alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Páll Jónsson (biskup)

Páll Jónsson (1155 – 29. nóvember 1211) var biskup í Skálholti frá 24. febrúar 1195. Hann var launsonur Jóns Loftssonar ríka og ólst upp í Odda ásamt Snorra Sturlusyni. Hann lærði í Englandi og gerðist síðan goðorðsmaður og bóndi á Skarði á Landi áður en hann varð biskup. Hann var mikill höfðingi og safnaði að sér listamönnum í Skálholti og lét þá skreyta kirkjuna og gera fagra gripi, bæði fyrir kirkjuna og biskupsstólinn og eins til að senda erlendum höfðingjum. Meðal annars lét hann gera mikla steinkistu handa sjálfum sér. Hann var líka mikill menntamaður og lét rita bækur. Sjálfur var hann mikill söngmaður og þótti bera af öðrum á því sviði. Hann lét lögleiða helgi dýrlinganna Þorláks og Jóns helga.

Ætt Páls 
Faðir Páls var Jón Loftsson, sonarsonur Sæmundar fróða. Móðir Jóns var Þóra, dóttir Magnúsar konungs berfætts Ólafssonar, en móðir Páls var Ragnheiður Þórhallsdóttir, systir Þorláks biskups hins helga. Kona Páls var Herdís Ketilsdóttir; hún drukknaði í Þjórsá 17. maí 1207 ásamt Höllu dóttur þeirra. Þekktastur barna þeirra er Loftur biskupssonur, sem svo var jafnan kallaður og kemur nokkuð við sögu í Sturlungu.

Steinkistan 
Við rannsóknir í kirkjugarðinum í Skálholti, í ágúst 1954, fannst steinkista, sem talin var kista Páls biskups, því ekki er kunnugt að neinn annar maður hafi verið greftraður þar í steinkistu. Var þessi fundur talinn með merkilegri fornleifafundum á Íslandi frá upphafi. Kistan var opnuð mánudaginn 30. ágúst að viðstöddum prestum og öðru stórmenni. Fannst í henni heilleg beinagrind og krókur af biskupsstaf.

Tenglar 
 Úr Páls sögu biskups; grein í Morgunblaðinu 1954

Skálholtsbiskupar
Íslendingar á 12. öld
Íslendingar á 13. öld
Stefán Jónsson (biskup)

Stefán Jónsson (d. 16. október 1518) var biskup í Skálholti frá 1491 og hélt þar skóla.

Stefán var sonur Jóns Egilssonar, bryta í Skálholti, og varð prestur 1472. Hann var menntaður erlendis, meðal annars í Frakklandi. Árið 1482 var hann kominn heim og varð hægri hönd Magnúsar biskups Eyjólfssonar í Skálholti og varð svo biskup eftir lát hans. Hann tók til hendinni á biskupsstólnum, enda ekki vanþörf á þar sem fyrirrennarar hans tveir höfðu verið litlir framkvæmdamenn en þar á undan höfðu erlendir biskupar haldið Skálholt um langa hríð og sumir þeirra komu aldrei til landsins eða höfðu skamma viðdvöl. Stefán lét meðal annars gera miklar umbætur á dómkirkjunni, sem orðin var nær tveggja alda gömul, og lét gera miklar girðingar og göngustíga í Skálholti og var því stundum kallaður grjótbiskup. Hann hafði líka hafskip í förum til að flytja varning Skálholtsstóls milli landa.

Um hann segir í Biskupasögum að hann hafi verið mikið ljúfmenni við alþýðu en harður við flysjunga og sakafólk og mikilmenni sem settu sig á móti honum. Honum lenti líka fljótt saman við höfðingja og þá fyrst við Orm Jónsson sýslumann í Klofa og Ingibjörgu Eiríksdóttur konu hans og fékk þau dæmd fyrir aðstoð við sakamann. Síðar deildi hann hart við Torfa Jónsson í Klofa, son Ingibjargar af fyrra hjónabandi, og var ástæðan sú sama, Torfi tók að sér menn sem biskup átti sökótt við og hélt þá í forboði hans svo að engum refsingum varð yfir þá komið, auk þess sem þeim biskupi bar á milli um tíundargreiðslur og fleira. Deilurnar voru harðar og er sagt að Torfi hafi oftar en einu sinni reynt að fara að biskupi og taka hann höndum en ekki haft erindi sem erfiði.

Stefán átti líka í miklum deilum um eignir og völd við Björn Guðnason í Ögri, mág Torfa, og er sagt að hann hafi komið með 300 manna lið í Ögur sumarið 1517 en Torfi hafi haft jafnfjölmennt lið eða meira. Sættust þeir þá og dóu báðir ári síðar. Björn og Jón Sigmundsson lögmaður stóðu 1513 að Leiðarhólmssamþykkt, sem beint var gegn ofríki biskupanna, Stefáns og Gottskálks Nikulássonar.

Stefán biskup auðgaði Skálholtsstað og sjálfan sig verulega og lét eftir sig meðal annars 480 hesta, 360 stikur vaðmáls, 512 stikur af góðu klæði, 21 stykki af varningsklæði, 840 stikur lérefts og hálfa vætt silfurs.

Ekki er víst hvort skólahald hafði verið í Skálholti í tíð fyrirrennara Stefáns en vitað er að hann hélt þar skóla, enda vel lærður og kenndi sjálfur. Hann stofnaði líka Skriðuklaustur. Hann þótti allt að því meinlætamaður í lífsháttum, át aldrei kjöt utan jóladag og páska og aldrei hvítan mat nema á sunnudögum, drakk aldrei öl svo að á honum sæist, reið aldrei hesti á skeið og var aldrei við konu kenndur.

„Hann var harður í refsingum við alla sakamenn, með innsetningum og hýðingum og öðrum harðindum, svo margir kjöru heldur dauða. Ekki þar um fleira,“ segir Jón Egilsson í Biskupaannálum.

Heimildir 
 
 
 

Skálholtsbiskupar
Ólafur Gíslason (biskup)

Ólafur Gíslason (7. desember 1691 – 2. janúar 1753) var biskup í Skálholti frá 23. apríl 1747. Hann fæddist í Ytri-Njarðvík, sonur Gísla Ólafssonar lögréttumanns. Honum var upphaflega boðið Hólabiskupsdæmi 1744 en hann hafnaði því og skoraðist einnig undan þegar honum var boðið Skálholtsbiskupsdæmi ári síðar að undirlagi Ludvigs Harboe. Að lokum fékkst hann til að taka við stólnum, fékk veitingu 24. mars 1747 og var vígður í Kaupmannahöfn mánuði síðar.

Ólafur lét reisa nýtt skólahús í Skálholti.

Skálholtsbiskupar
Jón Halldórsson (biskup)

Jón Halldórsson (d. 2. febrúar 1339) var biskup í Skálholti á 14. öld. Hann er yfirleitt talinn hafa verið norskur en vitað er að móðir hans hét Freygerður og það nafn er eingöngu þekkt úr íslenskum heimildum, sem kann að benda til þess að hann hafi verið af íslenskum ættum en uppalinn í Björgvin í Noregi, þar sem Kári bróðir hans var einnig munkur.

Hann ólst upp í klaustri dóminíkana í Björgvin, gekk ungur í reglu þeirra og lærði á vegum þeirra bæði guðfræði í París og kirkjurétt í Bologna á Ítalíu, var talinn mjög vel lærður og talaði svo mjúklega latínu sem móðurmál sitt. Hann var valinn biskup eftir lát Gríms Skútusonar og vígður 1. ágúst 1322. Hann sat í Noregi um veturinn en kom til Íslands 1323; „kom út Jón biskup Freygerðarson“, segir í Flateyjarannál. 

Hann kom á ýmsum mikilvægum umbótum í kirkjurétti á Íslandi, en var einkum minnst sem predikara og sagnamanns. Til er safn af sögum sem hafðar eru eftir honum sem margar hverjar sverja sig í ætt við skemmtisögur golíarða frá Suður-Evrópu eins og finna má í verkum Francesco Petrarca og Giovanni Boccaccio. Veturinn 1338-1339 var hann í Björgvin og dvaldi í klaustrinu þar sem hann hafði alist upp. Þar veiktist hann og dó á kyndilmessu 1339. Hann þótti hafa verið einn hinn röggsamlegasti þeirra útlendu biskupa sem hér voru.

Heimildir 
 Shaun F. D. Hughes,  'Klári saga as an Indigenous Romance' í Romance and Love in Late Medieval and Early Modern Iceland, ritstj. Kirsten Wolf og Johanna Denzin, Islandica 54 (Ithaca, NY: Cornell University Library, 2008), bls. 135-164.

Skálholtsbiskupar
Francesco Petrarca

Francesco Petrarca (1304 – 19. júlí 1374) var ítalskur rithöfundur, skáld og fræðimaður. Hann er, ásamt Dante Alighieri, álitinn upphafsmaður endurreisnarinnar. Hann fæddist í Arezzo í Toskana og fluttist ungur til Flórens. Faðir hans var ásamt Dante dæmdur í útlegð og Petrarca ólst því upp í Avignon í Frakklandi. Hann lærði í Montpellier og Bologna. Hann er einkum þekktur fyrir ljóð ort á ítölsku og ýmis rit á latínu um aðskiljanleg efni eins og sögu, guðfræði og siðfræði. Þekktastur er hann fyrir að hafa ort á ítölsku en langmest af ritum hans er þó á latínu, enda var hann ötull talsmaður rannsókna á ritum fornmanna og er þannig frumkvöðull fornmenntastefnunnar sem varð einkenni endurreisnarinnar.

Tenglar 
 De remediis utriusque fortunae, Cremonae, B. de Misintis ac Caesaris Parmensis, 1492. (Vicifons)

Petrarca, Francesco
Jakobínarína

Jakobínarína er íslensk hljómveit sem var stofnuð í lok árs 2004 af félögunum Gunnari Bergmann Ragnarssyni, sem syngur, Hallberg Daða Hallbergssyni, sem spilar á gítar, Ágústi Fannari Ásgeirssyni, sem spilaði á gítar en leikur nú á hljómborð, Sigurði Möller Sívertsen, sem leikur á trommur og Björgvini Inga Péturssyni sem plokkar bassann. Þeir spiluðu á nokkrum tónleikum og tóku svo þátt í Músíktilraunum 2005 þar sem þeir unnu. Eftir Músiktilraunir bættist einn í hópinn, Heimir Gestur Valdimarsson. Hann var áður í hljómsveitinni Lödu Sport og spilar á gítar. Þeir hafa nú gefið út þrjár smáskífur með lögunum His Lyrics are disastrous, Jesus og This is an advertisment. Jakobínarína hefur notið mikillar hylli og hefur spilað á þremur seinustu Airwaves hátíðum og tólistarhátíðinni South by Southwest í Texas við miklar undirtektir.  Hafa þeir luku upptökum á fyrstu breiðskífu sinni, The First Crusade, í byrjun árs 2007 en hún kom ekki út fyrr en í september 2007 vegna samningaörðuleika. Í febrúar 2008 tilkynnti mbl.is að hljómsveitin væri hætt og héldu þeir lokatónleika sína þann 8. mars 2008.

Tilvísanir

Tenglar 
 Vefsvæði Jakobínurínu 
 Glatkistan

Íslenskar hljómsveitir
Sigurvegarar Músíktilrauna
Niccolò Machiavelli

Niccolò Machiavelli (3. maí 1469 – 21. júní 1527) var ítalskur heimspekingur, rithöfundur og stjórnmálamaður sem er einkum þekktur fyrir kenningar sínar í stjórnmálafræði sem hann setti fram í bókinni Furstinn (um 1513), en einnig fyrir ljóð og leikverk. Hann fæddist í Flórens og hóf feril sinn sem opinber starfsmaður í þjónustu lýðveldisins frá 1494 til 1512 og ferðaðist um Evrópu sem sendifulltrúi. Þegar Mediciættin náði aftur völdum var hann ákærður fyrir þátttöku í samsæri gegn þeim, settur í fangelsi og pyntaður. Leó X, nýi Medici-páfinn, fékk hann lausan og hann settist þá að í sveit utan við San Casciano, nærri Flórens, þar sem hann helgaði sig ritstörfum. Við hann er kennd (með réttu eða röngu) sú stjórnmálaheimspeki sem gengur út á að tilgangurinn helgi meðalið.

Stjórnmálaheimspeki Machiavelli 
Rit Machiavelli um stjórnspeki (þá helst Furstinn, þar sem hann heldur sig við umræðu furstadæma) lýsa með skarpskyggni og raunsæi stjórnmálalífi þess tíma, verk hans má þó yfirfæra á nútíma stjórnmál. Ólíkt heilögum Tómasi —sem taldi það vera í eðli mannsins að uppfylla tilætlanir Guðs— þá segir hann eðli mannsins einkennast af eigingirni, fégirni og grimmd. Meginmarkmið landstjórnar er að auka vald landsins og stjórnendur þess ættu ávallt að sniðganga siðferðisreglur, lög og loforð þegar kemur að því að tryggja og auka völd, þeir lúti þó einni reglu og hún er að tryggja hagsmuni ríkisins. Furstinn (m.ö.o. stjórnendurnir) ætti því að sitja einn um völd og láta trú og annað ekki trufla sig. Furstinn ætti að virða eðli þegna sinna en notfæra sér þörf þeirra fyrir öryggi og vernd. Velferð þeirra er honum þó algjört aukaatriði, nema það henti til valdaaukninga. Í ritinu Orðræðan metur hann á svipaðan hátt ýmis stjórnkerfi og kemst að raun um að lýðveldi sé líklegast besta og stöðugasta kerfið ef það nýtur stuðnings þegnanna.

Ritverk Machiavelli 
 Discorso sopra le cose di Pisa, 1499
 Del modo di trattare i popoli della Valdichiana ribellati, 1502
 Del modo tenuto dal duca Valentino nell' ammazzare Vitellozzo Vitelli, Oliverotto da Fermo, etc., 1502
 Discorso sopra la provisione del danaro, 1502
 Decennale primo (þríhendur), 1506
 Ritratti delle cose dell'Alemagna, 1508-1512
 Decennale secondo, 1509
 Ritratti delle cose di Francia, 1510
 Discorsi sopra la prima deca di Tito Livio, þrjú bindi, 1512-1517 (Ræða um fyrstu tíu bækur Títusar Livíusar)
 Il Principe, 1513 (Furstinn)
 Andria, þýddur gamanleikur eftir Terentíus, 1513
 Mandragola, gamanleikur í óbundnu máli 1513
 Della lingua (Orðræðan), 1514
 Clizia, comedy in prose, 1515 (?)
 Belfagor arcidiavolo (novel), 1515
 Asino d'oro (þríhenda, ný útgáfa af klassísku verki), 1517 (Gullasninn)
 Dell'arte della guerra, 1519-1520
 Discorso sopra il riformare lo stato di Firenze, 1520
 Sommario delle cose della citta di Lucca, 1520
 Vita di Castruccio Castracani da Lucca, 1520
 Istorie fiorentine, 8 books, 1521-1525
 Frammenti storici, 1525.

Tenglar 

 Machiavelli; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1970

Machiavelli, Niccolò
Machiavelli, Niccolò
Machiavelli, Niccolò
Machiavelli, Niccolò
Machiavelli, Niccolò
1527

Árið 1527 (MDXXVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Útlendingum bannað að stunda útgerð frá Íslandi. Það bann er enn í gildi.
 Hrafni Brandssyni tókst að fá allar eignir dæmdar af Teiti Þorleifssyni í Glaumbæ með aðstoð Jóns Arasonar tengdaföður síns og hrekja Teit burt úr Skagafirði.
 Narfi Ívarsson ábóti í Helgafellsklaustri sagði af sér.
 Sigvarður Halldórsson varð ábóti í Þykkvabæjarklaustri.

Fædd

Dáin
 Helgi Jónsson ábóti í Viðeyjarklaustri (líklega).

Erlendis
 6. maí - Hermenn Karls 5. keisara réðust inn í Rómaborg, rændu þar og rupluðu og felldu flesta lífverði Klemens VII páfa við tröppur Péturskirkjunnar.
 16. maí - Medici-ættin var rekin frá völdum í Flórens í annað sinn.
 17. júní - Gústaf Vasa innleiddi lútherska kirkjuskipan í ríki sínu og varð Svíþjóð því fyrsta landið til að taka upp mótmælendatrú sem ríkistrú. Eignir klaustranna voru gerðar upptækar og prestum skipað að prédika á sænsku.
 Spánverjar náðu yfirráðum í Gvatemala og réðust inn á Yucatánskaga.
 Spænski landkönnuðurinn Juan Gaetano kom til Hawaii, fyrstur Evrópubúa.

Fædd
 14. apríl - Abraham Ortelius, flæmskur kortagerðarmaður og landfræðingur (d. 1598).
 21. maí - Filippus 2. Spánarkonungur (d. 1598).
 31. júlí - Maxímilían 2., keisari hins Heilaga rómverska ríkis (d. 1576).
 Giuseppe Arcimboldo, ítalskur listmálari (d. 1593).
 Luis Ponce de León, spænskt ljóðskáld (d. 1591).

Dáin
 21. júní - Niccolò Machiavelli, ítalskur rithöfundur og stjórnmálamaður (f. 1469).

1527
1521-1530
1374

Árið 1374 (MCCCLXXIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Jón skalli Hólabiskup sigldi til Noregs á skipinu Maríubollanum, sem hann hafði látið smíða fyrir Hólastól, en konungur eignaði sér skipið.
 Ormur Snorrason varð lögmaður sunnan og austan öðru sinni.
 Skrá var gerð um lausafé Hólastóls.

Fædd
 (líklega) Vatnsfjarðar-Kristín Björnsdóttir (d. 1458).

Dáin
 Árni Einarsson, bóndi í Auðbrekku og staðarhaldari á Grenjaðarstað.

Erlendis 
 23. apríl - Játvarður 3. Englandskonungur veitti rithöfundinum Geoffrey Chaucer gallón (um 3,8 lítra) af víni á dag það sem hann ætti eftir ólifað. Síðar var skáldalaununum breytt í peningagreiðslu.
 Dansæði greip um sig í Þýskalandi.

Fædd
 11. apríl - Roger Mortimer, jarl af March, ríkiserfingi Englands (útnefndur arftaki Ríkharðs 2.)(d. 1398).

Dáin
 19. júlí - Francesco Petrarca, ítalskur rithöfundur (f. 1304).
 1. desember - Magnús Eiríksson smek, konungur Noregs og Svíþjóðar (f. 1316).
 (líklega) Heiðveig af Slésvík, drottning Danmerkur, kona Valdimars atterdags.

1374
1304

Árið 1304 (MCCCIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi

 Skagfirðingar gerðu aðsúg að Álfi úr Króki á Hegranesþingi. Þar „börðu strákar og lausamenn á skjöldu og með ópi og háreisti“. Höfðingjar sem voru á þinginu björguðu Álfi en hann lést í Hörgárdal veturinn eftir.
 Árni Helgason vígður biskup í Skálholti.
 Norðlendingar og Vestfirðingar sóttu ekki Alþingi, en héldu héraðsþing, tvö í hvorum fjórðungi.
 Haukur Erlendsson fékk riddaranafnbót og varð Gulaþingslögmaður.

Fædd

Dáin
 Runólfur Sigmundsson ábóti í Þykkvabæjarklaustri.

Erlendis

 20. júlí - Játvarður 1. Englandskonungur vann fjögurra mánaða umsátur um Stirling-kastala í Skotlandi.
 Aladdín soldán rændi demantinum Koh-i-noor úr fjárhirslum Malva-ættarinnar á Indlandi.
 Ófriður blossaði upp milli Birgis Magnússonar Svíakonungs og bræðra hans, Eiríks og Valdimars.

Fædd
 24. febrúar - Ibn Battuta, marokkóskur landkönnuður.
 María af Lúxemborg, drottning Frakklands, önnur kona Karls 4. (d. 1324).
 Francesco Petrarca, ítalskur rithöfundur (d. 1374)

Dáin
 7. júlí - Benedikt XI páfi (f. 1240).
 29. september - Agnes af Brandenborg, Danadrottning, kona Eiríks klippings (f. 1257).

1304
Raunprófun

Raunprófun er að leggja eitthvað undir dóm reynslunnar, gjarnan með rannsókn. Yfirleitt er þetta gert til þess að afla þekkingar sem ekki er hægt að öðlast á annan hátt. Þegar reynt er að raunprófa það sem hægt væri að komast að á annan hátt, svo sem með rökfærslu, kallast það gerviraunprófun. 

Vísindaleg aðferð
Compiere

Compiere er hugbúnaður fyrir stjórnun viðskiptatengsla (CRM) og auðlindastjórnun (ERP) fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki. Hugbúnaðurinn vinnur sem þjónn og biðlarar og byggir á J2EE umhverfinu (skrifaður með forritunarmálinu Java) og notaði upphaflega aðeins Oracle gagnagrunn en er til í útgáfum sem styðja meðal annars bæði PostgreSQL og MySQL. Compiere er frjáls hugbúnaður og gefinn út með Mozilla leyfinu.

Tenglar 
 Síða verkefnisins á Sourceforge

Frjáls hugbúnaður
Viðskiptahugbúnaður
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva

Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva er árleg söngvakeppni send út í sjónvarpi og útvarpi milli þjóða sem hafa ríkissjónvarpsstöðvar sem eru í Sambandi evrópskra sjónvarpsstöðva. Hún var fyrst haldin árið 1956. Nafnið getur verið nokkuð villandi þar sem aðild að sambandi evrópskra sjónvarpsstöðva er ekki bundin við að stöðin sé rekin í evrópsku landi. Nokkur lönd utan Evrópu svo sem Ísrael, Marokkó og Ástralía hafa sent fulltrúa sína í keppnina.
</onlyinclude>

Sigurvegarar

Framlag Íslands til Söngvakeppninnar 
Ísland tók fyrst þátt árið 1986 og sýnir taflan hér að neðan nafn lags og flytjanda og það sæti sem framlagið hlaut í lokakeppninni.

Neðanmálsgreinar 
  Keppnin er einnig stundum kölluð Eurovision, ESC eða Evróvision en sá titill er tvíræður. Einnig hefur keppnin verið nefnd Evrópusöngvakeppnin. 
 RÚV og Íslensk málstöð hefur mælt með að menn segi Evrósjón (eða - en síður - Evróvisjón). Meginrökin eru þau að Evrópa heitir ekki Júrópa á íslensku, heldur Evrópa með vaffi. 
  Árið 1969 voru fjögur lönd sigurvegarar keppninnar, því að þá voru engar reglur til um hvað gera skyldi ef jafntefli kæmi upp.
 Írland hefur unnið keppnina oftast eða 7 sinnum.
 Árið 1993 var haldin undankeppni þar sem að nokkur lönd kepptu sem voru úr Júgóslavíu og eitt land úr Sovétríkjunum og nokkur önnur lönd sem voru sjálfstæð á tíma hinna landana.Löndin sem unnu og komust til Millstreet voru Króatía, Slóvenía og Bosnía-Hersegóvína. Keppnin var haldin í Slóveníu 3. apríl 1993.Þetta er fyrsta undankeppni Eurovision í sögunni þegar að lönd keppa saman.
 Árið 1973 sendi Noregur lag sem var sungið á 12 tungumálum,ensku,frönsku,spænsku,ítölsku,hollensku,írsku,þýsku,hebresku,bosnísku(Júgóslavía),finnsku,sænsku og norsku.Lagið var með ensku nafni,It just a game,Noregur var nr.5 í röðinni en Ísrael var nr.17 og var Ísrael að gera frumþáttöku þannig að Noregur var hálfgerðlega fyrsta landið til að syngja á hebresku í Eurovision.
 1977 var Túnis með sæti nr. 4 í röðinni til að syngja í London en sjónvarpsstöðin dró þátttökuna til baka.Sagt er að þau vildu ekki keppa við Ísrael.Sé það rétt þá gerðist það árið 2005 að Líbanon ætlaði að taka þátt en hætti við af sömu ástæðum og það er staðfest.
COVID-19 faraldurinn gerði það að verkum að keppninni var aflýst árið 2020.

Tilvísanir

Tenglar 

 Vefsíða keppninnar
 Ein helsta aðdáendasíða keppninnar
 Eurovision Song Contest History (Entries & National Finals)
 Bresk aðdáendasíða 
 Íslensk vefsíða í umsjá Ríkissjónvarpssins
 Eurovision Song Contest 
 Glatkistan
Rutherfordín

Rutherfordín er frumefni með efnatáknið Rf og sætistöluna 104 í lotukerfinu. 
Þetta er gríðarlega geislavirkt gervifrumefni og hefur stöðugasta samsæta þess helmingunartíma rétt undir 70 sekúndum.
Af þessum ástæðum er þetta frumefni ekkert notað og lítið vitað um það. Rutherfordín er fyrsta frumefnið handan aktaníða og spáð er fyrir um að það hafi svipaða efnafræðilega eiginleika og hafnín.

Saga 
Sameinaða kjarnorkurannsóknarstofnunin í Dubna í Rússlandi mynduðu rutherfordín (nefnt í höfuðið á Ernest Rutherford) fyrst árið 1964. 
Vísindamenn þar létu hraðaðar 113 til 115 MeV neonjónir dynja á plútoni og lýstu því yfir að þeir hefðu með smásjá fundið kjarnaklofningsför á sérstakri tegund af gleri, sem gaf vísbendingu um tilvist nýs frumefnis.

Árið 1969 mynduðu rannsóknarmenn við Berkeley frumefnið með því að láta kalifornín-249 og kolefni-12 skella saman með mikili orku. Þessi sami hópur skýrði einnig frá því að þeim hefði verið ókleift að endurtaka tilraun sovésku vísindamannanna.

Þetta olli ágreiningu um nafngift frumefnisins. Þar sem Sovétmenn héldu því fram að það hefði fyrst verið uppgötvað í Dubna, stungu þeir upp á nafninu dubnín (Db), ásamt kurchatovín (Ku), til heiðurs Igor Vasilevich Kurchatov (1903-1960), fyrrum yfirmanns kjarnorkurannsókna Sovétríkjanna.
Bandaríkjamenn stungu á hinn bóginn upp á rutherfordín (Rf) til að heiðra Ernest Rutherford, þekktan kjarneðlisfræðing frá Nýja Sjálandi.
Hið alþjóðlega samband efnafræðifélaga tók upp unnilquadín (Unq) sem tímabundið nafn fyrir þetta frumefni. Árið 1997 var deilan leyst og núverandi nafn tekið upp.

Frumefni
Hliðarmálmar
Jalangurssteinninn

Stóri Jalangurssteinninn er annar tveggja rúnasteina í Jalangri (Jelling) í Danmörku. Haraldur blátönn reisti hann um 965 til minningar um foreldra sína, Gorm gamla Danakonung og Þyri danabót.

Báðir steinarnir, grafhaugarnir og kirkjan í Jalangri voru sett á Heimsminjaskrá UNESCO árið 1994. Í Jalangri er upplýsingamiðstöð, „Kongernes Jelling“, þar sem fjallað er um staðinn og sögu hans.

Rúnaristurnar 

Rúnaristur á „rúnahlið“ steinsins:

 haraltr:kunuk?:baþ:kaurua
 „Haraldr konungr bauð gjöra“

 kubl:þausi:aft:kurm faþur sin
 „kuml þessi eftir Gorm föður sinn“

 auk aft:þa;urui:muþur:sina:sa
 „ok eftir Þyri móður sína, sá“

 haraltr ias:s<a;>?·uan·tanmaurk
 „Haraldr sem vann Danmörku“

 ala·auk·nuruiak
 „alla ok Noreg“

 ·auk·tani·<karþi·>kristna;
 „ok Dani gjörði kristna.“

Tenglar 
 Kongernes Jelling 
 Heimsminjaskrá UNESCO
 Um rúnasteinana, grafhaugana og kirkjuna í Jalangri (á þýsku)
 Hreinsa þarf Jalangurssteininn

Saga Danmerkur
Rúnasteinar
Heimsminjar
1469

Árið 1469 (MCDLXIX í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

Fædd
 Gottskálk Nikulásson Hólabiskup (d. 1520).

Dáin

Erlendis 
 Kristján 1. Danakonungur veðsetur Jakobi 3. Skotakonungi Orkneyjar og Hjaltlandseyjar til tryggingar á heimanmundi Margétar dóttur sinnar, sem giftist Jakobi það ár. Veðið var aldrei innleyst og síðan eru eyjarnar skoskar.
 19. október - Ferdínand 1. af Aragóníu giftist Ísabellu af Kastilíu. Hjónaband þeirra leiddi til sameiningar Spánar árið 1492.

Fædd
 3. maí - Niccolò Machiavelli, ítalskur rithöfundur (d. 1527).
 31. maí - Manúel 1. Portúgalskonungur (d. 1521).
 15. apríl - Nanak, stofnandi síkismans (d. 1539).
 Jóhann 3. Navarrakonungur (d. 1516).
 (líklega) Vasco da Gama, sæfari og landkönnuður (d. 1524).

Dáin
 8. október - Filippo Lippi, listmálari (f. 1406).

1469
1461-1470
1313

Árið 1313 (MCCCXIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Miklar frosthörkur um allt land, svo að fætur frusu undir hrossum og nautum. Veturinn var kallaður Hrossafallsvetur.
 Gissur galli Björnsson, höfðingi í Víðidalstungu, deildi við norska kaupmenn á Gásum og var lemstraður svo illa að hann var rúmfastur mánuðum saman.
 Hákon háleggur gaf út réttarbót.

Fædd

Dáin
 1. febrúar - Jörundur Þorsteinsson Hólabiskup.
 30. desember - Loðmundur, ábóti í Þykkvabæjarklaustri.
 Snorri Markússon lögmaður á Melum.

Erlendis 
 9. nóvember - Lúðvík 4. keisari vann sigur á frænda sínum, Friðrik 1. hertoga Austurríkis, í orrustunni við Gamelsdorf.
 Jóskir bændur neituðu að greiða viðbótarskatta sem Eiríkur menved Danakonungur hafði lagt á þá og gerðu uppreisn. Þeir unnu sigur á herliði konungs við Kolding en síðan kom konungur með þýska málaliða, yfirbugaði bændurna, hengdi leiðtoga þeirra og sendi marga bændur í nauðungarvinnu.

Fædd
 16. júní - Giovanni Boccaccio, ítalskur rithöfundur (d. 1375).

Dáin
 24. ágúst - Hinrik 7., keisari hins Heilaga rómverska ríkis (f. 1275).
 Jóhann Balliol, fyrrverandi konungur Skotlands.

1313
1311-1320