alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Atli Húnakonungur

Atli Húnakonungur (406 – 453) var síðasti og voldugasti konungur Húna. Hann ríkti yfir stærsta veldi Evrópu síns tíma frá 434 til dauðadags. Veldið náði frá Svartahafi að Mið-Evrópu og frá Dóná að Eystrasalti. Hann var svarinn andstæðingur hvors tveggja Austrómverska ríkisins sem og þess Vestrómverska. Tvívegis réðst hann inn á Balkanskaga og umkringdi Konstantínópel í seinni innrásinni. Í Vestur-Evrópu hefur hans verið minnst fyrir miskunarleysi en sumar sögur lýsa honum sem heiðvirðum konungi. 

Húnar
Alfred Nobel

Alfred Nobel (21. október 1833 - 10. desember 1896) var sænskur efnafræðingur, verkfræðingur og uppfinningamaður. Hann uppgötvaði dínamít og var eigandi Bofors vopnaverksmiðjanna. Auðlegð hans var notuð til að stofna Nóbelsverðlaunin.

Æviágrip 
Hann lofaði frið en uppfinningar hans voru notaðar í stríðsskyni. Þessi tvíhyggja er grundvöllur skrifa hans um tilgang Nóbelsverðlaunanna „til sem mestum ávinningi fyrir mannkynið“ í erfðaskrá sinni. Alfred Nobel hafði mikinn áhuga á vísindum og listum og meðal allra vísindaverka var hann einnig höfundur nokkurra skáldskaparverka. Hann samdi ljóð bæði á sænsku og ensku. Hann átti líka bókasafn með tæplega 2.600 bindum sem dreift var á um 1.200 titla, sem flestir voru fagurbókmenntir.

Alfred Nobel stofnaði um 30 fyrirtæki um allan heim. Stundum átti Nobel einungis fjárhagslega hagsmuni í fyrirtæki en tók ekki virkan þátt í stjórnun.

Frá árinu 1901 hefur Nóbelssjóðurinn (Nobelstiftelsen) veitt Nóbelsverðlaunin árlega á dánarafmæli Nobels, 10. desember. Í lok 20. aldar öðlaðist þessi árlegi atburður frekari stöðu þar sem 10. desember var merktur sem Nóbelsdagur í sænskum almanökum og varð almennur fánadagur í Svíþjóð.

Frumefnið nóbelín (No) með atómnúmer 102 er nefnt eftir Alfred Nobel.

Tilvísanir

Tenglar 
 Alfred Nobel - friðarvinurinn sem framleiddi drápstækin; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1934
 Alfred Nobel - friðarvinurinn sem framleiddi drápstækin; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1934
 Hefði Nobel fengið Nóbelsverðlaunin?; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1969
 Nóbelsverðlaunin; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1955

Sænskir efnafræðingar
Sænskir uppfinningamenn
Nóbelsverðlaun
Fólk fætt árið 1833
Fólk dáið árið 1896
Martin Scorsese

Martin Scorsese (fæddur 17. nóvember 1942) er bandarískur kvikmyndaleikstjóri. Martin hefur verið átta sinnum tilnefndur til Óskarsverðlauna fyrir bestu leikstjórnina og vann verðlaunin árið 2006 fyrir að leikstýra kvikmyndinni Hinum framliðnu (e. The Departed). Kvikmyndir sem hann leikstýrir fjalla ósjaldan um umhverfi sem líkist uppruna hans sjálfs, ítalskt-amerískt umhverfi.

Kvikmyndaskýrsla (sem leikstjóri)

Kvikmyndir í fullri lengd

Heimildarmyndir 

Scorsese, Martin
Óskarsverðlaunahafar í flokki besta leikstjóra
H. G. Wells

Herbert George Wells (21. september 1866 - 13. ágúst 1946) var breskur rithöfundur sem er þekktastur fyrir vísindaskáldsögur sínar. Skrif hans spönnuðu þó nánast alla flokka sem ritverk flokkast í. Hann var gríðarlega afkastamikill rithöfundur og rit hans skipta fleiri tugum. Flest verk hans hafa einhvern félagslegan eða pólitískan boðskap. Hann var sósíalisti og er oft nefndur, ásamt Jules Verne og Hugo Gernsback, „faðir vísindaskáldsögunnar“.

Þekktasta bók hans er án efa Innrásin frá Mars (e. War of the Worlds). Söngleikur sem sló í gegn og tvær stórmyndir hafa verið gerðar eftir henni. Önnur fræg verk Wells eru Tímavélin, Ósýnilegi maðurinn og Eyja dr. Moreau. Eftir öllum þessum verkum hafa verið gerðar fleiri en ein kvikmynd.

Tenglar 

Wells, H.G.
Astrid Lindgren

Astrid Lindgren (fædd Astrid Anna Emilia Ericsson 14. nóvember 1907 - látin 28. janúar 2002) var sænskur barnabókahöfundur. 

Meðal þekktustu bóka hennar eru bækurnar um Línu langsokk, Emil í Kattholti, Lottu, Ronju ræningjadóttur og Börnin í Ólátagarði.

Tenglar 
 Tilviljun ein réði því að ég fór að skrifa af alvöru; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1978
 Astrid Lindgren; grein í Alþýðublaðinu 1987

Lindgren, Astrid
Astrid Lindgren
Ingmar Bergman

Ernst Ingmar Bergman (fæddur 14. júlí 1918, látinn 30. júlí 2007) var sænskur leikstjóri. Sonur danskættaðs prests í Uppsölum. Bergman leikstýrði á sviði og hvítu tjaldi og skrifaði handrit að kvikmyndum. Hann starfaði í rúm sextíu ár og á þeim tíma leikstýrði hann yfir 60 kvikmyndum, skrifaði flest handritin sjálfur, og jafnframt stýrði hann yfir 170 sviðsverkum. Hann er talinn einn af mikilvirkustu og mikilvægustu leikstjórum kvikmyndasögunnar.

Sænskir kvikmyndaleikstjórar
George Lucas

Georg Lucas (14. maí 1944) er bandarískur kvikmyndaleikstjóri og kvikmyndaframleiðandi. Lucas er frægastur fyrir hinar sex Stjörnustríðsmyndir og Indiana Jones-myndirnar.

Tenglar 

Lucas, George
Alexander Fleming

Sir Alexander Fleming (6. ágúst 1881 - 11. mars 1955) var skoskur líf- og lyfjafræðingur. Þekktur fyrir uppgötvun á ensíminu lýsósím árið 1922 og einangrun penisillíns úr sveppnum Penicillium notatum  árið 1928. Frekari athugun og þróun reyndist honum erfið, hentaði betur efnafræðingum. Hann fékk ekki nægilegan stuðning frá læknasamfélaginu og á endanum hætti hann að vinna með efnið. 

Það var ekki fyrr en í seinni heimsstyrjöldinni að áhugi kviknaði á þessari uppgötvun. Tveir vísindamenn, Howard Florey og Ernst Boris Chain, tóku við vinnunni og þróuðu efnið á form sýklalyfs. Í byrjun fimmta áratugarins hófst fjöldaframleiðsla á lyfinu, penisillin.  

Fleming var sleginn til riddara árið 1944 fyrir framlag sitt og þeim Fleming, Florey og Chain voru veitt Nóbelsverðlaunin í lífeðlis- og læknisfræði fyrir einangrunina árið 1945.

Fleming, Alexander
Fleming, Alexander
Kjöt

Kjöt er vöðvi lífveru (spendýrs eða fugls) sem menn ásamt öðrum dýrum neyta sér til matar.

Gerðir 
 Nautakjöt
 Svínakjöt
 Beikon
 Lambakjöt
 Hrossakjöt
 Alifuglakjöt
 Kjúklingur
 Önd
 Gæs
 Kalkúnn
 Kanína
 Fiskakjöt

Kjöt
Matur
Matvæli
Forsætisráðherra Ísraels

Forsætisráðherra Ísraels er sá sem gegnir forsæti í ríkisstjórn Ísraelsríkis. Yfirleitt er forsætisráðherrann leiðtogi þess flokks sem stærstur er á Knesset, ísraelska þinginu.

Forsætisráðherrar

1 Árið 1968 sameinaðist Mapai öðrum flokkum til að mynda verkamannaflokkinn.

2 Eftir kosningarnar 1984 náðu Likud og verkamannaflokkurinn samkomalgi sem kvað á um að skipt yrði um forsætisráðherra á miðju kjörtímabili. Shimon Peres gegndi starfinu fyrstu tvö árin fyrir verkamannaflokkinn og svo tók Yitzhak Shamir við. Eftir kosningarnar árið 1988 gat Likud stjórnað án stuðnings verkamannaflokksins og Yitzhak Shamir tók við embætti að nýju.

3 Rabin var myrtur af landa sínum meðan hann gegndi embættinu.

4 Þann 21. nóvember 2005 sagði Sharon, auk annarra ráðherra, sig úr Likud meðan hann var enn í embætti vegna deilna um brotthvarf ísraelsmanna frá Gaza og samninga um vesturbakkann. Saman stofnuðu þeir nýjan flokk Kadima sem mun bjóða fram í næstu kosningum.

5 Eftir að Ariel Sharon fékk heilablóðfall þann 4. janúar 2006 tók Ehud Olmert við starfi forsætisráðherra tímabundið. 

6 Lést meðan hann gegndi starfinu.

Ísraelsk stjórnmál
Þjóðsöngur Rússlands

Sálmur rússneska sambandsins (Rússneska: Госуда́рственный гимн Росси́йской Федера́ции, Gosúdarstvenníj Gímn Rossíjskoj Federatsíí) er þjóðsöngur Rússlands.

Lagið, sem Alexander Alexandrov samdi, er hið sama og var þjóðsöngur Sovétríkjanna 1944-1991, en nýr texti var saminn fyrir sönginn í núverandi mynd.

„Sálmur rússneska sambandsins“ tók við af Föðurlandssöngnum, en töluverð óánægja hafði ríkt með hann þar sem það var enginn texti sunginn við hann.

Andstæðingar þess að taka upp lag gamla þjóðsöngsins hafa litið svo á að það sé skref aftur til tíma Sovétríkjanna en tillagan var samþykkt á neðri deild Rússneska þingsins, Dúmunni, þar sem 381 var fylgjandi, 51 á móti og einn sat hjá.

Heimildir 

Rússland
Þjóðsöngvar
Tölvusneiðmynd

Tölvusneiðmyndataka (einnig þekkt sem CAT eða CT af enska heitinu computed axial tomography) er ein aðferð við sneiðmyndatöku. Myndirnar eru tvívíðar, en með því að vinna þær meira er hægt að búa til þrívíddarmynd af innvolsinu. 

Tölvusneiðmyndatæknin er algengust í heilbrigðisgeiranum, en er líka notuð þar sem ekki má eða ekki er hægt að eyðileggja þann hlut (t.d. vélapartar og fleira í þeim dúr) sem þarf að skoða innvolsið að.

Saga 
Fyrsta tölvusneiðmyndatækið sem var hæft til sölu var þróað af Godfrey Newbol Housfield í Hayes á Englandi hjá stofnun sem hét THORN EMI Central Research Laboratories. Housfield þróaði hugmyndina árið 1967 og tilkynnti um hana opinberlega árið 1972. Allan McLeod Cormack hjá Tufts-háskóla þróaði samskonar tækni og hann og Housfield deildu saman Nóbelsverðlaunum í læknisfræði árið 1979.

Með upprunalegu frumgerðinni frá 1971 tók um fimm mínútur að safna gögnum fyrir hverja mynd og um 2,5 klukkutíma þurfti til að vinna gögnin í tölvu. Fyrsta fullgerða CAT-tækið safnaði gögnum fyrir hverja mynd á um fjórum mínútum og tók um sjö mínútur að vinna gögnin. Myndirnar voru í frekar lítilli upplausn, 80 x 80 píxlar. Fyrsta tölvusneiðmyndatækið var sett upp í Atkinson Morley's-spítalanum í Wimbledon, Englandi og fyrsta myndatakan á sjúklingi var gerð með því árið 1972.

Þau tæki sem notuð eru í dag eru mikið breytt frá þeim tækjum sem komu fram fyrst, t.d. taka þau minna pláss og skemmri tíma þarf til að taka myndir.

Sjá einnig 
 Sneiðmyndataka

Heimildir 
 

Læknisfræði
Walt Disney

Walter Elias Disney (5. desember 1901 – 15. desember 1966) var bandarískur teiknari og kvikmyndaframleiðandi sem er aðallega þekktur fyrir að hanna, leikstýra og framleiða teiknimyndir. Hann er ásamt bróður sínum Roy O. Disney stofnandi Walt Disney-fyrirtækisins.

Walt Disney og fyrirtæki hans sköpuðu margar eftirminnilegar teiknimyndapersónur; sú þekktasta er Mikki Mús. Mikki Mús var fyrsta persóna Disney kvikmyndafyrirtækisins. Meðal annarra eru Mína Mús, Andrés Önd, Guffi og Plútó. Walter gerði stuttmyndir um þessar persónur til ársins 1937 þegar fyrirtækið gerði sína fyrstu kvikmynd í fullri lengd Mjallhvíti og dvergana sjö (enska: Snow White and the Seven Dwarfs).

Walt Disney-samsteypan hefur búið til margar vinsælar kvikmyndir. Á meðan Disney sjálfur lifði komu út myndir á borð við Mjallhvíti, Gosa, Öskubusku og Mary Poppins, sem eru allar taldar til sígildra barna- og fjölskyldumynda í dag. Walt Disney lést nokkuð fyrir aldur fram 65 ára að aldri úr lungnakrabbameini, en hann hafði reykt mikið mest allt sitt líf.

Bandarískir athafnamenn
Bandarískir kvikmyndagerðarmenn
Bandarískir myndasöguhöfundar
Disney
Steven Spielberg

Steven Allan Spielberg (f. 18. desember 1946) er bandarískur kvikmyndaleikstjóri sem hefur hlotið fern Óskarsverðlaun fyrir störf sín; árið 1986 fékk Spielberg minningarverðlaun Irving G. Thalberg fyrir framleiðslu kvikmynda, mynd hans Listi Schindlers (1993) hlaut Óskarsverðlaunin fyrir bestu leikstjórn og bestu kvikmynd og Björgun óbreytts Ryans (1998) fékk verðlaun fyrir bestu leikstjórn. 

Bandarískir kvikmyndaleikstjórar
Óskarsverðlaunahafar í flokki besta leikstjóra
Nefertítí

Nefertítí var æðsta eiginkona egypska faraósins Amenhótep IV (síðar nefndur Akhenaten) og tengdamóðir faraósins Tútankamons.

Tenglar 
 Nefertíti; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1982

Forn-Egyptar
Drottningar Egyptalands
Skjaldarmerki Mexíkó

Skjaldarmerki Mexíkó er prýtt mexíkóskum gullerni sem situr á kaktusi og rífur í sig snák.

Sagan segir að Astekar hafi reist borg sína þar sem örn sat á kaktusi með slöngu í goggi, en það var talið merki frá guði þeirra. Borg þeirra var þar sem nú er Mexíkóborg. Núverandi skjaldarmerki var tekið í notkun árið 1968 en örninn hefur verið í eldri útgáfum þess um lengri tíma.

Skjaldarmerki
Mexíkó
Þjóðhöfðingjar Danmerkur

Danakonungar hafa í gegnum tíðina ríkt yfir Danmörku og stórum hlutum Norðurlanda, svo sem Noregi, Íslandi, Skáni, einnig Eistlandi og víðar. Um stutt skeið eftir víkingaöld ríktu þeir í Englandi, fyrst að hluta, síðan landinu öllu á tímum Knúts ríka. Þeir áttu einnig lengi ítök í hertogadæmunum Slésvík og Holtsetalandi. Venjan er að telja konungaröðina hefjast með Gormi hinum gamla sem kom frá Englandi um árið 936 og Saxo Grammaticus nefnir Gorm enska. Á undan honum er röð sagnkonunga sem virðast sumir hverjir helst eiga sér fyrirmyndir í smákóngum eða héraðshöfðingjum. Þetta á t.d. við um Ragnar loðbrók.

Danmörk er með elstu konungsríkjum í heimi sem hefur haft samfellda röð kónga og drottninga fram á þennan dag. Aðeins japanska Keisaraveldið er eldra.

Frá 1413 hafa Danakonungar og -drottningar verið grafin í Hróarskeldudómkirkju. Safn tileinkað sögu dönsku krúnunnar, De danske kongers kronologiske samling, er í Rósenborgarhöll.

Röð Danakonunga

Gormsætt 
 Um 936 – um 958: Gormur gamli 
 Um 944 – um 980: Haraldur blátönn 
 Um 990 – 1014: Sveinn tjúguskegg 
 1014 – 1018: Haraldur 2. 
 1018 – 1035: Knútur ríki 
 1035 – 1042: Hörða-Knútur 
 1042 – 1047: Magnús góði

Sveinsætt 
 1047 – 1076: Sveinn Ástríðarson eða Sveinn Úlfsson
 1076 – 1080: Haraldur hein 
 1080 – 1086: Knútur helgi eða Knútur Sveinsson
 1086 – 1095: Ólafur hungur eða Ólafur Sveinsson 
 1095 – 1103: Eiríkur góði 
 1104 – 1134: Níels eða Nikulás Sveinsson
 1134 – 1137: Eiríkur eymuni 
 1137 – 1146: Eiríkur lamb 
 1146 – 1157: Sveinn Eiríksson Grathe og Knútur Magnússon 
 1154 – 1182: Valdimar mikli Knútsson 
 1182 – 1202: Knútur 6. 
 1202 – 1241: Valdimar sigursæli 
 1241 – 1250: Eiríkur plógpeningur 
 1250 – 1252: Abel Valdimarsson 
 1252 – 1259: Kristófer 1. 
 1259 – 1286: Eiríkur klipping 
 1286 – 1319: Eiríkur menved 
 1320 – 1326: Kristófer 2. 
 1326 – 1329: Valdimar 3. 
 1329 – 1332: Kristófer 2. 
 1332 – 1340: Danmörk án konungs og undir stjórn greifanna í Holtsetalandi.
 1340 – 1375: Valdimar atterdag

Kalmarsambandið 
 1376 – 1387: Ólafur 2. 
 1387 – 1412: Margrét Valdimarsdóttir mikla 
 1396 – 1439: Eiríkur af Pommern 
 1440 – 1448: Kristófer af Bæjaralandi

Aldinborgarar 
 1448 – 1481: Kristján 1. 
 1481 – 1513: Hans
 1513 – 1523: Kristján 2. 
 1523 – 1533: Friðrik 1. 
 1534 – 1559: Kristján 3. 
 1559 – 1588: Friðrik 2. 
 1588 – 1648: Kristján 4. 
 1648 – 1670: Friðrik 3. 
 1670 – 1699: Kristján 5. 
 1699 – 1730: Friðrik 4. 
 1730 – 1746: Kristján 6. 
 1746 – 1766: Friðrik 5. 
 1766 – 1808: Kristján 7. 
 1808 – 1839: Friðrik 6. 
 1839 – 1848: Kristján 8. 
 1848 – 1863: Friðrik 7.

Lukkuborgarar 
 1863 – 1906: Kristján 9. 
 1906 – 1912: Friðrik 8. 
 1912 – 1947: Kristján 10.
 1947 – 1972: Friðrik 9. 
 Frá 1972 – : Margrét Þórhildur

Tengt efni 
 Konungar Íslands
 Noregskonungar
 Svíakonungar

Tenglar 
 Jómsvíkinga saga
 Sögubrot af nokkurum fornkonungum í Dana- ok Svíaveldi

Danakonungar
Seglabúnaður

Seglabúnaður seglskips er allur sá búnaður sem þarf til að sigla skipi. Hugtakið lýsir þeirri tegund reiða og segla sem notaður er á tilteknu skipi og sem aðgreinir oft gerð þess. Seglbúnaður skips nær þannig yfir fjölda sigla, tegund og fjölda segla. Seglabúnaður skips er líka breytilegur eftir veðri. 

Seglabúnaður er hannaður með það fyrir augum að ef skipið missir stýri þá snúi það sér upp í vindinn og kljúfi ölduna fremur en fá hana á hlið.

Tengt efni 
 Farviður 

Skip
Kirkjubæjarklaustur

Kirkjubæjarklaustur eða Klaustur er sveitaþorp í Skaftárhreppi. Þar voru 196 íbúar 1. desember 2019. Á Kirkubæjarklaustri var áður nunnuklaustur og síðan stórbýli.

Kirkjubæjarklaustur hét upphaflega Kirkjubær á Síðu. Bærinn var landnámsjörð og bjó þar Ketill fíflski, sonur Jórunnar mannvitsbrekku, dóttur Ketils flatnefs. Hann var kristinn, en í Landnámu segir að áður hafi þar búið papar og heiðnir menn hafi ekki mátt búa á Kirkjubæ. Ekki er þess getið að Ketill hafi reist sér kirkju en þó kann svo að vera og hefur það þá líklega verið fyrsta kirkja á Íslandi. Þorlákur helgi dvaldist sex vetur á þessum stað á árunum 1162-1168.

Nunnuklaustur af Benediktsreglu var stofnað í Kirkjubæ 1186 og var þar til siðaskipta 1542. Á Sturlungaöld var Ögmundur Helgason staðarhaldari í Kirkjubæ en var gerður héraðsrækur eftir að hann lét taka Sæmund og Guðmund Ormssyni af lífi skammt frá Kirkjubæ 1252.

Kirkja var á Kirkjubæjarklaustri til 1859 en þá var hún flutt að Prestsbakka. Þekktastur presta þar á síðari öldum er séra Jón Steingrímsson eldklerkur, sem margir trúðu að hefði stöðvað hraunrennslið í farvegi Skaftár við Systrastapa með eldmessu sinni 20. júlí 1783. Hann er grafinn í kirkjugarðinum á Klaustri. Minningarkapella um hann var reist á Kirkjubæjarklaustri og vígð 17. júní 1974.

Kirkjubæjarklaustur er í fögru umhverfi við Skaftá og eru þar margir þekktir ferðamannastaðir á borð við Systrastapa, Systrafoss, Stjórnarfoss og Kirkjugólfið. Þar hafa verið gerðar mannaðar veðurathuganir síðan 1926. Grunnskóli er á Klaustri og þar er læknir, dýralæknir og héraðsbókasafn. Þar er gistihús, sundlaug, veitingasala og allmikil ferðamannaþjónusta.

Tenglar 

 Kirkjugólfið á Kirkjubæjarklaustri; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1974

Þéttbýlisstaðir Íslands
Vestur-Skaftafellssýsla
Veðurathugunarstöðvar á Íslandi
Suðausturland
Segl

Segl getur líka verið ábreiðsla eða hlífðardúkur sem gerður er úr segldúk.

Segl er dúkur sem er hluti af seglbúnaði skips. Seglið tekur á sig vind og knýr þannig áfram seglskipið eða verkar sem hjálparsegl til að draga úr veltingi á vélbát. Þegar beitt er upp í vindinn getur seglið virkað eins og lóðréttur vængur. Á seglskútum er kjölur undir skrokknum sem myndar mótvægi við hliðarkraftinn þegar vindurinn kemur í seglið á hlið við bátinn.

Tegundir segla 

Segl skiptast gróflega í tvo flokka; stórsegl og framsegl, eftir því hvort þau eru fest upp við mastrið eða framan við það (t.d. á stög). Stórsegl skiptast aftur í þversegl og langsegl eftir því hvort þau liggja þvert á skipið eða langsum eftir því. Með langseglum er auðvelt að stagvenda upp í vindinn og krussa eða slaga á móti vindi, en þversegl eru betri þegar siglt er undan vindi. Framsegl skiptast í stagsegl sem fest eru eftir endilöngu stagi, og belgsegl sem eru hengd framan við mastrið á hornunum.

Hlutar segls 

Hliðar seglsins eru kallaðar „faldur“, „jaðar“, „líg“ eða „lík“. Á langseglum er framfaldurinn sú hlið sem er næst mastrinu og afturfaldurinn á móti, en undirfaldur við bómuna að neðan. Ferhyrnd segl eru líka með yfirfald að ofan. Á þverseglum er framfaldurinn sú hlið sem er kulborðsmegin en afturfaldurinn hléborðsmegin.

Horn segls eru háls (fremra horn að neðan), kverk (fremra horn að ofan) hnokki, pikkur eða veðurkló (aftara horn að ofan á ferhyrndu langsegli) og kló (aftara horn að neðan). Á þverseglum eru ráhnokkar við enda ránnar en neðri hornin heita háls og kló eftir því hvernig seglið snýr við vindi þannig að kulborðshornið heitir háls og hléborðshornið kló. 

Dragreipi eða ráseil er fest í kverkina á langseglum eða rána á ráseglum til að draga seglin upp. Skaut eru bönd sem fest eru í aftara horn seglsins til að aka því til eftir vindi. Talað er um fokkuskaut sem stýrir fokku og stórskaut sem stýrir stórsegli. Á langseglum er stórskaut band sem fest er í bómuna aftanverða og stýrir horni seglsins miðað við bátinn. Á bátum með ráseglum getur auk þess verið stillanlegur beitiás til að halda hléborðsskautinu úti. Hálsinn á ráseglum er venjulega festur við borðstokkinn kulborðsmegin. 

Seglskútur
Mastur

Mastur er hátt og grannt mannvirki sem haldið er uppi með stögum, ólíkt turnum sem haldast uppi af eigin rammleik. Til eru meðal annars útvarpsmöstur, rafmagnsmöstur og möstur á seglskipum, sem kölluð eru siglur eða reiðar. Mastur Langbylgjustöðvarinnar á Gufuskálum (412 m) er hæsta mastur á landi í V-Evrópu.

Seglbúnaður
Window Maker

Window Maker er gluggastjóri fyrir Unix-leg stýrikerfi. Window Maker er þekktur fyrir að þurfa minni vinnsluúrræði en sambærilegur hugbúnaður og er því vinsæll á kerfum með takmarkaða vinnslugetu. Stillingar eru gerðar með myndræna forritinu WPrefs en ekki með því að breyta löngum textaskrám líkt og í öðrum léttum gluggastjórum (eins og t.d. Fluxbox, Ion og Ratpoison).

Upphaflega hét gluggastjórinn WindowMaker (án bils), en nafninu var breytt eftir átök um netlén við fyrirtækið Windowmaker Software Ltd. sem selur hugbúnað fyrir framleiðslu glugga og hurða.

Tenglar
Heimasíða Window Maker 
Largo's Window Maker Page 
dockapps.org - Dokkuforrit fyrir Window Maker

Frjáls hugbúnaður
Gluggastjórar
Diablo II

Diablo II er tölvuleikur fra tölvuleikjaframleiðandanum Blizzard Entertainment. Hann kom út bæði fyrir Microsoft Windows og Mac OS árið 2000. Leikinn má bæði leika einn, sem og í fjölspilun yfir internetið. Hann varð fljótt mjög vinsæll fyrir netspilunarmöguleika sinn. Síðar á árinu 2001 kom út aukapakki, Diablo II: Lord of Destruction sem innihélt talsverðar viðbætur við leikinn.

Tölvuleikir
Keisari Japans

Keisari Japans er tign sem gengur í erfðir. Keisarinn er aðeins þjóðhöfðingi og hefur í raun ekkert pólitískt vald. Líkt og þjóðhöfðingjar margra ríkja gegnir hann aðeins hlutverki sameiningartákns þjóðarinnar, en Japan er síðasta keisaradæmi heims.

Keisari Japans hefur ýmist haft tákrænt vald eða raunverulegt vald í gegnum tíðina, en einnig var hann lengi talinn „arahitogami“, eða lifandi guð. Síðasti keisari til að vera talinn guð var Showa, (Hirohito), en hann var neyddur til að afsala sér guðatigninni þegar seinni heimsstyrjöld lauk með ósigri Japana.

Keisarar
Hraði

Hraði er vigurstærð, sem lýsir ferð og stefnu hreyfingarinnar. SI-mælieining er metri á sekúndu, táknað m/s. Hraði núll þýðir að hlutur sé kyrrstæður. Hraði bifreiða er mældur í kílómetrum á klukkustund (km/h), en 1 km/h = 0,278 m/s. Ljóshraði, sem er 299.792.458 m/s í tómarúmi, er mesti mögulegi hraðinn. 

Athuga ber að stærð hraðavigursins kallast ferð (enska: speed), þó yfirleitt sé aðeins talað um hraða þegar átt er við ferð.

Skilgreining 

Í daglegu tali er orðið hraði oft notað á óformlegan hátt, og getur þá átt við hugtökin ferð eða um meðalhraða.

Meðalhraða hlutar (v) sem hreyfist eftir beinni línu um vegalengd (d) á tímanum (t) er lýst með jöfnunni:

Formlega er hraði þó skilgreintur með aðstoð deildunar, þannig að hraði (v) hlutar sem hefur staðsetninguna x(t) á sérhverjum tíma (t) er fyrsta afleiðan af staðsetningunni x(t):

.

Sé hraði hlutar á tilteknu tímabili þekktur, ásamt upphafsstaðsetningu hans, er hægt að finna staðsetningu hlutarins hvenær sem er á þessu tímabili með því að nota heildun.

Þar sem hröðun er fyrsta afleiða hraða er einnig er hægt að nota heildun til að finna hraða (v) hlutar hvenær sem er á tilteknu tímabili, að því gefnu að upphafshraði v0 og hröðun hlutarins á tímabilinu sé þekkt, með jöfnunni:

.

Meðalhraði 
Meðalhraði er sá hraði sem hlutur hreyfist að jafnaði á yfir tiltekna vegalengd. Hægt er að finna hann með því að deila vegalengdinni sem hluturinn fór með þeim tíma sem tók að fara hana. 

Meðalhraði er táknaður með  (bókstafurinn v með lárétta línu yfir). Eins og þessi táknun ber með sér, þá er meðalhraðinn skilgreindur sem vigur.

Meðalhraði er reiknaður svona:

 er heildarvegalengdin sem farin er og  heildarlengd tímabilsins.

Tengt efni 
 Doppler hrif

Eðlisfræði

fr:Vitesse
Ferð

Ferð  er stærð hraðavigursins, gjarnan táknuð með bókstafnum v. Ólíkt hraða hefur ferð enga stefnu, og eining ferðar er vegalengd (d) á hverja tímaeiningu (t). Það sem í daglegu tali er nefnt hraðamælir á bíl mælir því alla jafna ekki hraða heldur ferð, þar sem hann skráir engar upplýsingar um þá stefnu sem ekið er í. Til að fá upplýsingar um stefnuna þyrfti að notast við upplýsingar frá áttavita eða GPS tæki.

Athuga ber að oftast er talað um hraða, þegar átt er við ferð.

Stærðfræðilega má lýsa (meðal)hraða með eftirfarandi jöfnu:

Algengar mælieiningar sem lýsa hraða eru:
 metrar á sekúndu, (tákn m/s), sem er sú hraðaeining sem SI einingakerfið notast við
 kílómetrar á klukkustund, (tákn km/h)
 mílur á klukkustund, (tákn mph)
 hnútar (sjómílur á klukkustund, merki kt)
 Mach tala, þar sem Mach 1 er hraði hljóðsins; Mach n er þá n sinnum meiri hraði
Mach 1 = ~343 m/s = ~1235 km/h = ~768 mi/h (sjá hljóðhraði fyrir nánari upplýsingar)
 ljóshraði í lofttæmi (táknc) er einn af þeim grunnföstum sem eðlisfræðingar nota til að skilgreina mælieiningar
c = 299,792,458 m/s
 Önnur mikilvæg hlutföll:
1 m/s = 3.6 km/h
1 mph = 1.609 km/h
1 knot = 1.852 km/h = 0.514 m/s 

Breyting ferðar á tímaeiningu nefnist hröðun. 

Eðlisfræði