alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Klapparstígur

Klapparstígur er gata í austurbæ Reykjavíkur, sem liggur milli Skólavörðustígs og Skúlagötu. Þar eru bæði fyrirtæki og íbúðarhús.

Saga 

Klapparstígur var fyrsta gatan í Skuggahverfi. Íbúar í hverfinu fóru síðla árs 1877 fram á að lagður yrði vegur niður að Klapparvör, sem var mikilvægur útróðrarstaður. Lofuðu þeir vinnuframlagi við vegalagninguna og gekk bæjarstjórn að tilboðinu. Veturinn 1877 til 1878 var lagður stígur sem hlaut í fyrstu nafnið Skuggahverfisvegur. Um 1883 var farið að kalla götuna Klapparveg eða Klapparstíg, en það heiti er dregið af tómthúsbýlinu Klöpp.

Í fyrstu náði Klapparstígur aðeins upp að Laugavegi (sem þá nefndist raunar Vegamótastígur), en árið 1882 var gatan lengd svo hún náði alla leið upp að Skólavörðustíg, líkt og nú er.

Vindheimastígur er annað heiti á Klapparstíg, sem stundum var notað. Vísaði það til torfbæjarins Vindheima sem stóð við norðvesturenda götunnar, en var rifinn rétt eftir aldamótin 1900. Skúlagata var einnig í fyrstu kennd við Vindheima.

Tenglar 
 Forðum tíð í Flosaporti; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1989
 Höggin glumdu úr vinnustofu beykisins; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1989

Götur í Reykjavík
Miðborg Reykjavíkur
Snorrabraut

Snorrabraut er gata í Reykjavík, tengibraut sem tengir saman stofnbrautina Sæbraut í norðri og og gatnamótin við Hringbraut, Gömlu-Hringbraut, Miklubraut og Bústaðaveg, þar sem áður var Miklatorg. Vestan við Snorrabraut er gamli Austurbærinn, en austan við hana eru Norðurmýri og Hlemmur. Hún er kennd við Snorra Sturluson.

Snorrabraut var upphaflega hluti af Hringbraut, sem þá náði nokkurn veginn hálfhringinn utan um meginhluta byggðar í Reykjavík.

Götur í Reykjavík
Gamla-Hringbraut

Gamla-Hringbraut er gata í Reykjavík, sem áður tilheyrði hinni eiginlegu Hringbraut, frá Hljómskálagarðinum í vestri til Miklatorgs í austri. Þegar Hringbraut var færð til suðurs og stækkuð, varð þessi hluti eftir og var nafninu þá breytt. Við stækkun Landspítalans minnkaði gatan verulega og nær nú frá Hljómskálagarðinum að Laufásvegi.

Götur í Reykjavík
Hólatorg (torg)

Hólatorg er torg í Grafarholti í Reykjavík, þar sem göturnar Ólafsgeisli, Þúsöld og Kristnibraut mætast. Það er kennt við Hóla í Hjaltadal.

„Hólatorg“ mun vera eina götuheitið í Reykjavík sem er til á tveim stöðum, en samnefnd gata er til í vesturbæ Reykjavíkur.

Götur í Reykjavík
Hólatorg

Hólatorg er gata í Vesturbæ Reykjavíkur. Það byggðist upp úr lokum Fyrri heimsstyrjaldarinnar.

Fjögur einlyft íbúðarhús með alls 7 íbúðum standa norðan við það, númeruð 2-8, tvö úr timbri (í bárujárns-sveitserstíl, byggð 1919 og 1920) en tvö steinsteypt (í ný-barokkstíl, bæði byggð á árið 1928), en sunnan við það er Hólavallakirkjugarður. Frá austurenda Hólatorgs liggur Kirkjugarðsstígur í austur og Garðastræti í norður, en frá vesturenda þess liggur Sólvallagata í vestur og Ljósvallagata í suður. Gatan er tvístefnugata, með bílastæðum við norðurhliðina. Skipulagsreiturinn sem Hólatorg tilheyrir er verndað svæði í borgarskipulagi, en ekkert húsanna er verndað í sjálfu sér.

Forskeytið „Hóla-“ er dregið af því að gatan liggur um gamla Hólavöll, en viðskeytið „-torg“, sem er ekki algengt götuheiti, er vegna þess að í upphafi stóð til að þar yrði eiginlegt torg, sem næði frá kirkjugarðinum og alveg upp að húsunum. Það varð þó úr að hið fyrirhugaða torg varð venjuleg gata, og hluti landsins sem upphaflega var hugsaður fyrir það varð að allstórum görðum fyrir framan (sunnan) húsin.

„Hólatorg“ mun vera eina götuheitið í Reykjavík sem er til á tveim stöðum, en samnefnt torg er til í Grafarholti.

Heimild
 Helga Maureen Bjarnadóttir og Páll V. Bjarnason: Húsakönnun - Sólvallagata - Blómvallagata - Hávallagata - Garðastræti - Hólatorg, Minjasafn Reykjavíkur, Reykjavík 2003.

Götur í Reykjavík
Flateyjardalsheiði

Flateyjardalsheiði er heiðardalur á skaganum milli Eyjafjarðar og Skjálfandaflóa, þar sem áður var nokkur byggð. Heiðin nær frá Fnjóskadal í suðri til Eyvindarár og Urðargils í norðri, en þar fyrir norðan er Flateyjardalur, sem heiðin dregur nafn sitt af. Áin Dalsá rennur um heiðina, en fjöll girða hana austan- og vestanmegin. 

Fjallgarðurinn vestan heiðarinnar heitir ekki neitt, en meðal fjalla austan hennar má nefna Víknafjöll (sem er farið um til að komast í Náttfaravíkur), Háu-Þóru, Lágu-Þóru, tvo Bræður, tvo Stráka, Siggu, Viggu og nyrst er fjall sem heitir Hágöngur. Kinnarfjöll eru suðaustan megin á heiðinni, þar er t.d. Kambsmýrarhnjúkur. Vestan ósa Skjálfandafljóts í botni flóans er fjall sem heitir ýmist Bakrangi, Ógöngufjall eða Galti, eftir sjónarhorninu. 

Norðurmörk Flateyjardalsheiðar eru um Eyvindará vestan Dalsár en Urðargil austan hennar. Þar fyrir norðan var Flateyjarhreppur, en heiðin sjálf tilheyrði Hálshreppi og sóttu íbúarnir kirkju til Fnjóskadals, fyrir utan heimilismenn á Eyvindará, sem höfðu undanþágu til að sækja kirkju á Brettingsstöðum.

Eftir allri heiðinni liggur vegur (F899) sem er fær jeppum og sumum fólksbílum.

Átta eyðibýli eru á Flateyjardalsheiði:

 Eyvindará, í eyði 1872
 Ófeigsá, í eyði 1870
 Heiðarhús, í eyði 1904
 Grímsland, í eyði 1904
 Kambsmýrar, í eyði 1929
 Austari-Krókar, í eyði 1946
 Vestari-Krókar, í eyði 1935
 Þúfa, í eyði 1935

Tengt efni 
 Flateyjardalur
 Flatey á Skjálfanda

Heimildir
 Eyðibyggðin  í Fjörðum og nærsveitum, á heimasíðu ferðafélagsins Fjörðunga;
 Valgarður Egilsson: Örnefni við Eyjafjörð , á heimasíðu Örnefnastofnunar.

Tilvísanir 

Íslenskar eyðibyggðir
Dalir á Íslandi
Heiðar á Íslandi
Suður-Þingeyjarsýsla
Þingeyjarsveit
Kambsmýrar

Kambsmýrar eru eyðibýli á Flateyjardalsheiði í Suður-Þingeyjarsýslu. Þær voru í byggð til 1929. Kambsmýrarhnjúkur og Kambsmýrarjökull eru kennd við bæinn.

Íslensk eyðibýli
Suður-Þingeyjarsýsla
Grímsland

Grímsland er eyðibýli á Flateyjardalsheiði í Suður-Þingeyjarsýslu. Það var í byggð til 1904.

Íslensk eyðibýli
Suður-Þingeyjarsýsla
Ófeigsá

Ófeigsá er eyðibýli á Flateyjardalsheiði í Suður-Þingeyjarsýslu. Hún var í byggð til 1870.

Íslensk eyðibýli
Suður-Þingeyjarsýsla
Örnefni í Suður-Þingeyjarsýslu
Eyvindará

Eyvindará er eyðibýli á Flateyjardalsheiði í Suður-Þingeyjarsýslu. Hún var í byggð til 1872. Bæjarstæðið er sunnan við samnefnda á, sem markar hreppaskil milli gamla Flateyjarhrepps og Hálshrepps, og var eini bær á Flateyjardalsheiði sem átti kirkjusókn að Brettingsstöðum eða Flatey, en ekki að Fnjóskadal.

Íslensk eyðibýli
Suður-Þingeyjarsýsla
Örnefni í Suður-Þingeyjarsýslu
Vestari-Krókar

Vestari-Krókar eru eyðibýli á mótum Flateyjardalsheiði og Fnjóskadals í Suður-Þingeyjarsýslu. Þeir voru í byggð til 1935.

Tengt efni 
 Flateyjardalsheiði

Íslensk eyðibýli
Suður-Þingeyjarsýsla
Þúfa (Flateyjardalsheiði)

Þúfa er eyðibýli á mótum Flateyjardalsheiði og Fnjóskadals í Suður-Þingeyjarsýslu. Hún var í byggð til 1935.

Tengt efni 
Flateyjardalsheiði

Íslensk eyðibýli
Suður-Þingeyjarsýsla
Miklatorg

Miklatorg var stórt hringtorg á gatnamótum Hringbrautar, Miklubrautar, Snorrabrautar, og Bústaðavegar í Reykjavík. Landspítalinn við Hringbraut var í nágrenni við torgið. Borgaryfirvöld ákváðu að leggja niður Miklatorg 1989 og taka í staðinn upp gatnamót með umferðarljósum, þar sem Bústaðavegur kemur inn á torgið og tengist Snorrabraut. Síðar var þeim breytt í mislæg gatnamót. 

Hagkaup hóf starfsemi sína árið 1959 í gömlu fjósi og hlöðu við Miklatorg. 

Götur í Reykjavík
Urðargil

Urðargil er lítið gil sem markar austanverð suðurmörk Flateyjardals og austanverð norðurmörk Flateyjardalsheiðar í Suður-Þingeyjarsýslu.

Suður-Þingeyjarsýsla
Gil á Íslandi
Hágöng

Hágöng eru nyrsta fjall í fjallgarðinum austan við Flateyjardalsheiði á skaganum milli Eyjafjarðar og Skjálfandaflóa í Suður-Þingeyjarsýslu.  Undir fjallinu vestanverðu er eyðibýlið á Knarrareyri á Flateyjardal.

Fjöll á Íslandi
Suður-Þingeyjarsýsla
Örnefni í Suður-Þingeyjarsýslu
Fnjóskadalur

Fnjóskadalur (stundum kallaður Hnjóskadalur áður fyrr) er mikill dalur í Suður-Þingeyjarsýslu. Hann dregur nafn af svokölluðum „fnjóskum“, sem eru „þurrir og feysknir trjábútar“. 

Dragáin Fnjóská rennur eftir honum. Í suðri endar hann í þrem eyðidölum, Bleiksmýrardal, Hjaltadal og Timburvalladal, en nyrst sveigir dalurinn til vesturs og heitir þar Dalsmynni. Um það rennur Fnjóská til sjávar í Eyjafirði. Norður af dalnum er Flateyjardalsheiði og norðan við hana Flateyjardalur. Vestan dalsins er Vaðlaheiði og vestan hennar er Svalbarðsströnd. Austan dalsins eru einnig fjöll, að norðan milli hans og Köldukinnar og að sunnan milli Fnjóskadals og Bárðardals. Þar á milli er Ljósavatnsskarð.

Hringvegurinn liggur um Fnjóskadal og til vesturs til Svalbarðsstrandar um Víkurskarð, nokkru sunnan við Dalsmynni, en til austurs um Ljósavatnsskarð til Bárðardals. Áður lá vegurinn til Eyjafjarðar upp úr dalnum á móts við Ljósavatnsskarð yfir Vaðlaheiði, en nú hafa verið gerð  jarðgöng undir heiðina,  Vaðlaheiðargöng.

Bæir
Í dalnum eru margir bæir, og má þar meðal annarra nefna Steinkirkju, Þverá, Illugastaði, Kotungsstaðir, Végeirsstaði, Háls, Reyki, Hallgilsstaði og Sólvang.

Lífríki
Í Fnjóskadal er Vaglaskógur, einn stærsti upprunalegi skógur á Íslandi þar sem er að finna fjölda sjaldgæfra lífverutegunda, en einnig eru þar Lundsskógur og Þórðarstaðaskógur.

Eini þekkti fundarstaður sveppsins Neotapesia graddonii á Íslandi er í Fnjóskadal þar sem hann vex á fjalldrapa.

Jarðfræði
Dalurinn er grafinn af vatnsföllum, einkum Fnjóská og skriðjöklum á ísöld. Hann lá upphaflega beint norður og var þá Flateyjardalsheiði og Flateyjardalur hluti af honum og Fnjóská rann til sjávar í utanverðan Sklálfanda. Með tímanum grófu ár og jöklar skarð í fjöllin þar sem Dalsmynni er nú og svo fór að lokum að Fnjóska fann sér þar farveg og tók að renna til Eyjafjarðar. Í ísaldarlok, fyrir um 12.000 árum síðan, stífluðu jöklar Dalsmynni og Ljósavatnsskarð og þá myndaðist mikið jökullón í dalnum, um 40 kílómetra langt, og má enn sjá móta fyrir strandlínum þess hátt í hlíðum fjallanna. Lónið hvarf þegar jöklarnir hopuðu.

Jarðhiti er við Reyki og þaðan liggur hitaveita allt til Grenivíkur.

Heimildir

Dalir á Íslandi
Örnefni í Suður-Þingeyjarsýslu
Aseton-peroxíð

Asetonperoxíð, tríasetontríperoxíð (TATP), trísýklóasetonperoxíð (TCAP) eða asetontrísýklóperoxíð (ATCP) er öflugt sprengiefni. Richard Wolffenstein uppgötvaði efnið árið 1895. Hægt er að búa efnið til úr saltsýru, vetnisperoxíði og asetoni.

TATP var notað við sprengjutilræði í neðanjarðarlestum í London 7. júlí 2005.

Sprengiefni
Jim Jones

James Warren "Jim" Jones (13. maí 1931 – 18. nóvember 1978) var stofnandi sértrúarsafnaðarins Peoples Temple sem öðlaðist heimsathygli árið 1978 eftir að meira en 900 meðlimir safnaðarins frömdu sjálfsmorð.

Bandarískir glæpamenn
Dauðsföll af völdum sjálfsmorða
Leiðtogar sértrúarsafnaða
Peoples Temple

Peoples Temple var sértrúarsöfnuður stofnaður árið 1955 af Jim Jones. Söfnuðurinn var byggður upp á framsæknum grundvallaratriðum eins og um sameiningu kynþátta en er í dag þekktastur fyrir fjöldasjálfsmorðin sem áttu sér stað í Jonestown árið 1978, þegar yfir 900 meðlimir safnaðarins frömdu sjálfsmorð.

Gvæjana
Sértrúarsöfnuðir
Fjárhús

Fjárhús (stundum flokkuð niður í lambhús, ærhús, sauðhús og hrútakofa) eru gripahús þar sem bóndi hýsir sauðfé, einkum yfir vetrarmánuðina. Fjárhús eru misjöfn að stærð og lögun, en í þeim eru yfirleitt stórar krær þar sem féð er stúkað af, og meðfram þeim liggja garðar (eða gjafagrindur). Fjárhús með garða nefnast garðahús og fjárhús sem eru langt frá bæjarhúsum nefnast beitarhús en í slíkum húsum var fénu beitt jafnvel upp á hvern einasta dag. Fjárhús, beitarhús og garðahús eru oft notuð í fleirtölu, jafnvel þó aðeins einn bygging hýsi sauðféð. 

Talað er um að "taka fé á hús", þegar fé er rekið inn í fjárhús og haft þar yfir veturinn.

Sjá einning 
 Beitarhús

Ítarefni 
 Fjárrag og hirðing - Vinnuhagræðing við sauðfjárrækt - eftir Jóhannes Sveinbjörnsson 

Mannvirki
Landbúnaður
Ásbjörn dettiás

Ásbjörn dettiás var Gunnbjarnarson, Ingjaldssonar. Hann var faðir Finnboga ramma, garps og vígamanns sem Finnboga saga ramma fjallar um. Hann var efnaður bóndi á Eyri á Flateyjardal. Hann var mágur Þorgeirs Ljósvetningagoða og sagt að hann hafi deilt með honum goðorði, en hann var kvæntur Þorgerði systur Þorgeirs, og segir Finnboga saga að hún hafi verið „kvenna vænst og skörungur mikill“, en um Ásbjörn segir hún að hann hafi verið maður „norrænn að ætt og hinna ágætustu manna“. 

Í Landnámu er Ásbjörn dettiás sagður sonur Eyvindar Loðinssonar, sem nam Flateyjardal en Finnboga saga segir Ásbjörn sjálfan hafa verið landnámsmann.

Tengill 
 Finnboga saga ramma

Saga Íslands
Persónur Íslendingasagna
Útburður

Útburður er það þegar barn, yfirleitt nýfætt, er borið út, þ.e. skilið eftir á víðavangi til þess að deyja. Áður fyrr urðu það stundum örlög óvelkominna barna að vera borin út, ekki síst þegar þau fæddust utan hjónabands og ekki mátti fréttast um fæðinguna til að forðast hneyksli. Börn sem komu undir í blóðskammarmálum voru líka gjarnan borin út. Barnaútburður tíðkaðist í heiðni, og við kristnitöku var það eitt sérákvæðanna að hann yrði áfram heimilaður, þótt það hafi verið tekið aftur á 11. öld. Barnaútburður en ein tegund dulsmála.

Hjátrú tengdist útburði. Útburðir voru sagðir ganga aftur, stundum til að skaprauna mæðrum sínum, og útburðarvæl voru stundum sögð heyrast og þóttu ekki vera góðs viti. Allmargar íslenskar þjóðsögur fjalla um útburði, og er „Móðir mín í kví, kví“ líklega þeirra þekktust.

Lýsing á útburði 
Brynjúlfur Jónsson frá Minna-Núpi safnaði þjóðsögum fyrir Jón Árnason á sínum tíma. Seinna var gefin út bókin: Tillag til alþýðlegra fornfræða, þar sem var að finna ýmislegt efni sem aldrei hafði birst áður. Þar á meðal er þessi lýsing á útburði:

Tengt efni 
 Dulsmál
 Sifjaspell

Tenglar 
 

Saga Íslands
Börn
Fjölskylda
Þjóðtrú
Sifjaspell

Sifjaspell (blóðskömm eða frændsemisspell og stundum líka blóðskylda) eru samræði skyldmenna, til dæmis föður og dóttur, sonar og móður eða systkina. Á þeim hefur hvílt bannhelgi frá alda öðli, og tengist það eflaust því að ef of skyldir einstaklingar eignast saman afkvæmi eru stórauknar líkur á því að arfgengir sjúkdómar innan fjölskyldunnar erfist til afkvæmisins. Í kristnum lagaskilningi fyrri alda töldust hjón vera „eitt hold“, og taldist því t.d. samræði manns við mágkonu sína til sifjaspella, og var fólk stundum tekið af lífi fyrir þær sakir, en sifjaspell voru dauðasök samkvæmt stóradómi. Meðal annars vegna hinna hörðu viðurlaga var barnsburði stundum leynt, og barnið þá frekar borið út en að upp kæmist.

Eitt og annað 
 Áður fyrr var talað um að spilla sifjum um það að fremja sifjaspell.

Fjölskylda
Glæpir
Leirdalsheiði

Leirdalsheiði er heiðardalur á skaganum milli Eyjafjarðar og Skjálfandaflóa. Hún nær frá Höfðahverfi í suðri til Hvalvatnsfjarðar í norðri. Eftir allri heiðinni liggur jeppavegur (F839). Suður eftir heiðinni fellur á sem heitir Gljúfurá, en norður eftir henni á sem heitir Austurá. Vestan við heiðina eru fjöllin Syðstihnjúkur og Sveigsfjall, en handan við þau eru Trölladalur og Grenjárdalur. Norðar eru fjöllin Darri og Lútur. Austur af heiðinni er dalverpi sem heitir Leirdalur, og óslitinn fjallgarður suður frá honum, en norðar eru Hnausafjall og Bjarnarfjall. Þar sem áður stóð bærinn Gil er nú gangnamannakofi. Fyrir neðan hann fellur Gilsá í Austurá, og eftir það heitir áin Fjarðará.

Tengt efni 
 Flateyjardalsheiði
 Fjörður (Suður-Þingeyjarsýslu)

Dalir á Íslandi
Heiðar á Íslandi
Suður-Þingeyjarsýsla
Bleiksmýrardalur

Bleiksmýrardalur er einn af þremur dölum sem ganga suður og upp úr Fnjóskadal í Suður-Þingeyjarsýslu. Fnjóská fellur eftir dalnum og er hann því næstum beint framhald Fnjóskadals til suðurs. Bleiksmýrardalur er vel gróinn og hefur öldum saman verið afréttarland. Utarlega er allstórvaxinn birkiskógur, sérstaklega vestanmegin. Vestur úr dalnum liggur svokallað Gönguskarð yfir í Garðsárdal í Eyjafirði. Svartárdalur er afdalur Bleiksmýrardals, liggur hann til suðausturs framarlega úr austanverðum dalnum. 

Bleiksmýrardalur er geysilangur og djúpur, yfir 50 kílómetrar frá syðstu drögum að dalsmynninu sunnan Reykja í Fnjóskadal. Er hann talinn lengsti óbyggði dalur landsins. Gamlar tóttir benda þó til að svo hafi ekki alltaf verið. Sagnir eru um allmikla byggð þar fyrr á öldum, til dæmis í Skarðsseli og á Flaustri en einnig í Smiðjuseli, Káraseli, Fardísartóttum og Sandakoti, sem er langt frammi á dalnum við mynni Svartárdals, þar sem heita Sandar. Síðustu bæir í byggð á Bleiksmýrardal stóðu yst á dalnum, Reykjasel að vestan og Tunga gegnt því að austan. 

Síðasta hestaat á Íslandi var háð á Bleiksmýrardal árið 1623 (sumar heimildir segja 1624). 

Þekkt þjóðsaga, tröllasagan um Jón Loppufóstra, á að hafa gerst á Bleiksmýrardal.

Dalir á Íslandi
Suður-Þingeyjarsýsla
Kaðalstaðir

Kaðalstaðir eru eyðibýli í Hvalvatnsfirði í Suður-Þingeyjarsýslu. Þeir eru kenndir við ána Köðlu, sem fellur úr Sandskarði milli Hnausafjalls og Bjarnarfjalls, framhjá bæjarstæðinu og úti í Hvalvatn fyrir neðan það. Á Kaðalstöðum var reyndur stórbúskapur í byrjun tuttugustu aldar, en gefist var upp eftir að snjóflóð sópaði fjárhúsinu í burtu. Kaðalstaðir fóru í eyði 1933.

Íslensk eyðibýli
Fjörður
Hvalvatnsfjörður

Hvalvatnsfjörður er stuttur og grunnur fjörður yst á skaganum milli Eyjafjarðar og Skjálfandaflóa. Hann dregur nafn af Hvalvatni, lóni sem Fjarðará fellur í og er aðskilið frá firðinum sjálfum af malarkambi. Austan við fjörðinn gnæfa Hnausafjall og Bjarnarfjall, en vestan við hann eru fjöllin Darri, Lútur, og Þorgeirshöfði, sem skilur hann frá Þorgeirsfirði.

Hvalvatnsfjörður og næsti fjörður til vesturs, Þorgeirsfjörður, heita einu nafni Fjörður (kvk.ft.). Þar voru nokkrir bæir áður fyrr, en eru nú allir í eyði:

 Arnareyri, fór í eyði 1934;
 Brekka, fór í eyði 1924;
 Gil, fór í eyði 1899;
 Kaðalstaðir, fóru í eyði 1933;
 Kussungsstaðir, fóru í eyði 1904;
 Tindriðastaðir, fóru í eyði 1944;
 Þverá, fór í eyði 1913.

Frá Hvalvatnsfirði er hægt að komast landveg eftir fjórum mismunandi leiðum: Suður Leirdalsheiði til Höfðahverfis (jeppavegur, F839), vestur yfir hálsinn milli Lúts og Þorgeirshöfða til Þorgeirsfjarðar og austur yfir Sandskarð eða norðaustur yfir skriður Bjarnarfjalls til Flateyjardals. Rétt er að vara við því að síðasta leiðin er mjög varasöm fyrir ókunnuga.

Tengill 

 Mynd af Hvalvatnsfirði 

Fjörður
Íslenskar eyðibyggðir
Þingeyjarsveit
Örnefni í Suður-Þingeyjarsýslu
Firðir á Íslandi
Arnareyri

Arnareyri er eyðibýli í Hvalvatnsfirði í Suður-Þingeyjarsýslu. Hún fór í eyði árið 1934.

Íslensk eyðibýli
Suður-Þingeyjarsýsla
Brekka (Hvalvatnsfirði)

Brekka er eyðibýli í Hvalvatnsfirði í Suður-Þingeyjarsýslu. Hún fór í eyði árið 1924.

Íslensk eyðibýli
Suður-Þingeyjarsýsla
Gil (Hvalvatnsfirði)

Gil er eyðibýli neðst á Leirdalsheiði eða efst í Hvalvatnsfirði í Suður-Þingeyjarsýslu. Það fór í eyði árið 1899. Þar er nú gangnamannakofi.

Íslensk eyðibýli
Suður-Þingeyjarsýsla
Kussungsstaðir

Kussungsstaðir eru eyðibýli í Hvalvatnsfirði í Suður-Þingeyjarsýslu. Þeir fóru í eyði árið 1904. Þar bjuggu lengi Jóhannes Jónsson Reykjalín og Guðrún Sigríður Hallgrímsdóttir, en af þeim er Kussungsstaðaætt komin.

Íslensk eyðibýli
Suður-Þingeyjarsýsla
Kussungsstaðaætt
Tindriðastaðir

Tindriðastaðir eru eyðibýli í Hvalvatnsfirði í Suður-Þingeyjarsýslu. Þeir voru síðasti bær í Hvalvatnsfirði sem fór í eyði, en það var árið 1944.

Íslensk eyðibýli
Suður-Þingeyjarsýsla
Þverá (Hvalvatnsfirði)

Þverá er eyðibýli í Hvalvatnsfirði í Suður-Þingeyjarsýslu. Hún fór í eyði árið 1913.

Íslensk eyðibýli
Suður-Þingeyjarsýsla
Friðarey

Friðarey, Fjárey eða Frjóey (Fair Isle á ensku) (-1,53°AL, 59,53°NB) er lítil eyja undan Skotlandi. Hún tilheyrir Norðureyjum, liggur miðja vegu milli Orkneyja og Hjaltlandseyja og er talin stjórnsýslulega með hinum síðarnefndu. Eyjan er 4,8 km að lengd og 2,4 km að breidd, alls 5,61 km² að flatarmáli. Hæsti punktur eyjarinnar heitir Varðhæð (Ward Hill) og er 217 metrar á hæð, en háir klettar girða vesturströndina. Norðurhluti hennar er grýttur og mýrlendur, svo að flestir hinna 69 íbúa (skv. manntali frá 2001) búa á suðurhelmingnum. Íbúunum hefur fækkað til muna, en þeir voru nálægt 400 um aldamótin 1900. Á eyjunni er skóli, en hvorki krár né veitingastaðir.

Friðarey var fyrst byggð á bronsöld, þótt þar sé fátt landkosta fyrir utan gjöful fiskimið. Þar er fuglalíf mikið, og þykir eyjan vera með bestu stöðum í Evrópu til að skoða suma sjaldgæfa fugla. Fyrir utan fuglaskoðun er Friðarey einkum þekkt fyrir hannyrðir, sérstaklega prjónaskap. Tveir þriðju af rafmagninu sem eyjarskeggjar nota kemur frá vindmyllum. Snemma árs 2004 hlaut Fagurey viðurkenningu sem „Fair Trade-eyja“ fyrir sanngjarna viðskiptahætti.

Á Varðhæð var byggð ratsjárstöð á árum Síðari heimsstyrjaldar, og sjást ennþá rústir hennar. Einnig eru sýnilegar leifarnar af Heinkel He 111 flugvél sem brotlenti þar. Árið 1970 fannst flakið af El Gran Grifón, flaggskipi Flotans ósigrandi sem Spánverjar misstu þar árið 1588.

Samgöngur 
Í Lerwick á Hjaltlandseyjum er flugvöllur sem þjónar flugsamgöngum til Friðareyjar, en Loganair flýgur þangað tvisvar í viku frá maí til október. Ferjan „Good Shepherd IV“ („Góði hirðirinn IV“) siglir milli ennfremur Fagureyjar og Grútness.

Tenglar 
 Heimasíða Friðareyjar
 Heimasíða fuglaskoðunarstöðvar Friðareyjar
 Myndir frá Friðarey 
 Um prjónaskap á Friðarey

Hjaltlandseyjar
Norðureyjar
Limafjörður

Limafjörður (danska Limfjord) er grunnt sund sem aðskilur eyjuna Vendsyssel-Thy frá restinni af Jótlandi. Áður var það fjörður og náði ekki í gegnum skagann. Sundið tengir saman Norðursjó og Kattegat. Það er um 180 km langt og er mjög óreglulegt í laginu með mörgum flóum, þrengslum og eyjum. Dýpst er við Hvalpsund (um 24 metrar). Aðalhöfn er við Álaborg þar sem brú hefur verið byggð yfir fjörðinn. Einnig liggja bílagöng undir skurðinn sem aðalhraðbraut Danmerkur, E45, fer um.

Danmörk
Álaborgarháskóli

Álaborgarháskóli (danska: Aalborg Universitet) var stofnaður árið 1974 og hét þangað til 1994 Aalborg Universititscenter (AUC).

Háskólinn er í Álaborg en frá árinu 1995 hefur skólinn rekið útibú í Esbjerg og árið 2005 opnaði ný deild í Kaupmannahöfn.

Háskólinn er sérstaklega þekktur fyrir að leggja áherslu á hópavinnu og lausnarleitarnám (enska: problem based learning) við kennslu.

Árið 2005 voru rúmlega 13.000 nemendur við skólann og um 2.000 starfsmenn.

Tenglar 

 Heimasíða Álaborgarháskóla
 Bókasafn Álaborgarháskóla

Háskólar í Danmörku
Esbjerg

Esbjerg er fimmti stærsti bær í Danmörku með 72.168 íbúa (2019) og er á suðvestur Jótlandi.

Höfnin í Esbjerg var eitt sinn stærsta fiskihöfn Danmerkur og í dag er hún ennþá mikil driffjöður í bænum. Norðaustan við Esbjerg er flugvöllur Esbjerg.

Borgir í Danmörku

fo:Esbjerg kommuna
Lénsherra

Lénsherra eða lénsdrottinn var aðalsmaður eða þjóðhöfðingi (konungur eða keisari) sem var í aðstöðu til að veita undirmönnum sínum land eða aðra fjárhagslega aðstöðu að léni. Undirmennirnir tóku landið eða aðstöðuna formlega að láni (léni) og var það því kallað lén og þiggjandinn lénsmaður. Að jafnaði fylgdu léninu skyldur og þá miðað við að tekjurnar nægðu til að standa undir þeim. Slíkt fyrirkomulag er kallað lénsskipulag eða lénsskipan (lénsveldi). 

Stundum er átt við jarðir eða landsvæði, stundum vald til héraðsstjórnar. Í síðara tilvikinu var stjórnsýsluþátturinn oftast kallaður sýsla (þ.e. löggæsla og héraðsstjórn), en fjárhagslegi þátturinn lén (þ.e. skattheimta á svæðinu og innheimta á öðrum tekjum lénsherrans). 

Sjá einnig hirðstjóri.

Heimildir
Norges gamle love V, o.fl..

Saga Íslands