alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Ingibjörg Pálmadóttir

Ingibjörg Pálmadóttir (f. 18. febrúar 1949) er íslenskur hjúkrunarfræðingur, fyrrverandi alþingismaður og heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra.

Ingibjörg sat á Alþingi fyrir Framsóknarflokkinn í Vesturlandskjördæmi 1991–2001.

Ingibjörg er fædd og uppalin á Hvolsvelli. Foreldrar hennar eru Pálmi Eyjólfsson sýslufulltrúi og Margrét Ísleifsdóttir tryggingafulltrúi. Bróðir Ingibjargar er Ísólfur Gylfi Pálmason sveitarstjóri og fyrrverandi alþingismaður. Eiginmaður Ingibjargar er Haraldur Sturlaugsson fyrrverandi forstjóri útgerðarfyrirtækisins Haraldar Böðvarssonar á Akranesi og eiga þau fjóra syni.

Nám og störf 
Hjúkrunarfræðipróf frá Hjúkrunarskóla Íslands 1970.

Ingibjörg starfaði sem hjúkrunarfræðingur við Sjúkrahús Akraness 1970–1988, alþingismaður fyrir Framsóknarflokkinn í Vesturlandskjördæmi frá 1991–2001 og heilbrigðis- og tryggingaráðherra frá 1995–2001. Eftir að Ingibjörg lét af þingmennsku starfaði hún um tíma sem umboðsmaður sjúklinga á Landspítalanum, hjá Velferðarsjóði barna og sem stjórnarformaður Hjálparstarfs kirkjunnar.

Ingibjörg var bæjarfulltrúi Framsóknarflokksins á Akranesi 1982–1994 og aftur frá 2014–2018.

Annað 
Ingibjörg sat í embætti heilbrigðisráðherra um 6 ára skeið, lengur en nokkur annar á Íslandi.

Tilvísanir 

Fólk fætt árið 1949
Íslenskir stjórnmálamenn
Þingmenn Framsóknarflokksins
Heilbrigðisráðherrar Íslands
Alþingismenn
Íslenskar konur
Alþingiskonur
Íslenskir hjúkrunarfræðingar
Tatarabókhveiti

Tatarabókhveiti (fræðiheiti: Fagopyrum tataricum) er súrutegund sem er ræktuð vegna fræjanna ásamt bókhveiti. 
Tatarabókhveiti er rammara og inniheldur meira rutin en venjulegt bókhveiti. Það inniheldur einnig quercitrin.

Tilvísanir

Plöntur á Íslandi
Matjurtir
Súruætt
Vafsúra

Vafsúra (fræðiheiti: Fallopia convolvulus) er hraðvaxin einær jurt í súruætt, og vex hún um Evrasíu og norður Afríku. 
Fræin var nytjuð í fornöld, en eru of fá og smá (4mm.) fyrir nútíma ræktun, og telst hún yfirleitt illgresi nú.

Tilvísanir

Plöntur á Íslandi
Matjurtir
Súruætt
Risasúra

Risasúra (fræðiheiti: Fallopia sachalinensis) er súrutegund ættuð frá norðaustur Asíu, í Japan (Hokkaidō, Honshū) og austast í Rússlandi (Sakhalin og suður Kúrileyjum). Hún er fjölær og um 2 til 4 m há, með skriðulum rótarstönglum. Hún er mikið notuð í heimkynnum sínum til matar.

Tilvísanir

 Arne og Anna-Lena Anderberg: Den virtuella floran, Naturhistoriska riksmuseet

Plöntur á Íslandi
Matjurtir
Súruætt
Vatnsögn

Vatnsögn (fræðiheiti: Crassula aquatica) er einær jurt sem var fyrst lýst af Carl von Linné, og fékk sitt núverandi nafn af Schönl..

Tenglar 
 Artfaktablad för Crassula aquatica

Tilvísanir 	

Helluhnoðraætt
Plöntur á Íslandi
Álftalauksætt

Álftalauksætt (Isoetaceae) inniheldur eina núlifandi ættkvísl (Isoetes) og tvær útdauðar (Tomiostrobus og Lepacyclotes).

Tilvísanir

Mosajafnar
Mosajafnaætt

Selaginellaceae inniheldur aðeins eina ættkvísl, Selaginella, en hún er með yfir 600 tegundir. Rannsóknir  Korall & Kenrick benda til að það eigi eftir að skifta henni upp í tvær ættkvíslir, en það er enn ekki staðfest.

Tilvísun

Mosajafnaætt
Birkifrekna

Birkifrekna (fræðiheiti: Atopospora betulina) er tegund sjúkdómsvaldandi svepps. Hún vex á laufblöðum ýmissa birkitegunda. Hún er algeng á Íslandi á dauðum laufblöðum birkis og fjalldrapa þar sem hún myndar svarta bletti 0,5-1 mm að breidd.

Hýsiltegundir
Birkifrekna finnst á mörgum birkitegundum víðsvegar um Norður-Ameríku og Evrasíu. Þekktir hýslar utan fyrir birkifreknu utan Íslands eru Betula chinensis, Betula divaricata, kirtilbjörk (B. glandulosa), dvergbjörk (B. humilis), fjalldrapi (B. nana), lindabjörk (B. occidentalis), næfurbjörk (B. papyrifera), hengibjörk (B. pendula), ilmbjörk (B. pubescens) og mýrahrís (B. pumila).

Tilvísanir

Viðarkláðaætt
Sveppir á Íslandi
Selaginella

Mosajafni er eina tegund ættkvíslarinnar sem vex á Íslandi, og heitir hún eftir honum. Ættkvíslin inniheldur um 700 tegundir.

Tegundir (úrval) 
 Selaginella uncinata 
 Selaginella martensii 
 Selaginella selaginoides (Mosajafni)
 Selaginella lepidophylla 
 Selaginella kraussiana 
 Selaginella apoda 
 Selaginella denticulata 
 Selaginella helvetica 
 Selaginella pallescens 
 Selaginella azorica
 Selaginella caesia
 Selaginella cuspidata
 Selaginella doederleinii
 Selaginella emmeliana
 Selaginella underwoodii

Tenglar 
 Den virtuella floran - Mosslumrar
 Den virtuella floran - Mosslummerväxter
 ITIS

Tilvísun

 Den virtuella floran - Dvärglummer
 Selaginellaceae in Flora of North America
 Selaginellaceae in Flora Zambesiaca
 Botanischer Garten Berlin Dahlem
 Mitochondien-DNA

Mosajafnaætt
Jóhannes Páll 1.

Jóhannes Páll 1. (17. október 1912 – 28. september 1978), fæddur undir nafninu Albino Luciani, var páfi kaþólsku kirkjunnar í einn mánuð árið 1978. Jóhannes Páll 1. er síðasti páfinn fram á okkar daga sem fæddist á Ítalíu og páfatíð hans var ein sú stysta í sögu kaþólsku kirkjunnar. Hann er stundum kallaður „páfinn brosmildi“ (ítalska: Il Papa del Sorriso) eða „septemberpáfinn“.

Albino Luciani, sem þá hafði verið erkibiskup Feneyja frá árinu 1969, var kjörinn páfi eftir fjórar atkvæðagreiðslur þann 28. ágúst árið 1978. Luciani tók sér nafnið Jóhannes Páll í höfuðið á síðustu tveimur páfum á undan sér, Jóhannesi 23. og Páli sjötta. Á þeim stutta tíma sem Jóhannes Páll 1. sat á páfastól þótti hann hleypa ferskum andvara á embættið með hógværð sinni og alþýðleika. Hann lét t. d. ekki krýna sig samkvæmt hefð heldur lét hann halda sérstaka vígslumessu og í stað þess að láta bera sig þangað í hásæti kom hann gangandi.

Jóhannes Páll 1. lést aðeins 33 dögum eftir að hafa sest á páfastól. Skyndilegur dauði páfans leiddi fljótt til ýmissa samsæriskenninga um að hann hefði verið myrtur vegna viðleitni sinnar til að koma á umbótum í stjórnkerfi kaþólsku kirkjunnar.

Tilvísanir

Páfar
Törgur

Törgur (fræðiheiti: Lecanora) er ættkvísl fléttna af törguætt. Talið er að milli 50-60 tegundir targna lifa á Íslandi.

Tegundir á Íslandi
Listinn er byggður á skrá yfir fléttur á Íslandi frá árinu 2009 nema annað sé tekið fram. Íslensk heiti eru frá Herði Kristinssyni.

 Lecanora actophila - Strandtarga
 Lecanora anopta
 Lecanora argopholis - Lýsutarga
 Lecanora atromarginata
 Lecanora atrosulphurea
 Lecanora boligera - Kvistatarga
 Lecanora carpinea
 Lecanora cenisia
 Lecanora chlarotera
 Lecanora chloroleprosa
 Lecanora circumborealis - Birkitarga
 Lecanora conizaeoides
 Lecanora contractula - Herpitarga
 Lecanora dispersa - Strjáltarga
 Lecanora epibryon - Mosatarga
 Lecanora expallens
 Lecanora frustulosa - Vætutarga
 Lecanora fuscescens
 Lecanora gangaleoides
 Lecanora helicopis - Seltutarga
 Lecanora hypoptoides
 Lecanora intricata - Græntarga
 Lecanora latro
 Lecanora leptacina
 Lecanora leucococca
 Lecanora marginata - Kalktarga
 Lecanora orae-frigidae
 Lecanora poliophaea - Fjörutarga
 Lecanora polytropa - Vaxtarga
 Lecanora rupicola- Blýtarga
 Lecanora salina
 Lecanora straminea - Lundatarga
 Lecanora symmicta
 Lecanora umbrina
 Lecanora varia
 Lecanora zosterae - Stikiltarga

Tilvísanir

Törguætt
Flírur

Flírur (fræðiheiti: Lecidella) eru ættkvísl fléttna af törguætt. Talið er að milli 50-60 tegundir flíra lifa á Íslandi. Flírur hafa ekki disklaga askhirslur með greinilegri þalrönd eins og aðrar ættkvíslir törguættar.

Tegundir á Íslandi
Listinn er byggður á skrá yfir fléttur á Íslandi frá árinu 2009 nema annað sé tekið fram. Íslensk heiti eru frá Herði Kristinssyni. Nokkrar breytingar hafa verið á flokkun sumra tegunda og því er líklegt að listinn sé ekki tæmandi.

 Lecidella asema
 Lecidella carpathica - Karpataflíra
 Lecidella effugiens
 Lecidella elaeochroma - Viðarflíra
 Lecidella euphorea
 Lecidella meiococca - Grjótflíra
 Lecidella scabra
 Lecidella stigmatea
 Lecidella wulfenii - Svarðflíra

Tilvísanir

Törguætt
Geitskófir

Geitskófir (fræðiheiti: Umbilicaria) eða naflaskófir eru ættkvísl fléttna af geitskófarætt. 14 tegundir geitskófa finnast á Íslandi.

Tegundir á Íslandi
Listinn er byggður á skrá yfir fléttur á Íslandi frá árinu 2009 nema annað sé tekið fram. Íslensk heiti eru frá Herði Kristinssyni.

 Umbilicaria aprina - Tindanafli
 Umbilicaria arctica - Hrossanafli
 Umbilicaria cylindrica - Skeggnafli
 Umbilicaria decussata - Hrímnafli
 Umbilicaria havaasii
 Umbilicaria hirsuta - Músanafli
 Umbilicaria hyperborea - Fjallanafli
 Umbilicaria lyngei
 Umbilicaria nylanderiana
 Umbilicaria polyphylla - Bleðlanafli
 Umbilicaria proboscidea - Geitnafli
 Umbilicaria rigida
 Umbilicaria torrefacta - Sáldnafli
 Umbilicaria vellea - Hamranafli
 Umbilicaria virginis

Tilvísanir

Geitskófarætt
Ömbrur

Ömbrur (fræðiheiti: Protoparmelia) er ættkvísl fléttna af törguætt. Fjórar tegundir ambra lifa á Íslandi en aðeins tvær eru skráðar á fléttulista yfir Ísland árið 2009. Þær eru grjótambra (P. badia) og Protoparmelia altriseda.

Tilvísanir

Törguætt
Bikarfléttur

Bikarfléttur (fræðiheiti: Cladonia) er ættkvísl fléttna af bikarfléttuætt. Vitað er um 56 tegundir bikarfléttna sem lifa á Íslandi.

Íslensk heiti bikarfléttna
Íslenskt heiti tegunda mótast af vaxtarlagi þalsins og tegundir af bikarfléttuætt heita því gjarna nöfnum sem enda á -lauf, t.d. brekkulauf (C. dahliana) og skorulauf (C. subcervicornis), -bikar, t.d. netjubikar (C. cariosa) og álfabikar (C. cholophaea) , -broddar, t.d. hreisturbroddar (C. bellidiflora) og sprekbroddar (C. coniocraea), og -krókar, t.d. hreindýrakrókar (C. arbuscula) og grákrókar (C. rangiferina).

Tegundir á Íslandi
Listinn er byggður á skrá yfir fléttur á Íslandi frá árinu 2009 nema annað sé tekið fram. Íslensk heiti eru frá Herði Kristinssyni.

 Cladonia acuminata - Alkrókar
 Cladonia amaurocraea - Bikarkrókar
 Cladonia arbuscula - Hreindýrakrókar
 Cladonia asahinae
 Cladonia azorica
 Cladonia bellidiflora - Hreisturbroddar
 Cladonia borealis - Skarlatbikar
 Cladonia cariosa - Netjubikar
 Cladonia carneola - Tannbikar
 Cladonia cervicornis - Tildurbikar
 Cladonia chlorophaea - Álfabikar
 Cladonia ciliata
 Cladonia coccifera - Kokkabikar
 Cladonia coniocraea - Sprekbroddar
 Cladonia cornuta - Mjölbroddar
 Cladonia crispata var. cetrariiformis - Stríðbikar
 Cladonia crispata var. crispata
 Cladonia cryptochlorophaea
 Cladonia cyanipes
 Cladonia cyathomorpha
 Cladonia dahliana - Brekkulauf
 Cladonia diversa
 Cladonia ecmocyna - Lautabikar
 Cladonia fimbriata - Mélubikar
 Cladonia floerkeana - Skartbikar
 Cladonia furcata - Mókrókar
 Cladonia glacialis
 Cladonia gracilis subsp. elongata - Þúfubikar
 Cladonia homosekikaica
 Cladonia humilis
 Cladonia imbricarica - Flatbikar
 Cladonia islandica - Brekabroddar
 Cladonia luteoalba - Gullinlauf
 Cladonia macilenta - Rauðbroddar
 Cladonia macroceras - Kryppukrókar
 Cladonia macrophyllodes - Snæbikar
 Cladonia merochlorophaea
 Cladonia ochrochlora - Svarðbroddar
 Cladonia phyllophora - Huldubikar
 Cladonia pleurota - Mjölbikar
 Cladonia pocillum - Torfubikar
 Cladonia portentosa
 Cladonia pyxidata - Grjónabikar
 Cladonia rangiferina - Grákrókar
 Cladonia rangiformis - Strandkrókar
 Cladonia scabriuscula - Flösukrókar
 Cladonia squamosa - Hreisturbikar
 Cladonia stellaris - Eðalkrókar
 Cladonia strepsilis - Seltulauf
 Cladonia stricta - Fjallabikar
 Cladonia subcervicornis - Skorulauf
 Cladonia subulata - Stúfbikar
 Cladonia sulphurina - Raufarbikar
 Cladonia symphycarpa - Svarðlauf
 Cladonia trassii - Bleðlabikar
 Cladonia turgida - Digurkrókar
 Cladonia uncialis subsp. biuncialis - Gulkrókar
 Cladonia vulcani

Tilvísanir

Bikarfléttuætt
Jóhann af Lúxemborg

Jóhann (5. janúar 1921 – 23. apríl 2019) var stórhertogi Lúxemborgar frá 1964 þar til hann sagði af sér árið 2000.

Jóhann var elsti sonur stórhertogaynjunnar Karlottu og eiginmanns hennar, Felix prins. Á árum seinni heimsstyrjaldarinnar flúði hann land ásamt móður sinni og öðrum ættingjum undan innrás nasista. Hann gegndi herþjónustu í breska hernum í stríðinu ásamt föður sínum og tók þátt í innrásinni í Normandí og frelsun Lúxemborgar undan hernámi Þjóðverja árið 1944.

Í apríl árið 1953 kvæntist Jóhann Jósefínu Karlottu, dóttur Leópolds 3. Belgíukonungs. Jóhann tók við ríkinu af móður sinni þegar hún ákvað að segja af sér árið 1964. Gott orð fór af Jóhanni sem stórhertoga Lúxemborgar og á ríkisárum hans naut landið bæði efnahagslegrar farsældar og pólitísks stöðugleika. Georges Pompidou, forseti Frakklands, sagði í kímni um Jóhann: „Ef Evrópa ætti að kjósa sér arfgengan forseta yrði það vafalaust stórhertoginn af Lúxemborg.“

Jóhann ákvað að afsala sér völdum eftir 36 ára valdatíð árið 2000 til elsta sonar síns, Hinriks. Hann lést tæpum nítján árum síðar, þann 23. apríl 2019.

Tilvísanir

Stórhertogar Lúxemborgar
Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu
Litunarskófir

Litunarskófir (fræðiheiti: Parmelia) er ættkvísl fléttna af litskófarætt. Þrjár tegundir litunarskófa finnast á Íslandi, hraufuskóf, litunarskóf og snepaskóf. Íslensku litunarskófirnar eiga það allar sameiginlegt að innihalda efnin atranórin, salazinsýru og consalazinsýru.

Nytjar
Litunarskófir er hægt að nota til litunar. Þær gefa frá sér dökkbrúnan, rauðbrúnan eða gulbrúnan lit eftir því hvernig þær eru meðhöndlaðar við litunina.

Tilvísanir

Litskófarætt
Flikrur

Flikrur (fræðiheiti: Rhizocarpon) eru ættkvísl fléttna af flikruætt. 27 tegundir flikra voru skáðar á Íslandi árið 2009.

Tegundir á Íslandi
Listinn er byggður á skrá yfir fléttur á Íslandi frá árinu 2009 nema annað sé tekið fram. Íslensk heiti eru frá Herði Kristinssyni.

 Rhizocarpon atroflavescens
 Rhizocarpon badioatrum - Brúnflikra
 Rhizocarpon chioneum
 Rhizocarpon cinereovirens
 Rhizocarpon copelandii - Skuggaflikra
 Rhizocarpon disporum - Vætuflikra
 Rhizocarpon distinctum
 Rhizocarpon expallescens
 Rhizocarpon ferax - Mánaflikra
 Rhizocarpon frigidum
 Rhizocarpon geminatum - Völuflikra
 Rhizocarpon geographicum - Landfræðiflikra
 Rhizocarpon grande
 Rhizocarpon hochstetteri
 Rhizocarpon intermediellum
 Rhizocarpon lavatum
 Rhizocarpon lecanorinum
 Rhizocarpon norvegicum
 Rhizocarpon petraeum - Hringflikra
 Rhizocarpon polycarpum
 Rhizocarpon pusillum
 Rhizocarpon reductum
 Rhizocarpon richardii
 Rhizocarpon saanaënse
 Rhizocarpon subpostumum
 Rhizocarpon superficiale - Jötunflikra
 Rhizocarpon umbilicatum
 Rhizocarpon viridiatrum

Tilvísanir

Flikruætt
Dumbur

Dumbur (fræðiheiti: Melanelia) er ættkvísl fléttna af litskófarætt. Tíu tegundir dumbna voru skráðar á Íslandi árið 2009 en einhverjar þeirra verið færðar í nýjar ættkvíslir í ljósi nýrri rannsókna.

Tegundir á Íslandi
Listinn er byggður á skrá yfir fléttur á Íslandi frá árinu 2009 en þær fléttur sem ekki tilheyra ættkvíslinni lengur hafa verið fjarlægðar. Íslensk heiti eru frá Herði Kristinssyni.

 Melanelia agnata - Fjalladumba
 Melanelia disjuncta - Hnúðdumba
 Melanelia hepatizon - Klettadumba
 Melanelia stygia - Bikdumba

Tegundir sem áður tilheyrðu ættkvíslinni
Nokkrar tegundir fléttna á Íslandi tilheyrðu áður ættkvísl dumbna (Melanelia) en hafa verið færðar yfir í nýja ættkvísl. Þrátt fyrir að tilheyra nýri ættkvísl bera þær enn heiti dumbna. Þessar fléttur eru:

 Melanelixia fuliginosa - Totudumba
 Melanelixia subaurifera - Fleiðrudumba
 Melanohalea exasperata - Birkidumba
 Melanohalea infumata - Blikudumba
 Melanohalea olivacea - Snælínudumba
 Melanohalea septentrionalis - Gljádumba

Tilvísanir

Litskófarætt
Digurkrókar

Digurkrókar (fræðiheiti:Cladonia turgida) er flétta af bikarfléttuætt sem finnst meðal annars á Íslandi.

Útlit og búsvæði
Digurkrókar eru hreisturkennd flétta sem myndar stóra bleðla, allt að 1 x 2,5 cm að stærð. Grágrænar eða gulgreinar, stundum lítið eitt bleikar, lítt greindar þalgreinar vaxa upp af jarðhreistrinu. Yfirborð þeirra er vörtótt, ýmist slétt eða rifjótt. Askhirslur þekkjast ekki á digurkrókum á Íslandi en annars staðar eru þær dökkbrúnar eða svartleitar á endum þalgreinanna. Best er að þekkja digurkrókana frá öðrum bikarfléttum á stóru jarðhreistrinu og á því hver þalgreinarnar eru digrar, eða milli 2 og 5 mm breiðar.

Digurkróakar vaxa á grónum jarðvegi, oftast til fjalla eða á snjóþungum svæðum. Þeir eru sérlega algengir á norðanverðu landinu en finnast víða annars staðar. Digurkrókar finnast meðal annars í Þjórsárverum og á Arnarfelli hinu mikla.

Efnafræði
Digurkrókar innihalda atranórin og fúmarprótócetrarsýru þótt stundum sé lítið af henni til staðar.

Þalsvörun digurkróka er K+ gul, C-, KC- og P+ gulrauð.

Tilvísanir

Bikarfléttuætt
Rauðbroddar

Rauðbroddar (fræðiheiti: Cladonia macilenta) er tegund fléttna af bikarfléttuætt. Rauðbroddar finnast á Íslandi og eru á válista sem tegund í útrýmingarhættu (EN) hér á landi.

Útlit og búsvæði
Rauðbroddar mynda hreisturkennt grágrænt þal þar sem hreistrið er 1-3 mm að breidd með skertum jöðrum og hvítt á neðra borði. Upp af hreistrinu vaxa þalgreinar, 1-3,5 cm á hæð, 1-3 mm breiðar, ógreindar eða lítið greindar ofan til. Oddur þalgreinanna er sljór og ber oft rauðar askhirslur á endanum sem hafa kornkennt yfirborð ofan til eða duftkenndar hraufur. Rauðbroddar líkjast skartbikar en greinist frá honum á duftkenndum hraufum ofan til og á því að toppgreinar þalsins eru minna greindar en á skartbikar.

Rauðbroddar vaxa á þúfum í mýrlendi eða kjarrlendi en eru mjög sjaldséðir á Íslandi. Hér þekkjast þeir aðeins á tveimur stöðum, báðir á Vesturlandi.

Verndun
Stofnstaða rauðbrodda í heiminum hefur ekki verið metin af náttúruverndarsamtökunum IUCN en á Íslandi eru rauðbroddar á válista sem tegund í útrýmingarhættu (EN). Rauðbroddar eru mög sjaldgæfir á Íslandi og finnast aðeins á Vesturlandi. Í úttekt Náttúrufræðistofnunar Íslands árið 2002 voru rauðbroddar metnir mjög sjaldgæfir og fundnir á aðeins þremur vaxtarstöðum en í seinni úttekt árið 2008 fundust þeir á fjórum stöðum. Þrátt fyrir að vera mjög sjaldgæfir og á válista eru rauðbroddar ófriðaðir.

Efnafræði
Rauðbroddar innihalda fléttuefnin barbatinsýru, thamnolinsýru og rhódóphyscin. Þalsvörun rauðbrodda er K+ gul í barkarlagi og miðlagi en holrúm þalgreinanna getur verið K+ vínrautt, C-, KC-, P+ gul.

Tilvísanir

Bikarfléttuætt
Karlotta af Lúxemborg

Karlotta (23. janúar 1896 – 9. júlí 1985) var stórhertogaynja Lúxemborgar frá 1919 til 1964.

Karlotta var næstelsta dóttir Vilhjálms 4. stórhertoga Lúxemborgar. Hún komst til ríkis þann 14. janúar árið 1919 þegar eldri systir hennar, María Aðalheiður stórhertogaynja, sagði af sér. María Aðalheiður hafði orðið umdeild meðal Lúxemborgara eftir að Þjóðverjar hertóku landið í fyrri heimsstyrjöldinni þar sem margir landsmenn töldu hana hafa verið of vingjarnlega í garð hernámsliðsins. Í kjölfarið kusu Lúxemborgarar í þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort þeir vildu leyfa Karlottu að ríkja sem stórhertogaynju eða leggja niður einveldið og stofna lýðveldi í Lúxemborg. Niðurstaða atkvæðagreiðslunnar var sú að um 66 prósent landsmanna kusu að leyfa Karlottu að ríkja áfram. 

Sama ár og hún tók við völdum hafði Karlotta gifst Felix prinsi af Búrbon-Parma, afkomanda frönsku konungsættarinnar. Hjónin eignuðust sex börn saman og urðu mjög vinsæl meðal lúxemborgsku þjóðarinnar.

Þegar Þjóðverjar réðust á ný inn í Lúxemborg í seinni heimsstyrjöldinni þann 10. maí árið 1940 flúði Karlotta landið ásamt fjölskyldu sinni. Hún hlaut hæli hjá konungsfjölskyldunni í Bretlandi og stofnaði útlagastjórn á meðan Lúxemborg var hernumin. Á meðan hernámið varði ávarpaði hún oft þjóð sína í gegnum útvarpsþjónustu BBC og hvatti til andspyrnu gegn Þjóðverjum.

Karlotta sneri aftur til Lúxemborgar ásamt fjölskyldu sinni við mikinn fögnuð í apríl árið 1945, þegar herir bandamanna sóttu inn í Evrópu og frelsuðu ríkin sem Þjóðverjar höfðu hernumið. Á næstu árum tók hún virkari þátt í því að greiða veg Lúxemborgar á alþjóðasviðinu og fór í fjölda opinberra heimsókna til erlendra þjóðhöfðingja. 

Karlotta ákvað að segja af sér árið 1964 og leyfa syni sínum, Jóhanni, að taka við völdum sem nýr stórfursti Lúxemborgar. Hún var þá 68 ára og hugðist einbeita sér að einu helsta áhugamáli sínu, rósarækt.

Tilvísanir

Stjórnmálaleiðtogar í seinni heimsstyrjöldinni
Stórhertogar Lúxemborgar
Tom Lister, Jr.

Thomas Duane "Tom" Lister, Jr. (24. júní 1958 – 10. desember 2020) var bandarískur gamanleikari.

Tilvísanir

Tenglar
 

Lister, Jr., Tom
Kristín L. Sigurðardóttir

Kristín L. Sigurðardóttir fædd. 23. mars 1898, dáin 31. október 1971 var alþingismaður fyrir Sjálfstæðisflokkinn. Kristín varð landskjörin alþingismaður í alþingiskosningunum 1949 og varð þar með fimmta íslenska konan sem kjörin var til setu á Alþingi. Kosningarnar mörkuðu þau tímamót að þetta voru fyrstu alþingiskosningarnar hér á landi þar sem tvær konur voru kosnar á þing en ásamt Kristínu hlaut Rannveig Þorsteinsdóttir lögfræðingur sæti á Alþingi.

Foreldrar Kristínar voru Sigurður Þórólfsson skólastjóri á Hvítarbakka í Borgarfirði og fyrri kona hans Anna Guðmundsdóttir húsmóðir sem lést þegar Kristín var tveggja ára gömul. Á meðal hálfsystkina Kristínar samfeðra voru Þorgrímur Vídalín Sigurðsson prófastur á Grenjaðarstað í Aðaldal, Anna Sigurðardóttir stofnandi Kvennasögusafns Íslands, Ásberg Sigurðsson alþingismaður og borgarfógeti og Valborg Sigurðardóttir skólastjóri Fósturskóla Íslands.

Ævi 
Kristín stundaði nám í Lýðskólanum á Hvítárbakka árin 1913—1915 og stundaði verslunar- og skrifstofustörf í Reykjavík 1915—1918. Árið 1919 gekk hún í hjónaband með Karli Óskari Bjarnasyni varaslökkviliðsstjóra í Reykjavík og eignuðist þau þrjú börn. Kristín sinnti húsmóðurstörfum ásamt ýmsum félagsstörfum en var kosin á Alþingi í alþingiskosningunum 1949 og sat eitt kjörtímabil sem alþingismaður en í kosningunum árið 1953 varð hún varaþingmaður.

Kristín sat í stjórn Sjálfstæðiskvennafélagsins Hvatar frá stofnun 1937 og sem ritari fyrstu ellefu árin. Í áfengisvarnanefnd kvenna í Reykjavík og Hafnarfirði frá stofnun 1945 og formaður nefndarinnar fyrstu þrjú árin. Formaður framkvæmdanefndar Hallveigarstaða 1950—1966, sat í stjórn Kvenréttindafélags Íslands 1952—1968. Í miðstjórn og skipulagsnefnd Sjálfstæðisflokksins frá 1956. Formaður Landssambands sjálfstæðiskvenna 1956—1965. Í orlofsnefnd húsmæðra í Reykjavík 1961—1966 og í barnaverndarnefnd Reykjavíkur 1962—1966.

Ítarefni  
 „Tók að mér störfin ef enginn annar fékkst og hefi haft mikla ánægju af“. Samtal við Kristínu L. Sigurðardóttur sjötuga. Morgunblaðið, 23. mars 1968.

Tilvísanir 

Fólk fætt árið 1898
Fólk dáið árið 1971
Íslenskar konur
Alþingismenn
Kvenréttindi á Íslandi
Alþingiskonur
Þingmenn Sjálfstæðisflokksins
Nýtt kvennablað

Nýtt kvennablað var íslenskt tímarit sem gefið var út á árunum 1940-1967. Guðrún Stefánsdóttir frá Fagraskógi stofnaði tímaritið ásamt þeim Jóhönnu Þórðardóttur og Maríu Knudsen. Í upphafi voru þær þrjár í ritstjórn blaðsins en eftir að Jóhanna og María féllu frá stóð Guðrún ein að ritstjórn þess. Fyrsta tölublaðið kom út þann 19. júní árið 1940.

Í tímaritinu var fjallað um málefni og menningu kvenna frá ýmsum hliðum. Blaðið var einnig vettvangur fyrir ljóð og sögur kvenna.

Tilvísanir 

Íslensk tímarit
Stofnað 1940
Guðrún Stefánsdóttir

Guðrún Stefánsdóttir frá Fagraskógi (fædd 24. nóvember 1893, dáin 12. október 1980 var íslenskt ljóðskáld og ritstjóri.

Guðrún fæddist að Fagraskógi við Eyjafjörð árið 1893. Foreldrar hennar voru Ragnheiður Davíðsdóttir og Stefán Baldvin Stefánsson, alþingismaður og bóndi. Bróðir Guðrúnar var skáldið Davíð Stefánsson frá Fagraskógi. 

Guðrún lauk prófi frá Kvennaskólanum í Reykjavík árið 1913 en stundaði auk þess nám í Svíþjóð í eitt ár.

Árið 1940 stofnaði Guðrún tímaritið Nýtt kvennablað ásamt þeim Jóhönnu Þórðardóttur og Maríu Knudsen og kom það út til ársloka 1967. Jóhanna og María féllu báðar frá langt um aldur fram og eftir lát þeirra stóð Guðrún ein að ritstjórn blaðsins. Guðrún var afkastamikið ljóðskáld og birti kvæði sín í blöðum og tímaritum, einkum Nýju kvennablaði en sendi aldrei frá sér ljóðabók. Bók með úrvali kvæða hennar kom hins vegar út árið 2015 og hafði dótturdóttir hennar Ragnheiður Guðbjargar Hrafnkelsdóttir umsjón með útgáfunni og ritaði inngang.

Tilvísanir 

Fólk fætt árið 1893
Fólk dáið árið 1980
Íslensk ljóðskáld
Íslenskar konur