Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1954

Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1954 eða HM 1954 var haldið í Sviss dagana 16. júní til 4. júlí. Þetta var fimmta heimsmeistarakeppnin og urðu Vestur-Þjóðverjar meistarar í fyrsta sinn eftir sigur á Ungverjum. Nærri 5,4 mörk voru skoruð í leikjum mótsins að meðaltali og er það met.

Val á gestgjöfum 
Ákvörðunin um að fela Svisslendingum að halda HM var tekin á þingi Alþjóðaknattspyrnusambandsins árið 1946, um leið og Brasilíumönnum var úthlutað HM 1950.

Undankeppni 
Sviss og Úrúgvæ komust sjálfkrafa í úrslitakeppnina sem gestgjafar og ríkjandi meistarar. Hin 14 sætin skiptust þannig að Norður-Ameríka, Suður-Ameríka og Asíu hlutu eitt sæti hvert og Evrópa þau 11 sem eftir voru (Tyrkland, Ísrael og Eyptaland tóku þátt í Evrópukeppninni). Alls skráðu 37 lið sig til keppni, en að venju drógu nokkur þeirra sig í hlé.

Aðra keppnina í röð tóku Argentínumenn ekki þátt og átti Brasilía greiða leið sem fulltrúi Suður-Ameríku. Suður-Kórea komst í fyrsta sinn í úrslit eftir sigur á Japan og Mexíkó vann Norður-Ameríkukeppnina.

Í Evrópu bar það helst til tíðinda að bronslið Svía frá fyrri keppni féll úr leik fyrir Belgum. Óvæntustu tíðindin voru þó í einvígi Tyrkja og Spánverja. Spánverjar unnu heimaleikinn 4:1 en Tyrkir náðu að knýja fram 1:0 sigur á sínum heimavelli. Þar sem ekki var horft til markatölu þurfti að leika oddaleik á hlutlausum velli, í Rómarborg á Ítalíu. Þeim leik lauk með jafntefli, en Tyrkir komust áfram á hlutkesti.

Þátttökulið 
Sextán þjóðir mættu til leiks frá fjórum heimsálfum.

  Austurríki
  Belgía
  Brasilía
  England
  Frakkland
  Ítalía

  Júgóslavía
  Mexíkó
  Skotland
  Suður-Kórea
  Sviss (gestgjafar)

  Tékkóslóvakía
  Tyrkland
  Ungverjaland
  Úrúgvæ (meistarar)
  Vestur-Þýskaland

Leikvangar 
Sex leikvangar í jafnmörgum borgum voru notaðir á mótinu. Flestir leikjanna 26 fóru fram í Basel, sex talsins.

Keppnin

Riðlakeppnin 
Notast var við óvenjulegt keppnisfyrirkomulag, þar sem liðin voru dregin í fjóra fjögurra liða riðla, en í stað þess að öll liðin í hverjum riðli mættust innbyrðis, lék hvert lið einungis tvær viðureignir.

Riðill 1 
Brasilíumenn urðu hlutskarpastir í riðlinum eftir stórsigur á Mexíkó og jafntefli í framlengdum leik gegn Júgóslavíu.

16. júní -   Charmilles Stadium, Genf

  Brasilía  5 : 0   Mexíkó

16. júní - Stade Olympique de la Pontaise, Lausanne

  Júgóslavía 1 : 0   Frakkland                                                                                

19. júní - Stade Olympique de la Pontaise, Lausanne

  Brasilía  1 : 1   Júgóslavía (e. framl.)                                                                                     

19. júní -    Charmilles Stadium, Genf

  Frakkland  3 : 2   Mexíkó

Riðill 2 
Ungverjar léku sér að Vestur-Þjóðverjum í Basel og unnu 8:3 í ótrúlegum fótboltaleik. Vestur-þýska liðið var í neðri styrkleikaflokki ásamt Suður-Kóreu en komst þó áfram eftir tvo stórsigra á Tyrkjum. Ungverjar settu markamet á HM með sigri sínum á Suður-Kóreu.

17. júní -   Wankdorf Stadium, Bern

  Vestur-Þýskaland  4 : 1   Tyrkland

17. júní - Hardturm Stadium, Zürich

  Ungverjaland 9 : 0   Suður-Kórea                                                                               

20. júní - St. Jakob Stadium, Basel

  Ungverjaland  8 : 3   Vestur-Þýskaland                                                                                    

20. júní -    Charmilles Stadium, Geneva

  Tyrkland  7 : 0   Suður-Kórea    

Aukaleikur:
23. júní -   Hardturm Stadium, Zürich
  Vestur-Þýskaland  7 : 2   Tyrkland

Riðill 3 
Þriðji riðill reyndist sá ójafnasti í riðlakeppninni. Hlutkesti réði hvort Úrúgvæ eða Austurríki hlyti toppsæti riðilsins. Athygli vakti að þótt keppnisliðum væri heimilað að senda 22 manna leikmannahóp kaus Skotland að senda bara 13 leikmenn til mótsins og olli frammistaða þeirra miklum vonbrigðum.

16. júní -   Wankdorf Stadium, Bern

  Úrúgvæ  2 : 0   Tékkóslóvakía 

16. júní - Hardturm Stadium, Zürich

  Austurríki 1 : 0   Skotland                                                                                

19. júní - St. Jakob Stadium, Basel

  Úrúgvæ  7 : 0   Skotland                                                                                   

19. júní -    Hardturm Stadium, Zürich

  Austurríki  5 : 0   Tékkóslóvakía

Riðill 4 
Heimamenn komust upp úr riðlinum ásamt Englendingum. Þetta var eini riðillinn sem einvörðungu var skipaður Evrópuliðum.

17. júní -   Stade Olympique de la Pontaise, Lausanne

  Sviss  2 : 1   Ítalía 

17. júní - St. Jakob Stadium, Basel

  England 4 : 4   Belgía (e.framl.)                                                                                

20. júní - Cornaredo Stadium, Lugano

  Ítalía  4 : 1   Belgía                                                                                   

20. júní -    Wankdorf Stadium, Bern

  England  2 : 0   Sviss  

Aukaleikur:
23. júní -    St. Jakob Stadium, Basel

  Sviss  4 : 1   Ítalía

Fjórðungsúrslit 
Aldrei hafa fleiri mörk verið skoruð í leik HM en í viðureign Alpaþjóðanna, Austurríkis og Sviss, 12 talsins. Úrúgvæ og Vestur-Þýskaland fylgdu Austurríkismönnum í undanúrslitin. Mest var þó dramatíkin í leik Ungverja og Brasilíumanna í Bern, þar sem þremur leikmönnum var vísað af leikvelli og slagsmál brutust út milli liðanna í búningsklefum að leik loknum.

26. júní - Stade Olympique de la Pontaise, Lausanne, áh. 35.000
  Austurríki 7 :  Sviss 5
26. júní - St. Jakob Stadium, Basel, áh. 28.000
  Úrúgvæ 4 :  England 2
27. júní - Charmilles Stadium, Genf, áh. 17.000
  Vestur-Þýskaland 2 :  Júgóslavía 0
27. júní - Wankdorf Stadium, Bern, áh. 40.000
  Ungverjaland 4 :  Brasilía 2

Undanúrslit 
Vestur-Þjóðverjar völtuðu yfir Austurríkismenn í Basel og tryggðu sér í fyrsta sinn sæti í úrslitaleik HM. Leikur Úrúgvæ og Ungverjalands var sögulegur og sagður einhver besti knattspyrnuleikur sem sést hefði. Liðin skildu jöfn eftir venjulegan leiktíma, 2:2, þar sem Úrúgvæ átti hörkuskot í stöng undir blálokin. Í framlengingunni reyndust Ungverjar sterkari og komust í úrslitaleik í annað sinn.
30. júní - St. Jakob Stadium, Basel, áh. 58.000
  Vestur-Þýskaland 6 :  Austurríki 1
30. júní - Stade Olympique de la Pontaise, Lausanne, áh. 45.000
  Ungverjaland 4 :  Úrúgvæ 2 (e.framl.)

Bronsleikur 
Austurríkismenn unnu leikinn um þriðja sætið og er það enn í dag besti árangur landsins á HM.

3. júlí - Hardturm Stadium, Zürich, áh. 32.000
  Austurríki 3 :  Úrúgvæ 1

Úrslitaleikur 
Flestir áttu von á ungverskum sigri í úrslitaleiknum gegn Vestur-Þjóðverjum en annað átti eftir að koma á daginn. Ungverska liðið hafði ekki tapað leik í fimm ár og ári fyrr varð það fyrsta liðið utan Bretlandseyja til að sigra Englendinga á Wembley. Leikmenn vestur-þýska liðsins voru flestir hálf-atvinnumenn og var þjálfaranum Sepp Herberger öðrum fremur eignað afrekið.

4. júlí - Wankdorf Stadium, Bern, áh. 62.472
  Vestur-Þýskaland 3 :  Ungverjaland 2

Markahæstu leikmenn
Sándor Kocsis frá Ungverjalandi varð markakóngur keppninnar með ellefu mörk. Alls voru 140 mörk skoruð af 63 leikmönnum, fjögur þeirra voru sjálfsmörk.

11 mörk
  Sándor Kocsis

6 mörk
  Erich Probst
  Max Morlock
  Josef Hügi

4 mörk
  Robert Ballaman
  Ferenc Puskás
  Nándor Hidegkuti
  Carlos Borges
  Helmut Rahn
  Hans Schäfer
  Ottmar Walter

Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla
1954