alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Dropbox

Dropbox er vefþjónusta þar sem hægt er að hlaða inn skrár og deila þeim með öðrum. Dropbox er svokölluð skráarhýsingarþjónusta sem býður líka upp á skráargeymslu í skýinu, skráarsamstillingu og forrit fyrir notandann. Þjónustan gerir manni kleift að búa til sérstaka möppu á tölvu sem verður þá samanstillt við skýið þannig að mappan innihaldi sömu skrár á hvaða tölvu sem er. Skrár sem settar eru í þessa möppu má líka skoða á vefsíðu og í snjallsímum og á spjaldtölvum. Forritið fæst á mörgum stýrikerfum, meðal annars Microsoft Windows, Mac OS X, Linux, Android, iOS og BlackBerry.

Fyrirtækið Dropbox var stofnað árið 2007 af tveimur útskriftarnemum við MIT í Bandaríkjunum.

Bandarísk fyrirtæki
Pjakkur

Pjakkur, einnig kallaður Hrekkur á íslensku (s.Stinky f. Haisuli) er persóna í Múmínálfunum eftir finnlandssænska rithöfundin og teiknarann Tove Jansson.

Pjakk skóp Tove Jansson fyrir daglegu myndasögurnar um Múmínálfana sem hún teiknaði fyrir Lundúnar dagblaðið The Evening News, 1954. Hann er kafloðinn og af honum leggur hræðilegur fnykur. Hann borðar flest, til dæmis í fyrstu myndasögunni þar sem hann kom fram borðaði hann allt Múmínhúsið. Þótt lýsa megi honum sem illmenni og hrekkjalómi, þá á hann gott til og hjálpar stundum öðrum, en eiginlega bara ef hann fær eitthvað fyrir sinn snúð fyrir það. Þegar Múmínpabbi finnur fyrir mikill ævintýralöngun leitar hann oft uppi Pjakk, eins þegar Snabbi fær einhverja snilldar hugmynd að græða peninga með oft umdeilanlegum hætti leitar hann einnig oft til Pjakks.

Eina Múmínbókin þar sem Pjakkur kemur við sögu er myndabókin Illmennið í Múmínhúsinu (s. Skurken i muminhuset) sem út kom árið 1980 og eins kemur hann við sögu í japönsku teiknimyndunum um Múmínálfana.

Heimildir 
 

Múmínálfarnir
Borgaklasi

Borgaklasi er hugtak sem notað er yfir svæði þar sem margar stórar borgir hafa vaxið saman.

Dæmi um borgaklasa er Bos-NY-Wash-svæðið, sem inniheldur stórborgirnar Boston, New York-borg, Philadelphiu, Baltimore og Washington D.C., ásamt smærri borgum eins og Hartford, Providence, Hoboken, Jersey City, Newark, Trenton og Wilmington auk úthverfa þeirra allra.

Þéttbýli
John Cale

John Cale (f. 9. mars 1942) er velskur tónlistarmaður og tónskáld, best þekktur sem einn af stofnendum bandaríska tilraunarokkhópsins The Velvet Underground. Cale leikur á ýmis hljóðfæri.

Breiðskífur
 Vintage Violence (1970)
 Church of Anthrax (+ Terry Riley; 1971)
 The Academy in Peril (1972)
 Paris 1919 (1973)
 Fear (1974)
 Slow Dazzle (1975)
 Helen of Troy (1975)
 Honi Soit (1981)
 Music for a New Society (1982)
 Caribbean Sunset (1984)
 Artificial Intelligence (1985)
 Words for the Dying (1989)
 Songs for Drella (+ Lou Reed; 1990)
 Wrong Way Up (+ Brian Eno; 1990)
 Last Day on Earth (+ Bob Neuwirth; 1994)
 Walking on Locusts (1996)
 HoboSapiens (2003)
 blackAcetate (2005)
 Shifty Adventures in Nookie Wood (2012)
 M:FANS (2016)

Cale, John
Samræðisaldur

Samræðisaldur er sá aldur þegar einstaklingur má löglega stunda kynmök og samþykkja kynmök við aðra. Lög um samræðisaldur eru mismunandi eftir löndum og þó að lágmarksaldurinn sé í flestum löndum á milli 14 og 18 ára er hann í sumum löndum allt niður í 12 ára aldur og allt upp í 21 árs aldur í öðrum löndum. Í sumum löndum er samræðisaldur ekki sá sami fyrir gagnkynhneigða og samkynhneigða og í sumum löndum er undantekning frá lögum um lágmarksaldurinn ef kynmök eru stunduð á milli fólks á sama aldri. Sá sem brýtur lögin um lágmarksaldurinn gæti verið ákærður um smáglæp eða nauðgun — þetta ræðst af lögunum í landinu þar sem brotið er framið.

Tenglar 
 

Lágmarksaldur
Hommafælni

Hommafælni (eða hómófóbía) lýsir ýmsum neikvæðum tilfinningum og skoðunum gegn samkynhneigðum, tvíkynhneigðum og transfólki. Hommafælni getur lýst sér íandúð, lítilsvirðingu, fordómum eða hatri og getur byggst á óskynsamlegum ótta. Í Bandaríkjunum árið 2010 voru 19,3 % af öllum hatursglæpum tengd hommafælni. Skýrsla sem gerð var sama árið lýsti stöðunni þannig: „[samkynhneigðir] eru mun líklegri en allir aðrir minnihlutahópar í Bandaríkjunum til að verða fórnarlömb ofbeldishatursglæpa.“

Hommafælni skiptist í nokkrar tegundir, svo sem svokölluð „stofnanavædd hommafælni“ (e. institutionalised homophobia), það er að segja hommafælni fyrirskipuð af trúarbrögðum eða ríki, og „innri hommafælni“ (e. internalised homophobia), þar sem samkynhneigður einstaklingur er hommafælinn, þrátt fyrir hvernig hann kynnir sig.

Einstaklingur sem upplifir hommafælni er sagður vera hommafælinn.

Tilvísanir 

Fordómar
Fælni
Samkynhneigð
Mismunun
LGBT
Sýslurnar svara

Sýslurnar svara var spurningakeppni í útvarpi, sem haldin var í Ríkisútvarpinu veturinn 1965-1966. Henni lauk með sigri Mýra- og Borgarfjarðarsýslu.

Keppnisfyrirkomulag var með þeim hætti að þriggja manna lið frá velflestum sýslum landsins kepptu með útsláttarfyrirkomulagi á sunnudagskvöldum. Voru sömu fimmtán spurningarnar lagðar fyrir hvort lið og sigraði það sem gat svarað fleiri spurningum rétt. Umsjónarmenn keppninnar voru Birgir Ísleifur Gunnarsson og Guðni Þórðarson, en árið áður höfðu þeir stýrt álíka þætti, Kaupstaðirnir keppa.

Viðureignir

1.umferð:
 Norður-Múlasýsla sigraði Suður-Múlasýslu
 Dalasýsla sigraði Strandasýslu
 Húnvetningar sigruðu Skagfirðinga
 Borgfirðingar sigruðu Snæfells- og Hnappadalssýslu
 Árnesingar sigruðu Gullbringu- og Kjósarsýslu
 Þingeyingar sigruðu Eyfirðinga
 Skaftfellingar sigruðu Rangæinga
 ...?

Fjórðungsúrslit:
 Borgfirðingar sigruðu lið Austur- og Vestur-Húnavatnssýslu
 Barðstrendingar sigruðu Dalasýslu
 Árnesingar sigruðu lið Austur- og Vestur-Skaftafellssýslu
 Þingeyingar sigruðu Norður-Múlasýslu

Undanúrslit:
 Þingeyingar sigruðu Árnesinga
 Borgfirðingar sigruðu lið Vestur- og Austur-Barðastrandarsýslu

Úrslit:
 Mýra- og Borgarfjarðasýsla sigraði lið Norður- og Suður-Þingeyjarsýslu
 Sigurliðið skipuðu: Magnús Sigurðsson, Sr. Einar Guðnason og Sigurður Ásgeirsson
 Lið Þingeyinga skipuðu: Þóroddur Jónasson, Þráinn Þórarinsson og Guðmundur Gunnarsson

Útvarp
Spurningaþættir
Kjördæmin keppa

Kjördæmin keppa var spurningaþáttur á RÚV vorið 1976 þar sem þriggja manna keppnislið frá kjördæmunum átta öttu kappi með útsláttarfyrirkomulagi. Spyrill var Jón Ásgeirsson íþróttafréttamaður og dómari Ingibjörg Guðmundsdóttir. Höfundur spurninga var Helgi Skúli Kjartansson sagnfræðingur. Keppninni lauk með sigri Norðurlandskjördæmis eystra.

Viðureignir

1.umferð:
 Suðurlandskjördæmi sigraði Reykjaneskjördæmi
 Reykjavíkurkjördæmi sigraði Vesturlandskjördæmi
 Vestfjarðakjördæmi sigraði Austurlandskjördæmi
 Norðurlandskjördæmi eystra sigraði Norðurlandskjördæmi vestra

Undanúrslit:
 Norðurlandskjördæmi eystra sigraði Vestfjarðakjördæmi
 Reykjavíkurkjördæmi sigraði Suðurlandskjördæmi

Úrslit:
 Norðurlandskjördæmi eystra sigraði Reykjavíkurkjördæmi

Keppendur
 Suðurlandskjördæmi
 Jón Einarsson (Skógaskóla), Einar Eiríksson (Vestmannaeyjum) og Jóhannes Sigmundsson (Syðra-Langholti Hrunamannahreppi)
 Reykjaneskjördæmi
 Pétur Gautur Kristjánsson (Keflavík), Sigurveig Guðmundsdóttir (Hafnarfirði) og Sigurður Ragnarsson (Kópavogi)
 Reykjavíkurkjördæmi
 Bergsteinn Jónsson, Sigurður Líndal og Vilhjálmur Lúðvíksson
 Vesturlandskjördæmi
 Sr. Hjalti Guðmundsson (Stykkishólmi), Jón Þ. Björnsson (Borgarnesi) og Sr. Jón Einarsson (Saurbæ á Hvalfjarðarströnd)
 Vestfjarðakjördæmi
 Sr. Þórarinn Þór (Patreksfirði), Halldór Kristjánsson frá Kirkjubóli og Kristín Aðalsteinsdóttir (Skjaldfönn, Nauteyrarhreppi)
 Austurlandskjördæmi
 Eiríkur Eiríksson (Dagverðargerði, Hróarstungu), Kristján Ingólfsson (Reyðarfirði) og Sigurbjörn Kjartansson (Höfn í Hornafirði)
 Norðurlandskjördæmi eystra
 Gísli Jónsson (Akureyri), Guðmundur Gunnarsson (Akureyri) og Indriði Ketilsson (Fjalli í Aðaldal)
 Norðurlandskjördæmi vestra
 Hlöðver Sigurðsson (Siglufirði), Lárus Ægir Guðmundsson (Skagaströnd) og Sr. Ágúst Sigurðsson (Mælifelli, Skagafirði)

Deilur vegna keppnishalds
Viðureignirnar sjö voru teknar upp á tveimur dögum. Eftir að sýningar þáttanna hófust kom fram ýmis konar gagnrýni á framkvæmd keppninnar. Var því haldið fram að sumar spurningar hefðu verið rangar eða að úrskurðir dómara hefðu orkað tvímælis. Kærðu fulltrúar liðs Norðurlandskjördæmis vestra viðureign sína í fyrstu umferð til Útvarpsráðs, sem úrskurðaði að úrslitin skyldu standa óbreytt.

Spurning í keppni Suðurlandskjördæmis og Reykjaneskjördæmis, sem réð úrslitum í viðureigninni, varð sömuleiðis umdeild. Þar var spurt um elstu virkjun á Vestfjörðum og urðu blaðaskrif vegna málsins. 

Einungis tveir keppendur af 24 voru konur. Spyrill keppninnar kallaði aðra þeirra „skrautfjöður“ liðs síns og var skammaður fyrir í blöðum.

Tilvísanir og heimildir 

 Upplýsingar um viðureignir og keppnislið birtust í dagskrárauglýsingum dagblaðanna á tímabilinu 27. mars til 8. maí.

Íslenskir sjónvarpsþættir
Spurningaþættir
Snorkstelpan

Snorkstelpan (s. Snorkfröken f. Niiskuneiti) er persóna í Múmínálfunum eftir finnlandssænska rithöfundinn og teiknarann Tove Jansson. 

Hún er ekki múmínálfur heldur Snorkur og systir Snorksins. Snorkar líkjast múmínálfum í öllu nema að þeir geta skipt litum í geðshræringu þótt þeir séu oftast hvítir eins og Múmínálfarnir. En aðeins er minnst á það í tvem bókum, stuttlega í Halastjarnan og í Pípuhattur galdrakarlsinns. Eins eru þau systkinin bæði með hártopp og er Snorkstelpan mjög hrifin af og upptekin af sínum gula hártoppi. Hún elskar að skreyta hann með blómum og oftar en ekki í sama lit og hún sjálf er þá stundina. Hún er best þekkt sem kærasta Múmínsnáðans þótt samband þeirra sé mjög saklaust og um ökklann er hún með gullhring sem Múmínsnáðinn gaf henni. Hún er mjög tilfinningarík, elskuleg og vill öllum vel.

Snorkstelpan og bróðir hennar koma fyrst fram í sjötta kafla bókarinnar Halastjarnan og í næstu köflum þar á eftir þar sem þau slást í för með Múmínálfunum á ferð þeirra aftur til Múmíndals eftir að Múmínsnáðinn bjargar henni frá eitruðum runna. Snorkstelpan og Snorkurinn koma einnig fyrir í næstu bók þar á eftir, Pípuhattur galdrakarlsinns, en þau koma ekki við sögu í þarnæstu bók, Minningar Múmínpabba sem er alfarið helguð Múmínfjölskyldunni og þeim Snúði og Snabba.

Snorkstelpan kemur næst við sögu, en án bróður síns, í bókinni Örlaganóttin þar sem Múmínsnáðinn og hún eru mest alla bókina aðskilin frá öðrum í Múmínfjölskyldunni og rata í sín eigin ævintýri. Hún kemur einnig fyrir í tvem sögum í Ósýnilega barnið og aðrar sögur, þeirri fjórðu, Síðasti drekinn í heiminum og þeirri níundu og síðustu, Þinurinn. En eftir það kemur hún ekkert við sögu í næstu bókum, þótt lítilega sé minnst á hana er ekki sagt afhverju hún er farinn né hvert.

Í bæði japönsku teiknimyndunum sem og Pólsku brúðumyndunum sem framleiddar hafa verið, byggðar á bókunum um Múmínálfana, er hlutur hennar mikið mun meiri en hún kemur við sögu í flestum þeirra.

Heimildir 
 
 

Múmínálfarnir
Eðlisfræðivél

Eðlisfræðivél er hugbúnaður sem hermir eftir eiginleikum raunkerfa eins og hreyfifræði stjarfra og mjúkra hluta (þar með talið árekstrarskynjun) og straumfræði til að líkja eftir þeim eðlisfræðilögmálum sem ríkja í raunheimi í tölvugrafík, leikjum og kvikmyndagerð. Eðlisfræðivélar eru aðallega notaðar sem miðbúnaður í tölvuleikjum sem framkvæmir útreikninga í rauntíma.

Tölvugrafík
Tölvuleikir
Möndulhalli

Möndulhalli eða öxulhalli er hornið á milli snúningsmönduls hlutar, til dæmis reikistjörnu, og sporbaugsmönduls hans eða hornið á milli miðbaugssléttu hlutarins og sporbaugssléttu hans. Jörðin hefur nú möndulhallann 23,4° en hann sveiflast frá 22° 02' 33" til 24° 30' 16" á 41.040 ára tímabili.

Möndulhallinn veldur því að norður- og suðurhvolf jarðarinnar fá mismikið sólarljós eftir árstímum sem veldur meiri árstíðamun nær heimskautunum en annars staðar. Þegar hásumar er á norðurhveli jarðar snýr norðurheimskautið á móti sólinni þannig að staðir norðan norðurheimskautsbaug eru baðaðir sólarljósi allan sólarhringinn á meðan suðurheimskautið snýr frá sólu þannig að staðir sunnan suðurheimskautsbaugsins sjá ekki til sólar.

Möndulhalli annara reikistjarna en jarðarinnar er mjög misjafn. Möndulhalli Mars er um 25° eða áþekkur möndulhalla jarðar og því eiga sér stað kunnulegar árstíðabreytingar á Mars. Möndulhalli Venusar telst hins vegar vera 177° sem þýðir að norðurpóll hennar snýr í raun „öfugt“ miðað við aðrar reikistjörnur þar sem hún snýst í hina áttina. Annað afbrigði er Úranus sem hefur möndulhallann 97° og liggur því á hliðinni miðað við flestar aðrar reikistjörnur þar sem snúningsmöndull hans er nokkurn veginn samhliða sporbaugssléttu.

Jörðin
Stjörnufræði
Simpansi

Simpansi er heiti á tveimur tilverandi apategundum í ættkvíslinni Pan. Tegundirnar eru landlægar í Afríku en kjörlendi þeirra eru aðskilin af Kongófljóti:
 Almennur simpansi, Pan troglodytes (Vestur- og Mið-Afríka)
 Bónóbósimpansi eða bonóbó (áður kallaður dvergsimpansi), Pan paniscus (skógar í Austur-Kongó)

Simpansar tilheyra mannættinni, ásamt górillum, mönnum og órangútönum. Fyrir fjórum til sex milljónum árum klufu simpansar í burtu frá manngreininni í ættinni. Simpansategundirnar tvær eru þær tegundir sem nálægstar eru lifandi mönnum hvað varðar gen. Þessar tegundir klufu frá hvor annarri fyrir um milljón árum.

Heimild 

Simpansar
Mannætt
Apar
Herúlar

Herúlar voru austgermanskur þjóðflokkur sem fór frá Skandinavíu til Svartahafs á þriðju öld og herjaði á lönd í slóð Gota og í liði með þeim. Árið 267 börðust þeir með Gotum í Byzantíon, Spörtu og Aþenu. Rómverjar sigruðu þá í orustu árið 269 um Naissus sem er þar sem nú er Serbía. Á fjórðu öld voru þeir yfirbugaðir í orustu við Austgota og seinna við Húna. Þeir losnuðu undan yfirráðum Húna í bardaga um Nedao árið 454 og stofnuðu sitt eigið konungsríki. Árið 476 AD börðust þeir við hersveitir Rómúlusar Ágústulusar keisara Rómverja.  Árið 508 voru þeir yfirbugaðir af Langbörðum og eru taldir hafa þá hörfað aftur til Skandinavíu. Samkvæmt frásögn gríska sagnaritarans Prokopiosar leitaði brot hinnar sigruðu Herúlaþjóðar til Norðurlanda og settist að við byggðir Gauta. 

Barði Guðmundson telur Íslendinga komna af Herúlum. Hann  hefur sett fram  skýringu á landnámi sem kölluð er Herúlakenningin. Barði telur að hluti Herúla  hafi einnig blandast Dönum (Hálfdanir). Síðan hafi þeir flust til Vestur-Noregs og ráðið þar þangað til Haraldur hárfagri yfirbugaði þá í orustunni í Hafursfirði. Þá hafi meginhluti þeirra orðið að hrökklast vestur um haf eða til Íslands. Barði bendir á að arfsagnir Herúlanna og átrúnaður hafi aðeins geymst á Íslandi og  að stjórnskipulag  eins og Goðaveldið  og önnur  menningarleg einkenni  á Íslandi séu öðruvísi en í  Noregi á landnámsöld. Samkvæmt frásögn Snorra Sturlusonar í Heimskringlu komu  Æsir  frá Svartahafslöndum til Norðurlanda undir forystu 12 hofgoða.

Heimildir 
 Barði Guðmundsson, Uppruni Íslendinga (Reykjavík: Menningarsjóður, 1959).

Germanskir þjóðflokkar
Gordy

Gordy er bandarísk gamanmynd frá árinu 1995. Myndin er um svín sem heitir Gordy sem leitar að fjölskyldu sinni. Myndin fékk fremur slaka dóma.

Tilvísanir

Tengill 
 

Bandarískar gamanmyndir
Disney-kvikmyndir
Kvikmyndir frumsýndar 1995
Fjármálastjóri

Fjármálastjóri (e. chief financial officer, CFO) er sá sem ber ábyrgð á fjármálum fyrirtækja, svarar beint til forstjóra fyrirtækis eða til eigenda og sér um að halda jafnvægi á fjárfestingum og arðgreiðslum. Það er í hans höndum að taka ákvarðanir um hvernig á að ráðstafa fé fyrirtækja, að vega og meta áhættu í fjárfestingum, ráðstafa fjármunum og greiða arð. Markmið hans er í öllum tilvikum að hámarka virði fyrirækisins, hvort sem um er að ræða lítið sprotafyritæki, fyrirtæki í almannaeigu eða hlutafélag. Fjármálastjóri á að gera það sem er best fyrir hag eigenda, en það reynist stundum snúið að velja réttann einstakling í það starf vegna hagsmunaárekstra. Traust þarf að ríkja milli fjármálastjóra og eigenda til að tryggja það að ákvarðanir varðandi fjármál séu örugglega þær sem gagnist fyrirtækinu best.

Ákvarðanir fjármálastjóra 
Eftirfarandi svið svara undir ábyrgð fjármálstjóra:

Ráðstöfun eigna fyrirtækisins 
Þekking fjármálastjóra á fjárfestingum á að vera slík að hann geti vegið og metið áhættu við fjárfestingar og út frá því geta tekið bestu ákvarðanir um hvernig fjárfestingum skuli hagað með það að markmiði að þær skili hagnaði, hvort sem um er að ræða fjárfestingar í fyrirtækjum, fasteignum eða þekkingu.

Fjármögnun 
Hvernig á að fjármagna rekstur, á að nota rekstrar og söluhagnað, auka hlutafé eða taka lán.

Stýring veltufjár 
Ákvarðanir varðandi hversdagsleg málefni eins og hvenær á að innheimta sölur, borga reikninga, hvernig á að geyma lausafé og hversu mikið lausafé þarf að vera til staðar fyrir rekstrarkostnaði og launakostnaði. Einnig hvernig á að ráðstafa aukafjármunum.

Heimildir 

Stjórn fyrirtækja
Tequixquiac

Tequixquiac er bær fylkisins Mexíkó í Mexíkó. Íbúar borgarinnar eru um 33 000.

Mexíkó
Leikjavél

Leikjavél er hugbúnaður sem styður við þróun tölvuleikja. Leikjavél er hugbúnaðarrammi sem hægt er að byggja þróun tölvuleiksins á. Grunnvirkni leikjavélar er myndsetning fyrir tvívíðar eða þrívíðar myndir eftir atvikum, eðlisfræðivél eða árekstrarskynjun, hljóð, kvikun, netvirkni og skriftun. Með því að nota sömu leikjavélina aftur og aftur er hægt að draga verulega úr vinnu við þróun tölvuleikja. 

Hugtakið leikjavél var fyrst notað á 10. áratug 20. aldar í samhengi við fyrstu persónu skotleiki frá id Software: Doom og Quake. 

Tölvuleikir
Nýja bíó

Nýja bíó var kvikmyndahús í Reykjavík sem hóf starfsemi 29. júní árið 1912. Stofnendur voru nokkrir athafnamenn í Reykjavík. Fyrst var kvikmyndahúsið sett upp í austurendanum á Hótel Íslandi þar sem var áður veitingasalur. Nafnið var til aðgreiningar frá Gamla bíói, Reykjavíkur Biograftheater, í Fjalakettinum þar skammt frá. Árið 1919 hóf bíóið að reisa nýtt steinsteypt hús við Austurstræti og Lækjargötu og flutti þangað inn sumarið 1920. Árið 1986 tók Árni Samúelsson húsnæðið á leigu og kallaði það Bíóhúsið. Árið 1987 lögðust kvikmyndasýningar af í húsinu og 1988 var þar stofnaður skemmtistaðurinn Lækjartunglið sem síðar hét aðeins Tunglið. Þann 30. júlí 1998 brann húsið og gjöreyðilagðist. Það var síðan rifið og Iðuhúsið reist þar í staðinn. Framhlið Nýja bíós við Austurstræti var notuð sem fyrirmynd að framhlið Grillmarkaðarins sem var reistur þar 2011.

Kvikmyndahús í Reykjavík
Miðborg Reykjavíkur
Bókband

Bókband er sú aðferð að binda saman blaðsíður þannig að þær myndi bók. Til eru ýmiss konar bindingar og mismunandi aðferðir að festa blaðsíðurnar saman. Sumar bækur eru límdar saman, í svokallaða límhefta kilju, og mega vera með harðspjalda eða ekki. Aðrar bækur eru heftar saman eða bundnar saman með gormi. Bókband felur í sér hætti á borð við húðun, upphleypingu, stönsun, rifgötun, borun, brot og fellingu.

Bækur
Handavinna
Frjóvgun

Frjóvgun er þegar tvær kynfrumur sameinast og ný vera myndast þar af. Í spendýrum kemur ein sæðisfruma að eggfrumu. Sæðisfruman treður sér í gegnum utanáliggjandi eggbú eggfrumunnar. Haus sæðisfrumunnar hefur hjálm sem inniheldur ensím og hjálpar henni að komast í gegnum egghýðið og inn í eggið sjálft. Eftir að sæðisfruman hefur binst veggnum í egginu, losnar kjarni sæðisfrumunnar og fer inn í eggið. Kjarnasamruni á sér þá stað milli kjarna sæðisfrumunnar og eggsins. Þá er frjóvgun lokið.

Frjóvgun
Þorleifs þáttur jarlsskálds

Þorleifs þáttur jarlsskálds er stutt frásögn eða smásaga, sem telst til Íslendingaþátta. Þar segir frá Þofleifi Ásgeirssyni frá Brekku í Svarfaðardal og viðskiptum hans við Hákon Sigurðarson Hlaðajarl. Þorleifur hafði siglt frá Íslandi til Noregs í verslunarferð. Þar hitti hann fyrir Hákon jarl sem rændi hann öllum varningi, brenndi skip hans og lét drepa förunauta hans alla. Þorleifur komst undan og fór til Danmerkur þar sem hann gerðist hirðskáld Sveins konungs tjúguskeggs. Seinna kom hann fram greypilegum hefndum á Hákoni Hlaðajarli er hann náði að þylja yfir honum magnað níðkvæði sem hann hafði ort. Það hrein á jarli svo að hann missti heilsuna og varð aldrei samur maður eftir. Af þessu fékk hann viðurnefni og var kallaður Þorleifur jarlsskáld. Þorleifur kemur fyrir í fleiri fornritum, svo sem í Svarfdæla sögu, en hann og Ólafur völubrjótur bróðir hans voru banamenn berserksins Klaufa Hafþórssonar. Systir hans var Yngveldur fagurkinn, lykilpersóna í Svarfdælu. Lítið er til af kveðskap Þorleifs, þó eru nokkrar vísur eftir hann tilfærðar í Svarfdælu, Þorleifs þætti, Landnámabók og víðar. Þorleifs þáttur jarlsskálds er talinn ritaður um 1300.  

Þátturinn er stundum kallaður Þorleifs þáttur jarlaskálds, en það er órökrétt, því að Þorleifur orti aðeins um einn jarl að því er best er vitað. 

Skáldsaga Þórarins Eldjárns, Hér liggur skáld (Rvík 2012), er um Þorleif. Grímur Thomsen orti einnig um Þorleif jarlsskáld. Kvæðið heitir Jarlsníð og þar í eru hin fleygu vísuorð "Enginn skyldi skáldin styggja, skæð er þeirra hefnd."

Heimildir 

Íslendingaþættir
Persónur Íslendingasagna
Svarfaðardalur
Alexander Fenton

Alexander Fenton eða Sandy Fenton (26. júní 1929 – 9. maí 2012) var skoskur þjóðfræðingur og þjóðháttafræðingur, sem er þekktur fyrir rannsóknir sínar á þjóðháttum og menningu Skotlands, Orkneyja og Hjaltlands. Hann var lengst af búsettur í Edinborg

Alexander Fenton fæddist í Shotts í Lanarkshire, Skotlandi. Foreldrar hans voru Alexander Fenton og Annie Stronach. Hann hlaut menntun í Auchterless á heimaslóðum, og fór síðan í Háskólann í Aberdeen. Hann lagði stund á framhaldsnám í Cambridge, einkum í fornleifafræði og mannfræði, með norræn tungumál sem aukafag. Hann varð vel læs á dönsku, sænsku, íslensku og færeysku. Hann var mikill málamaður, talaði skosku og gelísku, var læs á írsku og velsku, og hafði gott vald á þýsku, frönsku og ungversku. Hann lauk doktorsprófi við Háskólann í Edinborg.

Fenton fékkst við orðabókarstörf 1955–1959 (Scottish National Dictionary), varð svo safnvörður við Þjóðminjasafnið í Edinborg (National Museum of Antiquities of Scotland) 1959–1975, deildarstjóri 1975–1978 og forstöðumaður safnsins 1978-1985. Var í Þjóðminjaráði Skotlands 1979–1994. Jafnframt fékkst hann við kennslu í Háskólanum í Edinborg, einkum í skoskri þjóðfræði, og veitti forstöðu School of Scottish Studies. 

Rannsóknir og ritstörf Fentons snerust einkum um þjóðfræði og þjóðhætti Skotlands, en hann setti efnið einnig fram í víðara samhengi. Alls birti hann um 300 ritsmíðar um margvísleg efni, og er hann talinn með fremstu þjóðfræðingum sinnar tíðar. 

Alexander Fenton hlaut margvíslega viðurkenningu fyrir störf sín, svo sem CBE orðuna.

Alexander Fenton kvæntist um 1956, Evelyn, fædd Hunter. Þau eignuðust tvær dætur.

Helstu rit 
 The Northern Isles, Orkney and Shetland, Edinburgh 1978. — Grundvallarrit í norrænni þjóðháttafræði, 2. útg. 1997. 
 The Island Blackhouse, Edinburgh 1978. — 2. útg. 1989. 
 Scottish Life and Society: The Food of the Scots, Edinburgh 2007. — Scottish Ethnology, 5. bindi.
 Scottish Life and Society: Boats, Fishing and the Sea, Edinburgh 2008. — Ritstj. með öðrum. Scottish Ethnology, 4. bindi.
 Country Life in Scotland, Edinburgh 2008.
Ritstjórn.
 The Northern and Western Isles in the Viking World. Survival, Continuity and Change, Edinburgh 1984. — Meðritstjóri: Hermann Pálsson.

Tenglar 
Professor Sandy Fenton: Scholar of Scottish antiquities — Eftirmæli á ensku, með mynd.
Gordon Casely: Professor Alexander Fenton — Eftirmæli á ensku.

Skotland
Skoskir þjóðfræðingar
Tegundir í bráðri útrýmingarhættu

Tegundir í bráðri útrýmingarhættu eru þær tegundir lífvera sem taldar eru í mestri hættu á útdauða í náttúrulegum heimkynnum. Bráð útrýmingarhætta er flokkur í flokkunarkerfi Alþjóðlegu náttúruverndarsamtakanna - IUCN. 

Á listanum yfir tegundir í bráðri útrýmingarhættu eru 2264 dýrategundir og 1821 jurt, tvær sveppategundir og fjórar tegundir frumvera.

Dæmi um tegundir sem teljast í bráðri útrýmingarhættu eru skata, áll, leðurskjaldbaka og barðaháfur.

Myndasafn

Tenglar 
 Rauði listi IUCN

Tegundir í bráðri útrýmingarhættu
Viðkvæmar tegundir

Viðkvæmar tegundir eru þær tegundir lífvera sem eru líklegar til að lenda í hættu á útdauða ef aðstæður breytast ekki. Viðkvæm tegund er flokkur í flokkunarkerfi Alþjóðlegu náttúruverndarsamtakanna - IUCN. 

Á Rauða lista IUCN yfir viðkvæmar tegundir eru 5297 dýrategundir, 4914 jurtir og ein tegund frumvera.

Dæmi um viðkvæmar tegundir eru ísbjörn, hávella, ýsa og blöðruselur.

Myndasafn

Tenglar 
 Rauði listi IUCN

Viðkvæmar tegundir