alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Heimsfræði

Heimsfræði er fræðigrein sem fjallar um eðli, uppruna, uppbyggingu, þróun og endalok alheimsins.

Kenningar og hugtök

 Hawkingsgeislun
 Heljarhrun
 Miklihvellur
 Óðaþensla
 Óendanleiki
 Síðstöðukenning
 Svarthol
 Tímarúm
 Varmadauði
 Örbylgjukliður

Tenglar 
Heimsfræði
Rótarlén

Rótarlén er sá hluti internetléna sem er á eftir síðasta punktinum, sem dæmi er .net rótarlén internetlénsins rsync.example.net.

IANA skiptir hinum ýmsu rótarlénum upp í þrjá flokka:

 Alþjóðleg rótarlén (enska: Generic top-level domains) eru táknuð með 3 eða fleiri stöfum aftast í lénsheitinu en öllum er frjálst um að sækja um lénsheiti sem falla undir þann flokk. Þekktust þeirra eru .com, .net og .org.
 Þjóðarlén (enska: Country code top-level domain) eru alltaf táknuð með 2 stöfum og eru úthlutuð af stofnunum eða fyrirtækjum innan ákveðins lands og eru venjulega strangari reglur um úthlutun þjóðarléna heldur en alþjóðlegra rótarléna. Í flestum löndum mega eingöngu skráðir ríkisborgarar sækja um lén inn í ákveðnu landi en nokkur þeirra hafa slakað á þeim kröfum.
 infrastructure top-level domain: .arpa sem notað er í IPv4 er til að þýða IP tölur yfir í lénsheiti er það eina.

Rótarlén
Example.net

Lénin example.net, example.com og example.org eru samkvæmt RFC 2606 frátekin internetlén. Þeim er ætlað að vera sýnidæmi um internetlén í handbókum og leiðbeiningum og því er ekki mögulegt fyrir almenning að skrá þau.

RFC 3330 skilgreinir svo 192.0.2.0/24 netið en IP tölur á því neti eru ætlaðar til notkunar í sýnidæmum líkt og example lénin.

Tenglar 
 RFC 2606
 http://example.net, http://example.com, http://example.org

DNS
2606
Ljósapera

Ljósapera eða glópera (fyrrum: rafmagnspera eða glóðarlampi, en sjaldnar þráðarlampi, ljósakúla eða kúlupera) er ljósgjafi gerður úr gagnsæju, möttu eða hvítu hylki sem er oftast peru- eða pípulaga, með glóþræði, sem glóir þegar rafstraumi er hleypt á hana. Sumar ljósaperur nota glóandi gas í stað glóþráðar. Þróun ljósaperunnar tók allnokkra áratugi og komu margir þar við sögu, en oftast er uppgötvun ljósaperunnar eignuð Thomas Alva Edison, bandarískum uppfinningamanni, og ársett 1879. Edison fann þó í raun ekki upp ljósaperuna sem slíka, heldur endurbætti aðferðir og efnisval annarra þannig að útkoman varð pera sem gat enst dágóðan tíma áður en þráður hennar brann. Þannig gat hann gert ljósaperuna að seljanlegri markaðsvöru, en það hafði engum tekist áður. Fyrsta borg veraldar, sem lýst var upp með rafmagni í stað gass var New York (neðsti hluti Manhattan) og stóð Thomas Edison fyrir því. Fyrsta rafstöðin tók til starfa þann 4. september 1882 og stóð hún við Pearl Street þar í borg.

Upphaf ljósaperunnar 

Thomas Edison (1847-1931) fann upp ljósaperu 31. desember 1879, fyrirtæki hans hét Edison Electric Light Company og hafði unnið hörðum höndum að því að koma rafmagnsljósi til almennings. Eftir að Edison kynnti ljosaperuna breiddist notkun rafmagnsljósa hratt út eftir þetta og urðu dreifikerfi fyrir rafmagn sífellt stærri og margþættari. Jóhannes Reykdal innleiddi rafmagn á Íslandi árið 1904. Í fyrstu ljósaperuna notaði Edison kolaða bómull í glóþráðinn en síðar var notaður þráður úr volfram. Ljósaperan/glóperan er án efa ein af merkari uppfinningum, en hún leysti af hólmi kertin, steinolíulampana og minnkaði eldhættu.

Mikilvægir menn í sögu raflýsingar 
 Sir Humphrey Davy, enskur, hann smíðaði fyrsta kolbogaljósið 1801. Utan um ljósið var engin pera, heldur var kolbogaljósið óvarið.
 A. E. Becquerel, franskur, setti fram kenningar um að hægt væri að fá kvikasilfursgufu til að glóa, væri hún undir rafspennu. Slíkar perur kallast nú flúorperur.
 Sir Joseph Swan, enskur, og Thomas Edison, bandarískur, smíðuðu fyrstu glóþráðarlampana um 1870 og héldu áfram tilraunum sínum næstu árin.
 Charles F. Brush, bandarískur, bjó til fyrsta kolbogalampann sem gat hentað til götulýsingar, árið 1879.
 Georges Claude, franskur, kom fram með neónperur 1911.
 Irving Langmuir, bandarískur, innleiddi wolframþráð árið 1915.

Tengt efni 
 Flúrljós (flúrpípa) 
 Kertapera
 Neónljós 
 Sparpera

Heimildir

Lýsing
Thomas Edison

Thomas Alva Edison (11. febrúar 1847 — 18. október 1931) var bandarískur uppfinningamaður, sem varð frægur á 19. öld fyrir fjölmargar uppfinningar sínar. Hann endurbætti ljósaperuna, símann, fann upp hljóðritun og kvikmyndun, smíðaði fyrsta kvikmyndaverið, stóð fyrir raflýsingu New York-borgar og þannig mætti lengi telja.

Edison var mjög vinsæll meðal almennings fyrir uppfinningar sínar, sem höfðu mikið gildi og gjörbreyttu daglegu lífi fólks. Bæði var þar um að ræða aukin þægindi eins og vegna raflýsingar og síma, sem og mikið skemmtigildi hljóðritana og kvikmynda. Á seinni hluta ævi sinnar var hann kallaður „Galdramaðurinn í Menlo Park“ og var þannig kenndur við bæ einn í New Jersey þar sem hann bjó um tíma og hafði rannsóknarstofur sínar. Í West Orange, sem einnig er í New Jersey, byggði hann fyrsta kvikmyndaver sögunnar. Það er enn til og gengur undir nafninu Svarta María. Edison var einnig mikið í fjölskyldulífi. Árið 1871 giftist hann konu að nafni Mary Stilwell en hún dó 13 árum seinna. Árið 1886 giftist hann 19 ára stúlku Mina Miller.

Edison, Thomas Alva
Svarta María (kvikmyndaver)

Svarta María (enska. Black Maria) er fyrsta kvikmyndaver sögunnar, byggt af Thomas Alva Edison í West Orange í New Jersey í Bandaríkjunum. Þetta kvikmyndaver er lítið hús, svart á lit og er með opnanlegu þaki til þess að hleypa inn dagsbirtunni. Auk þess er húsinu fyrirkomið á sporbraut eða járnbrautarteinum, svo að snúa má því í hring, þannig að sólarljósið falli alltaf inn undir sama horni. Þetta hús er til sýnis við Edison-safnið, þar sem rannsóknarstofur Edisons voru, síðustu áratugina sem hann starfaði. Þær eru í tveimur stórum verksmiðjuhúsum og kemur stærð þeirra og umfang verulega á óvart.

Kvikmyndaver
Svarta María (lögreglubifreið)

Svarta María var heiti, sem haft var um lögreglubifreiðar á Íslandi eftir miðja 20. öld. Ástæðan var sú að bílarnir voru svartir og frekar auðkennilegir til að sjá. Þessir bílar voru af Chevrolet gerð, allstórir og traustir bílar, með klefa aftur í, þar sem hægt var að troða inn nokkrum handteknum í einu ef þörf var á og flytja til næstu lögreglustöðvar eða fangageymslu eftir atvikum.

Löggæsla
1601

Árið 1601 (MDCI í rómverskum tölum) var fyrsta ár 17. aldar og hófst á mánudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en fimmtudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

Atburðir 

 8. febrúar - Robert Devereux, jarl af Essex, gerði misheppnaða tilraun til uppreisnar gegn Elísabetu 1.
 25. febrúar - Robert Devereux hálshöggvinn fyrir drottinsvik.
 25. febrúar - Tycho Brahe flutti með öll sín tæki í höll Curtiusar í Prag.
 17. júní - Svíar biðu ósigur fyrir Pólsk-litháíska samveldinu í orrustunni við Koknese þar sem nú er Lettland.
 17. júlí - Elísabet, dóttir Tycho Brahe, giftist aðalsmanninum Franz Tengnagel í Prag.
 2. október - Umsátrið um Kinsale hófst á Írlandi. Ósigur Íra þar leiddi til þess að Elísabet 1. gat lagt allt Írland undir sig.
 28. október - Rúdolf 2. keisari keypti öll stjörnuskoðunartæki Tycho Brahe af Kirsten ekkju hans.

Ódagsettir atburðir 
 Jesúítamunkurinn Matteo Ricci fékk fyrstur Vesturlandabúa að koma inn í forboðnu borgina í Peking.
 Á Helsingjaeyri var sett upp málmsteypa sem steypti fallbyssur úr kirkjuklukkum.
 Veturinn 1601-1602 var nefndur lurkur eða þjófur á Íslandi.

Fædd 
 Jón Magnússon þumlungur (d. 1696).
 2. maí - Athanasius Kircher, þýskur fræðimaður (d. 1680).
 17. ágúst - Pierre de Fermat, franskur stærðfræðingur (d. 1665).
 22. ágúst - Georges de Scudéry, franskur rithöfundur (d. 1667).
 27. september - Loðvík 13. Frakkakonungur (d. 1643).

Dáin 
 25. febrúar - Robert Devereux, jarl af Essex (f. 1566).
 24. október - Tycho Brahe, danskur stjörnufræðingur (f. 1546).

1601
1601-1610
Eistland

Eistland, Lýðveldið Eistland eða Eesti Vabariik (eistneska: Eesti) er land í Norður-Evrópu við Eystrasalt og Kirjálabotn. Það á landamæri að Rússlandi í austri og Lettlandi í suðri en norðan við Kirjálabotn er Finnland. Það er eitt Eystrasaltslandanna, en hin eru Lettland og Litháen

Í Eistlandi er þingræði. Landinu er skipt í fimmtán sýslur, þar sem höfuðborgin og stærsta borgin er Tallinn. Í Eistlandi búa 1,3 milljónir manna. Landið er eitt hið fámennasta innan Evrópusambandsins, NATO og Schengen-svæðisins. Opinbera tungumálið, eistneska, er finnsk-úgrískt tungumál sem er náskylt finnsku og samísku.

Landið er iðnríki með öflugt hagkerfi. Það er aðili að OECD. Það er ofarlega á lista yfir lönd eftir vísitölu um þróun lífsgæða og efnahagslegt frelsi, lýðfrelsi, menntun og frelsi fjölmiðla mælist þar hátt (í þriðja sæti árið 2012).

Saga 
Eistland hefur verið byggt finnsk-úgrískum þjóðflokkum síðan á forsögulegum tíma.  Kristni kom í landið með þýskum riddurum og Dönum sem höfðu lagt það undir sig 1227. Erlend ríki sem stjórnað hafa Eistlandi í gegnum söguna eru Danmörk, Svíþjóð, Pólland og Rússland/Sovétríkin.

Eftir hrun Rússneska keisaradæmisins vegna Októberbyltingarinnar lýsti Eistland yfir sjálfstæði sínu þann 24. febrúar 1918. Sovétríkin innlimuðu svo landið með valdi í júní 1940 og var það eitt af lýðveldum Sovétríkjanna til 20. ágúst 1991 er þau liðu undir lok og Eistland lýsti yfir sjálfstæði sínu á ný. Þjóðhátíðardagur Eistlendinga er 24. febrúar.

Rússneskur her var í landinu allt til 1994 en síðan þá hefur Eistland nýtt sér nýfengið frelsi til að mynda efnahagsleg og stjórnmálaleg tengsl við vestræn ríki. Eistland fékk inngöngu í Atlantshafsbandalagið og Evrópusambandið árið 2004.

Stjórnmál 
Eistland er stjórnarskrárbundið lýðræðisríki. Þingið kýs forseta landsins á 5 ára fresti. Ríkisstjórnin er handhafi framkvæmdavaldsins og hana mynda forsætisráðherra og 14 aðrir ráðherrar sem forsetinn setur í embætti eftir að þingið hefur samþykkt þá.

Löggjafarvald liggur hjá þinginu sem starfar í einni deild og er kallað Riigikogu. Þingmenn eru 101 og kjörtímabil þingsins er 4 ár. Hæstiréttur landsins er handhafi dómsvalds og eru dómarar 17. Þingið velur forseta hæstaréttar og í kjölfarið skipar forseti hann í embættið ævilangt.

Sýsluskipan 

Eistlandi er skipt í fimmtán sýslur:

 Harju-sýsla
 Hiiu-sýsla
 Ida-Viru-sýsla
 Jõgeva-sýsla
 Järva-sýsla
 Lääne-sýsla
 Lääne-Viru-sýsla
 Põlva-sýsla
 Pärnu-sýsla
 Rapla-sýsla
 Saare-sýsla
 Tartu-sýsla
 Valga-sýsla
 Viljandi-sýsla
 Võru-sýsla
Stóra brottfall

Stóra brottfall var hljóðbreyting sem átti sér stað sirka 600-800 í síðfrumnorrænu. Þá veiktust áherslulaus sérhljóð og féllu brott.
Fleirkvæð orð byrjuðu þá að styttast í eitt atkvæði.

Samhliða stóra brottfalli urðu breytingar sem nefnast i-hljóðvarp, u-hljóðvarp og klofning.

Heimildir
 Ívar Björnsson. [Útgáfuár óþekkt]. Málsaga fyrir framhaldsskóla. 2. útgáfa. Offsetfjölritun hf., Reykjavík.

Málfræði
Rafeindatækni

Rafeindatækni er tæknigrein sem fjallar um aðferðir til að notast við og stjórna flæði rafeinda í rafeindarásum, þ.m.t. í viðnámum, þéttum og hálfleiðurum. 

Upphaf rafeindatækni má rekja til þess þegar John Ambrose Fleming fann upp rafeindalampann árið 1904 og hefur hún þróast æ síðan.

Tengt efni 
 Rafeindavirkjun
 Rafmagn
 Rafvirkjun

Heimildir 
 Íslenska alfræðiorðabókin. 3. bindi. Rafeindafræði. Örn og Örlygur. 1990.

Rafeindafræði
Eldgos

Eldgos kallast sá þáttur eldvirkni, þegar bergkvika brýtur sér leið upp úr jarðskorpunni, og gosið þá annaðhvort í formi hrauns eða ösku.

Tengt efni 
 Eldfjall
 Eldgosaannáll Íslands

Tenglar 
 Að segja fyrir eldgos á Íslandi; grein í Morgunblaðinu 1980

Eldfjallafræði
Vatn

Þessi grein fjallar um vökva. Til að sjá aðrar merkingar orðsins má sjá aðgreiningarsíðu orðsins vatns.

Vatn er ólífrænn lyktar-, bragð- og nær litlaus vökvi sem er lífsnauðsynlegur öllum þekktum lífverum, þrátt fyrir að gefa þeim hvorki fæðu, orku né næringarefni. Vatnssameindin er samsett úr tveimur vetnisfrumeindum og einni súrefnisfrumeind sem tengjast með samgildistengi og hefur efnaformúluna H2O. Vatn er uppistaðan í vatnshvolfi jarðar. Orðið „vatn“ á við um efnið eins og það kemur fyrir við staðalhita og staðalþrýsting.

Í náttúrunni kemur vatn fyrir í nokkrum ólíkum efnafösum. Það myndar úrkomu sem rigning og vatnsúða í þoku. Ský eru úr svífandi vatnsdropum og ískornum. Kristallaður ís getur fallið til jarðar sem snjór. Sem gas kemur vatn fyrir sem vatnsgufa.

Það eru 1,4 milljarðar km³ vatns á jörðinni sem þekja 71% af yfirborði hennar, aðallega í höfunum (um 96,5%). Lítið af vatni er að finna í grunnvatni (1,7%), bundið í jöklum og ísbreiðum við Grænland og Suðurskautslandið (1,7%), og sem ský og úrkoma (0,001%). Vatnið er á stöðugri hreyfingu í hringrás vatns með uppgufun, útgufun, rakaþéttingu, úrkomu og afrennsli.

Efnafasar 

Vatn er fljótandi við stofuhita. Það frýs við 0 °C og suðumark þess er 100 °C við einnar loftþyngdar þrýsting. Eðlismassi vatns er háður hitastigi þess og er hann mestur þegar hitastig þess er 4 °C. Heitara vatn flýtur ofan á kaldara vatni, nema að hitastigið sé undir 4 °C, en þá flýtur kaldara vatn ofan á heitara. Þetta leiðir til þess að ísmyndun á sér stað við yfirborðið þegar vatn frýs. Ís er svo allmiklu eðlisléttari en vatn, þannig að hann flýtur ofan á. Vatn getur orðið undirkælt, það er að segja það getur haft hitastig undir frostmarki án þess að frjósa, en þá myndast stundum ís við botninn án þess að fljóta upp og kallast það botnstingull.

Við suðumark breytist vatnið úr fljótandi formi í loftkennt form, gufu. Þegar vatn sýður, myndast litlar gufubólur hvar sem vera skal í vökvanum, fljóta upp að yfirborði og eykst þá rúmmál þeirra á leiðinni upp vegna lækkandi þrýstings. Við yfirborðið opnast gufubólurnar og gufan sleppur út.

Hin þrjú form vatns, það er fast, fljótandi og loftkennt, geta verið öll til staðar í einu og haldið jafnvægi ef hitastigið er 0,01 °C (273,16 K). Þetta hitastig er þess vegna kallað þrípunktur vatns.

Tilvísanir

Sjá einnig 
 Flöskuvatn
 Jarðvatn
 Kranavatn
 Neysluvatn (Drykkjarvatn)

Tenglar 

 

Ólífræn efni
Írska

Írska (Gaeilge), einnig þekkt sem gelíska eða írsk gelíska, er keltneskt tungumál sem er talað á Írlandi, sérstaklega á svokölluðum Gaeltacht-svæðum, sem flest eru á vesturströnd Írlands, sérstaklega í nágrenni Galway. Margir Írar sem hafa áhuga á tungu sinni og menningu reyna að halda henni lifandi, en enn sem komið er hafa tilraunir þessar borið takmarkaðan árangur. Skilti á Írlandi eru bæði á ensku og á írsku. Írska er eitt af 23 opinberum tungumálum Evrópusambandsins.

Elsta írskan notaði Ogham-skriftina frá 4. öld fram á 6. öld, en síðan var latneska stafrófið notað. Fornírska var töluð frá 6. öld fram á 10. öld, og miðírska frá 10. öld fram á 12. öld.

Írsk og skosk gelísk áhrif á íslensku 
Margir landnámsmenn á Íslandi komu frá Írlandi, Skotlandi og öðrum hlutum Bretlandseyja. Því er eðlilegt að nokkurra írskra áhrifa gæti í íslensku, en stundum getur verið um skosk gelísk áhrif að ræða. Í færeysku gætir einnig nokkurra írsk- og skosk- gelískra áhrifa.
Dæmi um tökuorð
 bagall = biskupsstafur (írska og gelíska: bachall)
 brekán = mislit ábreiða, rúmábreiða (gelíska: breacan)
 des, heydes = heystakkur
gjalt (í orðasambandinu verða að gjalti)
 jaðrakan = vaðfugl (gelíska: adharcan) 
 kapall = hestur 
 kláfur = hrip, heymeis 
 fjalaköttur = músagildra 
 tarfur = naut (írska og gelíska: tarbh)
Dæmi um mannanöfn
 Brjánn
 Dufgus (Dubhgus)
 Dufþakur (Dubhtach)
 Eðna
 Kaðlín
 Kalman
 Kjaran (Ciarán)
 Kjartan
 Kormákur (Cormac) 
 Melkorka
 Mýrkjartan
 Njáll (Niall)
 Trostan
Dæmi um örnefni
 Dímon
 Dufþaksholt
 Katanes

Tengt efni 

 Skosk gelíska
 Manska
 Keltnesk tungumál

Heimildir 
 Guðrún Kvaran. „Er vitað hversu mikil áhrif keltneska hafði á íslensku á landnámstímanum. Eru til dæmis einhver tökuorð úr keltnesku algeng í daglegu máli?“ Vísindavefurinn, 21. ágúst 2002. Sótt 28. nóvember 2015. http://visindavefur.is/svar.php?id=2661.

Tenglar 
 Írskar orðabækur á netinu

Keltnesk tungumál
Dómkirkja

Dómkirkja er kristin kirkjubygging sem er höfuðkirkja biskupsdæmis og geymir biskupsstólinn eða hásæti biskups.

Dómkirkjur á Íslandi 
Á Íslandi voru lengst af tvær dómkirkjur; á Hólum í Hjaltadal og í Skálholti. Þar voru einnig sæti tveggja biskupa Íslands. Núna eru tvær dómkirkjur á Íslandi, báðar í Reykjavík. Þetta eru Dómkirkjan í Reykjavík og Kristskirkja á Landakoti.
Árni Magnússon

Árni Magnússon (1663 - ársbyrjun 1730) var handritasafnari og fræðimaður. Hann er hvað þekktastur fyrir að hafa safnað bókfellum og handritum á Íslandi og flutt til Kaupmannahafnar, en einnig fyrir jarðabók sem hann skrifaði með Páli Vídalín. 

Árni fæddist á Kvennabrekku í Dölum. Hann var sonur Magnúsar Jónssonar prests (síðar lögsagnari) og Guðrúnar Ketilsdóttur. Hann tók próf í guðfræði í Kaupmannahafnarháskóla. Hann varð aðstoðarmaður Tómasar Bartholin og síðar ritari við hið konunglega leyndarskjalasafn í Kaupmannahöfn 1697. Fjórum árum síðar varð hann prófessor við Kaupmannahafnarháskóla.

Á árunum 1702 til 1712 var hann á Íslandi og tók saman hina frægu jarðabók og manntal ásamt Páli Vídalín.

Árni safnaði markvisst handritum á Íslandi og annars staðar og flutti í handritasafn sitt í Kaupmannahöfn þar sem þau voru rannsökuð, skrifuð upp og sum hver búin til prentunar. Hann fékk meðal annars handritasafn Þormóðs Torfasonar eftir lát hans 1719.

20. október 1728 varð mikill bruni í Kaupmannahöfn. Þrátt fyrir mikið björgunarstarf brann þar hluti af bókasafni Árna, auk bókasafns háskólans. Talið er að í brunanum hafi glatast mörg íslensk handrit.

Við Árna eru kenndar stofnanirnar Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi og Den Arnamagnæanske Samling í Danmörku.

Frægar tilvitnanir

Tenglar 
 Stofnun Árna Magnússonar 
 Den Arnamagnæanske Samling 
 
 Hver var Árni Magnússon  af vef Árnastofnunar

Íslendingar
Íslendingar sem gengið hafa í Kaupmannahafnarháskóla
Íslendingar á 17. öld
Íslendingar á 18. öld
1728

Árið 1728 (MDCCXXVIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

Fædd

Dáin

Erlendis 
 20. október - Stórbruni í Kaupmannahöfn. Stór hluti borgarinnar brennur, ásamt ráðhúsinu, konunglegu bókhlöðunni og bókasafni Árna Magnússonar.
 Vitus Bering fer yfir sund á milli Alaska og Síberíu sem síðar er nefnt Beringssund eftir honum.

Fædd
 27. október - James Cook, breskur landkönnuður og kortagerðarmaður (d. 1779).

Dáin

1728
Ladder

Forritunarmálið Ladder eða relay ladder logic er myndrænt forritunarmál sem er mjög vinsælt til að forrita iðntölvur (programmable logic controller eða PLC).

Forrit í ladder er á margan hátt byggt upp til að líkja eftir almennum gamaldags liðastýringum. Þetta var gert til að auðvelda rafvirkjum, sem ekki höfðu nauðsynlega forritunarkunnáttu, að tileinka sér þessa forritunarleið. Forritið byggist upp á rimum sem hver og ein er sjálfstæð eining. Hver rim inniheldur svo skilyrði og aðgerðir. Séu skilyrðin uppfyllt til að komast í gegnum rimina, er aðgerðin framkvæmd.

Best er að útskýra þetta með dæmi. Greinum virkni eftirfarandi rimar.

 |                                                                                |
 |----| |----+----| |----+----|/|------------------------------------------( )----|
 |    B1     |    B2     |    B4                                           O1     |
 |           |           |                                                        |
 |           +----| |----+                                                        |
 |                B3                                                              |
 |                                                                                |

Þar sem engar flóknar aðgerðir eru í riminni, er hægt að skrifa hana upp sem boolean jöfnu:

Það eru sem sagt tvær leiðir fyrir þessa rim til að verða virka, það er boolean breytan O1 verður sönn. Það er ef B1 er sönn og B2 eða B3 er sönn og B4 er ósönn.

Flestar útgáfur af ladder, hafa einnig flóknar aðgerðir sem hægt er að framkvæma á hin ýmsu gögn. Til dæmis færa til gögn milli minnishólfa, framkvæma stærðfræðilegar aðgerðir eða vinna með textastrengi.

Forritunarmál
Innbærinn (Akureyri)

Innbærinn er eitt hverfa Akureyrar og það elsta þeirra. Innbærinn stendur á flatlendisræmu á milli fjöru og nokkuð brattrar brekku og norðurmörk hans liggja að miðbænum en skilin oftast dregin við Samkomuhúsið við Hafnarstræti 57. Íbúar Innbæjarins voru 442 í 216 íbúðum 1. desember 2003 en þær tölur eiga þó við um allt svæðið sunnan Kaupvangsstrætis sem er aðeins stærra en Innbærinn samkvæmt hefðbundinni skilgreiningu. Húsin eru flest gömul með 2–4 íbúðum hvert en á síðustu árum hefur töluvert hefur verið byggt af nýjum einbýlishúsum á uppfyllingum austan Hafnarstrætis og Aðalstrætis sem urðu til þegar Drottningabraut var lögð. Fyrir tíð Drottningabrautar og Leiruvegar gekk sjór alveg upp að Aðalstræti og Hafnarstræti sem þá voru líka aðalumferðaræðarnar í gegnum bæinn.

Minjasafnið á Akureyri og Nonnahús eru í Innbænum og Laxdalshús (Hafnarstræti 11) einnig sem er elsta hús bæjarins, reist 1795.

Akureyri
Metri

Metri er grunneining SI-kerfisins fyrir fjarlægð, táknuð með m. Er skilgreindur út frá ljóshraða og sekúndunni, þ.e. einn metri er sú vegalengd, sem ljósið fer á 1/299.792.458 hluta úr sekúndu. Þessi skilgreining var ákveðin á sautjándu alþjóðaráðstefnunni um mælieiningar árið 1983. Áður hafði metrinn verið skilgreindur á nokkra mismunandi vegu. Orðið metri er komið úr grísku, metron (μετρον) í gegnum frönsku, mètre, sem þýðir mál eða mæling.

Upphaf metrans má rekja til 18 aldar. Þá var orðið ljóst að nauðsynlegt var að skilgreina mælieiningu fyrir lengd á einhvern fastan og óumbreytanlegan hátt. Tvær stefnur voru uppi: Önnur vildi skilgreina metrann sem lengd þess pendúls sem hefði hálfan sveiflutíma jafnan einni sekúndu. Hin var sú að mæla vegalengdina frá norðurskauti að miðbaug með allri þeirri nákvæmni sem til væri og skilgreina metrann sem einn tíumilljónasta hluta þeirrar vegalengdar. Frakkar tóku þá ákvörðun að byggja á  síðarnefndu skilgreiningunni og notuðu lengdarbauginn í gegnum París til viðmiðunar. Þeir bjuggu til stöng úr platínu og iridíni í hlutföllunum 90% og 10% og mörkuðu á hana tvær línur með eins metra millibili. Þessi stöng er enn geymd í París.

Fljótlega kom í ljós, að í mælingunum var skekkja. Þá var ákveðið að breyta ekki metranum, heldur finna honum nýja skilgreiningu. Árið 1960 var ákveðið að einn metri skyldi miðast við 1.650.763,73 bylgjulengdir appelsínugulu litrófslínunnar í litrófi krypton-86 atómsins í tómarúmi. Þessi skilgreining gilti svo til ársins 1983, þegar núverandi skilgreining var samþykkt.

Metrinn er hin alþjóðlega lengdareining í vísindum, en mikið vantar upp á að hann sé hin almenna viðmiðun í daglegu lífi þjóða, nema helst í Frakklandi, Þýskalandi og á Norðurlöndum. Aðrar lengdareiningar eru enn mikið notaðar, t.d. tommur, fet, jardar, mílur og sjómílur.

Tengill

Heimildir 

SI grunneiningar
Lengdareiningar