alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Helgi Ólafsson

Helgi Ólafsson (fæddur í Reykjavík 15. ágúst 1956) er íslenskur stórmeistari í skák.

Helgi er einn sigursælasti skákmaður Íslands og hefur orðið Íslandsmeistari sex sinnum í skák. Helgi varð alþjóðlegur meistari FIDE 1978 og alþjóðlegur stórmeistari 1985.

Helgi hefur hlotið eftirfarandi titla í skák:

 Íslandsmeistari, sex sinnum árin 1978, 1981, 1991, 1992, 1993 og 1996.
 Skákmeistari Vestmannaeyja, tvisvar árin 1972 og 1973.
 Atskákmeistari Íslands fjórum sinnum.
 Hraðskákmeistari Íslands fimm sinnum.
 Efstur á Skákþingi Norðurlanda 1985 og efstur í aukakeppni ásamt Simen Agdestein
 Norðurlandameistari unglinga 1975.
 Sigurvegari á alþjóðlega Reykjavíkurskákmótinu 1984 og 1990.
 Silfurverðlaun einstaklinga á Evrópumóti landsliða 2011.
 Skákmeistari Reykjavíkur 1976 og 1977.
 Skákmeistari Taflfélags Reykjavíkur 1975.

Sigurvegari á fjölmörgum alþjóðlegum mótum í Noregi, Frakklandi, Kanada og St. Martin í Karabíska hafinu. Helgi var útnefndur FIDE senior trainer 2009 sem er æðsti þjálfaratitill FIDE. Þá var Helgi kjörinn íþróttamaður ársins í Kópavogi 1980 og "Maður ársins" hjá DV ásamt íslenska ólympíuliðinu 1986.

Helgi hefur teflt á 15 Ólympíuskákmótum, oftar en nokkur annar íslendingur þar af langoftast á 1. borði. Hann komst hæst í kringum 30. sæti á heimslista FIDE og var reglulega á topp 50 í heiminum á níunda áratugnum. Hann tefldi á 3. borði eftir Ulf Anderson og Bent Larsen í úrvalsliði Norðurlanda gegn Bandaríkjunum árið 1986 og á 2. borði í úrvalsliði Norðurlanda árið 1990 á eftir Simen Agdestein í Stórveldaslag árið 1990.

Þá hefur Helgi látið sig ýmis réttlætismál varða og var í RJF–hópnum sem barðist fyrir frelsun Bobby Fischers úr japanskri dýflissu. Hópurinn hefur fengið sænsk verðlaun fyrir að standa upp í hárinu á bandarískum yfirvöldum. Er núverandi og fyrsti Íslandsmeistari skákmanna i golfi.
Ritstörf og fjölmiðlun:

 Skrifaði bókina Benóný ásamt Jóni Torfasyni og Braga Halldórssyni.
 Þýddi og staðfærði bókina Skák og mát eftir Anatolí Karpov, prentuð hér á landi í nálega 30 þús. eint. en Hrókurinn dreifði henni til skólabarna í 3. bekk fyrir nokkrum árum.
 Þýddi og staðfærði kennslubók FIDE: Skákkennsla.
 Skrifaði bókina Bobby Fischer comes home sem kom út í Hollandi á árinu 2012.
 Gerði 13 kennsluþætti í skák ásamt Jóni L. Árnasyni; sýndir hjá RÚV haustið 1991. Einnig unnu þeir Jón upp kennsluefni fyrir Stöð 2.
 Skákskýringar í sjónvarpi hjá RÚV frá 1991 og einnig á Stöð 2 í áraraðir.
 1992 kom Hermann Gunnarsson að þessum útsendingum sem stundum rötuðu á Stöð 2, Sýn (m.a. skákeinvígi barna) og á Skjá 1. Vann ásamt Hermanni að „þríleik“ hjá RÚV árin 1993 – 1995 og fengu Judit Polgar, Anatolí Karpov og Garrí Kasparov til að tefla hér á atskákmótum.
 Var framkvæmdastjóri Reykjavik rapid sem fram fór á NASA mars 2004. Fékk til keppni menn á borð við Kasparov, Karpov, Magnús Carlsen, Lev Aronjan og fleiri heimsþekkta skákmenn. Beinar útsendinga voru á RÚV alla dagana keppninnar.
 Höfundur bókarinnar Reykjavíkurskákmót í 50 ár sem gefin var út árið 2015.

Íslenskir skákmenn
Hákonar saga Hákonarsonar

Hákonar saga Hákonarsonar (eða Hákonar saga gamla) er ævisaga Hákonar gamla Noregskonungs, og jafnframt saga Noregs á þeim árum sem hann fór með völd. Hákonar saga er varðveitt í mörgum handritum, sem bendir til að hún hafi verið vinsælt rit. Hún er í raun og veru framhald af Böglunga sögum.

Höfundur Hákonar sögu var Sturla Þórðarson sagnaritari. Sturla var leiðtogi Sturlunga um það leyti sem Íslendingar gengu Noregskonungi á hönd, 1262, og hafði hann fallið í ónáð hjá Hákoni gamla. Sturla fór þá til Noregs til þess að freista þess að sættast við konung. Þegar þangað kom var Hákon í herför í Orkneyjum, og fór Sturla þá á fund sonar hans, Magnúsar lagabætis. Magnús konungur tók Sturlu kuldalega, en Sturlu tókst að vinna hylli hans, sjá Sturlu þátt í Sturlunga sögu. Þegar fregnir bárust til Noregs af fráfalli Hákonar, haustið 1263, fékk Magnús Sturlu til að setja saman sögu föður síns. Þetta var að mörgu leyti vandasamt verk, því að í sögunni er m.a. sagt frá valdabaráttu Hákonar og Skúla jarls, en ekkja Hákonar og móðir Magnúsar var dóttir Skúla; hún var þá enn á lífi.  

Sturla styðst bæði við frásögn greinargóðra manna, og einnig ýmis skjöl og bréf. Stundum verður sagan smásmugulega nákvæm, en oft tekst höfundinum nokkuð upp, svo sem þegar hann segir frá æskuárum konungs, krýningu hans o.fl. Sturla gerir sér títt um að lýsa ýmiss konar ytri viðhöfn, sem hefur greinilega verið í hávegum höfð við hirðina.  

Hákonar saga er mikilvægasta heimildin um sögu Noregs frá 1217, þegar Hákon gamli komst til valda, til 1263, þegar hann andaðist. Í sögunni er einnig nokkuð sagt frá atburðum á Íslandi og í öðrum löndum þar sem Hákon átti ítök. 

Sturla skreytir söguna með eigin kveðskap um Hákon, sem hann hefur líklega ætlað að flytja honum ef fundum þeirra hefði borið saman.

Íslenskar útgáfur 
Hákonar saga hefur komið í mörgum útgáfum erlendis, bæði íslenski frumtextinn og þýðingar á önnur mál. Íslenskar útgáfur bókarinnar eru þessar:
 Sigurður Nordal (útg.): Flateyjarbók 3, Rvík 1945: 333–597. Flateyjarútgáfan. 
 Guðni Jónsson (útg.): Konunga sögur 3, Rvík 1957: 1–463. Íslendingasagnaútgáfan. 
 Þorleifur Hauksson, Sverrir Jakobsson og Tor Ulset (útg.): Hákonar saga 1–2, Reykjavík 2013. Íslensk fornrit 31–32. — Fræðileg útgáfa fyrir almenning. Með fylgja nokkur bréf tengd sögunni.

Tenglar 
 Hákonar saga, texti úr Fríssbók – Codex Frisianus.

Heimildir 
 Enska Wikipedian, 9. mars 2008, og fleiri heimildir.

Konungasögur
Saga Noregs
Maríuvendlingur

Maríuvendlingur (fræðiheiti: Gentiana tenella) er einær jurt af maríuvandarætt.

Lýsing 
Stönglar maríuvendlings eru oftast greindir neðst, dökkir að lit. Krónublöð eru bláleit eða fjólublá og er krónan fjórdeild. Í hverju blómi eru 4 til 5 fræflar og ein fræva. Aldin maríuvendlings er sívalt með aflangt hýði sem klofnar að ofanverðu við þroska.

Blöðin eru gagnstæð, oddbaugótt og oft blámenguð. Jurtin nær 3 til 12 sentímetra hæð og vex gjarnan á grónum lækjar- og árfarvegum s.s. í innsveitum og á hálendum svæðum.

Maríuvandarætt
Rolls series

Rolls Series, opinber titill: The Chronicles and Memorials of Great Britain and Ireland during the Middle Ages, er mikið safn frumheimilda og fornra sagnfræðirita um sögu Bretlandseyja og Írlands. Þessi rit voru gefin út á seinni helmingi 19. aldar, nánar tiltekið 1858–1896. Alls eru í ritröðinni 99 verk, sem fylla 255 bindi.

Íslensk rit í Rolls Series  
Nokkur íslensk rit komu út í þessari ritröð. Öll snerta þau á einhvern hátt sögu Bretlandseyja.
 65. Thomas a Becket. Thomas Saga Erkibyskups. A life of Archbishop Thomas Becket, in Icelandic, with English translation, Notes and Glossary. — Útgefandi: Eiríkur Magnússon. 2 bindi. London 1875–1883. 
 88. Icelandic Sagas and other Historical Documents relating to the Settlements and Descents of the Northmen of the British Isles. — Útgefandi: Guðbrandur Vigfússon (1.– 2. bindi), með enskri þýðingu eftir George Webbe Dasent (3.– 4. bindi). Alls 4 bindi. London 1887–1894. Bækurnar voru ljósprentaðar 1964 (Kraus Reprint). 
 I.	Orkneyinga Saga and Magnus Saga, with Appendices (1887). — Í viðauka er Dunstanus saga og kaflar úr íslenskum annálum.
 II.	Hakonar Saga, with fragment of Magnus Saga, with Appendices (1887). — Í viðauka eru m.a. Hemings þáttur og Játvarðar saga helga. 
 III.	The Orkneyingers' Saga, with Appendices, etc. translations (1894). — Netútgáfa
 IV.	The Saga of Hacon and a Fragment of the Saga of Magnus, with Appendices, Translation (1894).

Heimildir 
 
 David Knowles: 'The Rolls Series', í Great Historical Enterprises, London 1963.

Tenglar 
Rolls Series, skrá um ritin.

Saga Englands
Víkurkirkja (Reykjavík)

Víkurkirkja var kirkja í Reykjavík, líklega frá upphafi kristni á Íslandi þar til Dómkirkjan í Reykjavík var vígð 1796. Elstu heimildir sem nefna kirkjuna eru kirknatal Páls Jónssonar frá um 1200 og elsti máldagi hennar er frá 1379. Kirkjan var torfkirkja sem stóð í Kvosinni á horni Aðalstrætis og Kirkjustrætis í miðjum kirkjugarðinum gegnt Víkurbænum. 

Víkurkirkja var öldum saman sóknarkirkja Reykvíkinga. Árið 1785 var ákveðið að reisa nýja dómkirkju í Reykjavík eftir að Suðurlandsskjálfti 1784 hafði valdið skemmdum á Skálholtskirkju. Upphaflega stóð til að byggja nýju kirkjuna utanum þá gömlu, en þegar farið var að grafa í garðinn komu í ljós grafir fólks sem hafði látist úr bólusótt. Jón Sveinsson landlæknir lagðist þá mjög gegn því að garðinum yrði frekar raskað og dómkirkjunni var fundinn staður austar og nær Tjörninni. Nýja kirkjan var vígð 1796 en gamli kirkjugarðurinn var notaður áfram þar til Suðurgötukirkjugarður var tekinn í notkun 1839.

Árið 1883 var fékk Schierbeck landlæknir kirkjugarðinum breytt í skrúðgarð og hóf þar trjárækt fyrstur manna í Reykjavík. Garðurinn hefur nokkrum sinnum verið endurskipulagður og hann er nú nær allur hellulagður. Þar stendur stytta af Skúla Magnússyni eftir Guðmund frá Miðdal sem Verslunarmannafélag Reykjavíkur gaf borginni 1954.

Tengt efni 
 Víkurgarður

Heimildir
 

Saga Reykjavíkur
Miðborg Reykjavíkur
Kirkjur í Reykjavík
Ruud van Nistelrooy

Ruud van Nistelrooy (fæddur 1. júlí 1976 í Oss) er hollenskur fyrrum knattspyrnumaður og spilaði sem sóknarmaður með félögum eins og Manchester United og Real Madrid. Nistelrooy lagði skóna á hilluna í maí 2012. Hann starfar nú sem knattspyrnuþjálfari hjá PSV.

Hollenskir knattspyrnumenn
Fólk fætt árið 1976
Hólmfríður Karlsdóttir

Hólmfríður „Hófí“ Karlsdóttir (fædd 3. júní 1963) er íslensk fegurðardrottning og leikskólakennari. Hún vann keppnina Ungfrú heimur í Lundúnum þann 14. nóvember 1985.

Íslendingar
Ungfrú heimur

Íslenskar konur
Íslenskar fegurðardrottningar
Hof í Svarfaðardal

Hof í Svarfaðardal hefur frá alda öðli verið eitt af höfuðbólum dalsins. Bærinn stendur austan Svarfaðardalsár um 6 km frá sjó. Þar er rekinn blandaður búskapur. Túnið er stórt og gott og beitiland mikið til fjalls. Sunnan við bæinn fellur Hofsá til Svarfaðardalsár en hún kemur úr Hofsdal, sem skerst inn á milli fjallanna ofan við Hof. Í ánni er hár foss, Goðafoss, sem sést vel frá vegi. Í hlíðinni ofan við Hof er Hofsskál en neðan við hana er falleg og regluleg berghlaupsurð, Hofshólar. Þar ofan við gnæfir Messuhnjúkur við himinn og inn af honum eru Rimar, hæsta fjall við utanverðan Svarfaðardal. 

Ljótólfur goði Alreksson var samkvæmt Landnámu og Svarfdæla sögu  fyrsti landnámsmaður í Svarfaðardal. Dalurinn er þó kenndur við annan landnámsmann, Þorstein svörfuð á Grund skv. Landnámu. Ljótólfur reisti bæ sinn að Hofi en landnám hans náði um austanverðan dalinn. Sonur hans var Valla-Ljótur sem sérstök saga er til af, Valla-Ljóts saga.

Gísli Jónsson íslenskufræðingur og kennari var fæddur og upp alinn á Hofi.

Heimildir 
 
 

Íslenskir bæir
Dalvíkurbyggð
Svarfaðardalur
Grund í Svarfaðardal

Grund í Svarfaðardal er ein af stærri bújörðunum í dalnum. Bærinn í miðri sveit, vestan Svarfaðardalsár, um 6 km frá strönd gegnt Hofi. Barnaskóli Svarfdælinga stóð lengi í túnfætinum á Grund innan og neðan við bæinn og þar var líka samkomuhús sveitarinnar. Utan við Grund er Grundarlækur. Hann kemur úr  miklu skriðugili í fjallinu, Grundargili. Úr þessu gili hafa oft komið miklar aurskriður sem hafa valdið tjóni á túnum á Grund og næsta bæ, Brekku, og tekið sundur þjóðveginn um dalinn. Skriðurnar eiga upptök sín í vatnshlaupum sem koma úr Nykurtjörn, litlu vatni í um 700 m hæð í fjallinu ofan við Grund. 
Grund er landnámsjörð, að því er sagt er í Svarfdæla sögu, þar bjó Þorsteinn svörfuður. Grundar er víða getið í fornum heimildum. Í Sturlungu segir frá því að Tumi hinn yngri, sonur Sighvats Sturlusonar, og Halldóra móðir hans hafi fengið jörðina til ábúðar fyrst eftir ósigur Sturlunga í Örlygsstaðabardaga árið 1238. Þorsteinn Eyjólfsson lögmaður á Urðum átti Grund á seinni hluta 14. aldar og kallaði hana sína bestu jörð Norðanlands.  Jón Arason biskup eignaðist jörðina og gaf Þórunni dóttur sinni hana 1541. Eftir aftöku biskups og sona hans í Skálholti 1550 kúguðu valdsmenn konungs jörðina af henni og eftir það taldist hún konungsjörð allt fram á 20. öld.

Heimildir 
 
 

Íslenskir bæir
Dalvíkurbyggð
Svarfaðardalur
Goethe-háskóli í Frankfurt

Goethe-háskóli (þýska: Goethe-Universität Frankfurt am Main; enska: Goethe University Frankfurt), eða Háskólinn í Frankfurt, er háskóli í Frankfurt am Main, stærstu borg Hessens. 

Frankfurt
Frankfurt
Heiðarvíga saga

Heiðarvíga saga er ein Íslendingasagnanna og er talin vera ein hin elsta þeirra. Þar segir frá afkomendum Egils Skallagrímssonar og langvarandi deilum og átökum Borgfirðinga og Húnvetninga, sem náðu hámarki í bardaga á heiðinni Tvídægru, en af honum dregur sagan nafn. Hún hefur stundum verið kölluð Víga-Styrs saga og Heiðarvíga.

Sagan er illa varðveitt. Á 17. öld virðist hún aðeins hafa verið til í einu skinnhandriti og barst það til Svíþjóðar 1683. Fyrri hluta sögunnar fékk Árni Magnússon prófessor svo lánaðan, en 12 blaðsíður urðu eftir í Svíþjóð. Fyrri hlutinn brann svo í brunanum í Kaupmannahöfn árið 1728. Jón Ólafsson úr Grunnavík, aðstoðarmaður Árna Magnússonar, hafði skrifað söguna upp á pappír nokkrum mánuðum fyrir brunann. Pappírshandritið brann einnig en Jón skrifaði svo fyrri hluta sögunnar upp eftir minni. Þess vegna hefst sagan nú á setningunni „Atli stóð í dyrum úti og var hann veginn af manni nokkrum“, en Jón mundi ekki hver Atli þessi var eða hvernig hann tengdist efni sögunnar að öðru leyti. Eitt blað hafði þó vantað í skinnhandritið þegar sagan var seld til Svíþjóðar, og var það talið að fullu glatað en kom í leitirnar í handritasafni Landsbókasafnsins um miðja 20. öld. Var það komið norðan úr Öxnadal.

Í sögunni kemur fyrir setningin „þar launaði ég þér lambið gráa“, sem unglingurinn Gestur Þórhallason sagði þegar hann drap Víga-Styr, sem hafði vegið Þórhalla föður Gests og boðið honum grátt hrútlamb í föðurbætur. Er þaðan komið orðtakið „að launa einhverjum lambið gráa“.

Sjá einnig 
 Listi yfir fleygar íslenskar setningar

Tenglar 
 Heiðarvíga saga; af Snerpu.is
 Heiðarvígasögubrot; af baekur.is
 Skóbótarblað úr Heiðarvígasögu; grein í Speglinum 1951

Íslendingasögur
Bruninn í Kaupmannahöfn árið 1728

Bruninn í Kaupmannahöfn árið 1728 eða Kaupmannahafnarbruninn er mesti eldsvoði í sögu Íslands og Kaupmannahafnar. Eldurinn braust út þann 20. október 1728, um kvöldið, og geisaði fram að morgni 23. október. Eldurinn lagði u.þ.b. 28% borgarinnar í rúst.

Fjöldi húsa brann til grunna eins og Þrenningarkirkjan við Sívalaturn. Mikill hluti bókasafns Árna Magnússonar, fornfræðings og bókasafnara, fórst í eldinum, en megninu af skinnhandritum tókst að bjarga.

Tenglar

 Bruninn mikli; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1928

Eldsvoðar í Danmörku
Saga Kaupmannahafnar
Miðmyndarsögn

Miðmyndarsögn  eru sagnir sem aðeins eru til í miðmynd.

Gerðir miðmyndarsagna
Til eru fjórar gerðir miðmyndarsagna;

Afturbeygðar sagnir
Afturvirkar sagnir eða afturbeygðar sagnir (reflexive) hafa þá merkingu að gerandinn og þolandinn eru sá og hinn sami. Hægt er að umskrifa sagnirnar með því að bæta við afturbeygða fornafninu sér, sig eða sín.

Dæmi um afturvirkar sagnir eru;
 að matast (umskrift: mata sig)
 að klæðast (umskrift: klæða sig)
 að baðast (umskrift: baða sig)
 að læðast (umskrift: læða sér)

Gagnvirkar sagnir
Gagnvirkar sagnir (reciprocal) innihalda sagnir sem hægt er að umskrifa með germynd saman við óákveðna fornafnið „hvor annan“.

Dæmi um gagnvirkar sagnir eru;
 að kyssast (umskrift: kyssa hvor annan)
 að heilsast (umskrift: heilsa hvor öðrum)
 að berjast
 að hittast (umskrift: hitta hver annan)

Þolmynd miðmyndar
Þolmynd miðmyndar (passive) er þriðji flokkurinn, og merkja orð í þessum flokki að verða fyrir barðinu á viðkomandi aðgerð; þ.e.a.s. að „vera“ + lýsingarháttur þátíðar (fermdur, eyddur). Setning þar sem umsögnin er í þolmynd kallast þolmyndarsetning. 

Dæmi um þolmyndir miðmyndar eru;
 að fermast (umskrift: að vera fermdur)
 að eyðast (umskrift: að vera eyddur)
 að veiðast (umskrift: að vera veiddur)

Inkóatívar sagnir
Framvindusagnir eða inkóatívar sagnir (inchoative) er síðasti flokkurinn. Þessar sagnir fela í sér ferli í átt að einhverju ástandi. Þetta er líkt þriðja flokki; en munurinn er samt mikilvægur. Ferlið í þessum flokki er miklu hægara og felur frekar í sér markvissa stefnu í átt að einhverju. Hægt er að umrita þetta með sagnorðinu að verða + lýsingarorði. 

Dæmi um inkóatívar sagnir eru;
 að hressast (umskrift: að verða hress)
 að grennast (umskrift: að verða grannur)
 að gleðjast (umskrift: að verða glaður)
 að reiðast (umskrift: að verða reiður)
 að mildast (umskrift: að verða mildur)
 að skemmast (umskrift: að verða skemmdur)
 að brjálast (umskrift: að verða brjálaður)

Stundum er viðskeytinu -na bætt við lýsingarorð til að mynda inkóatívar sagnir:
 að hvítna (umskrift: að verða hvítur)
 að grána (umskrift: að verða grár)
 að brotna (umskrift: að verða brotinn)
 að vakna (umskrift: að verða vakinn)

Dæmi 
Dæmi um miðmyndarsagnir eru:
 Ferðast
 Nálgast
 Annast
 Heppnast
 Óttast
 Skjátlast
 Vingast við
 Öðlast

Tengt efni 
 Aflagssögn

Heimildir

Íslensk málfræði
Sagnorð
Þátttökulýðræði

Þátttökulýðræði er tegund lýðræðis sem leggur talsverða áherslu á þátttöku almennings í ákvarðanatöku.

Þátttökukenningar komu fram á sjöunda áratug síðustu aldar sem gagnrýnin umræða í stjórnmálafræðinni. Skilningur þátttökusinna á lýðræði grundvallast að mörgu leyti á gömlu lýðræðishugmyndunum. Áhersla er lögð á að mikilvæg forsenda þess að hægt sé að tala um lýðræði sé sú, að þátttaka einstaklingsins sé fyrr hendi í þeim ákvörðunum sem snerta eigið líf hans.

Stjórnmálafræði
Flúrljós

Flúrljós er ljósgjafi sem myndar ljós með rafeindum sem dynja á gas-sameindum undir lágum þrýstingi inni í glerpípu. 

Flúrpípur, sem eru venjulega langar og grannar glerpípur (ljósaperur), innihalda kvikasilfurs-gufu og argon-gas. Þegar rafmagn fer gegnum pípurnar hefur það þau áhrif að kvikasilfurs-gufan gefur frá sér útfjólubláa geisla, sem við getum ekki greint með auganu. Þess vegna er pípan húðuð að innan með sérsökum efnum sem kallast Ljómefni. Ljómefnið örvast fyrir tilstilli útfjólubláa ljóssins og gefur þá frá sér sýnilegt ljós. Litur flúrperunnar ræðst af gerð þess ljómefnis sem hún er húðuð með.  
 
Flúrljós er "kalt" ljós sem krefst mikið minni orku en glóðarljós. Þess vegna er endingartími flúrperu um 10.000 klst en endingartími glóperu 1.000 klst

Tengt efni
 Litróf
 Ljósár
 Ljósbrot
 Skammtafræði

Heimildir: fengar ú "ORKU Almenn Náttúruvísindi" og "Lifandi Vísindi - Bók 2007
Airbus A380

Airbus A380 er tveggja hæða, fjögurra hreyfla breiðþota, sú stærsta í heiminum. Hún flaug í fyrsta sinn 27. apríl 2005.

Tenglar 

Farþegaflugvélar
Blóðregn (veðurfræði)

Blóðregn er rauðleit rigning. Sennilegasta skýringin á blóðregni er sú, að það séu rauðir þörungar sem valda rauða lit rigningarinnar. Miklar og þéttar torfur geta stundum verið í sjónum af slíkum örsmáum rauðum þörungum. Sennilega sogar skýstrokkur upp í sig þessum þörungum og svo fellur rautt regn, blóðregn. 

Minnst er á blóðregn í Eyrbyggja sögu, en þar segir: 
 En er mjög leið að nóni kom skýflóki svartur á himininn norður yfir Skor og dró skjótt yfir himin og þangað beint yfir bæinn. Þóttust menn sjá að regn mundi í skýinu. Þóroddur bað menn raka upp heyið en Þórgunna rifjaði þá sem óðast sitt hey. Tók hún eigi að raka upp þótt það væri mælt. Skýflókann dró skjótt yfir. Og er hann kom yfir bæinn að Fróðá fylgdi honum myrkur svo mikið að menn sáu eigi úr túninu á brott og varla handa sinna skil. Úr skýinu kom svo mikið regn að heyið varð allt vott það er flatt lá. Flókann dró og skjótt af og lýsti veðrið. Sáu menn að blóði hafði rignt í skúrinni. Um kveldið gerði þerri góðan og þornaði blóðið skjótt á heyinu öllu öðru en því er Þórgunna þurrkaði. Það þornaði eigi og aldrei þornaði hrífan er hún hafði haldið á. Þóroddur spurði hvað Þórgunna ætlar að undur þetta muni benda. Hún kvaðst eigi það vita "en það þykir mér líklegast," segir hún, "að þetta muni furða nokkurs þess manns er hér er."

Tenglar 
 Rignir blóði; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1961

Veðurfræði
Dægurflugur

Dægurflugur eða maíflugur (fræðiheiti: Ephemeroptera) er ættbálkur skordýra. Dægurflugur eru vatnaskordýr sem vaxa í eitt ár í gyðluformi í ferskvatni og lifa eftir það í mjög stuttann tíma sem fullvaxta skordýr eða allt frá hálftíma að nokkrum dögum.
Dægurflugur eru ásamt vogvængjum annar tveggja eftirlifandi ættbálka í Palaeoptera innflokknum.

 

hu:Tiszavirág
Kvenkyn

Sjá einnig málfræðihugtakið kvenkyn.

Kvenkyn er það kyn eða sá hluti lífveru sem framleiðir egg, sem við kynæxlun sameinast sáðfrumu úr karlkyns lífveru. Kvenkyns lífvera getur ekki fjölgað sér með kynæxlun án karlkyns lífveru, en sumar lífverur fjölga sér bæði með kynæxlun og kynlausri æxlun.

Tenglar 
 

Líffræði
Karlkyn

Sjá einnig málfræðihugtakið karlkyn.

Karlkyn er það kyn lífveru sem framleiðir sáðfrumur eða karlkyns kynfrumur. Við æxlun sameinast sáðfruman eggi úr kvenkyns lífveru. Karlkyns lífvera getur ekki fjölgað sér með kynæxlun án kvenkyns lífveru, en sumar lífverur fjölga sér bæði með kynæxlun og kynlausri æxlun.

Tenglar 
 

Líffræði
Hjálparsögn

Hjálparsögn eða hjálparsagnorð er hugtak í málfræði sem notar er til að lýsa sögnum. Ef tvær sagnir standa saman í setningu og mynda heild þá er önnur sögnin kölluð aðalsögn en hin hjálparsögn.

Hlutverk hjálparsagna 
Hjálparsagnir eins og nafnið gefur til kynna, hjálpa aðalsögninni að útskýra eitthvað; eins og til dæmis tíma. Hjálparsagnir geta aldrei staðið einar án aðalsagnar. Hjálparsagnir þurfa ekki alltaf að standa við hlið aðalsagna og oft er fleiri en ein hjálparsögn notuð.

Hjálparsagnir bera ekki sjálfstæða merkingu. Nokkrar algengar íslenskar hjálparsagnir eru; hafa, vera, verða og munu.

Dæmi 
Í eftirfarandi dæmum eru feitletruðu sagnirnar hjálparsagnir;
 Maðurinn er farinn.
 Hefur maðurinn farið?
 Ég vil verða kennari.
 Hann mun vera sætur.
 Hann er líklega farinn.

 Óeiginlegar hjálparsagnir 
Óeiginlegar hjálparsagnir eru lítið notaðar nútildags, en þær voru fyrrum notaðar til þess að mynda samsetta nútíð eða þátíð. Við það missa þær venjulega merkingu sína. Algengt var að hafa óeiginlegar hjálparsagnir í gömlum kveðskap, og eimdi lengi eftir af því. Taldist stundum tækilegur kostur að grípa til þeirra ef rím eða hrynjandi þótti krefjast þess. Vinna, ráða, nema og gera'' voru tíðar sem óeiginlegar hjálparsagnir. 

 Dæmi:
Ég veit
eina baugalínu
af henni tendrast vann... (Stefán Ólafsson)
Tendrast vann = tendraðist.

 Dæmi:
Efalaust sá öðlingsmann
árið það nam deyja.
Kunnu margir kenna þann
Kaupmann Vestmannaeyja. (Una Jónsdóttir)
Nam deyja = dó; kunnu kenna = kenndu (þekktu). 

 Dæmi:
Þetta, sem helst nú varast vann
varð þó að koma yfir hann. (Hallgrímur Pétursson)
Varast vann = varaðist.

Tengt efni 
 Aðalsögn

Sagnorð
Aðalsögn

Aðalsögn er hugtak í málfræði sem lýsir tegund af sagnorðum. Ef aðeins er ein sögn í setningu þá er sú sögn kölluð aðalsögn. Hinsvegar þegar tvær sagnir standa saman og mynda merkingarlega heild er ein sögnin kölluð aðalsögn en hin kölluð hjálparsögn.

Aðalsögn getur staðið ein án hjálparsagnar; ólíkt hjálparsögnum sem geta ekki staðið einar án aðalsagnar.
dæmi: Ég les.

Tengt efni
Hjálparsögn

Sagnorð
Palaeoptera

Palaeoptera er innflokkur skordýra sem teljast til vængbera. Dýr í honum einkennast af vængjum sem þau geta ekki lagt yfir afturbolinn ólíkt dýrum í systurinnflokknum Neoptera.  Palaeoptera hefur átt minni velgengni að fagna en Neoptera og inniheldur aðeins tvo eftirlifandi ættbálka, vogvængjur og dægurflugur. Vængirnir á vogvængjunum eru standa út frá hliðunum þegar þær eru ekki á flugi en dægurflugur leggja vængina saman yfir líkamanum í hvíld.

Neðanmálsgreinar