alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Þórunn Ormsdóttir

Þórunn Ormsdóttir (d. um 1432) var príorinna og stýrði Reynistaðarklaustri ásamt Þuríði Halldórsdóttur frá 1408 til dauðadags en var þó aldrei skipuð abbadís; engin abbadís var í klaustrinu frá því að Ingibjörg Örnólfsdóttir lést í Svarta dauða og til 1437.

Björgólfur Illugason ráðsmaður stýrði klaustrinu fyrst eftir pláguna en 1408 tóku þær Þórunn og Þuríður við. Klaustrið auðgaðist á þeirra tíð, ekki síst vegna ættmenna Björgólfs ráðsmanns, en Steinunn dóttir hans og Sigríður Sæmundsdóttir frænka hans gengu í klaustrið 1413 og voru gefin með þeim 50 hundruð og 1427 gerðist Illugi sonur Björgólfs próventumaður í klaustrinu og lagði með sér jörð og Þóra dóttir hans gerðist nunna í klaustrinu.

Þann 4. febrúar 1431 vígði Jón Vilhjálmsson biskup átta nunnur til klaustursins og voru það þær Sigríður Sæmundsdóttir, Steinunn Björgólfsdóttir, Þóra Illugadóttir, Þóra Finnsdóttir, Helga Bjarnadóttir, Arndís Einarsdóttir, Agnes Jónsdóttir og Þórdís Finnsdóttir, og hétu þær hreinlífi, hlýðni við yfirboðar og fátækt, en ekki stóðu þær allar við fyrsta hluta heitisins því skömmu síðar fæddi Þóra Illugadóttir barn sem séra Þórður Hróbjartsson (Roðbjartsson) var faðir að en hann var prestur á Hólum í Hjaltadal. Var því ljóst að hún hafði verið orðin þunguð þegar hún var vígð. En ekki nóg með það: Um áramótin næstu ól Þuríður Halldórsdóttir, sem lengi hafði verið í klaustrinu, einnig barn. Faðir þess var Þorlákur Sigurðsson, bryti á Hólum. Jón biskup tók fremur vægt á þessum brotum en Þórður Hróbjartsson var dæmdur í suðurgöngu til Rómar. Þau Þóra munu þó hafa átt annað barn saman síðar.

Þetta var auðvitað mikið hneyksli og erfitt fyrir Þórunni príorinnu, en hún virðist raunar hafa dáið skömmu síðar. Þá varð príorinna Þóra Finnsdóttir, ein hinna nývígðu systra.

Heimildir 
 
 

Íslenskar abbadísir og príorinnur
Reynistaðarklaustur
Íslendingar á 15. öld
Íslenskar konur á 15. öld
Íslendingar á 14. öld
Íslenskar konur á 14. öld
Þóra Finnsdóttir

Þóra Finnsdóttir (1408 – um 1460) var príorinna í Reynistaðarklaustri frá því að Þórunn Ormsdóttir príorinna dó og abbadís frá 25. ágúst 1437, þegar Gozewijn Skálholtsbiskup vígði hana. Til þess þurfti undanþágu því abbadísir áttu að vera orðnar þrítugar en Þóra var aðeins 29 ára.

Þóra var komin af auðugu fólki. Foreldrar hennar voru þau Finnur Gamlason lögréttumaður á Ysta-Mói í Fljótum og kona hans Valgerður Vilhjálmsdóttir. Föðurbræður Þóru voru Jón Gamlason ábóti í Þingeyraklaustri og Marteinn Gamlason sýslumaður á Ketilsstöðum á Völlum.

Þóra var ein af nunnunum átta sem Jón Vilhjálmsson Craxton vígði á Hólum 4. febrúar 1431. Um það leyti sem hún varð príorinna varð klaustrið fyrir því happi að Margrét Bjarnadóttir, ekkja Hrafns Guðmundssonar lögmanns, gekk í klaustrið og lagði með sér 60 hundruð. Jafnframt gaf hún Hólakirkju jörð til að láta syngja sálumessur fyrir mann sinn en hann hafði dáið í banni. 

Líklegt er að Þóra hafi tekið sér dýrlingsnafnið Barbara við vígsluna því að í heimildum frá 5. og 6. áratug aldarinnar er talað um Barböru abbadísi en engar heimildir eru um vígslu hennar eða dauða Þóru svo að líklega er þetta sama manneskjan. Raunar er ekki alveg víst hvenær Þórunn/Barbara lést en hún var á lífi 1459 en 1461 var komin ný príorinna.

Heimildir 
 
 
 Sigríður Gunnarsdóttir: Nunnuklaustrið að Reynistað. Smárit Byggðasafns Skagfirðinga.

Íslenskar abbadísir og príorinnur
Reynistaðarklaustur
Essiac

Essiac eða essiac-te er jurtablanda sem notað hefur verið sem náttúrulyf við krabbameini og öðrum kvillum. Í lyfjablöndunni eru meðal annars hundasúra og króklappa.

Vegna áhrifanna sem Essiac var sagt hafa framkvæmdu þrjár bandarískar stofnanir; Bandaríska matvæla og lyfjaeftirlitið, National Cancer Institute og American Cancer Society, rannsóknir á Essiac og komust að því að það hafði enginn áhrif á krabbamein.

Heimildir

Te
Króklappa

Króklappa (krókalappa eða krókakollur) (fræðiheiti Arctium lappa) er fjölær jurt af körfublómaætt. Hún er ræktuð í görðum og rótin notuð sem grænmeti. Hún er frekar stórvaxin, getur orðið allt að 2 m há. Blómin eru fjólublá. Króklappa vex mjög víða og sérstaklega í röskuðum svæðum þar sem niturinnihald jarðvegs er hátt. Hún er sérstaklega mikið ræktuð í Japan. Króklappa var algeng sem grænmeti á miðöldum en er núna sjaldan notuð til matar utan Japans en þar er hún kölluð gobō. Króklappa er einnig notuð í náttúrulyf.

körfublómaætt
Bárubúð

Bárubúð, Báruhúsið eða Báran var samkomuhús Sjómannafélagsins Bárunnar í Reykjavík, reist um eða rétt eftir aldamótin 1900 og var það við Vonarstræti, þar sem Ráðhús Reykjavíkur er nú. Það var helsta tónlistarhúsið í Reykjavík á árunum 1904 og þangað til 1921 þegar Nýja Bíó var reist. Þar fór hljómleikahald fram og þar voru einnig haldnir margs konar fundir, fyrirlestrar, dansleikir og samkomur. 

Báran missti frá sér húsið og það fór í einka eign en  um 1930 komst það í eigu KR  og var þá notað sem íþróttahús. Setuliðið hafði bækistöð í Bárubúð á stríðsárunum og  kom þar upp eldur og brann húsið til kaldra kola. Margir fundir voru haldnir í Bárubúð. Þar var fundur um símamálið þegar bændaförin var árið 1905 og árið 1906 var þar stofnfundur  Verkamannafélagsins Dagsbrúnar. Margir pólitískir fundir voru haldnir í húsinu og hlutaveltur.

Árið 1907 stóð Bríet Bjarnhéðinsdóttir fyrir almennum borgarafundi þar um jafnan rétt kynjanna til bæjarstjórnarkosninga. Á fundinum mæltu meðal annars Tryggvi Gunnarsson, bankastjóri, og Guðmundur Björnsson, landlæknir.

Bárubúð brann á árum seinni heimsstyrjaldarinnar og var húsið rifið árið 1945.

Tenglar 
 Bárubúð [tónlistartengdur staður]
 III Tímabilið 1900 – 1930: Tónlistarlíf í Reykjavík 1900-1910
 Bárubúð Tónleikastaður
 Fólk í grímubúningum á dansleik í Bárubúð um 1902-1915 (ljósmynd)

Byggingar í Reykjavík
Íslensk menning
Olten

Olten er borg í kantónunni Solothurn í Sviss. Hún er aðeins með 17 þúsund íbúa, en er þrátt fyrir það stærsta borgin í kantónunni.

Lega og lýsing 
Olten liggur við ána Aare við rætur Júrafjalla, nær norðvestarlega í Sviss. Næstu borgir eru Aarau til norðausturs (15 km), Solothurn til suðvesturs (35 km), Basel til norðvesturs (45 km) og Luzern til suðausturs (55 km). Þýsku landamærin eru aðeins um 30 km til norðurs. Íbúarnir eru þýskumælandi. 26% þeirra eru útlendingar.

Skjaldarmerki 
Skjaldarmerki borgarinnar eru þrjú græn greni með rauða boli á hvítum grunni. Innsigli borgarinnar frá 1580 var með þremur lauftrjám en þeim var breytt í greni árið 1800. Trén tákna skógana þrjá sem liggja umhverfis borgina (Hardwald, Säliwald og Bannwald).

Söguágrip 

 Á 1. öld e.Kr. byggðu Rómverjar bæinn upp en hann var yfirgefinn er Rómverjar hurfu.
 Nýr bær var reistur í tíð greifanna af Frohburg. Reyndar brann bærinn 1422 og öll skjöl með. Því eru upplýsingar um hann af skornum skammti fyrir þann tíma. 
 1383 sátu herir frá Bern og Solothurn um bæinn en urðu frá að hverfa eftir óveður mikið.
 1426 eignaðist borgin Solothurn bæinn Olten.
 1532 gengu yfirráð bæjarins til biskupanna í Basel.
 1611 geysaði pestin í bænum. Sagt er að allir hafi látist nema fjórtán manns.
 1800 veittu Frakkar Olten borgarréttindi.
 Á miðri 19. öld fékk Olten járnbrautartengingu, en frá borginni var allt járnbrautarkerfið mælt. Við járnbrautarstöðina í dag er enn núllsteininn að finna. Í dag fara fleiri lestir um járnbrautarstöðina en í nokkurri annarri stöð í Sviss, fyrir utan lestarstöðina í Zürich.
 Lengsta vændisgatan í Sviss var í Bahnhofsstrasse í Olten en hún er tveggja km löng. Borgaryfirvöld reyndu að loka götunni á nóttinni til að útiloka vændið en það færðist þá í næstu götu, Haslistrasse, þar sem það lifir enn góðu lífi.

Frægustu börn borgarinnar 

(1899)  Paul Hermann Müller, efnafræðingur og Nóbelsverðlaunahafi í læknisfræði 1948

Byggingar og kennileiti 
Gamla göngubrúin yfir ána Aare var reist á franska tímanum 1803. Hún tengir járnbrautarstöðina við miðborgina. Brúin er með þaki og geta vegfarendur því gengið yfir ána í skjóli í hvaða veðri sem er.

Heimildir 
 

Borgir í Sviss
Agnes Jónsdóttir

Agnes Jónsdóttir (d. 1507) var príorissa og síðan abbadís í Reynistaðarklaustri frá 1461 til dauðadags, hin næstsíðasta í röðinni. Hún tók við af Þóru Finnsdóttur/Barböru, sem vígðist með henni sem nunna árið 1431.

Agnes var dóttir Jóns Jónssonar búlands, sýslumanns í Húnaþingi, og systir Ásgríms ábóta á Þingeyrum og Þorvaldar á Móbergi, föður Bjargar seinni konu Jóns Sigmundssonar lögmanns. Hún varð príorissa við lát Þóru en ekki er ljóst hvenær hún hlaut abbadísarvígslu. Hún mun ekki hafa viljað sveigja sig alveg undir vilja Hólabiskups, Ólafs Rögnvaldssonar, og reyndi að ráða Þorleif Árnason í Glaumbæ á móti vilja hans, en af því varð þó ekki og fékk hún áminningu biskups fyrir. Ráðsmaður klaustursins varð síðar Jón Þorvaldsson, bróðursonur Agnesar og seinna ábóti á Þingeyrum.

Um aldamótin 1500 eru taldar þessar nunnur í klaustrinu, auk Agnesar abbadísar: Guðbjörg Pálsdóttir, Helga Þorkelsdóttir, Steinvör Guðólfsdóttir, Þorgerður Jónsdóttir, Þórdís systurdóttir Agnesar og Solveig Hrafnsdóttir.

Agnes dó árið 1507, háöldruð, og tók Solveig við af henni og var síðasta abbadís klaustursins.

Heimildir 
 
 
 Sigríður Gunnarsdóttir: Nunnuklaustrið að Reynistað. Smárit Byggðasafns Skagfirðinga.

Íslenskar abbadísir og príorinnur
Reynistaðarklaustur

Íslendingar á 16. öld
Íslenskar konur á 16. öld
Listeria monocytogenes

Listeria monocytogenes er Gram-jákvæður sjúkdómsvaldandi gerill sem þrífst vel við lágt hitastig. Hann er mjög algengur í náttúrunni og finnst í jarðvegi, plöntum, skólpi og þörmum manna og dýra. Gerillinn er mjög þolinn og getur fjölgað sér á sýrustigi  frá 4,1 til 9,6 og getur vaxið í loftfirrðu og loftríku umhverfi (er valfrjálst loftsækinn). Kjörhitastig gerilsins er 30 - 37°C en hann getur fjölgað sér á hitastigsbilinu 1 - 45°C. Hann getur fjölgað sér við 10% saltstyrk og lifað af 30% saltstyrk. Dýr sem eru smituð eru oft einkennalausir smitberar. Gerillinn finnst oft í hráum matvælum en getur einnig fundist í elduðum mat ef orðið hefur krossmengum eftir hitameðhöndlun. 

Gerillinn veldur sjúkdóm sem kallast listeríusýking (e. listeriosis) og eru einkenni hans mild flensueinkenni, vöðvaverkir, hiti og stundum ógleði og niðurgangur. Sjúkdómurinn getur einnig valdið heilahimnubólgu í ungbörnum, blóðeitrun og valdið fósturláti. Dánartíðni þeirra sem veikjast er há en það eru aðallega einstaklingar sem eru með skert ónæmiskerfi, gamalmenni, vanfærar konur og nýfædd börn. Á hverju ári sýkjast um 2-10 á hverja 100.000 íbúa í löndum Evrópu og Norður-Ameríku.

Heimildir 
 Matarsýkingar - Listeria monocytogenes (Matvælastofnun)
 Skýrsla Matís - Verðmæti og öryggi íslenskra sjávarafurða - Áhættusamsetning og áhætturöðun 

Gerlar
Teitur (príor í Möðruvallaklaustri)

Teitur var íslenskur munkur sem var fyrsti príor í Möðruvallaklaustri en föðurnafn hans er óþekkt og ekki er vitað hvort hann kom úr einhverju öðru klaustri. Hann varð príor ári eftir stofnun klaustursins, 1296 eða líklega þó frekar 1297.

Ekki er vitað hve lengi hann var í embætti eða hvenær hann dó og því er ekki ljóst hvort hann var enn príor þegar klaustrið brann ásamt klausturkirkju og öllum skrúða árið 1316 en orsök brunans var sú að munkarnir komu drukknir heim úr kaupstað á Gásum og kveiktu í klaustrinu í ölæði. Klaustrið var ekki byggt upp að svo stöddu, enda taldi Auðunn rauði Hólabiskup sér það ekki skylt þar sem munkarnir hefðu sjálfir brennt ofan af sér. Hann lét þess í stað munkana verða presta í ýmsum sóknum eða tók þá heim til Hóla, en allar tekjur af klaustrinu gengu til Hólastaðar. Ekki er getið um neinn príor á þessu tímabili, hvorki Teit né aðra, og hefur hann líklega verið fallinn frá þegar klaustrið var endurreist 1326 því þá varð Þorgeir nokkur príor.

Heimildir 
 
 

Íslenskir ábótar og príorar
Möðruvallaklaustur
Þorgeir (príor í Möðruvallaklaustri)

Þorgeir var munkur í Möðruvallaklaustri á 14. öld og varð príor þar þegar klaustrið var endurreist árið 1328 en príorstími hans varð þó stuttur því Lárentíus biskup vék honum úr embætti árið eftir.

Föðurnafn Þorgeirs er óþekkt og ekkert vitað um ætt hans en hann var munkur í klaustrinu 1316, þegar það brann til kaldra kola eftir að munkarnir komu drukknir heim úr kaupstað á Gásum. Næsta áratuginn gegndi hann prestsembætti í Lögmannshlíð. Að boði erkibiskups var klaustrið svo endurbyggt eftir miklar deilur og Þorgeir skipaður príor. Deilunum lauk þó ekki þar með og veturinn eftir fór Þorgeir príor suður í Skálholt til Jóns biskups Halldórssonar, sem var andstæðingur Lárentíusar í deilunum, og þáði af honum gjafir. Þetta mislíkaði Lárentíusi, sem taldi að Þorgeir hefði átt að biðja sig leyfis til fararinnar. 

Möðruvallabræður þóttu ekki sýna mikla forsjálni í fjárgeymslu klaustursins en söfnuðu að sér liði bænda og þegar Lárentíus biskup kom í eftirlitsferð um vorið var þar fyrir vopnað lið. Tveimur dögum seinna kom biskup þó aftur, tók lykla af munkunum og skipaði ráðsmann yfir klaustrið. Hann hafði Þorgeir príor á brott með sér og setti hann af en skipaði Steindór Sokkason príor. Ekkert er vitað hvað um Þorgeir varð síðar. 

Um sumarið kom svo sendimaður Lárentíusar með úrskurð erkibiskups, þar sem kom fram að biskup skyldi hafa æðstu forráð klaustursins, og var allt með kyrrum kjörum meðan Lárentíus lifði.

Heimildir 
 
 

Íslenskir ábótar og príorar
Íslenskir prestar í kaþólskum sið
Möðruvallaklaustur
Steindór Sokkason

Steindór Sokkason (d. fyrir 1352) var íslenskur munkur sem var príor í Möðruvallaklaustri frá 1328 og var skipaður af Lárentíusi Kálfssyni biskupi þegar Þorgeir príor var settur af eftir miklar deilur biskups og munkanna á Möðruvöllum.

Steindór var sonur Sokka Steindórssonar á Munkaþverá og konu hans Þuríðar Einarsdóttur og bróðir hins mikla fræðimanns Bergs Sokkasonar, ábóta á Munkaþverá og vinar Lárentíusar biskups. Sjálfsagt hefur Steindór einnig verið vel menntaður en ekki er þó vitað um nein ritverk hans og engum sögum fer af ábótastörfum hans, nema hvað allt virðist hafa verið með kyrrum kjörum eftir hatrammar deilur áranna á undan, að minnsta kosti framan af. Árið 1342 kom Ormur Ásláksson, þá nýorðinn Hólabiskup, í klaustrið, fangaði þrjá munka, lét járna þá og varpa í myrkrastofu fyrir einhverjar sakir. Eitthvað kann að hafa verið athugavert í klaustrinu en Ormur var líka frægur fyrir deilur og óstjórn.

Líklega hefur Steindór enn verið príor þegar þetta var en dánarár hans er óþekkt. Þórður Bergþórsson varð svo príor 1352.

Heimildir 
 
 

Íslenskir ábótar og príorar
Möðruvallaklaustur
Þórður Bergþórsson

Þórður Bergþórsson (d. 1372) var príor í Möðruvallaklaustri frá 1352 til dauðadags og hefur líklega tekið við af Steindóri Sokkasyni. Fátt er vitað um Þórð og fer litlum sem engum sögum af príorstíð hans. 

Eftirmaður Þórðar var Erlendur Halldórsson.

Heimildir 
 
 

Íslenskir ábótar og príorar
Möðruvallaklaustur
Blálanga

Blálanga (fræðiheiti: Molva dypterygia) er af þorskaætt.

Lýsing
Blálanga er meðalstór fiskur sem er venjulega á milli 70 – 110 cm að lengd og nær allt að 20 ára aldri. Lengstu blálöngur sem hafa mælst var 153 cm en fiskurinn vex þó frekar hægt. Blálangan verður kynþroska  við 9 – 11 ára aldur og hrygnir frá febrúar – apríl djúpt fyrir vestanvert Ísland. Fiskurinn er frekar mjósleginn og langur fiskur sem á ættir sínar að rekja til þorskfiska. Fiskurinn er með frekar netta og mjóa ugga. Bakugginn er þó undantekning en hann er lengri en hinir uggarnir. Blálangan er ekki eins blá og mætti halda. Fiskurinn er frekar gráleitur en það er að finna örlítinn bláan lit á fisknum. Fiskurinn er ljós að neðan eins og aðrar tegundir fiska til að falla betur að umhverfinu. Fiskurinn er með útstæðan neðri kjálka og beittar tennur. Augun eru stór svo fiskurinn sjái vel á miklu dýpi þar sem lítið er um birtu. Stærð augnanna er einn að þeim þáttum sem aðskilur blálöngu frá venjulegri löngu en aðrir þættir eins og lengd kviðugga aðskilur þessar tegundir líka.

Útbreiðsla 
Blálanga finnst allt í kringum Ísland en er þó mun algengari í hlýrri sjó. Fiskinn er því mest að finna fyrir suðvestanvert landið. Blálanga er að finna á 130 – 1500 m dýpi. Kjördýpi fisksins er þó 300 – 800 m dýpi og er hann aðallega að finna þar. Blálöngu má finna í Miðjarðarhafinu og Norður Atlandshafinu frá Evrópu til Íslands og alla leið til Norður Ameríku.

Stofn og afli við Ísland  
Árið 2010 var afli tæp 7000 tonn hér við land. Það var mesti blálönguafli hér við land en annars hefur afli hér við land verið um 1000 – 3000 tonn. Árið 2015 var afli hér við land 1939 tonn. Fiskurinn hefur verið að veiðast í auknum mæli sem meðafli við karfa og grálúðuveiðar dúpt vestur af Vestfjörðum. Áður veiddist blálanga mest á línu en síðustu ár hefur hlutdeild botntrolla aukist mikið og skiptist aflinn nokkur megin jafnt milli þessara veiðafæra í dag.

Veiðistofn blálöngu stækkaði umstalsvert á árunum 2006 – 2010 og jukust veiðar hratt á sama tíma. Eftir árið 2010 hefur stofninn minnkað umtalsvert.

Nýting 
Blálanga er ekki mikið nýtt á Íslandi en mestur hluti aflans er lausfrystur og fluttur úr landi. Helstu löndin sem lausfryst blálanga er seld eru: Spánn, Bretland, Holland, Þýskaland og fl. Blálöngu má finna á einstaka veitingarhúsum á Íslandi og þykir fiskurinn vera góður matur.

Heimildir 
 Blue Ling (Icelandic Fisheries)
 Blálanga (Hafrannsóknarstofnun)
 Hagstofa Íslands
 Blålange (Institute of Marine Research, Norway)
 Blue Ling at Fishbase.org
 Blue Ling (British Sea Fishing)

Tenglar 

 „Blálanga á Íslandsmiðum“; grein í Ægi 1982

Íslenskir fiskar
Löngur
Snorri (príor í Möðruvallaklaustri)

Snorri príor var íslenskur munkur sem var príor í Möðruvallaklaustri frá því um 1380 og tók við af Erlendi Halldórssyni, sem lést 1378 eða 1379. Ekki er víst hve lengi hann var príor; hann kann að hafa dáið í Svarta dauða en gæti líka hafa lifað lengur.

Snorra er fyrst getið í bréfi sem skrifað var á Möðruvöllum 23. mars 1380 og var hann þá orðinn príor. Á príorstíð hans bar það til, árið 1394, að danskur sveinn Péturs Nikulássonar Hólabiskups sem var í vísitasíuferð í klaustrinu vó þar annan biskupssvein.

Fáar heimildir eru annars um klaustrið og íbúa þess frá síðustu áratugum 14. aldar og fyrstu áratugum þeirra 15. Líklega hefur klaustrið nær eyðst í Svarta dauða, hvort sem Snorri príor hefur dáið þá eða ekki, og klausturlifnaður lagst niður að mestu. Þó er vitað að kirkjan á Möðruvöllum brann árið 1421.

Árið 1430 fékk séra Jón Bjarnason Möðruvelli að léni til þriggja ára hjá Jóni Vilhjálmssyni Craxton Hólabiskupi og átti hann meðal annars að fæða og klæða prest og djákna og tvo munka. Sennilega hafa þá ekki verið fleiri munkar í klaustrinu og enginn príor. Á bréfinu má einnig sjá að séra Jón Pálsson Maríuskáld hefur annaðhvort verið ráðsmaður á Möðruvöllum eða haft klaustrið að léni á undan Jóni Bjarnasyni. Nokkrum árum síðar var klausturlifnaður þó efldur og Sigurður Jónsson gerður að príor.

Heimildir 
 
 

Íslenskir ábótar og príorar
Möðruvallaklaustur
Kesha

Kesha Rose Sebert (fædd 1. mars 1987) er bandarískur poppsöngvari og lagahöfundur. Hún fæddist í Los Angeles, ólst upp í Nashville og flutti á unglingsaldri aftur til Los Angeles. 2009 söng hún inn á lögin "This love" með Veronicas, "Lace and Leather" með Britney Spears og "Right Round" með Flo Rida. Ári síðar gaf hún út fyrstu breiðskífu sína Animal.

Tilvísanir 

Bandarískir söngvarar
Að duga eða drepast

Að duga eða drepast (enska: Make it or Break it) er þáttaröð frá 2009 og er til sýningar á sjónvarpstöðinni ABC Family í Bandaríkjunum. Þátturinn er sýndur á Ríkissjónvarpinu og er um fjórar fimleikastelpur sem keppast um að komast á Ólympíuleikana.
Bandarískir sjónvarpsþættir
Sigurður Jónsson (príor)

Sigurður Jónsson (f. um 1407, d. 1492) var kirkjuprestur á Hólum og príor í Möðruvallaklaustri frá því um 1439 og til dauðadags og var því í embætti í meira en hálfa öld. Hann var afi Jóns Arasonar biskups.

Klausturlifnaður á Möðruvöllum virðist hafa legið meira og minna niðri allt frá því í Svarta dauða og þar til Sigurður varð príor og má því eiginlega segja að hann hafi verið eini príor klaustursins alla 15. öld. Hann var sonur Jóns Ólafssonar, bónda í Hörgárdal. Hann kemur töluvert við ýmiss konar skjöl á síðari hluta 15. aldar, jarðakaupasamninga, dóma og fleira, og mun hafa aukið hag klaustursins umtalsvert eftir niðurlægingartíma.

Sigurður átti nokkur börn, þar á meðal Ara bónda á Laugalandi, föður Jóns biskups á Hólum. Ari dó þegar Jón var barn að aldri en þó eftir 1490, eða um svipað leyti og faðir hans.

Nikulásar Þormóðssonar, eftirmanns Sigurðar, er ekki getið í embætti fyrr en 1501 en hann hefur annaðhvort orðið príor mun fyrr eða príorslaust hefur verið í klaustrinu um árabil.

Heimildir 
 
 

Íslenskir ábótar og príorar
Íslenskir prestar í kaþólskum sið
Möðruvallaklaustur
Listeriaceae

Listeriaceae er ætt Gram-jákvæðra baktería sem inniheldur ættkvíslirnar Listeria og Brochothrix.

Gerlar
Listeria

Listeria er ættkvísl gerla af listeriaceae ætt og finnast annað slagið í matvælum. Kjörhitastig gerilsins eru um 30-37°C en hann getur fjölgað sér við hitastig niður í 0°C. Hann getur því fjölgað sér í kæliskáp, en það gerist að vísu mjög hægt og tvöföldunartíminn er langur. Listeríur eru víða í umhverfinu, oft hefur Listeria verið sögð vera jarðvegsbaktería en hún finnst líka víða í rotnandi plöntum og grænmetisleyfum, í skólpi, vatni , í alifuglum og í unnu kjöti, í hrárri mjólk, osti og í mönnum. Aðallega er hann þó í jarðvegi og í rotnandi plöntuleifum en hún gegnir þar mikilvægu hlutverki við niðurbrot. Listeriur eru staflaga gramjákvæðar, eru loftsæknar og valháðar. Hún breytir því efnaskiptum eftir umhverfinu sem hún er í. Hún myndar ekki gró og er oft í samneiti með öðrum Listeriu bakteríum og myndar oft keðjur. Hann þolir að vera í mikilli seltu, háu sýrustigi og háum hita. 

Frægasta tegundin er Listeria monocytogenes en hún veldur „Listerisosis“ sem er vel þekktur sjúkdómur í sauðfé á Íslandi, var kallaður „votheysveiki“ eða „hvanneyrarveiki“. Fyrst var sjúkdómnum lýst í Danmörku 1929, en fyrstu sýkingu í mönnum á íslandi var lýst 1961, frá árinu 1978 hafa mörg tilfelli greinst. Samkvæmt rannsókn sem gerð var á landspítalanum á árunum 1978-1994 var nýgengi sjúkdómsins á íslandi um 8,3 á hverja milljón íbúa hérlendis, sem er hærra en í öðrum löndum. Faraldrar voru þó algengir áður, td þegar ógerilsneydd mjólk var notuð í ostagerð í Sviss og felldi fjölda manna árlega. Í Bandaríkjunum var listeriosis rakið til ferskra matvæla eins og salats, gerilsneyddrar mjólkur og mjúkra“mexican style“ osta.  Þeir sem fá listeriosis eru í lífshættu og deyja 19-51% sjúklinga.  Sérstaklega er alvarlegt ef að ungbörn eða óléttar mæður fái listeriosis. Því að það ungabörn og fóstur eru sérstaklega viðkvæm fyrir því að fá listeriosis. Erfitt hefur reynst að rekja smitleiðir því að meðgöngutími sýkinganna er um 30 dagar og því engin matvæli tiltæk til rannsóknar þegar sýking greinist. Hún er nefnd til heiðurs enska skurðlækninum Joseph Lister.

Tilvísanir

Heimildir 
Listeria. (2011). Sótt frá MicrobeWiki, the student-edited microbiology resource: http://microbewiki.kenyon.edu/index.php/Listeria
Ólafur Steingrímsson, Ý. S. (1995;81). Listeríósis í mönnum á Íslandi á árunum 1978-1994. Læknablaðið, 589-593.
Hans Henrik Huss, Assessment and management of seafood safety and quality, FAO  fisheries technical paper 444, rome 2004

Gerlar