alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Megineldstöð

Megineldstöð  er stór eldstöð yfir kvikuhólfi þar sem gos eiga sér stað á mjög löngu tímaskeiði. Á ensku er fyrirbærið ýmist kallað central volcano eða volcanic center. Á Íslandi er sprungukerfi oftast tengt megineldstöðinni.

Aldur

Megineldstöðvar geta orðið allt að 2.500.000 ára gamlar áður en virkniskeiði þeirra lýkur.

Þróun 
Þegar útkulnaðar megineldstöðvar á Austurlandi voru rannsakaðar komu í ljós fimm æviskeið þeirra, sbr. í Dyrfjallaeldstöðinni.

Fyrst myndast grunnur eldstöðvarinnar þegar frumstæð basalthraun taka að renna.Í byrjun er oft ekkert til nema sprungkerfið – eins og nú er t.d. í Grímsnesi - en þegar kvika nær að koma upp um sprungurnar úr iðrum jarðar, getur með tímanum þróast mjög þétt gangaþyrping og hún breyst í grunnstæð innskot, t.d. sillur eða eitla. Haldi innskotavirkni og tíð eldgos áfram, byggist upp eldstöð á yfirborðinu og kvikan sem hreiðrar um sig, ýmist storkin eða hlutbráðin, jafnvel albráðin, myndar kvikuhólf.Þá er eldstöðin komin yfir á næsta skeið og byrjar að senda frá sér þróaðri, súr hraun og ösku. Á Íslandi er næsta stigið oftast upphleðsla stórs eldfjalls sem er að mestu leyti úr basaltlögum. Svo eldist eldstöðin og þá getur orðið skyndilegt og gríðarmikið sprengigos – eins og gerðist síðast í Öskju 1875 -, þak eldstöðvarinnar hrynur og víðáttumikil askja myndast. Að lokum fyllist askjan af yngri hraunum sem meira og minna drekkja eldstöðinni.

Megineldstöðvar á Íslandi
Virkar megineldstöðvar eru t.d. Hekla, Askja, Krafla, Snæfellsjökull, Bárðarbunga, Katla og Grímsvötn.

Tilvísanir

Heimildir
Þorleifur Einarsson:Geology of Iceland. Rocks and Landscape. Reykjavík, Mál og Menning, 1994.

Tengt eftni
 Jarðfræði Íslands

Tenglar
http://www.visindavefur.is/svar.php?id=710  Vísindavefurinn: Hvað er megineldstöð? Svar:Sigurður Steinþórsson. prófessor emeritus HÍ

Eldfjallafræði
Uppistöðulón

Uppistöðulón, vatnsþró eða vökvatankur er oftast náttúrulegt stöðuvatn sem hefur verið stækkað eða tilbúið stöðuvatn eða tjörn eða inntakslón (e. impoundment) vatnsaflsvirkjunar sem búið hefur verið til af stíflu eða fyrirstöðu til að geyma vatn. Uppistöðulón getur verið búið til margs konar hátt.
Slík lón eða tankar eru skilgreind sem geymslustaðir fyrir vökva og í uppistöðulónum eða tönkum geta verið vatn eða gastegundir. Geymar eða tankar geta verið í jarðhæð, hátt uppi eða grafnir í jörðu.

Stöðuvötn
Raforka

Raforka er orka sú, sem flutt er með rafstraumi, oftast mæld í kílóvattstundum, skammstafað kWh. Virkjanir breyta orku náttúrufyrirbæra í raforku, sem flutt er með dreifikerfi til notenda, sem greiða ákveðið gjald fyrir hverja kílóvattstund. Hagkvæmast er að flytja raforku yfir landi með riðstraumi, en undir sjó er jafnstraumur hagkvæmari.  
Rafmagnsfræði
Laki

Laki getur átt við eftirfarandi:
 Lakagíga
 Laka, einn af fjórum magahlutum jórturdýra
Endurnýjanleg eldsneyti

Endurnýjanleg eldsneyti eru unnin úr endurnýtanlegri orku eða unnið úr úrgangi.  Dæmi um þetta eru metan, vetni og rafmagn. Andstæðan við endurnýjanlegt endsneyti er jarðefnaeldsneyti  eins og bensín eða hráolía, líka er kjarnorka í þessum flokki.

Kostir 
Jarðefnaeldsneyti er takmörkuð auðlind og spár benda til þess að hámarks framleiðslan verði um árið 2020  og því er spáð að um miðja þessa öld eða um 2050 verði mjög gengið að olíubirgðum heimsins. OPEC samtökin segja reyndar að jarðolíumagnið endist í um 80 ár. Allt jarðefnaeldsneyti sem notað er á Íslandi er innflutt og kostar það mikinn gjaldeyri. Árið 2007 var heildar olíunotkun Íslendinga 827þúsund tonn. Með því að skipta yfir í endurnýjanleg eldsneyti sem væri hægt að framleiða hér heima myndu bæði gjaldeyrir sparast og orkulegt sjálfsstæði yrði meira. Hitnun jarðar vegna gróðurhúsaáhrifa ýtir líka undir það að finna betri lausnir í eldsneytismálum. Með því að auka notkun á endurnýjanlegu eldsneyti væri hægt að minka losun gróðurhúsalofttegunda.

Metan 

Sorpa framleiðir metan úr hauggasi og með því að nota það sem eldsneyti minkar losun gróðurhúsalofttegunda vegna þess að eftir bruna losnar bara koldíoxíð og  og köfnunarefnisoxíð en vatnsgufur og er metan tuttugu sinnum virkari gróðurhúsaloftegund en koldíoxíð.(n1) metan hefur verið notað sem ökutækjaeldsneyti frá árinu 2000 á Íslandi.  Metanframleiðslan á Álfsnesi er sögð duga sem eldsneyti á um 2.500-3.500 fólksbíla ef fullum afköstum yrði náð árið 2012. Einnig mun áfyllingarstöðvum fjölga eftir því sem metanbílarnir verða fleiri á götum höfuðborgarsvæðisins, í dag er ein.

Raforka 

Rafmagn er tiltölulega ódýrt á Íslandi og mikil þróun hefur verið á síðustu árum í rafbílum. Hægt væri að keyra allan íslenska bílaflotann á rafmagni og þyrfti til þess tæplega eina Kárahnjúkavirkum eða um 400MW. Þetta gæti hugsanlega verið hagkvæmt því dreifikerfið er þegar til staðar en stærsti gallinn eru rafgeymarnir sjálfir.

Vetni 

Hægt er að framleiða vetni annað hvort með lífmassaniðurbroti eða með rafgreiningu vatns. Við bruna vetnis þá myndast orka og vatn sem aukaafurð. Vetni tekur mikið pláss og er erfitt að geyma vegna þess hversu lítil H2 sameindin er.

Tilvísanir

Heimildir 
Aubrecht, Gordon J., Energy Physical, Enviromental, and Social Impact (3ja útgáfa), (USA: Pearson Education, Inc., 2006).

Eldsneyti
Sjálfbærni
Bruno Schulz

Bruno Schulz (12. júlí 1892 – 19. nóvember 1942) var pólskur rithöfundur af gyðingaættum. Eftir hann liggja aðeins tvær bækur. Önnur þeirra er Krókódílastrætið (Sklepy cynamonowe), sem er smásagnasafn og kom út árið 1934 og í íslenskri þýðingu Hannesar Sigfússonar 1994. Hin bókin er Heilsuhæli undir merki stundarglassins (Sanatorium Pod Klepsydrą) sem kom út árið 1937. 

Bruno Schulz var sonur smákaupmanns í bænum Drohobycz. Hann lagði stund á byggingarlist og myndlist, kenndi meðal annars myndlist í heimabæ sínum um langt skeið, auk þess sem hann myndskreytti bækur. Ritstörf stundaði hann einungis í stopulum frístundum, enda liggja ekki eftir hann nema tvær bækur. Bruno varð ekki langlífur, því þýskir nasistar skutu hann til bana á götu árið 1942. 

Schulz, Bruno
Okkur

Okkur (úr grísku: ὠχρός, ōkhrós, „ljós“) er náttúrulegt leirlitaduft sem inniheldur járnoxíð og er gulbrúnt á lit. Okkur er með elstu litarefnum sem mannkyn hefur notað. Til eru nokkur litaafbrigði okkurs, meðal annars rautt okkur og brúnt okkur. Gult okkur er hreint vatnsheldið járnoxíð. Rautt okkur er vatnsfirrt járnoxíð sem getur orðið til þegar gult okkur er hitað. Fjólublátt okkur hefur sömu efnasamsetningu og rautt okkur en litamunurinn stafar af ólíkri kornastærð. Brúnt okkur (goethít) er lítt vatnsheldið ryð. 

Litarefni
Gulur
Hraungúll

Hraungúll er fjall (eða hóll) sem myndast við troðgos úr svo seigri líparít- eða andesítkviku að hún hefur hrúgast upp yfir gosopinu en nær ekki að breiðast út.

Landform sem þetta er algengara á svæðum meginlandseldvirkni eða á plötumótum en á úthafshryggjum eins og Miðatlantshafshrygg. Þau myndast oftast í kringum megineldstöðvum (eldkeilum og öskjum) erlendis.

Hraungúlar geta myndast í mjög hægum troðgosum, sem er skyld flæðigosum, eða „sem undanfarar öflugra sprengigosa“ – þau voru búin að mynda gígtapa og loka gösin inn. Stundum fylgir myndun hraungúla líka slíkum gosum eins og „sbr. hraungúl sem reis í leifum Mt. St. Helens-eldfjallsins í Bandaríkjunum“ eftir frægum sprengigos í 1980.

Á Íslandi er ekki mikið til af þessum fyrirbærum. „Hugsanlega eru einhverjir af tindum Öræfajökuls hraungúlar, þar með talinn Hvannadalshnjúkur.“ Á Kröflusvæði er hringur af hnúkum úr líparíti til í kringum megineldstöðina. „Sumir þessara gúla hafa myndast á jökulskeiðum en aðrir á hlýskeiðum.“Hraunbunga, hraungúll í nágrenni, sem er miðja Heiðarsporðarkerfisins, varð til undir beru lofti.. Það er hugsað að kvikan „barst til yfirborðs eftir gangi sem í mestu lagi var um 20 metra þykkur (...)“

Tenglar
 Guðmundur Kjartansson (1942). Um fjallmyndun. Náttúrufræðingurinn 2. tbl. 1. júní. s. 84-85.

Tilvísanir 

Jarðfræði
Hraun
Sigurbergur Elísson

Sigurbergur Elísson (7. ágúst 1899 – 2. október 1969) var bifreiðarstjóri, verkstjóri hjá Reykjavíkurborg og formaður Knattspyrnufélagsins Fram.

Ævi og störf 
Sigurbergur hóf ungur störf sem atvinnubílstjóri í Reykjavík. Hann var ráðinn sem slíkur til gatnagerðar Reykjavíkurbæjar og var þar síðar verkstjóri í rúma tvo áratugi.

Árið 1929 dróst Sigurbergur inn í hinn harðvítuga heim íslenskra stjórnmálaátaka með sérkennilegum hætti. Höfðu flutningabíll Sigurbergs og embættisbifreið dómsmálaráðherrans Jónasar Jónssonar rekist saman inni við Elliðaár og komst ráðherrann ekki leiðar sinnar fyrir vörubílnum. Fluttu Morgunblaðið og Tíminn hvort um sig fregnir af málinu. Staðhæfði fyrrnefnda blaðið að ráðherrann hefði misst stjórn á skapi sínu og hótað bílstjóranum tukthúsvist, en Tíminn dró taum síns manns og kallaði sandbílstjórann Íhalds-Sigurberg sem margsinnis hefði verið sektaður af lögreglunni fyrir vöntun á góðum siðum.

Íþróttamál
Sigurbergur var formaður Knattspyrnufélagsins Fram árið 1951-52 og er einn örfárra formanna í sögu félagsins sem ekki keppti í íþróttum undir merkjum þess. Hann var hins vegar alla tíð viðloðandi Fram og var til að mynda bílstjóri hins sigursæla meistaraflokksliðs á þriðja áratugnum.

Árið 1945 urðu Framarar fyrsta knattspyrnuliðið í Reykjavík til að eignast eigin knattspyrnuvöll þegar ruddur var malarvöllur á nýju félagssvæði Fram fyrir neðan Stýrimannaskólann. (KR og Valur eignuðust bæði félagssvæði á undan Frömurum, en voru ekki búin að koma upp völlum.) Vegna reynslu sinnar af jarðvegsframkvæmdum var Sigurbergi falið að ryðja félagssvæðið og stýra vallargerðinni. Hann átti sömuleiðis stærstan þátt í byggingu félagsheimils Fram í Skipholtinu árið eftir.

Sigurbergur var gerður að heiðursfélaga í Fram á sextíu ára afmæli félagsins árið 1968.

Tilvísanir
Gaddur

Gaddur er búfjársjúkdómur, sem orsakast af eitrun vegna flúors í eldgosaösku. Hann lýsir sér sem misslit á jöxlum. Slitfletir verða ójafnir sem gerir jórturdýrum erfitt að bíta, tyggja og jórtra. Flúor hefur mismunandi áhrif á tennurnar. Mýkir sumar meðan aðrar haldast harðar, þær mjúku slitna því hraðar og misvægi verður á jaxlaröðinni þar sem mjúku tennurnar verða fljótlega lítið annað en litlir tindar eða gaddar, en af því dregur sjúkdómurinn nafn sitt.

Tilvísanir 	

Búfjársjúkdómar
Flateyjarbók

Flateyjarbók (GKS 1005 fol.) er stórt og mikið íslenskt handrit með fjölda konungasagna, Íslendingasagna og fornaldarsagna á 225 vel skrifuðum síðum með skreyttum upphafsstöfum. Handritið var að stærstum hluta skrifað á árunum 1387 til 1394. 

Bókin dregur nafn sitt af Flatey á Breiðafirði, en þaðan fékk Brynjólfur Sveinsson biskup hana frá Jóni Finnssyni árið 1647. Biskupinn sendi Friðriki 3. Danakonungi bókina að gjöf 1656 og var hún síðan einn helsti kjörgripur Konungsbókhlöðunnar til 1971, þegar Íslendingar fengu hana afhenta við lok handritamálsins. Flateyjarbók er varðveitt á Stofnun Árna Magnússonar og hefur safnmarkið GKS 1005 fol.

Efnisyfirlit Flateyjarbókar 

 Geisli
 Ólafs ríma Haraldssonar
 Hyndluljóð
 Gesta Hammaburgensis Ecclesiae Pontificum
 Sigurðar þáttr slefu
 Hversu Noregr byggðist
 Ættartölur
 Eiríks saga víðförla
 Ólafs saga Tryggvasonar (hin mesta)
 Grænlendingasögur
 Eiríks þáttr rauða
 Grœnlendinga þáttr
 Færeyinga saga
 Jómsvíkinga saga
 Otto þáttr keisara
 Fundinn Noregr
 Orkneyinga þáttr
 Albani þáttr ok Sunnifu
 Íslands bygging
 Þorsteins þáttr uxafóts
 Sörla þáttr
 Stefnis þáttr Þorgilssonar
 Rögnvalds þáttr ok Rauðs
 Hallfreðar þáttr vandræðaskálds
 Kjartans þáttr Ólafssonar
 Ögmundar þáttr dytts
 Norna-Gests þáttr
 Helga þáttr Þórissonar
 Þorvalds þáttr tasalda
 Sveins þáttr ok Finns
 Rauðs þáttr hins ramma
 Hómundar þáttr halta
 Þorsteins þáttr skelks
 Þiðranda þáttr ok Þórhalls
 Kristni þáttr
 Svaða þáttr ok Arnórs kerlingarnefs
 Eindriða þáttr illbreiðs
 Orms þáttr Stórólfssonar
 Hálfdanar þáttr svarta
 Haralds þáttr hárfagra
 Hauks þáttr hábrókar

 Ólafs saga helga
 Fóstbrœðra saga
 Orkneyinga saga
 Færeyinga saga
 Nóregs konungatal
 Haralds þáttr grenska
 Ólafs þáttr Geirstaðaálfs
 Styrbjarnar þáttr Svíakappa
 Hróa þáttr heimska
 Eymundar þáttr hrings
 Tóka þáttr Tókasonar
 Ísleifs þáttr biskups
 Eymundar þáttr af Skörum
 Eindriða þáttr ok Erlings
 Ásbjarnar þáttr Selsbana
 Knúts þáttr hins ríka
 Steins þáttr Skaptasonar
 Rauðúlfs þáttr
 Völsa þáttr
 Brenna Adams byskups
Sverris saga
Hákonar saga Hákonarsonar
Viðbætir við Ólafs sögu hins helga
Saga Magnúss konungs og Haralds konungs
Þorsteins þáttr Hallssonar
Þorvarðar þáttr krákunefs
Stúfs þáttr blinda
Odds þáttr Ófeigssonar
Hemings þáttr Áslákssonar
Auðunar þáttr vestfirzka
Sneglu-Halla þáttr
Halldórs þáttr Snorrasonar
Þorsteins þáttr forvitna
Þorsteins þáttr Ásgrímssonar (tjaldstæðings)
Blóð-Egils þáttr
Grœnlendinga þáttr
Helga þáttr ok Úlfs
Játvarðar saga
Flateyjarannálar

Tenglar
 Flateyjarbók Útgáfa Guðbrands Vigfússonar og Carls Rikards Unger, 1860-1868, (Heimskringla.no).
 Flateyjarbók — Stofnun Árna Magnússonar.
 Flateyjarbók á Handrit.is.
 Útgáfa Guðbrands Vigfússonar og Carls Rikards Unger frá 1860 á Google Books.
 Myndaniðurstöður

Íslensk handrit
Fornrit
Handrit.is

Handrit.is er samskrá og rafrænt gagnasafn íslenskra handrita sem varðveitt eru á handritadeild Landsbókasafns Íslands - Háskólabókasafns, Stofnun Árna Magnússonar og Árnasafni í Kaupmannahöfn. Vefurinn var formlega opnaður af Katrínu Júlíusdóttur 21. apríl 2010. Þá voru þar skráð yfir 4000 handrit, þar af 851 mynduð.

Tenglar
 Handrit.is

Íslensk handrit
Íslenskar vefsíður
Gagnasafn
Stofnun Árna Magnússonar
Árnasafn
Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn
Fróði Baggi

Fróði Baggi er ein aðalpersónanna í bók J.R.R. Tolkien Hringadróttinssögu. Hann er Hobbiti og gegnir hlutverki Hringbera í sögunni, það er sá sem gætir Hringsins eina, sem bókin dregur nafn sitt af, en Fróða er ætlað að kasta Hringnum í Dómsdyngju í Mordor. 

Hringur þessi kemur fyrst við sögu í bókinni Hobbitanum, sem er einskonar undanfari Hringadrottinssögu, þar sem Bilbó Baggi eignast hann, en í upphafi Hringadróttinssögu eftirlætur hann Fróða Bagga, frænda sínum, Hringinn.

Hringadróttinssaga
Stúlka (ljóðabók)

Stúlka er fyrsta ljóðabók sem út kom eftir íslenska konu og var það árið 1876. Höfundurinn var Júlíana Jónsdóttir (1838-1917).

Heimildir 

Ljóð
Hans Vöggur

Hans Vöggur er smásaga eftir rithöfundinn Gest Pálsson. Sagan er um vatnskarl, sem er starfsheiti manns sem stundar vatnsburð, og er líklega að einhverju leyti byggð á persónu og ævi Halldórs Absalons (sem hét réttu nafni Halldór Narfason) en hann var vatnskarl í Reykjavík um miðbik 19. aldar.  Sagan er skrifuð í anda raunsæisstefnunnar.

Tilvísanir

Tenglar 
 Hans Vöggur

Íslenskar smásögur
Gunnar Hvammdal Sigurðsson veðurfræðingur

Gunnar Hvammdal Sigurðsson veðurfræðingur (fæddur 12. febrúar 1926 í Reykjavík) lærði við veðurfræðideild Kaliforníu Háskóla 1949-1953 (B.A. próf 1953). Hann starfaði fyrst á Veðurstofu Íslands (1948 til hausts 1949) en eftir heimkomu frá Bandaríkjunum hóf hann störf sem veðurfræðingur á Flugveðurstofu Íslands, Keflavíkurflugvelli (frá 1. ágúst 1953 til 1. júlí 1979). Hóf hann þá störf á spádeild Veðurstofunnar í Reykjavík. 

Gunnar dvaldi hjá fósturforeldrum sínum, Finnboga Benónýssyni bónda og Ástríði Júlíönu Einarsdóttur, að Efsta-Hvammi í Dýrafirði. Hann gekk í Héraðsskólann á Núpi í Dýrafirði og var seinna á ævinni í stjórn Dýrfirðingafélagsins um tveggja ára skeið. Kona hans var Ástríður Magnúsdóttir en þau slitu samvistir. Þau áttu þrjár dætur, Guðrúnu Ingibjörgu (f. 1955), Helgu (f. 1957) og Ástu Kristínu (f. 1961).

Íslenskir veðurfræðingar
Drangaskörð

Drangaskörð eru sjö misháir jarðlagastaflar yst á fjallskaga í Árneshreppi á Ströndum. Hæsti dranginn er tæpir 200 metrar. Drangaskörð ganga fram úr svonefndu Skarðafjalli milli Dranga og Drangavíkur og eru af sumum talin ein sérstæðasta og hrikalegasta náttúrusmíð á Íslandi. Roföflin hafa sorfið bergið þannig að minnir á strýtur.  Af bæjarnöfnunum beggja vegna er ljóst að upphaflega hafa Drangaskörð heitið Drangar en það nafn er aldrei notað nú.

Tenglar 
 Drangaskörð; grein úr Náttúrufræðingnum 1992
 Drangaskörð; af Vestfjörðum.is
 Ljósmynd af Drangskörðum; af ismennt.is 

Árneshreppur
Fjöll á Íslandi
Friðlýst svæði á Íslandi
Jón Böðvarsson

Jón Böðvarsson (2. maí 1930 — 4. apríl 2010) var íslenskufræðingur, kennari, skólameistari og ritstjóri. Foreldrar hans voru Ragnhildur Dagbjört Jónsdóttir og Böðvar Stephensen Bjarnason. Jón var giftur Guðrúnu Erlu Björgvinsdóttur.

Jón stundaði kennslu við ýmsa skóla og var jafnframt virkur í stjórnmálahreyfingum. Hann var starfsmaður Æskulýðsfylkingarinnar og Sameiningarflokks alþýðu, sósíalistaflokksins. Hann var deildarstjóri í íslensku við Menntaskólann við Hamrahlíð frá 1966 til 1976, þegar hann varð fyrsti skólameistari Fjölbrautaskóla Suðurnesja og gegndi þeirri stöðu til 1984. Hann var heiðursfélagi Skólameistarafélags Íslands.

Jón var þekktur fyrir námskeið sín um fornsögurnar, aðallega Njálu, og voru þau mjög fjölsótt í áraraðir. Hann var einnig þekktur sem fararstjóri á Njáluslóðir og víða um land.

Íslenskir íslenskufræðingar
Marskálkur

Marskálkur  er hertitill og er oftst hafður um hershöfðingja af hæstu gráðu, með öðrum orðum yfirhershöfðingja. Orðið er komið úr gamalli háþýsku: marah „hestur“ og schalh „þjónn“, en skálkur þýðir einmitt þjónn í gamalli íslensku. Marskálkur þýddi sem sagt upphaflega stallhaldari, þ.e. umsjónamaður hesthúsa og var undirmaður stallmeistarans.

Tengt efni 
 Hermarskálkur

Hernaður
Jónmundur Guðmarsson

Jónmundur Guðmarsson (f. 8. mars 1968) er starfsmaður Kviku banka. Hann er fyrrverandi framkvæmdastjóri Sjálfstæðisflokksins og fyrrverandi bæjarstjóri á Seltjarnarnesi. Jónmundur var sakfelldur fyrir skattalagabrot fyrir héraðsdómi Reykjaness 3.12.2021  

Hann var dæmdur til sjö mánaða skilorðsbundinnar fangelsisvistar sem falli niður að tveimur árum liðnum og einnig að greiða 66,5 milljónir króna í sekt í ríkissjóð.

Tenglar 
 Jónmundur stórskuldugur; grein af Dv.is 23. apríl 2010 
 Jónmundur fékk kúlulán; grein í DV.is 2. apríl 2009 
 Jónmundur Guðmarsson ráðinn framkvæmdastjóri Sjálfstæðisflokksins; af Vb.is 12. júní 2009
 Jónmundur: Upphæðin gæti verið hærri; grein af Vísi.is 23. mar. 2010

Íslendingar
Sjálfstæðisflokkurinn
Karlsverðlaunin

Karlsverðlaunin (þýska: Der Karlspreis) er friðarverðlaun sem veitt eru árlega í þýsku borginni Aachen. Karlsverðlaunin eru friðarverðlaun sem veitt eru fólki sem skarað hefur framúr í þágu friðar í Evrópu. Stofnað var til verðlaunanna í keisaraborginni Aachen í Þýskalandi 1950 og heita þau eftir Karlamagnúsi, en Aachen var keisarasetur hans.

Veiting verðlaunanna 
Verðlaunin eru veitt á uppstigningardegi ár hvert og er ekki endilega tengd einum einstaklingi, heldur getur hópur manna eða jafnvel dauðir hlutir hlotið verðlaunin. Verðlaunaafhendingin fer fram í krýningarsal ráðhússins og er það borgarstjórinn í Aachen sem þau veitir. Verðlaunin hafa ekki verið veitt hvert ár. Þannig voru þau ekki veitt 1956, 1962, 1965, 1968, 1971, 1974, 1975, 1980, 1983, 1985 og 2021. Árin 1988 og 2004 hlutu tveir aðilar verðlaunin.

Verðlaunahafar

Heimildir 

Friðarverðlaun
Bermuda (hljómsveit)

Bermuda er íslensk hljómsveit, stofnuð 2004. Upprunalegir meðlimir hljómsveitarinnar eru Gunnar Reynir Þorsteinsson trommuleikari og Ingvar Alfreðsson hljómborðsleikari.

Upphaf 
Hljómsveitin varð til á Menningarnótt, á árinu 2004, þegar að Ernu Hrönn Ólafsdóttur var boðið með í að stofna hljómsveit. „Og þannig varð Bermúda til. Við byrjuðum að spila saman í ágúst 2004". Meðlimir þá voru Erna Hrönn Ólafsdóttir (söngur), Gunnar Reynir Þorsteinsson (trommur), Ingvar Alfreðsson (hljómborð), Kristinn J. Gallagher (bassi) og Ómar Örn Arnarson (gítar).

Sumarið 2005 gaf hljómsveitin út sitt fyrsta lag „Sætari en ég“. 
Síðla árs 2005 yfirgaf Kristinn Gallagher bandið og inn kom Ólafur Kristjánsson bassaleikari tímabundið.
Hljómsveitin gaf út tvö lög til viðbótar þetta árið, jólalagið „Lag frá mér til þín“ og „Fegurðargenið er fundið“. Snemma næsta árs, 2006 gekk Pétur Kolbeinsson bassaleikari til liðs við bandið.

Árið 2007 gaf hljómsveitin út sína fyrstu breiðskífu Nýr dagur á henni voru 11 lög ýmist eftir hljómsveitarmeðlimi eða aðra tónlistarmenn, þó allt ný íslensk lög.

Haustið 2008 segir Erna Hrönn skilið við bandið, vegna tímaskorts. Erna hefur starfað sem bakraddarsöngkona utan Bermúda síðan. Meðal annars tók Erna að sér bakraddarhlutverk fyrir Ísland í Eurovision 2009. Í stað Ernu kom Íris Hólm Jónsdóttir söngkona. Ári seinna yfirgefur Ómar Örn hljómsveitina og Steinþór Guðjónsson tekur við gítarleiknum.

Hljómsveitin er með twitter síðu, og seint í desember, á árinu 2009 voru fylgjendur á þeirri síðu yfir 2.000.

Útgáfa 
Breiðskífur

Nýr dagur (2008)

Smáskífur

"Sætari en ég" (2005)
"Lag frá mér til þín" (2005)
"Fegurðargenið er fundið" (2005)
"I'm not her" (2009)
"Neisti" (2009)
"November Day" (2009)
"Dreaming of Bermuda (2009)
"(Every Night I) Stay Awake" (2010)

Heimildir 
<references>

Íslenskar hljómsveitir
Fight Club

Fight Club er skáldsaga eftir Chuck Palahniuk skrifuð og útgefin 1996. Bókin var gerð að samnefndri kvikmynd árið 1999 með Brad Pitt og Edward Norton í aðalhlutverkum.

Fight Club fylgir reynslum ónefndar aðalpersónu sem þjáist af svefnleysi, en fer til læknis sem vísar honum á að fara á stuðningshópa fyrir menn með eistnakrabbamein til að sjá „alvöru sársauka“ en verður brátt háður þessu og fer að fara á fleyri stuðnings hópa og látast vera alvarlega veik manneskja til að fá sálarútrás og nær þannig fram svefni. En síðar hittir hann konu sem heitir Marla Singer, sem er að gera það nákvæmlega sama og getur ekki grátið fyrir framan hana og fer þá aftur að þjást af svefnleysi, þangað til íbúðin hans springur vegna gasleka og hann fer að gista hjá dularfullum manni sem fer undir nafninu Tyler Durden. Saman stofna þeir leynilegan slagsmála klúbb, út frá slagsmálum þeirra í bílastæðum, sem róttæka sálfræðimeðferð.

Tengill
 „Augu mín eru opin.“ Feðraveldi, neyslumenning og kynjaímyndir í Fight Club (BA ritgerð)

Bandarískar skáldsögur
Framboðsflokkurinn

Framboðsflokkurinn (eða O-listinn) var stjórnmálaflokkur (grínflokkur) sem bauð sig fram fyrir Alþingiskosningarnar 1971. Flokkurinn var aðallega skipaður ungu fólki um tvítugt. Mest bar á námsfólki og hljómlistarfólki, hinum „órólega æskulýð nútímans“ eins og það var orðað í Morgunblaðinu. Þetta var fólk sem vildi eitthvað nýtt og var orðið hundleitt á gömlu flokkunum. Framboðsflokkurinn fékk 3% atkvæða í kosningunum 1971 en engan mann kjörinn.

Stefna flokksins 
Markmið flokksins var að efla stjórnmálalega einingu með þvi að hnoða saman öllum hugsjónum og stjórnmálastefnum landsmanna innan ramma eins flokks og stuðla að fegurra mannlífi undir einkunnarorðunum: mannhelgi, skinhelgi, landhelgi. Flokkurinn hugðist nálgast markmið sitt með stóraukinni notkun merkingarsnauðrar skrúðmælgi og taka þátt í öllum opinberum kosningum á Íslandi. Flokkurinn ætlaði auk þess að gefa öllum Íslendingum, sem þess æsktu, tækifæri til að skipa sæti á framboðslista því að þannig væri vöxtur og viðgangur lýðræðisins best tryggður.

Tilvísanir 

Fyrrum íslenskir stjórnmálaflokkar
Kristinn Pétursson

Kristinn Pétursson (16. febrúar 1889 – 5. maí 1965) var reykvískur blikksmiður, iðnrekandi og íþróttamaður.

Ævi og störf 
Kristinn starfrækti með Bjarna bróður sínum blikksmiðju og umfangsmikla stáltunnugerð í Vesturbæ Reykjavíkur,sem faðir þeirra Pétur Jónsson stofnaði 1883.

Þeir bræður voru á meðal stofnenda íþróttafélaganna ÍR og KR, einnig tóku þeir mikinn þátt í félagsmálum með frímúrurum og bindindishreyfingunni.

Kristinn var fjölhæfur íþróttamaður á sínum yngri árum sérstaklega í frjálsum íþróttum knattspyrnu og glímu. Hann var bakvörður í fyrsta kappliði  KR gegn  Fram í vígsluleik Melavallar 1911 og tók þátt í fyrsta Íslandsmótinu 1912.

Heimildir 

Íslenskir knattspyrnumenn
Knattspyrnufélag Reykjavíkur
Íslenskir frjálsíþróttamenn