Germönsk tungumál

Germönsk mál er stærsti undirflokkur indóevrópskra mála. Meðal annarra tilheyra enska, þýska, hollenska og norrænu málin þessum flokki.
 
Engar skriflegar heimildir um forngermönsku eru til og þess vegna er málið óþekkt í dag. En með samanburði á ýmsum germönskum málum hefur málvísindamönnum tekist að endurskapa forngermönsku að miklu leyti. Úr þessu frummáli tóku þau mál sem urðu að germönskum málum nútímans að þróast um sama leyti og germanskar þjóðir fóru að dreifast um Evrópu í kringum upphaf tímatals okkar.

Germönskum málum er oftast skipt í norðurgermönsk eða norræn mál, austurgermönsk og vesturgermönsk. Öll austurgermönsk mál eru nú útdauð; heimildir um þau er aðallega að finna í gotneskum Biblíum; þekktust er svokölluð Silfurbiblía sem skrifuð var um árið 500 auk fjölda rúnasteina.

Hugtakið Germanía er talið kynnt í latínu af Júlíusi Caesar og að hann hafi tekið það úr gallísku þar sem það merkti nábúar. Germönsku tungumálin eru venjulega rakin til hirðingja sem höfðust við milli Svartahafs og Kaspíahafs en réðust inn til Evrópu og tóku u.þ.b. svæðið sem varð seinna „Þýskaland“ af keltneskumælandi fólki.

Eiginleikar 
Germönsk tungumál hafa nokkra eiginleika sem greina þau frá öðrum indóevrópskum tungumálum. Helstu þeirra eru:
 Stór fjöldi sérhljóða, enska er gott dæmi um germanskt tungumál sem hefur stóran fjölda sérhljóða, það er að segja 11–12 á flestum mállýskum. Sænska hefur 17 hrein sérhjlóð, þýska 14 og danska að minnsta kosti 11. Bæjaralensk þýska hefur 13 löng sérhljóð, sem er meðal þeirra stærstu fjölda sérhljóða allra tungumála í heimi.
 Germanskt hljóðvarp, fyrirbæri þar sem eiginleikar sérhljóða breytast þegar /i/, /iː/ eða /j/ fylgir í næsta atkvæði. Oftast breytast uppmæld sérhljóð í frammæld og frammæld sérhljóð verða nálægri. Á mörgum tungumálum eru breyttu sérhljóðin merkt hljóðvarpsmerki (t.d. ä ö ü á þýsku, borið fram /ɛ ø y/ hvert um sig). Þetta fyrirbæri leiddi til útbreiddra víxla í fjölda skyldra orða, sem eru enn mjög áberandi á t.d. þýsku og íslensku, en ekki á öðrum germönskum málum, eins og ensku.
 Hljóðbreytingarnar regla Grimms og regla Verners, sem hafði áhrif á germönsk samhljóð (t.d. urðu hljóðin */t d dh/ á germönsku */θ t d/ í flestum tilfellum; samanber þrír við latínu tres, tveir við latínu duo, do við sanskrít dha-). Uppgötvun þessara tveggja hljóðbreytinga hafði mikil áhrif á skilningi á reglubundnu eðli hljóðbreytinga á tungumálum og leiddi til þróunar samanburðarmálfræði, sem er grundvöllur nútímamálvísinda.
 Áhersla á fyrsta atkvæði, sem olli samdrætti allra annarra atkvæða. Þetta er ástæðan fyrir því að flest grundvallarorð á ensku hafa aðeins eitt atkvæði, og hefur látið í það skína að fleiri samhljóð séu á ensku og þýsku en á öðrum tungumálum. Sem dæmi úr frumgermönsku má nefna *strangiþō → e. strength „styrkur“, *aimaitjō → e. ant „maur“, *haubudan → e. head „höfuð“, *hauzijanan → e. hear „heyra“, *harubistaz → þ. Herbst „haust“, *hagatusjō → þ. Hexe „norn“.
 Sagnorð í öðru sæti (V2), sem er mjög sjaldgæft á öðrum tungumálum. Reglan er sú að nákvæmlega einn nafnliður eða atviksliður verður að koma á undan sagnorðinu, það er að segja að ef atviksorð eða forsetningarliður kemur á undan sagnorðinu þá kemur frumlagið á eftir. Þetta fyrirbæri er að finna á öllum germönskum tungumálum nema ensku.

Aðrir athyglisverðir eiginleikar eru:
 Samdráttur flókna beygingarkerfis indóevrópskra sagnorða, þar sem sagnorð beygðust í tíð og horfi, í bara tvær tíðir: nútíð og þátíð.
 Stór hópur sagnorða þar sem þátíðin merkist með tannhljóði (/ð/, /d/ og /t/) í staðinn fyrir hljóðskipti. Þessi sagnorð kallast veikar sagnir, hin sterkar sagnir. 
 Notkun sterkra og veikra lýsingarorða, þar sem öðruvísi endingar eru notaðar samkvæmt ákveðni nafnliðarins. 
 Orð sem hafa ekki rætur að rekja til orða á öðrum indóevrópskum tungumálum, en er að finna á flestum germönskum tungumálum.

Taka má eftir að nokkrir fyrirnefndu eiginleikanna voru ekki til á frumgermönsku en þróuðust seinna og breiddust út. Sem dæmi má nefna germanst hljóðvarp og sagnorð í öðru sæti.

Germönsk tungumál eru misflókin hvað varðar beygingarendingar. Til dæmis á íslensku og í minna magni á þýsku hafa margir beygingareiginleikar úr frumindóevrópsku verið varðveittir. Önnur tungumál, eins og enska, sænska og afríkanska, eru orðin greinandi tungumál og því eru beygingarendingarnar færri.

Saga 
Talið er að öll germönsk tungumál hafa rætur að rekja til frumgermönsku. Frummál þetta varð til undir áhrifum reglu Grimms og reglu Verners, líklegast á járnöldinni í Norður-Evrópu, eða um árið 500 f.Kr. Því var frumgermanska töluð frá þessu ári. Frumnorræna varð til á 2. öld e.Kr. og var hún þá mjög svipuð frumgermönsku. Önnur gögn benda til þess að frumgermanska hafi verið töluð frá árinu 1700 f.Kr., á bronsöld á Norðurlöndunum.

Yfirlit yfir germönsk mál 
 Vesturgermönsk tungumál
 Háþýsk tungumál (felur í sér staðalþýsku og þýskar mállýskur)
 Háþýska
Háfrankíska
 Alemmanísk þýska
 Austró-bæjaralensk þýska
 Jiddíska
 Miðþýska
 Austurmiðþýska
 Vesturmiðþýska
 Lúxemborgíska
 Pennsylvaníuþýska
 Lágþýska
 Vesturlágþýska
 Austurlágþýska
 Plautdietsch
 Lágfrankískt
 Hollenska og hollenskar mállýskur
 Afríkanska
 Engilfrísneskt
 Frísnesk tungumál
 Ensk tungumál
 Enska og enskar mállýskur
 Skoska
 Yola
 Norðurgermönsk eða norræn tungumál
 Vesturnorræn tungumál
 Norska
 Íslenska
 Færeyska
 Grænlensk norræna
 Norn
 Austurnorræn tungumál
 Danska
 Sænska
 Gotneska

Samanburður nokkurra orða

Frekari fróðleikur 
 Richard Bethge, Konjugation des Urgermanischen, in Ferdinand Dieter, Laut- und Formenlehre der altgermanischen Dialekte, Leipzig 1900, p. 361.
 Fausto Cercignani, Indo-European ē in Germanic, in Zeitschrift für vergleichende Sprachforschung, 86/1, 1972, pp. 104–110.
 Fausto Cercignani, Indo-European eu in Germanic, in Indogermanische Forschungen, 78, 1973, pp, 106-112.
 Fausto Cercignani, Proto-Germanic */i/ and */e/ Revisited, in Journal of English and Germanic Philology, 78/1, 1979, pp. 72-82.
 Fausto Cercignani, Early Umlaut Phenomena in the Germanic Languages, in Language, 56/1, 1980, pp. 126-136.
 Wayne Harbert, The Germanic Languages, Cambridge 2007, ISBN 978-0-521-01511-0.
 Claus Jürgen Hutterer, Die germanischen Sprachen. Ihre Geschichte in Grundzügen, Wiesbaden 2008, ISBN 978-3-928127-57-8.
 Ekkehard König und Johan van der Auwera (Hrsg.), The Germanic Languages, London / New York 1994, ISBN 0-415-05768-X.
 Orrin W. Robinson, Old English and Its Closest Relatives. A Survey of the Earliest Germanic Languages, Stanford (Calif) 1992, ISBN 0-8047-1454-1.
 Stefan Schumacher, 'Langvokalische Perfekta' in indogermanischen Einzelsprachen und ihr grundsprachlicher Hintergrund, in Gerhard Meiser und Olav Hackstein, Sprachkontakt und Sprachwandel, Wiesbaden 2005, pp. 603f.

!
Indóevrópsk tungumál