alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Eldgamla Ísafold

Eldgamla Ísafold er íslenskt ljóð eftir Bjarna Thorarensen.

Texti 

Eldgamla ísafold,
ástkæra fósturmold,
fjallkonan fríð.
Mögum þín muntu kær,
meðan lönd girtir sær
og gumar girnast mær,
gljár sól á hlíð.

Eldgamla ísafold,
ástkæra fósturmold,
fjallkonan fríð.
Ágætust auðnan þér
upp lyfti biðjum vér,
meðan að uppi er
öll heimsins tíð.

Ljóð
Ljóð eftir Bjarna Thorarensen
Epic Records

Epic Records er bandarískt hljómplötufyrirtæki í eigu Sony Music Entertainment. Félagið var stofnað árið 1953 af Columbia Records fyrir djass og klassíska tónlist, en hefur síðan stækkað til að sjá um stefnur líkt og popp, R&B, rokk og hipphopp. Epic er eitt af aðal fjóru fyrirtækjunum undir Sony Music, ásamt Columbia Records, RCA Records og Arista Records.

Listamenn 
Eftirfarandi eru nokkrir listamenn og hljómsveitir sem hafa starfað hjá Epic Records.

 ABBA
 AC/DC
 Audioslave
 Korn
 Lamb of God
 Meat Loaf
 Michael Jackson
 Ozzy Osbourne
 Shakira
 Steve Vai

Tenglar 
 Vefsíða Epic Records

Tónlistarútgáfa
Arista Records

Arista Records er bandarískt hljómplötufyrirtæki í eigu Sony Music Entertainment. Félaginu var áður stjórnað af BMG Entertainment, deild undir Bertelsmann. Það var stofnað árið 1974 af Clive Davis og hefur verið í núverandi formi síðan 2018 þegar það var endurskipulagt. Arista er eitt af aðal fjóru fyrirtækjunum undir Sony Music, ásamt Columbia Records, RCA Records og Epic Records.

Tenglar 
 Vefsíða Arista Records

Tónlistarútgáfa
Sigurður Ingvarsson

Sigurður Ingvarsson (f. 15. apríl 1998) er íslenskur leikari sem hefur leikið í kvikmyndum og sjónvarpi. Hann er sonur Ingvars E. Sigurðssonar og  Eddu Arnjótsdóttur leikara.

Hlekkir
Sigurður Ingvarsson á IMDB

Íslenskir leikarar
Robert Solow

Robert Merton Solow (f. 24, ágúst 1924) er bandarískur hagfræðingur  í Brooklyn. Honum voru veitt Nóbelsverðlaunin í hagfræði fyrir kenningu um hagvöxt.

Ævi og störf 
Solow er með B.A, M.A og Ph.D gráðu frá Harvard, sem er einn virtasti skóli heims. Á meðan Solow kláraði meistaragráðu sína árið 1949 tók hann að sér að kenna hagfræði og tölfræði í MIT. Þegar hann svo lauk skólagöngu sinni varð hann prófessor og hélt áfram að kenna í MIT.

Solow er talinn vera afar fær kennari og hafa margir nemendur hans unnið til verðlauna slíkt og kennarinn sinn. Þar má nefna nóbelsverðlaunahafann Peter Diamond sem fékk verðlaunin árið 2010. Einnig kenndi hann Michael Rothschild, Halbert White, Charlie Bean, Michael Woodford og Harvey Wagner

Solow starfaði í þónokkur ár fyrir bandarísku ríkisstjórnina. Þar á meðal var hann titlaður sem aðalhagfræðingur hagfræðiráðs Bandaríkjanna. 

Árið 1961 vann Solow John Bates Clark-verðlaunin fyrir störf sín og framlag til hagfræðinnar. Þessi verðlaun eru veitt mest framúrskarandi hagfræðingi sem er yngri en 40 ára.

Solow-Swan-líkanið 
Um miðbik 20. aldar þróaði Solow stærðfræðilegt líkan sem sýndi hvernig margir mismunandi breytur stuðla að viðvarandi þjóðarhagvexti. Solow sýndi að hraðar tækniframfarir gera meira til að efla hagvöxt heldur en fjármagnsöflun og vinnuafl, eins og aðrir kenningasmiðir héldu fram.

Líkan hans ber nafnið Solow-Swan líkanið og er nefnt í höfuðið á honum og samstarfsmanni hans, Trevor Swan. Líkanið var ekki byggt frá grunni heldur tóku Solow og Swan innblástur frá eldra líkani sem kallast Harrod-Domar líkanið. Árið 1987 var Solow veitt nóbelsverðlaunin.

Tilvísanir 

Bandarískir hagfræðingar
Nóbelsverðlaunahafar í hagfræði
Interscope Records

Interscope Records er bandarískt hljómplötufyrirtæki í eigu Universal Music Group. Það var stofnað árið 1990 af Jimmy Iovine og Ted Field sem sameiginlegt fyrirtæki með Atlantic Records hjá Warner Music Group. Árið 1992 eignaðist Interscope eignarréttinn að dreifingu og umsjón hipphopp (e. hardcore hip hop) útgefandans Death Row Records sem sá um listamenn á borð við Dr. Dre og Snoop Dogg. Með því fylgdu ýmsar deilur um miðjan 10. áratuginn vegna grófleika laganna sem félagið var að gefa út. Þar af leiðandi sleit Time Warner, eigandi Atlantic, öll tengsl við Interscope með því að selja sinn 50% hlut í fyrirtækinu fyrir 115 milljón dollara árið 1995. Ári seinna var sá hlutur keyptur fyrir 200 milljón dollara af MCA Inc., sem er nú þekkt sem Universal Music Group.

Fyrirtækið á höfuðstöðvar í Santa Monica, Kaliforníu. Nokkrir listamenn og hljómsveitir sem hafa starfað hjá Interscope eru m.a. Lady Gaga, Eminem, OneRepublic, Blackpink, Dr. Dre, DaBaby, Billie Eilish, Imagine Dragons, Olivia Rodrigo, Selena Gomez, Playboi Carti, Kendrick Lamar, Lana Del Rey, Maroon 5, Gwen Stefani, Machine Gun Kelly, U2, ásamt öðrum.

Tilvísanir

Tenglar 
 Vefsíða Interscope Records

Tónlistarútgáfa
Aleksej Rykov

Aleksej Ívanovítsj Rykov (25. feb. 1881 - 14. mars 1938) var rússneskur bolsévískur byltingarmaður sem varð þýðingamikil fígúra í augum Sovétmanna og einn af megin keppinautum Jósef Stalíns.

Rykov var innanríkisráðherra í fyrstu stjórn bolsévika og síðan formaður þjóðfulltrúaráðsins, eða forsætisráðherra, frá dauða Vladímírs Lenín árið 1924 til ársins 1930. Hann féll í ónáð eftir að hann mótmælti fyrirætlunum Stalíns um að samyrkjuvæða landbúnað Sovétríkjanna með valdi og var síðan rekinn úr Kommúnistaflokknum árið 1937.

Rykov var meðal sakborninga í Moskvuréttarhöldunum árið 1938, þar sem pólitískir andstæðingar Stalíns voru sakaðir um ýmsa glæpi og dæmdir til dauða. Rykov var tekinn af lífi af skotsveit ásamt öðrum sakborningum. Árið 1988 viðurkenndu sovésk stjórnvöld opinberlega að Rykov og hinir sakborningarnir hefðu verið saklausir og veittu þeim uppreisn æru.

Tilvísanir

Forsætisráðherrar Sovétríkjanna
Rússneskir byltingarmenn
Þórshani

Þórshani (fræðiheiti: Phalaropus fulicarius) er lítill vaðfugl sem verpir á Norðurslóðum. Hann er farfugl sem heldur sig úti á sjó í hitabeltinu yfir vetrartímann. Kvenfuglinn á frumkvæði að mökun, velur varpstæði og maka og ver þau fyrir öðrum kvenfuglum. Um leið og hún er búin að verpa hverfur hún á braut en karlfuglinn ungar eggjunum út.

Tilvísanir 

Snípuætt
Vaðfuglar
Lúhanskfylki

Lúhanskfylki (úkraínska: Луга́нська о́бласть) er austasta hérað Úkraínu og hluti af Donbas-svæðinu. Stærð þess er 26.700 km2. Fljótið Donets rennur um héraðið. Íbúar voru um 2,1 milljón árið 2021. Megnið af 20. öld hét héraðið Voroshylovhradska Oblast þegar það var hluti af Sovétríkjunum.

Árið 2014 stofnuðu rússneskumælandi aðskilnaðarsinnar þar sjálfstætt lýðveldi með stuðningi Rússlands.
Frá því 3. júlí 2022 er héraðið undir stjórn Rússlands eftir innrás þeirra í Úkraínu 2022.

Helstu borgir
Lúhansk
Lysytsjansk
Sjevjerodonetsk

Tilvísanir

Fylki í Úkraínu
Jan Bouman

Jan Bouman (28. ágúst 1706, Amsterdam - 6. september 1776, Berlín) var hollenskur byggingarlistamaður. Hann var aðallega þekktur fyrir vinnu sína sem hönnuður og aðalverktaki hollenska hverfisins (Holländisches Viertel) í Potsdam.

Hollenskir arkitektar
Ezekiel Carl

Ezekiel O Karl Owolabi (f. 27. júlí 1999), betur þekktur sem Ezekiel Carl, er íslenskur tónlistarmaður og rappari úr Breiðholtinu í Reykjavík. Ezekiel er nígerískur í föðurætt.

Hljóðritaskrá

Breiðskífur
 Tímalínan (2021)

Smáskífur
 Ísbíllinn (2018)
 Ísbíllinn Vol 2 (2018)
 Næstur upp (2019)

Tilvísanir

Tenglar
 Ezekiel Carl á Instagram

Íslenskir rapparar
Fólk fætt árið 1999
Ulf Kristersson

Ulf Hjalmar Ed Kristersson (f. 29. desember 1963) er sænskur stjórnmálamaður, hagfræðingur og rithöfundur. Hann hefur verið forsætisráðherra Svíþjóðar frá árinu 2022 og leiðtogi Hægriflokksins frá árinu 2017. Hann var áður félagsmálaráðherra í ríkisstjórn Fredriks Reinfeldt frá 2010 til 2014.

Æviágrip
Ulf Kristersson er fæddur í Lundi og bjó þar til fimm ára aldurs. Eftir það ólst hann upp í Torshälla fyrir utan Eskilstuna. Foreldrar hans voru hagfræðingurinn Lars Kristersson (1938-2015) og aðjúnktinn Karin Kristersson (fædd Axelsson, 1938).

Kristersson gekk í gagnfræðaskóla í Eskilstuna og útskrifaðist þaðan árið 1983. Hann gegndi síðan herþjónustu í fyrstu merkjasveit Upplands í Enköping frá 1983 til 1984. Kristersson flutti síðar til Uppsala til að nema viðskiptahagfræði og félagshagfræði við Uppsalaháskóla. Hann útskrifaðist þaðan árið 1992. Á námsárunum var hann meðlimur í stúdentahreyfingunni Södermanlands-Nerikes Nation og var meðal annars fundarritari hennar. Árið 2013 varð hann heiðursmeðlimur samtakanna.

Kristersson býr í Strängnäs og hefur verið kvæntur Birgittu Ed frá árinu 1991. Hjónin eiga saman þrjár dætur sem þau ættleiddu frá Kína. Ed hefur unnið sem almannatengill en hóf nám til þess að gerast prestur árið 2018.

Kristersson var markaðsstjóri útgáfufélagsins Timbro Publisher frá 1995 til 1998, samhliða störfum sínum sem þingmaður á sænska ríkisþinginu. Árið 1994 gaf Kristersson út bókina Non-working Generation þar sem hann gagnrýndi norræna velferðarkerfið og sænska velferðarríkið, sem hann líkti við aðskilnaðarstefnuna. Kristersson sagði kerfið stuðla að framtaksleysi og aðgerðaleysi.

Á árunum 2000 til 2002 vann Kristersson sem samskiptastjóri hjá upplýsingatæknifyrirtækinu Connecta í Stokkhólmi.

Kristersson var framkvæmdastjóri sænsku Ættleiðingamiðstöðvarinnar frá 2003 til 2005.

Stjórnmálaferill 
Þann 1. september 2017 tilkynnti Kristersson að hann myndi bjóða sig fram til embættis leiðtoga Hægriflokksins eftir afsögn Önnu Kinberg Batra. Þann 21. september var hann tilnefndur af kjörstjórn flokksins sem nýr leiðtogi.

Kristersson var félagsmálaráðherra í ríkisstjórn Fredriks Reinfeldt frá 2010 til 2014.

Í þingkosningum Svíþjóðar þann 11. september 2022 hlaut bandalag Hægriflokksins, Svíþjóðardemókrata, Kristilegra demókrata og Frjálslynda flokksins samanlagðan 176 þingsæta meirihluta, þremur sætum meira en bandalag vinstriflokkanna. Kristersson hlaut stjórnarmyndunarumboð í kjölfar kosninganna og þann 14. október var tilkynnt að Kristersson myndi taka við sem forsætisráðherra Svíþjóðar í minnihlutastjórn Hægriflokksins, Kristilegra demókrata og Frjálslynda flokksins sem Svíþjóðardemókratar myndu verja vantrausti.

Tilvísanir

Forsætisráðherrar Svíþjóðar
Sænskir hagfræðingar
Geir G. Zoëga

Geir Zoëga Geirsson var þriðji landsverkfræðingur í embætti landsverkfræðings. Eftir að embætti landsverkfræðings var skipt í tvo hluta (1918) varð hann fyrsti vegamálastjóri í embætti vegamálastjóra og Vegagerð ríkisins sem seinna varð að Vegagerðinni. Hann starfaði sem vegamálastjóri frá 1918 til 1956.

Starfsferill

Aðstoðaverkfræðingur 

Árið 1911 varð Geir G. Zoëga aðstoðaverkfræðingur hjá landsverkfræðingi sem var Jón Þorláksson. Á þeim tíma voru aðeins 11 brýr og 300 km af akfærum vegum á öllu landinu. Geir sá um framkvæmdir á nýjum brúm og vegum en Jón sá um fjármál og bókhald. Á árunum 1911 til 1917 voru byggðar 33 brýr og lagðir tugir kílómetra af vegum.

Landsverkfræðingur og Vegamálastjóri 

Geir varð landsverkfræðingur þegar Jón Þorláksson sagði því lausu árið 1917. Hann gegndi því embætti þar til hann lét af störfum árið 1956. Þegar hann lét af störfum voru um 800 brýr og 9000 km af akfærum vegum.

Annað 

Hann var skipaður formaður skipulagsnefndar ríkisins árið 1921 og gegndi því starfi þar til 1956. Hann undirbjó lögin um skipulag kaupstaða og kauptúna (1948). Honum var falið yfireftirlit með brunavarnamálum utan Reykjavíkur og hann gegndi því starfi til dauðadags.

Heimildir 

Vegamálastjórar
Íslenskir verkfræðingar
Kiautschou

Kiautschou (kínverska 膠州, Hanyu Pinyin Jiāozhōu) var svæði á suðurhluta Shandong-skaga á austurströnd Kína, leigt árið 1898 frá Kínverska keisaradæminu til Þýska keisaraveldisins. Höfuðborgin var Tsingtau (í dag Qingdao). Bærinn Kiautschou var ekki hluti af nýlendunni en var innan hlutlauss svæðis í kringum nýlenduna undir stjórn Þjóðverja.

Þýskar nýlendur
829

829 (DCCCXXIX í rómverskum tölum) var 29. ár 9. aldar sem hófst á föstudegi, samkvæmt júlíska tímatalinu.

Atburðir 
 2. október - Teófílos keisari tók við völdum í Konstantínópel.
 Október - Nær allur floti keisaradæmisins fórst í orrustunni við Þasos móti Serkjum frá Krít.
 Ecgberht konungur Wessex réðist inn í Mersíu og hrakti Wiglaf frá völdum og var hylltur sem Bretavaldur (konungur Breta).
 Víkingaforinginn Hálfdán svarti tók við völdum í Ögðum og skipti ríkjum í Vestfold með Ólafi Geirstaðaálfi, hálfbróður sínum.
 Áin Níl fraus.
 Konungur Nanzhao í Kína réðist á borgina Chengdu í Sesúan.
 Loðvík guðhræddi sendi frankverska ábótann Ansgar sem trúboða til Svíþjóðar.

Fædd 
 8. september - Ali al-Hadi, sjía ímam.
 Al-Nasa'i, hadíðufræðimaður.
 Lu Yan, kanslari Tangveldisins.
 Yahya ibn Muhammad, soldán í Marokkó (d. 864).

Dáin 
 1. júní - Li Tongjie, herforingi Tangveldisins.
 30. júní - Shi Xiancheng, herforingi Tangveldisins.
 2. október - Mikael 2. keisari Austrómverska ríkisins (f. 770).
 Abu al-Razi Muhammad ibn Abd al-Hamid, landstjóri í Jemen.
 Giustiniano Participazio, hertogi í Feneyjum.
 Li Yi, kínverskt skáld.
 Muiredach mac Ruadrach, konungur Leinster.

829
821-830
Íslenskar barnabækur

Barnabækur á íslensku þjóna margs konar hlutverki. Hér má nefna skemmtigildi, uppeldislegt gildi, menningarlegt gildi,  menntunargildi og upplýsingagildi svo eitthvað sé nefnt. Það er langur vegur frá fyrstu íslensku barnabókinni sem gefin var út árið 1780 þ.e. bók Vigfúsar Jónssonar: Barnaljóð sem hann orti handa dóttur sinni, til dagsins í dag.  Í bókinni leggur hann dóttur sinni lífsreglurnar. Fyrsta skáldsagan fyrir börn kemur svo út 1795 og ber heitið Sumargjöf. Í þeirri bók eru stuttar sögur sem fjalla um það hvað börn megi ekki gera og örlög þeirra ef þau fara ekki eftir þeim ráðleggingum. Þar er t.d. stúlkum hótað hræðilegum örlögum ef þær vilja lesa, skrifa og reikna í stað þess að sauma, prjóna og sinna bústörfum. Þegar leið fram á 19. öldina þá varð vaxandi þjóðernisvitun til þess að skrá þjóðsögur og ævintýri sem lifað höfðu með þjóðinni og gefa út. Á tuttugustu öldinni var algengt að skrifa bernskuminningar eða bækur sem gerðust í sveit eða borg og oft var sveitalífið svo gott og fagurt í mótsögn við lífið í borginni. Á þeim tíma voru líka bækur skrifaðr til að uppfræða börnin t.d. um dýr, náttúru landsins, og mannlíf á fjarlægum slóðum. Raunsæisstefnan í bókmenntum hafði líka áhrif á barnabækur þegar leið á tuttugustu öldina. Skrifaðar voru bækur um börn sem tókust á við erfiðleika og elfdust við það og fengu trú á sjálfum sér. Fræðibækur fyrir börn komu fram á sjónarsviðið og eins sérstök barnaljóð og barnaleikrit. Þekktasta ljóðabókin fyrir börn er Vísnabókin sem Símon Jóh. Ágústsson safnaði efni í. Fyrsta barnaleikritið sem fór á fjalirnar er líklega Litli-Kláus og Stóri-Kláus sem sýnt var um jólin 1931-2  í Iðnó. Fyrsti íslenski listamaðurinn sem bjó til myndabók handa börnum var Muggur (Guðmundur Thorsteinsson) en þekktasta bók hans er Sagan af Dimmalimm sem kom út 1942. Bækur hugsaðar sem afþreying fóru svo að koma út í kjölfar stríðsins. Þá var mikið þýtt af þannig efni og eru bækur Enid Blyton þær þekktustu.

Tilvísanir

Barnabækur
Island Records

Island Records er fjölþjóðlegt hljómplötufyrirtæki í eigu Universal Music Group. Það var stofnað árið 1959 af Chris Blackwell, Graeme Goodall, og Leslie Kong í Jamaíku, sem síðar var selt til PolyGram árið 1989. Island og A&M Records, annað félag í eigu PolyGram, voru þáverandi stærstu sjálfstæðu hljómplötufélögin í heimi, og hafði Island mikil áhrif á bresku tónlistarsenuna í upphafi 8. áratugsins. Island Records rekur fjórar alþjóðlegar deildir: Island US, Island UK, Island Australia og Island France.

Meðal þeirra sem hafa starfað hjá Island má nefna Bob Marley, Nick Drake, Queen, Jethro Tull, Grace Jones, King Crimson, Emerson, Lake & Palmer, Brian Eno, Demi Lovato, Ariana Grande, Sabrina Carpenter, Avicii, Cat Stevens, Tove Lo, The Cranberries, Roxy Music, Hozier, Pulp, Fall Out Boy, The Killers, Leona Lewis, U2, Mumford & Sons, Iggy Azalea, Amy Winehouse, Tom Waits, Florence and the Machine, Sigrid, John Newman, The Weeknd, Keane, Annie Lennox, PJ Harvey, Janet Jackson, Nick Jonas, Robyn, Shawn Mendes, Jessie J, Laleh og Insane Clown Posse.

Tenglar 
 Vefsíða Island Records

Tónlistarútgáfa
202 f.Kr.

202 f.Kr. var 98. ár 3. aldar f.Kr. Á þeim tíma var það þekkt í Rómaveldi sem ræðismannsár Geminusar og Neros eða sem árið 552 ab urbe condita. Það hefur verið þekkt sem árið 202 f.Kr. frá því á miðöldum þegar Anno Domini-tímatalið var tekið upp.

Atburðir 
 28. febrúar - Liu Bang lýsti yfir stofnun Hanveldisins í Kína.
 Bygging nýrrar höfuðborgar Hanveldisins, Chang'an, hófst.
 Bygging borgarinnar Changsha hófst í Kína.
 Hasdrubal Gisco var sakaður um landráð og framdi sjálfsmorð fremur en eiga á hættu að vera drepinn af múg í Karþagó.
 19. október - Orrustan við Zama: Rómverskur og númidískur her undir stjórn Publiusar Corneliusar Scipios og Masinissa unnu sigur á her Karþagó undir stjórn Hannibals.
 Eftir sigur í orrustunni fékk Scipio viðurnefnið „Africanus“.
 Egypski ráðsmaðurinn Sósibíos sagði af sér völdum og Agaþókles tók við stjórn fyrir hönd Ptólemajosar 5.
 Tlepolemos landstjóri í Pelúsíon hélt til Alexandríu þar sem hann æsti múginn upp gegn Agaþóklesi.
 Múgurinn í Alexandríu fékk Ptólemajos 5. til að samþykkja líflát Agaþóklesar og fjölskyldu hans í hefndarskyni fyrir morðið á móður hans, Arsinóe 3.
 Antíokkos 3. konungur í Selevkíu lagði undir sig egypsk landsvæði í Koile-Sýrlandi.

Andlát 
 Xiang Yu uppreisnarmaður gegn Tsjinveldinu og höfuðóvinur Liu Bang (f. 232 f.Kr..
 Hasdrubal Gisco, púnverskur hershöfðingi.

202 f.Kr.
210-201 f.Kr.
NCT

NCT (kóreska: 엔시티) er suður-kóresk 23 meðlima strákahljómsveit sem stofnuð var árið 2016 af SM Entertainment. Hljómsveitinni er skipt í undirgrúppurnar NCT U, NCT 127, NCT DREAM og WayV. 

Suður-kóreskar hljómsveitir
Sameinuð malón- og metýlmalónþvagsýring

Sameinuð malón- og metýlmalónþvagsýring (e. „Combined malonic and methylmalonic aciduria, CMAMMA“), einnig kölluð sameinaður malón- og metýlmalónblóðsúr er arfgengur efnaskiptasjúkdómur (e. „metabolic disease“) sem einkennist af auknu magni malónsýru og metýlmalónsýru. Sumir vísindamenn hafa lagt fram þá tilgátu að CMAMMA gæti verið ein algengasta tegund metýlmalónískra blóðsúra og hugsanlega einn algengasti meðfæddi misbrestur efnaskipta. Sökum ótíðra greininga er sjúkdómurinn oft ekki uppgötvaður.

Einkenni og ummerki 
Klínískar svipgerðir CMAMMA eru afar misleitar og eru allt frá einkennalausum, vægum til alvarlegra einkenna. Undirliggjandi lífeðlismeinafræði þess er ekki þekkt. Greint hefur verið frá eftirfarandi einkennum:

 efnaskiptablóðsýring
 dá
 blóðsykursfall
 flog
 meltingarfærasjúkdómar
 seinkun á þroska
 taltöf
 misbrestur á að dafna
 geðsjúkdómar
 minnisvandamál
 vitræn hnignun
 heilakvilli
 hjartavöðvakvilli
 útlitsfælniseinkenni

Þegar fyrstu einkennin koma fram í æsku eru þau líklegri til að vera millistig efnaskiptasjúkdóma, en hjá fullorðnum eru þau venjulega taugafræðileg einkenni.

Orsök 
Hægt er að skipta CMAMMA eftir orsökum í tvo aðskilda arfgenga kvilla: annar er skortur á hvatberaensíminu acyl-CoA í tengiensímaætt 3, kóðað af ACSF3 geninu (OMIM#614265); hinn kvillinn er skortur á malónýl-CoA dekarboxýlasa sem er kóðað af MLYCD geninu (OMIM#248360).

Greining 
Sökum fjölbreyttra klínískra einkenna og þeirri staðreynd að sjúkdómurinn kemst oft í gegnum nýburaskimanir ógreindur er talið að CMAMMA sé vanviðurkennt einkenni.

Nýburaskimanir 
Þar sem CMAMMA af völdum ACSF3 leiðir ekki til uppsöfnunar metýlmalónýl-CoA, malónýl-CoA eða própíónýl-CoA, né heldur sjást frávik í acýlkarnitínsniði, er CMAMMA ekki greint með hefðbundnum blóðskimunum nýbura. 

Sérstakt tilfelli er Quebec-hérað sem, auk blóðprufunnar, skimar einnig þvag á 21. degi eftir fæðingu með Nýburablóð- og þvagskimunaráætlun Quebec. Þetta gerir Quebec hérað áhugavert til CMAMMA rannsókna, þar sem þar er eini sjúklingahópurinn í heiminum án valbjögunar (e. „selection bias“).

Hlutfall malónsýru og metýlmalónsýru 
Með því að reikna út hlutfall malónsýru/metýlmalónsýru í blóðvökva er hægt að greina CMAMMA með skýrum hætti frá hefðbundnum metýlmalónískum blóðsúr. Þetta á bæði við um þá sem sýna svörun við B12 vítamíni og þá sem ekki svara meðferð með metýlmalóníska blóðsúra. Ekki hentar að nota malónsýrugildi og metýlmalónsýrugildi úr þvagi til að reikna út þetta hlutfall. 

Í tilfellum CMAMMA vegna ACSF3 er stig metýlmalónsýru hærra en stig malónsýru. Aftur á móti á hið gagnstæða við um CMAMMA vegna skorts á malónýl-CoA dekarboxýlasa.

Erfðafræðileg próf 
Hægt er að greina CMAMMA með greiningu á ACSF3 og MLYCD genunum. Framlengd skimun á smitberum meðan á frjósemismeðferð stendur getur einnig borið kennsl á stökkbreytingar í ACSF3 geninu.

Tilvísanir 

Efnaskiptasjúkdómar
Filippus 1. af Kastilíu

Filippus fagri (22. júlí 1478 – 25. september 1506) ríkti yfir Niðurlöndum Búrgunda og var hertogi af Búrgund frá 1482 til 1506. Hann var auk þess fyrsti Spánarkonungur af ætt Habsborgara um stutt skeið árið 1506.

Hann var sonur Maximilíans 1. keisara og Maríu af Búrgund. Hann var ekki fjögurra ára gamall þegar móðir hans lést og hann erfði landareignir Búrgunda í Niðurlöndum. Þrátt fyrir ungan aldur var hann dáður lénsherra sem kom á efnahagslegum umbótum og friði.

Árið 1496 gerði faðir Filippusar samning um hjónaband hans og Jóhönnu sem var önnur dóttir Ísabellu og Ferdinands. Á sama tíma var systir Filippusar, Margrét, trúlofuð bróður Jóhönnu, Jóhanni af Astúrías. Þegar eldri systkini hennar, Jóhann og Ísabella, létust, ásamt barnungum frænda hennar, Miguel de Paz, varð Jóhanna krónprinsessa í Kastilíu og Aragóníu. Filippus reyndi að styrkja vald sitt á Spáni sem leiddi til átaka við eiginkonu hans og föður hennar. Jóhanna varð drottning Kastilíu þegar móðir hennar lést árið 1504. Filippus var hylltur sem konungur árið 1506, en hann lést nokkrum mánuðum síðar. Faðir og sonur Jóhönnu tóku þá völdin og lokuðu hana inni vegna meintrar geðveiki.

Filippus var fyrsti Spánarkonungurinn af ætt Habsborgara og allir spænskir konungar eftir Karl 5. hafa verið afkomendur hans. Filippus dó á undan föður sínum og erfði hann því aldrei. Hann varð því aldrei keisari hins Heilaga rómverska ríkis. Sonur hans, Karl, átti eftir að sameina ríki Habsborgara, Búrgunda, Kastilíu og Aragóníu. Með því að erfa Niðurlönd Búrgunda og fá Spán og lönd spænska heimsveldisins í Nýja heiminum með hjónabandi sínu og Jóhönnu átti Filippus mikinn þátt í að efla völd Habsborgara. Afkomendur hans ríktu yfir evrópskum löndum næstu fimm aldirnar.

Einvaldar Kastilíu
Habsborgarar
Hertogar af Búrgund
Spánarkonungar
Handknattleiksárið 2022-23

Handknattleiksárið 2022-23 er keppnistímabilið í íslenskum handknattleik sem hófst haustið 2022 og lýkur vorið 2023.

Karlaflokkur

Bikarkeppni HSÍ 
Nítján lið skráðu sig til leiks. Þrettán þeirra sátu hjá í fyrstu umferð.

1.umferð
 Þór Ak. – Afturelding 21:31
 Fjölnir – Fram 29:33
 FH – Grótta 25:22

16-liða úrslit
 ÍBV 2 - Fram 29:48
 ÍBV - Valur 30:31
 Kórdrengir - Hörður 25:38
 Víkingur - Haukar 27:32
 HK - Afturelding 39:39 (4:5 e. vítake.)
 FH - Stjarnan 23:24
 ÍR - Selfoss 34:28
 Víðir - KA (Víðir gaf)

Handknattleikur á Íslandi
Handknattleiksárið 2018-19

Handknattleiksárið 2018-19 var keppnistímabilið í íslenskum handknattleik sem hófst haustið 2018 og lauk vorið 2019. Selfyssingar urðu Íslandsmeistarar í karlaflokki en Valsstúlkur í kvennaflokki.

Karlaflokkur

Bikarkeppni HSÍ 
FH-ingar urðu bikarmeistarar í handbolta.

16-liða úrslit
 Víkingur – FH
 HK – Valur
 Valur 2 – Fjölnir
 ÍBV – Grótta
 ÍBV 2 – ÍR
 Mílan – Þróttur
 Haukar – Afturelding
 Fram – Selfoss
Fjórðungsúrslit

Undanúrslit
 Fjölnir - Valur
 FH - ÍR
Úrslit
 FH - Valur  27:24
Handknattleikur á Íslandi
Handknattleiksárið 2019-20

Handknattleiksárið 2019-20 var keppnistímabilið í íslenskum handknattleik sem hófst haustið 2019 og lauk vorið 2020. Engir Íslandsmeistarar voru krýndir í karla- og kvennaflokki vegna Covid-faraldursins.

Handknattleikur á Íslandi
Handknattleiksárið 2020-21

Handknattleiksárið 2020-21 var keppnistímabilið í íslenskum handknattleik sem hófst haustið 2020 og lauk vorið 2021. Valsmenn urðu Íslandsmeistarar í karlaflokki en KA/Þór í kvennaflokki.

Handknattleikur á Íslandi
Handknattleiksárið 2021-22

Handknattleiksárið 2021-22 var keppnistímabilið í íslenskum handknattleik sem hófst haustið 2021 og lauk vorið 2022. Valsmenn urðu Íslandsmeistarar í karlaflokki en Framstúlkur í kvennaflokki.

Handknattleikur á Íslandi