alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Erlendur Þorvarðarson

Erlendur Þorvarðarson (d. 1575) var íslenskur lögmaður á 16. öld og bjó á Kolbeinsstöðum og Strönd í Selvogi.

Erlendur var sonur Þorvarðar Erlendssonar lögmanns og Margrétar Jónsdóttur, systur Stefáns biskups. Hann var í þjónustu Stefáns móðurbróður síns á yngri árum og á þeim tíma (árið 1518) vó hann mág sinn, Orm Einarsson bónda í Saurbæ á Kjalarnesi, í Viðey. Ekki kom það í veg fyri að hann var kjörinn lögmaður sunnan og austan á Alþingi 1521. Ekki virðist hann hafa fengið staðfestingu konungs fyrr en 1538 en gegndi þó lögmannsembætti allan tímann.

Erlendur studdi siðaskiptin þegar þau urðu í Skálholtsbiskupsdæmi en virðist þó hafa verið eitthvað blendinn í trúnni og þótti Gissuri biskupi illt að treysta á hann. Honum er lýst svo að hann hafi verið yfirgangs- og ofstopamaður, hættulegur vinur og skæður mótstöðumaður. Hann þótti harður í horn að taka og duglegur að berja á útlendingum sem hér voru við veiðar og verslun í óþökk Danakonungs.

Árið 1553 missti hann lögsögnina og aleigu sína fyrir ýmsar misgjörðir og sumar alvarlegar, meðal annars manndráp. Hann fór þá til Kaupmannahafnar og tókst árið 1558 að fá útgefið konungsbréf þar sem honum voru gefnar upp sakir og fékk hann hluta eigna sinna aftur. Hann lifði lengi eftir þetta en við litla virðingu.

Erlendur var þríkvæntur og átti líka launbörn. Fyrsta kona hans var Þórunn Sturludóttir frá Staðarfelli, systir Orms lögmanns Sturlusonar. Hún dó þegar þau bjuggu á Kolbeinsstöðum og fóru á kreik sögur um dauða hennar.

Heimildir 
 Safn til sögu Íslands. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.

Lögmenn á Íslandi
Skurðarhnífur

Skurðarhnífur (skurðhnífur, læknishnífur eða bíldur) er flugbeittur hnífur sem er notaður við uppskurði, krufningar og í ýmsu handverki. Skurðarhnífar eru ýmist einnota (einjárnungur) eða endurnýtanlegir. Endurnýtanlegir skurðarhnífar eru stundum með föstu blaði sem unnt er að skerpa, en yfirleitt þó með lausu blaði sem má skipta um. Einnota skurðurhnífar eru yfirleitt með skefti úr plasti og stækkanlegu blaði. Þeir eru notaðir einu sinni og síðan hent. Flestir eru eineggjaðir en tvíeggjaðir skurðarhnífar eru einnig til. Skurðarhnífur sem notaður við krufningar, og líta eins út, eru stundum nefndir líkskurðarhnífar. 

Skurðarhnífsblöð eru yfirleitt úr hertu og styrktu ryðfríu stáli. Blöð sem á að nota við skurðaðgerðir eru gerð úr ryðfríu stáli. Blöð hnífa sem notaðir eru við handverk eru oft gerð úr kolefnisstáli. Einnig má fá hnífa með blöðum úr títani, brenndum leir, demanti eða hrafntinnu. Þegar skorið er upp með aðstoð segulsneiðmyndatækis er ekki hægt að nota hnífa með blöðum úr stáli því það gæti haft áhrif á segla í vélinni og valdið truflun í myndinni. Þess vegna eru notaðir rafbrennslukutar eða leysigeislar í staðinn fyrir skurðarhnífa.

Skurðverkfæri
Ubuntu Netbook Edition

Ubuntu Netbook Edition eða UNE (Ubuntu Netbook Remix fyrir útgáfu 10.04) er útgáfa af Ubuntu-stýrikerfinu sem er hönnuð til að keyra á fistölvum (netbooks). Ubuntu Netbook Remix hefur verið fáanlegt síðan Ubuntu útgáfu 8.04 (Hardy Heron).

Þessi útgáfa af Ubuntu er ekki lengur studd sem sérstakt stýrikerfi, hún rann inn í Ubuntu 11.04 og hefur verið partur af Ubuntu síðan.

Ytri tenglar 

 Opinber heimasíða Ubuntu Netbook Remix  á vef Canonical

Stýrikerfi afleidd af Ubuntu
Fartölvur
Launchpad-verkefni
Oscar De La Hoya

Oscar De La Hoya, stundum nefndur „the Golden Boy“ (gulldrengurinn) (fæddur 4. febrúar 1973), er bandarískur boxari af mexíkóskum uppruna. Hann vann gull í Barselónu á Ólympíuleikunum. De La Hoya kemur frá hnefaleikafjölskyldu. Afi hans Vicente, faðir hans Joel eldri og bróðir Joel yngri voru allir boxarar. De La Hoya var „boxari ársins“ hjá Ring Magazine árið 1995 og líka besti „pund fyrir pund boxari í heiminum“ hjá Ring Magazine árið 1997. De La Hoya tilkynnti opinberlega starfslok hans úr íþróttinni á blaðamannafundi í Los Angeles þann 14. apríl 2009, hann batt enda á allar vangaveltur um að jafningi hans í létt millivigt, Julio Cesar Chavez yngri, myndi berjast við hann.

De La Hoya hefur tapað 17 tilraunum sínum um heimsmeistaratitil og hefur unnið 10 titla í sex mismunandi þyngdarflokkum. Hann hefur einnig skilað meiri hagnaði en nokkur annar boxari í sögu hnefaleikanna, áætlað 696 milljónum bandaríkjadala í tekjur.

Á áhugamannaferli De La Hoya sigraði hann 223 sinnum, 163 sinnum með rothöggum, og tapaði aðeins sex sinnum. Hann barðist í Bandaríkjunum um Gull Sumarólympíuleikunum 1992, hann tileinkaði sigurinn nýlátinni móður sinni. De La Hoya stofnaði Golden Boy Promotions til að berjast gegn spillingu í sportinu. Hann er fyrsti bandarísku boxarinn af rómanskum uppruna til að eiga á innlent hnefaleika-kynningarfyrirtæki og einn af fáum boxurum til að taka á kynningarábyrgð á meðan hann var enn þá boxandi.

Bandarískir hnefaleikamenn
Eminem

Eminem (fæddur þann 17. október 1972 sem Marshall Bruce Mathers III, í Kansas City, Missouri, Bandaríkjunum) er bandarískur rappari sem var einn vinsælasti og umdeildasti rapparinn á sínum tíma.

Æviágrip 
Hann ólst upp í Detroit og byrjaði að rappa fjórtán ára. Eftir nokkur ár tók hann þátt í rappkeppni í landi sínu, þar sem hann gerði góða hluti, og varð hann fljótur að skapa sér nafn. Árið 1995 var hann neyddur til að skpita um tónlistanafn, M&M, vegna ágreinings um höfundarrétts Mars, Inc., sem framleiðir súkkulaðihnappa M&M's. Þess í stað fann hann upp nafnið Eminem, MM (á ensku, M og M), sem eru upphafsstafir hans.

Eminem kynntist Kimberly árið 1989 þegar hann var fimmtán ára og hún þrettán ára í partýi hjá sameiginlegum vin. Eminem og Kimberly giftust 1999 – 2001. Þessa dagana býr hann með dóttur sinni (Hailie Jade Matthers) í Los Angeles. Hún hefur tekið þátt í nokkrum lögum hans.

Ferill 
Ferill hans í tónlist hófst þegar hann fékk samning við Aftermath Records árið 1997. Það var rapparinn og plötuframleiðandinn Dr. Dre, sem sá hann eftir að hann hafnaði í öðru sæti í rappkeppni. Hljómplatan The Slim Shady LP var gefin út árið 1999 hann fékk heiminum til að vakna upp við þessa hljómplötu. Platan var þrefaldur sigurvegari í vali rappheimsins, og hann gerði lagið Guilty Conscience sem varð mjög frægt.

Eminem hefur unnið til fjölda verðlauna, meðal annars Óskarsverðlauna.

Tilvísanir

Tenglar 
 Eminem's Official Website
 Eminem's Song Lyrics

Bandarískir rapparar
Uppskurður

Uppskurður eða skurðaðgerð er aðgerð sem framkvæmd er á sjúklingi í lækningarskyni eða, í einstaka tilvikum, til athugunar á sjúkdómsástandi hans. Einnig geta uppskurðir verið framkvæmdir til að lækna áverka eða fjarlægja lýti. Sérhæfð tól, á borð við skurðlæknishnífa og -tangir eru notuð við uppskurðinn. Sjúklingurinn getur verið maður eða dýr. Skurðlæknir er maður sem framkvæmir uppskurði á fólki. Uppskurðir fara að jafnaði fram á skurðstofum. Uppskurður getur stoðið yfir í nokkrar mínútur eða nokkrar klukkustundir.

Aðgerð 

Á sjúkrahúsum er uppskurður framkvæmdur á skurðstofu með skurðarverkfærum og öðrum útbúnöðum. Sjúklingurinn liggur á skurðarborði. Umhverfið á skurðstofunni er smitsæft og á að dauðhreinsa öll verkfæri sem notuð verða svo að sýklar geti ekki komið inn í líkamann. Nauðsynlegt er að skipta um verkfærin ef þau verða óhrein. Þeir sem vinna á skurðstofu verða að vera í sérstökum fötum (e. scrubs) og verða að skrúbba hendurnar áður en að framkvæma uppskurðinn.

Áður en sjúklingurinn er skorinn er læknisrannsókn framkvæmd. Ef læknisrannsóknin er í lagi þá þarf sjúklingurinn að skrifa undir samþykkiseyðublað. Yfirleitt er sjúklingnum boðið að borða ekki fyrir uppskurðinn.

Þegar sjúklingurinn er kominn á skurðstofuna er húðin dauðhreinsuð með joði til að minnka smitunarhættu. Ef til er hár á staðinum þar sem skorinn verður, þá þarf að fjarlægja það áður en að skera. Dula er sett á líkamann nema á höfuðið og staðinn þar sem skorinn verður.

Sjúklingnum er gefið deyfingarlyf svo að sé enginn sársauki vegna skurðsins. Tegund deyfingarlyfsins sem er gefin ræðst af framkvæmdinni, má gefa annaðhvort svæfingarlyf eða staðdeyfingarlyf. Stundum er mænudeyfingarlyf gefið þegar aðgerðin verður framkvæmd á stóru, djúpu eða staðbundnu svæði en er ekki viðeigandi að nota svæfingarlyf. Sjúklingurinn er barkaþræddur og notað er öndunartæki. Öndunartækið má vera notað til að gefa sjúklingnum meira deyfingarlyf.

Þá er skorið á skurðarstaðnum. Æðar geta verið þvingaðar saman til að hindra blæðingu og sárahakar getur verið notaðir til að halda skurðarstaðnum opnum. Stundum er nauðsynlegt að skera nokkur lög af vef áður en að komast í skurðarstaðinn. Stundum þarf að saga bein til að komast í skurðarstaðinn, til dæmis þegar skorið er á heilanum þarf að saga hauskúpuna. Einnig til að framkvæma uppskurð í bringunni þarf að saga bringubeinið til þess að opna brjóstakassann.

Þá er gert það sem þarf til að eyða vandamáli. Dæmi um það gætu verið eftirfarandi:

 brottskurður – það að taka líffæri úr líkamanum
 brottnám – það að taka hluta af líffæri úr líkamanum
 fyrirbinding – það að binda æðar 
 ágræðsla – þegar settur er vefur frá öðrum líkamshluta á annan
 ígræðsla – þegar sett er líffæri úr öðrum líkama í annan
 staurliðsgerð – það að tengja margföld liðamót eða bein svo að þau vaxi saman

Á eftir uppskurðinn er sjúklingurinn vakinn og vaktaður. Þegar sjúklingurinn er búinn að batna þá er hann útskráður og má fara heim.

Tengt efni 

 Deyfing
 Skurðverkfæri
 Speglun

Heimildir 

 

Uppskurður

ky:Хирургия
Ritvinnsluforrit

Ritvinnsluforrit er notendaforrit til að útbúa og vinna með skjöl sem ætluð eru til prentunar. Ritvinnsluforrit eru hönnuð til þess að auðvelda notendum að semja texta og ritstýra skjölum meðan umbrotsforrit eru notuð til að hanna prentgripi sem ætlaðir eru til dreifingar í stórum upplögum.

Upphaflega var ritvinnsla unnin með sérstökum ritvinnsluvélum sem gerðu notendum kleyft að vinna með texta áður en hann var prentaður með rafmagnsritvél. Með tilkomu einkatölva og heimilistölva með tengdum prentara varð notkun ritvinnsluforrita almennari og forritin sjálf urðu þróaðri. Leiðréttingarforrit sem fara yfir stafsetningu komu fram á sjónarsviðið og hægt var að vista skjöl á disklinga og segulbandsspólur. Ritvinnsluforrit og töflureiknar voru algengustu notendaforritin sem notuð voru á einkatölvum í fyrirtækjum og á 9. áratugnum var farið að búa til skrifstofuvöndla með því að þróa og markaðssetja þessar tvær tegundir forrita samhliða.

Upphaflega voru ritvinnsluforrit með svipað notendaviðmót og textaritlar með einfalt ívafsmál til að sníða textann til; jafna, feitletra og skáletra, setja inn neðanmálsgreinar o.s.frv. Ritvinnsluforrit með WYSIWYG-virkni, þar sem notandinn sér útkomuna á skjánum nokkurn veginn eins og hún verður við prentun, komu fram með WIMP-notendaskilum. Í flestum nútímaritvinnsluforritum er hægt að setja saman texta og myndir, töflur og gröf í einu og sama skjalinu. 

Fyrstu ritvinnsluforritin sem náðu mikilli útbreiðslu voru WordStar og WordPerfect á 9. áratug 20. aldar. Síðustu ár hefur Microsoft Word haft yfirburðastöðu á markaði fyrir ritvinnsluforrit. Önnur vinsæl ritvinnsluforrit í dag eru frjálsu forritin OpenOffice.org Writer, KWord og AbiWord. Nýlega hafa vefforrit á borð við Google Docs tekið að keppa við hefðbundin ritvinnsluforrit um vinsældir.

Tengt efni 
 Ritill, textaritill
Náttúru- og umhverfisverðlaun Norðurlandaráðs

Náttúru- og umhverfisverðlaun Norðurlandaráðs hafa verið veitt árlega frá 1995 af Norðurlandaráði á Norðurlandaráðsþingi. Norðurlandaráð veitir fern önnur verðlaun árlega.

Markmið verðlaunanna er að efla vitund um náttúru- og umhverfisvernd á Norðurlöndunum.

Náttúru- og umhverfisverðlaunin eru veitt norrænni stofnun, fyrirtæki eða einstaklingi, sem sett hefur fordæmi með því að samþætta virðingu fyrir náttúru og umhverfi í starfi sínu eða með því að sýna frumkvæði á annan hátt að sértækum aðgerðum náttúru og umhverfi til góða.

Verðlaunafé er 350.000 danskar krónur.

Verðlaunahafar 
 1995: Torleif Ingelög (Svíþjóð)
 1996: Inuit Circumpolar Conference (Grænland)
 1997: Institut for Produktudvikling í Danmarks Tekniske Universitet (Danmörk)
 1998: Verkefnið Jarðvegsvernd og stjórnandi þess, Ólafur Arnalds (Ísland)
 1999: Ålands Natur & Miljö (Álandseyjar)
 2000: Miljøorganisationen Bellona (Noregur)
 2001: Mats Segnestam (Svíþjóð)
 2002: Arne Næss (Noregur)
 2003: Ungdomsorganisationen Luonto-Liitto ry (Finnland)
 2004: Coalition Clean Baltic 
 2005: Ann-Cecilie Norderhaug (Noregi)
 2006: Bogi Hansen (Færeyjar)
 2007: Albertslund Kommune (Danmörk)
 2008: Marorka (Ísland)
 2009: Verkefni Friluftsfrämjandets, I Ur och Skur (Svíþjóð)
 2010: Merkur Andelskasse (Danmörk), Ekobanken (Svíþjóð) og Cultura bank (Noregur)
 2011: Scandic-hótelkeðjan
 2012: Olli Manninen (Finnland)
 2013: Selina Juul (Danmörk)
 2014: Reykjavíkurborg (Ísland)
 2015: SEV (Færeyjar)
 2016: Too Good To Go (Danmörk)
 2017: RePack (Finnland)
 2018: Náttúruauðlindaráðið í Attu (Grænland)
 2019: Greta Thunberg (Svíþjóð) (neitaði viðtöku)
 2020: Jens-Kjeld Jensen (Færeyjar)
 2021: Concito (Danmörk)
 2022: Maríuhöfn (Álandseyjar)

Tengt efni 
 Kvikmyndaverðlaun Norðurlandaráðs
 Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs
 Tónlistarverðlaun Norðurlandaráðs
 Barna- og unglingabókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs
 Verðlaun Norðurlandaráðs
 Norðurlandaráð

Tenglar 
 Um Náttúru- og umhverfisverðlaunin á vef Norðurlandaráðs 

Umhverfisverðlaun|Norrænt samstarf
Norrænt samstarf
Sjúkrahús

Sjúkrahús eða spítali er stofnun þar sem sjúklingum er veitt meðferð við sjúkdómum og slysum. Þar starfa meðal annars læknar og hjúkrunarfræðingar.

Orðið „spítali“ er dregið af latnesku orði, hospes („gestgjafi“). Af sama stofni er orðið hótel. Fyrr á tímum var rekstur sjúkrahúsa oft kostaður af trúarsamtökum eða auðugum einstaklingum og þá voru þau oft jafnframt ölmusustofnanir fyrir fátæklinga og gistiheimili fyrir pílagríma. Nú á dögum eru flest sjúkrahús fjármögnuð með opinberum fjárveitingum, af einkafyrirtækjum, sjúkratryggingafélögum eða hjálparstofnunum. 

Sum sjúkrahús eru aðeins ein bygging, önnur eru í mörgum húsum sem ýmist eru öll á sömu lóð eða dreifð víðar. Hérlendis er Landspítalinn til dæmis í mörgum húsum á Landspítalalóðinni við Hringbraut og einnig í Fossvogi, auk þess sem ýmsar deildir hans eru dreifðar um Reykjavík og jafnvel víðar.

Starfsemi sjúkrahúsa 
Sumir sjúklingar eru lagðir inn á legudeildir sjúkrahúsa og dvelja þar í lengri eða skemmri tíma til að gangast undir rannsóknir, aðgerðir, lyfjameðferð eða aðra meðhöndlun. Aðrir eru göngudeildarsjúklingar og eru ekki lagðir inn, heldur gangast undir rannsóknir eða aðgerðir eða fá aðra meðferð og eru síðan sendir heim.

Flest sjúkrahús eru almenn sjúkrahús, geta meðhöndlað margs konar ólíka sjúkdóma og áverka. Þau eru oft mjög stór og skipt í margar deildir. Þar er yfirleitt slysadeild og/eða bráðamóttaka og þangað leitar fólk sem orðið hefur fyrir slysi eða þarf á bráðri læknishjálp að halda. Sumir eru fluttir þangað í sjúkrabíl en aðrir koma á eigin vegum. Á gjörgæsludeildum liggja sjúklingar sem þurfa á sérstaklega miku eftirliti að halda vegna veikinda eða slysa eða eftir aðgerð. Oft eru svo sérstakar deildir fyrir hverja tegund sjúkdóma, til dæmis hjartasjúkdómadeild, taugalækningadeild, lungnadeild, æðasjúkdómadeild, geðdeild, augndeild og svo framvegis, eða fyrir tiltekna hópa sjúklinga, svo sem barnadeild, fæðingardeild og öldrunarlækningadeild.

Sérhæfð sjúkrahús sinna eingöngu tilteknum sjúkdómstegundum og má nefna geðsjúkrahús sem dæmi. Sum sjúkrahús eru tengd háskólum og þar eru stundaðar rannsóknir á sviði læknisfræði og kennsla læknanema.

Heimildir 

 

Sjúkrahús
Kvikmyndaverðlaun Norðurlandaráðs

Kvikmyndaverðlaun Norðurlandaráðs eru ein fimm verðlauna sem veitt eru árlega af Norðurlandaráði. Þau voru fyrst veitt 2002 í tengslum við 50 ára afmæli Norðurlandaráðs en hafa síðan 2005 verið veitt á hverju ári. Íslensk kvikmynd hefur aldrei orðið fyrir valinu.

Verðlaunaféð er 350.000 danskar krónur og skiptist milli handritshöfundar, leikstjóra og framleiðanda.

Verðlaunahafar 
2002: Maður án fortíðar (Mies vailla menneisyyttä). *Handrit, leikstjórn og framleiðsla: Aki Kaurismäki. Finnland.
2005: Drabet. Leikstjórn: Per Fly, handrit: Kim Leona, Dorte Høgh, Mogens Rukov og Per Fly, framleiðsla: Ib Tardini. Danmörk.
2006: Zozo. Handrit og leikstjórn: Josef Fares, framleiðsla: Anna Anthony. Svíþjóð.
2007: Kunsten at græde i kor. Leikstjórn: Peter Schønau Fog, handrit: Bo Hr. Hansen, framleiðsla: Thomas Stenderup. Danmörk.
2008: Du levende. Handrit og leikstjórn: Roy Andersson, framleiðsla: Pernilla Sandström. Svíþjóð.
2009: Antichrist. Handrit og leikstjórn: Lars von Trier, framleiðsla: Meta Louise Foldager. Svíþjóð.
2010: Submarino. Leikstjórn: Thomas Vinterberg, handrit: Tobias Lindholm, framleiðsla: Morten Kaufmann. Danmörk.
2011: Svinalängorna. Leikstjórn og handrit: Pernilla August, handrit: Lolita Ray, framleiðsla: Helena Danielsson og Ralf Karlsson. Svíþjóð.
2012: Play. Leikstjórn og handrit: Ruben Östlund, framleiðsla: Erik Hemmendorff. Svíþjóð.
2013: Jagten. Leikstjórn og handrit: Thomas Vinterberg, handrit: Tobias Lindholm, framleiðsla: Sisse Graum Jørgensen og Morten Kaufmann. Danmörk.
 2014: Hross í oss. Leikstjórn og handrit: Benedikt Erlingsson, framleiðsla: Friðrik Þór Friðriksson. Ísland.
 2015: Fúsi. Leikstjórn og handrit: Dagur Kári, framleiðsla: Baltasar Kormákur og Agnes Johansen. Ísland.
 2016: Louder Than Bombs. Leikstjórn og handrit: Joachim Trier, handrit og framleiðsla: Eskil Vogt, framleiðsla: Thomas Robsahm. Noregur.
 2017: Tyttö nimeltä Varpu:  Leikstjórn og handrit: Selma Vilhunen, framleiðsla: Kaarle Aho og Kai Nordberg. Finnland.
 2018: Kona fer í stríð: Leikstjórn, handrit og framleiðsla: Benedikt Erlingsson, handrit: Ólafur Egill Egilsson, framleiðsla: Carine Leblanc og Marianne Slot. Ísland.

Íslenskar tilnefningar 
2018: Kona fer í stríð (Leikstjórn: Benedikt Erlingsson) (vann)
2015: Fúsi (Leikstjórn: Dagur Kári) (vann)
2014: Hross í oss (Leikstjórn: Benedikt Erlingsson) (vann)
2013: Djúpið (Leikstjórn: Baltasar Kormákur)
2012: Á annan veg (Leikstjórn: Hafsteinn Gunnar Sigurðsson)
2011: Brim (Leikstjórn: Árni Ólafur Ásgeirsson)
2010: The Good Heart (Leikstjórn: Dagur Kári)
2009: The Amazing Truth About Queen Raquela (Leikstjórn: Ólafur de Fleur Jóhannesson)
2008: Brúðguminn (Leikstjórn: Baltasar Kormákur)
2007: Börn (Leikstjórn: Ragnar Bragason) og Mýrin (Leikstjórn: Baltasar Kormákur)
2006: Blóðbönd (Leikstjórn: Árni Óli Ásgeirsson) og A Little Trip to Heaven (Leikstjórn: Baltasar Kormákur) 
2005: Dís (Leikstjórn: Silja Hauksdóttir) og Gargandi snilld (Leikstjórn: Ari Alexander Ergis Magnússon)

Tenglar 
www.norden.org
Um Kvikmyndaverðlaun Norðurlandaráðs á vefsíðu Norðurlandaráðs

Norðurlandaráð
Kvikmyndaverðlaun
Norrænt samstarf
Kastalavirkið Marienberg

Kastalavirkið Marienberg er elsta mannvirki borgarinnar Würzburg í Þýskalandi og stendur á hæð við ána Main. Það var aðsetur greifa áður en síðar sátu þar furstabiskuparnir.

Saga Marienbergs 
Marienberg stendur á 100 metra hæð við ána Main. Þar mun áður hafa staðið virki á tímum kelta. Núverandi virki var reist um eða eftir aldamótin 700. Elstu hlutar þess eru frá 704, þar á meðal Litla Maríukirkjan. Í henni voru biskuparnir lagðir til hvíldar. Virkið var stækkað nokkrum sinnum. 1253 ákvað furstabiskupinn að flytja aðsetur sitt í virkið. Þar sátu því biskuparnir sem stjórnuðu Würzburg í gegnum tíðina allt til 1719, en þá fluttu þeir inn í biskupahöllina Residenz sem verið var að reisa í miðborginni. Virkið kom nokkru sinni við sögu í stríði. Fyrst í bændauppreisninni miklu snemma á 16. öld. 1525 hafði mörg þúsund manna bændaher safnast saman í og við Würzburg. Herinn réðist á virkið, en þar vörðust fylgismenn biskups, alls um 240 vopnfærir manna. Biskup sjálfur hafði flúið og safnað liði. Það dró til bardaga við borgina. Lið biskups var skipað atvinnuhermönnum og gjörsigruðu þeir illa vopnaða bændur. Borgarstjórinn og myndhöggvarinn Tilman Riemenschneider hafði gengið í lið með bændur. Hann var nú handtekinn og settur í dýflissu virkisins, þar sem hann var pyntaður. Eftir stórbruna í virkinu 1572 var því talsvert breytt. Svíakonungur Gústaf II Adolf hertók Würzburg 1631 í 30 ára stríðinu. Hann tók virkið, en ekki eru til upplýsingar um það hversu mikið var barist um það. Gústaf sat í virkinu í hartnær 3 ár og lét gera ýmsar breytingar á því. Þegar Svíar voru hraktir frá Würzburg, settust biskuparnir aftur að í virkinu. Í þriðja sinn var barist um virkið er Prússar réðust á það 1866 í þeirri viðleitni að sameina þýsku ríkin. Prússar skutu á virkið, sem við það brann, en varnarliðið náði samt að verja það og halda því. Enn lenti virkið í hernaðarátök 1945, en að þessu sinni úr lofti. Í loftárásum Breta á Würzburg stórskemmdist virkið. Það var lagfært í einfaldri mynd og er safn í dag.

Heimildir 

 

Würzberg
Atli Heimir Sveinsson

Atli Heimir Sveinsson (21. september 1938 - 2019) var íslenskt tónskáld. Hann fékk Tónlistarverðlaun Norðurlandaráðs árið 1976 fyrir „Konsert fyrir flautu og hljómsveit" sem hann samdi fyrir kanadiska flautuleikarann Robert Aitken. Atli er í hópi kunnustu tónskálda Íslands, og er þekktastur fyrir tónlist sem hann hefur samið fyrir leikrit.

Atli Heimir Sveinsson fæddist í Reykjavík, sonur hjónanna Kristínar Guðmundsdóttur og Sveins Þórðarsonar sem var aðalgjaldkeri Búnaðarbankans. Hann fór snemma að fást við tónlist og stundaði tónlistarnám á Íslandi, ásamt námi i menntaskóla, og að afloknu stúdentsprófi hóf hann tónlistarnám erlendis. Atli var á sínum tíma eina íslenska tónskáldið sem numið hafði raftónlist við háskóla sérstaklega. Síðan hann lauk tónlistarnámi sinu hefur hann starfað sem tónskáld og tónlistarmaður í Reykjavik.

Atli var á sínum tíma tónlistarkennari Menntaskólans í Reykjavík og hafði fyrr á árum umsjón með tónlistarþáttum í Rikisútvarpinu.

Eitt og annað 
 Atli Heimir er af Bergsætt sem gædd er ríkulegri tónlistargáfu, en af þeirri ætt var líka dr. Páll Ísólfsson tónskáld.
 Teitur Atlason, bloggari á DV, er elsti sonur Atla Heimis.

Tengt efni 
Tónlistarverðlaun Norðurlandaráðs

Tenglar 
 Atli Heimir Sveinsson; grein í DV 2003
 Kæfir ræðuhöld með tónlist; grein í Fréttablaðinu 2004
 Vekur athygli; grein í Vísi 1962
Atli Heimir Sveinsson, heimasíða

Íslenskir tónlistarmenn
Íslensk tónskáld
Þorleifur Kortsson

Þorleifur Kortsson (d. í júlí 1698) var íslenskur lögmaður og sýslumaður  á 17. öld og hefur orðið þekktastur fyrir galdraofsóknir og galdrabrennur, einkum í Strandasýslu á meðan hann var þar sýslumaður.

Þorleifur var sonur Korts Þormóðssonar klausturhaldara í Kirkjubæjarklaustri og konu hans Þórunnar Hákonardóttur frá Nesi við Seltjörn. Hann var ekki skólamenntaður en hafði lært skraddaraiðn erlendis. Hann var „lítill vexti og einsýnn, aðsópslítill og orðfár á þingum, óáleitinn við menn en þó fégjarn og fésæll.“ Árið 1651 varð hann sýslumaður í Strandasýslu. Þar fékk hann fljótt á sig orð fyrir harða framgöngu gegn meintum galdramönum, mun harðari en aðrir ráðamenn höfðu áður sýnt. Árið 1654 lét hann til dæmis brenna þrjá menn á báli í Trékyllisvík fyrir galdur. Hann fékk síðar einnig Ísafjarðarsýslu og þar varð sama sagan. 

Þorleifur var kosinn lögmaður norðan og vestan 1662 eftir að Magnús Björnsson sagði af sér. Hann fluttist þá að Þingeyrum og bjó þar síðan lengi en var síðast í Bæ í Hrútafirði og dó þar. Hann sagði af sér embætti 1679.

Kona Þorleifs var Ingibjörg (1615-1703), dóttir Jóns eldri Magnússonar sýslumanns í Haga á Barðaströnd og sonardóttir Magnúsar prúða, og var hann þriðji maður hennar. Hún bjó ekkja í Bæ þegar manntalið 1703 var tekið og var þá tæplega níræð en dó sama ár. Börn þeirra voru Hannes Þorleifsson fornfræðingur, Jón klausturhaldari á Þingeyrum, Þórunn kona Lárusar Hanssonar Scheving sýslumanns og Guðmundur ríki í Brokey.

Heimildir 
 Safn til sögu Íslands. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.

Lögmenn á Íslandi
Sýslumenn
Galdrar