alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Kofi Annan

Kofi Atta Annan (8. apríl 1938 – 18. ágúst 2018) var ríkiserindreki frá Gana sem gegndi starfi aðalritara Sameinuðu þjóðanna frá 1. janúar 1997 til 1. janúar 2007. Hann hlaut einnig friðarverðlaun Nóbels árið 2001. Hann var stofnandi og formaður Kofi Annan-stofnunarinnar (Kofi Annan Foundation) og auk þess formaður Öldunganna (The Elders), alþjóðastofnunar sem Nelson Mandela stofnaði.

Annan fæddist í Kumasi og nam hagfræði við Malacaster-háskóla, alþjóðasamskipti í Genf og verkstjórn í Tækniskóla Massachusetts. Annan gekk til liðs við Sameinuðu þjóðirnar árið 1962 og vann fyrir Genfarskrifstofu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar. Hann gegndi síðar ýmsum embættum hjá höfuðstöðvum Sameinuðu þjóðanna, þar á meðal sem varaaðalritari friðargæslu frá mars 1992 til desember 1996. Hann var útnefndur aðalritari Sameinuðu þjóðanna þann 13. desember 1996 af öryggisráði Sameinuðu þjóðanna og síðan staðfestur í embættið af allsherjarþinginu. Þar með varð hann fyrsti aðalritari Sameinuðu þjóðanna sem var útnefndur úr hópi starfsmanna stofnunarinnar sjálfrar. Hann var endurkjörinn árið 2001 og lét af störfum þann 1. janúar 2007 þegar Ban Ki-moon tók við embættinu.

Sem aðalritari kom Annan á umbótum í stjórnsýslukerfi Sameinuðu þjóðanna; vann að því að berjast gegn útbreiðslu alnæmis, sérstaklega í Afríku, auk þess sem hann hóf verkefnið UN Global Compact. Hann sætti gagnrýni fyrir að hleypa ekki inn nýjum meðlimum í Öryggisráðið og var jafnvel hvattur til að segja af sér eftir að rannsókn hófst á aðkomu hans að vafasömum viðskiptum við Írak um olíu gegn mat fyrir óbreytta borgara. Eftir að hann yfirgaf Sameinuðu þjóðirnar stofnaði hann Kofi Annan-stofnunina árið 2007 til að vinna að alþjóðaþróunarmálum. Árið 2012 var Annan milliliður Sameinuðu þjóðanna og Arababandalagsins við Sýrland þar sem reynt var að binda enda á áframhaldandi borgarastyrjöld þar í landi. Annan sagði upp embætti sínu í Sýrlandi vegna ósættis um lélegan árangur í friðarmálum. Í september 2016 var Annan útnefndur til að fara fyrir rannsóknarnefnd um ofsóknir gegn Róhingjum í Mjanmar.

Tilvísanir

Aðalritarar Sameinuðu þjóðanna
Ganverskir stjórnmálamenn
Handhafar friðarverðlauna Nóbels
Handhafar Sakharov-verðlaunanna
Samningaréttur

Samningaréttur er ein grein fjármunaréttar í lögfræði sem fjallar um þann tjáningarhátt manna sem til þess er fallinn að hafa réttaráhrif.

Frá sjónarhóli samningaréttar geta viljayfirlýsingar verið tvenns konar: Annars vegar yfirlýsingar sem tjá ósk eða ætlun, án þess að réttaráhrif séu við þær tengd og hins vegar eru það viljayfirlýsingar sem ætlað er að hafa áhrif að lögum, þ.e. löggerningar.

Löggerningar eru nánar tiltekið hvers kyns viljayfirlýsingar sem ætlað er að stofna rétt, fella rétt niður eða breyta rétti. Samningaréttur tekur fyrst og fremst til tveggja tegunda löggerninga, loforða og samþykkis.

Samingaréttur
Löggerningur

Löggerningur er lögfræðilegt hugtak, notað yfir hvers kyns viljayfirlýsingar manna sem ætlað er að stofna rétt, fella rétt niður eða breyta rétti.

Gjafagerningur 
Gjafagerningur er löggerningur þar sem loforðsgjafinn stofnar, fellir eða breytir rétti í hag móttakandans án þess hinn síðarnefndi taki á sig (auknar) skuldbindingar, en þó er mögulegt að innan þess falli gerningar sem fela í sér afmarkaðar kvaðir eins og að fara skuli með andlag gerningsins með ákveðnum hætti. Gjafir á milli fólks eru þekkt dæmi um gjafagerninga.

Lagahugtök
Sakarreglan

Sakarreglan er, í lögfræði, algengasti bótagrundvöllur skaðabótaábyrgðar að íslenskum rétti; á hana reynir langoftast og hún er látin gilda um bótagrundvöllinn ef ekki tekst að sýna fram á að önnur regla hafi átt að gilda.

Sakarreglan gengur undir nöfnum á borð við culpareglan, almenna skaðabótareglan og saknæmisreglan.

Skilgreining reglunnar hljóðar svo: Maður ber skaðabótaábyrgð á tjóni sem hann veldur með saknæmum og ólögmætum hætti, enda sé tjónið sennileg afleiðing hegðunar hans og raskar hagsmunum sem verndaðir eru af skaðabótareglum. Það er og skilyrði að huglægar afsökunarástæður á borð við æsku eða skortur á andlegri heilbrigði eigi ekki við um tjónvald.

Skaðabótaréttur
Vinnuveitandaábyrgð

Vinnuveitandaábyrgð er almenn en ólögfest regla í íslenskum rétti, sem hljóðar þannig að vinnuveitandi beri ábyrgð á tjóni sem starfsmaður hans veldur með ólögmætum og saknæmum hætti á vinnutíma. Hér er það ekki gert að skilyrði að vinnuveitandi eigi sjálfur sök á tjóninu. 

Húsbóndaábyrgð er gjarnan notað um vinnuveitandaábyrgð þótt sú orðnotkun sé á undanhaldi, og einnig hefur hún verið þekkt sem starfsdrottinsábyrgð.

Lagahugtök
Skaðabótaréttur
Langisjór

Langisjór er 27 km² stórt stöðuvatn í Vestur-Skaftafellssýslu, suðvestan við Tungnár- og Skaftárjökul. Það er í 670 m hæð og mesta vatnsdýpi er 75 m. Sunnan við Langasjó er Sveinstindur en austan hans eru Fögrufjöll. Þau ganga víða með þverhníptum klettahöfðum fram í Langasjó. Langisjór er meðal tærustu fjallavatna á Íslandi. Á fyrri hluta tuttugustu aldar rann kvísl úr Skaftá í vatnið og þá var það jökullitað. Nafn sitt dregur vatnið af lengd sinni en það er um 20 km langt í stefnu norðaustur - suðvestur og 2 km breitt. 
Affall Langasjávar nefnist Útfall og rennur í Skaftá. Vegna þess hve afskekkt vatnið er fannst það ekki fyrr en á 19. öld. Nú fara ferðamenn að Langasjó í auknum mæli en það er auðvelt að ganga kringum vatnið. Gaman er að ganga á Fögrufjöll auk þess sem hægt er að ganga með þeim mörgu vötnum eða lónum sem leynast milli fjallanna. Stundum hefur ferðafólk siglt á gúmmíbátum á Langasjó og hefur þá verið vinsælt að sigla kringum eyjuna Ást í Fagrafirði. Fiskur er í vatninu og þar er stunduð stangveiði.

Virkjunaráform og friðlýsing 
Lengi vel áformaði Landsvirkjun að veita Skaftá í Langasjó og nýta vatnið í virkjanirnar á Tungnár og Þjórsár-svæðinu. Einnig var ætlunin með þessu að hefta sandburð í Skaftárhlaupum sem farin eru að ógna Eldhrauni. Umræðan um verndun Langasjávar náði meðal annars inn í sali Alþingis veturinn 2005-2006.

Langisjór var friðlýstur ásamt hluta Eldgjár, í samræmi við Náttúruverndaráætlun 2009-2013, og var svæðunum bætt við Vatnajökulsþjóðgarð sumarið 2011.

Tilvísanir

Heimildir 
 
 
 
 

Stöðuvötn á Íslandi
Vestur-Skaftafellssýsla
Vatnajökulsþjóðgarður
Friðrik Sophusson

Friðrik Sophusson (fæddur 18. október 1943 í Reykjavík) er íslenskur lögfræðingur, og núverandi stjórnarformaður Íslandsbanka. Friðrik var áður varaformaður Sjálfstæðisflokksins 1981 til 1988 og frá 1991 til 1999, fjármálaráðherra frá 1991 til 1998 og forstjóri Landsvirkjunar frá 1998 til 2010.

Nám og störf 
Friðrik lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1963 og lögfræðiprófi frá Háskóla Íslands 1972. Hann var framkvæmdastjóri Stjórnunarfélags Íslands á árunum 1972 til 1978 og framkvæmdastjóri Hraðfrystihúss Hnífsdals í sumarafleysingum frá 1978 allt til ársins 1986. Hann gegndi embætti iðnaðarráðherra 8. júlí 1987 - 28. sept. sama ár og embætti fjármálaráðherra 30. apríl 1991 - 16. apríl 1998. Frá árinu 1998 hefur hann verið forstjóri Landsvirkjunar.

Á sínum yngri árum var Friðrik formaður Vöku, félags lýðræðissinnaðra stúdenta. Á stjórnmálaferli sínum sat hann í ýmsum nefndum og ráðum, m.a. miðstjórn Sjálfstæðisflokksins, útvarps- og rannsóknaráði, kjaradeilunefnd og stjórnarnefnd Ríkisspítalanna. Hann bauð sig fram til formanns sjálfstæðisflokksins gegn Þorsteini Pálssyni 1982. Friðrik og Guðmundur Gunnarsson faðir Bjarkar Guðmundsdóttur eru systkinabörn.

Eitt og annað 
 Jóakim Pálsson útgerðarmaður í Hnífsdal var um tíma tengdafaðir Friðriks. Hann sagði í blaðaviðtali árið 1981, þegar hann var spurður hvort tengdasonur sinn hefði ekki smitað hann af stjórnmála- og félagsmálaáhuga. Svarið var: „Hann Friðrik. Hann veit aldrei neitt, þegar ég tala við hann. Hann veit aldrei neitt fyrr en hann kemur á fundi og þetta máttu skrifa“.

Tilvísanir

Tenglar 
 Friðrik Sophusson; grein í DV 1987
 Björn Valur: Þjóðin þarf ekki Friðrik Sophusson
 Karlinn á kassanum; grein í Frjálsri verslun 1998

Fjármálaráðherrar Íslands
Íslenskir stjórnmálamenn
Íslenskir lögfræðingar
Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík
Varaformenn Sjálfstæðisflokksins
Þingmenn Sjálfstæðisflokksins
Iðnaðarráðherrar Íslands
Magnús Jónsson (f. 1919)

Magnús Jónsson frá Mel (fæddur á Torfmýri í Akrahreppi 7. september 1919, látinn 13. janúar 1984) var íslenskur stjórnmálamaður. Hann lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum á Akureyri 1940 og lögfræðiprófi frá Háskóla Íslands 1946. Hann gengdi stöðu framkvæmdastjóra Sjálfstæðisflokksins á árunum 1953 til 1960 og var bankastjóri Búnaðarbankans á árunum 1961 til 1965 og 1971 til 1984.  Hann var alþingismaður 1953-1974, fjármálaráðherra 1965-1971 og varaformaður Sjálfstæðisflokksins 1973-1974.

 

Fjármálaráðherrar Íslands
Íslenskir lögfræðingar

Þingmenn Sjálfstæðisflokksins
Varaformenn Sjálfstæðisflokksins
Íslenskir bankastjórar
Geir Hallgrímsson

Geir Hallgrímsson (16. desember 1925 í Reykjavík –1. september 1990 í Reykjavík) var íslenskur stjórnmálamaður. Hann var borgarstjóri 1959–1972, forsætisráðherra 1974–1978, og seðlabankastjóri 1986–1990.

Æska og nám 
Geir var sonur Hallgríms Benediktssonar, stórkaupmanns og alþingismanns, og Áslaugar Geirsdóttur Zoëga.

Hann lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík 1944 og lagaprófi frá Háskóla Íslands 1948. Á háskólaárunum var hann formaður Stúdentaráðs. Hann var formaður Heimdallar 1952-1954 og Sambands ungra sjálfstæðismanna 1957-1959. Hann stundaði síðan framhaldsnám í lögfræði og hagfræði við Harvard-háskóla.

Starfsferill 
Geir rak málflutningsskrifstofu í Reykjavík 1951-1959 og var jafnframt forstjóri H. Benediktsson & Co. 1955-1959. 

Geir var borgarstjóri í Reykjavík frá 19. nóvember 1959 til 1. desember 1972, fyrst með Auði Auðuns en einn frá 6. október 1960.
Meðan Geir sat sem borgarstjóri voru verklegar framkvæmdir miklar, t.d. voru vel flestar götur Reykjavíkur malbikaðar í borgarstjóratíð hans. 

Geir var kjörinn varaformaður Sjálfstæðisflokksins á landsfundi 1971 og endurkjörinn 1973 en varð formaður flokksins haustið 1973 er Jóhann Hafstein varð að draga sig í hlé af heilsufarsástæðum. 

Geir var kjörinn þingmaður Reykvíkinga 1971 og varð forsætisráðherra 28. ágúst 1974 og gegndi þeirri stöðu fram til 1978. Hann var þingmaður til 1983. Það ár lét hann af formennsku Sjálfstæðisflokksins.

Hann var utanríkisráðherra 1983-1986 en gegndi upp frá því stöðu bankastjóra í Seðlabankanum til dauðadags 1. september 1990.

Heimildir

Tengill 
 Æviágrip á heimasíðu Alþingis

Formenn Sjálfstæðisflokksins
Borgarstjórar Reykjavíkur
Forsætisráðherrar Íslands
Utanríkisráðherrar Íslands
Íslenskir seðlabankastjórar
Þingmenn Sjálfstæðisflokksins
Íslenskir lögfræðingar
Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu
Handhafar stórriddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu
Handhafar stórriddarakross með stjörnu Hinnar íslensku fálkaorðu
Varaformenn Sjálfstæðisflokksins
Reykjahlíðarætt
Borgarfulltrúar Sjálfstæðisflokksins
Bjarni Benediktsson (f. 1908)

Bjarni Benediktsson (30. apríl 1908 – 10. júlí 1970) var borgarstjóri Reykjavíkur, alþingismaður, ráðherra og forsætisráðherra Íslands. Hann fæddist í Reykjavík, sonur Benedikts Sveinssonar, alþingismanns og bókavarðar, og Guðrúnar Pétursdóttur frá Engey, landsfrægs skörungs. 

Bjarni lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík átján ára að aldri og gegndi hann embætti forseta Framtíðarinnar árið 1925. Hann lauk lagaprófi frá Háskóla Íslands 1930 með hæstu einkunn sem þá hafði verið gefin. Hann stundaði framhaldsnám í stjórnlagafræði í Berlín 1930-1932, var skipaður prófessor í lögum í Háskóla Íslands 1932 og gegndi því starfi til 1940. Hann varð heiðursdoktor í lögfræði frá Háskóla Íslands 1961.

Bjarni kvæntist Valgerði Tómasdóttur 1935 en missti hana eftir nokkurra mánaða sambúð. Hann kvæntist aftur 1943, Sigríði Björnsdóttur (1. nóvember 1919 – 10. júlí 1970) , og eignuðust þau fjögur börn, Björn, Guðrúnu, Valgerði og Önnu.

Borgarfulltrúi og borgarstjóri 
Bjarni skipaði öruggt sæti á lista Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík í bæjarstjórnarkosningunum 1934 og sat í bæjarstjórn til 1942. Við fráfall Péturs Halldórssonar 1940 varð Bjarni borgarstjóri Reykjavíkur. Hann var kosinn á þing 1942 og gegndi borgarstjórastarfi jafnhliða þingmennskunni næstu árin en lét af því árið 1947, þegar hann varð utanríkis- og dómsmálaráðherra. Hann sat einnig í borgarstjórn Reykjavíkur á árunum 1946-1949. Árið 1948 var Bjarni kosinn varaformaður Sjálfstæðisflokksins.

Þingmaður og ráðherra  
Bjarni var utanríkisráðherra 1949-1956 og átti drjúgan þátt í að marka þá utanríkisstefnu, sem Íslendingar hafa síðan fylgt. Hann var jafnframt dómsmálaráðherra sama tímabil og menntamálaráðherra 1953-1956. 

Árið 1956 varð Bjarni Benediktsson aðalritstjóri Morgunblaðsins við hlið Valtýs Stefánssonar en sat jafnframt áfram á Alþingi. Hann var ritstjóri fram í nóvember 1959 er hann varð dóms-, kirkju- heilbrigðis- og iðnaðarmálaráðherra í viðreisnarstjórninni. Hann gegndi jafnframt fjölda trúnaðarstarfa og átti sæti í ýmsum stjórnum og nefndum.

Á landsfundi 1961 var dr. Bjarni kjörinn formaður Sjálfstæðisflokksins. Árið 1963 varð hann forsætisráðherra og gegndi þeirri stöðu þangað til hann fórst ásamt konu sinni og dóttursyni, Benedikt Vilmundarsyni, í eldsvoða á Þingvöllum aðfaranótt 10. júlí 1970.

Neðanmálsgreinar

Tengt efni 
 Sjálfstæðisflokkurinn
 Íslensk stjórnmál
 Stjórnmál
 Utanríkisráðherrar á Íslandi
 Forsætisráðherrar á Íslandi

Heimild

Tenglar 
 Bjarni Benediktsson.is

Borgarstjórar Reykjavíkur
Formenn Sjálfstæðisflokksins
Forsætisráðherrar Íslands
Forsetar Alþingis
Íslendingar sem látist hafa af slysförum
Utanríkisráðherrar Íslands

Ritstjórar Morgunblaðsins
Prófessorar við Háskóla Íslands
Varaformenn Sjálfstæðisflokksins
Íslenskir lögfræðingar
Þingmenn Sjálfstæðisflokksins
Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu
Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu
Jóhann Hafstein

Jóhann Hafstein (19. september 1915 – 15. maí 1980) var formaður Sjálfstæðisflokksins og forsætisráðherra Íslands. 

Hann var fæddur á Akureyri, sonur Júlíusar Havsteens, síðar sýslumanns, og Þórunnar Jónsdóttur. Hann lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum á Akureyri 1934 og lagaprófi frá Háskóla Íslands 1938, ásamt því að sinna starfi sem formaður Stúdentaráðs háskólans. Stundaði hann síðan framhaldsnám í þjóðarétti við Lundúnaháskóla og í Danmörku og Þýskalandi fram á haust 1939. 

Jóhann kvæntist 1938 Ragnheiði Thors, dóttur Hauks Thors (bróður Ólafs Thors forsætisráðherra) og Soffíu Hafstein (dóttur Hannesar Hafstein ráðherra) og áttu þau þrjá syni, Hauk, Jóhann Júlíus og Pétur.

Stjórnmálaferill 
Árið 1935 stofnaði Jóhann Vöku, félag lýðræðissinnaðra stúdenta, og var fyrsti formaður þess. Árið 1939 varð hann erindreki Sjálfstæðisflokksins og seinna framkvæmdastjóri hans 1942. Hann var formaður Heimdallar á árunum 1939 til 1942. Þá var hann einnig formaður fulltrúaráðs sjálfstæðisfélaganna í Reykjavík 1943-1955. 

Jóhann sat á þingi fyrir Reykjavík 1946-1978. Hann gerðist bankastjóri Útvegsbankans 1952 en varð iðnaðar- og dómsmálaráðherra 1963. Hann var kjörinn varaformaður Sjálfstæðisflokksins 1965 og tók við formennsku flokksins og embætti forsætisráðherra eftir fráfall Bjarna Benediktssonar 1970 jafnframt því að gegna áfram embætti iðnaðarráðherra. 

Eftir að viðreisnarstjórnin missti meirihluta sinn 1971 gerðist Jóhann leiðtogi stjórnarandstöðunnar. Haustið 1973 sagði hann af sér formennsku vegna heilsubrests. 

Ritgerðasafn hans, Þjóðmálaþættir, kom út 1976.

Jóhann Hafstein lést eftir langvarandi veikindi, þann 15. maí 1980.

Tengt efni 
 Sjálfstæðisflokkurinn

Heimildir 
  Æviágrip á vef Alþingis
 

Forsætisráðherrar Íslands
Formenn Sjálfstæðisflokksins
Fyrrum Alþingismenn
Þingmenn Sjálfstæðisflokksins
Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu
Handhafar stórriddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu
Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu
Íslenskir lögfræðingar
Iðnaðarráðherrar Íslands
Dómsmálaráðherrar Íslands
Varaformenn Sjálfstæðisflokksins
Magnús Guðmundsson

Magnús Guðmundsson  (6. febrúar 1879, Rútsstöðum í Svínadal — 28. nóvember 1937) var íslenskur stjórnmálamaður.

Ævi og störf
Foreldrar Magnúsar voru Guðmundur Þorsteinsson (1847 — 1931) bóndi á Rútsstöðum og móðir hans var Björg Magnúsdóttir (1849 — 1920) húsmóðir.  Hann kvæntist 12. október 1907 Sofiu Bogadóttur (1878 — 1948).  Þau áttu þrjú börn, Boga Smith, Björgu og Þóru.  Hann varð stúdent frá Lærða skólanum 1902 og lauk lögfræðiprófi frá Hafnarháskóla 1907.  Hann var þingmaður frá 1916 til dauðadags 1937.  Magnús var meðlimur í Íhaldsflokknum og var síðar einn af stofnendum Sjálfstæðisflokksins.  Hann var forsætisráðherra frá 23. júní 1926 til 6. júlí sama árs.    Hann varð fjármálaráðherra þegar Sjálfstæðisflokkurinn tók þátt í ríkisstjórnarmyndun í fyrsta skipti.

Magnús Guðmundsson er einn örfárra íslenskra ráðherra sem sagt hefur af sér. Meðan Jónas Jónsson, kenndur við Hriflu, var dómsmálaráðherra árið 1932 hóf hann málarekstur á hendur Magnúsi, sem þá var enn óbreyttur þingmaður en við það að setjast í stól dómsmálaráðherra að afloknum yfirvofandi stjórnarskiptum. Jónas sakaði Magnús um glæpsamlegt athæfi í sambandi við gjaldþrotaskipti á meðan hann sinnti lögmannsstörfum nokkrum árum áður. Flestir töldu ákæruna fráleita en Hermann Jónasson, sem þá var lögreglustjóri í Reykjavík og æðsti dómari í höfuðstaðnum í undirrétti, gaf sér tíma frá alvarlegum átökum í borginni þann 9. nóvember 1932 til að fara á skrifstofu sína og dæma Magnús Guðmundsson - sem þá var orðinn dómsmálaráðherra - í fangelsi.  Dómsmálaráðherra í fangelsi var auðvitað óhugsandi og Magnús sagði af sér meðan málið var til meðferðar fyrir Hæstarétti. Ólafur Thors tók þá við sem ráðherra í hans stað í mánuð eða svo - en þá hafnaði Hæstiréttur með öllu dómi Hermanns Jónassonar og sýknaði Magnús af öllum ákærum.

Eftir að Magnús hafði verið sýknaður í Hæstarétti í desember 1932, var aðalfyrirsögn Morgunblaðsins á þessa leið: „Hæstiréttur sýknar Magnús Guðmundsson af öllum ákærum Hriflu-réttvísinnar.“  Fyrirsagnir Tímans voru þannig: „Stórkostlegt réttarhneyksli. Stjórnarskráin og hæstaréttarlögin þverbrotin af dómendunum sjálfum“.

Tilvísanir

Tengill
 Upplýsingar um Magnús Guðmundsson á althingi.is
 Magnús Guðmundsson andaðist á sunnudag; grein í Morgunblaðinu 1937

Íslenskir stjórnmálamenn
Forsætisráðherrar Íslands
Fjármálaráðherrar Íslands
Atvinnumálaráðherrar Íslands

Þingmenn Sjálfstæðisflokksins
Varaformenn Sjálfstæðisflokksins
Dómsmálaráðherrar Íslands
Þorsteinn Pálsson

Þorsteinn Pálsson (fæddur 29. október 1947) á Selfossi er fyrrverandi forsætisráðherra Íslands (1987-1988) og formaður Sjálfstæðisflokksins 1983-1991. 

Foreldrar Þorsteins voru Páll Sigurðsson skrifstofumaður og Ingigerður Nanna Þorsteinsdóttir húsmóðir. Eiginkona Þorsteins var Ingibjörg Þórunn Rafnar hæstaréttarlögmaður og fyrrverandi umboðsmaður barna en hún lést árið 2011. Þau eignuðust þrjú börn.

Nám og störf 
Þorsteinn lauk stúdentsprófi frá Verzlunarskóla Íslands árið 1968 og lögfræðiprófi frá Háskóla Íslands árið 1974. Hann var blaðamaður á Morgunblaðinu samhliða námi 1970-1974 og fastráðinn blaðamaður þar 1974-1975, ritstjóri Vísis 1975-1979 og framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambands Íslands 1979-1983. Þorsteinn sat á þingi fyrir Sjálfstæðisflokkinn í Suðurlandskjördæmi 1983-1999, þó hann byggi í Reykjavík.

Þorsteinn neyddi Albert Guðmundsson til afsagnar úr stóli iðnaðarráðherra vorið 1987 eftir að meint skattsvik Alberts komust í hámæli. Albert naut lýðhylli og stofnaði Borgaraflokkinn sem fékk gott brautargengi í Alþingiskosningunum 1987. Engu að síður tókst Þorsteini að mynda ríkisstjórn þá um sumarið ásamt Framsóknarflokki og Alþýðuflokki. Verðstöðnun varð síðar ásteitingarsteinn í stjórnarsamstarfinu sem var rofið í sjónvarpsútsendingu á Stöð 2 þann 17. september 1988. 

Þorsteinn tapaði fyrir Davíð Oddssyni borgarstjóra í formannskjöri á landsfundi Sjálfstæðisflokksins 1991. 

Þorsteinn var sjávarútvegs-, dóms- og kirkjumálaráðherra í fyrstu tveimur ríkisstjórnum Davíðs Oddssonar, einkum til að tryggja sátt og einingu meðal flokksmanna. Þorsteinn er sá maður sem lengst hefur farið með sjávarútvegsmál í ríkisstjórn Íslands. Haustið 1998 tilkynnti Þorsteinn að hann hyggðist ekki sækjast eftir áframhaldandi setu á Alþingi. Að loknum kosningum fékk hann lausn frá embætti og tók Davíð Oddsson við ráðuneytum Þorsteins uns þriðja ráðuneyti Davíðs var skipað 23. maí 1999. Þá varð Þorsteinn sendiherra í London og síðar í Kaupmannahöfn á árunum 1999-2005.

Þorsteinn var ritstjóri Fréttablaðsins á árunum 2006-2009. Hann hefur alla tíð titlað sig sem blaðamann í símaskránni. 

Þorsteinn gekk úr Sjálfstæðisflokknum yfir í Viðreisn árið 2016.

Tengt efni 
 Ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar
 Sjálfstæðisflokkurinn
 Eimreiðarhópurinn

Tenglar

Tilvísanir

Íslenskir stjórnmálamenn
Dómsmálaráðherrar Íslands
Forsætisráðherrar Íslands
Fjármálaráðherrar Íslands
Sjávarútvegsráðherrar Íslands
Iðnaðarráðherrar Íslands
Formenn Sjálfstæðisflokksins
Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu
Íslenskir lögfræðingar
Þingmenn Sjálfstæðisflokksins
Íslenskir sendiherrar
Sendiherrar Íslands í Danmörku
Stúdentar úr Verslunarskóla Íslands
Ronald Coase

Ronald Harry Coase (f. 29. desember 1910; d. 2. september 2013) var hagfræðiprófessor í Chicago-háskóla, sem hlaut Nóbelsverðlaunin í hagfræði 1991 og hefur verið talinn til Chicago-hagfræðinganna svonefndu. Hann er frjálshyggjumaður og félagi í Mont Pèlerin samtökunum, alþjóðlegu málfundafélagi frjálshyggjumanna. Honum er gjarnan eignað að hafa fyrstur fjallað um viðskiptakostnað.

Ævi 
Coase fæddist í Lundúnum, og var faðir hans loftskeytamaður. Hann stundaði hagfræðinám í London School of Economics, þar sem einn kennari hans var Friedrich A. von Hayek. Coase kenndi í London School of Economics 1935-1940, starfaði fyrir Bretastjórn í stríðinu, en sneri aftur til kennslu 1946. Hann fluttist til Bandaríkjanna 1951 og kenndi í ýmsum háskólum, en frá 1964 í Chicago-háskóla. Þar var hann ritstjóri tímaritsins Journal of Law and Economics til 1982, er hann dró sig í hlé. 

Coase er kunnur fyrir tvær hugmyndir eða tilgátur, sem hafa haft feikileg áhrif í hagfræði. Hann setti aðra fram í ritgerðinni „Eðli fyrirtækisins“ 1937. Hún er, að í frjálsum fjármagnsviðskiptum leiti markaðurinn jafnan að hagkvæmustu samsetningu fjármagnsins. Fyrirtækjum sé skipt upp eða þau sameinuð, eftir því sem hagkvæmast þyki. Með því sé viðskiptakostnaður lækkaður. Hvort á að reka útgáfufyrirtæki og prentsmiðju hvort í sínu lagi eða saman? Hvort á að reka gistihús og bílaleigu hvort í sínu lagi eða saman? Coase var með þessu að skýra, hvers vegna fyrirtæki yrðu til, en frjáls markaður fælist ekki í viðskiptum einyrkja (en þannig er honum iðulega lýst í inngangsköflum í kennslubókum í hagfræði). 

Hina hugmyndina setti Coase fram í ritgerðinni „Vandinn af utanaðkomandi kostnaði“ 1960. Hún er, að utanaðkomandi kostnaður (e. social cost), sem viðskipti tveggja aðila valdi hinum þriðja, þótt hann hafi ekki tekið neinn þátt í viðskiptunum, sé alltaf til marks um, að viðskiptakostnaður hafi verið of mikill. Ella hefði hinum utanaðkomandi kostnaði verið eytt í viðskiptum. Dæmi er, þegar viðskipti neytenda og eigenda sápuverksmiðju leiða til þess, að úrgangur úr sápuverksmiðjunni er leiddur í vatn, þar sem veiði spillist fyrir hugsanlegum veiðimönnum. Coase segir, að þetta sé dæmi um, að viðskiptakostnaður verksmiðjueigendanna og veiðimannanna sé of hár, til þess að þeim takist að eyða hinum utanaðkomandi kostnaði í viðskiptum. Eitt ráð til að minnka viðskiptakostnaðinn væri að skilgreina eignarrétt á vatninu.

Helstu verk 
 Coase, Ronald. "The Nature of the Firm". In Economica, Vol. 4, No. 16, Nov., 1937, pp. 386-405.
 Coase, Ronald. "The Problem of Social Cost". In Journal of Law and Economics, v. 3, no. 1, 1960, pp. 1-44.

Tenglar 
 Æviágrip Coases 
 Coase, Ronald. "The Nature of the Firm". Netútgáfa .
 Coase, Ronald. "The Nature of the Firm". Íslensk þýðing eftir Þorberg Þórsson. Netútgáfa.
 Coase, Ronald. "The Problem of Social Cost". Netútgáfa.

Bandarískir hagfræðingar
Frjálshyggjumenn
Chicago-hagfræðingar
Nóbelsverðlaunahafar í hagfræði