alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Louis Renault

Louis Renault (21. maí 1843 – 20. febrúar 1916) var franskur prófessor í alþjóðarétti. Hann hlaut friðarverðlaun Nóbels árið 1907.

Æviágrip 
Louis Renault var sonur bóksala og hóf störf við lagaháskólann í Dijon árið 1868. Hann varð kennari við lagaháskólann í París árið 1873 og varð prófessor í þjóðarétti við sömu stofnun árið 1881.

Frá árinu 1890 starfaði Remault sem lögfræðiráðgjafi utanríkisráðherra Frakklands og síðan sem dómari við Fasta gerðardómstólinn í Haag. Hann var jafnframt virkur meðlimur í Alþjóðaréttarstofnuninni.

Louis Renault var í forsvari fyrir stofnun alþjóðlegra gerðardómstóla. Hann var fulltrúi Frakka ásamt Paul Henri Balluet d'Estournelles de Constant og Léon Bourgeois á friðarráðstefnunum í Haag árin 1899 og 1907. Árið 1900 varð Renault heiðursdoktor við Jagielloński-háskólann í Kraká. Renault varð jafnframt meðlimur í frönsku siðfræði- og stjórnmálafræðiakademíunni árið 1901 og hlaut friðarverðlaun Nóbels ásamt Ernesto Teodoro Moneta árið 1907.

Frá 1916 til 1918 stýrði Renault Hjálparsamtökum fyrir særða hermenn (fr. Société de Secours aux Blessés Militaires), sem rann árið 1940 inn í franska Rauða krossinn.

Árið 1873 kvæntist Renault Juliette Thiaffait.

Minnisvarðar 
Myndhöggvarinn Jules Chaplain bjó til bronsplötu með mynd af Louis Renault árið 1906.

Ítarefni
 Paul Fauchille, Louis Renault (1843-1918) : sa vie, son œuvre, París, Pedone, 1918.
 L’œuvre internationale de Louis Renault, Les éditions internationales, París, 1932, þrjú bindi.

Tilvísanir

Franskir dómarar
Franskir lögfræðingar
Handhafar friðarverðlauna Nóbels
Yves-Joseph de Kerguelen-Trémarec

Yves-Joseph de Kerguelen-Trémarec (13 febrúar 1734 – 3 mars 1797) var franskur landkönnuður og sjóliðsforingi.

Æskuár
Kerguelen-Trémarec fæddist í Landudal, á Bretagne-skaga. Tók hann þátt í sjö ára stríðinu en hlaut takmarkaðan framgang innan hersins.

Fundur Kerguelen-eyja 
Árla 1772 var Kerguelen-Trémarec skipaður yfir þriðja franska leiðangrinum í leit að hinu goðsagnakennda Terra Australis með skipin Fortune og Gros Ventre. Leiðangurinn rakst á hinar fjarlægt liggjandi Kerguelen-eyjar norður af Suðurskautslandinu, sunnarlega í Indlandshafi og gerði tilkall til þeirra fyrir hönd Frakklands áður en snúið var til baka til Máritíus.

Ásamt honum í leiðangrinum var náttúrufræðingurinn Jean Guillaume Bruguière. Í skýrslu sinni til konungsins Lúðvíks XV, lagði hann of stórt mat á virði eyjanna. Þess vegna senti konungurinn annan leiðangur með skipunum Rolland og Oiseau, en tókst ekki að finna Terra Australis. Þegar hingað var komið þótti ljóst að eyjarnar væru fáum góðmálmum búin og að mestu til lítils hafandi. Þegar Kerguelen-Trémarec sneri til baka var hann settur í fangelsi. Eyjarnar voru seinna heimsóttar af James Cook, en voru ekki kortlagðar fyrr en 1840 í hinum svonefnda Ross-leiðangri.

Í frönsku byltingunni var svo litið á sem hann væri fórnarlamb gömlu stjórnarinnar og honum var komið aftur fyrir í fyrri stöðu og tók þátt í orrustunni við Groix. Hann lést 1797 sem aðmíráll og herstjóri skipalægisins við Brest.

Ritverk eftir Kerguelen-Trémarec

Tilvísanir 

Franskir landkönnuðir
Franskir sjóliðsforingjar
Pays de la Loire

Pays de la Loire er eitt af 18 héruðum Frakklands. Það var skapað á 6. áratug 20. aldar til að vera svæði í kringum borgina Nantes. Héraðið er í Vestur-Frakklandi, er rúmir 32.000 ferkílómetrar og eru íbúar um 3,5 milljónir. Nantes er stærsta borgin en næststærst er Angers.

5 sveitarfélög eru þar: Loire-Atlantique, Maine-et-Loire, Mayenne, Sarthe, og Vendée.

Meðal áhugaverðra staða eru kastalar í Laval, Nantes, konunglega klaustrið í Fontevraud og gamla borgin Le Mans. Loire-dalurinn er á lista UNESCO yfir menningarminjar.

Héruð í Frakklandi
Occitanie

Occitanie er eitt af 18 héruðum Frakklands og er það syðsta á meginlandinu. Það var skapað árið 2016 með sameiningu Languedoc-Roussillon og Midi-Pyrénées. Nafnið ber keim af Occitania sem var sögulegt stærra svæði. Occitanie er næststærsta hérað landsins og er tæpir 73.000 ferkílómetrar og eru íbúar tæpar 6 milljónir.

Helstu borgir eru: Toulouse, Montpellier, Nîmes og Perpignan.

Héruð í Frakklandi
Ernesto Teodoro Moneta

Ernesto Teodoro Moneta (20. september 1833 – 10. febrúar 1918) var ítalskur blaðamaður, þjóðernissinni, byltingarhermaður og síðar friðarsinni sem hlaut friðarverðlaun Nóbels árið 1907. Hann tók upp kjörorðin In varietate unitas!, sem síðar urðu kenniorð Evrópusambandsins.

Æviágrip 
Ernesto Teodoro Moneta var úr mílanskri aðalsfjölskyldu sem meðal annars taldi til sín framkvæmdastjóra myntsláttunnar í Mílanó og rakti ættir sínar til aðalsmannsins Oldrado de Montariis, sem hafði tekið þátt í fyrstu krossferðinni árið 1096. Foreldrar Ernestos voru Carlo Aurelio Moneta og Giuseppina Muzio. Faðir hans útvegaði honum snemma trausta vinnu í fjármálageiranum fyrir tilstilli afa hans, Giuseppe Moneta, sem hafði verið einn af fyrstu iðnframleiðendum sápu og vítissóda í nútímasögu Ítalíu.

Ernesto Teodoro ólst upp í tveimur sveitasetrum sem fjölskylda hann átti í Missaglia og hlaut menntun í heimahúsum. Á unga aldri tók hann þátt í bardögum gegn austurríska keisaradæminu, sem þá réð yfir stórum hlutum af norðurhluta Ítalíu. Árið 1848, þegar Moneta var aðeins 15 ára, barðist hann með uppreisnarmönnum í götuvígjunum í fimm dögunum í Mílanó, sem mörkuðu upphaf fyrsta ítalska sjálfstæðisstríðsins. Hann gerðist jafnframt meðlimur í Frímúrarareglunni, sem þá var mikilvægur söfnuður í forsvari fyrir útbreiðslu frjálslyndishugmynda á Ítalíu.

Í byrjun sjötta áratugsins stundaði Moneta stjórnmála- og lögfræðinám við Háskólann í Pavia en hætti fljótt námi til þess að geta einbeitt sér að baráttunni fyrir sameiningu Ítalíu. Moneta gekk í hernaðarháskóla í Ivrea og árið 1859 tók hann þátt í þúsundmannaleiðangri Giuseppe Garibaldi til Sikileyjar og barðist með ítölskum hermönnum gegn Austurríkismönnum í þriðja ítalska sjálfstæðisstríðinu árið 1866.

Eftir sameiningu Ítalíu gerðist Moneta alþjóðlegur friðarsinni þrátt fyrir þjóðernishyggju sína. Frá 1867 til 1896 var hann ristjóri mílanska fréttablaðsins Il Secolo, sem gefið var út af Edoardo Sonzogno.

Árið 1887 stofnaði Moneta Langbarðasambandið fyrir friði og gerðardómum (ít. Unione Lombarda per la Pace e l'Arbitrato), sem kallaði eftir afvopnun og talaði fyrir stofnun Þjóðabandalags og Fasts gerðardómstóls. Moneta vann friðarverðlaun Nóbels árið 1907 ásamt Louis Renault.

Á síðustu æviárum Moneta varð þjóðernishyggja hans friðarhyggjunni yfirsterkari og hann studdi opinberlega bæði landvinninga Ítala í Líbíu árið 1912 og inngöngu Ítala í fyrri heimsstyrjöldina árið 1915.

Einkahagir
Þann 2. desember árið 1875 kvæntist Moneta Ersiliu Caglio (1845–1899), dóttur Luigi Caglio. Saman áttu þau tvö börn sem breyttu árið 1893 ættarnafni sínu í Moneta Caglio.

Heimildir
 Æviágrip Moneta á heimasíðu Nóbelsverðlaunanna.
 Ernesto Teodoro Moneta Monograph at nobel-winners.com
 Nobel Lectures, Peace 1901-1925, Elsevier Publishing Company, Amsterdam.

Ítalskir blaðamenn
Ítalskir byltingarmenn
Handhafar friðarverðlauna Nóbels
Remdesivir

Remdesivir er breiðvirkt veirulyf sem upphaflega var þróað til að hafa áhrif á veirur eins og SARS og MERS. Þær veirur eru náskyldar SARS-CoV-2 veirunni. Remdesivir er nú notað  gegn kórónaveirunni og var í apríl 2020 gefið út í Bandaríkjunum neyðarleyfi sem heimila notkun þess á þungt haldna sjúklinga á spítölum  eftir að rannsóknir sýndu virkni þess. Lyfjafyrirtækið Gilead framleiðir lyfið.

Remdesivir var upphaflega þróað til að meðhöndla Ebólu og Marburg veirusjúkdóm en reyndist ekki ekki hafa virkni gagnvart þeim veirusýkingum.

Tenglar
 Lofar góðu en ekki endilega „hið eina sanna lyf“ Mbl. 12. apríl 2020

Tilvísanir

Veirulyf
Marburg hitasótt

Marburg hitasótt er  blæðandi veiruhitasótt  eins og Ebóla. Árið 1967 varð samtímis vart við blæðandi hitasótt í þýsku borgunum Marburg og Frankfurt og júgóslavnesku borginni Belgrad. Það kom í ljós að þeir sem veiktust unnu við rannsóknir á nýrum úr afrískum apaköttum. Samtals veiktust 31 og 7 létust.

Á síðustu áratugum hafa komið upp faraldrar í mið-Afríku.

Tilvísanir

Veirusjúkdómar
Sveinstindur (Langasjó)

Sveinstindur er 1090 metra hátt fjall í Vestur-Skaftafellssýslu, við syðri enda Langasjós. Tindurinn er vinsæll til uppgöngu og er víðsýnt þaðan.

Tindurinn er nefndur eftir Sveini Pálssyni lækni og ferðafrömuði sem er talinn hafa gengið fyrstur á hann. Þorvaldur Thoroddsen náttúrfræðingur gaf tindinum nafn en Þorvaldur rannsakaði svæðið í lok 19. aldar.

Tilvísanir

Fjöll á Íslandi
 Vatnajökulsþjóðgarður
Sambandslýðveldi Mið-Ameríku

Sambandslýðveldi Mið-Ameríku (spænska: República Federal de Centroamérica) var sambandsríki í Mið-Ameríku sem varð til úr héruðum sem áður heyrðu undir Höfuðsmannsdæmið Gvatemala sem var hluti af Nýja Spáni. Sambandsríkið var lýðveldi sem stóð frá 1823 til 1841. 

Ríkið var stofnað skömmu eftir að ríki Mið-Ameríku lýstu yfir sjálfstæði frá Spáni 1821. Hluti af landsvæðinu varð Fyrsta mexíkóska keisaradæmið 1822 og sambandslýðveldið var stofnað árið eftir. Það náði yfir svæði sem nú eru löndin Kosta Ríka, El Salvador, Gvatemala, Hondúras og Níkaragva, auk Chiapas sem nú er í Suður-Mexíkó. Árið 1840 hófst borgarastyrjöld sem leiddi til upplausnar ríkisins. 

Fyrrum Norður-Ameríkuríki
Mið-Ameríka
Michelle Creber

Michelle Nicole Creber (f. 7. september 1999) er kanadísk leikkona.

Tenglar

 

Creber, Michelle
Borgarastríðið á Kosta Ríka

Borgarastríðið á Kosta Ríka var blóðug borgarastyrjöld í Kosta Ríka sem stóð í 44 daga; frá 12. mars til 24. apríl 1948. Um 2.000 manns létu lífið. Orsök átakanna var að þing Kosta Ríka, þar sem stuðningsmenn stjórnarinnar voru í meirihluta, ákvað að ógilda úrslit forsetakosninga í febrúar 1948 þar sem frambjóðandi stjórnarandstöðunnar, Otilio Ulate, sigraði Rafael Ángel Calderón Guardia. 

Þetta varð til þess að uppreisnarher, undir stjórn athafnamannsins José Figueres Ferrer, tók upp vopn gegn ríkisstjórn Teodoro Picado Michalski. Andstæðingar Ferrer voru bæði stjórnarherinn, sem fékk stuðning frá Níkaragva undir stjórn Anastasio Somoza García og kommúnistaflokkurinn Framvörður alþýðunnar. Ferrer fékk mikla hernaðaraðstoð frá Gvatemala undir stjórn Juan José Arévalo en afskipti Bandaríkjanna komu í veg fyrir að stjórnin fengi næga aðstoð frá Níkaragva, þar sem Bandaríkjamenn óttuðust valdarán kommúnistanna í Framverði alþýðunnar. Stjórnarherinn varð því brátt uppiskroppa með birgðir og gafst upp.

Eftir borgarastyrjöldina ríkti Ferrer um 18 mánaða skeið sem forystumaður herforingjastjórnar. Á þeim tíma kom hann á röð breytinga sem höfðu mikil áhrif á samfélag Kosta Ríka um langa framtíð; Meðal þess sem hann gerði var að leggja niður og banna her Kosta Ríka til frambúðar, gefa konum og ólæsum kosningarétt, koma á almannatryggingum, þjóðnýta banka, banna kommúnistaflokkinn, tryggja börnum þeldökkra innflytjenda ríkisborgararétt og sjá til þess að ný stjórnarskrá var samin.

Saga Kosta Ríka
Borgarastríð
1948
Gulusótt

Gulusótt  er veirusýking sem berst með moskítóflugum og getur valdið lifrarbilun, nýrnabilun, innri og ytri blæðingum og skertri heilastarfsemi. Engin meðferð er til gegn sjúkdómnum. Bólusetning er til við sjúkdómnum (bóluefnið stamaril) og endist einn skammtur ævilangt. Gulusótt er fyrst og fremst hitabeltissjúkdómur en skæðir faraldrar hafa komið upp í borgum. Gulusóttarfaraldur kom upp í borginni Fíladelfíu árið 1793 og létust þar 5.000  eða 10% íbúanna. Árin 1795, 1799 og 1803 komu upp faraldrar í New York þar sem þúsundir manna létust.
Gulusóttarveiran var fyrsta veiran sem fannst sem veldur sjúkdómi í mönnum.

Heimildir
 Björn Sigurðsson, Gulusótt (Yellow feber), Nóbelsverðlaun í læknisfræði 1951
 Vaxandi útbreiðsla gulusóttar (yellow feber) í Brasilíu (landlæknir.is)
 
 Yellow fever attacks Philadelphia 1793
Veirusjúkdómar
Miðameríkumenningin

Miðameríkumenningin á við menningarsamfélög frumbyggja í Mið-Ameríku sem hafa staðið frá þróun landbúnaðar um 7.000 f.o.t. fram á okkar daga. Forsöguleg menningarsamfélög hafa fundist við fornleifarannsóknir á þessu svæði og önnur eru þekkt frá sögulegum tíma. Meðal þeirra þekktustu eru samfélög Olmeka, Tolteka, Mixteka, Asteka, Sapóteka og Maja. Þessi menningarsamfélög þróuðu sérstæð trúarbrögð, ritmál, tímatal og byggingarlist. Þau þróuðu elstu ræktunarafbrigði fjölmargra nytjaplantna eins og tómata, belgpipars, kakós, maís, avókadó og vanillu.

Miðameríkumenningin leið að einhverju leyti undir lok á löngum tíma eftir landvinninga Spánverja á 16. öld. 

Frumbyggjar Ameríku
Mið-Ameríka
Saga Mexíkó
Saga Belís
Saga Níkaragva
Saga Gvatemala
Saga Kosta Ríka
Saga Hondúras
Chikungunya

Chikungunya sótt er smitsjúkdómur sem stafar af Chikungunyaveiru (CHIKV).  Einkennin eru skyndilegur sótthiti, kölduköst, útbrot, höfuð- og liðverkir. Einkenni koma vanalega fram tveimur til tólf dögum eftir sýkingu. Einkenni lagast vanalega innan einnar viku en þó geta liðverkir  verið til staðar í mánuði eða ár. Dauðsföll eru um 1 af 1000. Mest hætta á alvarlegum sjúkdómi er hjá mjög ungum og öldruðum sjúklingum og fólki með undirliggjandi heilsuvandamál.

Veirusýking af völdum chikungunya smitast milli fólk gegnum bit moskítóflugna af gerðunum Aedes albopictus og  Aedes aegypti.  Þessar flugur bíta aðallega að degi til. Veiran getur smitast í dýr svo sem fugla og nagdýr. Sjúkdómsgreining er annað hvort með að gera blóðprufu og athuga hvort þar finnst RNA úr veirunni eðað mótefni fyrir henni.

Einkenni chikungunya sýkingar er stundum misgreind sem beinbrunasótt eða zika veiki. Talið er að ónæmi myndist hjá þeim sem fær þessa sýkingu einu sinni.

Smitsjúkdómar
Veirusjúkdómar
Randal Cremer

Sir William Randal Cremer (18. mars 1828 – 22. júlí 1908), yfirleitt kallaður Randal Cremer, var enskur stjórnmálamaður sem sat á þingi fyrir Frjálslynda flokkinn. Hann var friðarsinni og baráttumaður fyrir stofnun alþjóðlegra gerðardómstóla. Fyrir þau störf vann Cremer til friðarverðlauna Nóbels árið 1903.

Æviágrip
Cremer kom úr verkamannafjölskyldu frá bænum Fareham í suðurhluta Englands. Faðir hans var vagnstjóri sem yfirgaf fjölskylduna stuttu eftir að Randal fæddist. Móðir hans ól hann upp ásamt tveimur systrum hans og sá til þess að hann hlyti menntun við meþódistaskóla í nágrenninu. Cremer jók við menntun sína með því að sækja ókeypis námskeið og gerðist síðar lærlingur hjá smiði og varð síðar fær trésmiður.

Eftir að hafa flutt til London árið 1852 varð Cremer virkur sem skipuleggjandi í stéttarfélögum og varð brátt þekktur verkalýðsleiðtogi. Árið 1865 var hann kjörinn ritari Alþjóðasamtaka verkalýðsins, en hann sagði af sér tveimur árum síðar þar sem honum fannst samtökin vera orðin of róttæk. Þótt Cremer væri ötull stuðningsmaður framsækinna stefnumála og nyti virðingar Karls Marx var hann ekki hlynntur hugmyndinni um byltingu öreiganna.

Hlutverk í alþjóðlegu gerðardómshreyfingunni
Cremer hóf að mæla með auknu hlutverki alþjóðlegra gerðardómstóla til að leysa úr milliríkjadeilum um það leyti sem hann bauð sig fyrst fram á þing án árangurs árið 1868.

Cremer náði kjöri á þing fyrir Frjálslynda flokkinn í kjördæminu Haggerston í hverfinu Shoreditch í Hackney árið 1885. Hann sat á þingi til ársins 1895 og svo aftur frá árinu 1900 til dauðadags árið 1908.

Sem þingmaður gerði Cremer bandalög við skoðanasystkini sín bæði í Evrópu og í Ameríku, meðal annars við Frédéric Passy, William Jennings Bryan og Andrew Carnegie. Með tengslaneti sínu og skipulagshæfni átti Cremer mikinn þátt í að setja á fót milligöngustofnanir sem tókst á ævi hans að leysa úr fjölda milliríkjadeilna á friðsamlegan hátt. Þar á meðal var hann einn stofnenda Alþjóðaþingmannasambandsins og Alþjóðlega gerðardómssambandsins og átti árið 1897 þátt í að fá samþykki breska þingsins á Olney-Pauncefote-sáttmálanum milli Bretlands og Bandaríkjanna, sem hefði skyldað ríkin til að leita til gerðardóma við úrlausn landamæradeilna eins og yfirstandandi deilu ríkjanna um landamæri nýlendunnar Essequibo við Venesúela (öldungadeild Bandaríkjaþings hafnaði síðar samningnum og hann tók því aldrei gildi). Hann lagði einnig grunn að friðarráðstefnunum í Haag árin 1899 og 1907.

Cremer vann friðarverðlaun Nóbels árið 1903 fyrir störf sín við sáttagerðir í milliríkjadeilum. Hann var sá fyrsti sem vann verðlaunin einsamall. Af 8.000 punda verðlaunafénu ánafnaði hann Alþjóðlega gerðardómssambandinu 7.000. Hann var jafnframt nefndur riddari frönsku heiðursorðunnar, riddari hinnar norsku Orðu Ólafs helga og hlaut breska riddaranafnbót árið 1907.

Randal Cremer-grunnskólinn í Haggerston er nefndur eftir Cremer.

Dauði
Cremer lést þann 22. júlí 1908 úr lungnabólgu og lét eftir sig bú upp á 2.241 pund.

Tilvísanir

Breskir stjórnmálamenn
Handhafar friðarverðlauna Nóbels
Andorska karlalandsliðið í knattspyrnu

Andorska karlalandsliðið í knattspyrnu er er fulltrúi Andorra í knattspyrnu og er stjórnað af Andorska knattspyrnusambandinu. 

Evrópsk knattspyrnulandslið
Karlalandslið í knattspyrnu
Hauts-de-France

Hauts-de-France er eitt af 18 héruðum Frakklands og er það nyrsta á meginlandinu. Það var skapað árið 2016 með sameiningu Nord-Pas-de-Calais og Picardy. Í norðri eru landamæri Belgíu og í vestri er Ermasund og tengsl við England í gegnum Ermarsundsgöngin. Íbúar eru tæpar 6 milljónir og er flatarmál 32.000 ferkílómetrar.

Fimm sýslur eru innan héraðsins: Aisne, Nord, Oise, Pas-de-Calais og Somme.

Helstu borgir eru: 
Lille
Amiens
Roubaix
Tourcoing
Dunkirk
Calais
Villeneuve-d'Ascq
Saint-Quentin
Beauvais
Valenciennes

Héruð í Frakklandi
Stofnað 2016
Búrgund-Franche-Comté

Búrgúnd-Franche-Comté eða Bourgogne-Franche-Comté er eitt af 18 héruðum Frakklands. Það var skapað árið 2016 með sameiningu Burgundy og Franche-Comté.  Íbúar eru um 2,8 milljónir og er flatarmál 48.000 ferkílómetrar.

Átta sýslur eru innan héraðsins: Côte-d'Or, Doubs, Jura, Nièvre, Haute-Saône, Saône-et-Loire, Yonne og Territoire de Belfort.

Helstu borgir eru:  
Besançon (höfuðstaður)
Dijon 
Belfort 
Chalon-sur-Saône
Nevers
Auxerre
Mâcon

Héruð í Frakklandi
Stofnað 2016
Provence-Alpes-Côte d'Azur

Provence-Alpes-Côte d'Azur  er eitt af 18 héruðum Frakklands og er í suðaustri.  Íbúar eru um 5 milljónir og er flatarmál 31.400 ferkílómetrar. Nafn þess er stundum stytt í PACA eða Région Sud.

Sex sýslur eru innan héraðsins: Alpes-de-Haute-Provence, Alpes-Maritimes, Bouches-du-Rhône, Hautes-Alpes, Var og Vaucluse. Ströndin er þekkt sem Franska rivíeran (Cote d'Azur) og er Cannes þekkt borg með kvikmyndahátíð sína.

Helstu borgir eru:  
Marseille
Nice 
Avignon 
Aix-en-Provence
Toulon

Héruð í Frakklandi
Provence-Alpes-Côte d'Azur
Cannes

Cannes er borg í Provence-Alpes-Côte d'Azur í suðaustur-Frakklandi. Íbúar eru um 74.000 (2017). Borgin er við ströndina Cote d'Azur og dregur Kvikmyndahátíðin í Cannes að sér alþjóðlegar kvikmyndastjörnur og gesti hvert ár.

Borgir í Frakklandi
Provence-Alpes-Côte d'Azur
Stekkjarhraun

Stekkjarhraun er hraun sem er í austurhluta Hafnarfjarðar við Setbergshverfi. Það var friðlýst árið 2009 og er stærð þess 15,9 ferkílkómetrar. Beggja vegna þess er íbúðabyggð og rennur Þverlækur um það.
Hraunið er upprunið úr Búrfellseldum sem runnu fyrir um 700 árum.

Tenglar
Umhverfisstofnun

Hafnarfjörður
Friðlýst svæði á Íslandi
Hraun á Íslandi
Glerárdalur

Glerárdalur er dalur suðvestur af Akureyri. Hann er mótaður af jöklum og má þar finna steingerðar plöntuleifar. Hluti hans er friðlýstur fólkvangur (frá 2016) eða 74,4 km2. Dalurinn er vinsælt útvistar- og fjallgöngusvæði. Tindarnir Súlur og Kerling tróna yfir dalnum og eru smájöklar í kring. Glerá rennur niður dalinn.

Tengill
UST - Fólkvangur í Glerárdal
Nat.is -Glerárdalur 

Friðlýst svæði á Íslandi
Akureyri
Dalir á Íslandi
Helgafell (Vestmannaeyjum)

Helgafell er  227 metra hátt fjall eða gígur á Heimaey. Nafn Helgafells er komið frá þrælnum Helga, sem hafði flúið eftir vígið á Hjörleifi. Var hann drepinn á fellinu af Ingólfi Arnarsyni.

Eldfell sem gaus 1973 liggur minna en kílómetra í burtu.

Tengill
Heimaslóð - Helgafell

Vestmannaeyjar
Fjöll á Íslandi
Þráðveirur

Þráðveirur (Filoviridae) eða filoveirur eru einstrengja RNA-veirur. Ebólaveira og Marburgveira eru þráðveirur. Þær veirur valda alvarlegum sjúkdómum í mönnum og öðrum prímötum sem lýsa sér með blæðandi veiruhitasótt.

Tilvísanir

Veirur
Grand Est

Grand Est  er eitt af 18 héruðum Frakklands og er í norðaustri. Íbúar eru um 5,5 milljónir og er flatarmál 57.400 ferkílómetrar. Það var stofnað með sameiningu Alsace, Champagne-Ardenne og Lorraine árið 2016.

Tíu sýslur (departements) eru innan héraðsins: Ardennes, Aube, Bas-Rhin, Marne, Haute-Marne, Haut-Rhin, Meurthe-et-Moselle, Meuse, Moselle og Vosges.
Fljótin Signa, Rín og Meuse eru í héraðinu og fjallgarðarnir Vosgesfjöll og Ardennafjöll.
Helstu borgir eru:  
Strasbourg (höfuðstaður)
Reims
Metz
Mulhouse
Nancy

Héruð í Frakklandi
Stofnað 2016
Sefgoði

Sefgoði (Podiceps grisegena) er fugl af goðaætt. Búsvæði er á norðurhveli við strandir, vötn og mýrar. Sefgoði er góður sundfugl. Fæða hans er helst hryggleysingjar og lirfur.

Tenglar 

Goðar
Sportittlingur

Sportittlingur (Calcarius lapponicus) er spörfugl. Sportittlingur er varpfugl í Grænlandi en  sjaldgæfur fargestur eða flækingur á Íslandi. Sportittlingur hefur orpið hér stöku sinnum og fyrsta merki um varp hans á Íslandi nálægt Látrabjarg árið 2007. Sportittlingur er skyldur snjótittlingi.

Heimild
 McNair, Douglas B., et al. “Fyrsta Staðfesta Varp Sportittlings á Íslandi.” Bliki : \(desember) =, no. (desember) = (29), 2008, pp. mber) = (29): bls. 49–52.

Tilvísanir 

Flækingsfuglar á Íslandi
Spörfuglar
Kareem Abdul-Jabbar

Kareem Abdul-Jabbar (fæddur Ferdinand Lewis Alcindor Jr árið 1947) er fyrrum bandarískur körfuknattleiksmaður sem er talinn einn besti leikmaður körfuboltans frá upphafi.

Hann spilaði 20 tímabil í NBA-deildinni og er stigahæsti leikmaðurinn frá upphafi (38.387 stig). Hann varð 6 sinnum meistari, einu sinni með Milwaukee Bucks og 5 sinnum með Los Angeles Lakers. Jabbar varð 6 sinnum mikilvægasti leikmaðurinn; MVP, 19 sinnum valinn í All Star leik sem dæmi má nefna. Hann var þekktur fyrir svokallað skyhook skot með einni hendi sem var nánast óverjandi.

Jabbar hefur einnig þjálfað körfuboltalið, verið aðstoðarþjálfari Lakers og reynt fyrir sér sem leikari. Hann gerðist múslimi árið 1968 og breytti nafni sínu árið 1971. Hann lærði bardagalist af Bruce Lee og stundaði einnig jóga til að hjálpa sér með einbeitingu og liðleika.

Bandarískir körfuknattleiksmenn
Fólk fætt árið 1947
Þorraþröstur

Þorraþröstur (Turdus ruficollis) er spörfugl af ætt þrasta. Hann er töluvert stærri en skógarþröstur og svipaður gráþresti að stærð. Þorraþröstur er allur jafngrár að ofan og á vængjum að undanskildum óljósum svörtum rákum á baki. Á bringu er vel afmarkaður svartur smekkur og eru karlfuglar með svartan smekk frá bringu upp að goggi og augum en kvenfuglar er misrákaðir á bringu en geta þó verið með frekar dökkt brjóstband. Dökk rák er milli auga og nefs. Síður og kviður eru ljósgrá, fætur fölbleikir og goggur að mestu svartur.  Þorraþröstur og góuþröstur voru áður taldir til sömu tegundar en eru nú taldar aðskildar tegundir. Þær eru eins í útliti nema góuþröstur er með rautt í staðinn fyrir svarta litinn á þorraþresti. Heimkynni þorraþrasta eru í barrskógum Síberíu. Á veturna halda þeir sig við Persaflóa, í Írak, Íran og Afghanistan, austur um sunnanverð Himalajafjöll til Búrma. Þorraþröstur sást fyrst á Íslandi 13. nóvember 2005 í Leiru á Reykjanesskaga.

Tilvísanir

Flækingsfuglar á Íslandi
Þrestir
Vatnamús

Vatnamús er náttúrufyrirbrigði sem myndast þannig að mosi velkist í ferskvatni vegna ölduhreyfinga og strauma. Mosinn getur vafist saman í vöndla sem oft eru kúlulaga en geta líka verið sívalir eða sporöskjulaga. Þessir vöndlar geta svo borist á land. Vatnamýs finnast oftast við vatns- eða árbakka eða í sjávarfjörum.

Tengill 

 Vatnamýs vekjast um sandinn

Tilvísanir 

Mosar