alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Friðrik 3. Danakonungur

Friðrik 3. (18. mars 1609 - 9. febrúar 1670) var konungur Danmerkur 1648 - 1670. Hann innleiddi einveldi í ríkjum sínum, þar á meðal á Íslandi, og var erfðahyllingin undirrituð á Kópavogsfundinum árið 1662.

Friðrik var næstelsti sonur Kristjáns 4. og Önnu Katrínar af Brandenborg. Eldri bróðir hans, Kristján krónprins, dó barnlaus árið 1647 og varð Friðrik þá ríkiserfingi og tók við eftir lát föður síns ári síðar. Hann var vel menntaður, meðal annars í guðfræði, náttúrúvísindum, fornfræði og ríkisrétti. Þegar hann tók við ríkjum hafði hann dvalið frá barnsaldri í þýsku hertogadæmunum og var meðal annars biskup Brimaborgar (Bremen) frá 1635. Helstu ráðgjafar hans voru þýskir og danska ríkisráðið treysti honum því illa svo að þegar hann tók við ríkum var hann látinn undirrita yfirlýsingu sem jók völd ríkisráðsins umtalsvert. Skipti konungur sér lítið af stjórn landsins fyrstu árin. Á meðan stjórnuðu mágar hans mestu, þeir Corfitz Ulfeldt, sem var giftur Leonoru Christinu, og Hannibal Sehested, sem giftur var Christiane systur konungs.

Þegar skarst í odda með ríkisráðinu og mágum konungs tók hann afstöðu með ríkisráðinu og Ulfeldt og Sehested misstu öll völd og embætti og Ulfeldt var dæmdur fyrir landráð. Leonora Christina, systir konungs, var dæmd meðsek og sat í fangelsi í Bláturni í 22 ár. Þetta varð jafnframt til þess að konungur styrkti mjög völd sín. Sehested komst reyndar aftur í náðina hjá mági sínum.

Danir fóru í stríð við Svía 1657 og hugðust grípa tækifærið á meðan Karl 10. Gústaf var önnum kafinn við stríðsrekstur í Póllandi, en hann leiddi her sinn yfir hertogadæmin og Jótland og þegar vetur gekk í garð og dönsku sundin lagði tókst Svíum að komast á ís yfir til Fjóns og síðan Sjálands og Friðrik neyddist til að gefast upp. Með friðarsamningunum í Hróarskeldu 1658 neyddust Danir til að afsala sér Skáni, Hallandi, Blekinge, Bóhúsléni og Þrændalögum. Friðarsamningarnir héldu þó ekki og Karl Gústaf settist um Kaupmannahöfn. Friðrik konungur tók sjálfur þátt í vörn borgarinnar og varð gífurlega vinsæll, Svíum varð ekkert ágengt og eftir að Karl Gústaf lést 1660 var saminn friður á ný. Svíar héldu mestöllum landvinningum sínum, nema Þrændalögum.

Fjárhagur danska ríkisins var í rúst eftir ófriðinn og ljóst að leggja þyrfti á þunga skatta. Aðallinn var mótfallinn því en fékk engu ráðið, ekki síst vegna vinsælda konungs, og á stéttaþingi sem kallað var saman 1660 var Danmörk gerð að erfðaríki. Konungur lýsti sig einvaldan og afturkallaði forréttindi aðalsins, sem þar með missti völd sín að miklu leyti. Fulltrúar stéttanna sóru konunginum erfðahyllingareið 18. október 1660 en á Íslandi fór erfðahyllingin fram á Kópavogsfundinum 28. júlí 1662.

Friðrik 3. var vel menntaður og hafði áhuga á guðfræði og ýmsum vísindum. Hann stofnaði Konunglega bókasafnið um það leyti sem hann tók við ríkjum og var uppistaðan í því bækur úr safni hans sjálfs. Árið 1643 kvæntist hann Soffíu Amalíu af Braunschweig-Lüneburg (1628-1685) en þau voru þremenningar, bæði komin af Kristjáni 3. Þau eignuðust saman átta börn.

Heimild 
 

Danakonungar
Ungmennafélagið Fjölnir

Ungmennafélagið Fjölnir er hverfisíþróttafélag Grafarvogs með um 4.000 iðkendur. Formaður Fjölnis er Jón Karl Ólafsson. Aðalkeppnisvöllur knattspyrnudeildar Fjölnis er við Dalhús en þar eru einnig tveir æfingarvellir í fullri stærð. Við Dalhús er einnig aðalkeppnisvöllur hand- og körfuknattleiksdeildar Fjölnis. Sundlaug Grafarvogs er við Dalhús og nýtir sunddeild félagsins hana við æfingar ásamt innilaug Laugardalshallar og Dalslaugar. Skrifstofa Fjölnis er staðsett við í Egilshöll þar sem félagið er með glæsilegt fimleikahús fyrir fimleikadeild sína, tvöfalt handknattleiks- og körfuknattleikshús, skautasvell, karetesal, yfirbyggt knattspyrnuhús í fullri stærð, úti gervigrasvöll í fullri stærð ásamt fimm battavöllum. Fundaraðstaða fyrir félagsmenn er í Egilshöll en hátíðarsalur Fjölnis er við Dalhús.

Deildir innan Fjölnis 
Það starfa nú tólf virkar deildir innan Ungmennafélagsins Fjölnis, en það eru fimleika-, frjálsíþrótta-, handbolta-, íshokkí-, karate-, körfubolta-, knattspyrnu-, listskauta-, skák-, sund-, tennis- og þríþrautardeild.

Fimleikar

Frjálsar íþróttir

Handbolti

Íshokkí

Karate

Körfubolti

Knattspyrna 
Knattspyrnudeild Fjölnis er stærsta deild félagsins. Deildin er ein af stofndeildum félagsins frá árinu 1988. Um þrjú hundruð börn skráðu sig á stofnárinu 1988 og hófust æfingar á malbiksvelli við Foldaskóla. Í dag eru um 700 iðkendur hjá deildinni og er keppt í öllum flokkum karla og kvenna

Listskautar

Skák

Sund

Tennis

Þríþraut

Titlar

Knattspyrna

Karlaflokkur 
2013

Körfuknattleikur

Karlaflokkur 
2002

Tenglar 
 
  

 

Fjölnir
Fjölnir
Fjölnir
Fjölnir
Fjölnir
Fjölnir
Fjölnir
Fjölnir
Fjölnir
Fjölnir
Assamíska

Assamíska (অসমীয়া) er indóíranskt tungumál sem er talað í héraðinu Assam á Indlandi. Assamíska tilheyrir austurgrein indóarísku málanna, sem er töluð aðalega í fylkinu Assam í Indlandi þar sem það er opinbert tungumál fylkisins. Það er austasta tungumál indóarísku málanna og er talað af yfir 13 milljón manns.

Tenglar 
 Ethnolouge Álitsgerðin (á ensku)
 Ensk-Assameíska Orðabók

Indóírönsk tungumál
Indóarísk tungumál
Norman Malcolm

Norman Malcolm (1911 í Selden í Kansas – 1990) var bandarískur heimspekingur.

Malcolm lauk doktorsgráðu frá Harvard-háskóla. Árið 1938 dvaldi hann í Cambridge á Englandi þar sem hann kynntist Ludwig Wittgenstein. Hann sat fyrirlestra Wittgensteins um undirstöður stærðfræðinnar en vinátta hélst milli þeirra æ síðan. Árið 1940 tók þáði hann stöðu við Princeton-háskóla.

Malcolm gegndi herþjónustu á árum síðari heimsstyrjaldarinnar. Hann var í bandaríska sjóhernum á árunum 1942 til 1945. Að stríðinu loknu þáði hann kennslustöðu við Cornell-háskóla þar sem hann kenndi heimspeki í rúman áratug (1947-1958). Árið 1958 flutti Malcolm til Englands.
   
Malcolm er þekktur fyrir að halda því fram að heimspeki heilbrigðrar skynsemi og heimspeki hversdagsmáls séu ein og sama spekin. Hann var rammur andstæðingur kenninga G.E. Moores um þekkingu. Malcolm var ekki efahyggjumaður en honum þótti rök Moores gegn efahyggju bæði óskýr og ófullnægjandi.

Helstu rit 
 Ludwig Wittgenstein: A Memoir
 Wittgenstein: A Religious Point Of View?
 Nothing Is Hidden: Wittgenstein's criticism of his early thought
 Problems of Mind: Descartes to Wittgenstein
 Knowledge and Certainty
 Consciousness and Causality (ásamt D.M. Armstrong)
 Memory and Mind
 Dreaming and Skepticism
 Wittgenstein: The Relation of Language to Instinctive Behaviour
 Thought and knowledge
 Wittgensteinian themes (Georg Henrik von Wright (ritstj.))

Malcolm, Norman
Malcolm, Norman
Malcolm, Norman
Malcolm, Norman
Evan Almighty

Evan Almighty er gamanmynd frá árinu 2007. Myndin er framhald kvikmyndarinnar Bruce Almighty. Leikstjóri er Tom Shadyac, líkt og í fyrri myndinni.

Leikarar 

Jim Carrey og Jennifer Aniston neituðu bæði að leika í myndinni. Carrey sagði að hann væri ekki mikill aðdáendi að leika sama hlutverkið tvisvar.

Tilvísanir

Tenglar 
 http://www.evanalmighty.com/  - Opinber heimasíða
 

Bandarískar grínmyndir
Öreind

Öreind er heiti smæstu einda sem eru ódeilanlegar, þ.e. eru ekki samsettar úr minni eindum. Staðallíkanið flokkar öreindir í þrjá flokka, kvarka, létteindir og kvarðbóseindir. Einnig er hægt að flokka eindirnar sem fermíeindir og bóseindir sem er kannski óþægilegra því margar fermíeindir og bóseindir eru ekki öreindir, en allar öreindir eru annaðhvort fermíeindir eða bóseindir. Flestar öreindir eiga sér andeindir en sumar eindir eins og til dæmis ljóseindir sem hafa enga hleðslu, eru andeindir sjálfs síns. Nokkrar bóseindir sem miðla kröftum kallast kraftmiðlarar. Kjarneindir ásamt rafeindum kallast efniseindir og mynda efni alheims en andefni er samsett úr andeindum efniseindanna. Öreindafræði (háorkueðlisfræði) fjallar um öreindir og víxlverkun þeirra.

Tilvísanir

Tengt efni 
 Skammtafræði

Tenglar 

Efnafræði
Eðlisfræði
Öreindafræði
Flákaský

Flákaský (fræðiheiti: Strato-Cumulus) er lágský, og eru gráleitir (eða dökkir) og ávalir lágskýjalopar á himni. Flákaský raðast hlið við hlið og mynda þykkni yfir allt loftið eða hluta þess. Oft sjást ljósleit skýjadeili milli lopanna eða blár himinn. Stundum geta þau nálgast stórgerð netjuþykkni að útliti. Sjaldan rignir úr flákaskýjum, nema þau séu undir grábliku, sem rignir úr, eða jafnvel runnin saman við hana. Efra borð flákaskýja er oft um 1500 m yfir jörð. Úr flugvél sýnast þau sem hvítleitt, öldótt þokuhaf, sem fjallatindar mæna stundum upp úr. 

Flákaský eru mjög algeng á Íslandi.

Heimild 
 Veður og umhverfi, bls. 33, Unnur Ólafsdóttir þýddi, Mál og menning / Edda útgáfa hf. Reykjavík.

Veðurfræði
Regnskúr

Regnskúr (stundum kallað skúr, slembra eða demba) er úrkoma á fljótandi formi, sem fellur úr skúraskýi. Oft getur komið talsverð úrkoma í skúr og droparnir verið stórir. Skúrir myndast í óstöðugu lofti og þeim fylgja stundum þrumur og eldingar.

Sjá einnig
 Rigning
 Él

Veður
Veðurfræði
Listi yfir tungumálakóða í ISO 639-1

ISO 639 hefur þrjár tegundir af tungumálakóðum. Eftirfarandi er listi yfir tungumálakóða í ISO 639-1. Til hliðsjónar er gefin upp upplýsingar um ISO 639-2 og ISO 639-3 tungumálakóðana, en þeir eru lengri en ISO 639-1.

Listar yfir tungumál
ISO
Max Black

Max Black (fæddur 24. febrúar 1909 í Rússneska keisaradæminu (í dag Aserbaídsjan), dáinn 27. ágúst 1988 í Ithaca í New York-fylki í Bandaríkjunum) var bandarískur heimspekingur, sem hafði mikil áhrif innan rökgreiningarhefðarinnar í heimspeki á fyrri hluta 20. aldar. Hann fékkst einkum við málspeki, vísindaheimspeki, heimspeki stærðfræðinnar og listaheimspeki.

Black fæddist í Aserbaídsjan en ólst upp í London á Englandi. Þangað flutti fjölskylda hans árið 1912 þegar hann var þriggja ára gamall. Hann nam stærðfræði við Cambridge-háskóla og fékk áhuga á heimspeki stærðfræðinnar. Russell, Wittgenstein, Moore og Ramsey voru allir í Cambridge á þeim tíma og höfðu mikil áhrif á Black. Hann brautskráðist árið 1930 og hlaut styrk til eins árs námsdvalar í Göttingen í Þýskalandi. 

Fyrsta bók Blacks var Eðli stærðfræðinnar (e. The nature of mathematics, 1933) sem fjallaði um kenningu Russells í Principia Mathematica og önnur viðfangsefni í heimspeki stærðfræðinnar.

Black fékkst einnig við frumspeki, einkum samsemdarhugtakið. í ritgerð sinni „The Identity of Indiscernables“ andmælir Black lögmáli Leibniz um samsemd óaðgreinanlegra hluta. 

Black kenndi stærðfræði í London á árunum 1936 til 1940. Þá flutti hann til Bandaríkjanna og tók við kennslustöðu við Illinois-háskóla í Urbana-Champaign. Hann þáði prófessorsstöðu í heimspeki við Cornell-háskóla í Ithaca í New York-fylki árið 1946. Hann gerðist bandarískur ríkisborgari árið 1948.

Bróðir Blacks var arkitektinn Misha Black.

Helstu rit 
 „Vagueness: An exercise in logical analysis“, Philosophy of Science 4 (1937): 427–455.
 „Metaphor“, Proceedings of the Aristotelian Society 55 (1954): 273-294. 
 Models and metaphors: Studies in language and philosophy (1962).
 „More about Metaphor“, hjá A. Ortony (ritstj.) Metaphor & Thought (1979).

Black, Max
Black, Max
Black, Max
Black, Max
Paul Boghossian

{{Heimspekingur |
  svæði                = Vestræn heimspeki |
  tímabil              = Heimspeki 20. aldar,Heimspeki 21. aldar |
  color                = #B0C4DE |
  image_name           = |
  image_caption        = |
  nafn                 = Paul Boghossian |
  fæddur               = |
  látinn               = |
  skóli_hefð           = Rökgreiningarheimspeki |
  helstu_ritverk       = Fear of Knowledge: Against Relativism and Constructivism |
  helstu_viðfangsefni  = þekkingarfræði, frumspeki, hugspeki, málspeki |
  markverðar_kenningar = |
  áhrifavaldar         = |
  hafði_áhrif_á        = |
}}
Paul Boghossian er bandarískur heimspekingur og prófessor í heimspeki við New York-háskóla (NYU). Hann fæst einkum við þekkingarfræði, hugspeki og málspeki.

Boghossian lauk B.S.-gráðu í eðlisfræði frá Trent-háskóla árið 1978 og doktorsgráðu frá Princeton-háskóla árið 1987. Áður en hann tók við stöðu við New York-háskóla kenndi Boghossian heimspeki við Michiga-háskóla í Ann Arbor.

Boghossian er þekktur fyrir vörn sína gegn þekkingarfræðilegri afstæðishyggju.

 Helstu rit 
 New Essays on the A Priori (ritstj. ásamt Christopher Peacocke) (2000).
 Fear of Knowledge: Against Relativism and Constructivism'' (Oxford, Oxford University Press, 2006)

Bandarískir heimspekingar
Heimspekingar 21. aldar
Hugspekingar
Málspekingar
Þekkingarfræðingar
Discworld

Discworld er röð gamansamra ævintýrabóka eftir breska rithöfundinn Terry Pratchett. Sögusvið bókanna er hin svonefnda Discworld, sem er flöt jörð sem hvílir á baki fjögurra fíla sem standa á baki risavaxinnar skjaldböku sem nefnist Great A'Tuin. 

Discworld bækurnar eru m.a. nokkurs konar skopstæling á verkum rithöfunda á borð við J.R.R. Tolkien, Robert E. Howard, H.P. Lovecraft og William Shakespeare, sem og goðsögnum, þjóðsögum og ævintýrum. Ádeila og skopstæling á samtímamenningu kemur þar einnig oft fyrir eins og rokktónlist í Soul Music eða sammannlegum hlutum einsog prentfrelsi sem var tekið fyrir í bókinni The Truth eða stríði í Jingo.

Frá því fysta bókin, The Colour of Magic (1983), kom út hefur bókaröðin getið af sér fjórar smásögur, teiknimyndir og leiki, og jafnvel aðrar bækur og tónlist. Fyrsta leikna sjónvarpsmyndin (Terry Pratchett's Hogfather) var frumsýnd á sjónvarpsstöðinni Sky One um jólin 2006. Kvikmynd eftir bókinni The Wee Free Men er í undirbúningi.

Undanfarin ár hafa nýútkomnar Discworld bækur iðulega komist á topp metsölulista The Sunday Times, og gerðu Pratchett að söluhæsta rithöfundi Bretlands á tíunda áratug 20. aldarinnar, en J.K. Rowling, höfundur bókanna um Harry Potter, selur núorðið fleiri bækur. Bókum Pratchetts er þó ennþá oftast stolið úr bókabúðum.

Ein bók í Discworld röðinni hefur komið út í íslenskri þýðingu en Tónleikur gaf út ,,Litbrigði galdranna" (e. The Colour of Magic) árið 2007 í þýðingu Jóns Daníelssonar (f.1949).

Eitt leikrit hefur verið sett upp hér á landi, byggt á Discworld bók, Wyrd Sisters. Leikritið var nefnt Örlagasystur á íslensku og var sett upp af Leikfélagi Menntaskólans við Hamrahlíð.

Heimildir 

Breskar skáldsögur
Trúarheimspeki

Trúarheimspeki er undirgrein heimspekinnar sem fjallar um eðli trúarbragða og guðstrúar, um eðli og tilvist guðs, um bænir og bölsvandann og tengsl trúar og trúarbragða annars vegar og siðfræði og vísinda hins vegar. Stundum er trúarheimspeki talin vera undirgrein frumspekinnar.

Mikilvægir hugsuðir

Tenglar
Kynþáttahyggja

Kynþáttahyggja er sú hugmynd að mannkynið skiptist í nokkra kynþætti. Þeirri hugmynd fylgir oft alhæfing um einkenni tiltekinna kynþátta og sú hugmynd að munur eða meintur munur á kynþáttum endurspegli verðleika fólks og ráði getu þess. Kynþáttahyggja felur oft í sér þá hugmynd að einn kynþáttur sé öðrum fremri. Á fyrri hluta 20. aldar fylgdu kynþáttahyggju hugmyndir um kynbætur á mannfólki.

Á 4. áratug 20. aldar lagði hreyfing nasista á Íslandi áherslu á kynþáttahyggju, rétt eins og hliðstæðar hreyfingar annars staðar.

Heimildir 

Samfélagið
 
Mismunun
Keikó

Keikó (1976 - 12. desember 2003) var íslenskur háhyrningur. Hann er frægastur fyrir hlutverk sitt sem Willy í kvikmyndunum Free Willy, Free Willy 2: The Adventure Home og Free Willy 3: The Rescue. Keikó lést úr lungnasjúkdómi við strendur Noregs árið 2003.

Ævi

Keikó fæddist við Íslandsstrendur árið 1976. Árið 1978 var hann fangaður og seldur til þjálfunar, en þjálfunina annaðist bandaríski sjóherinn í fyrstu. Árið 1993 sló Keikó í gegn í kvikmyndinni Free Willy. Keikó lék einnig í framhaldsmyndunum tveimur; Free Willy 2: The Adventure Home (1995) og Free Willy 3: The Rescue (1997). Þann 9. september 1998 var Keikó fluttur aftur til Íslands þar sem átti að gera honum kleift að lifa eins og aðrir háhyrningar og að því búnu átti að sleppa honum lausum. Þjálfunin fór fram við Vestmannaeyjar, og fylgdi honum heill hópur af aðstoðarfólki sem ætlaði að „ómennska“ (dehumanize) Keikó. Íslenskur talsmaður hans á þeim tíma var Hallur Hallsson.  Það var svo í júlí 2002 að þjálfarar hans töldu að hægt væri að sleppa honum lausum. Í september 2002 varð vart við hann við Helsa í Noregi þar sem íbúar sáu til hans og léku jafnvel við hann. Stuttu síðar, að beiðni dýraverndasamtaka, var almenningi bannað að eiga samskipti við hann, þar eð hann átti að aðlagast lífi háhyrninga og ekki að umgangast fólk. Þann 10. desember 2003 greindist hann með lungnasjúkdóm sem síðar varð honum að bana þann 12. desember 2003.

Tenglar
 Opinber heimasíða
 

Tannhvalir
Dýr fædd árið 1976
Dýr dáin árið 2003
Staðará (Steingrímsfirði)

Staðará í Steingrímsfirði er á í Strandasýslu á Vestfjörðum. Hún rennur frá Steingrímsfjarðarheiði í gegnum Staðardal og út í Steingrímsfjörð. 

Staðará er dragá og í hana renna Aratunguá og Þverá. Hólasunnudalsá og Farmannsdalsá sameinast í Þverá í Farmannsdal. Í Staðará veiðist lax og bleikja. Veiðifélag Staðarár hefur verið starfandi frá 1974 og er stjórn félagsins skipuð landeigendum.

Veiðitölur

Veiðileyfi 
Veiðileyfum í Staðará er úthlutað til landeigenda við ánna. Landeigendur selja svo ýmist leyfin eða nota þau sjálfir. Veiðileyfaeigendur geta látið Upplýsingamiðstöðina vita af veiðileyfum sem eru til sölu eða látið Upplýsingamiðstöðina fá upplýsingar um aðila sem hafa má samband við til að spyrja um veiðileyfi til sölu. 

Æskilegt er að laxi sé sleppt og sér í lagi stærri laxi. Með stærri laxi er átt við hrygnur þyngri en 3,5 kg. og hænga þyngri en 4 kg. Með þessu á að stuðla að uppbyggingu laxastofns Staðarár, minnka sveiflur í veiði og auka hlutfall stærri laxa í Staðará.

Veiðitímabilið skiptist í tvennt. Frá 8. júlí til 31. ágúst má veiða í allri ánni og drepa má lax sem veiðist. Hámarksafli á dag eru þrír laxar. Frá og með 1. september má bara veiða upp að Þverá og öllum laxi skal sleppt. Á báðum tímabilunum má einungis veiða á flugu.

Veitt er með 2 stöngum og skiptist áin í efra og neðra svæði. Veiðimenn veiða hálfan dag á hvoru svæðinu fyrir sig. Sá sem til dæmis veiðir á neðra svæðinu fyrir hádegi veiðir á efra svæðinu eftir hádegi. Til 1. september nær neðra svæðið frá ósi til og með Hýshyl í landi Hóla (neðan við Hólaskilti við veginn). Eftir 1. september er skipting svæðisins frá ósi að Þverá samkvæmt samkomulagi á milli veiðimanna.

Eigendur 
Jarðir í Staðardal sem eiga Staðará sameiginlega eru
 Kleppustaðir
 Kirkjuból
 Aratunga
 Hólar
 Víðivellir
 Staður
 Hrófberg
 Stakkanes

Heimildir
 
 

Ár á Íslandi
Strandir
Märklin

Märklín (einnig ritað Maerklin)er þýskur leikfangaframleiðandi stofnaður 1859 af Theodor Friedrich Wilhelm Märklin, þekktastur fyrir rafknúnar leikfangalestir. Höfuðstöðvarnar eru í Göppingen í Þýskalandi. Fyrirtækið var selt fjárfestingafélaginu Kingsbridge Capital árið 2006.

Tengt efni 
 Fleischmann
 Roco

Tengill 
 Heimasíða Märklín

Þýsk fyrirtæki
Leikföng
Assyríska

Assyríska (ܐܬܘܪܝܐ) er semískt tungumál sem talað er í Mið-Austurlönd. Málhafar eru 4.420.000 manns.

Tenglar 
 Ethnolouge Álitsgerðin (á ensku)

Semísk tungumál
Astúríska

Astúríska (Asturianu) er rómanskt tungumál sem talað er á Spáni í héraði sem nefnist Astúría.

Tenglar 
 Ethnolouge Álitsgerðin (á ensku)
 Astúrískuakademían (á spænsku)

Rómönsk tungumál
Tungumál í Spánni
Slaufa (fatnaður)

Slaufa (eða þverslaufa) er formlegt hálsklæði sem hnýtt er eftir kúnstarinnar reglum svo úr verði slaufa sem liggur á þverveginn. Þverslaufur eru mikið notaðar við smóking, en sumir klæðast þeim þó daglega og láta hana prýða venjulega skyrtu og jakkaföt. 

Einnig er til einfaldari gerðir af slaufum, sem eru forhnýttar. Einfaldasta gerðin eru hinar svonefndu smelluslaufur sem festar eru með smellum við skyrtuna. En það eru einnig til þverslaufur sem eru ögn virðulegri. Þær eru festar með ásaumuðum linda fyrir aftan hnakka og þá með annaðhvort frönskum rennilási í endanum eða krókapari.

Fatnaður
Atabaskamál

Atabaskamál (Obolo) er nígerkongótungumál sem talað er í Nígeríu. Málhafar eru 200.000 manns, en þeir eru flestir í Akva-Íbom héraði sem er í Suðvestur-Nígeríu.

Ein af mállýskum Atabaskamáls er efík. Fjöldi talenda mállýskunnar eru um fjórar milljónir í Suður-Nígeríu.

Tenglar 
 Ethnolouge-álitsgerðin (á ensku)

Nígerkongótungumál
Richard Dawkins

Clinton Richard Dawkins (fæddur 26. mars 1941) er breskur líffræðingur, rithöfundur og prófessor við Oxford-háskóla. Hann er einna þekktastur fyrir að vera málsvari trúleysis, fyrir gagnrýni á trúarbrögð og hjátrú og fyrir að halda á lofti erfðafræðilegum sjónarmiðum í þróunarlíffræði. Hann hefur hlotið verðlaun frá Dýrafræðisamtökum Lundúna (1989), Michael Faraday-vísindaverðlaunin frá Royal Society (1990) og Kistler-verðlaunin (2001).

Dawkins hlaut fyrst eftirtekt árið 1976 með bók sinni The Selfish Gene, sem jók mjög vinsældir erfðafræðilegra sjónarmiða í þróunarlíffræði. Þar kynnti hann til sögunnar hugtakið „meme“ sem er undirstöðuhugtak í menningarþróunarfræðum. Árið 1982 kom út annað meginrit hans um þróun, The Extended Phenotype. Dawkins hefur í kjölfarið samið fjölda vinsælla bóka um vísindi og komið fram í sjónvarpi og útvarpi þar sem hann hefur fjallað um þróunarlíffræði, sköpunarhyggju, vithönnun (e. intelligent design) og trúarbrögð.

Dawkins er yfirlýstur trúleysingi og efahyggjumaður. Hann hefur verið nefndur „rottweiler-hundur Darwins“ fyrir staðfasta vörn sína fyrir þróunarkenninguna. 
Í bréfi til blaðsins sem birtist í The Independent 14. ágúst 1998, sagði Dawkins að ótti manna við erfðabreytt matvæli væri ástæðulaus. Erfðabreytingar af þessu tagi væru ekkert öðruvísi en þær sem bændur stunduðu með ræktunarvali og hefðu gert í þúsundir ára.

Helstu verk

Bækur 
 The Selfish Gene (1976, 1989, 2006)
 The Extended Phenotype (1982, 1999)
 The Blind Watchmaker (1986, 1991, 2006)
 River Out of Eden (1995)
 Climbing Mount Improbable (1996)
 Unweaving the Rainbow (1998)
 A Devil's Chaplain (2003)
 The Ancestor's Tale (2004)
 The God Delusion (2006). — Íslensk þýðing: Ranghugmyndin um Guð, Rvík 2010. Reynir Harðarson þýddi.
 The Greatest Show on Earth: The Evidence for Evolution (2009)

Heimildamyndir 
 Nice Guys Finish First (1987)
 The Blind Watchmaker (1987)
 Growing Up in the Universe (1991)
 Break the Science Barrier (1996)
 The Root of All Evil? (2006)
 The Enemies of Reason (2007)
 The Genius of Charles Darwin (2008)

Tenglar 
 Ótti manna við erfðabreytt matvæli ástæðulaus, Morgunblaðið, 15. ágúst 1998

Tilvitnanir 

Dawkins, Richard
Dawkins, Richard
Dawkins, Richard
Þróunarkenningin
Breskir húmanistar
Avarska

Avarska (MагӀарул MацӀ) er opinbert tungumál Dagestan í Kákasus. Hún er kákasískt tungumál.

Nokkrar setningar og orð

Tenglar 
 Ethnolouge Álitsgerðin (á ensku)
 Námskeið í avörsku (á ensku) 

Kákasísk tungumál
Draumur konu fiskimannsins

er erótísk tréútskurðarmynd eftir Katsushika Hokusai, skorin út um 1814. Hann er hugsanlega upphafið að svonefndri fálmaraerótík og forveri hentai-teiknimynda. Á myndinni er kona sýnd samanslungin tveimur kolkröbbum á kynferðislegan máta í fjöruborðinu. Hún virðist kyssa minni kolkrabbann, á meðan stærri kolkrabbinn veitir henni munnmök. Þessi ukiyo-e viðarútskurður er frá Edo-tímabilinu í Japan þegar Shinto trú var að vakna aftur til lífsins. Sálartrúin sem fylgdi fast á hæla hennar, sem og léttvægari skoðanir á kynferðislegum málefnum, varð verkinu burðarliður. Verk þetta er frægt dæmi um svonefnt shunga og hefur verið margstælt af listamönnum.

Lík verk af konum sem stunda kynmök með sjávarverum hafa komið fram frá því á 17. öld í japanskri netsuke-list, og eru oft litlir meitlaðir skúlptúrar sem eru aðeins nokkrir sm. á hæð, en oft æði margbrotnir.

Áhrif 
 Kaneto Shindo 
 Masami Teraoka

Ukiyo-e