alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Einslögun (stærðfræði)

Í rúmfræði er einslögun eiginleiki sem fleiri en ein mynd geta átt sameiginlega.

Hugtakið er skilgreint sem svo að tvær myndir séu einslaga ef með endanlegum fjölda stríkkana og færslna má fella aðra myndina í hina. M.ö.o. eru tvær flatarmyndir einslaga ef með stríkkun annarrar má gera þær eins.

Séu tveir þríhyrningar einslaga er oft sagt þeir séu einshyrndir.

Ekki má rugla hugtakinu saman við að tvær myndir séu eins.

Stærðfræði
Rúmfræði
Talía

Talía (einnig nefnd blökk, trissa, skoruhjól eða reimhjól) er lyftibúnaður með að minnsta kosti tveimur hjólum . Í hverju hjóli er skora sem kaðalstaug eða keðja leikur í og myndar þannig nokkurskonar skorðu eða festu fyrir kaðalinn (eða keðjuna). Hjólin eru fest inn í svonefnt blakkarhús, sem er hengt upp í bjálka eða annarskonar burðarbita. Talía  er útbúnaður  til að færa til (lyfta eða draga) þunga hluti með minni krafti en svarar til þyngdar þeirra. Talía hefur einnig verið nefnd hjólald, blakkarhjól, rennihjól og hjólkerling á íslensku. Trissa (eða trissuhjól) er einnig oft haft sem samheiti, en er einnig haft um samskonar búnað með aðeins einu hjóli.

Heimild 

 

Einfaldar vélar
Camp Nou

Camp Nou, Nou Camp eða Nývangur (Estadi del FC Barcelona fram til ársins 2000) er heimavöllur spænska knattspyrnuliðsins Barcelona. Hann var tekinn í notkun árið 1957 en þá hafði liðið „vaxið upp úr“ eldri heimavelli, Camp de Les Corts. Sá völlur rúmaði 60 þúsund áhorfendur en Nývangur rúmar 99.354 áhorfendur. Þannig er hann stærsti leikvangur Evrópu og tíundi stærsti í heimi.

Hönnuðir leikvangsins voru Francesc Mitjans-Miró, Lorenzo García Barbon og Josep Soteras Mauri. Fyrsta skóflustunga var tekin 28. mars 1954 og vígsla fór fram 24. september 1957.

Spænsk íþróttamannvirki
Rauðnefjuð uxaspæta

Rauðnefjuð uxaspæta (fræðiheiti: Buphagus erythrorhynchus) er spörfuglstegund af starraætt sem er að finna á gresjunum sunnan Sahara, frá Mið-Afríkulýðveldinu, austur til Súdan og alveg suður til norður og austurhluta Suður-Afríku. 

Rauðnefjaða uxaspætan gerir sér hreiður í trjáholum sem hún fóðrar með hárum af þeim skepnum sem hún kemst í tæri við. Hún verpir 2-5 eggjum, eða 3ur að meðaltali. Á pörunartíð myndar rauðnefjaða uxaspætan miklar og háværar suðagöngur. Hún lifir á skordýrum, og nafn hennar vísar til þess að hún hefst mikið við á búpeningi og villtum spendýrum og borðar af þeim blóðmaura. Uppáhaldfæða hennar er þó blóð og þó hún borði blóðmaura sem eru bólgnir af slíku, þá nærist hún einnig með því að gogga í sár spendýra og heldur þeim þannig opnum og greiðir fyrir aðgengi sníkjudýra og sjúkdóma. 

Starar
Akureyrarveikin

Akureyrarveikin var smitsjúkdómsfaraldur sem gekk yfir á Akureyri veturinn 1948–49 og í smærri faröldrum á landinu. Sjúkdómurinn olli einkennum sem líktu eftir mænusótt (polio) og voru helstu einkennin síþreyta ásamt verkjum í vöðvum eða beinum samfara hita og einkennum frá heila og mænu. Veikin olli varanlegri lífsgæðaskerðingu hjá mörgum sjúklingum.

Fyrsta tilfelli Akureyrarveikinnar var greint í september 1948. Um veturinn gekk faraldurinn yfir Akureyri og veiktust 465 manns eða 7% af íbúum Akureyrar. Veikin breiddist út og stök tilvik af Akureyrarveiki komu upp um allt land. Faraldrar gengu á Þórshöfn og á Patreksfirði árin 1953 og 1955. Engin tilvik hafa verið greind frá árinu 1955.

Akureyrarveikin lýsti sér með sótthita, bein- og liðverkjum og vöðvasærindum en einnig særindum í hálsi og óþægindum í meltingarvegi, höfuðverk og stífleika á hálslið, streitu og kvíða og máttleysi og dofa í hluta líkamans. Allir lifðu af, en aðeins 15% þeirra sem veiktust náðu fullum bata. Flestir náðu allgóðum bata en um 25% þeirra sem veiktust jöfnuðu sig aldrei og hafa alla ævi verið þreyttir bæði andlega og líkamlega og nánast allir fengið vefjagigt sem svo hefur aukið á þreytuna. Afbrigði af Parkinsonsveiki er algengara meðal þeirra sem veiktust af Akureyrarveikinni en ætla mætti og er það talið vera afleiðing heilabólgu sem var hluti veikinnar. Fleiri konur en karlar veiktust og var hlutfallslega mest ungt fólk, á aldrinum 15 til 19 ára. Sjaldgæft var að börn veiktust.

Ekki er vitað hver nákvæm orsök Akureyrarveikinnar var.

Heimildir 

 
 Vefjagigt.is: Hvað er síþreyta?
 E.D. Acheson, D.M., M.R.C.P,The Clinical Syndrome Variously Called Benign Myalgic Encephalomyelitis, Iceland Disease and Epidemic Neuromyasthenia, American Journal of Medicine, 1959.  

Smitsjúkdómar
Akureyri
Hreiður

Hreiður er bæli sem fuglar gera sér til að verpa eggjum í og unga þeim út. Hreiður geta verið mjög mismunandi, allt frá því að vera einungis dæld í sandi, fóðruð með örfáum stráum, að því að vera mjög flóknar samsetningar úr greinum, munnvatni og öðru. Á Íslensku er einnig talað um að mýs gera sér hreiður, sbr. músarhreiður.

Nöfn hreiðra eftir fuglategundum 
Hreiður sumra fuglategunda eiga sér sérstök heiti á íslensku. Hreiður hrafnsins nefnist t.d. laupur en sumstaðar einnig bálkur. Álftin verpir í svonefndan bunka og æðarfuglinn í æðarbás. Hreiður lundans, lundaholan,  skiptist í tvennt, öðrum megin er hreiður hans, en hitt nefnist kamar. 

Þegar fuglar hefja hreiðurgerð er talað um að þeir setjist upp, en æðarfuglinn, lundinn og jafnvel fleiri tegundir taka heima.

Eitt og annað 
 Allmargir íslenskir fuglar gera ekkert til að laga varpstaðinn. m.ö.o. gera sér ekki hreiður, heldur verpa á bera jörðina. Meðal slíkra fugla má telja teistur og langvíur, kríur og tjalda, lóur og spóa og marga fleiri. 
 Stundum er sagt að barnatala fari eftir eggjafjöldanum í því hreiðrinu sem maður finni fyrst á ævinni.

Tenglar 
 

Fuglafræði
Hannes Þór Halldórsson

Hannes Þór Halldórsson (27. apríl 1984) er fyrrum knattspyrnumarkvörður og kvikmyndargerðarmaður og leikstjóri. Hannes spilaði með A-landsliði Íslands frá 2011 til 2021 og var með liðinu á EM 2016 og HM 2018.

Ferill

Ferill á Íslandi
Hannes lét með yngri flokkum Leiknis og KR. Hann spilaði með meistaraflokki Aftureldingar í 2. deildinni 2005 svo gekk hann til liðs við  Stjörnuna 2006 og spilaði þá í 1. deildinni. Síðar gekk hann í lið við Fram árið 2007 og var þar til ársins 2010.  

Hannes gekk til liðs við KR hinn 28. október 2010. Hann var aðalmarkvörður félagsins í þrjú ár. Á þeim tíma varð hann Íslandsmeistari með KR árin 2011 og 2013, og bikarmeistari með félaginu árin 2012 og 2013 þegar KR vann tvöfalt síðara tímabilið.

Ferill erlendis
Hannes fór utan árið 2013 og spilaði með Sandnes ULF Í Noregi. Hann var í láni frá NEC Nijmegen í Hollandi til FK Bodø/Glimt, Noregi, fyrri hluta árs 2016 en í júlí gerði hann þriggja ára samning við danska félagið FC Randers 
Eftir HM í Rússlandi hélt Hannes til aserska liðsins Qarabağ FK.

Endurkoma til Íslands
Eftir 6 ár erlendis ákvað Hannes að snúa aftur heim og gerði hann 4 ára samning við Val vorið 2019. 

Hannes yfirgaf Val í nóvember 2021. Hann lagði svo hanskana á hilluna í mars 2022.

Landsliðsferill

Hannes hóf að spila með landsliðinu árið 2011. Hann varði fleiri skot en nokkur annar markmaður í riðlakeppninni í Evrópumótinu í Frakklandi 2016 eða 18 skot.. Hannes varði vítaspyrnu frá Lionel Messi á heimsmeistaramótinu í Rússlandi árið 2018 og var valinn maður leiksins. 

Hannes varð leikjahæsti markmaður landsliðsins í mars 2021. 

Hann lagði hanskana á hilluna með landsliðinu 2021 og hafði hann þá spilað 77 landsleiki fyrir Ísland.

Kvikmyndagerð
Utan knattspyrnu hefur Hannes starfað við kvikmyndagerð og hefur meðal annars gert myndband við framlag Íslands í Eurovision 2012. Hann gerði einnig sjónarpsþáttaröðina Mannasiðir Gillz og fjölda auglýsinga.

Hannes samdi og leikstýrði myndinni Leynilögga (2021).

Tilvísanir
Íslenskir knattspyrnumenn
Briem

Briem er 11. algengasta ættarnafnið á Íslandi. Ættarnafnið er afbökun á staðarheitinu Brjánslækur í Barðarstrandarsýslu; ættfaðir þeirra var síra Guðbrandur Sigurðsson (1735-1779).

Nafnberar 
 Eggert Briem
 Jóhann Briem

Íslensk ættarnöfn
Ættarnöfn
Waage

Waage er 12. algengasta ættarnafnið á Íslandi. Sá sem fyrstur tók upp þetta nafn var Ólafur Gíslason Waage, fæddur um 1760, dáinn 15. mars 1797. Hann átti enga afkomendur hér á landi, en hugsanlega í Danmörku. Magnús Jónsson Waage (1799 - 1857), skipstjóri og útvegsbóndi í Stóru-Vogum á Vatnsleysuströnd tók þetta ættarnafn upp síðar. Hann er ættfaðir allra þeirra sem síðar hafa borið þetta nafn hér á landi.
Magnús Jónsson var í Noregi að læra smíðar. Var þar samtíða landa sínum og alnafna. Til að aðgreina þá nafnana þá tók Magnús upp þetta ættarnafn. 
Honum hefur e.t.v. fundist framburðurinn vísa til Voganna.

 
Íslensk ættarnöfn
Hafið lokkar og laðar - Fjórtán sjómannalög

Hafið lokkar og laðar - Fjórtán sjómannalög  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1975. Á henni flytja ýmsir tónlistarmenn þekkt sjómannalög síðustu ára.

Lagalisti
Hafið lokkar og laðar  - Lag - texti: Sutton/Serill  — Jóhanna G. Erlingsson - Ragnar Bjarnason og hljómsveit hans - Jón Sigurðsson útsetti
Ó, María mig langar heim  - Lag - texti: Wilkins/Tillis — Ólafur Gaukur - Hljómsveit Þorsteins Guðmundssonar - Hljómsveitin útsetti
Suðurnesjamenn  - Lag - texti: Sigvaldi Kaldalóns — Ólína Andrésdóttir - Savanna tríóið - Þórir Baldursson útsetti
Sjómannavalsinn  - Lag - texti: Svavar Benediktsson — Kristján frá Djúpalæk  - Þorvaldur Halldórsson og hljómsveit Ingimars Eydal - Ingimar Eydal útsetti
Ég hugsa til pabba - Lag - texti: Gylfi Ægisson - Svanhildur og hljómsveit Ólafs Gauks - Ólafur Gaukur útsetti
Kveðið eftir vin minn - Lag - texti: Hörður Torfason — Halldór Laxness - Hörður Torfason - Hörður Torfason útsetti
Þú ert vagga mín, haf - Lag - texti: Tólfti september — Reinb. Reinbartsson - Vilhjálmur Vilhjálmsson - Hljómsveitarstjórn: Jón Sigurðsson - Jón Sigurðsson útsetti
Ég er sjóari - Lag - texti: Howard — Ómar Ragnarsson - Þorvaldur Halldórsson og hljómsveit Ingimars Eydal - Ingimar Eydal útsetti
Ship-o-hoj - Lag - texti: Oddgeir Kristjánsson — Loftur Guðmundsson - Rúnar Gunnarsson og hljómsveit Ólafs Gauks - Ólafur Gaukur útsetti
Við höldum til hafs á ný - Lag - texti: Írskt þjóðlag — Jónas Árnason - Þrjú á palli - Jón Stefánsson útsetti
Vaggi þér aldan - Lag - texti: Fuliscb/Franz — Valgerður Ólafsdóttir - Helena Eyjólfsdóttir - Hljómsveit Ingimars Eydal - Ingimar Eydal útsetti
Híf-opp og við höldum af stað  -  Lag - texti: Mexíkanskt þjóðlag — Jónas Friðrik - Helgi Einarsson - Helgi Einarsson útsetti
Stýrimannavalsinn -  Lag - texti: Markussen  — Iðunn Steinsdóttir - Tónakvartettinn og Grettir Björnsson - Hljómsveitarstjórn: Magnús Ingimarsson - Magnús Ingimarsson útsetti
Sjómenn íslenskir erum við  -  Lag - texti: Jón Múli Árnason — Jónas Árnason - Ómar Ragnarsson og Ragnar Bjarnason - Hljómsveit Svavars Gests - Magnús Ingimarsson útsetti

SG-hljómplötur
Hljómplötur gefnar út árið 1975
Jökull

Jökull er massi íss sem ekki nær að bráðna milli árstíða. Jöklar eru stærstu forðabúr jarðarinnar af ferskvatni. Þótt jökulís sé fast og hart efni við fyrstu sýn verður hann í raun seigfljótandi þegar hann nær ákveðinni þykkt og magni og tekur að skríða undan halla líkt og þykkur grautur. Þannig síga jökultungur í hægfara straumi niður fjallshlíðar eða út frá stórum jökulhvelum og mynda skriðjökla. Stærsti jökull jarðar er á Suðurskautslandinu. Jöklar fyrirfinnast í öllum heimsálfunum. Jöklafræði nefnist sú fræðigrein sem rannsakar sérstaklega jökla.

Jöklar flokkast annars vegar til þíðjökla, sem ísinn er nálægt frostmarki vatns, eða gaddjökla, þar sem hitastig íssins er ætíð neðan frostmarks vatns.

Skriðjöklar kallast þeir hlutar jökuls, sem renna hægt (þ.e. skríða) út frá meginjöklinum.

Fleiri jöklategundir eru hvílftarjöklar, hveljöklar og daljöklar.

.

Jöklar á Íslandi 

Nafngreindir jöklar á Íslandi:

 Drangajökull
 Eiríksjökull
 Eyjafjallajökull
 Hofsjökull
 Jöklar á Tröllaskaga
 Langjökull
 Mýrdalsjökull
 Snæfellsjökull
 Tindfjallajökull
 Torfajökull
 Tungnafellsjökull
 Vatnajökull
 Þórisjökull

Tenglar 
*Glacial structures - photo atlas
 
 

 
Jarðfræði
Jöklafræði
Vísitala neysluverðs

Vísitala neysluverðs er viðmiðunarkvarði milli tímabila og lítur til verðbreytinga á vörum og þjónustu sem eru á útgjaldalið heimilanna. Algengt er að nota hana til að mæla verðbólgu á Íslandi. Þjóðhagsstofnanir eða sambærilegar stofnanir í flestum löndum reikna út vísitölu neysluverðs því hlutfallsleg breyting milli mánaða segir til um ástand verðbólgunar í landinu. Ásamt fólksfjölda og þjóðar- og landsframleiðslu eru vísitala neysluverðs með mikilvægustu hagtölum sem litið er til.

Ísland 
Á Íslandi fellur það í skaut Hagstofu Íslands að reikna út vísitölu neysluverðs samkvæmt lögum nr 12. frá 1995. Það er gert mánaðarlega.

Tenglar 
 Handbók ILO um vísitölu neysluverðs

Ísland 
 Hagstofa Íslands - Vísitala neysluverðs 
 Hagstofa Íslands - Spurningar og svör um vísitölu neysluverðs 
 Lög um vísitölu neysluverðs, 1995 nr. 12 2. mars
 Seðlabanki Íslands. Peningamál 2003/4. Rammagrein 5: Húsnæðisliður vísitölu neysluverðs og peningastefnan.
 Forsætisráðuneytið, mars 2013. Skýrsla sérfræðingahóps um sjálfvirkar verðbreytingar.

Tengt efni 
 Verðtrygging

Vísitölur
Neysla
Lögmál Kleibers

Lögmál Kleibers er lögmál sem þjóðverjinn Max Kleiber setti fram uppúr 1930 um að efnakiptahraði flestra dýra aukist í hlutfalli við líkamsþunga þeirra í ¾-veldi og þannig þurfi stór dýr hlutfallslega minni orku en minni dýr. Þetta er vegna þess að orkuþörf dýra ræðst af yfirborði þeirra miðað við rúmmál. Þannig þarf mús hlutfallslega meiri orku en fíll.

Kleiber útskýrði lögmálið með formúlunni orkuþörf = Líkamsþungi (kg)0,75

Lögmál
Líffræði
Líffræðikenningar
Beitarþungi

Beitarþungi er hugtak notað í beitarfræði og metur meðalfjölda beitardýra sem gengur á ákveðinni landsstærð. Beitarþungi er gefinn upp í dýr/ha, t.d. ær/ha eða hross/ha.

Tengt efni 
 Beitarálag
 Beitarþol

Tenglar 
 ''Nýting afrétta á miðhálendi Íslands , grein eftir Björn H. Barkarson í Greinasafni landbúnaðarins
 Kenningar um beitarþunga , grein eftir Ólaf R. Dýrmundsson í Greinasafni landbúnaðarins

Beitarfræði
Beitarálag

Beitarálag er hugtak í beitar- og fóðurfræði sem metur meðalfjölda beitardýr á tiltekið uppskerumagn (gefið upp í tonnum þurrefnis). Beitarálag metur hversu mikið landið gefur af sér og hvað sé óhætt að beita mörgum gripum á það.

Tengt efni 
 Beitarþungi
 Beitarþol

Beitarfræði
Fóðurfræði
Ecser

Ecser er þorp í Ungverjalandi, skammt frá Búdapest, höfuðborg landsins. Íbúar í Ecser eru um 3500 (2007) og flatarmál er 13,1 km². Í Ecser búa margir Slóvakar en bærinn heitir á slóvakísku Ečer.

Ecser er gamalt þorp, stofnað árið 896. Kirkja hefur verið í þorpinu frá 1315. Frá 1541 til 1686 var  Ecser í eyði en þá voru Tyrkir í Ungverjalandi.

Þorp í Ungverjalandi
Sjávarföll

Sjávarföll eru ris og hnig sjávar á jörðinni, til komin vegna þyngdarkrafta tungls og sólar sem toga í jörðina. Hugtakið nær yfir bæði flóð, sem er hækkun á yfirborði sjávar, og fjöru, þar sem yfirborðið lækkar. Yfirleitt gætir flóðs og fjöru tvisvar sinnum á sólarhring á hverjum punkti jarðar. Þar sem þyngdarkraftur sólar á yfirborði jarðar er aðeins helmingur á við þyngdarkraft tunglsins, skiptir staða tunglsins mestu máli þegar sjávarföll eru skoðuð.

Þyngdarsvið tunglsins togar í sjóinn og veldur því að sjórinn verður sporvala og myndar flóðbungur bæði á þeirri hlið jarðarinnar sem snýr að tunglinu og frá því.

Mesti munur flóðs og fjöru á jörðinni er við Fundyflóa í Kanada en þar flæðir sjórinn inn þröngan flóann á flóði og hækkar yfirborð sjávar um 12 metra. Sjávarfalla gætir hins vegar lítið sem ekkert í innhöfum eins og Miðjarðarhafinu, Eystrasaltinu og Karabíska hafinu. Er það vegna þess að tilkoma sjávarfalla einskorðast ekki aðeins við þyngdarkraft tungls og sólar heldur skipta aðrir þættir máli, eins og yfirborð sjávarbotnsins, tenging innhafa yfir í úthöfin og veðurfar.

Mestur munur flóðs og fjöru á Íslandi er við Breiðafjörð og getur þar orðið 5 metrar. Sjávarfalla gætir mismikið í kringum landið, til dæmis er algengur munur flóðs og fjöru við Faxaflóa 4 metrar á stórstreymi en á Norður- og Austurlandi sjaldnast meiri en einn og hálfur metri.

Sjá einnig 
 Fjara

Tenglar 

 Sævar Helgi Bragason (2013). Sjávarföll: Flóð og fjara. Stjörnufræðivefurinn.(Opna síðu í skjalasafni)

Haffræði
Jarðeðlisfræði
Beitiland

Beitiland kallast girt eða ógirt svæði þar sem búfé er beitt. Beitilönd geta ýmist verið heimalönd í einkaeigu (heimahagar), heimalönd í sameign eða afréttir. Beitiland er gjarnan nýtt yfir sumartímann en það er ódýrasti fóðrunarkosturinn.

Fyrr á öldum og allt fram á miðja 20. öld byggðist sauðfjárbúskapur á Íslandi á  hagabeit allt árið því ekki voru nema mjög takmarkaðir möguleikar til heyöflunar og hey þyrfti að nota fyrir nautgripi. Með framræslu lands og nýrri tækni jókst túnrækt og vetrarbeit lagðist af. Afréttir á Íslandi liggja yfirleitt 400 m yfir sjávarmáli eða hærra.  Sauðfé gengur  á afréttum að sumarlagi og er vöxtur lamba fram eftir sumri hraðari á hálendisbeit en á láglendi.  Stór hluti af hálendi Íslands er ekki hæft til beitar vegna jarðvegsrofs.

Beitarskipulag 
Til að hámarka afkomu beitarsvæða en ganga þó ekki á landgæði þarf að skipuleggja beitina og takmarka hana sumsstaðar. Þetta er gert með því að skipuleggja hvar, hvenær og hversu mörg beitardýr ganga á beitinni á hverjum tíma. Dæmi um slíkt skipulag er t.d. hólfabeit, randbeit, skiptibeit eða samfelld beit.

Samfelld beit 
Á stórum svæðum er fjölbreytni í gróðurlendum og tegudum mikil og því geta sum svæði verið nauðbitin á meðan önnur eru ekki snert. Þetta á sérstaklega við þar sem samfelld beit er viðhöfð en þá eru beitardýr látin valsa um stór svæði jafnvel árið um kring. Samfelld beit felur ekki í sér neina beitarstýringu.

Með samfelldri beit er hægt að viðhafa blandaða beit, þ.e. blanda búfjártegundum en ólíkar tegundir nýta ólíkar plöntur og þannig fæst betri nýting af beitilandinu.

Hólfabeit eða skiptibeit 
Með hólfabeit er stórt beitarsvæði hólfað niður og hólfin beitt og friðuð til skiptist. Þetta fyrirkomulag er helst notað þar sem landrými er af skornum skammti en landið þarf að gefa visst mikið af sér til að slíkt fyrirkomulag borgi sig (girðingakostnaður). Skiptibeit felst í því að ein búfjártegund er látin bíta landið og það næst friðað í einhvern tíma áður en næsta búfjártegund nýtir endurvöxtinn. Með þessu er t.d. hægt að láta hross „hreinsa“ mýrar svo þær verði lystugari fyrir sauðfé eða nautgripi.

Randabeit 
Randabeit fer þannig fram að skepnunum er skammtað land með rafmagnsstreng og þannig lágmarkast það sem fer til spillis út af traðki og búfjáráburði. Þessi aðferð er mikið notuð á kýr og hross en erfiðara með sauðfé og geitur þar sem þær virða slík kerfi síður.

Hraðbeit 
Hraðbeit kallast það að þegar hólf eru þungbeitt í stuttan tíma en síðan friðað á meðan önnur hólf eru beitt. Með þessu vinnst að lítið er um traðk og flestar plöntur eru bitnar en á móti geta skepnurnar „lært á kerfið“ og í stað þess að bíta verri beitarplöntur bíða þær eftir að verða fluttar á milli hólfa.

Tilvísanir

Beitarfræði

landbúnaður
Fjara

Fjara getur líka átt við flóð og fjöru.

Fjara er nefnd sú landræma sem er á mörkum meginlands eða eyja og sjávar eða stöðuvatns. Þar sem sjávarfalla gætir er þetta svæði breiðara en ella. Til dæmis gætir sjávarfalla varla eða mjög lítið í stöðuvötnum en mikið mun meira á sjávarströndum, þó óverulega í innhöfum eins og til dæmis Eystrasalti og Miðjarðarhafi. 

Yfirleitt er fjara skilgreind sem sú landræma sem sjór fellur af og er á milli meðalstórstraumsflóðs og meðalstórstraumsfjöru. Sjávarföll eru mjög mismikil, mest geta þau orðið 16 metra munur á flóði og fjöru í Fundyflóa á austurströnd Kanada, því eru fjörur mjög mismunandi að umfangi, einnig er lífríki og gerð þeirra mjög mismunandi. Margir líffræðingar vilja líka skilgreina fjöru frekar út frá vistkerfi hennar og segja að hún nái frá efstu klettadoppum, en ofan þeirra teljist land, og niður að þarabelti, en þar byrji grunnsævi. Sú skilgreining er talsverð einföldun og á fyrst og fremst við um kletta- og klapparfjörur.

Fjörur á Íslandi
Fjörur á Íslandi eru misstórar vegna þess að sjávarfalla gætir mismikið í kringum landið. Mestur munur flóðs og fjöru er við Breiðafjörð og getur þar orðið 5 metrar. Við Faxaflóa er algengur fjögurra metra munur á stórstreymi en á Norður- og Austurlandi sjaldnast meiri en einn og hálfur metri. Lögun landsins ræður miklu um hve fjörur eru víðáttumiklar að viðbættum sjáfarföllum, en talið í ferkílómetrum er um helmingur allra fjara á Íslandi við Breiðarfjörð, fjórðungur við Faxaflóann en aðeins um 10% samanlagt við norður- og austurströndina.

Fjörugerðir
Fjörur eru margvíslegar að gerð. Sumstaðar ganga klettar í sjó út, aðrar sorfnar af brimi úthafsöldunar, enn aðrar fullar af grjóthnullungum, möl eða sandi eða eru lygnar leirur við árósa. Lífríki hinna ýmsu fjörugerða er misjafnt og hefur skjól þar mikið að segja. Í sumum gerðum fjara er nánast ekkert fjörulíf, eins og í sandfjörum fyrir opnu hafi, en mjög mikið í skjólgóðum hnullunga- og þangfjörum. 

Skipta má fjörum í margar gerði og hafa Íslenskum fjörum meðal annars verið skipt í eftirfarandi flokka: Þangfjörur, hrúðurkallafjörur, hnullungafjörur, skjóllitlar sandfjörur, kræklingaleirur, sandmaðksleirur, sjávarfitjar og árósar og sjáfarlón.

Sjá einnig 
 Sjávarföll

Tilvísanir

Heimildir

Tenglar 
 Stjörnufræðivefurinn: Sjávarföll

Landafræði
Landafræðihugtök
Statúta

Statúta (kv., ft. statútur) er skipan eða tilskipun kirkjulegs yfirvalds (biskups, erkibiskups eða páfa), og var statútan ígildi lagasetningar í kirkjulögum. Statútur báru oft svip lagagreina eins og þær tíðkuðust á miðöldum, en þær minna einnig á reglugerðir eins og við þekkjum þær á okkar tímum, með því að kveða nánar á um einstök ákvæði kirkjulaga.

Orðið er komið úr latínu: Statutum = það sem fastsett er.

Um 1178 birti Þorlákur helgi skipan sína um föstur og  skriftir, sem var í raun og veru ný lög, ætluð íbúum í biskupsdæmi hans. Þessi skipan eða statúta var ekki borin undir alþingi, og er ekki í kristinna laga þætti Grágásar, heldur beitti Þorlákur hér valdi kirkjuréttar. Þetta er elsta biskupastatúta sem vitað er um hér á landi.

Heimild 
 Gunnar F. Guðmundsson: Kristni á Íslandi 2, Rvík 2000, bls. 94–96. 

Lögfræði
Kristni
Málverk

Málverk (til forna kallað pentmynd, (pent)skrift eða fái) er flötur sem hefur verið settur litum, annaðhvort með penslum eða öðrum verkfærum, jafnvel höndum. Flöturinn getur verið veggur, léreft, gler eða pappír o.s.frv. Málverk í listrænum tilgangi er samsetning sem líkist fyrirmyndinni eða er byggt upp af hinum ýmsu formum eða formleysum. Talað er um hlutbundna og óhlutbundna list. Hvortveggja getur verið gert eftir ákveðinni listastefnu (eða stefnuyfirlýsingu) til að tjá þá sýn eða hughrif sem listamaðurinn ætlar að framkalla. Með elstu málverkum sem vitað er um eru hellamálverkin í Grotte Chauvet í Frakklandi sem eru frá steinöld.

Um orðaforða málara fyrri alda 
Sögnin að mála til forna var að steina (steint skip), skrifa (salurinn var skrifaður innan) eða fá (oft haft um rúnir), en málverk af manni var nefnt mannfái. Latneskættaða sögnin að penta var höfð um að mála á miðöldum, og þýskættaða sögnin að farfa, en farfi er t.d. nefndur í Íslendingasögunum. Altarismálverk hafa oft verið nefndar töflur (sbr. altaristafla). 

Halldór Laxness minnist á orðanotkun fyrri alda í ritgerð sinni: Myndlist okkar forn og ný, sem birtist í Sjálfsögðum hlutum, en þar segir hann: 
Þess skal til getið að í fornu máli merkti „skrifa“ sama og mála; „marka“ þýddi einnig sama og mála. „Smíð“ táknaði hverskyns „fabricatio“ og mátti hafa um málverk einsog vér nú segjum tónsmíð.

Tenglar 
 Hvert er elsta málverk sem vitað er um og er ennþá til í heiminum, og hve gamalt er það?; Vísindavefurinn

Myndlist