alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Lindýr

Lindýr (fræðiheiti Mollusca) eru stór og fjölbreytt fylking dýra sem inniheldur marga og innbyrðis ólíka flokka og ættbálka dýra og má þar nefna samlokur, snigla, smokkfiska og kolkrabba. Lindýr eru með mjúkan líkama og sumir flokkar þeirra með kalkskel. 

Algeng líffæri hjá lindýrum eru fótur, skráptunga (radula) og tálkn.
Skaftholtsréttir

Skaftholtsréttir eru fjárréttir Gnúpverja í Skeiða- og Gnúpverjahreppi. Réttirnar, þ.e. réttastæðið, er talið vera það elsta á Íslandi og er talið vera frá 12. öld. Réttirnar eru hlaðnar úr Þjórsárhraungrýti. Þær fóru illa í Suðurlandsskjálftunum sumarið 2000 og var almenningurinn endurhlaðinn í kjölfarið og steinsteyptar umgjarðir dilkadyra endursteyptar. 

Í nóvember 2005 var stofnað Réttavinafélag Skafholtsrétta og hefur félagið nú (júlí 2006) endurhlaðið nokkra veggi og smíðað nýjar grindur, auk þess sem bílaplanið var sléttað og lagað.

Réttarhald 
Fram til ársins 1996 var réttað á fimmtudegi, en var þá flutt og er nú réttað á föstudegi í 22. viku sumars. Fram til haustsins 2007 var austursafn Skeiða- og Flóamanna rekið í almenning um 10-leytið að morgni og réttuðu Gnúpverjar því í allt að tvo tíma. Þessu var hins vegar breytt vegna smithættu riðu, sem hafði greinst í Flóanum árið áður. Um 2.500 fjár er í safni Gnúpverja og er stærsta búið, Eystra-Geldingaholt, með um 600 fjár á fjalli.

Tengt efni 
 Gnúpverjaafréttur
 Reykjaréttir

Heimildir

Tengill 
 Vefsíða Réttavinafélagsins 

Skeiða- og Gnúpverjahreppur
Réttir á Íslandi
Reykjaréttir

Reykjaréttir (eða Skeiðaréttir) eru fjárréttir Flóa- og Skeiðamanna í Skeiða- og Gnúpverjahreppi á Íslandi. Réttirnar eru frá árinu 1881 og eru hlaðnar. Réttardagur er laugardagur, daginn eftir Skaftholtsréttir.

Tengt efni
 Flóa- og Skeiðamannaafréttur

Heimildir
 

Skeiða- og Gnúpverjahreppur
Árnessýsla
Grænukorn

Grænukorn eru frumulíffæri sem framkvæma ljóstillífun og framleiða glúkósa með því að nýta orku úr sólarljósi. Ljóstillífun fer þannig fram að ljósnæma litarefnið blaðgræna geymir orkuna með því að mynda adenósínþrífosfat (ATP) og nikótínamíð adenín tvínúkleótíðfosfat (NADPH) og losar með því súrefni úr vatni í frumunni. Sameindirnar ATP og NADPH eru svo notaðar til að breyta koltvísýringi í glúkósa. Grænukorn finnast aðallega í plöntufrumum og heilkjarnaþörungum. Himna er utan um grænukorn og kallst hún grænukornahimna.

Frumulíffæri
Ljóstillífun
Kökustríðið

Kökustríðið var milliríkjadeila milli Frakklands og Mexíkó árin 1838 og 1839 sem leiddi til innrásar Frakka í Mexíkó.

Forsaga 
1828 ríkti borgarastríð í Mexíkó þar sem fylgismenn Manuel Gómez Pedraza þáverandi forseta Mexíkó, börðust við fylgismenn þeirra Lorenzo de Zavala, sem Pedraza hafði rekið úr embætti sem fylkisstjóri Mexíkófylkis, og Antonio López de Santa Anna hershöfðingja. Zavala og Santa Anna höfðu sigur og tilnefndu Vicente Guerrero sem forseta Mexíkó.

Átökin ollu miklu eignatjóni sem stjórnvöld vildu ekki bæta. Erlendir ríkisborgarar beindu þá kvörtunum sínum til ríkisstjórna sinna sem gerðu kröfur á hendur Mexíkóstjórn. Stjórnvöld Mexíkó hunsuðu allar kröfur um fjárhagslegar bætur.

Kökustríðið 
1838 lagði franski bakarinn Remontel fram kröfu um skaðabætur vegna skemmda sem búð hans í Tacubaya nálægt Mexíkóborg hafði orðið fyrir í þessum átökum. Mexíkóstjórn sinnti sem fyrr engu kröfum um bætur.

Mexíkó hafði þegar svikist um greiðslur á frönskum lánum og Frakklandsstjórn ákvað að fara í hart. Krafa var gerð upp á 600.000 pesóa bætur sem var hunsuð. Floti var því sendur til stranda Mexíkó þar sem hann átti að framfylgja hafnbanni á mexíkóskar hafnir og leggja undir sig hafnarborgina Veracruz.

28. nóvember 1838 höfðu Frakkar náð yfirhöndinni við Veracruz og sigrast á virkinu San Juan de Ulúa. Mestallur floti Mexíkó var í Veracruz og féll í hendur Frakka.

Eftir milligöngu Breta náðust sættir og Mexíkóstjórn lofaði að greiða pesóana 600.000. 9. mars 1839 drógu Frakkar lið sitt frá Mexíkó.

Heimildir 
 
 
 

Stríð á 19. öld
Saga Mexíkó
Saga Frakklands
Náttúruleg höfn

Náttúruleg höfn er landslag við sjó eða vatn sem hægt er að nota sem höfn, náttúrulegar hafnir hafa löngum verið mikilvægar bæði efnahags- og hernaðarlega. Sumar stærstu borgir heims eru við náttúrulegar hafnir.

Sydney-höfn er stærsta náttúrulega höfn í heimi, en nokkuð er umdeilt, hver telst næststærst. Meðal þeirra borga sem gera tilkall til þess að hafa næststærstu náttúrulegu höfn í heimi eru:

Rio de Janeiro í Brasilíu
Halifax í Nova Scotia í Kanada
Falmouth í Cornwall á Bretlandi
Poole í Dorset á Bretlandi
Cork í Írska lýðveldinu
Hampton Roads í Bandaríkjunum 
Freetown í Síerra Leóne

 
en:Harbor#Natural harbors
Fylki

Fylki er stjórnsýslueining innan ríkis. Hugtakið í íslensku er notað yfir tvær mjög ólíkar stjórnskipulegar einingar.

 Annars vegar yfir það sem á norsku heitir fylke, á dönsku amt, sænsku län, finnsku lääni og í Frakklandi départements. Þessi hugtök eru nánast það sama og sýslur voru áður á Íslandi og eru yfirleitt þýdd sem county á ensku. Það er að segja stjórnsýslustig á milli sveitarfélaga og ríkisvalds. Þau hafa aldrei löggjafarvald en gegna mismunandi hlutverki í ákveðnum geirum opinbers valds og þjónustu. Í sumum löndum hafa fylkin löggæsluábyrgð og sinna heilbrigðis- og/eða skólamálum.

 Hins vegar það sem í Bandaríkjunum og Ástralíu er kallað state, í Kanada og í Kasakstan province, í Þýskalandi Bundesland og í Sviss Kanton. Öll þessi ríki eru sambandslýðveldi og eru fylkin í þessu samhengi um margt sjálfstæð ríki með eigin löggjöf á mörgum sviðum.

Tengt efni 
 Fylki Bandaríkjanna
 Kantónur í Sviss

Stjórnsýslueiningar
Hella

Hella er þéttbýlisstaður í Rangárþingi ytra í Rangárvallasýslu, 94 kílómetra frá Reykjavík. Kauptúnið stendur á eystri bakka Ytri-Rangár, við brúna þar sem Suðurlandsvegur liggur yfir ána. Íbúar Hellu  eru um 900, Íbúafjöldi í Rangárþingi ytra er um 1900.

Á Hellu byggist atvinnulífið að mestu upp á þjónustu við landbúnað, en þar má finna stórgripasláturhús, kjötvinnslu, kjúklingasláturhús og samliggjandi kjötvinnslu, dýralæknamiðstöð, útungunarstöð, bifreiðaverkstæði, rafverkstæði, trésmiðjur og ýmsa aðra smærri þjónustuaðila við landbúnað. 

Á Hellu er einnig matvöruverslun, veitingastaðir, hótel og gistiheimili, hjúkrunar- og dvalarheimili, sundlaug, þvottahús, heilsugæsla, glerverksmiðja, fiskvinnsla og fiskbúð, kjötvinnsla og kjötbúð, gjafavöruverslun, sundlaug, banki, pósthús, tjaldstæði, apótek, hjólbarðaverkstæði, bensínstöð, íþróttahús, grunn- og leikskólar auk ýmiskonar annarrar þjónustu og stofnanir. Þá eru ráðhús og þjónustumiðstöð sveitarfélagsins á Hellu.

Hella fór að byggjast upp árið 1927, þegar Þorsteinn Björnsson reisti verslunarhús við brúna yfir Rangá, í landi jararinnar Gaddstaða. Þessum frumbyggja Hellu var reistur minnisvarði á árbakkanum á 50 ára byggðarafmæli kauptúnsins árið 1977. Hann rak þó ekki verslun sína nema í 8 ár því að 1935 keypti Kaupfélagið Þór verslunina af honum og byggði síðan upp ýmsa þjónustustarfsemi og iðnað á Hellu. 

Þorpið er byggt út úr jörðunum Gaddstöðum, Helluvaði og Nesi á Rangárvöllum.

Mikill vöxtur varð í þorpinu á sjöunda áratugnum þegar fjölmargir þeirra sem störfuðu við uppbyggingu virkjana á svæðinu byggðu sér hús á svæðinu og settust að. Eftir það var vöxturinn hægari fram yfir aldamótin en eftir það hefur verið nokkuð stöðugur vöxtur í þorpinu með byggingu nýrra íbúða á hverju ári.

Á Hellu er eitt þekktasta hestaíþróttasvæði á landinu, Gaddstaðaflatir eða öðru nafni Rangárbakkar. Á svæðinu eru keppnisvellir fyrir hestaíþróttir og þar er einnig reiðhöll. Þar hafa verið haldin fimm landsmót hestamanna árin 1986, 1994, 2004, 2008 og 2014 og ráðgert að það sjötta fari fram þar árið 2020.

Rangárvallasýsla
Þéttbýlisstaðir Íslands
Sogið

Sogið er 19 kílómetra löng lindá sem fellur úr Þingvallavatni. Það er vatnsmesta lindá landsins með meðalrennsli upp á 110 m³/s. Mikil lax- og silungagengd er í ánni, en hún minnkaði þó til muna þegar Ljósafossstöð, fyrsta af þremur virkjunum árinnar, var byggð. Hinar virkjanirnar eru Steingrímsstöð og Írafossstöð. Sogið mætir Hvítá og myndar Ölfusá við Öndverðarnes.

Í Soginu eru tvö stöðuvötn, Álftavatn sem er grunnt og Úlfljótsvatn sem er fyrir neðan Dráttarhlíð sem skilur það frá Þingvallavatni. Álftavatn er eina almennilega vaðið á ánni þangað til hún var brúuð við Alviðru árið 1905.

Heimild 

Árnessýsla
Ár á Íslandi
Ingólfsfjall

Ingólfsfjall er 551 m hátt móbergsfjall í Ölfusi. Fjallið er bratt á þrjá vegu, í vestur, austur og suður. Fjallið sést vel frá Selfossi og er í raun „bæjarfjall“ þess. Fjallið er nefnt eftir Ingólfi Arnarsyni Ingólfur var talinn fyrstur til að nema land á Íslandi og hafði vetursetu undir Ingólfsfjalli segir í fornsögum.

Inghóll, og reyndar lög neðar í fjallinu, eru úr grágrýti. Inghóll var til forna viðmið sjófarenda og gæti nafn fjallsins upphaflega verið dregið að því (Inghólsfjall).

Heimildir

Tenglar
 Daníel Einarsson: Uppruni og myndun Ingólfsfjalls. Jarðlagaeiningar og myndanir í Ingólfsfjalli syðra. Jarðvísindadeild Háskóli Íslands. (2012)

Árnessýsla
Fjöll á Íslandi
Stapar
Hvítá (Árnessýslu)

Hvítá í Árnessýslu er jökulá sem á upptök sín í Hvítárvatni, skammt fyrir ofan Bláfell, undir Langjökli. 

Hvítá er þriðja lengsta á landsins, ef lengd Ölfusár er lögð við hana samtals 185 km. Meðalrennsli Hvítár við Gullfoss, einn frægasta foss landsins, er 100 m³/s. en í flóðum getur vatnsmagnið allt að tuttugufaldast. Við Öndverðarnes rennur áin saman við Sogið og myndar Ölfusá. Brýr eru á Hvítá við Laugarás (1958), Flúðir (2010),  Brúarhlöð (1906) og norðan Bláfells á Kili (1935).

Á söndunum fyrir austan Bláfell fellur Jökulfall (Jökulkvísl) í Hvítá, en það á upptök undir Hofsjökli og í Kerlingarfjöllum. Áður en Hvítá steypist fram af hálendisbrúninni í Gullfoss, bætast enn nokkrar ár í Hvítá, bæði að austan og utan. Ákveðið hefur að virkja hana ekki fyrir vatnsafli.

Ferðaþjónusta 
Á Hvítá er hægt að fara í flúðasiglingar og eru einnig seld veiðileyfi í ána.

Heimild 

 Hvítá í Árnessýslu

Tenglar 
 Openstreetmap Hvítá (Árnessýslu)

Jökulár á Íslandi
Árnessýsla
Eystra-Geldingaholt

Eystra-Geldingaholt er bær í Skeiða- og Gnúpverjahreppi. Jörðin er landmikil og þurrlend að mestu og hentar því vel til sauðfjárræktar. Um 300 fjár eru á fóðrum að meðaltali og mjólkaðar um 21 kýr. Einnig eru hross á bænum. Sama ættin hefur setið jörðina frá árinu 1844.

Til Eystra-Geldingaholts heyrir einnig eyðibýlið Hamrar, og hefur það verið nytjað síðustu 100 árin. Þess má geta að Flagbjarnarholt sést frá Eystra-Geldingaholti.

Húsakostur 
Íbúðarhúsið á bænum er byggt 1913 og stendur enn að mestu leyti. Það er tvílyft tréhús með stórri baðstofu, eldhúsi og tveimur herbergjum. Á loftinu er eitt herbergi og stórt rými og moldargóf í kjallara. Árið 1950 var byggt við húsið og sú viðbygging síðan stækkuð til helminga árið 1974. Árið 2004 var enn nýrra íbúðarhús byggt við vesturgafl þess gamla og býr þar prestsfjölskyldan sem áður bjó í prestbústaðnum Tröð.

Árið 1951 var byggt nýtt fjós vestan við bæinn, og var það í framhaldi af bæjarhúsunum. Árið 1994 var síðan nýtt fjós tekið í notkun og rúmar það um 25 kýr og 20 geldneyti. Í því er mjaltabás en í því gamla var fyrst mjólkað í vélfötur en síðar kom rörmjaltakerfi meðal annars fyrir tilstilli Guðna Ágústssonar, sem þá var mjólkureftirlitsmaður. Gamla fjósið var rifið 2003 til að rýma fyrir nýjasta íbúðarhúsinu.

Árið 1967 var byggt fjárhús nokkurn spöl frá bænum. Rúmaði það 200 fjár, en eftir að hlaðan var innréttuð haustið 2000 rúmar það nær allt féð, eða 300. Húsið er vélmokað með grunnum kjöllurum. Áður voru notuð 5 ólík beitarhús sem liggja víðsvegar um jörðina og sjást tóttir allra enn, en enn er fé í einu þeirra. Árið 2000 var Hamrafjárhúsið lagt niður, en nýtist þó enn á vorin við mörkun lamba auk þess sem það veitir skjól á haustin áður en féð hefur verið tekið á hús.

Búfjárrækt 
Alla tíð frá árinu 1968 (eða frá þeim degi sem sauðfjársæðingar hófust aftur hér á landi) hefur sauðfjársæðing verið notuð í Eystra-Geldingaholti. Með þessu hafa fengist ágætis kynbætur og nýtt blóð fengist inn í stofninn. Við þetta hefur frjósemi og fallþungi aukist og einkunnir fyrir gerð hækkað og fitu lækkað.

Eftir fjárskiptin 1952 var tekin nýr fjárstofn norðan úr Kelduhverfi, meðal annars frá Víkingavatni, Undirvegg, Tóvegg og Grásíðu. Síðan hefur sami stofn verið á bænum, með tilkomu nýrra erfðaefna í gegnum sauðfjársæðingar.

Frægasta hross sem komið hefur frá Geldhyltingum er trúlega Gulltoppur frá Eystra-Geldingaholti. Hann var aðalreiðhestur Jóns heitins Ólafssonar í Geldingaholti og var hann fermingargjöf Jóns. Tamdi Jón hann sjálfur og keppti á á kappreiðum um sveitirnar, gjarnan á Murneyrum. Gulltoppur hlaut Hreppasvipuna alls 6 sinnum á árunum 1944 til 1956.

Tengill 
 Vefsíða Eystra-Geldingaholts 

Skeiða- og Gnúpverjahreppur
Íslenskir bæir
Transylvanía

Transylvanía (eða Sjöborgaland) (ungverska: Erdély; rúmenska: Transilvania eða Ardeal; þýska: Siebenbürgen eða Überwald (über Walt); latína Transsilvania eða Transsylvania;  Saxneska Siweberjen; tyrkneska Erdelistan) er landsvæði í norðvestur- og miðhluta Rúmeníu, sem í gegnum tíðina hefur tilheyrt Ungverjalandi og verið hluti af veldi Habsborgara. Til 1711 var Transylvanía sjálfstætt furstadæmi.

Landafræði 
Svæðið sem í dag nefnist Transylvanía er rúmenskt hérað sem skiptist í sextán sýslur og nær yfir 103.600 km² svæði í mið- og norðvesturhluta Rúmeníu. Transylvanía er þannig meira en helmingur Rúmeníu. Sýslurnar eru Alba, Arad, Bihor, Bistrita-Nasaud, Brasov, Caras-Severin, Cluj, Covasna, Harghita, Hunedoara, Maramures, Mures, Salaj, Satu Mare, Sibiu og Timis.

Af Transylvaníuhásléttunni renna árnar Mures, Somes, Cris og Olt auk annarra þveráa Dónár. Cluj-Napoca (318.027 íbúar) er stærsta borgin, en aðrir stórir þéttbýliskjarnar eru Timisoara (317.651 íbúar), Brasov (283.901 íbúar), Oradea (206.527 íbúar), Arad (172.824 íbúar), Sibiu (155.045 íbúar), Targu Mures (149.577 íbúar), Baia Mare (137.976 íbúar) og Satu Mare (115.630 íbúar).

Efnahagslíf 
Í Transylvaníu er að finna mikið af náttúrulegum jarðefnum, svo sem brúnkolum, járni, blýi, mangani, gulli, kopar, náttúrugasi, salti og brennisteini. Stáliðnaður, efnaiðnaður og vefnaðarframleiðsla eru áberandi, en landbúnaður; búfjárrækt, jarðrækt, vínframleiðsla og ávaxtarækt eru líka mikilvægar atvinnugreinar. Timbur er líka mikilvæg auðlind.

Transylvanía stendur undir 35% af vergri landsframleiðslu Rúmeníu og landsframleiðsla á mann er þar um 11.500 dollarar sem er 10% yfir landsmeðaltali.

Íbúar 
Samkvæmt manntali frá 2002 búa 7.221.733 manns í Transylvaníu þar sem mikill meirihluti er Rúmenar að uppruna. Að auki búa þar stór þjóðarbrot af ungverskum uppruna (1.415.718 íbúar) og sígaunar auk fólks af þýskum uppruna.

Orðsifjar 
Erdely á ungversku þýðir „handan skógar“, sem á latnesku er ultra silvam.  Fyrst er minnst á Transylvaníu í latnesku skjali frá 1075 sem ultra silvam („handan skógar“) sem síðar breyttist í trans silvam sem þýðir það sama. Rúmenska heitið er bara aðlögun af ungverska (fyrst er minnst í skjali frá 1432). Þýska nafnið Siebenbürgen merkir Sjöborgaland eftir borgum Transylvaníusaxa í héraðinu. 

Rúmenía
Kítti

Kítti er límkennt plastefni sem hefur svipaða áferð og leir eða deig notað í byggingarvinnu til að þétta rifur, t.d. til að vatnsþétta sturtubotna. Kítti er oftast dreift með kíttispaða eða kíttisprautu.

Plast
Vatnsþéttar
Skógafoss

Skógafoss er 60 m hár og 25 m breiður foss í Skógá við Skóga í Rangárþingi eystra á Íslandi. Fossinn var friðlýstur árið 1987 og telst náttúruvætti. Sögusagnir segja að í helli bak við fossinn hafi landnámsmaðurinn Þrasi Þórólfsson kastað gullkistu sinni.

Fossar á Íslandi
Rangárvallasýsla
Íslensk náttúruvætti
Fremdardýr

Fremdardýr eða prímatar (fræðiheiti: Primates) eru þau dýr sem tilheyra samnefndum ættbálki, það er að segja allir lemúrar, apakettir, apar og menn. Orðið prímati er komið af latneska orðinu „primas“ sem þýðir m.a. „fremd“ og þannig er orðið fremdardýr til komið.
Prímatar komu fram fyrir 85–55 milljónum ára og urðu til þegar lítil spendýr sem höfðust við niðri á grundu færðu sig upp i trén.

Flokkun
Seljalandsfoss

Seljalandsfoss er 62m hár foss í Seljalandsá í Rangárþingi eystra. Fossinn er þekkt ljósmyndamótíf, en hann breyttist talsvert í flóði árið 1976 og kom þá skarð í bjargbrúnina þannig að fossinn breiðir ekki eins mikið úr sér eins og áður.

Seljalandsfoss var áður fyrr nefndur sem dæmi um brimrofsfoss. Slíkan foss mætti einnig nefna brimklifsfoss.

Heimild 
 
 Seljalandsfoss á IMDb

Fossar á Íslandi
Rangárvallasýsla
Dynjandi

Dynjandi (eða Fjallfoss) er 100 m hár foss í Arnarfirði á Vestfjörðum Íslands. Fossinn kemur ofan af Dynjandisheiði og fyrir neðan hann er einnig eyðibýli sem heitir Dynjandi. Á bjargbrún er fossinn 30 metra breiður en 60 metra breiður neðst. Fleiri fossar eru í fossaröðinni:  Bæjarfoss, Hundafoss, Göngumannafoss, Strompglúfrafoss og Hæstahjallafoss. Fossinn var friðlýstur árið 1980.

Meðal sumarrennsli Dynjandisár er 2 til 8 rúmmetrar en meðal vetrarrennsli er 1 til 4 rúmmetrar vatns á sekúndu. Upptök sín á áin í smávötnum á Dynjandisheiði.

Heimild

Tengill 
 

Fossar á Íslandi
Arnarfjörður
Íslensk náttúruvætti
Rosa Parks

Rosa "Lee" Louise McCauley Parks (4. febrúar 1913 – 24. október 2005) var fátæk bandarísk blökkukona og aðgerðasinni sem barðist fyrir mannréttindum og afnámi aðskilnaðar milli hvítra og svartra.

Rosa Parks er þekkt fyrir að neita að standa upp fyrir hvítum manni í strætisvagni í bænum Montgomery í Alabama fimmtudaginn 1. desember árið 1955. Á þeim tíma voru fremstu bekkirnir í strætisvögnum í Montgomery ætlaðir hvítum og ef þeir fylltust þá urðu svartir farþegar að færa sig aftar. Rosa Parks var handtekin og ákærð fyrir tiltækið og dæmd til að greiða sekt, en þessi borgaralega óhlýðni hratt af stað mótmælaöldu þar sem blökkumenn sniðgengu strætisvagna í Montgomery. Mótmælin báru árangur og í þeim reis Martin Luther King, einn af skipuleggjendum þeirra til forustu í mannréttindabaráttu blökkumanna. Árið 1999 hlaut Rosa Parks heiðursorðu Bandaríkjaþings (e.Congressional Gold Medal of Honor), en það er mesti heiður, sem fallið getur almennum Bandaríkjamanni í skaut.

Heimildir 

 

Parks, Rosa
Parks, Rosa
Parks, Rosa
Bandarísk stjórnmál
Saga Bandaríkjanna
Ítalíuskagi

Ítalíuskagi er einn stærsti skagi Evrópu. Hann teygir sig um 1000 km frá Ölpunum suður í Miðjarðarhaf.

Eftir skaganum endilöngum liggur fjallgarður, Appennínafjöll.

Á skaganum eru þrjú ríki:
 Ítalía
 San Marínó
 Vatíkanið

Skagar
Landafræði Ítalíu
Landafræði Vatíkansins
Landafræði San Marínó
Hugi (mannsnafn)

Hugi er íslenskt karlmannsnafn.

Dreifing á Íslandi

Heimildir 
 

 

Íslensk karlmannsnöfn
Hugur

Þessi grein fjallar um mannshugann. Um Tímarit félags áhugamanna um heimspeki, sjá Hug.
Hugur er hugtak sem oftast notað til að lýsa æðri eiginleikum mannsheilans til dæmis persónuleika, hugsun, skynsemi, minni, gáfum og tilfinningum.

 Heimildir og ítarefni 
 Feser, Edward. Philosophy of Mind: A Beginner's Guide (Oxford: Oneworld, 2006).
 Fodor, Jerry. The Language of Thought (Cambridge, MA: Harvard University Press, 1975).
 Fodor, Jerry. The Mind Doesn't Work That Way (Cambridge, MA: The MIT Press, 2001).
 Heil, John. Philosophy of Mind: A Contemporary Introduction (London: Routledge, 1998).
 Kim, Jaegwon. Philosophy of Mind 3. útg. (Philadelphia: Westview Press, 2011).
 McGinn, Colin. Mindsight: Image, Dream, Meaning (Cambridge, MA: Harvard University Press, 2004).
 McGinn, Colin. The Mysterious Flame: Conscious Minds in a Material World (New York: Basic Books, 1999).
 Russell, Bertrand. The Analysis of Mind (London: Routledge, 1992).
 Ryle, Gilbert. The Concept of Mind (Chicago: The University of Chicago Press, 1949).
 Searle, John R. Intentionality: An Essay in the Philosophy of Mind (Cambridge: Cambridge University Press, 1983).
 Searle, John R. Mind: A Brief Introduction (Oxford: Oxford University Press, 2004).
 Searle, John [R]. Mind, Language and Society: Philosophy in the Real World (London: Phoenix, 2000).
 Searle, John [R]. Minds, Brains and Science (Cambridge, MA: Harvard University Press, 1984).
 Searle, John R. The Mystery of Consciousness (London: Granta Books, 1998).
 Searle, John R. Rationality in Action (Cambridge, MA: The MIT Press, 2001).
 Stitch, Stephen. Deconstructing the Mind (Oxford: Oxford University Press, 1996).
 Stitch, Stephen P. og Ted A. Warfield (ritstj.). The Blackwell Guide to Philosophy of Mind'' (Oxford: Blackwell, 2003).

Tengt efni 
 Hugsun

Tenglar 
 
 

Hugspeki
Sálfræði
Vitsmunavísindi
Eldur

Eldur er heitt, glóandi gas sem myndast við bruna þegar oxun verður í útvermu efnahvarfi. Í eldi myndast jónir og hann er því leiðandi. Til þess að eldur geti myndast þarf þrennt: eldsneyti, súrefni og hita. Þegar slökkva skal eld er einn af þessu þremur þáttum fjarlægður úr umhverfinu. Eldar ljóma með sýnilegu ljósi og innrauðu ljósi og geta ljómað með útfjólubláu ljósi.

Sinueldur, er eldur sem langoftast er kveiktur af mönnum til að eyða sinu. Skógareldur er eldur sem geisar í skóglendi og kviknar oftast af eldingu eða af mannavöldum. Eldar valda gríðarlegu tjóni ár hvert, hvort sem um mannslíf, mannvirki eða gróður er að ræða. 

Slökkvilið sérhæfir sig í að slökkva elda sem geta valdið tjóni.

Tengt efni 
 Bruninn í Kaupmannahöfn árið 1728

Tenglar 

 Úr hverju er eldurinn eiginlega gerður? Og af hverju eru logarnir rauðir?; af heimasíðu Lifandi vísinda 
 
 Frá eldbor til eldspýtu; grein í Tímanum 1952

Efnafræði
Garðar

Garðar getur verið fleirtöluform orðsins garður eða:

 Garðar- íslenska mannanafnið

Staðir 

Eftirfarandi staði á Íslandi:
 Garðar - á Álftanesi sem Garðabær er kenndur við
 Garðar - í Mýrdal
 Garðar - í Aðalvík á Hornströndum
 Garðar - í Önundarfirði
 Garðar - í Arnarfirði
 Garðar - á sunnanverðu Snæfellsnesi
 Garðar - á Mýrum
 Garðar - í utanverðum Hnappadal
 Garðar - við Akranes
 Sveitarfélagið Garður - á Garðskaga

Bæir utanlands 
 Garðar - biskupssetur á Grænlandi á miðöldum, nú Igaliko
 Garðar - íslenskun á borginni Novgorod í Rússlandi
Appennínafjöll

Appennínafjöll (gríska: Απεννινος; latína: Appenninus — í báðum tilvikum í eintölu; ítalska: Appennini -- fleirtala, en talað er um hluta fjallgarðsins í eintölu: Appennino Toscano t.d.) eru um 1.200 km langur fjallgarður eftir endilöngum Ítalíuskaga frá Cadibonahæð í norðurhluta Ítalíu að Aspromonte, austan við Reggio Calabria, á syðsta odda landsins. Þau renna saman við Alpafjöllin, þar sem engin eiginleg skil eru milli þeirra. Breidd fjallgarðsins er frá 30 að 250 kílómetrum og hæsti fjallstindurinn, Monte Corno, við Gran Sasso er 2.912 metrar yfir sjávarmáli.

Í raun mætti líta svo á að fjallgarðurinn haldi áfram yfir Messínasund, eftir austurströnd Sikileyjar, ofaní Sikileyjarsund og síðan áfram frá Capo Bon í Túnis að Atlasfjöllum í Marokkó.

Fjallgarðar í Evrópu
Fjöll á Ítalíu
Landafræði Ítalíu
Gran Sasso

Gran Sasso eða Gran Sasso d'Italia -- „stóri steinn“ er stærsta fjallið í Appennínafjallgarðinum á Ítalíu. Það er staðsett í héraðinu Abrútsi á Suður-Ítalíu. Á Gran Sasso eru tveir tindar; Corno Grande (stóra horn) og Corno Piccolo (litla horn), en á milli þeirra er syðsti jökull Evrópu. Francesco De Marchi frá Bologna kleif fjallið fyrstur manna árið 1573.

Á fjallinu er þjóðgarður; Gran Sasso-þjóðgarðurinn.

Fjöll á Ítalíu
Appennínafjöll