík keypti stöðina árið 1926 en síldarbræðslan á Stekkeyri hætti árið 1940.

Haukur og Kjartan Thors höfðu yfirumsjón með rekstri verksmiðjunnar en hún var um tíma næststærsta síldarbræðslustöð á Íslandi. Á sumrin störfuðu margir tugir verkamanna við síldarbræðsluna.

Síldarmálin á Hesteyri 
Árið 1932 kærði Sjómannafélag Reykjavíkur bræðslustöðina á Hesteyri fyrir að nota röng síldarmál. Fundust mæliker síldarbræðslunnar eftir mikla leit í verksmiðjuhúsunum og reyndust vera 153 til 165 lítrar en stað 150 lítra eins og löglegt var. . Grunur vaknaði um svkin síldarmál þegar togarar sem lögðu afla upp á Sólbakka mældust hafa töluvert meiri afla þar en mælt var í síldarstöðinni á Hesteyri.

Tilvísanir 

Jökulfirðir
Norður-Ísafjarðarsýsla
Moppa

Moppa eða þvegill er hreinsivirki sem notað er til að þvo gólf. Moppa samanstendur af þráðum eða strimlum úr gleypnu efni eins og bómull. Þræðirnir eru fastir saman í búnt á öðrum endi stangar, þannig að sá sem moppar þarf ekki að beygja niður.

Upprunalega moppan var fundin upp á 19. öld, en hún var með þráðum úr bómull og leit út eins og kústur. Ætlað var að henni væri dýft í vatnsfötu. Fatan var með atriði, sem leit út eins og dörslag, sem var notað til að kreista vatnið úr moppunni. Nýlegri moppur eru flatar og þræðirnir eru saumaðir á. Þær fást í ýmislegum stærðum fyrir mismunandi gólfefni, en sumar eru með sundurdraganlegri stöng.

Tengt efni 
 Klútur
 Kústur
 Svampur

Hreinsivirki
Þrif
Svampur

Um sjávardýrin, sjá svampdýr.
Svampur er hreinsivirki úr gleypnu efni. Þeir eru notaðir til að þrífa ólek yfirborð. Svampar geta sogið inn mikið vatn eða hreinsiefni. Flestir svampar eru úr viðartrefjum eða plastefni, en það er enn hægt að kaupa náttúrulega svampa. Slíkir svampar eru oftast notaðir til að þvo líkamann eða við málningu.

Svampir eru notaðir í mismunandi samhengi, t.d. við þrif í eldhúsi eða baðherbergi, til uppþvotts, bílaþvotts og fleira. Sérhæfðir svampar eru til sem henta ákveðinni notkun. Til dæmis eru margir svampir ætlaðir til heimilisþrifa með hrjúfri hlið til að skrúbba með.

Í svömpum úr viðartrefjum getur mygla vaxið vel ef þeir eru ekki sótthreinsaðir oft.

Tengt efni 
 Klútur
 Stálull
 Uppþvottur

Hreinsivirki
Karlotta prinsessa af Wales

Karlotta, prinsessa af Wales (Karlotta Elísabet Díana, f. 2. maí 2015), er dóttir Vilhjáms, prinsins af Wales og Katrínar, prinsessunar af Wales. Hún er sonardóttir Karls 3. Bretakonungs og Díönu prinsessu. Hún er þriðja í erfðaröðinni að bresku krúnunni, á eftir Vilhjálmi prinsi og bróður hennar Georgi, prinsi af Wales.

Heimildir 

Breskar prinsessur
Windsor-ætt
Harue Koga

Harue Koga (18. júní  1895 - 10. september 1933) var japanskur myndlistarmaður, súrrealisti og framúrstefnulistamaður.

Fólk fætt árið 1895
Fólk dáið árið 1933
Japanskir myndlistarmenn
Dallas (sjónvarpsþáttur)

Dallas var bandarísk sjónvarpsþáttaröð sem var sýnd á CBS-sjónvarpsstöðinni frá 1978 til 1991. Þættirnir fjölluðu um auðuga fjölskyldu í Texas, Ewing-fjölskylduna, sem bjó á búgarðinum Southfork. Upphaflega snerust þættirnir aðallega um hjónaband Bobby Ewing (Patrick Duffy) og Pamelu Barnes (Victoria Principal) en fjölskyldur þeirra voru svarnir andstæðingar í átökum yfir olíuauð. Brátt varð þó hinn illi auðjöfur J. R. Ewing (Larry Hagman) að aðalpersónu þáttanna ásamt konu sinni, Sue Ellen (Linda Gray). Þegar þáttaröðinni lauk í maí 1991 var J. R. eina persónan sem komið hafði fram í öllum þáttunum. 

Þættirnir voru um 50 mínútna langir og voru sýndir á besta tíma. Þeir byggðust á nokkrum samtvinnuðum fléttum (sagnasveig) sem hver tók nokkra þætti. Næstum öllum þáttunum lauk á spennuatriði („cliffhanger“). Alls urðu þættirnir 357 og þáttaraðirnar 14. Dallas er því ein af lengstu sjónvarpsþáttaröðum bandarískrar sjónvarpssögu, á eftir Bonanza (430 þættir), Law & Order (456 þættir) og Gunsmoke (635 þættir). Þættirnir fengu Emmyverðlaun fjórum sinnum. 

Dallas varð fyrirmynd margra annarra þáttaraða með söguþráð sem snerist um auðmannsfjölskyldur og ættarerjur eins og Dynasty (ABC 1981-1989), Falcon Crest (CBS 1981-1990) og Santa Barbara (NBC 1984-1993).

Þættirnir voru sýndir víða um heim. Á Íslandi voru þeir fyrst sýndir í Kanasjónvarpinu frá 1979. Ríkisútvarpið hóf útsendingar á þeim 6. maí 1981. Þættirnir voru sýndir í Rúmeníu á tímum kommúnistastjórnar Nicolae Ceaușescu þar sem hann taldi boðskap þeirra vera andkapítalískan. 

Bandarískir sjónvarpsþættir