Tölva

Tölva er rafeindatæki sem notað er við hraðvirka úrvinnslu, geymslu og birtingu mikils magns gagna eftir nákvæmri forskrift forrits.  Gagnvart almennum notanda samanstendur tölva af skjá, lyklaborði, mús,  hátölurum og kassa sem inniheldur tölvuna sjálfa, ásamt diskadrifum og hugsanlegum fleiri inntaks- og úttaksmöguleikum.  

Tölvan er líklega ein áhrifamesta uppfinning 20. aldarinnar og tölvutækni hefur gjörbreytt aðstæðum fólks til vinnu og leiks um allan heim.

IBM tilkynnti árið 2018 að þeir hefðu búið til minnstu tölvu í heimi (1 millimeter á kant, og notar blockchain-tækni), en mánuðum síðar í júní 2018 tilkynnti Háskóli Michigan minnstu tölvu (0.3 millimetrar á kant; tölvan frá IBM 10 sinnum stærri), þar sem grjón er risastórt í samanburði. Sú tölva er með þráðlausu "neti", en þar sem hún er of lítil fyrir loftnet er ljós notað.

Orðsifjar og íslensk heiti 

Þegar fyrsta tölvan kom til landsins voru ýmis nöfn höfð um hana, eins og rafreiknir, rafheili, rafeindareiknir og einnig enska tökuorðið computer. Vilmundur Jónsson, landlæknir, hafði á sínum tíma stungið upp á orðinu hjarni (= heili). Það var hins vegar ekki fyrr en árið 1965 að Sigurður Nordal prófessor við HÍ stakk upp á nafninu tölva. Orðið er samrunaorð frá orðunum ‚tala‘ og ‚völva‘ og fallbeygist orðið eins og ‚völva‘, ‚slöngva‘ eða sérnafnið ‚Röskva‘:
 nefnifall: tölva
 þolfall: tölvu
 þágufall: tölvu
 eignarfall: tölvu
Fyrsta tölvan sem kom til íslands hafði verið kölluð Rafeindaheilinn meðal margra innan Háskóla Íslands. Þorsteinn Gylfason hefur sagt frá því að hann var viðstaddur þegar Sigurður fékk hugmyndina, og að orðið hafi verið orðið alkunnugt á nokkrum vikum og öll hin nýyrðin dáið drottni sínum. 

Rétt nefnifallsmynd er ‚tölva‘ en ekki ‚talva‘, þó notkun þeirrar nefnifallsmyndar sé byrjuð að heyrast í vaxandi mæli er enn mælt með notkun nefnifallsmyndarinnar ‚tölva‘.

Innri gerð tölva 
Tölva samanstendur af nokkrum einingum eða hlutum sem vinna saman. Venjan er að þeim sé raðað á móðurborð.

Minni 
Minni tölva er röð af númeruðum einingum sem hver inniheldur tölulegar upplýsingar.  Upplýsingarnar geta ýmist verið skipanir sem tölvan framkvæmir eða gögn sem tölvan les eða skrifar.

Stærð, fjöldi og gerð minniseininganna er mjög breytilegur milli tölva og flestar nútíma tölvur nota nokkrar mismunandi gerðir minnis (td. flýtiminni, vinnsluminni og harða diska).

Miðverk 
Miðverkið (e. Central processing unit) samanstendur af stýri-, reikni- og rökverki ásamt inniminni, staflageymslu, skipunarpípu o.fl..  Í dag er miðverkið venjulega haft á einni kísilflögu sem kallast (ör)gjörvi.

Örgjörvinn er kísilflaga samsett úr mörgum smárum og öðrum smáhlutum og sér um að túlka og vinna úr öllum aðgerðum forritanna á tölvunni og venjulega úr öllum ílags- og frálagsbúnaði.

Ílag og frálag (inntak og úttak) 
Ílags- og frálagsbúnaður (e. input- and outputdevices) er heiti sem er notað bæði þegar verið er að tala um forrit og búnað eins og lyklaborð, skjá, harðadiska og netkort.  Til er búnaður sem tekur annað hvort bara við upplýsingum eða sendir bara frá sér (e. input or output-only), en flest tæki gera hvort tveggja, jafnvel prentarar og skjáir.  Á öllum venjulegum heimilistölvum er grunnstýringarkerfi eða BIOS (e. Basic Input/Output System ) þetta kerfi er geymt á lítilli flögu sem er á móðurborðinu.  Örgjörvinn notar grunnstýringarkerfið þegar tölvan er ræst, það sér um að koma fyrir nauðsynlegum upplýsingum í vinnsluminni tölvunar svo stýrikerfið geti ræst sig.  Jafnframt stjórnar grunnstýringarkerfið upplýsingaflæði á milli ílags- og frálagsbúnaðar og kjarna stýrikerfisins.

Tegundir 

 Borðtölva – liggur á skrifborði í heimili eða á skrifstofu
 Einkatölva – ætluð einum notanda í einu
 Fartölva – ætluð að vera borin
 Ofurtölva – mjög stór og kraftmikil  
 Spjaldtölva – flytjanleg tölva með snertiskjá
 Vasatölva – smá tölva sem má setja í vasa
 Örtölva – með örgjörva sem miðverk

Tengt efni 
 Tölvumálvísindi/tölvufræðileg málvísindi
 Tölvunarfræði

Heimildir

Tenglar 
 Almenningstölvan; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1983
 Almenningstölvan; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1983

Tölvur
Verkfræði