alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Stórbaugslengd

Stórbaugslengd er stysta vegalengd milli tveggja punkta á yfirborði kúlu. Stysta leið milli tveggja punkta í evklíðsku rúmi er bein lína, en á kúlu eru engar beinar línur, aðeins gagnlínur. Þessar línur eru hlutar af stórbaug með sömu miðju og kúlan sjálf. Hvaða tveir punktar sem er á yfirborði kúlunnar sem eru ekki nákvæmlega á móti hver öðrum hafa aðeins einn stórbaug sem þeir liggja báðir á. Þeir skipta þessum stórbaug í tvo geira. Styttri geirinn er þá stórbaugsleiðin milli punktanna og ferillengd hans er stórbaugslengdin milli punktanna. 

Þar sem jörðin er nær kúlulaga samsvarar stórbaugsleið milli tveggja staða stystu leið milli þeirra með um 0,5% skekkju. 

Rúmfræði
Siglingafræði
Ítalíustríðin

Ítalíustríðin eða Endurreisnarstríðin voru röð styrjalda sem áttu sér stað á Ítalíu frá 1494 til 1559. Auk ítölsku borgríkjanna og Páfaveldisins blönduðu flest stórveldi Vestur-Evrópu sér í átökin, auk Tyrkjaveldis.

Saga Ítalíu
Endurreisnin
Kommúnistaflokkur Tékkóslóvakíu

Kommúnistaflokkur Tékkóslóvakíu var kommúnískur stjórnmálaflokkur stofnaður í Tékkóslóvakíu árið 1921. Flokkurinn rændi völdum í landinu árið 1948 og stofnaði Alþýðulýðveldið Tékkóslóvakíu. Alþýðulýðveldið var lítið annað en leppríki Sovétríkjanna. Alræði flokksins lauk í Flauelsbyltingunni 1989 en hann var þó áfram til. Árið 1990 varð hann sambandsflokkur Kommúnistaflokks Bæheims og Mæris og Kommúnistaflokks Slóvakíu. Flokkurinn var leystur upp eftir skiptingu Tékkóslóvakíu í Tékkland og Slóvakíu árið 1992. Árið eftir samþykkti tékkneska þingið þingsályktun þar sem stóð að kommúnistastjórnin í Tékkóslóvakíu hefði verið ólögmæt og Kommúnistaflokkurinn glæpasamtök. Árið 1995 var flokkurinn endurreistur af nokkrum fyrrum meðlimum. Markmið hans er að endurreisa það stjórnarfar sem var við lýði fyrir 1989. Hingað til hefur þessi flokkur verið mjög lítill og aldrei náð manni á þing í kosningum.

Leiðtogar
 Ýmsir (1921–1925)
 Bohumil Jílek (1925–1929)
 Klement Gottwald (1929–1953)
 Antonín Novotný (1953–1968)
 Alexander Dubček (1968–1969)
 Gustáv Husák (1969–1987)
 Miloš Jakeš (1987 – 24. nóvember, 1989)
 Karel Urbánek (25. nóvember – 20. desember, 1989)
 Ladislav Adamec (1989–1990)
 Vasil Mohorita (1989–1990)

Stjórnmálaflokkar Tékkóslóvakíu
Tékkóslóvakía
Forseti Argentínu

Forseti Argentínu eða forseti argentínsku þjóðarinnar (spænska: Presidente de la Nación Argentina) er þjóðhöfðingi Argentínu. Samkvæmt stjórnarskrá Argentínu er hann jafnframt stjórnarleiðtogi alríkisstjórnarinnar og æðsti yfirmaður Argentínuhers. Núverandi forseti Argentínu er Alberto Fernández sem var kosinn árið 2019.

Forsetaembættið hefur tekið miklum breytingum í sögu Argentínu. Það var fyrst búið til með stjórnarskrá frá 1826 og fyrsti forsetinn var Bernardino Rivadavia sem sagði af sér skömmu síðar. Argentínuher hefur sex sinnum steypt sitjandi forseta af stóli og tvisvar myndað herforingjastjórn.

Tengt efni
 Listi yfir þjóðhöfðingja Argentínu

 
Ríkisstjórn Argentínu
Málari

Málari er iðnaðarmaður sem fæst við málun bygginga að utan og innan, bifreiða, skipa, húsgagna og annarra hluta sem sett er á málning til þess bæði að verja þá og fegra. Venjulega krefjast viðfangsefni málara töluverðrar sérhæfingar og sérmenntunar þar sem ólík vinnutæki og málningarefni eru notuð. Málarar sem vinna við byggingar eru því kallaðir húsamálarar, þeir sem vinna við bílasprautun bílamálarar, þeir sem vinna í slippum skipamálarar, þeir sem mála skilti skiltamálarar og þar fram eftir götunum. Óðrun húsgagna er dæmi um sérgrein málaraiðnar sem var algeng á 19. öld og fyrri hluta 20. aldar en hefur nú að mestu leyti horfið.

Byggingariðnaður
Iðnaðarmenn
Mamlúki

Mamlúki eða mamelúki (arabíska: مملوك mamlūk (et.), مماليك mamālīk (ft.), „eign“ eða „þræll“ konungsins) er arabískt orð yfir þræl og er aðallega notað í öðrum málum sem vísun í eitt af þeim ríkjum sem þrælahermenn ríktu yfir:
 Khwarazm-veldið í Íran (1077-1231)
 Mamlúkaveldið í Delí (1206-1290)
 Mamlúkaveldið í Kaíró (1250-1507)
 Mamlúkaveldið í Írak (1704-1831)
Langlífast af þessum ríkjum var mamlúkaveldið í Egyptalandi. Þar voru ungir drengir keyptir á þrælamörkuðum og aldir upp af öðrum þrælahermönnum í herbúðum. Drengirnir komu aðallega frá svæðum norðan Svartahafs: Kiptjakar, Sjerkesar og Georgíubúar. Þeir mynduðu sérstaka stétt hermanna sem hafði mikil pólitísk ítök og hélt áfram að stjórna Egyptalandi lengi eftir að Tyrkjasoldán hafði lagt landið undir sig. 

Víða urðu mamlúkar valdamiklir í gegnum herinn sem þeir störfuðu í. Stundum náðu þeir stöðu emírs eða beis og einstaka sinum soldáns, eins og í Egyptalandi. Sums staðar var litið svo á að mamlúkar stæðu frjálsbornum múslimum ofar.

Þrælahald
Íslam
Tyrkjaveldi
Tyrkjasoldán

Tyrkjasoldán var soldán Tyrkjaveldisins af Ósmansætt frá stofnun ríkisins árið 1299 til upplausnar þess árið 1922. Þegar Tyrkjaveldi var á hátindi sínum ríkti soldáninn yfir ríki sem náði frá Ungverjalandi í norðri að Sómalíu í suðri, og frá Alsír í vestri að Íran í austri. Fyrsta höfuðborg ríkisins var Bursa en hún var síðan flutt til Edirne og að síðustu til Konstantínópel eftir að Mehmet 2. lagði borgina undir sig 1453.

Lítið er vitað um fyrstu soldánana en menn eru almennt sammála um að það hefjist árið 1299 þegar Soldánsdæmið Róm klofnaði vegna innri átaka og Ósman bei af Kayı-ættbálki Ógústyrkja tók sér titilinn kan („leiðtogi“). Eftir fall Konstantínópel notuðust sumir soldánar við titla eins og Rómarkeisari (قیصر Qayser), Rómarsoldán og kalífi með öðrum titlum.

Listi yfir Tyrkjasoldána

Fyrir stofnun Tyrkjaveldis
 Süleyman (-1227)
 Ertugrul (1227-1281)

Tyrkjasoldánar
 Ósman 1. (1281-1326; bei)
 Orhan 1. (1326-1359; bei)
 Múrað 1. (1359-1389; soldán frá 1383) (Hüdâvendigâr, „stríðsmaður guðs“)
 Beyasíd 1. (1389-1402 (Yıldırım, „leiftrandi“)
 Mehmet 1. (1403-1421)
 Múrað 2. (1421-1451)
 Mehmet 2. (1451-1481) (Fatih, „landvinningamaðurinn“)
 Beyjasíd 2. (1481-1512)
 Selím 1. (1512-1520) (Yavuz Sultan Selim)
 Súleiman 1. („hinn mikli“) (1520-1566)
 Selím 2.(1566-1574)
 Múrað 3. (1574-1595)
 Mehmet 3. (1595-1603)
 Akmeð 1. (1603-1617)
 Mústafa 1. (1617-1618)
 Ósman 2. (1618-1622)
 Mústafa 1. (1622-1623)
 Múrað 4. (1623-1640)
 Íbrahím 1. (1640-1648)
 Mehmet 4. (1648-1687)
 Súleiman 2. (1687-1691)
 Akmeð 2. (1691-1695)
 Mústafa 2. (1695-1703)
 Akmeð 3. (1703-1730)
 Makmúð 1. (1730-1754)
 Ósman 3. (1754-1757)
 Mústafa 3. (1757-1774)
 Abd-ul-Hamid 1. (1774-1789)
 Selím 3. (1789-1807)
 Mústafa 4. (1807-1808)
 Makmúð 2. (1808-1839)
 Abd-ul-Mejid 1. (1839-1861)
 Abd-ul-Aziz (1861-1876)
 Múrað 5. (1876)
 Abdúl Hamid 2. (1876-1909)
 Mehmed 5. (1909-1918) (Reşad)
 Mehmed 6. (1918-1922) (Vahideddin)

Ættarhöfuð
 Abdul Mejid 2. (1922-1944)
 Ahmed 4. Nihad (1944-1954)
 Osman 4. Fu'ad (1954-1973)
 Mehmed Abd-ul-Aziz 2. (1973-1977)
 Ali Vâsib (1977-1983)
 Mehmed 7. Orhan (1983-1994)
 Ertuğrul Osman 5. (1994-)

 
Þjóðhöfðingjar Tyrklands
Kan

Kan (mongólska: хан/khan; tyrkneska: kağan eða hakan; aserska: xan; ottómanska: han; forntyrkneska: 𐰴𐰍𐰣, kaɣan; kínverska: 可汗, kèhán; Goguryeo: 皆, key; sillíska: 干, kan; baekje: 瑕, ke; mansjúríska: ᡥᠠᠨ; pastúnska: خان; úrdú: خان‎; hindí: ख़ान; nepalska: खाँ; bengalska: খ়ান; búlgarska: хан; tsjúvaska: хун, hun) er heiti leiðtoga eða konungs, upphaflega meðal Mongóla en síðar um alla Mið-Asíu eftir landvinninga Gengis Kan. Fyrstu fjórir kanar Mongólaveldisins báru titilinn stórkan eða kagan („leiðtogi leiðtoganna“). Ríki þar sem þjóðhöfðingi ber titilinn kan er kallað kanat. Kan var líka notaður sem aðalstitill í Persíu og Mógúlveldinu en þar notuðu þjóðhöfðingjar titilinn sja sem er yfirleitt þýtt sem keisari. 

Þjóðhöfðingjar
 
Konungstitlar
Mongólar
Tyrkir
Airbnb

Airbnb er vefsíða þar sem leigja má gistingu. Hún var stofnuð árið 2008 en höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í San Francisco í Kaliforníu. Á síðunni eru yfir 800.000 gistiheimili og íbúðir skráð í 33.000 borgum í 192 löndum.

Notendur síðunnar verða að skrá sig og stofna prófíl áður en þeir mega nota síðuna. Hver eign sem er skráð á síðunni er tengd gestgjafa en skoða má meðmæli um hann, umsagnir og möt á gistingunni. Notendur geta líka spjallað saman sín á milli í gegnum lokað kerfi.

Tengill 
 Heimasíða Airbnb (Enska)
 Airbnb Ísland

Bandarísk fyrirtæki
Samfélagsmiðlar
Jane Addams

Jane Addams (6. september  1860 – 21. maí  1935) var bandarískur frumkvöðull í félagsráðgjöf og á sviði samfélagsvinnu. Hún var baráttumaður landnemahreyfingar sem vann að ýmsum velferðarmálum, var félagsfræðingur, rithöfundur og í forustu kvenfrelsishreyfinga (súffragettu) og baráttumaður fyrir heimsfriði. Jane Addams fékk friðarverðlaun Nóbels árið 1932.

Jane Addams fæddist í Cedarville í Illinois, faðir hennar var stjórnmálamaður sem barðist fyrir mannréttindum. Jane stundaði nám í stúlknaskólanum Rockford College. Hún ferðaðist til Evrópu og dvaldi í fátækrahverfum Lundúna og kynnti sér Toynbee House en þar var reist til að bæta aðbúnað og líf heimamanna. Jane setti árið 1889  ásamt vinkonu sinni Ellen Gates Starr á fót Hull House í Chicago en það var stórt hús sem stóð í miðju fátækrahverfi og varð að fræðslu-, félags og menningarmiðstöð og samastaður.  Þar var fræðsla og kennsla fyrir innflytjendur og áhersla lögð á dans og listir, barnagæsla fyrir útivinnandi konur og herbergi leigð efnalitlu fólki.  Jane vann að því að breyta lögum í þágu almennings og bæta stöðu kvenna. Hún vann að umbótamálum með George Herbert Mead og John Dewey og hafði áhrif á kenningar þeirra.

Heimildir 
 

Bandarískir frumkvöðlar
Bandarískir félagsfræðingar
Bandarískir rithöfundar
Handhafar friðarverðlauna Nóbels
Bandarískar kvenréttindakonur
George Herbert Mead

George Herbert Mead (1863–1931) var  bandarískur heimspekingur, félagsfræðingur og sálfræðingur sem starfaði einkum við Háskólann í Chicago og er talinn einn af forkólfum pragmatisma eða gagnhyggju/verkhyggju.  Hann var samstarfsmaður John Dewey. Hann setti fram kenningar um sjálfsmynd og félagsleg samskipti og  lagði grunn að fræðasviðinu félagssálfræði.

Bandarískir félagsfræðingar
Bandarískir heimspekingar
Bandarískir sálfræðingar
The Wild Bunch

The Wild Bunch er bandarískur vestri frá árinu 1969 en leikstjóri kvikmyndarinnar var Sam Peckinpah. Myndin fjallar um roskna útlaga í gengi á landamærum Mexíkó og Bandaríkjanna sem reyna að komast af með öllum ráðum en eru eins og nátttröll í nýmóðins heimi árið 1913. Myndin lýsir  samfélagi siðrofs og upplausnar á skilum tveggja félagskerfa. Hún segir sögu hóps sem hefur dagað uppi í heimi þar sem færni þeirra og hæfni er orðin úrelt, hóp sem reynir að skapa eigin heim. Myndin vakti í upphafi mikla athygli vegna myndatökunnar en í myndinni er mikið ofbeldi og það sýnt öðruvísi, raunverulegra og á ógeðslegri hátt en áður hafði tíðkast í bandarískum vestrum.

Heimild 

  Þórólfur Þórlindsson, The Wild Bunch Siðfræði og fagmennska í heimi fáránleikans: Um siðrof og útlaga í kvikmynd Sams Peckinpahs, Þjóðfélagið nr.3 2012
Verkmenntaskóli Austurlands

Verkmenntaskóli Austurlands er framhaldsskóli í Neskaupstað. Skólinn var stofnaður 1986. Skólameistari er Lilja Guðný Jóhannesdóttir.

Tengill 
 Vefsíða skólans

Austurlands
Framhaldsskólinn á Húsavík

Framhaldsskólinn á Húsavík er áfangakerfisskóli sem stofnaður var 1987. Skólameistari er Dóra Ármannsdóttir.

Tengill 
 Vefsíða skólans

Húsavík
Menntaskólinn á Tröllaskaga

Menntaskólinn á Tröllaskaga er framhaldsskóli, rekinn á Ólafsfirði. Skólinn var stofnaður haustið 2010. Skólameistari er Lára Stefánsdóttir.

Tengill 
 Vefsíða skólans

Tröllaskaga
Svíastríðin

Svíastríðin voru styrjaldir sem áttu sér stað milli Danmerkur og Svíþjóðar frá upplausn Kalmarsambandsins 1523 til loka Napóleonsstyrjaldanna 1814. Helsta deiluefni landanna voru yfirráð Danmerkur yfir Skáni og skipaleiðum í Eyrarsundi. Í byrjun naut Danmörk mikilla yfirburða en þegar stórveldistími Svíþjóðar hófst snerist taflið við. Eftir landvinninga á evrópska meginlandinu í Þrjátíu ára stríðinu gátu Svíar ráðist á Danmörku bæði úr suðri og austri. Þeir lögðu einnig undir sig lönd Dana í Eystrasalti: Gotland og Eysýslu og að lokum Skán. Þá lögðu þeir undir sig lönd í Noregi: Jämtland, Härjedalen, Bohuslän, Borgundarhólm og Þrándheim. Margar þessara styrjalda voru hluti af stærri evrópskum styrjöldum þar sem Danir og Svíar gerðu bandalög við andstæðar fylkingar.

Núverandi landamæri Danmerkur, Svíþjóðar og Noregs eru að stórum hluta mörkuð af niðurstöðum þessara styrjalda.

Saga Danmerkur
Saga Svíþjóðar
Blekinge

Blekinge er sögulegt sænskt hérað í suðurhluta Svíþjóðar. Það er minnsta héraðið á meginlandinu en það er 2.941 ferkílómetrar. Íbúar voru um 160.000 árið 2019. Það á landamæri að Smálöndum í norðri og Skáni í vestri og strönd að Eystrasalti í suðri. Nafnið er dregið af atviksorðinu bleke sem merkir „logn“. Höfuðstaður héraðsins er Karlskrona.

Héraðið var hluti af Danmörku fram að Hróarskeldufriðnum 1658 og þar giltu skánsku lög. Höfuðstaðir héraðsins voru þá Sölveborg og Kristianopel. Eftir valdatöku Svía reistu þeir Karlskrona og Karlshamn. Karlskrona hefur öldum saman verið helsta flotastöð Svíþjóðar og er nú höfuðstöðvar sænska sjóhersins.  

Skerjagarðurinn við Blekinge hefur ótal eyjar og sker. Granít og gneis eru algengar bergtegundir.

Þéttbýlisstaðir
Karlskrona
Karlshamn
Ronneby
Sölvesborg
Olofström
Kallinge
Mörrum
Rödeby
Nättraby
Jämjö

Héruð í Svíþjóð
Blekinge
Guðrún Agnarsdóttir

Guðrún Agnarsdóttir (f. 2. júní 1941) er íslenskur læknir og fyrrverandi alþingismaður. Hún var landskjörinn alþingismaður Reykvíkinga 1983-1987 og alþingismaður Reykvíkinga 1987-1990 og sat á þingi fyrir Samtök um kvennalista. Guðrún var fyrsti varaforseti efri deildar Alþingis 1987-1990 og formaður þingflokks Samtaka um kvennalista frá 1983-1984 og 1986-1987.

Guðrún fæddist í Reykjavík og foreldrar hennar voru hjónin Agnar Guðmundsson skipstjóri og Birna Petersen húsmóðir. Eignmaður Guðrúnar var Helgi Þröstur Valdimarsson prófessor í ónæmisfræði við læknadeild Háskóla Íslands. Foreldrar hans voru hjónin Valdimar Jónsson og Filippía Sigurlaug Kristjánsdóttir betur þekkt sem Hugrún skáldkona.

Nám og störf 
Guðrún lauk stúdentsprófi frá Verzlunarskóla Íslands árið 1961 og prófi í læknisfræði frá Háskóla Íslands árið 1968. Hún starfaði sem læknakandídat á sjúkrahúsum í Reykjavík og London frá 1969-1970 og var við nám og störf í veiru- og ónæmisfræði í London frá 1970–1981. Hún starfaði sem sérfræðingur í veirufræði við Tilraunastöð Háskólans í meinafræði á Keldum frá 1981-1983 og frá 1991-2001. Guðrún var forstjóri Krabbameinsfélags Íslands frá 1992-2010.

Annað 
Guðrún bauð sig fram til embættis forseta Íslands árið 1996 og hlaut 26,4% atkvæða.

Tilvísanir 

Alþingismenn
Þingmenn Kvennalistans
Alþingiskonur
Íslenskir læknar
Frambjóðendur til embættis forseta Íslands
Stúdentar úr Verslunarskóla Íslands
Gröf (legstaður)

Gröf er hinsta hvíla látins manns. Er oftast tveggja metra langur, ~80 cm breiður og ~2 metrar djúpur skurður. Eftir að lík hefur verið jarðsett er gröfin lukt með greftrinum. Í kristnum ríkjum eru lík jarðsett í líkkistu og flestar grafir eru innan kirkjugarða, þó einnig þekkist sérstakir grafreitir í kirkjugólfum og heimagrafreitir eða grafhýsi. Fjöldagröf er hvíldarstaður margra, og er oftast ómerkt.
Menn sem týnast á hafi úti eru sagðir hafa hlotið vota gröf.

Einnig tíðkast sums staðar að taka grafir fyrir gæludýr. Kolagrafir, sem ekki eru grafir en svo nefndar, voru fyrrum notaðar til að búa til viðarkol, meðal annars á Íslandi.

Tengt efni 

 Bálfarargröf
 Beinabúr
 Býkúpugröf
 Dys
 Grafhýsi
 Haugur
 Jötundys
 Kumbl
 Steinaskip

Greftrunarsiðir
Rá (reiðabúnaður)

Rá (eða siglurá) er heiti yfir  þverslá á siglutré seglskipa sem seglin eru fest við á efra jaðri og hanga þannig niður og haldið til haga með stögum.

Tengt efni 
 Bóma (beitiás, seglás, sigluás)

Seglbúnaður
Baskin-Robbins

Baskin-Robbins er bandarískur ísframleiðandi stofnaður árið 1945 í Glendale í Kaliforníu. Auk framleiðslu á ís rekur fyrirtækið ísbúðir um allan heim. Baskin-Robbins er stærsta ísbúðakeðja í heimi, en það rekur 4.500 búðir, þar af 2.300 í Bandaríkjunum. Árið 1973 var það keypt af breska fyrirtækinu J. Lyons og Co., sem sameinaðist síðar Allied Domecq. Vörumerkin Baskin-Robbins, Togo's og Dunkin Donuts voru öll sameinuð undir Allied Domecq til ársins 2006, þegar það fyrirtæki var keypt af ýmsum fjárfestingarfélögum.

Baskin-Robbins er best þekkt fyrir slagorðið „þrjátíu og eitt bragð“. Þótt brögðin séu yfir 1.000 talsins er aðeins 31 bragð í boði á verslun í einu, eða eitt bragð fyrir hvern dag mánaðarins. Í rauninni eru 32 brögð oftast í boði vegna lögunar kælanna, sem er með 32 hólfum fyrir ís. 

Bandarísk fyrirtæki
Leonard Nimoy

Leonard Simon Nimoy (f. 26. mars, 1931 í Boston – d. 27. febrúar, 2015 í Los Angeles) var bandarískur leikari, kvikmyndaframleiðandi, skáld, söngvari og ljósmyndari. Nimoy var þekktastur fyrir að leika persónuna Spock í upphaflegu sjónvarpsþáttaröðinni Star Trek (1966–69) og leik sinn í fjölda kvikmynda og sjónvarpsþátta. Auk þess gaf hann út nokkrar hljómplötur.

Tenglar 
 

Bandarískir leikarar
Star Trek
Gore-Tex

Gore-Tex er vatnsþétt efni sem getur andað. Það var fyrst búið til árið 1969 úr PTFE sem er grunnefni í Teflon. Gore-Tex hrindir frá sér vatni á fljótandi formi en vatngufa kemst í gegn. Þetta er því efni sem hentar fyrir útivistarklæðnað.

Tenglar 
 New Fabric Tech Could Be Outerwears Biggest Advance in 40 Years (Wired 2.26.15)
 Rainwear and how it works (RAI)

Plast
Teflon

Teflon er vöruheiti á hitaþolnu plastefni PTFE eða pólýtetraflúoretýlen. Teflon hefur þann eiginleika að flest efni loða illa við það og er notað til að gera steikarpönnur viðloðunarfríar. Það er líka notað í þéttiefni, slöngur og í ílát undir hættulega vökva. Teflon er grunnur í efninu Gore-Tex.

Heimildir
 
 

Plast
Rekavík bak Höfn

Rekavík bak Höfn er vík á Hornströndum. Rekavík gengur inn úr Hornvík. Norðvestan við víkina er Rekavíkurfjall og að norðaustan er Hafnarfjall. Upp úr víkinni er gönguleið yfir Hafnarskarð í Hælavík. Um Urðir undir Rekavíkurfjalli er gönguleið yfir í Hvannadal. Til Hafnar er farið um tæpa götu og yfir Tröllakamb.

Rekavík bak Höfn kemur fyrst fyrir í Vilkinsmáldaga 1397, þar segir að Lárentínusarkirkjan í Holti í Önundarfirði eigi „þridiung i hualreka i Rekavijk hia Höfn.“

Heimildir

Hornstrandir
Rauður vettvangur

Rauður vettvangur er íslenskt félag sósíalista sem var stofnað árið 2008. Í stefnuskrá sinni segist félagið setja „sér það markmið að taka þátt í umsköpun þjóðfélagsins á Íslandi þannig að í stað kapítalismans rísi nýtt þjóðfélag þar sem lýðræði, jafnrétti, jöfnuður og mannréttindi allra verði í fyrirrúmi“ og telja „óhjákvæmilegt að mynda stjórnmálasamtök sem geta orðið baráttutæki fyrir fólkið í landinu gegn auðvaldsskipulaginu og afleiðingum þess“. Fyrsti formaður félagsins var Þorvaldur Þorvaldsson en á aðalfundi 2013 var Vésteinn Valgarðsson kosinn formaður.

Rauður vettvangur starfar meðal vinstrimanna þvert á flokkslínur. Starfsemin hefur einkum snúist um að gefa út efni og ályktanir, og halda útifundi, málfundi, ráðstefnur og leshringi. Þá hefur félagið tekið þátt í starfi með öðrum grasrótarfélögum, m.a. Alþingi götunnar og átt samstarf við Kommunistisk Parti í Danmörku og fleiri erlenda flokka.

Árið 2009 gaf félagið út starfsstefnuskrána „Sameiningarstefnuskrá fyrir Ísland 2009“, sem ætlað var að kortleggja eða forgangsraða verkefnum fyrir sósíalista á Íslandi.

Tenglar 
 Heimasíða Rauðs vettvangs
 Stefnuskrá Rauðs vettvangs
 Lög fyrir Rauðan vettvang
 Sameiningarstefnuskrá fyrir Ísland 2009

Sósíalismi á Íslandi
Þorvaldur Þorvaldsson

Þorvaldur Þorvaldsson (f. 1957) er íslenskur trésmiður, söngvari og stjórnmálamaður. Hann er formaður Alþýðufylkingarinnar en hefur einnig starfað í m.a. Trésmiðafélagi Reykjavíkur, Menningartengslum Albaníu og Íslands, Baráttusamtökunum fyrir stofnun kommúnistaflokks, Rauðum vettvangi, Vinstrihreyfingunni - græni framboði, Heimssýn og Samtökum hernaðarandstæðinga, auk þess að hafa gegnt formennsku í Parkinsonsamtökunum. Hann ritstýrði blaðinu Rödd byltingarinnar á níunda áratugnum.

Íslenskir stjórnmálamenn
Íslenskir söngvarar
Sósíalismi á Íslandi
Íslenskir sósíalistar
Íslenskir smiðir
Erfðasynd

Erfðasyndin er kristin helgisetning um að mannfólk sé fætt syndugt vegna syndafallsins, þegar Adam óhlýðnaðist guði í aldingarðinum Eden. Hinar mismunandi kirkjudeildir túlka kenninguna á ýmsa vegu, og sumar hafna henni alfarið - til dæmis flestir únitarar. Stundum er erfðasyndinni kennt um að maðurinn hafi „hneigð til syndar“, stundum að vegna erfðasyndarinnar sé allt fólk svo syndugt að það sé fordæmt til helvítis og eigi ekki aðra von en að trú á guð og krossdauða og upprisu Jesú.

Kenningin um erfðasyndina kom fyrst fram á 2. öld en var þróuð áfram og byggð á ritningarstöðum í báðum testamentum. Hún skipti miklu máli í kenningum siðaskiptamanna á borð við Lúther og Kalvín, sem töldu jafnvel erfðasyndina svipta manninn frjálsum vilja.

Erfðasyndin þekkist líka í kenningum sumra um gyðingdóm, en flestir gyðingar trúa ekki á hana.

Kristni
Salem (aðgreining)

Salem getur átt við: 

 Salem, er höfuðborg Oregon í Bandaríkjunum.
 Salem sem er borg í Massachusetts í Bandaríkjunum.
 Salem, sem er sveitarfélag í Svíþjóð.
Aðgreiningarsíður
Salem (Massachusetts)

Salem er borg í Massachusetts í Bandaríkjunum, skammt norðan við Boston. Íbúar eru um 41.000 (2017)

Þar upphófust mikil og fræg galdramál árið 1692 og var fjöldi fólks tekinn af lífi á hinn grimmilegasta hátt.

Borgir í Massachusetts
Stríð Rússlands og Úkraínu

Rússnesk-úkraínska stríðið er viðvarandi og langvinn átök sem hófust í febrúar 2014, þar sem einkum Rússar og herir hliðhollir Rússum tóku þátt annars vegar og Úkraínu hins vegar. Stríðið hefur snúist um stöðu Krímskaga og hluta Donbas, sem eru að mestu alþjóðlega viðurkennd sem hluti af Úkraínu.

Aðdragandi stríðsins 

Þann 21. nóvember 2013 hófst áframhaldandi kreppa í Úkraínu þegar þáverandi forseti landsins Viktor Janúkóvitsj frestaði undirbúningsvinnu á samningi við Evrópusambandið um efnahagslegt samstarf. Hópur andstæðinga við þessari ákvörðun, þekktur sem Evrómajdan, byrjaði að mótmæla í verulegum mæli. Eftir nokkurra mánuða mótmæli var Janúkóvitsj komið frá völdum af mótmælendunum þann 22. febrúar 2014, þegar hann flúði Kænugarð, höfuðborg Úkraínu. Flótta fyrrverandi forsetans fylgdi ókyrrðartími í austur- og suðurhéröðum Úkraínu, þar sem merihlutinn er rússneskumælandi. Þar voru líka helstu stuðningsmenn Janúkóvitsj. Svo var stjórnmálakreppa á Krímskaga sem Rússland gerði tilkall til þann 18. mars. Því næst hefur ókyrrð sem var í Donetsk og Lúhansk breyst í stríð á milli ríkisstjórnar Úkraínu eftir byltinguna og uppreisnarmanna sem styðja Rússland.

2021-2022 

Í mars og apríl 2021 byrjuðu Rússar að safna þúsundum hermanna og búnaðar nálægt landamærum sínum að Úkraínu, sem er mesta herliðsöflun síðan innlimun landsins á Krímskaga árið 2014. Þetta olli alþjóðlegri kreppu og vakti áhyggjur af hugsanlegri innrás. Gervihnattamyndir sýndu hreyfingar hermanna, eldflauga og þungavopna. Hermennirnir voru fjarlægðir að hluta í júní. Kreppan var endurnýjuð í október og nóvember 2021, þegar yfir 100.000 rússneskum hermönnum var aftur safnað nálægt landamærunum í desember.
Þegar um 200.000 hermenn höfðu safnast að landamærum Úkraínu í febrúar létu Rússar til skarar skríða og réðust inn í landið.

Tengt efni 
 Krímskagakreppan 2014
 Úkraínska byltingin 2014

Tilvísanir

Stríð Rússlands og Úkraínu
Stríð á 21. öld
Saga Úkraínu
Saga Rússlands
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Petró Porosjenko

Petro Olexíjovytsj Porosjenko (úkraínska: Петро́ Олексі́йович Пороше́нко; fæddur 26. september 1965) er fyrrverandi forseti Úkraínu og sá fimmti sem hefur sinnt því starfi. Hann fór í embætti forsetans 7. júní 2014, en var áður utanríkisráðherra frá 2009 til 2010 og verslunar- og efnahagsráðherra frá 2010 til 2012. Frá 2007 til 2012 var hann líka forstjóri seðlabanka Úkraínu. 

Fyrir utan stjórnmál hefur rekið fyrirtæki, en hann á stóran súkkulaðiframleiðanda ásamt öðrum fyrirtækjum. Þess vegna hefur hann hlotið gælunafnið „Súkkulaðikóngurinn“. Hann var kosinn í forsetaembættið 25. maí 2014 með 54% atkvæða.

Porosjenko sóttist eftir endurkjöri árið 2019 en tapaði í seinni umferð kosninganna fyrir gamanleikaranum Volodymyr Zelenskyj. Porosjenko hlaut aðeins um 25 prósent atkvæða.

Tengt efni 
 Stríð Rússlands og Úkraínu

Tilvísanir

Forsetar Úkraínu
Fólk nefnt í Panamaskjölunum