alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Keflavíkurgangan 1964

Keflavíkurgangan 1964 var haldin af Samtökum hernámsandstæðinga þann 21. júní árið 1964. Þetta var fjórða Keflavíkurgangan og beindist gegn bandarískri hersetu á Íslandi og áformum um aukin umsvif hennar.

Aðdragandi og skipulag
Keflavíkurgangan 1964 var fyrsta slíka gangan í þrjú ár. Sumarið 1962 hafði verið haldin Hvalfjarðarganga og vegna þingkosninga hafði starfsemi Samtaka hernámsandstæðinga verið í lágmarki sumarið 1963. Hugmyndir um uppbyggingu kafbátamiðstöðvar Bandaríkjahers í Hvalfirði voru göngumönnum ofarlega í huga, en einnig rekstur Keflavíkursjónvarpsins. Þá komu skýrt fram í ræðum og skrifum í tengslum við gönguna ótti við að Kalda stríðið kynni að harðna í tengslum við harða orðræðu Barry Goldwater, frambjóðanda Repúblikana í bandarísku forsetakosningunum sama ár.

Þorvarður Örnólfsson og Þóroddur Guðmundsson frá Sandi ávörpuðu göngufólk áður en lagt var af stað. Sverrir Kristjánsson sagnfræðingur og Jón Snorri Þorleifsson formaður Trésmiðafélags Reykjavíkur héldu ræður við Miðbæjarskólann í göngulok en Jónas Árnason var fundarstjóri. Voru fundarmenn taldir á bilinu 1.500 og 2.000.

Nokkrar deilur urðu um fréttaflutning Ríkisútvarpsins af göngunni. Í fréttum var sagt að 120 göngumenn hefðu haldið af stað frá herstöðvarhliðinu, en skipuleggjendur töldu töluna nær 200. Málið var kært til Útvarpsráðs, sem vísaði því að lokum frá. Hernámsandstæðingar brugðust við með því að safna undirskriftum 194 einstaklinga sem lýstu því yfir að hafa gengið með frá byrjun.

Tilvísanir 

Íslensk grasrótarstjórnmál
Mótmæli á Íslandi
1964
Keflavíkurgangan 1961

Keflavíkurgangan 1961 var haldin af Samtökum hernámsandstæðinga þann 7. maí árið 1961. Þetta var önnur Keflavíkurgangan og beindist gegn bandarískri hersetu á Íslandi og til að minnast þess að tíu ár væru liðin frá gerð Varnarsamnings Íslands og Bandaríkjanna.

Aðdragandi og skipulag
Samtök hernámsandstæðinga voru stofnuð sumarið 1960 í kjölfar velheppnaðrar Keflavíkurgöngu og ákvað miðnefnd samtakanna að endurtaka leikinn sumarið eftir. Krafan um ævarandi hlutleysi Íslands var í öndvegi og var óspart vísað til dæma úr Íslandssögunni málstaðnum til stuðnings.

Vigdís Finnbogadóttir bauð hópinn velkominn við vallarhliðið, Páll Bergþórsson flutti ávarp og þvínæst lögðu 400 göngumenn af stað áleiðis til Reykjavíkur. Voru það tvöfalt fleiri en í göngunni árið áður. Skipuleggjendur voru einnig reynslunni ríkari og fékk göngufólk ýmis hagnýt ráð, svo sem varðandi réttan skófatnað, hlífðarföt og nesti. Við göngulok var haldinn fjölmennur útifundur við Miðbæjarskólann með fjölda ræðumanna. Þar töluðu: Bergur Sigurbjörnsson fv. þingmaður Þjóðvarnarflokksins, Einar Bragi, Halldór Kristjánsson frá Kirkjubóli, Stefán Ögmundsson og Örlygur Hálfdánarson. Fundarstjóri var Ragnar Arnalds.

Kröfur göngunnar voru: Engar erlendar herstöðvar á Íslandi, Friðlýst land, Ævarandi hlutleysi Íslands, Herinn burt, Engar kafbátastöðvar og Engar njósnastöðvar.

Tilvísanir 

Íslensk grasrótarstjórnmál
Aðgerðastefna
Mótmæli á Íslandi
1961
Keflavíkurgangan 1968

Keflavíkurgangan 1968 var haldin af Samtökum hernámsandstæðinga þann 23. júní árið 1968. Þetta var fimmta Keflavíkurgangan og sú seinasta sem samtökin héldu á líftíma sínum. Gangan fór fram daginn áður en ráðherrafundur Atlantshafsbandalagsins var settur í Reykjavík.

Aðdragandi og skipulag
Talsvert hafði dofnað yfir starfsemi Samtaka hernámsandstæðinga misserin á undan og frumkvæðið í herstöðvabaráttunni færst til annarra róttækra hópa á borð við Æskulýðsfylkinguna sem hafði sig mjög í frammi. Fráleitt var þó talið annað en að samtökin efndu til Keflavíkurgöngu þegar ljóst var að NATÓ-ráðherrar myndu funda í Reykjavík. Var meginkrafa göngunnar tafarlaus úrsögn Íslands úr hernaðarbandalaginu, en jafnframt var hamrað á framferði Bandaríkjamanna í Víetnam en einnig mannréttindabrotum í NATÓ-ríkjunum Portúgal og Grikklandi. Kom hópur grískra útlaga sérstaklega til landsins til að taka þátt í mótmælaaðgerðum gegn NATÓ-fundinum.

Fjöldi ræðufólks lét til sín taka í tengslum við gönguna og útifundinn á eftir. Skúli Thoroddsen læknir og Hjördís Hákonardóttir laganemi höfðu framsögu í göngubyrjun. Jón Hafsteinn Jónsson menntaskólakennari flutti ávarp í Kúagerði, sem og Jón Sigurðsson (síðar formaður Framsóknarflokksins) en Hannes Sigfússon las ljóð. Í Straumsvík las Þorsteinn frá Hamri hvatningu til göngufólks. Við Miðbæjarskólann voru Heimir Pálsson og Stefán Jónsson ræðumenn en Jónas Árnason fundarstjóri.

Gangan og útifundurinn þóttu hvort tveggja fjölsótt, en féllu nokkuð í skuggann af harðvítugum átökum við setningu NATÓ-fundarins daginn eftir.

Tilvísanir 

Íslensk grasrótarstjórnmál
Aðgerðastefna
Mótmæli á Íslandi
1968
Keflavíkurgangan 1978

Keflavíkurgangan 1978 var haldin af Samtökum herstöðvaandstæðinga þann 10. júní árið 1978. Þetta var sjöunda Keflavíkurgangan og beindist gegn bandarískri hersetu á Íslandi.

Aðdragandi og skipulag
Gangan var haldin að nýloknum sveitarstjórnarkosningum þar sem vinstriflokkarnir unnu góða sigra. Framundan voru þingkosningar þar sem búist var við svipuðum niðurstöðum. Til að hindra að herstöðvamálið félli í skuggann af efnahagsmálum ákváðu samtökin því að blása til Keflavíkurgöngu. Efnahagsmálin voru þó ofarlega á baugi á kröfuspjöldum, rauðir fánar voru áberandi í göngunni og í göngulok var samþykkt ályktun þar sem aronskan var fordæmd.

Áfangastaðir göngunnar voru fimm og voru ræðuhöld á þeim flestum. Ræðumenn voru: Gylfi Guðmundsson, Örn Ólafsson, Sigurður Jón Ólafsson, Bergljót Kristjánsdóttir, Guðsteinn Þengilsson, Pétur Tyrfingsson, Magnús Kjartansson og Ásmundur Ásmundsson formaður miðnefndar. Tónlistarflutningur var fyrirferðarmeiri en í fyrri göngum, þannig spilaði hljómsveitin Melchior í Hafnarfirði. Útifundurinn í lok göngu var haldinn á Lækjartorgi og greindi dagblöð á hægri og vinstri væng stjórnmálanna mjög á um fjölda fundargesta.

Tilvísanir 

Íslensk grasrótarstjórnmál
Aðgerðastefna
Mótmæli á Íslandi
1978
Aronska

Aronskan var stefna í íslenskum stjórnmálum sem kennd var við Aron Guðbrandsson stjórnanda Kauphallarinnar í Reykjavík sem hann kynnti í ræðu og riti á árinu 1977.

Kröfugerð Arons var á þá leið að bandarísk stjórnvöld skyldu greiða sem næmi öllum skuldum ríkissjóðs fyrir afnot af íslensku landi undangenginn aldarfjórðung og upp frá því fasta árlega leigu sem renna skyldi til samgöngumála og sjúkrahússbygginga. Fyrirmynd þessa kerfis var sögð fengin frá bandarískum herstöðvum á Spáni.

Aronskan hlaut nokkurn hljómsgrunn hjá drjúgum hópi fólks, en vakti geysihörð viðbrögð bæði stuðningsmanna og andstæðinga hersetunnar. Töldu báðir hópar tillögurnar siðlausar. Andstæðingar hersins vildu ekki að efnahagsleg áhrif hans ykjust en stuðningsmennirnir litu svo á að herstöðin væri Íslendingum til varnar og skyldi því ekki höfð að féþúfu. Fáar stjórnmálahreyfingar tóku upp aronskuna, má þó nefna Stjórnmálaflokkinn í þingkosningunum 1978. Engu að síður skutu viðhorf þessi reglulega upp kollinum næstu árin.

1977
Jacqueline Kennedy Onassis

Jacqueline Lee „Jackie“ Kennedy Onassis (fædd undir nafninu Bouvier) (28. júlí 1929 – 19. maí 1994) var eiginkona 35. forseta Bandaríkjanna, John F. Kennedy, og forsetafrú Bandaríkjanna frá árinu 1961 þar til Kennedy var myrtur árið 1963.

Jacqueline Bouvier var eldri dóttir verðbréfamiðlarans John Vernou Bouvier III og Janet Lee Bouvier. Árið 1951 útskrifaðist hún með bakkalársgráðu í frönskum bókmenntum í George Washington-háskóla og hóf vinnu hjá dagblaðinu Washington Times-Herald sem ljósmyndari.

Árið 1952 kynntist Bouvier þingfulltrúanum John F. Kennedy í kvöldverðarboði. Í nóvember sama ár var hann kosinn á öldungadeild bandaríska þingsins fyrir Massachusetts og parið gekk í hjónaband árið 1953. Þau eignuðust fjögur börn en tvö þeirra létust sem ungbörn. Sem forsetafrú varð hún þekkt fyrir að endurnýja hvíta húsið og fyrir að leggja áherslu á listir og menningu. Þann 22. nóvember 1963 var Jacqueline Kennedy í glæsibifreið ásamt forsetanum í Dallas, Texas, þegar hann var skotinn til bana við hlið hennar. Eftir útför John F. Kennedy drógu Jacqueline og börn hennar sig úr sviðsljósinu. Hún giftist Aristóteles Onassis, einum ríkasta og frægasta manni heims á þeim tíma, árið 1968.

Eftir að seinni eiginmaður hennar lést árið 1975 átti Jacqueline fyrir sér feril sem ritstjóri og prófarkalesari bóka síðustu tvo áratugi ævi hennar. Hennar er minnst fyrir að vinna ævilangt að menningu og varðveislu sögulegra mannvirkja, auk þess sem hún var rómuð fyrir þokka sinn og smekkvísi. Jacqueline Kennedy var jafnframt tískutákn og fötin sem hún klæddist þegar eiginmaður hennar var myrtur – bleik kápa og hattur í stíl – eru afar fræg og tengd við morðið. Hún er ein vinsælasta forsetafrú Bandaríkjanna og var árið 1999 kosin dáðasta kona 20. aldarinnar í Bandaríkjunum í skoðanakönnun Gallup.

Tilvísanir

Forsetafrúr Bandaríkjanna
Leiðtogar Kalda stríðsins
Innrásin í Svínaflóa

Innrásin í Svínaflóa (Invasión de Playa Girón á spænsku; Invasion of the Bay of Pigs á ensku) var misheppnuð innrás í Kúbu þann 17. apríl 1961. Innrásarmennirnir voru gagnbyltingarhersveit pólitískra útlaga frá Kúbu (Brigade 2506) sem nutu stuðnings bandarísku leyniþjónustunnar og nokkurra bandarískra hermanna. Með þjálfun og fjárstyrk frá bandarísku leyniþjónustunni réðst hersveitin að byltingarher Kúbu og ætlaði sér að steypa af stóli ríkisstjórn Fidels Castro, sem var farin að taka á sig æ kommúnískari mynd. Innrásarherinn kom til Kúbu frá Gvatemala og Níkaragva en var sigraður innan þriggja daga af kúbverska byltingarhernum undir stjórn Castro.

Árið 1952 hafði Fulgencio Batista hershöfðingi, bandamaður Bandaríkjanna, framið valdarán gegn Carlos Prío Socarrás forseta Kúbu og rekið Prío í útlegð til Miami. Valdaránið gegn Prío var ástæðan fyrir byltingarhreyfingunni sem Castro stofnaði. Byltingarher Castro tókst ekki að ná völdum frá Batista fyrr en eftir kúbversku byltinguna þann 31. desember 1958. Castro batt enda á náið bandalag Kúbverja við Bandaríkin þegar hann þjóðnýtti ýmsar viðskiptastofnanir Bandaríkjamanna á Kúbu (þ. á m. banka, sykur- og kaffiplantekrur).

Eftir byltinguna stofnaði Castro þess í stað til náinna efnahagsbanda við Sovétríkin. Dwight D. Eisenhower Bandaríkjaforseti óttaðist stefnuna sem stjórn Castro virtist ætla að taka og varði því árið 1960 13,1 milljónum Bandaríkjadala til þess að skipuleggja valdarán gegn Castro. Bandaríska leyniþjónustan hófst handa við að skipuleggja innrás í Kúbu í samstarfi við ýmis kúbversk gagnbyltingaröfl og þjálfaði hersveitir þeirra í Gvatemala. Eftirmaður Eisenhowers, John F. Kennedy, samþykkti fullgerða innrásaráætlun þann 4. apríl 1961.

Rúmlega 1400 fallhlífaliðar komu saman í Gvatemala og lögðu af stað til Kúbu á bátum þann 13. apríl 1961. Tveimur dögum síðar gerðu bandarískar sprengjuflugvélar árás á kúbverskar flugstöðvar og sneru síðan aftur til Bandaríkjanna. Nóttina 16. apríl gekk innrásarherinn á land á ströndinni Playa Girón í Svínaflóa. Í fyrstu vann innrásarherinn bug á kúbverska byltingarhernum. José Ramón Fernández var foringi kúbverska gagnáhlaupsins þar til Fidel Castro ákvað að taka sjálfur við stjórnartaumum hersins. Þegar öllum varð ljóst að Bandaríkin stæðu að baki innrásinni og bardagarnir fóru að snúast Kúbverjum í vil ákvað Kennedy að hætta að senda flugvélar til stuðnings innrásarmönnunum. Því hafði innrásarliðið aðeins um helming þess mannafla sem bandaríska leyniþjónustan hafði gert ráð fyrir. Innrásaráætlunin sem stjórn Eisenhowers hafði gert gerði ráð fyrir stuðningi bæði á sjó og í lofti. Þann 20. apríl gáfust innrásarmennirnir upp og voru flestir fangelsaðir og yfirheyrðir.

Innrásin misheppnaða styrkti mjög stöðu Castro og gerði hann að þjóðhetju. Aftur á móti eyðilagði hún samband Kúbu við Bandaríkin og aðra fyrrverandi bandamenn hennar en styrkti samband Kúbu við Sovétríkin. Þetta leiddi að endingu til Kúbudeilunnar árið 1962. Innrásin þótti mikið klúður í utanríkisstefnu Bandaríkjanna.

Tilvísanir

1961
Innrásir
Kalda stríðið
Saga Bandaríkjanna
Saga Kúbu
Guðsteinn

Guðsteinn er íslenskt karlmannsnafn.

Heimild 
 Nöfn – Hagstofa, skoðað þann 12. febrúar 2018.

Íslensk karlmannsnöfn
Krist Novoselic

Krist Anthony Novoselic (f. 16. maí 1965) er bandarískur tónlistarmaður og fyrrum bassaleikari hljómsveitarinnar Nirvana og einn stofnenda hennar. Eftir dauða Kurts Cobains árið 1994 stofnaði Novoselic hljómsveitina Sweet 75 og gaf út eina plötu. Árið 2002 stofnaði hann aðra hljómsveit, Eyes Adrift, sem gaf út eina plötu einnig. Árin 2006 til 2009 spilaði hann í pönkhljómsveitinni Flipper. Novoselic er líka virkur aðgerðasinni og var einn stofnenda JAMPAC (Joint Artists and Musicians Political Action Committee).

Bandarískir bassaleikarar
Roberto Firmino

Roberto Firmino Barbosa de Oliveira (fæddur 2. október 1991) er brasilískur knattspyrnumaður sem spilar með Liverpool FC og brasilíska landsliðinu. Staða hans er framherji, framsækinn miðherji eða vængmaður.

Firmino hóf ferilinn með Figueirense í Brasilíu. Tveimur árum síðar var hann með þýska liðinu TSG 1899 Hoffenheim þar sem hann var til ársins 2015 þegar hann gerði samning við Liverpool. Firmino hefur spilað með brasilíska landsliðinu síðan 2014. Hann er kallaður Bobby af stuðningsmönnum Liverpool.

Heimild

 

Brasilískir knattspyrnumenn
Taxus mairei

Taxus mairei er barrtré af ýviðarætt sem fyrst var lýst af Albert Marie Victor Lemée og Joseph-Henri Léveillé, og fékk sitt núverandi nafn af Shiu Ying Hu og Tung Shui Liu. Hann er einlendur í Kína og nokkuð víða þar.  Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.

Heimildir 

Ýviðarætt
Barrtré
Keflavíkurgangan 1976

Keflavíkurgangan 1976, stundum einnig kölluð Keflavíkurgangan mikla var haldin af Samtökum herstöðvaandstæðinga þann 15. maí árið 1976. Þetta var sjötta Keflavíkurgangan og sú fyrsta sem haldin var í nafni þessara samtaka. Gangan fór fram í skugga harðvítugra átaka Íslendinga og Breta í landhelgisdeilunum.

Aðdragandi og skipulag
Samtök herstöðvaandstæðinga voru stofnuð árið 1972, meðal annars til að tryggja að vinstri stjórnin 1971-74 stæði við loforð sín um að loka herstöðinni á Miðnesheiði. Það mál gekk ekki eftir og voru samtökin því efld og spikulag þeirra endurskoðað frá grunni á ráðstefnu í Stapa árið 1975. Eitt fyrsta verkefni nýrrar miðnefndar var að undirbúa Keflavíkurgöngu.

Landhelgisdeilan við Breta var í algleymingi um þær mundir sem gangan var haldin og setti það mjög mark sitt á hana. Fjöldi fólks, sem lítil afskipti hafði haft af málstað herstöðvaandstæðinga tók þátt í göngunni og göngufólki bárust fjöldi kveðja frá áhöfnum fiskiskipa umhverfis landið. Um 1.300 manns mættu við herstöðvarhliðið og hlýddu á ræðu Karls Sigurbergssonar skipstjóra. Haldnir voru fundir í Hafnarfirði, Kópavogi og á Lækjartorgi, þar sem ræðufólk var: Hörður Zóphaníasson, Svava Jakobsdóttir, Árni Hjartarson og Sigrún Huld Þorgímsdóttir. Andri Ísaksson, formaður miðnefndar SHA, stýrði útifundinum í göngulok sem var gríðarfjölmennur.

Í málflutingi og slagorðum herstöðvaandstæðinga í tengslum við gönguna var óspart hamrað á því að bresku herskipin á Íslandsmiðum væru NATÓ-herskip og mátti sjá kröfuspjöld á borð við „Burt með Nató-freigáturnar“. Sérstakt merki göngunnar var hannað af Eddu Sigurðardóttur, sem starfaði á teiknistofu Gísla B. Björnssonar. Vakti það talsverða athygli og var í kjölfarið tekið upp sem einkennismerki samtakanna, lítillega breytt.

Tilvísanir 

Íslensk grasrótarstjórnmál
Aðgerðastefna
Mótmæli á Íslandi
1976
Andri Ísaksson

Andri Ísaksson (14. nóvember 1939 – 6. ágúst 2005) var íslenskur sálfræðingur, uppeldisfræðingur og friðarsinni.

Ævi og störf 
Andri fæddist í Reykjavík, sonur Ísaks Jónssonar stofnanda Ísaksskóla og Sigrúnar Sigurjónsdóttur kennara. Að stúdentsprófi loknu lauk hann sálfræðinámi við Sorbonne-háskóla í París og MA-prófi í uppeldisfræði frá Berkeley í Kaliforníu, auk framhaldsnáms og rannsókna við evrópska háskóla.

Eftir að heim frá námi var komið starfaði Andri sem skólasálfræðingur og við skólarannsóknir á vegum Fræðsluskrifstofu Reykjavíkur og menntamálaráðuneytis. Hann var skipaður prófessor í uppeldisfræði við Háskóla Íslands árið 1973 og gegndi því með hléum til ársins 1992. Þá réðst hann til starfa hjá UNESCO uns hann fór á eftirlaun. Eftir hann lágu fjölmargar rannsóknir á sviði sálfræði og uppeldisvísinda.

Hann tók virkan þátt í baráttu íslenskra friðarsinna og var fyrsti formaður miðnefndar Samtaka herstöðvaandstæðinga frá 1975-76 og stýrði þá m.a. skipulagningu stærstu Keflavíkurgöngunnar.

Íslenskir sálfræðingar
Uppeldisfræðingar
Prófessorar við Háskóla Íslands
Taxus

Taxus er ættkvísl smárra trjáa og runna af ýviðarætt (Taxaceae). Þeir eru tiltölulega seinvaxnir og langlífir, og verða 2.5 - 20 metra háir, með stofnþvermál að jafnaði 5 m.

Allar ýviðartegundir eru náskyldar hver annarri og sumir grasafræðingar líta á þær allar sem undirtegundir eða afbrigði af einni víðfemri tegund; samkvæmt því er tegundinun Taxus baccata, sem var fyrsta ýviðartegundin sem var lýst fræðilega. Aðrir hinsvegar viðurkenna níu tegundir, til dæmis Plant List .

Allar ýviðartegundir eru með mjög eitraðan alkalíóða að nafni taxane, með smávægilegum breytileika á milli tegunda. Allir hlutar trésins, nema aldinkjötið innihalda alkalíóðann. Aldinkjötið er ætt og sætt en fræin eru mjög eitruð; ólíkt hjá fuglum þá brotnar fræhjúpurinn niður í maga manna og losnar þá eitrið. Þetta getur verið banvænt ef fræin eru ekki fjarlægð fyrst. Beitardýr, sérstaklega kýr og hestar finnast stundum dauð nálægt ýviðartrjám eftir að hafa étið af barrinu, þó að dádýr geti brotið niður eitrið og éti af trjánum að vild. Lirfur fiðrilda af ætt Lepidoptera, þar á meðal Peribatodes rhomboidaria nærast á barri ýviða.

Tegundir og blendingar 

Feitletruð nöfn hafa verið nefnd í útgefnum ritum en eru ekki enn staðfest samkvæmt "International Code of Botanical Nomenclature"

 Tegundahópur: Baccata  Alliance: Baccata 
 Taxus baccata - Ýviður
 Taxus contorta 
 Taxus fastigiata 
 Taxus recurvata 
 Alliance: Cuspidata  Taxus biternata 
 Taxus caespitosa 
 Taxus canadensis - Kanadaýr
 Taxus cuspidata - Japansýr
 Taxus umbraculifera 
 Tegundahópur: Sumatrana 
 Taxus celebica 
 Taxus kingstonii 
 Taxus mairei 
 Taxus sumatrana 
 Tegundahópur: Wallichiana 
 Subgroup: Chinensis  Taxus calcicola 
 Taxus chinensis 
 Taxus obscura 
 Taxus ocreata 
 Taxus phytonii 
 Taxus rehderiana 
 Taxus scutata 
 Subgroup: Wallichiana 
 Taxus brevifolia - Kyrrahafsýr
 Taxus floridana 
 Taxus florinii 
 Taxus globosa 
 Taxus suffnessii 
 Taxus wallichiana 

Steingerfingar, útdauðar tegundir
 útdauð Taxus engelhardtii – Oligocene, Bohemia, grein og barr, áþekkur T.mairei 203–289. T. brevifolia and T. globosa var. floridana thought to evolve from ancestral T. globosa by loss of stomata and papillae; T. canadensis recognized in Europe based on leaf fossils from late Tertiary deposits
 útdauð Taxus inopinata  – Upper Miocene, barr, áþekk T. baccata útdauð Taxus masonii – Eocene Clarno Formation; Oregon, USA
 útdauð Taxus schornii – Miocene, norður Idaho

Þekktir blendingarTaxus × media = Taxus baccata × Taxus cuspidata - GarðaýrTaxus × hunnewelliana = Taxus cuspidata × Taxus canadensisFlestar heimildir viðurkenna þó bara eftirfarandi tegundir og blendinga:
 Taxus baccata - Ýviður
 Taxus brevifolia Kyrrahafsýr
 Taxus canadensis - Kanadaýr
 Taxus cuspidata - Japansýr
 Taxus floridana 
 Taxus globosa 
 Taxus sumatrana  
 Taxus wallichiana Taxus × media Taxus × hunnewelliana''

Tilvísanir

Ýviðarætt
Barrtré
Myndbandstæki

Myndbandstæki eða vídeótæki er raftæki til að spila og taka upp á myndbandsspólu. Myndbandstæki voru algengt heimilistæki á 9. og 10. áratug 20. aldar en liðu smám saman undir lok eftir að DVD-spilarinn varð algengari upp úr aldamótunum 2000. 

Fyrstu myndbandstækin fyrir almennan markað komu fram á 7. áratugnum en náðu ekki almennri hylli fyrr en um 1975. Á 9. áratugnum slógu tækin í gegn. Þá voru tveir myndbandsspólustaðlar sem tókust á um markaðinn; Betamax frá Sony og VHS frá JVC. VHS varð ofaná undir lok 9. áratugarins þar sem tækin voru mun ódýrari. Úrval mynda á myndbandaleigum hafði líka áhrif á val á tegund tækis. Myndbandsvélar sem gátu tekið beint upp á myndbandsspólur náðu líka nokkrum vinsældum meðal almennings.

Kvikmyndaframleiðendur börðust gegn myndbandstækjamarkaðnum í upphafi 9. áratugarins þar sem hann gerði fólki kleyft að afrita kvikmyndir bæði af öðrum myndbandsspólum og úr sjónvarpi. Árið 1984 vann Sony málið Sony gegn Universal City Studios fyrir hæstarétti sem úrskurðaði að tækið væri löglegt til afnota á heimilum. Á sama tíma varð ljóst að framleiðsla og sala á kvikmyndum á myndböndum var orðin mikilvæg tekjulind fyrir kvikmyndafyrirtækin.

Tæknisaga
Heimilistæki
Kvikmyndatækni
1981-1990
1991-2000
Randatúnfiskur

Randatúnfiskur (fræðiheiti: Katsuwonus pelamis) er túnfiskur í makrílaætt. Randatúnfiskur er ólíkur öðrum túnfisktegundum að því leyti að hann aðlagar sig ekki að hitastiginu sem hann er í og þess vegna var hann settur í sína eigin ættkvísl (Katsuwonus). Ástæðan er sú að randatúnfiskurinn er með kalt blóð.

Lýsing 
Randatúnfiskurinn er minnsta túnfisktegundin en líka sú tegund sem mest er veitt af. Algengt er að hann sé á milli 40–80 cm að lengd og hann getur náð 30 kg að þyngd og allt að 12 ára aldri. Hann er með tvo aðskilda bakugga, stutta eyugga og tvo kviðugga og er breiðastur í miðjunni. Það sem er líkt hjá randatúnfisknum og öðrum túnfisktegundum eru smáuggar sem liggja frá aftari bakugga og kviðugga að sporði. Hann er ekki með sundmaga svo erfitt getur verið að notast við bergmálstækni við veiðar. Einkenni randatúnfisksins eru 4-6 láréttar dökkar línur frá haus og eyruggum að sporði en hann dregur nafn sitt af þessum línum.

Lifnaðarhættir 
Randatúnfiskur flokkast sem uppsjávarfiskur en hann heldur sig þó niðri á allt að 260 m dýpi á daginn en á næturna heldur hann sig við yfirborðið. Hann heldur sig þar sem hitastigið er milli 15–30°C. Hann myndar oft torfur við yfirborðið þar sem eru fljótandi hlutir, fuglar, hvalir og hákarlar. Randatúnfiskurinn verður að vera stöðugt á sundi til þess að fá nægt súrefni úr vatninu.

Fæða  
Fæða randatúnfisksins er fjölbreytileg. Hann nærist samt mest á smærri fiskum, smokkfiskum og krabbadýrum. Hann verður að treysta á sundhraðann til þess að ná bráðinni. Helstu tegundir sem ógna honum eru hákarlar og stórir beinfiskar.

Veiðitækni 
Sérhæfð tækni er notuð við veiðar á randatúnfiskinum þar sem hann laðast að fljótandi hlutum. Fljótandi hlut er komið fyrir, til dæmis trédrumb. Randatúnfiskurinn laðast að þessu og er umkringdur og lokaður inni í hringnót. Þegar notast er við þessa aðferð kemur mikið af öðrum tegundum með í nótinat.d. hvalir, hákarlar og höfrungar. Einnig er hann veiddur með net, stöng og með línu.

Heimildir 

Makrílaætt
Túnfiskar
Matfiskur
Aða

Aða (fræðiheiti: Modiolus modiolus) er samloka í sæskeljaætt.

Lýsing 
Aða eða öðuskel er stór samloka sem getur vaxið allt að 22 cm að lengd þó þær séu oftar um það bil 10 cm. Skelin er fjölublá eða dökkblá og mjög gróf. Hornlaga hnúðar vaxa á skeljum ungra aða. Skeljarnar eru þríhryndar eða ílangar. Á skelinni má greina skýrar árlegar vaxtarrendur. Innra borð skeljanna er hvítt. Vöðvinn er skærappelsínugulur að lit og möttullinn er sléttur. Aða festir sig með spunaþráðum.

Útbreiðsla 
Í Evrópu vex aða við Bretlandseyjar, Noreg, Færeyjar og Ísland. Hana má finna í allt að 50 m dýpi við strendur Bretlandseyja. Hún finnst af og til í Eystrasalti en er í útrýmingarhættu þar.

Öðu má einnig finna við austurstrendur Norður-Ameríku allt frá Norður-Íshafi til Flórídu. Hana má finna við vesturstrendur Norður-Ameríku frá Norður-Íshafi til Kaliforníu.

Vistfræði 
Aða vex á hörðu undirlagi, t.d. á skeljum, steinum og spunaþráðum annarra samloka. Lifendahlutfall ungra aða er lágt en um leið og aðan nær 4 cm lengd, um það bil 4 ára að aldri, er hún orðin of stór til þess að stórkrossar, beitukóngar og krabbar geti étið hana. Ungar sem vaxa á spunaþráðum eru líklegri til að lifa af en lausar öður sem gerir það að verkum að aðan myndi þyrpingar í köldu vatni. Þyrpingarnar finnast helst á straumhörðum stöðum. Aða þolir vel skort á súrefni og jurtasvifum sem eru fæða hennar. Svampurinn Cliona celata geta stundum skaðað skeljar eldri aða.

Heimild 
 

Sæskeljar