alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Machu Picchu

Machu Picchu (framburður: ['mɑ.tʃu 'pik.tʃu]) (stundum nefnd „Týnda borgin“) er forn borg byggð fyrir komu Kólumbusar til Ameríku af Inkunum. Macu Picchu var byggð um miðja 15.öld er veldi Inka stóð sem hæst í tíð keisarans Pachhacuti Inca Yupanqui (1438-1471). Borgin er 2.430 metra yfir sjávarmáli á fjallsbrún yfir Urubambadalnum í Perú, um 70 km norðvestur af Cusco. Borgin er á Heimsminjaskrá UNESCO. 

Í virkisborginni eru ríflega 140 byggingar, hof og aðrar opinberar byggingar auk íbúðarhúsa. Um tvo hundruð tröppugangar tengja byggðina saman enda er hún í miklum halla. Húsin eru öll byggð úr graníti, flest án múrlíms, en grjótið svo nákvæmlega fellt saman að eigi má hnífsblaði á milli koma. Þökin voru ýmist úr steini eða einhverju öðru sem fannst í nágreninu. Í hlíðunum eru stallar með akurreinum þar sem rækta mátti næg matvæli fyrir íbúa borgarinnar. Borginni var skipt í hverfi. Sum hverfi voru fyrir hof, önnur fyrir aðalsmenn og presta og önnur hverfi fyrir almenning. Í borginni eru einnig torg og önnur opin svæði, brunnar og áveiturennur, er náðu til flestra bygginga. 

Borgin var yfirgefin árið 1572 í kjölfar spænska hernámsins en þeir komu hins vegar aldrei á staðinn og því er borgin óskemmd af manna völdum og einstaklega vel varðveitt. Eftir að borgin var yfirgefin týndist hún umheiminum í meira en fjórar aldir og þaktist gróðri. 

Seint á 19.öld fréttist að nokkrir útlendingar hafi farið á staðinn og jafnvel rænt forngripum. Það var svo ekki fyrr en í júlí 1911 að bandaríski sagnfræðingurinn, Hiram Bingham, tilkynnti að hann hefði „fundið“ borgina. Hann var við rannsóknir í Machu Picchu næstu árin og greindi frá niðurstöðunum í fjölmörgum greinum og bókum.

Tilvísanir 
 Skoðað 17.11.2017.

Heimildaskrá 
 Sigurður Hjartason. (2011, mars). Hvað getið þið sagt mér um Inkaborgina Machu Picchu? Vísindavefurinn. Sótt 17. nóvember 2017 af https://www.visindavefur.is/svar.php?id=27699

Perú
Inkar
Ármiðaldir

Ármiðaldir eru tímabil í sögu Evrópu sem nær frá lokum fornaldar sem markast af falli Vestrómverska ríkisins árið 476 til upphafs hámiðalda árið 1000. Það hefst þannig í miðju þjóðflutningatímabilinu, nær yfir hinar myrku aldir, útbreiðslu Íslams og karlungatímabilið og lýkur við lok víkingaaldar sem miðast við orrustuna við Hastings árið 1066. 

Miðaldir
2. árþúsundið

2. árþúsundið er í gregoríska tímatalinu tímabilið sem hófst við upphaf ársins 1001 og stóð til loka ársins 2000.

Aldir og áratugir

2. árþúsundið
Steinn Ármann Magnússon

Steinn Ármann Magnússon (f. 28. október 1964) er íslenskur leikari. Hann er þekktur fyrir að vera í tvíeykinu Radíusbræður með Davíð Þór Jónssyni.

Kvikmynda- og sjónvarpsþáttaferill

Tenglar
 

Íslenskir leikarar
Stefán Karl Stefánsson

Stefán Karl Stefánsson (fæddur 10. júlí 1975 í Hafnarfirði, látinn 21. ágúst 2018 í Reykjavík) var íslenskur leikari. Hann var þekktastur fyrir hlutverk sín sem Glanni glæpur í Latabæ og sem Trölli (The Grinch) í söngleiknum Þegar Trölli stal jólunum víða í Bandaríkjunum og Kanada.

Stefán Karl útskrifaðist úr Leiklistarskóla Íslands árið 1999 en áður hafði hann verið í Leikfélagi Hafnarfjarðar frá 13 ára aldri. Hann starfaði í Þjóðleikhúsinu um árabil. Ein þekktasta sýning hans var með Hilmi Snæ Guðnasyni í uppsetningu á írska leikritinu Með fulla vasa af grjóti . Stefán Karl og Hilmir Snær skiptust þar á að leika 14 hlutverk og urðu sýningar nærri 200.

Hann stofnaði samtök gegn einelti; Regnbogabörn, en sjálfur hafði hann lent í einelti.

Árið 2016 var Stefán Karl greindur með krabbamein í gallrásum. Hann lést í ágúst árið 2018. Hann lét eftir sig eiginkonuna Steinunn Ólínu Þorsteinsdóttur, leikkonu, tvö börn og tvö stjúpbörn.

Árið 2018 var Stefán Karl sæmdur riddarkrossi Hinnar íslensku fálkaorðu fyrir framlag sitt til íslenskrar leiklistar og samfélags.

Kvikmynda- og sjónvarpsþáttaferill

Leiklistarferill

Tenglar
 
 Viðtal við Stefán Karl (03-05-08) (enska)
 Umfjöllun um Stefán Karl Stefánsson á Glatkistunni

Tilvísanir

Íslenskir leikarar
Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu
Baldur Trausti Hreinsson

Baldur Trausti Hreinsson (f. 15. mars 1967) er íslenskur leikari.

Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

Tenglar
 

Íslenskir leikarar
Sena

Sena er upplifunarfyrirtæki sem sérhæfir sig í viðburðum og afþreyingu fyrir einstaklinga og fyrirtæki. Má þar nefna tónleika, uppistand, skipulagða fyrirtækjaviðburði, ráðstefnur, rekstur kvikmyndahúsa og dreifing kvikmynda og tölvuleikja. Sena hét upphaflega Skífan og opnaði sína fyrstu hljómplötuverslun í Hafnarfirði árið 1975. Stofnandi fyrirtækisins var Jón Ólafsson. Nafni fyrirtækisins var breytt í Sena árið 2005.

Sena er skráð ferðaskrifstofa og DMC. Sena rekur kvikmyndahúsin Smárabíó, Háskólabíó og Borgarbíó Akureyri og er auk þess umboðsaðili Playstation á Íslandi.

Tenglar
 Opinber heimasíða

Íslensk fyrirtæki
1090

Árið 1090 (MXC í rómverskum tölum)

Atburðir 

 Bejaïa varð höfuðborg Hammadída í Alsír.

Fædd 
 Heilagur Bernharður frá Clairvaux (d. 1153).

Dáin 

1090
1081-1090
1099

Árið 1099 (MXCIX í rómverskum tölum)

Atburðir 

 15. júlí - Krossfarar í fyrstu krossferðinni unnu Jerúsalem eftir mánaðarlangt umsátur og myrtu nánast alla íbúa borgarinnar.

Fædd

Dáin 

1099
1091-1100
1009

Árið 1009 (MIX í rómverskum tölum)

Atburðir 

 Lýveldið var stofnað í Víetnam.
 18. október - Grafarkirkjan í Jerúsalem var eyðilögð af Al-Hakim bi-Amr Allah kalífa.

Fædd

Dáin  

1009
1001-1010
1010

Árið 1010 (MX í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

  Njálsbrenna kann að hafa verið þetta ár en oftast er þó talið að hún hafi verið árið 1011.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 Þorfinnur karlsefni reyndi að stofna nýlendu í Norður-Ameríku.
 Höfuðborg Víetnam var flutt til Hanoi.
 Veturinn var svo kaldur að Bospórussund var ísilagt og jafnvel er sagt að Níl hafi lagt.

Fædd
 Mikael 4., keisari í Býsans (d. 1041).

Dáin

1010
1001-1010
1042

Árið 1042 (MXLII í rómverskum tölum)

Atburðir 

 19. apríl - Mikael 5. keisara í Býsans steypt af stóli eftir fjóra mánuði í hásæti.
 8. júní - Játvarður góði varð konungur Englands.
 Magnús góði varð konungur Danmerkur.
 Sveinn Ástríðarson varð jarl yfir Danmörku.
 Haraldur harðráði sneri aftur til Noregs frá Miklagarði.

Fædd 
 Gissur Ísleifsson, Skálholtsbiskup (d. 1118).

Dáin  
 8. júní - Hörða-Knútur, konungur Englands og Danmerkur (f. 1018).
 24. ágúst - Mikael 5. Býsanskeisari.
 Sigtryggur Ólafsson silkiskegg, víkingakonungur í Dyflinni (ártal þó óvíst).

1042
1041-1050
1021

Árið 1021 (MXXI í rómverskum tölum)

Atburðir 

 Máríska ríkið Valensía varð sjálfstætt.
 Einar Þveræingur kom í veg fyrir að Ólafi digra Noregskonungi væri gefin Grímsey.

Fædd

Dáin  

1021
1021-1030
1072

Árið 1072 (MLXXII í rómverskum tölum)

Atburðir 

 10. janúar - Normannar náðu Palermó á sitt vald.

Fædd

Dáin  

1072
1071-1080
1011

Árið 1011 (MXI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Njálsbrenna: Flosi Þórðarson lét bera eld að Bergþórshvoli og brunnu þar allir inni nema Kári Sölmundarson.

Fædd

Dáin
 Höskuldur Þráinsson, Hvítanessgoði, veginn af Njálssonum.
 Njáll Þorgeirsson bóndi á Bergþórshvoli.
 Bergþóra Skarphéðinsdóttir húsfreyja á Bergþórshvoli.
 Skarphéðinn Njálsson
 Helgi Njálsson
 Grímur Njálsson
 Þórður Kárason

Erlendis 
 Í Bagdadyfirlýsingunni var dregið í efa að kalífinn í Egyptalandi, Al-Hakim, væri afkomandi Alis, tengdasonar Múhameðs.

Fædd
 Róbert 1., hertogi af Búrgund (d. 1076).

Dáin
 Aðalsteinn, elsti sonur Aðalráðs ráðlausa Englandskonungs. 

1011
1011-1020
1041

Árið 1041 (MXLI í rómverskum tölum)

Atburðir 

 Haraldur harðráði gekk í sveit væringja í Miklagarði.
 Zoe drottning í Austrómverska ríkinu gerði ættleiddan son sinn, Mikael, að keisara.

Fædd

Dáin  

1041
1041-1050
1053

Árið 1053 (MLIII í rómverskum tölum)

Atburðir 

 Orrustan við Civitella del Fortore milli normanna undir stjórn Húnfreðs af Hauteville og hers Leó 9. páfa undir stjórn Geirharðs hertoga af Lorraine.

Fædd

Dáin  

1053
1051-1060
1074

Árið 1074 (MLXXIV í rómverskum tölum)

Atburðir 

 7. febrúar - Orrustan við Montesarchio þar sem Pandúlfur 4. fursti af Beneventum var drepinn af normannaher.

Fædd 
 12. febrúar - Konráð 2. keisari (d. 1101).
 Játgeir Margrétarson, Skotakonungur (d. 1107).

Dáin  
 28. apríl - Sveinn Ástríðarson, Danakonungur (f. um 1019).

1074
1071-1080
1040

Árið 1040 (MXL í rómverskum tölum)

Atburðir 

 23. maí - Seljúktyrkir sigruðu Gasnavída í orrustunni við Dandanakan.
 17. júní - Hörða-Knútur kom að landi við Sandwich og gerði tilkall til ensku krúnunnar. Hann mætti engri mótspyrnu og var tekinn til konungs í Englandi.
 15. ágúst - Makbeð varð konungur Skotlands eftir að hafa fellt Dungað 1. frænda sinn í orrustu.
 Brugghúsinu í Benediktínaklaustrinu í Weihenstephan í Þýskalandi komið á laggirnar. Það er elsta starfandi brugghús í heimi.

Fædd 
 27. júní - Heilagur Ladislás 1., konungur Ungverjalands, d. 1095).

Dáin  
 17. mars - Haraldur hérafótur, konungur Englands (f. um 1015).
 15. ágúst - Dungaður 1. Skotakonungur (f. 1001).

1040
1031-1040
1069

Árið 1069 (MLXIX í rómverskum tölum)

Atburðir 

 Magnús Haraldsson dó og Ólafur kyrri varð einn konungur Noregs.
 Norðurherförin: Vilhjálmur bastarður lagði norðurhéruð Englands í rúst.

Fædd

Dáin  

1069
1061-1070
1002

Árið 1002 (MII í rómverskum tölum)

Atburðir 

 13. nóvember - Aðalráður ráðlausi gaf skipun um að drepa alla norræna menn í Englandi.
 Brjánn Bura varð hákonungur Írlands.
 Grímur Svertingsson varð lögsögumaður á Alþingi.
 Hinrik II varð keisari hins Heilaga rómverska ríkis.
 Aðalráður ráðlausi giftist Emmu af Normandí.

Fædd 
 21. júní - Leó IX páfi (d. 1054).

Dáin  
 23. janúar - Ottó III, keisari hins Heilaga rómverska ríkis (f. 980).

1002
1001-1010
1034

Árið 1034 (MXXXIV í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin  
 25. nóvember - Melkólfur Kinaðsson, Skotakonungur (f. fyrir 954).

1034
1031-1040
Penélope Cruz

Penélope Cruz (f. 28. apríl 1974) er spænsk leikkona. 

Hún vakti mikla athygli sem ung leikkona í kvikmyndum á borð við Jamón, Jamón, La Niña de tus ojos og Belle époque. Hún hefur einnig leikið í mörgum bandarískum myndum eins og Blow, Vanilla Sky og Vicky Christina Barcelona. Hún er kannski betur þekkt fyrir verk sín með spænska leikstjóranum Pedro Almodóvar í Los abrazos rotos, Volver og Todo sobre mi madre.

Cruz hefur unnið þrenn Goya-verðlaun, tvenn evrópsk kvikmyndaverðlaun og verið valin besta leikkonan á kvikmyndahátíðinni í Cannes. Árið 2009 vann hún Óskarsverðlaunin fyrir bestu leikkonu í aukahlutverki, Goyu- og BAFTA-verðlaun fyrir hlutverk sitt í Vicky Christina Barcelona. Hún er fyrsta spænska konan til þess að vinna Óskarsverðlaun.

Æska

Hlutverk í kvikmyndum 

Óskarsverðlaunahafar í flokki bestu leikkonu í aukahlutverki
Spænskir leikarar
1043

Árið 1043 (MXLIII í rómverskum tölum)

Atburðir 

 Magnús góði fór fyrir dönskum, sænskum og saxneskum her og vann sigur á Vindum í orrustunni á Hlýrskógsheiði.
 Játvarður góði var krýndur konungur Englands í Winchester-dómkirkju.

Fædd

Dáin  

1043
1041-1050
1055

Árið 1055 (MLV í rómverskum tölum)

Atburðir 

 Seljúktyrkir unnu Bagdad og tóku emírinn Al-Malik al-Rahim til fanga.

Fædd

Dáin  

1055
1051-1060
Rügen

Rügen (lat. Rugia) eða Ré er stærsta eyja Þýskalands og liggur í Eystrasalti undan strönd fylkisins Mecklenborg-Vestur-Pommern. Eyjan var byggð Vindum á miðöldum en 1169 lögðu Danir hana undir sig og eyðilögðu hofið í Arkona. 1325 lagði hertoginn í Pommern eyjuna undir sig. Eftir Vestfalíufriðinn 1648 varð eyjan hluti af Sænsku Pommern og hélst þannig til 1815 þegar hún varð hluti af Prússlandi.

Eyjar í Eystrasalti
Eyjar við Þýskaland
1024

Árið 1024 (MXXIV í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd 
 Magnús góði, Noregskonungur (d. 1047).

Dáin  

1024
1021-1030
1044

Árið 1044 (MXLIV í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd 
 Rodrigo Diaz de Vivar, betur þekktur sem El Cid (d. 1099).

Dáin  

1044
1041-1050
Magnús góði

Magnús góði Ólafsson (1024 – 25. október 1047) var konungur Noregs frá 1035 til dauðadags.

Hann var sonur Ólafs digra en var komið til valda af banamönnum hans, stórbændunum Kálfi Árnasyni og Einari þambarskelfi vegna óánægju með stjórn Sveins Alfífusonar sonar Knúts ríka. 1037 gerði hann samning við Hörðaknút, erfingja Knúts um að sá þeirra sem fyrr félli frá skyldi erfa hinn. Við lát Hörða-Knúts 1042 varð hann þannig konungur Danmerkur en ekki konungur Englands þar sem Játvarður góði tók við völdum. Magnús gerði engu að síður tilkall til ensku krúnunnar og eins erfingi hans, Haraldur harðráði, eftir hans dag.

Árið 1043 vann hann mikinn sigur á Vindum í orrustunni á Hlýrskógsheiði og bar þá öxi Ólafs helga, Hel. 1046 gerði hann Harald harðráða, föðurbróður sinn, að meðkonungi sínum þannig að sá sem fyrr létist skyldi erfa hinn. Hann lést ári síðar við fall af hestbaki. Frá Magnúsi segir í Magnúss sögu góða í Heimskringlu.

Tenglar 
 Magnúss saga góða hjá Netútgáfunni.

Noregskonungar
Danakonungar
Ingi Bárðarson

Ingi Bárðarson eða Ingi 2. (1185 – 23. apríl 1217) var konungur Noregs frá 1204 til dauðadags. Hann var sonur Sesselju, systur Sverris konungs og höfðingjans Bárðar Guttormssonar á Rein. Hann var kjörinn konungur af birkibeinum og sat í Þrándheimi eftir lát barnakonungsins Guttorms Sigurðssonar.

Konungsefni baglanna voru Erlingur steinveggur til 1207 og síðan Filippus Símonsson og réðu þeir yfir Víkinni. Þeir eru þó ekki taldir með í norsku kóngaröðinni. Ingi og Filippus gerðu með sér sátt á Hvítingsey árið 1208 og þegar þeir létust báðir árið 1217 var Hákon gamli kjörinn konungur af báðum hópum og þar með lauk loks deilum birkibeina og bagla og um leið norsku borgarastyrjöldinni sem staðið hafði með hléum frá dauða Sigurðar Jórsalafara 1130.

Ingi var ókvæntur en átti frilluborinn son. Hálfbróðir hans móðurmegin var Hákon galinn, sem var því einnig dóttursonur Sigurðar Jórsalafara og kom til greina þegar velja þurfti konung eftir lát Guttorms en var hafnað af því að faðir hans var sænskur. Hálfbróðir Inga föðurmegin var Skúli jarl Bárðarson.

Noregskonungar
Hákon ungi

Hákon ungi Hákonarson (10. nóvember 1232 – 5. maí 1257) var sonur Hákonar gamla Noregskonungs, og meðkonungur hans frá 1. apríl 1240 til dauðadags. Móðir Hákonar var Margrét drottning, dóttir Skúla jarls.

Hákon fékk konungstitilinn árið 1240, þegar hann var á áttunda ári, en þá hafði Skúli afi hans gert misheppnaða uppreisn og reynt að brjótast til valda. Hann giftist 1251 Ríkissu dóttur Birgis jarls og systur Svíakonunganna Valdimars Birgissonar og Magnúsar hlöðuláss. Hún var þá líklega um 13 ára að aldri og var stofnað til hjónabandsins í framhaldi af friðarsamningum milli Norðmanna og Svía árið 1249. Eftir lát Hákonar giftist hún aftur Hinrik fursta af Mecklenburg-Werle.

Hákon og Ríkissa áttu aðeins einn son, Sverri, sem lést 1261 níu ára gamall, þannig að við lát Hákonar gamla 1263 varð yngsti sonur hans, Magnús lagabætir, konungur.

Noregskonungar
Guttormur Sigurðsson

Guttormur Sigurðsson (1199 – 11. ágúst 1204) var konungur Noregs um nokkurra mánaða skeið árið 1204, aðeins fimm ára gamall. Hann var sonur Sigurðar lávarðar og barnabarn Sverris konungs. Móðir hans er óþekkt.

Við lát Hákonar harmdauða í janúar 1204 var allur Noregur undir hans stjórn og birkibeina en skömmu síðar gerði Erlingur steinveggur innrás í Víkina með mikið lið og stuðning frá Valdimar Danakonungi. Eftir krýningu Guttorms var frændi hans, Hákon galinn, skipaður jarl og gerður foringi birkibeina. Birkibeinar sigldu með konung til Niðaróss þar sem hann var kjörinn konungur á Eyraþingi. Í ágúst sama ár varð hann veikur og lést. Sögur gengu um að baglar ættu sök á dauða hans en ekkert bendir til að þær hafi átt við eitthvað að styðjast.

Þar sem Guttormur var síðasti afkomandi Sverris konungs að því er best var vitað var systursonur Sverris, Ingi Bárðarson, kjörinn af birkibeinum sem næsti konungur Noregs. 

Noregskonungar
Kársnes

Kársnes er nes sem liggur milli voganna Kópavogs (vogsinns ekki bæjarfélagsinns) og Fossvogs. Það er vestasti hluti Kópavogsbæjar. Efst á Kársnesi stendur Borgarholt.

Nafnið 
Uppi eru nokkrar kenningar varðandi nafngiftina. Í örnefnaskrá Adolfs J. E. Petersens segir eftirfarandi: „Kórsnes, svo hét að minnsta kosti vestasti hluti þess svæðis sem nú er almennt nefnt Kársnes. Nafnið Kórsnes er dregið af hellisskúta er var næstum fram við sjó vestan við hús 108 við Kársnesbraut.“  

Einnig hefur Adolf það eftir Ingjaldi Ísakssyni að nafnið Kórsnes sé dregið af þjóðsögu sem segir að ormur hafi legið á skerjum úti fyrir nesinu þegar lágsjávað var en síðan hafi hann skriðið í land og legið í laut sem hét Kór. Kórssker þetta er nú komið undir landfyllingu sem og tjörn sem nefndist Kórstjörn og var jafnframt vestast á nesinu.

Byggð 
Fyrir 1936 var aðeins að finna ríkisjörðina Kópavog á nesinu og samnefndan bæ sem þar stóð. Síðan byrjaði Kópavogur að byggjast.

Á nesinu er að finna helstu menningarstofnanir Kópavogs, Listasafn Kópavogs Gerðarsafn, Bókasafn Kópavogs og tónleikahúsið Salinn. Þar er líka Kópavogskirkja og Kársnesskóli.

Bæjarhlutinn á Kársnesi hefur yfirleitt verið nefndur Vesturbærinn af Kópavogsbúum, landamörkin voru miðuð við Hafnarfjarðarveginn sem í áratugi sleit byggð á Kársnesi frá öðrum hlutum Kópavogs.

Tilvísanir

Heimildir 

  Bæjarskipulag Kópavogsbæjar 1993  (skoðað 17. febrúar 2013)

Kópavogur
Nes á Íslandi
Małgorzata Kożuchowska

Małgorzata Kożuchowska (fædd 27. apríl 1971 í Wrocław) er pólsk leikkona.

Tenglar 
 Opinber heimasíða Małgorzötu Kożuchowsku 

Pólskir leikarar
Eva Herzigová

Eva Herzigová (fædd í Litvínov 10. mars 1973) er tékknesk fyrirsæta og leikkona.

Hlutverk í kvikmyndum 

Tékkneskar fyrirsætur
Tékkar
Heima er bezt

Heima er bezt er íslenskt tímarit sem komið hefur út samfellt frá árinu 1951. Í blaðinu birtast frásagnir fólks af ýmsum atburðum, sem það hefur upplifað á árum áður; ferðasögur, þjóðhættir, siðir og venjur áður fyrr. Þá eru birtar smásögur, framhaldssögur, vísna- og dægurljóðaþáttur er í hverju hefti, myndbrot með myndum héðan og þaðan af landinu, auk ýmiss annars efnis. Tímaritið er gefið út átta sinnum á ári.

Útgefendur:
Bókaútgáfan Norðri 1951-1956
Bókaforlag Odds Björnssonar 1957-1991
Skjaldborg hf. 1992-2003
Athygli ehf. 2003
Umgerð ehf. 2004-2011
Heima er bezt útgáfa ehf. 2012-2020
Krosseyri ehf. 2020- Ritstjóri er Sigurjón Magnús Egilsson.

Tenglar

Heimildir 
 

Íslensk tímarit
Frístund

Frístund : krossgátublað kom fyrst út 1982. Í því eru krossgátur og aðrar heilaþrautir.

Útgefandi er Frístund-útgáfa ehf.

Tengill 
 Vefur Frístundar

Heimildir 

Íslensk tímarit
Skopje

Skopje (makedónska: Скопје; albanska: Shkup) er höfuðborg og stærsta borg Norður-Makedóníu. Í borginni búa um 420.000 og 530.000 manns á borgarsvæðinu (2021), sem er rúmlega fjórðungur allra íbúa landsins og er hún stjórnmála-, menningar- og viðskiptaleg miðja landsins. 

Borgir í Norður-Makedóníu
Höfuðborgir
Hreppsnefndarkosningar á Seltjarnarnesi

Seltjarnarnes valdi sína fyrstu hreppsnefnd árið 1875 og fékk kaupstaðarréttindi 29. mars 1974.

1946 

Sveitarstjórnarkosningarnar 1946 fóru fram 7. júlí. Framfarafélagið Kópavogur bauð fram lista með mönnum úr öllum stjórnmálaflokkum með það að markmiði að ná meirihluta til að þrýsta á frekari framfarir í Kópavogi og höfðu fyrir kosningarnar sent kjósendum bréf þar að lútandi. Sameinaðir Kópavogsbúar unnu kosninguna með 4 atkvæða mun gegn A-lista þar sem fyrrum hreppsnefndarmenn skipuðu efstu sætin. Guðmundur Gestsson var skipaður oddviti en Finnbogi Rútur Valdimarsson gegndi störfum oddvita á meðan Guðmundur dvaldi erlendis. Sigurjón Jónsson vék sæti sínu skömmu eftir kosningar, hugsanlega vegna mikilla útstrikana af A-listanum og tók Kjartan Einarsson við sæti hans.

Ákveðið var svo að skipta hreppnum upp og kljúfa Kópavog úr honum enda sé hreppurinn í tveim ólíkum og ótengdum hlutum, og Kópavogur nú nær jafnfjölmennur og Sauðárkrókur sem hafði þá nýverið fengið kaupstaðarréttindi. Skiptingin fór fram um áramótin 1947-48, og héldu Kópavogsbúar eigin hreppsnefndarkosningu.

1948 

Kosið var 29. janúar 1948. B-listinn vann kosningarnar.

1950 

Sveitarstjórnarkosningarnar 1950  fóru fram 29. janúar. Sjálfstæðismenn náðu meirihluta.

1954 

Sveitarstjórnarkosningarnar 1954 fóru fram 31. janúar. Sjálfstæðismenn héldu meirihluta.

1958 

Sveitarstjórnarkosningarnar 1958 fóru fram 25. janúar en aðeins einn listi kom fram í hreppnum, skipaður frambjóðendum úr flestum flokkum, og var því sjálfkjörið.

1962 

Sveitarstjórnarkosningarnar 1960  fóru fram 27. maí. Sjálfstæðisflokkurinn náði hreinum meirihluta.

1966 

Sveitarstjórnarkosningarnar 1966 fóru fram 22. maí. Sjálfstæðisflokkurinn hélt meirihluta gegn sameinuðu framboði Alþýðuflokks, Alþýðubandalags og Framsóknarflokks.

1970 

Sveitarstjórnarkosningarnar 1970 fóru fram 31. maí. Sjálfstæðisflokkurinn hélt meirihluta gegn sameiginlegu framboði hinna flokkanna.

Seltjarnarnes fékk kaupstaðarréttindi 29. mars 1974, því voru næstu kosningar bæjarstjórnarkosningar.

Heimildir 
 , bls. 78-79

Seltjarnarnes
Seltjarnarnes H
Margot Fonteyn

Frú Margot Fonteyn de Arias (18. maí 1919 – 21. febrúar 1991) var enskur ballettdansari og talin mesta ballerína heims á sinni tíð. Eftir mjög farsælan feril á 5. og 6. áratugnum (hún var slegin til riddara 1957) átti hún sitt mesta blómaskeið eftir fertugt þegar hún hóf samstarf við Rudolf Nureyev eftir að hann gerðist landflótta frá Sovétríkjunum 1961. Samstarf þeirra stóð allt þar til hún settist í helgan stein árið 1979.

Hún dansaði á tveimur sýningum ásamt hópi dansara í Þjóðleikhúsinu 26. júní 1972.

Listdansarar
Járnblendiverksmiðjan á Grundartanga

Járnblendiverksmiðjan á Grundartanga er verksmiðja Elkem Íslands (áður Íslenska járnblendifélagsins) á Grundartanga í Hvalfjarðarsveit. Verksmiðjan var gangsett þann 26. júní árið 1979. Meginafurð verksmiðjunnar er kísiljárn sem notað er við stálframleiðslu. Framleiðslugeta verksmiðjunnar er 120 þúsund tonn á ári og er hún nú næststærsti framleiðandi kísiljárns í heimi.

Eignarhald og rekstur  
Járnblendiverksmiðjan hefur alla tíð verið rekin af Íslenska járnblendifélaginu sem síðan 2008 heitir Elkem Ísland. Norska stórfyrirtækið Elkem AS hefur verið hluthafi í félaginu síðan 1976, og eignaðist það að fullu árið 2003. Elkem AS hefur verið í eigu China National Bluestar (China National Bluestar (Group) Ltd.) síðan 2011, sem aftur á móti er í eigu kínverska ríkisfyrirtækisins ChemChina (China National Chemical Corporation).

Íslenska járnblendifélagið var stofnað þann 28. apríl 1975 af Ríkisstjórn Íslands í samvinnu við bandaríska fyrirtækið Union Carbide. Rúmu ári eftir stofnun félagsins dró Union Carbide sig úr samstarfinu og í stað þess kom norska stórfyrirtækið Elkem AS. Ýmsir aðilar áttu hlut í félaginu áður en áður en Elkem AS eignaðist það að fullu árið 2003.

Tilvísanir 

Íslensk fyrirtæki
Stóriðja á Íslandi
Brennivín

Brennivín er íslenskt brennt vín bruggað úr gerjuðum kartöflum, líkt og vodki, og kryddaður með kúmeni. Það er stundum kallað „svarti dauði“. Brennivín er með 37,5% áfengisinnihald. Flöskurnar eru grænar með svörtum miða með hvítum eða silfruðum hring og nafninu yfir. Inni í hringnum stóð áður skammstöfunin ÁTVR en nú er þar útlínumynd af Íslandi. Tilgangurinn með svarta miðanum var upphaflega sá að gera flöskuna fráhrindandi. Lengst af hefur brennivín þótt vera vondur drykkur, bæði vegna mikils áfengisinnihalds og vegna þess að það var ódýrasta sterka vínið sem fékkst á Íslandi. Þetta orðspor hefur smám saman verið að breytast. Brennivín er nú oftast drukkið sem snafs en áður fyrr var algengt að drekka það blandað með vatni eða kóki. 

Heitið brennivín var áður notað um ýmiss konar brennt vín sem danskir kaupmenn fluttu inn til landsins á tímum einokunarverslunarinnar og var yfirleitt bruggað úr rúgi. Áfengishlutfall þessa víns var yfirleitt hátt, því þá mátti selja það á  hærra verð miðað við magn, sem gerði flutninginn hagkvæmari. Nafnið er notað í bæði Danmörku (brændevin) og Svíþjóð (brännvin) yfir ákavíti. 

Upphaflega framleiddi Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins íslenskt brennivín, allt frá lokum áfengisbannsins 1. febrúar 1935 til 26. júní 1992 þegar Vífilfell tók við framleiðslunni. Ölgerðin framleiðir nú þennan drykk.

Tengill 
  Íslenskt brennivín - íslenskur menningararfur? , grein á vefritinu Hugsandi.is

Íslenskir áfengir drykkir
Brennd vín
Lindau

Lindau er borg og eyja í austurhluta Bodensee í Bæjaralandi  í Þýskalandi. Hinn sögulegi miðbær er á eyjunni sem tengist við meginlandið um brú.

Bæjaraland
Borgir í Þýskalandi