alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Mófugl

Mófugl (eða móafugl) er safnheiti yfir fugla sem velja sér opið mólendi og mýrlendi til varps. Flestir mófuglar eru vaðfuglar og algengastir þeirra eru tjaldur, heiðlóa, sandlóa, spói, jaðrakan, stelkur, hrossagaukur, lóuþræll, sendlingur og óðinshani. Kjói, rjúpa og þúfutittlingur eru einnig algengir mófuglar.

Á Íslandi er óvenjuhár þéttleiki vaðfugla á grónu landi. Það stafar af hentugum búsvæðum, hæfilegri beit og frjósömum eldfjallajarðvegi.  Stór hluti af heimsstofni sumra mófugla verpir á Íslandi, hér er um 40% af heimsstofni spóa, um helmingur af heimsstofni sandlóu og stelks.

Heimildir 
 Íslenskir mófuglar og skógrækt
 Mófuglar
Kirtilrifs

Kirtilrifs (eða hvít rifsber) (fræðiheiti: Ribes glandulosum) er hvítt afbrigði af rifsberjum. Kirtilrifs er ræktað út frá venjulegum rifsberjarunnum, og eru í raun hvítingja-afbrigði hinna hefðbundnu rifsberja, en er samt talin sem önnur tegund. Blómin á hvítrifsrunnanum eru gul-græn á litin, og verða síðan hvít eða ljósbleik.

Notkun og bragð 
Kirtilrifs eru vanalega minni og sætari heldur en hin hefðbundnu rifsber. Þau eru oftast notuð til að gera bleikar rifsberjasultur. Kirtilrifs eru sjaldan notuð til matargerðar en eru oftast borin fram hrá. Úr kirtilrifsum eru aðalega búnar til sultur, vín og sýróp. Berin innihalda mikið af thiamine og C vítamínum, og eru rík af kopar og járni.
Margrét af Frakklandi, Englandsdrottning

Margrét af Frakklandi (1282 – 14. febrúar 1318) var drottning Englands frá 1299 til 1307 en var þó aldrei krýnd. Hún var seinni kona Játvarðar 1. Englandskonungs.

Margrét var dóttir Filippusar 3. Frakkakonungs og Maríu af Brabant. Játvarður missti fyrri konu sína, Elinóru af Kastilíu, árið 1290 og syrgði hana mikið. Hann hafði hins vegar miklar áhyggjur af ríkiserfðunum þvi að aðeins yngsti sonur þeirra Elinóru, Játvarður, lifði og þótt hann ætti fimm eldri systur óttaðist Játvarður erfðadeilur og borgarastyrjöld eftir sinn dag ef eitthvað henti Játvarð yngri. Hann fór því að líta í kringum sig eftir nýrri konu. 

Hann átti í deilum og stríði við Filippus 4. Frakkakonung og í friðarsamningum þeirra á milli 1394 var ákveðið að Játvarður, sem þá var 55 ára, skyldi ganga að eiga hálfsystur Filippusar, Margréti, sem þá var 12 ára. Hann mun raunar hafa viljað fá Blönku systur hennar, sem var fjórum árum eldri, en hún var lofuð Rúdólf 3., hertoga af Austurríki. Það liðu þó fimm ár þar til brúðkaup Játvarðs og Margrétar var haldið, 8. september 1299. Brúðguminn var þá sextugur en brúðurin 17 ára.

Skömmu eftir brúðkaupið hélt Játvarður norður til Skotlands til að halda áfram að reyna að bæla niður sjálfstæðisbaráttu Skota. Margréti leiddist í London og nokkrum mánðum síðar fór hún norður á bóginn til manns síns. Þetta gladdi hann mjög, enda var hann vanur því að Elinóra fyrri kona hans fylgdi honum hvert sem hann fór. Þrátt fyrir aldursmuninn var hjónabandið gott og samband Margrétar við stjúpbörnin, sem nær öll voru eldri en hún, var einnig gott. Margrét var sögð hafa mildandi áhrif á eiginmann sinn og fékk hann stundum til að sýna mönnum vægð. Ríkiserfðirnar voru líka tryggðar því Margrét fæddi son innan við ári eftir brúðkaupið og síðan annan 1301. Báðir komust upp.

Játvarður dó 7. júlí 1307 og þá tók Játvarður 2. við ríkjum. Litlum sögum fer af Margréti eftir það. Hún settist að í Marlborough-kastala í Wiltshire og dó þar 1318.

Heimildir 
 

Drottningar Englands
Franskar konungsdætur
Plantagenetætt
Charles Le Brun

Charles Le Brun (24. febrúar 1619 – 22. febrúar 1690) var franskur listmálari og einn af áhrifamestu listamönnum 17. aldar.

Hann fæddist í París og gerðist ungur skjólstæðingur hins valdamikla Pierre Séguier kanslara sem kostaði hann í listnám hjá Simon Vouet. Hann fór í námsferð til Rómar með Nicolas Poussin árið 1642 og bjó þar í fjögur ár á kostnað kanslarans. Þegar hann sneri aftur fékk hann nóg að gera. Loðvík 14. var aðdáandi hans og gerði hann að konunglegum hirðmálara 1662. Árið eftir varð hann stjórnandi Frönsku myndlistarakademíunnar og þar með valdamesti myndlistarmaður landsins. Hann var þar fylgjandi „poussinista“ sem töldu teikningu grundvöll myndlistar gegn „rubinistum“ sem töldu litanotkun grundvöll myndlistar. Le Brun skrifaði hina áhrifamiklu bók Méthode pour apprendre à dessiner les passions sem kom út að honum látnum árið 1698.

Tenglar 

Franskir listamenn
Jersey-djöfullinn

Jersey-djöfulinnn eða Jersey-hesturinn er þjóðsagnakennd vera sem á að lifa á svæði Pine Barrens suður af New Jersey í Bandaríkunum.

Skepnunni hefur oftast verið lýst sem vængjaðri veru með hófa og gengur upprétt, en fjölmargar mismunandi lýsingar hafa verið gefnar. Aðrar lýsa loðinni skepnu líkri apa, skrímsli sem líkist stórum hundi, eða hreinlega hefðbundnum púka. En flestar eru tilkynningar sem lýsa skepnunni sem vængjaðri veru sem minnir á teikningu Johns Tenniel af Jabberwock-skrímslinu í bókinni Through the Looking Glass eftir Lewis Carroll, þó með djöfullegri ásjónu.

Þjóðsögnin veitti NHL íshokkíliði New Jersey innblástur fyrir nafn sitt: New Jersey djöflarnir.

Þjóðsagnaverur
Bandarískar þjóðsagnir
Jón Pálsson Maríuskáld

Jón Pálsson Maríuskáld (um 1390 – 1471) var íslenskur prestur, prófastur og skáld á 15. öld. Hann var eitt helsta skáld síns tíma og orti Maríulykil og fleiri lofkvæði um Maríu guðsmóður. Sumum samtímamönnum hans þótti nóg um lofið og fékk hann af því viðurnefnið Maríuskáld.

Ekki er vitað um ætt Jóns þótt ýmsar tilgátur hafi komið fram. Hann var ráðsmaður á Hólum fram til 1429 og prófastur í Hegranesþingi 1426-1429. Þegar Jón Vilhjálmsson Craxton Hólabiskup kom til að taka við biskupsdæmi sínu fór Jón þaðan og var prestur á Grenjaðarstað í Suður-Þingeyjarsýslu frá 1427 til 1430 og síðan á Breiðabólstað í Fljótshlíð frá 1431 til 1440. Þá fór hann aftur norður á Grenjaðarstað og var þar prestur til dauðadags. Hann var prófastur í Þingeyjarþingi 1440-1448. Hann var einn af voldugustu og auðugustu prestum landsins á sinni tíð, fyrirferðarmikill og deildi við höfðingja, ekki síst Jón Vilhjálmsson Craxton. Marcellus Skálholtsbiskup setti Jón líka í bann um tíma en ekki er vitað af hverju það var.

Fylgikona Jóns var Þórunn Finnbogadóttir, dóttir Finnboga Jónssonar gamla í Ási í Kelduhverfi. Þau áttu nokkur börn en þekktastur þeirra er Finnbogi Jónsson lögmaður í Ási, sem kallaður var Finnbogi Maríulausi, líklega af því að hann þótti ekki jafnhollur Maríu mey og faðir hans. Einnig er talið að Brandur Jónsson lögmaður á Hofi á Höfðaströnd hafi verið sonur Jóns, sem hann hefur þá átt ungur. Ekki er vitað hver móðir hans var.

Heimildir 
 

Íslenskir prestar í kaþólskum sið
Íslensk skáld
ASSA ABLOY

ASSA ABLOY er sænskt fyrirtæki sem framleiðir lása, hurðaopnara, hjarir og aðrar vörur tengdar hurðum. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Stokkhólmi.

Tenglar 

 ASSA ABLOY

Sænsk fyrirtæki
Electrolux

Electrolux er sænskt fyrirtæki sem framleiðir heimilistæki. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Stokkhólmi.

Tenglar 

 Electrolux

Sænsk fyrirtæki
Ericsson

Telefonaktiebolaget LM Ericsson betur þekkt sem Ericsson er sænskt fjarskiptafyrirtæki. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Stokkhólmi.

Tenglar 
 Ericsson

Sænsk fyrirtæki
H&M

H & M Hennes & Mauritz betur þekkt sem H&M er sænskt fyrirtæki sem rekur tískuvöruverslanir. Fyrirtækið býður uppá föt fyrir konur, karla, unglinga og börn. Það hefur næstum 2.200 verslanir í 38 löndum og þar starfa um 87.000 manns. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Stokkhólmi. Verksmiðjur þeirra eru um 800 talsins og eru í Evrópu og Asíu.

Þann 26. ágúst 2017 opnaði fyrsta H&M verslun á Íslandi í Smáralind. Tæpum mánuði síðar þann 28. september 2017 opnaði önnur verslun í Kringlunni. 12. október 2018 opnaði verslun í Hafnartorgi í miðbæ Reykjavíkur. Fjórða verslunin opnaði í Glerártorgi á Akureyri 3. september 2020.

Tenglar 

 H&M
 http://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2017/09/27/h_m_opnar_i_kringlunni_a_morgun/

Sænsk fyrirtæki
Sandvik

Sandvik er sænskt fyrirtæki sem býr til verkfæri og vélbúnað. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Stokkhólmi (áður í Sandviken).

Tenglar 

 Sandvik

Sænsk fyrirtæki
Scania

Scania er sænskt fyrirtæki sem framleiðir vörubifreiðar, strætisvagna, rútur og vélar. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Södertälje.

Tenglar 

 Scania

Sænsk fyrirtæki
SEB

Skandinaviska Enskilda Banken eða SEB er sænskur banki. Höfuðstöðvar bankans eru í Stokkhólmi.

Tenglar 

 SEB

Sænsk fyrirtæki
Securitas (fyrirtæki)

Securitas er sænskt öryggisfyrirtæki sem stofnað var árið 1934 í Helsingborg og starfar í yfir 50 löndum. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Stokkhólmi.

Tenglar 

 Securitas

Sænsk fyrirtæki
SKF

SKF er sænskt fyrirtæki sem framleiðir legur. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Gautaborg.

Tenglar 

 SKF

Sænsk fyrirtæki
Swedbank

Swedbank er sænskur banki. Höfuðstöðvar bankans eru í Stokkhólmi.

Tenglar 

 Swedbank

Sænsk fyrirtæki
Judith Butler

Judith Butler (f. 24. febrúar 1956 í Cleveland í Ohio) er bandarískur heimspekingur og kynjafræðingur sem hefur haft mikil áhrif innan kynjafræði og hinsegin fræði, einkum fyrir gagnrýni sína á eðlishyggju í femínisma. Árið 1993 byrjaði hán að kenna við Kaliforníuháskóla, Berkeley.

Í bókinni Gender Trouble (nefnd eftir kvikmynd John Waters, Female Trouble) frá 1990 færir hán rök fyrir því að kynferði sé mótað með flutningi á „stílfærðum líkamsathöfnum“. Þessi endurtekni flutningur skapar þá hugmynd að kynferði sé fólki eðlislægt. Hán hefur verið gagnrýnt fyrir að hafna líkamlegum grundvelli reynsluheims kvenna. Hán hefur líka verið gagnrýnt fyrir að réttlæta klæðskipti með skrifum sínum. Hán notar kynhlutlaus persónufornöfn.

Verk, aktívismi og fræði 

Butler hefur haft gríðarleg áhrif á þriðju bylgju femínisma og hinsegin fræði en einnig á sálgreiningu, meginlandsheimspeki, menningafræðum, bókmenntir og fleira. Háns þekktasta verk er Gender Troubles en hefur gefið út gríðarlegt safn verka, þ. á m. Bodies That Matter og Undoing Gender. Hán hefur einnig talað fyrir ýmsum pólitískum málum, t.d. gagnrýnt stjórnmálastefnu Ísraelsríkis.  

Áhrifa má gæta frá verkum Foucault, de Beauvoir og Derrida.

Persónulegt líf 
Frá og með 2020 notar Judith Butler kynhlutlaus fornöfn (they á ensku), hafandi sagt að háni hafi aldrei liðið eins og hán „eigi heima“ innan kvenkyns skilgreininga. Hán er gift Wendy Brown og eiga þau saman soninn, Isaac.

Tilvísanir

Bandarískir heimspekingar
Heimspekingar 20. aldar
Heimspekingar 21. aldar
Siðfræðingar
Stjórnspekingar
Nýja hagkerfið

Nýja hagkerfið er hugtak sem varð vinsælt seint á 10. áratug 20. aldar til að lýsa eins konar straumhvörfum sem verða í þróuðum ríkjum þegar þungamiðja verðmætasköpunar flyst frá iðnaði til þjónustu. Meðal þeirra sem áttu þátt í að skilgreina hugtakið var bandaríski ritstjórinn Kevin Kelly sem gaf út metsölubókina New Rules for a New Economy árið 1998. Lykilstarfsemi fyrirtækja snýst þannig ekki lengur um framleiðslu heldur óefnislegar eignir á borð við vörumerki, vöruskilgreiningar og tækniþekkingu. Aðra hluti sem skipta minna máli á að útvista. Samkvæmt bjartsýnustu höfundum einkenndist þetta nýja hagkerfi af fjárfestingu í upplýsingatækni, mikilli getu til atvinnusköpunar og ónæmi fyrir efnahagssveiflum. Þegar netbólan sprakk um aldamótin 2000 þótti hins vegar sýnt að þessar væntingar stóðust ekki og síðan þá hefur hugtakið stundum verið notað í háði til að lýsa ótímabærri bjartsýni um framtíð efnahagslífsins. 

Hagfræði
1991-2000
Fríverslunarsamningur Norður-Ameríku

Fríverslunarsamningur Norður-Ameríku (enska: North American Free Trade Agreement, NAFTA; spænska: Tratado de Libre Comercio de América del Norte, TLCAN eða TLC; franska: Accord de libre-échange nord-américain, ALÉNA) er samningur um fríverslun sem ríkisstjórnir Mexíkó, Bandaríkjanna og Kanada gerðu með sér og gekk í gildi 1. janúar 1994. Samningurinn skapaði stærstu viðskiptablokk heims. Hann var meðal annars undir áhrifum frá Maastrichtsamningnum frá 1992. Samningurinn tók við af Fríverslunarsamningi Kanada og Bandaríkjanna frá 1988.

Það sem helst einkennir samninginn er afnám tolla í skrefum. Samningurinn hefur verið gagnrýndur í öllum aðildarríkjunum meðal annars fyrir að styrkja menningarlegt og efnahagslegt forræði Bandaríkjanna í Kanada, fyrir að auka fólksflutninga gegnum suðurlandamæri Bandaríkjanna og fyrir að gefa bandarískum og kanadískum stórfyrirtækjum færi á að eignast mikilvægar auðlindir í Mexíkó. Sama dag og samningurinn gekk í gildi hóf Þjóðfrelsisher Zapatista uppreisn gegn ríkisstjórn Carlos Salinas de Gortari í héraðinu Chiapas í Mexíkó. 

Fríverslunarsamtök
Saga Mexíkó
Saga Bandaríkjanna
Saga Kanada
1994
Marshall McLuhan

Herbert Marshall McLuhan (21. júlí 1911 – 31. desember 1980) var kanadískur bókmenntafræðingur og fjölmiðlafræðingur sem er þekktastur fyrir setninguna „miðillinn er skilaboðin“ og hugtakið „heimsþorpið“. Lengst af starfaði hann við Toronto-háskóla þar sem hann var forstöðumaður menningar- og tæknistofnunar háskólans sem var stofnuð sérstaklega fyrir hann árið 1963. Þekktustu verk hans eru The Mechanical Bride frá 1951, The Gutenberg Galaxy frá 1961 og Understanding Media frá 1964.

Kanadískir bókmenntafræðingar
Kanadískir fjölmiðlafræðingar
Ísabella af Valois

Ísabella af Valois (9. nóvember 1389 – 13. september 1409) var drottning Englands frá 1396 til 1400, seinni kona Ríkharðs 2. Seinna giftist hún Karli hertoga af Orléans, frænda sínum, og dó af barnsförum 19 ára að aldri.

Ísabella var dóttir Karls 6. Frakkakonungs og Ísabellu af Bæjaralandi, og systir Karls 7. Frakkakonungs. Hún var tæplega sjö ára að aldri þegar hún giftist Ríkharði 2. Englandskonungi, 31. október 1396, en fyrri kona hans, Anna af Bæheimi, hafði látist tveimur árum áður. Ríkharður var að verða þrítugur og hjónabandið átti að tryggja frið milli Frakklands og Englands en þetta var í miðju Hundrað ára stríðinu. Að sjálfsögðu var ekki um eiginlegt hjónaband að ræða vegna æsku drottningarinnar ungu en þau Ríkharður virðat hafa átt góð samskipti og virt hvort annað mikils.

Í maí 1399 hélt Ríkharður í herför til Írlands. Á meðan notaði Hinrik Bolingbroke frændi hans, sem hafði verið gerður útlægur, tækifærið, kom heim til Englands og safnaði um sig liði. Konungurinn var óvinsæll og andstæðingar hans flykktust til Hinriks. Þegar Ríkharður sneri aftur frá Írlandi 24. júlí sá hann sitt óvænna og 19. ágúst gafst hann upp fyrir Hinrik og hét að segja af sér ef hann fengi að halda lífi. Hann var hafður í haldi í Lundúnaturni og sagði af sér 29. september. Þann 13. október var Hinrik kjörinn konungur. Eftir það er óljóst um örlög Ríkharðs en hann er talinn hafa verið myrtur eða sveltur til dauða í febrúar árið 1400.

Þar með var Ísabella orðin ekkja, tíu ára gömul. Hinrik 4. skipaði henni að flytja úr Windsorkastala og taka sér aðsetur hjá biskupinum af Salisbury. Síðan ákvað hann að hún ætti að giftast elsta syni hans, Hinrik, sem þá var tólf ára. En þá setti Ísabella hnefann í borðið og neitaði. Á endanum gafst Hinrik konungur upp og leyfði henni að fara aftur til Frakklands. Tuttugu árum seinna giftist Hinrik 5. Katrínu af Valois, systur Ísabellu, en hún var ekki fædd þegar hér var komið sögu.

Ísabella giftist aftur 29. júní 1406 Karli hertoga af Orléans. Þau voru bræðrabörn og hann var aðeins ellefu ára en hún sextán. Þremur árum síðar dó Ísabella af barnsförum en barnið, dóttirin Jóhanna, lifði. Fimmtíu og þremur árum síðar fæddi þriðja kona Karls hertoga honum son sem varð seinna Loðvík 12. Frakkakonungur.

Heimildir 
 

Drottningar Englands
Franskar konungsdætur
Plantagenetætt
Valois-ætt
Kongsberg Automotive

Kongsberg Automotive er norskt fyrirtæki sem framleiðir hluti fyrir bifreiðar. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Kongsberg.

Tenglar 

 Kongsberg Automotive

Norsk fyrirtæki
Mowi

Marine Harvest er norskt fyrirtæki sem framleiðir og selur sjávarafurðir. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Osló.

Tenglar 

 Marine Harvest

Norsk fyrirtæki
Norsk Hydro

Norsk Hydro er norskt orku- og álfyrirtæki. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Osló.

Tenglar 

 Norsk Hydro

Norsk fyrirtæki
Orkla

Orkla er norsk fyrirtækjasamsteypa. Dótturfélög Orkla framleiða margvíslegar vörur eins og mat og álsnið. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Osló.

Tenglar 

 Orkla

Norsk fyrirtæki
REC

Renewable Energy Corporation eða REC er norskt sólarorkufyrirtæki. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Sandvika.

Tenglar 

 REC

Norsk fyrirtæki
Equinor

Equinor (áður Statoil) er norskt orkufyrirtæki. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Stafangri.

Tenglar 

 Equinor

Norsk fyrirtæki
Hugljómun

Hugljómun (enska: Inception) er bandarísk kvikmynd frá árinu 2010. Leikstjóri myndarinnar er Christopher Nolan og með aðalhlutverk fara Leonardo DiCaprio, Ken Watanabe, Joseph Gordon-Levitt, Marion Cotillard, Ellen Page, Tom Hardy, Cillian Murphy, Tom Berenger, Michael Caine og Dileep Rao.

Tenglar 
 Heimasíða myndarinnar
 

Bandarískar kvikmyndir
Óskarsverðlaunin 2011
Eulersregla

Eulersregla er regla í talnafræði sem segir að þar sem  er jákvæð heiltala og  er jákvæð heiltala sem er ósamþátta  (þ.e. þar sem ) gildir að:

þar sem  er -fall Eulers og  merkir að vinstri hliðin sé samleifa hægri hliðinni mátaðri við .

Tilvísanir

Tengt efni 
 Litla Fermat-setningin

Talnafræði
Eiríkur helgi

Eiríkur helgi, Eiríkur Játvarðsson eða Eiríkur 9. var hugsanlega tekinn til konungs í Svíþjóð á 6. tug 12. aldar. Fátt er þó vitað um hann með vissu nema að hann hafði konungsvöld á Vestur-Gautlandi árið 1158 og dó á árunum 1160-1162 (samkvæmt helgisögu Eiríks dó hann 18. maí 1160). Rannsókn á jarðneskum leifum hans hefur leitt í ljós að hann var drepinn, sennilega hálshöggvinn.

Föðurnafn Eiríks kann að benda til þess að faðir hans hafi verið enskrar ættar en um það er þó allt óvíst. Vitað er að maður að nafni Jóar Játvarðsson var við hirð Knúts Eiríkssonar, sonar Eiríks, og gæti hann hafa verið bróðir hans. Í páfabréfi 1172 kemur fram að Eiríkur hafi verið drepinn í fyllirísslagsmálum og leggur páfinn bann við að dýrka slíkan mann sem dýrling. Í helgisögninni segir að hann hafi fallið í bardaga við Magnús Hinriksson, sem varð konungur næstur á eftir honum.

Það litla sem um Eirík hefur verið skrifað snýst fyrst og fremst um helgi hans. Konungstíð hans varði stutt, líklega frá 1156 til 1160 og hann virðist ekki hafa látið mikið til sín taka. Því hefur verið haldið fram að hann hafi leitt fyrstu krossferðina til Finnlands 1155 en það kann að vera saga sem sögð var til að auðveldara yrði að fá hann tekinn í helgra manna tölu. Tilraunir til þess hófust þegar á ríkisstjórnarárum Knúts sonar hans. Elsta ritaða helgisaga Eiríks er frá 1344 og þar er lýst 50 kraftaverkum sem tengd eru Eiríki. Sagt var að lind hefði sprottið fram þar sem blóði hans var úthellt.

Eiríkur var grafinn í Uppsölum og árið 1273 var helgiskrín hans fært úr gömlu Uppsaladómkirkju í þá nýju. Eftir það var það borið á milli kirkjanna í skrúðgöngu 18. maí ár hvert. Mynd Eiríks var sett í innsigli Stokkhólmsborgar 1376.

Kona Eiríks var Kristín, dóttir Björns sonar Haraldar kesju, sonar Eiríks góða Danakonungs, og Katrínar dóttur Inga eldri Svíakonungs. Þau áttu fjögur börn sem vitað er um, Knút Eiríksson, Svíakonung 1167-1196, Filippus, Katrínu og Margréti Noregsdrottningu, konu Sverris konungs.

Heimildir 
 Borrelli, Antonio @ Santi, beati e testimoni: Sant' Erik IX. Skoðað 8. september 2010.
 Odden, séra Per Einar @ Den Katolske Kirke i Norge: Den hellige Erik. Skoðað 8. september 2010.
 

Svíakonungar
Saga Svíþjóðar
Dýrlingar
Ofviðrið

Ofviðrið er leikrit eftir William Shakespeare talið skrifað 1610-1611. Sumir telja það síðasta leikritið sem Shakespeare skrifaði einn. Leikritið gerist á fjarlægri eyju þar sem útlægur hertoginn af Mílanó, Prosperó, notar galdur til að skapa ofviðri þannig að skip sem ber Antóníó svikulan bróður hans, Alfonsó konunginn af Napólí og Ferdinand, son hans, strandar við eyjuna. Hann nær þannig fram réttlæti gagnvart þeim sem rændu hann hertogadæminu. Ferdinand prins og dóttir Prosperós, Míranda, verða ástfangin. Aðrar persónur í leikritinu eru þjónustuandinn Aríel, Kalíban, þræll Prosperós, trúi ráðgjafinn Gonsaló, hirðfíflið Trinkúló og drykkfelldi brytinn Stefanó.

Leikritið er rómansa sem nýtir sér hluti úr tragíkómedíum, sem þá voru nýjar af nálinni, grímuleikjum sem voru í tísku við ensku hirðina á 16. og 17. öld og ítalska gamanleiknum (commedia dell'arte). Meðal samtímarita sem talið er að hafi haft áhrif á samningu leikritsins eru Naufragium eftir Erasmus frá Rotterdam sem kom út í enskri þýðingu árið 1606 og De orbe novo eftir Pietro Martire. Eins hafa sumir bent á hliðstæður við frásögn William Strachey af skipbroti skipsins Sea Venture á eyjunni Bermúda árið 1609 og landnámi Englendinga þar. Auk þess er ein af ræðum Gonsalós tekin beint upp úr ritgerð eftir Michel de Montaigne og stór hluti af ákæru Prosperós fenginn úr ræðu Medeu í Ummyndunum Ovidiusar.

Eitt og annað 
 Nafn bókarinnar Veröld ný og góð eftir Aldous Huxley er fengið úr ræðu Míröndu í leikritinu. 

William Shakespeare
Eiríkur hinn smámælti og halti

Eiríkur Eiríksson (1216 — 2. febrúar 1250), oft nefndur Eiríkur hinn smámælti og halti en einnig Eiríkur 9. (sjálfur kallaði hann sig Eirík 3.) var konungur Svíþjóðar tvisvar, fyrst í bernsku 1222-1229 og svo aftur frá 1234 til dauðadags.

Eiríkur var einkasonur Eiríks Knútssonar konungs og Ríkissu, dóttur Valdimars mikla Knútssonar Danakonungs. Hann fæddist eftir lát föður síns. Páfinn vildi að Eiríkur tæki við af föður sínum en Jóhann Sörkvisson, sem þá var 15 ára, var kjörinn konungur því sænskum aðalsmönnum leist ekki á að hafa ómyndugan konung í hásæti í mörg ár. Jóhann dó hins vegar 10. mars 1222 og þá var Eiríkur tekinn til konungs. Frændur hans og aðrir aðalsmenn. stýrðu ríkinu og þar bar mest á Knúti langa Hólmgeirssyni.

Árið 1229 var Eiríki steypt af stóli eftir orrustuna við Olustra og Knútur langi lét krýna sig konung. Eiríkur flúði til Danmerkur á náðir Valdimars sigursæla móðurbróður síns og dvaldi þar næstu fimm árið. En árið 1234 dó Knútur og Eiríkur sneri þá aftur og var konungur til dauðadags 1250.

Kona Eiríks var Katrín Súnadóttir, dótturdóttir Sörkvis yngri. Þau voru barnlaus. Systir Eiríks, Ingibjörg, hafði gifst Birgi Magnússyni, síðar jarli, árið 1236 og var elsti sonur þeirra, Valdimar, kjörinn konungur að Eiríki látnum. Hann var þá um ellefu ára gamall og var faðir hans ríkisstjóri og hélt í raun um stjórnartaumana í Svíþjóð þar til hann lést 1266.

Heimildir 
 
 

Svíakonungar
Saga Svíþjóðar
Knútur Eiríksson

Knútur Eiríksson  d. 1195/1196) var konungur Svíþjóðar frá 1167. Fyrstu árin barðist hann um völd við þá Kol og Búrisláf Sörkvissyni en frá 1172/1173 var hann einn konungur.

Knútur var sonur Eiríks konungs helga og Kristínar konu hans. Hann var barn að aldri þegar faðir hans var drepinn og varð að flýja land undan óvinum hans. Árið 1167 sneri hann aftur til Svíþjóðar og felldi þá Karl konung Sörkvisson. Næstu árin háði hann stríð við frændur hans, Kol Sörkvisson og Búrisláf Sörkvisson en þeir gerðu í sameiningu kröfu til krúnunnar. Árið 1172 eða 1173 hafði honum þó tekist að fella þá báða og var eftir það einn konungur Svíþjóðar til dauðadags, eða í meira en tuttugu ár.

Knútur gerði, eða jarl hans, Birgis Brosa, fyrir hans hönd, fyrsta verslunarsamninginn sem Svíar gerðu við erlent ríki. Hann var einnig í samskiptum við Hinrik 2. Englandskonung, sem sendi honum hertygi að gjöf. Hann átti góð samskipti við Sverri Noregskonung og gifti honum systur sína, Margréti, árið 1185.

Knútur giftist um 1160. Nafn og ætt konu hans er óþekkt en þess hefur verið getið til að hún hafi verið dóttir Jóhanns Sörkvissonar, sonar Sörkvis eldra. Varðveist hefur bréf sem konungur skrifaði páfanum árið 1193, þar sem fram kemur að árið 1190 hafði drottningin veikst alvarlega og vart verið hugað líf. Hafði hún þá heitið skírlífi ef hún læknaðist. Það gerðist og nú vildu þau hjónin fá hana leysta undan heitinu. Páfinn svaraði því að hún skyldi standa við heit sitt og neyddist drottningin þá til að leggja niður kórónuna og ganga í klaustur.

Þegar Knútur féll frá um 1196 voru synir hans fjórir enn allir á barnsaldri og Birgir Brosa kom því til leiðar að Sörkvir yngri, sonur Karls Sörkvissonar, var kjörinn konungur. Þegar synir Knúts uxu úr grasi reyndu þeir að ná ríki föður síns aftur og þrír þeirra, Jón, Knútur og Jóar, féllu í orrustunni við Älgarås í nóvember 1205. Eiríkur komst einn undan og varð síðar konungur Svíþjóðar.

Heimildir 
 
 

Svíakonungar
Saga Svíþjóðar