alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Christine Korsgaard

Christine Marion Korsgaard (fædd 1952 í Chicago í Illinois) er bandarískur heimspekingur sem fæst einkum við siðfræði og sögu hennar, tengsl siðfræði og frumspeki, hugspeki, og spurningar um samsemd sjálfsins, bæði í einkalífi fólks og með tilliti til skyldna almennt. Korsgaard hefur verið prófessor í heimspeki við Harvard University síðan 1991.

Korsgaard hlaut B.A. gráðu frá University of Illinois og doktorsgráðu frá Harvard. Hún var nemandi Johns Rawls.

Korsgaard kennir einkum siðfræði og og heimspekisögu. Hún hefur kennt við University of Chicago, University of California í Santa Barbara og Yale. Hún gekk til liðs við Harvard árið 1991. Hún hefur einnig verið gistiprófessor við University of California í Berkeley og University of California í Los Angeles (UCLA). 

Árið 1996 gaf Korsgaard út bókina The Sources of Normativity (Rætur skyldunnar), sem var endurskoðuð útgáfa á Tanner fyrirlestrum um mannleg gildi. Sama ár kom einnig út safn áður birtra greina hennar um siðfræði Immanuels Kant og kantískar nálganir í siðfræði samtímans, Creating the Kingdom of Ends. Árið 2002 hélt hún Locke fyrirlestrana við University of Oxford um Self-Constitution: Agency, Identity, and Integrity. Þessa fyrirlestra má nálgast á vefsíðu Korsgaard.

Helstu ritverk 
 Creating the Kingdom of Ends (1996) ISBN 0-521-49962-3
 The Sources of Normativity (1996) ISBN 0-521-55960-X

Tengt efni 
 Immanuel Kant
 Siðfræði
 Skyldusiðfræði

Tengill 
Vefsíða Christine Korsgaard

Korsgaard
Korsgaard
Korsgaard
Korsgaard
Simon Blackburn

Simon Blackburn (fæddur 1944) er breskur heimspekingur og þekktur fyrir tilraunir sínar til að auka vinsældir heimspekinnar. Hann brautskráðist með B.A. gráðu í siðfræði (þ.e. heimspeki) árið 1962 frá Trinity College, Cambridge. Hann er nú prófessor í heimspeki við Cambridge University og er félagi á Trinity College. Hann hefur áður kennt víða m.a. á Pembroke College, Oxford, University of Oxford og University of North Carolina sem Edna J. Koury prófessor.

Blackburn hefur gefið út nokkrar vinsælar bækur um heimspeki, þ.á m. Think (1999), sem er inngangur að heimspeki, Being Good (2001), sem er inngangur að siðfræði og Truth (2005). Hann er einnig höfundur bókarinnar Lust (2004), sem tilheyrir bókaflokki um Dauðasyndirnar sjö, og The Oxford Dictionary of Philosophy (1994), sem er orðabók um heimspeki sem hann tók sjálfur saman. Hann er einnig tíður gestur í breskum fjölmiðlum, t.d. á BBC í þættinum Radio 4's The Moral Maze. Blackburn er aftur á móti einnig afar virtur innan háskólasamfélagsins, ólíkt ýmsum öðrum sem hafa reynt að auka vinsældir heimspekinnar, og er meðal annars þekktur fyrir að vera leiðandi hugsuður innan siðfræðihefðar Davids Hume. Blackburn var aukinheldur ritstjóri tímaritsins Mind og upphasmaður „quasi-realisma“. Meðal fræðilegri verka hans eru Spreading the Word (1984), sem er kennslubók um kenningar um sannleika og merkingu, og Ruling Passions (1998), þar sem hann setur fram siðfræðikenningu sína í anda Humes.

Tengill 
 Vefsíða Simons Blackburn

Blackburn
Blackburn
Blackburn
Blackburn
Blackburn
Jaakko Hintikka

Jaakko Hintikka (f. 12. janúar 1929 - d. 12. ágúst 2015) var rökfræðingur og heimspekingur, fæddur í Vantaa í Finnlandi. Hann var prófessor við Boston University.

Hintikka vann Rolf Schock verðlaunin í rökfræði og heimspeki árið 2005 „vegna brautryðjendastarfs síns og framlags til rökgreiningar á háttahugtökum, einkum hugtökunum þekking og skoðun“.  Hann er talinn vera upphafsmaður formlegrar þekkingarfræðilegrar rökfræði og brautryðjandi á sviði merkingarfræði í háttarökfræði, sem lagði til formlega merkingarfræði, efnislega hliðstæða merkingarfræði Sauls Kripke. Hintikka er einnig mikilvægur ritskýrandi verka Ludwigs Wittgenstein.

Hintikka var mikilvirkur höfundur og meðhöfundur yfir þrjátíu bóka og meira en 300 fræðilegra ritgerða um stærðfræðilega og heimspekilega rökfræði, þekkingarfræði, málspeki og vísindaheimspeki. Verk hans hafa verið þýdd á níu tungumál. Hann var aðalritstjóri tímaritsins Synthèse () frá 1962 til 2002 auk þess að vera ráðgjafi í ritstjórn annarra tímarita.

Hann var fyrsti varaforseti Fédération Internationale des Sociétés de Philosophie, varaforseti Institut International de Philosophie (1993–1996), og meðlimur í American Philosophical Association, alþjóðlegra samtaka um sögu og heimspeki vísindanna, meðlimur í Association for Symbolic Logic og stjórnarmeðlimur í Philosophy of Science Association.

Valin rit eftir Hintikka 
 The Principles of Mathematics Revisited ISBN 0-521-62498-3
 Paradigms for Language Theory and Other Essays ISBN 0-7923-4780-3
 Lingua Universalis vs Calculus Ratiocinator ISBN 0-7923-4246-1
 Inquiry as Inquiry: A Logic of Scientific Discovery ISBN 0-7923-5477-X
 Language, Truth and Logic in Mathematics ISBN 0-7923-4766-8
 Ludwig Wittgenstein: Half-Truths and One-and-a-Half-Truths ISBN 0-7923-4091-4
 Analyses of Aristotle ISBN 1-4020-2040-6
 The Logic of Epistemology and the Epistemology of Logic ISBN 0-7923-0040-8

Tengt efni 
 Willard Van Orman Quine
 Saul Kripke
 Rudolph Carnap
 Ludwig Wittgenstein

Heimildir 
Greinin er lausleg þýðing á færslu úr ensku Wikipedia sem byggir á upplýsingum frá heimasíðu Jaakko Hintikka.

Hintikka, Jaakko
Hintikka, Jaakko
Hintikka, Jaakko
Hintikka, Jaakko
Gilbert Harman

Gilbert Harman (f. 26. mai 1938; d. 13. november 2021) var heimspekingur, sem hefur birt greinar um margvísleg efni í siðfræði, þekkingarfræði, frumspeki, málspeki og hugspeki. Hann er þekktur fyrir þá skoðun, að heimspeki og vísindi séu nátengd, líkt og leiðbeinandi hans í doktorsvekefni hans, Quine, og einnig fyrir vörn sína fyrir siðfræðilegri afstæðishyggju. Síðasta og greinarbesta umfjöllun hans um siðfræðilega afstæðishyggju er að finna í bókinni Moral Relativism and Moral Objectivity (Oxford: Blackwell, 1996).

Ritverk

Bækur: 
 Explaining Value and Other Esays in Moral Philosophy (Clarendon, 2000) ISBN 0-19-823804-5
 Reasoning, Meaning, and Mind (Clarendon, 1999) ISBN 0-19-823802-9
 Ásamt Judith Jarvis Thomson, Moral Relativism and Moral Objectivity (Blackwell, 1996) ISBN 0-631-19211-5
 Scepticism and the Definition of Knowledge (Garland, 1990) [Þetta er doktorsritgerð Harmans sem var varin við Harvard University árið 1964] ISBN 0-8240-5089-4
 Change in View: Principles of Reasoning (MIT, 1986) ISBN 0-262-08155-5
 The Nature of Morality: An Introduction to Ethics (Oxford, 1977) ISBN 0-19-502143-6
 Thought (Princeton, 1973) ISBN 0-691-07188-8

Ritstjórnarvinna: 
 Conceptions of the Human Mind: Essays in Honor of George A. Miller (Laurence Erlbaum, 1993) ISBN 0-8058-1234-2
 Ásamt Donald Davidson, The Logic of Grammar (Dickenson, 1975)
 On Noam Chomsky: Critical Essays (Anchor, 1974) ISBN 0-385-03765-1
 Ásamt Donald Davidson, Semantics of Natural Language (D. Reidel, 1972) ISBN 90-277-0304-3

Tengill 
 Vefsíða Gilberts Harman

Harman
Harman
Harman
Harman
Harman
Harman
Harman
Harman
Peter Frederick Strawson

Peter Frederick Strawson (fæddur 23. nóvember 1919 í London - 13. febrúar 2006) er heimspekingur sem er oft kenndur við heimspeki hversdagsmáls sem er straumur innan rökgreiningarheimspeki.  Hann var Waynflete prófessor í frumspekilegri heimspeki við University of Oxford frá 1968 til 1987. Strawson varð fyrst þekktur fyrir grein sína „On Referring“ sem birtist árið 1950. Í greininni gagnrýndi hann lýsingarhyggju Bertrands Russell (sjá einnig ákveðnar lýsingar).

Meðal mikilvægra skrifa Strawsons eru: Introduction to Logical Theory, Individuals: An Essay in Descriptive Metaphysics, The Bounds of Sense: An Essay on Kant’s Critique of Pure Reason og Entity and Identity.

Strawson var aðlaður árið 1977, og er því einnig þekktur sem Sir Peter Strawson. Sonur hans, Galen Strawson, er einnig heimspekingur.

Helstu ritverk

Bækur 
 Introduction to Logical Theory (London: Methuen, 1952).
 Individuals: An Essay in Descriptive Metaphysics (London: Methuen, 1959).
 The Bounds of Sense: An Essay on Kant's Critique of Pure Reason (London: Methuen, 1966).
 Logico-Linguistic Papers (London: Methuen, 1971).
 Freedom and Resentment and other Essays (London: Methuen, 1974).
 Subject and Predicate in Logic and Grammar (London: Methuen, 1974).
 Skepticism and Naturalism: Some Varieties (New York: Columbia University Press, 1985)
 Analysis and Metaphysics: An Introduction to Philosophy (Oxford: Oxford University Press, 1992).
 Entity and Identity (Oxford: Oxford University Press, 1997).

Greinar
 „Truth“. í Analysis, 1949.
 „Truth“ í Proceedings of the Aristotelian Society xxiv, 1950  
 „On Referring“ í Mind, 1950.
 „In Defense of a Dogma“ ásamt H.P. Grice i Philosophical Review, 1956.
 „Logical Subjects and Physical Objects“ í Philosophy and Phenomenological Research, 1957.
 „Singular Terms and Predication“ í Journal of Philosophy, 1961.
 „Universals“ í Midwest Studies in Philosophy, 1979.

Heimildir og frekari fróðleikur 
 Brown, Clifford, Peter Strawson (McGill-Queen's University Press, 2006).
 Kirkham, Richard, Theories of Truth (Cambridge, Mass.: MIT Press, 1992). (í 10. kafla er ítarleg umfjöllun um sannleikskenningu Strawsons.)

Tenglar 
 
 Freedom and resentment. Grein Strawsons frá 1962
 Minningargrein í The Times
 Minningargrein í The Guardian

Strawson, Peter Frederick
Strawson, Peter Frederick
Strawson, Peter Frederick
Strawson, Peter Frederick
Strawson, Peter Frederick
Strawson, Peter Frederick
Strawson, Peter Frederick
Gaius Maecenas

Gaius eða Cilnius Maecenas (70 f.Kr. - 8 f.Kr.) var einkavinur og ráðgjafi Ágústusar auk þess að vera bakhjarl margra ungra skálda. Nafn hans varð táknrænt fyrir valdamikla og auðuga velgjörðarmenn listamanna.

Tacítus (Ann. 6. 11) vísar til hans sem „Cilniusar Maecenasar“. Það er hugsanlegt að „Cilnius“ hafi verið ættarnafn móður hans.

Sem náinn vinur og ráðgjafi Ágústusar öðlaðist Maecenas nánast stöðu sem næstráðandi þegar Ágústus var fjarri. Á seinni árum kom fram stirðleiki í vináttu þeirra, sennilega að einhverju leyti vegna þess að Ágústus hélt við konu hans, Terentíu. Þegar Maecenas lést útnefndi hann Ágústus einkaerfingja sinn.

Sennilega er Maecenas frægastur fyrir stuðning sinn við ung skáld. Það útskýrir hvers vegna nafn hans hefur orðið að samheiti fyrir velgjörðarmenn listamanna á mörgum tungumálum. Sagt er að hann hafi uppgötvað skáldið Hóratíus og styrkt Virgil sem samdi Búnaðarbálk (Georgica) til heiðurs honum. Maecenas gaf Hóratíusi villu í sabínsku fjöllunum. Skáldin Propertíus, Varíus Rufus, Plotíus Tucca, Valgíus Rufus og Domitíus Marsus voru einnig skjólstæðingar hans.

Maecenas samdi einnig sjálfur kvæði og ritaði bækur. Um tuttugu brot eru varðveitt úr verkum hans. Sagt er að meðal verka hans hafi verið samræður á borð við Samdrykkjuna og ljóðið In Octaviam („Gegn Octavíu“) en óljóst er um hvað ljóðið fjallaði.

Tengt efni 
 Hóratíus
 Latneskar bókmenntir
 Ágústus Caesar
 Propertíus
 Virgill

Maecenas
Apolloníos Dyskolos

Apolloníos Dyskolos (uppi á 2. öld) er talinn einn mikilvægasti málfræðingurinn í Grikklandi til forna. Hann fékk viðurnefnið „dyskolos“ sem þýðir „erfitt að gera til geðs“ vegna reiðilegrar skapgerðar hans. Hann var einnig sagður mjög „analýtískur“ í hugsun. Apolloníos skrifaði mikið um orðflokka. Fjórar af tuttugu bókum hans sem nefndar eru í forna alfræðiritinu Suda eru varðveittar: Um setningafræði, Um atviksorð, Um samteningar í málfræði og Um fornöfn.

Æviágrip 
Lítið er vitað um ævi Apolloníusar annað en að hann var sonur Mnesiþeifs og bjó ævilangt í Alexandríu.

Kenningar 
Apolloníos byggði að miklu leyti á verkum Aristarkosar og Díonýsíosar Þrax, en hann var meðvitaðri en Díonýsíos um stóísk áhrif. Hann þáði flokkun orða í átta orðflokka í arf frá Aristarkosi og Díonýsíosi en skilgreindi suma að nýju. Hann taldi til að mynda að fornöfn væru ekki einungis staðgenglar nafnorða og lýsingarorða heldur taldi hann að þau vísuðu til verunda sem hefðu enga eiginleika.

Öll setningafræði Apolloníosar byggir á greiningu hans á tengslum nafnorða og sagnorða. Hann greindi á milli áhrifssagna og áhrifslausra sagna og þolmyndar sagna. Hann lagði grunninn að okkar skilningi á hugtökunum frumlag, andlag og fallstjórn.

Apolloníos og sonur hans, Ælíos Herodíanos, höfðu gríðarleg áhrif á síðari tíma málfræðinga. Bækur Apolloníusar og Díonýsíosar Þrax mynduðu grunninn sem öll málvísindi í Býsansríkinu byggðu á og höfðu mikil áhrif á Priscianus, síðasta mikilvæga málfræðinginn í fornöld.

Tengt efni 
 Aristarkos
 Díonýsíos Þrax
 Priscianus

Forn-Grikkir
Málfræði
Málvísindi
Bandý

Bandý er innanhúss hóp- og boltaíþrótt spiluð með plastkylfum þar sem markmiðið er að koma lítilli plastkúlu (kölluð bandýkúla) í mark andstæðingsins.
Í bandý eru sex menn í liði, þar af einn markmaður og hafa þeir allir fyrir utan markmanninn kylfu til að stjórna og skjóta kúlunni, en markmaðurinn ver markið með höndum og fótum. Leikmenn mega ekki viljandi nota hendur eða höfuð til að stjórna kúlunni, en leyfilegt er að snerta hana einu sinni í einu með fótunum (oftast til að stoppa hana), en ekki má skora mörk með fótunum eða gefa kúluna með þeim. Núverandi Íslandsmeistari í bandý er Bandýfélag Kópavogs.

Völlur 

Algengast er að bandývöllur sé 40 metrar að lengd og 20 metrar að breidd en einnig er leyfilegt að spila á 36 · 18 m velli og 44 · 22 m velli. Völlurinn skal afmarkaður af 50 cm háu spjaldi með rúnnuðum hornum.

Leiktími 
Leiktími er 3 · 20 mínútur með 10 mínútna hléum, leiktími er stöðvaður ef dómari stöðvar leikinn og heldur áfram þegar leikurinn byrjar aftur.

Leikmenn 
Hvert lið má hafa mest 20 leikmenn þar af 6 á vellinum í einu, skiptingar eru leyfðar hvenær sem er í leiknum og hefur hvert lið ótakmarkaðar skiptingar.

Búningar 
Leikmenn skulu vera í samstæðum búningum sem samanstanda af treyju, stuttbuxum og hnésokkum, einnig skulu þeir vera í innanhússíþróttaskóm,

Ísland 
Íslandsmeistaramót hafa verið haldin frá árinu 2005, þar sem leiknir voru styttri leikir en venja er. Laugardaginn 26. september 2009 hófst formleg deildarkeppni í fyrsta sinn með leiki í fullri lengd og voru fjögur lið skráð til keppni. Bandýfélag Kópavogs stóð uppi sem sigurvegari fyrsta tímabilið.

Heimild

Tenglar 
 Vefsíða Alþjóðabandýsambandsins
 Opinberar bandýreglur - stutt útgáfa 
 Opinberar bandýreglur - löng útgáfa
Bandaríkjadalur

Bandaríkjadalur, bandarískur dalur eða dollari er gjaldmiðill Bandaríkjanna. Hann er einnig notaður víða sem varasjóðsmynt, en slík notkun utan Bandaríkjanna leiddi meðal annars til þess að gullfótur Bandaríkjadals var lagður niður 1971 (Bretton Woods-kerfið), þar sem orðnar voru til meiri birgðir af dölum utan Bandaríkjanna, en öllum gullforða þeirra nam. Árið 1995 voru yfir 380 milljarðar dala í umferð, þar af tveir þriðju utan Bandaríkjanna. 2005 var þessi tala komin í 760 milljarða og áætlað að á milli helmingur og tveir þriðju séu í umferð utan Bandaríkjanna.

Algengasta táknið fyrir Bandaríkjadal er „dollaramerkið“ ($). ISO 4217-táknið fyrir Bandaríkjadal er USD. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn notar einnig táknið US$ fyrir gjaldmiðilinn.

Mörg lönd nota heitið dalur eða dollar, en nafnið er dregið af orðinu dalur (Taler á þýsku). Ekvador, El Salvador og Austur-Tímor, auk yfirráðasvæða Bandaríkjanna, nota Bandaríkjadal sem opinberan gjaldmiðil. Að auki hafa Bermúda, Bahamaeyjar, Panama, Líbería og nokkur önnur lönd bundið sína gjaldmiðla við Bandaríkjadal á genginu 1:1. Gjaldmiðill Barbados er sömuleiðis bundinn við gengið 2:1.

Tenglar 
 Núverandi og sögulegir seðlar í Bandaríkjunum (enska) (þýska)

Efnahagur Bandaríkjanna
Gjaldmiðlar
Listi yfir íslenska heimspekinga

Hér að neðan er listi yfir íslenska heimspekinga í stafrófsröð.

 Arnór Hannibalsson
 Atli Harðarson
 Ágúst H. Bjarnason
 Ásta Kristjana Sveinsdóttir
 Björn Þorsteinsson
 Brynjólfur Bjarnason
 Brynjúlfur Jónsson
 Erlendur Jónsson
 Eyja Margrét Brynjarsdóttir
 Eyjólfur Kjalar Emilsson
 Garðar Árnason
 Gígja Gísladóttir
 Geir Sigurðsson
 Guðmundur Heiðar Frímansson
 Gunnar Björnsson
 Gunnar Dal
 Gunnar Harðarson
 Gunnar Ragnarsson
 Heimir Geirsson
 Henry Alexander Henrysson
 Hreinn Pálsson
 Jóhann Páll Árnason
 Jón Ólafsson
 Kristján G. Arngrímsson
 Kristján Guðmundsson
 Kristján Kristjánsson
 Logi Gunnarsson
 Mikael M. Karlsson
 Ólafur Páll Jónsson
 Páll S. Árdal
 Páll Skúlason
 Róbert H. Haraldsson
 Rögnvaldur D. Ingþórsson
 Salvör Nordal
 Sigríður Þorgeirsdóttir
 Sigrún Svavarsdóttir
 Sigurður Kristinsson
 Stefán Snævarr
 Svavar Hrafn Svavarsson
 Vilhjálmur Árnason
 Þorsteinn Gylfason
 Þorvarður Árnason

 
Listar tengdir Íslandi
Íslenskir heimspekingar
Heimspekingar
Þorsteinn Gylfason

Þorsteinn Gylfason (12. ágúst 1942 í Reykjavík á Íslandi – 16. ágúst 2005 í Reykjavík) var íslenskur heimspekingur og prófessor við Háskóla Íslands. Hann fékkst einkum við stjórnmálaheimspeki, hugspeki og málspeki.

Foreldrar Þorsteins voru Gylfi Þ. Gíslason, prófessor og ráðherra, og Guðrún Vilmundardóttir. Bræður Þorsteins voru Vilmundur Gylfason og Þorvaldur Gylfason, prófessor. Þorsteinn var ókvæntur og barnlaus.

Nám og störf 
Þorsteinn brautskráðist frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1961 og hélt þaðan í nám til Bandaríkjanna. Hann lauk námi í heimspeki frá Harvard háskóla árið 1965 en stundaði framhaldsnám og rannsóknir í heimspeki við Magdalen College í Oxford háskóla á Bretlandi árin 1965-1971.

Þorsteinn kenndi heimspeki við Háskóla Íslands frá því að byrjað var að kenna þar heimspeki til B.A.-prófs. Hann hóf að kenna við skólann árið 1971, varð lektor árið 1973, dósent árið 1983 og prófessor árið 1989. Hann var mikill nýyrðasmiður og bjó til mörg orð sem notuð eru um heimspeki á íslensku. Þorsteinn var líka mikilvirkur þýðandi og þýddi fjölda heimspekiverka og ljóða. Hann hlaut íslensku bókmenntaverðlaunin árið 1997 fyrir bók sína Að hugsa á íslenzku. Þorsteinn var sæmdur riddarakrossi Hinnar íslensku fálkaorðu af Forseta Íslands árið 1994.

Þorsteinn stofnaði ritröðina Lærdómsrit Hins íslenzka bókmenntafélags og ritstýrði henni í 27 ár. Hann stofnaði einnig ritröðina Íslensk heimspeki (Philosophia Islandica) sem er einnig gefin út af Hinu íslenzka bókmenntafélagi. Þorsteinn var forstöðumaður Heimspekistofnunar Háskóla Íslands árin 1982-1991 og var kjörinn heiðursfélagi í Félagi áhugamanna um heimspeki á aðalfundi þess þann 17. mars 2004. Þakkarræðu Þorsteins má nálgast á Heimspekivef Háskóla Íslands. Í ræðunni fjallar Þorsteinn m.a. um heimspekiáhuga sinn frá bernsku.

Helstu ritverk

Bækur 
 Tilraun um manninn (1970)
 Þrætubókarkorn (1981) (ásamt Peter Geach)
 Tilraun um heiminn (1992)
 Að hugsa á íslenzku (1996)
 Réttlæti og ranglæti (1998)
 Innlit hjá Kant. Um Gagnrýni hreinnar skynsemi, eftir Immanuel Kant (2005)
 Sál og mál (2006)

Þýðingar 
 Søren Kierkegaard, Endurtekningin (1966/2000). 
 John Stuart Mill, Frelsið (1970) (ásamt Jóni H. Aðalsteinssyni). 
 Platon, Faídon (1972).
 Ýmsir höfundar, Sprek af reka (1993) — Ljóð.
 Ýmsir höfundar, Söngfugl að sunnan (2000) — Ljóð.
 René Descartes, Hugleiðingar um frumspeki (2001).

 Heimildir 
 Greinin byggir á dánartilkynningu sem birtist áður á Huga.is og er birt hér með leyfi höfundar.''

Tenglar 
Heimspekileg sjálfslýsing Þorsteins Gylfasonar á Heimspekivef Háskóla Íslands
„Þorsteinn Gylfason látinn“

Heimspekingar 20. aldar
Hugspekingar
Íslenskir heimspekingar
Íslenskir þýðendur
Málspekingar
Prófessorar við Háskóla Íslands
Stjórnspekingar

Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík
Handhafar íslensku bókmenntaverðlaunanna
Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu
Amasónfljót

Amasónfljót (spænska og portúgalska Amazonas) er fljót í Suður-Ameríku og stærsta fljót jarðar mælt í vatnsmagni. Fljótið flytur jafnmikið vatn og Nílarfljót, Jangtse og Mississippifljót samanlagt. Úr fljótinu rennur því fimmti hluti alls ferskvatns sem rennur í úthöfin. Ásamt Níl er Amasónfljót einnig lengsta fljót jarðar.

Stærstur hluti fljótsins er í Brasilíu. Fjarlægasta þekkta uppspretta þess er í 3.700 metra hæð uppi í Andesfjöllum í héraðinu Arequipa í Perú. Lengd fljótsins er 6.400 km og í það renna yfir 200 þverár með vatnasvið upp á 6.915.000 km² sem eru um 40% af stærð Suður-Ameríku. Meðal þekktustu þverána eru Rio Negro, Rio Madeira, Tapajós og Xingu. Fljótið rennur út í Atlantshafið við austurströnd Brasilíu um árósana Rio del Mar. Hægt er að sigla skipum upp fljótið allt að Iquitos í Perú.

1541-1542 sigldi spænski landkönnuðurinn Francisco de Orellana upp fljótið. Það var í þessari ferð sem það fékk nafn sitt, þar sem Orellana skrifaði að stríðskonur hefðu ráðist á þá, sem minntu hann á amasónur fornaldar. Bardaginn var við Tapujasindíána, þar sem bæði karlar og konur taka þátt í bardögum.

Í Amasónfljóti lifa yfir 2000 tegundir fiska, frá hrökkálum til blóðþyrstra píranafiska.

Fljót í Brasilíu

Fljót í Perú
Orðsifjafræði

Orðsifjafræði er undirgrein sögulegra málvísinda sem fæst við uppruna orða. Þeir sem leggja stund á greinina kallast orðsifjafræðingar.

Dæmi

 Orðið „stígvél“ er samkvæmt orðsifjafræðinni komið af miðlágþýska orðinu stevel eða danska orðinu støvle. Orðið var þó í þýsku komið úr ítölsku en uppruni þess er í mið-latínu og er það samsett úr estate sem þýðir sumar og vale sem þýðir skór einhverskonar og var því upprunalega merkingin sumarskór.
 Orðið „verb“ í ensku sem merkir sagnorð er komið frá álíka hljómandi orði í latínu sem einfaldlega merkti orð og er ættfræðilega sama orð og orð, þar sem lokasamhljóðin hefur víxlast.
 Enska orðið spell sem merkir að stafa er sama orð og að spjalla á íslensku, orðið þróaðist í aðra átt út frá að fara með þulu, sbr aftur að setja galdra-álög á einhvern
 Orðið tombóla er í íslensku 19. aldar tökuorð úr dönsku en þaðan komið úr ítölsku leitt af sagnorðinu tombolare sem merkir að snúa eða velta og vísar til þess að hlutaveltumiðarnir voru settir í trumbu sem var velt rækilega til að rugla miðunum áður en dregið var. Í ítölsku er orðið hugsanlega germanskt tökuorð, þá helst úr frakknesku (tumon), sbr. enska tumble.
 Orðið fyrir -of í ítölsku og frönsku, troppo og tropp, er samstofna orðunum þorp og þyrping og var tökuorð úr frakknesku í síð-latínu.
 orðin deal í ensku sem merkir samningur og deila sem merkir næstum það þveröfuga í íslensku eru eftir sem áður komin af sama stofni þar sem orðið þróaðist í ensku í líkari átt við skipta, og þaðan í bítta og samningur
 orðið sekúnta eða sekúnda er upprunalega séð sama orð og annar eða second og um er að ræða styttingu á pars minuta seconda, mínótur og sekúndur voru littlu einingarnar og sú minni köllluð sú síðari eða önnur. Í íslensku kemur orðið fyrst fyrir á 16. öld.

Tengt efni
Alþýðuskýring
Orðsifjabækur

Heimildir 
íslensk orðsifjabók og enska wiktionary