alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Reyking

Reyking er aðferð til að bragðbæta, sjóða eða varðveita mat með því að láta hann standa í reyk, oftast frá glóandi viði, taði eða mó, í lokuðu rými (reykhúsi). Til eru tvær aðferðir við reykingu: kaldreyking og heitreyking. 

Matargerð
Varðveisla matar
Friðrik 9. Danakonungur

Friðrik 9., (Christian Frederik Franz Michael Carl Valdemar Georg) (fæddur 11. mars 1899, dáinn 14. janúar 1972) var konungur í Danmörku frá 20. apríl 1947 til dauðadags. Hann er faðir núverandi þjóðhöfðingja Danmerkur, Margrétar 2. Friðrik var sonur Kristjáns 10., og Alexandrínu drottningar.

Þann 24. maí 1935 giftist hann Ingiríði, prinsessu frá Svíþjóð (1910-2000), en hún var dóttir Gústafs Adolfs Svíakrónprins, seinna Gústaf 6. Adolf Svíakonungur. Friðrik og Ingiríður eignuðust þrjár dætur: Margréti, núverandi drottningu (f. 1940), Benediktu (f. 1944) og Önnu-Maríu (f. 1946), fyrrum Grikkjadrottningu.

Skömmu eftir að Friðrik hélt sína árlegu nýársræðu 1971/72 veiktist hann og lést nokkru seinna.

Danakonungar
Lukkuborgarætt
Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu
Ex-post

Hugtakið ex post (lat.) þýðir „eftir á“ er stundum notað í fræðigreinum. 

Þegar ex-post-rannsóknir eru metnar eða skoðaðar þá er það gert í ljósi liðinna aðgerða og kringumstæðna með tilliti til núverandi niðurstöðu.

Andstæðan við ex post er ex ante.

Heimspeki
Veira

Veira eða vírus (af latneska orðinu vīrus sem þýðir „eitur“) er örvera sem getur smitað frumur lífvera. Veirur innihalda erfðaefni sem umlukið er hlífðarskel sem gerð er úr prótíni. Eitt af því sem einkennir veirur er að þær geta ekki fjölgað sér utan frumunnar sem þær smita. Þar sem veirur geta ekki fjölgað sér á eigin spýtur eru þær ekki taldar vera lifandi. Engu að síður eru veirur náskyldar lífverum og notast meðal annars við kjarnsýrur til að varðveita erfðaupplýsingar. 

Veirum er skipt í þrjá flokka eftir því hvaða lífverur þær nota til að fjölga sér. Flokkarnir eru:
 bakteríuveirur
 dýraveirur og
 plöntuveirur

Tenglar
Vísindavefur-  Hver er munurinn á bakteríu og veiru?
Vísindavefur - Hvernig eru veirur greindar í mönnum?
Vísindavefur - Sjást veirur í smásjá?

Veirur
Miðborg

Miðborg eða miðbær er miðlægt svæði í þéttbýlisstað, þar er byggð yfirleitt þéttari en annars staðar í viðkomandi bæ eða borg. Miðborgir og bæir eru gjarnan miðstöð viðskipta, verslunar og menningar auk þess sem þar eru íbúðir. Í stærri borgum verður hátt lóðaverð í miðborgum gjarnan til þess að reistir eru skýjakljúfar til þess að nýta plássi sem best.

Borgir
Kaupfélag Steingrímsfjarðar

Kaupfélag Steingrímsfjarðar (skammstafað KSH) var lengi eitt af fáum kaupfélögum á Íslandi sem enn starfaði. Það var með höfuðstöðvar á Hólmavík á Ströndum og rak þar verslun og söluskála. Einnig rak kaupfélagið verslanir á Drangsnesi við norðanverðan Steingrímsfjörð og í Norðurfirði í Árneshreppi. Kaupfélag Steingrímsfjarðar átti helmingshlut í rækjuvinnslunni Hólmadrangi ehf. á Hólmavík. Árið 2019 eignaðist Samherji meirihluta í Hólmadrangi og árið eftir var verslunarrekstur kaupfélagsins leystur upp. Félög heimafólks voru stofnuð um áframhaldandi verslunarrekstur á Norðurfirði og Drangsnesi auk Pakkhússins (byggingavöruverslunar) á Hólmavík. Samkaup tóku við rekstri matvöruverslunarinnar á Hólmavík.

Kaupfélag Steingrímsfjarðar hét áður Verslunarfélag Steingrímsfjarðar og var stofnað 29. desember 1898.

Íslensk kaupfélög

Strandir
Broddanes

Broddanes er bær sem stendur á samnefndu nesi við sunnanverðan Kollafjörð á Ströndum. Þar er þríbýli og auk þess eru á jörðinni gamalt íbúðarhús sem nýtt er sem sumarbústaður og Broddanesskóli sem var grunnskóli og var starfræktur á árunum 1978-2004. Broddanes var þekkt hlunnindajörð fyrr á öldum og var sagt að þar væru öll hugsanleg hlunnindi fyrir utan laxveiði. Úti fyrir landinu er Broddanesey, þar er lundi. Jörðin heitir eftir Broddunum, sem eru klettar á nesinu  milli Kollafjarðar og Bitrufjarðar.

Rithöfundurinn Guðbjörg Jónsdóttir bjó á Broddanesi, hún er þekkt fyrir þjóðlífslýsingar frá 19. öld í bókunum Gamlar glæður, Minningar og Við sólarlag en þá síðastnefndu las hún fyrir eftir að hún varð blind.

Strandir
Íslenskir bæir
Princeps

Princeps er latína og merkir „fyrstur“ (sbr. fursti, af orðinu er einnig komið prins). Í Róm til forna var orðið notað sem stytting á ýmsum titlum sem hófust á því. Mikilvægasti titillinn var Princeps Senatus (sá sem er fremstur meðal jafningja í rómverska öldungaráðinu) sem var fyrst eignað Ágústusi keisara 23 f.Kr. sem notaði það sem heiti yfir stöðu sína fremur en hugtök eins og rex (konungur) eða dictator (alræðismaður) sem hefðu fremur vakið andúð. Princeps er sá titill sem helst einkennir Rómarkeisara. Díócletíanus keisari (285 - 305) var fyrstur til að nota titilinn dominus (herra) í staðinn fyrir princeps.

Rómverskir titlar
Aðalstitlar
Galatía

Galatía hin forna var svæði á hálendinu á miðjum Anatólíuskaganum þar sem nú er Tyrkland. Í norðri átti Galatía landamæri að Biþyníu og Paflagóníu, í austri að Pontus, í suðri að Lýkaóníu og Kappadókíu og í vestri að leifunum að Frýgíu sem Gallar höfðu lagt undir sig að hluta.

Galatía var svo nefnd eftir gallverskum ættflokki frá Þrakíu sem lögðu svæðið undir sig á 3. öld f.Kr.. Íbúar þar voru blanda af Göllum og Grikkjum. Galatar voru upphaflega hluti af þjóðflutningum Kelta sem réðust inn í Makedóníu undir stjórn gallverska höfðingjans Brennusar annars. Hann réðist inn í Grikkland árið 281 f.Kr. og klofningshópur úr liði hans fór gegnum Þrakíu 279 f.Kr. og kom til Litlu-Asíu 278-277 f.Kr.

Galatía var gerð að rómversku skattlandi af Ágústusi keisara árið 25 f.Kr.

Galatar töluðu enn keltneska málið galatísku á tímum Híerónýmusar kirkjuföður (d. 430).

Rómversk skattlönd
Keltar
Litla-Asía
31 f.Kr.



Atburðir 
 Octavíanus verður rómverskur ræðismaður í þriðja skiptið í röð.
 2. september - Rómverska borgarastyrjöldin: Octavíanus sigrar her Antoniusar og Kleópötru í orrustunni við Actíum. Þar með er borgarastyrjöldinni í reynd lokið.
 Byggingu Masada lýkur í Ísrael.

Fædd

Dáin 

31 f.Kr.
40-31 f.Kr.
3. öldin f.Kr.

3. öldin fyrir Krists burð eða 3. öldin fyrir okkar tímatal er tímabilið frá byrjun ársins 300 f.Kr. til enda ársins 201 f.Kr.

Í upphafi þessarar aldar ríkti ákveðið valdajafnvægi milli hellenísku ríkjanna austan megin í Miðjarðarhafi og verslunarveldisins Karþagó í vestri. Þetta jafnvægi var rofið þegar Rómverska lýðveldið hóf stríð gegn Karþagó. Næstu áratugi vann Rómaveldi sigur í fyrsta og öðru púnverska stríðinu og varð öflugasta ríkið í vesturhluta Miðjarðarhafs.

Austan megin börðust Selevkídaríkið og Ptólemajaveldið, tveir arftakar heimsveldis Alexanders mikla, um yfirráð yfir botnalöndum. Í Grikklandi varð Demetríos 1. konungur yfir Makedóníu. Ætt hans ríkti yfir landinu fram að fyrsta makedónska stríðinu gegn Rómaveldi undir lok aldarinnar. Makedónía beið líka ósigur gegn Ródos og bandamönnum þess í stríðinu um Krít.

Á Indlandi ríktið Mauryaveldið yfir stærstum hluta Indlandsskaga, allt frá Selevkíu í vestri að ósum Gangesfljóts í austri, og frá Himalajafjöllum í norðri að Andhra í suðri. Sunnan við það, í Tamilakam, stóðu Pandyaveldið, Chola-veldið og Cera-veldið.

Í Kína stóð tími hinna stríðandi ríkja yfir á þessari öld, þar til Qin Shi Huang lagði önnur ríki Kína undir sig og stofnaði hið skammlífa Tsjinveldi. Nokkrum árum síðar var Hanveldið stofnað sem ríkti yfir Kína næstu fjórar aldirnar, eftir skammlíft átakatímabil milli stofnanda Han, Liu Bang, og uppreisnarforingjans Xiang Yu.

Í Kóreu stóð frumsögulega tímabilið á þessum tíma og landið var undir stjórn Gojoseon-ríkisins. Xiongnu-menn ríktu yfir Mongólíu og sigruðu Hankínverja í orrustunni við Baideng árið 200 f.Kr. Frá þessum tíma er menning Eftir-Olmeka í Mið-Ameríku.

Ár 3. aldar f.Kr. 

3. öldin f.Kr.
Palatínhæð

Palatínhæð (latína: Palatium) er ein hinna sjö hæða rómar og sú þeirra sem kemst næst því að vera í miðjunni. Hún er 70 metra há og öðrum megin við hana stendur Circus Maximus en hinum megin Forum Romanum. Samkvæmt rómverskri goðafræði var það á Palatínhæð sem úlfynjan sem hélt þeim á lífi sem ungabörn fann Rómúlus og Remus. Síðar áttu þeir að hafa stofnað borgina á þessum stað. Hvað sem við kemur goðsögninni er það rétt að Rómarborg virðist eiga uppruna sinn á hæðinni. Talið er að búið hafi verið þar síðan um það bil 1000 f. Kr. Á lýðveldistímanum áttu margir heldri borgarar heimili sín á Palatínhæð og síðar áttu sumir keisaranna hallir þar. Lengi hafa farið fram fornleifauppgreftir á Palantínhæð. Á sínum tíma lét Ágústus gera þar uppgröft og fundust þar bronsaldarleifar í jörðu. Hann lýsti því yfir, sem nútíma uppgreftir hafa staðfest, að þar hefði verið hinn upprunalegi bær Rómar. Í dag er hæðin öll eitt stórt safn. 

Sjö hæðir Rómar
279 f.Kr.



Atburðir 
 Skordiskar (Keltar) stofnuðu borgina Singidion sem síðar varð Belgrad.
 Gallar undir stjórn Brennusar ætluðu sér að ræna Delfí en voru sigraðir af sameinuðum herjum Grikkja. Hluti þeirra hörfaði norður, fór yfir Bosporus og settist að lokum að í Galatíu í Litlu-Asíu.
 Rómverjar voru sigraðir af Pyrrhosi í orrustunni við Asculum. Þaðan er komið hugtakið Pyrrosarsigur.

Fædd

Dáin 

279 f.Kr.
280-271 f.Kr.
4. öldin f.Kr.

4. öldin fyrir Krists burð eða 4. öldin fyrir okkar tímatal er tímabilið frá byrjun ársins 400 f.Kr. til enda ársins 301 f.Kr.

Ár 4. aldar f.Kr. 

4. öldin f.Kr.
5. öldin f.Kr.

5. öldin fyrir Krists burð eða 5. öldin fyrir okkar tímatal er tímabilið frá byrjun ársins 500 f.Kr. til enda ársins 401 f.Kr.

Ár 5. aldar f.Kr. 

5. öldin f.Kr.
25 f.Kr.



Atburðir 
 Galatía innlimuð í Rómaveldi.
 Ágústus keisari verður rómverskur konsúll í níunda skiptið.

Fædd

Dáin 

25 f.Kr.
30-21 f.Kr.
Undanrenna

Undanrenna er mjólkurafurð. Hún er gerð með því að skilja fituna (rjómann) frá mjólkinni. Undanrenna er því í raun fitusnauð mjólk. Nafnið er þannig til komið að til forna voru rjómi og undanrenna aðskilin með því að láta mjólkina standa óhreyfða í íláti í nokkra klukkutíma. Þá settist rjóminn ofan á en undanrennan var látin renna undan honum um op á ílátinu.

Mjólk
Matvæli
Parþía

Parþía (persneska: اشکانیان, Ashkâniân) var menningarsamfélag sem átti upptök sín þar sem nú er norðvesturhluti Írans en sem á hátindi sínum náði yfir það svæði þar sem nú eru löndin Íran, Írak, Aserbaísjan, Armenía, Georgía, austurhluti Tyrklands, austurhluti Sýrlands, Túrkmenistan, Afganistan, Tadsíkistan, Pakistan, Kúveit, Persaflóaströnd Sádi-Arabíu, Barein og Sameinuðu arabísku furstadæmin.

Stjórnendur Parþa voru Arsakídar sem sameinuðu og ríktu yfir Íranshásléttunni og tóku yfir eystri héruð Selevkídaveldisins í Litlu-Asíu. Þeir stjórnuðu Mesópótamíu með hléum frá því um 150 f.Kr. til 224 e.Kr. Parþar voru erkióvinir Rómverja í Asíu þar sem þeir stöðvuðu útbreiðslu Rómaveldis til austurs handan við Kappadókíu, aðallega vegna þess að þeir notuðu þungvopnað riddaralið sem var nýjung í hernaði.

Veldi Parþa stóð í fimm aldir, mun lengur en flest önnur heimsveldi Austurlanda nær. Upphaf þess má rekja til þess tíma er þeir sögðu skilið við Selevkídaveldið 238 f.Kr., þótt þeim tækist ekki að ná völdum í Íran fyrr en á valdatíma Míþrídatesar 1. Ríki Parþa leystist svo upp þegar persneskur uppreisnarkonungur, Adrasjír 1., stofnandi Sassanídaveldisins, náði Ktesifon á sitt vald árið 228 og gerði sóróisma að ríkistrú.

Saga Persíu
Saga Írans
Rómverskt skattland

Rómverskt skattland (latína: provincia, ft. provinciae) var stærsta stjórnsýslueining Rómaveldis utan við Appennínaskagann. Skattlöndum var venjulega stjórnað af fyrrum ræðismönnum eða pretorum sem síðar gátu vænst þess að fá sæti í öldungaráðinu. Undantekning frá þessu var gerð þegar Ágústus keisari gerði Egyptaland að rómversku skattlandi 30 f.Kr. og setti yfir það riddara.

Á lýðveldistímanum var landstjóri skipaður yfir skattlandið til eins árs í senn. Venjulega var skattlöndum þar sem meiri vandræða var að vænta skipaður landstjóri með meiri reynslu. Dreifing herfylkja um skattlöndin fór líka eftir því hversu mikilla vandræða var að vænta þar. 

Fyrsta rómverska skattlandið var Sikiley 241 f.Kr. eftir að Rómverjar höfðu náð henni undir sig í Fyrsta púnverska stríðinu 264 - 241 f.Kr.

Þegar Ágústus stofnaði principatið eftir borgarastyrjöldina, valdi hann sjálfur landstjóra yfir þau landamæralönd rómverska heimsveldisins sem voru hernaðarlega mikilvægust. Þannig urðu skattlönd á hernaðarlega mikilvægum stöðum (venjulega við landamæri ríkisins) að keisaralegum skattlöndum, en hin að skattlöndum öldungaráðsins.

Fjöldi og stærð skattlandanna var breytilegur og háður stjórnmálavafstrinu í Róm. Á tímum keisaradæmisins var stærstu eða best vörðu skattlöndunum, eins og Pannóníu og Móesíu, skipt í nokkur minni skattlönd til að koma í veg fyrir að einn landstjóri fengi of mikil völd í hendur.

 
Söguleg héruð
241 f.Kr.



Atburðir 
 10. mars - Fyrsta púnverska stríðið: Rómverjar sökkva flota Karþagómanna í orrustunni við Egadísku eyjarnar og binda þannig enda á styrjöldina.
 Kleómenes 3. verður konungur í Spörtu.
 Attalos 1. verður konungur í Pergamum.

Fædd

Dáin 
 Agis 4. konungur í Spörtu.
 Evmenes 1. konungur í Pergamum.

241 f.Kr.
250-241 f.Kr.
Númidía

Númidía var fornt konungsríki Berba í Norður-Afríku í austurhluta þess sem nú er Alsír. Númidía varð rómverskt skattland á 1. öld f.Kr. með landamæri að Máretaníu í vestri, Afríku í austri, Miðjarðarhafinu í norðri og Sahara í suðri. Nafnið var fyrst notað um héruðin vestan við Karþagó af Pólýbíosi og fleiri sagnariturum á 3. öld f.Kr..

Rómversk skattlönd
Berbar
Saga Alsír
Norður-Afríka
Barbaríið

Barbaríið var hugtak sem Evrópubúar frá 16. - 19. öld notuðu yfir strandhéruð þess lands, þar sem í dag eru ríkin Marokkó, Alsír, Túnis og Líbýa, allt fram á 19. öld. Nafnið er dregið af heiti Berba, íbúa Norður-Afríku. Enska hugtakið "Barbary" (og önnur afbrigði: Barbaria, Berbérie, o.fl.) átti við um öll lönd Berba, þar með talin héruð langt inni í landi. Þetta er greinilegt í landafræðilegum og pólitískum kortum sem gefin voru út frá 17. og fram á 20. öld. 
Nafnið er einkum notað í tengslum við þrælasölu og sjórán sem barbarískir sjóræningar og barbarískir þrælasalar stunduðu frá strönd Norður-Afríku. Þeir réðust á skip og byggð svæði við Miðjarðarhafið og Norður-Atlantshafið og tóku til fanga og seldu þræla eða vörur frá Evrópu, Ameríku og Afríku sunnan Sahara. Þrælarnir og vörurnar voru seld um allt Ottómanaveldið eða til Evrópubúa sjálfra.

Tengt efni 
 Tyrkjaránið

Norður-Afríka
Tyrkjaránið
Föníka

Föníka eða Fönikía var menningarsamfélag í fornöld sem átti uppruna sinn í norðurhluta Kananslands á ströndum þess lands sem nú heitir Líbanon. Föníka var sjóveldi og verslunarveldi sem stofnaði borgríki allt í kringum Miðjarðarhafið á 1. árþúsundi f.Kr. Föníkumenn kölluðu sjálfa sig líklega kena'ani (kananíta), en nafnið Föníka hefur orðið almennt vegna þess að Grikkir kölluðu landið Φοινίκη („foinike“) sem þeir fengu að láni úr fornegypsku Fnkhw („Sýrlendingar“). Gríska orðið var auk þess hljóðfræðilega líkt orðinu yfir blóðrauðan eða vínrauðan lit φοῖνιξ („foinix“ sbr fönix) og orðin urðu því samheiti vegna verslunar Föníkumanna með hinn eftirsótta týrosarrauða lit sem meðal annars er unninn úr kuðungum. Skip Föníkumanna sem voru undirstaða veldis þeirra voru stórar galeiður.

Föníkumenn töluðu fönísku sem er semískt mál og þekkt af ristum á stein og málm. Vitað er að Föníkumenn skrifuðu bækur, en engar bækur á fönísku hafa varðveist. Föníska stafrófið notaði hljóðstafaletur og er talið forveri gríska stafrófsins, latneska stafrófsins og arabíska stafrófsins.

Veldi Föníkumanna beið hnekki þegar Assýríumenn, Babýlóníumenn og síðan Persar lögðu undir sig heimalönd þeirra kringum borgirnar Býblos, Týros og Sídon á austurströnd Miðjarðarhafsins. Þegar hellenisminn ruddi sér til rúms í kjölfar landvinninga Alexanders mikla ruddu Grikkir Föníkumönnum úr vegi á verslunarleiðum um austurhluta Miðjarðarhafsins. Föníska borgin Karþagó í Norður-Afríku hélt þó áfram að blómstra þar til Rómverjar lögðu hana undir sig í lok púnversku stríðanna árið149 f.Kr.

Tenglar 
 Föníkar - merkileg siglingaþjóð í þúsund ár; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1986
Þungvopnað riddaralið

Þungvopnað riddaralið á við um riddaralið búið þungum vopnum og brynjum, andstætt við léttvopnað riddaralið þar sem riddararnir bera tiltölulega létt vopn. Þungvopnað riddaralið var nær óhugsandi fyrir tíma hnakka og ístaða og er því yfirleitt talið upprunnið í Parþíu og Persíu Sassanída á 3. og 2. öld f.Kr. Í Rómversk-persnesku stríðunum frá 92 f.Kr. tóku Rómverjar mikið upp af persneskum siðum og þungvopnað rómverskt riddaralið var áfram hluti af Austrómverska hernum eftir „fall Rómaveldis“ 476. 

Þungvopnað og þungbrynjað riddaralið þróaðist sjálfstætt í Vestur-Evrópu á miðöldum sem staða í her sem væri við hæfi aðalsmanna (sbr. riddari). Riddaraliðinu var þá yfirleitt beitt síðast í orrustu í báðum herjum til að ryðja niður fótgönguliðum andstæðingsins, stökkva þeim á flótta og ná orrustuvellinum. Ókostir slíks liðs komu þó stundum berlega í ljós, eins og í orrustunni við Agincourt 1415 þegar þungvopnaðir franskir riddarar festust í leðjunni á orrustuvellinum og ensku bogaskytturnar áttu létt með að skjóta þá á færi eða drepa með handvopnum.

Skriðdrekinn er stundum sagður vera beinn afkomandi þungvopnaðs riddaraliðs í nútímahernaði.

Riddaralið
Kappadókía

Kappadókía (gríska: Καππαδοκία, tyrkneska: Kapadokya komið frá persnesku: Katpatuka sem þýðir „land hinna fallegu hesta“) var stórt hérað inni í landi í Litlu-Asíu þar sem nú er Tyrkland. Í dag er nafnið Kappadókía aðallega notað í tenglsum við ferðamannaiðnað en það samsvarar nokkurn veginn því svæði sem nú heitir Nevşehir-hérað. Kappadókía er þekkt fyrir mjög sérstakt landslag sem orðið hefur til vegna náttúrulegrar veðrunar sandsteins og vegna neðanjarðarborga sem höggnar voru inn í þennan sama sandstein fyrir meira en 2000 árum.

Saga 
Á tímum Heródótosar bjuggu Kappadókar á öllu svæðinu frá Tárusfjöllum að Svartahafi. Nafnið kemur fyrst fyrir seint á 6. öld f.Kr. sem heiti á landi innan Persaveldis. Fyrir tíð Xenófóns (f. um 430 f.Kr. var Kappadókíu um tíma skipt í tvö landstjórnarumdæmi (satrap). Annað þeirra hét sem fyrr Kappadókía en hinu var fyrst gefið nafnið „Kappadókía í átt til Pontus“ sem síðan var stytt í „Pontus“. Þessi þrengri merking orðsins Kappadókía hefur síðan verið notuð.

Á bronsöld var Kappadókía þekkt sem Hatti og var kjarninn í veldi Hittíta. Þrátt fyrir fall veldis Hittíta og útrásir Persa og Grikkja náði landið að mestu að halda sér undir stjórn innlendra höfðingja og var eins konar lénsveldi. Landið var að lokum gert að rómversku skattlandi á tímum Tíberíusar árið 17.

Tengill 
 Kappadókía; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1987

 
Hellenískar nýlendur
Rómversk skattlönd
Tyrkland
238 f.Kr.



Atburðir 
 Tíberíus Sempróníus Gracchus ræðst á Sardiníu í kjölfar uppreisnar málaliða frá Karþagó og leggur eyna undir Rómaveldi.
 Parþía skilur sig frá Selevkídaríkinu.

Fædd

Dáin 

238 f.Kr.
240-231 f.Kr.
Afríka (skattland)

Afríka (latína: Africa) var rómverskt skattland í Norður-Afríku og náði yfir það sem í dag heitir Túnis, auk hluta af Miðjarðarhafsströnd Líbýu. Umdæmið var enn stærra á tímum veldis Karþagóar sem stóð í því miðju. Heimsálfan Afríka heitir í höfuðið á héraðinu. Arabar nefndu síðar nokkurn vegin sama svæði Ifriqiya.

Rómversk skattlönd
Saga Norður-Afríku
261 f.Kr.



Atburðir 
 Antíokkos 2. Þeos tók við af Antíokkosi 1. Soter í Selevkídaríkinu.
 Kremonídíska stríðinu lauk með uppgjöf Aþenu.
 Fyrsta púnverska stríðið: Rómverjar sigruðu Karþagómenn í orrustunni við Agrigentum og náðu þannig fótfestu á Sikiley.

Fædd

Dáin  

261 f.Kr.
270-261 f.Kr.
Makedónía (skattland)

Makedónía (latína: Macedonia) var stórt rómverskt skattland formlega sett á laggirnar árið 146 f.Kr. eftir að rómverski herforinginn Quintus Caecilius Metellus sigraði Andriskos konung Makedóníu. Skattlandið náði yfir Epírus Vetus, Þessalíu og hluta Illyríu og Þrakíu.

Á 3. eða 4. öld var skattlandinu skipt í Macedonia Prima (suðurhlutinn) og Macedonia Salutaris (norðurhlutinn).

Rómversk skattlönd
Saga Grikklands
Léttvopnað riddaralið

Léttvopnað riddaralið er riddaralið sem ber létt vopn og verjur, andstætt við þungvopnað riddaralið sem kom fyrst til sögunnar með hnakk og ístöðum. Léttvopnað riddaralið var lítið notað af Grikkjum og Rómverjum en var meginuppistaðan í herjum hirðingja Mið-Asíu; Húna, Tyrkja og Mongóla sem gátu t.d. beitt boga af hestbaki. Aðalkosturinn við léttvopnað riddaralið er hraði og hreyfanleiki.

Þegar tími riddara rann sitt skeið á enda við lok miðalda hófst aftur notkun léttvopnaðs riddaraliðs í Evrópu. Húsarar voru upphaflega þungvopnað riddaralið sem í Vestur-Evrópu þróuðust út í léttvopnað riddaralið á 17. öld, og dragónar voru fótgönguliðar með byssur sem ferðuðust milli orrusta á hestbaki og voru einnig notaðir til njósna, rána og annarra verka þar sem hraði skipti máli.

Riddaralið
Rómverska konungdæmið

Rómverska konungdæmið er tímabil í sögu Rómaveldis þegar því var stjórnað af konungi. Það nær frá stofnun Rómar sem venjulega er tímasett 753 f.Kr. þar til síðasti konungurinn Lúcíus Tarquíníus Superbus var hrakinn á brott og rómverska lýðveldið stofnað 510 f.Kr.

Rómaveldi

da:Romerske konger
ja:王政ローマ
44 f.Kr.



Atburðir 
 Júlíus Caesar gerður að alræðismanni ævilangt.
 15. mars - Hópur rómverskra öldungaráðsmanna, þar á meðal Gajus Cassíus Longínus og Marcús Júníus Brútus, myrða Júlíus Caesar.
 20. mars - Útför Caesars.
 Apríl - Octavíanus snýr aftur til Rómar frá Appollóníu í Dalmatíu til að taka við arfi Caesars.
 2. september - Kleópatra lýsir son sinn Caesaríon meðstjórnanda sem Ptólemajos 15.

Fædd

Dáin 
 15. mars - Júlíus Caesar, rómverskur ræðismaður (f. 100 f.Kr.).
 26. júlí - Ptólemajos 14. (síðast minnst á lífi) (f. um 60 f.Kr.).

44 f.Kr.
50-41 f.Kr.
Læknisfræði

Læknisfræði er sú fræðigrein sem fjallar um lækningar og viðbrögð við sjúkdómum. Í víðum skilningi orðsins eru nokkrar starfsstéttir sem starfa að lækningum, svo sem læknar, hjúkrunarfræðingar, lyfjafræðingar og sjúkraþjálfar. Oft er orðið þó notað til að fjalla sérstaklega um þann þátt lækninga sem er á herðum lækna.

Elstu heimildir um lækningar fjalla um notkun á ýmsum plöntum og líffærum dýra til að lina þjáningar og bæta líðan. Oft á tíðum voru þessi not nátengd göldrum, eins og orðið galdralæknir gefur til kynna. Smátt og smátt þróaðist læknisfræðin og aðferðir lækna þróuðust í átt að hinni vísindalegu aðferð. Það olli kaflaskilum í þróun læknisfræðinnar þegar menn uppgötvuðu að gerlar orsökuðu sjúkdóma og tóku að nota sótthreinsun í skurðaðgerðum, við barnsburð og fleiri tilefni þar sem hætta á sýkingu er mikil.

Pensilín og fleiri sýklalyf gerðu síðan meðferð smitsjúkdóma miklum mun skilvirkari og björguðu mörgum mannslífum. Nýlegar framfarir í læknisfræði hafa í auknum mæli byggst á notkun erfðafræði.

Tengt efni 

 Uppskurður

Læknisfræði
305 f.Kr.



Atburðir 
 Demetríos 1. Makedóníukonungur hefur umsátur um Ródos.
 Landstjórinn Lýsimakkos frá Þrakíu lýsir sjálfan sig konung.
 Landstjórinn Ptolemajos lýsir sjálfan sig konung Egyptalands og stofnar Ptolemajaríkið.
 Landstjórinn Selevkos lýsir sjálfan sig konungur og stofnar Selevkídaríkið.

Fædd

Dáin 

305 f.Kr.
310-301 f.Kr.