alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Sjálfspíningarhvöt

Sjálfspíningarhvöt (eða masókismi) merkir, eins og nafnið gefur til kynna, eigin niðurlægingu og sársauka. Kynórar masókista snúast vanalega um einhvers konar niðurlægingu, líkt og að vera barðir, píndir eða nauðgað, þ.e. að vera undir annan aðila komnir.

Klínísk sálfræði
Gægjuhneigð

Gægjuhneigð (eða voyeurismi) byggir á að fylgjast með öðrum aðilum, eða liggja á gægjum, vanalega ókunnugum og vanalega fólki sem er að stunda kynlíf. Gægjuhneigð er röskun sem ekki er líkamlega skemmandi en getur sært blygðunarkennd þeirra sem fyrir henni verða. Sá sem haldinn er gægjuhneigð finnur til mikillar hvatar til að njósna um aðra og hann fær útrás fyrir kynhvöt sína með því að gera eitthvað sem er bannað. Sá sem gægist fróar sér stundum á meðan hann liggur á gægjum eða eftir það. Það getur gerst á mörgum stöðum, t.d. við glugga, á almenningsstöðum o.s.frv. Einstaka sinnum lætur sá sem gægist fórnarlömbin vita af nálægt sinni og reynir jafnvel að nálgast þau en það er í undantekningartilvikum. Algengara er að hann leggi á flótta ef upp um hann kemst. Margir þeirra karlmanna sem nást fyrir gægjur eru giftir. Sannanir eru um að hvötin aukist þegar einstaklingurinn finnur fyrir mikilli streitu. 

Klínísk sálfræði
Frotteurismi

Frotteurismi er það þegar einstaklingur örvast kynferðislega af því að nudda líkama sínum eða kynfærum upp við aðra manneskju sem hefur ekki samþykkt það. Nuddið getur verið gagnvart ákveðnum líkamshluta eða ekki. Yfirleitt er um að ræða unga karlmenn sem nudda sér upp við kvenmenn og það á sér yfirleitt stað við aðstæður þar sem er mikil mannþröng. Það á sér oft stað ásamt öðrum kynlífsröskunum svo sem strípihneigð. Oftast forðar einstaklingurinn sér áður en athæfi hans uppgötvast eða viðkomandi nær að gera mál út úr því.

Geðröskun

sv:Parafili#Exempel på parafilier
Strípihneigð

Strípihneigð er kynlífsafbrigði, sem lýsir sér þannig, að þeir, sem eru haldnir strípihneigð, bera kynfæri sín fyrir ókunnugum, koma þeim þannig á óvart og fá þannig kynferðislega örvun. Vanalega bera karlmenn kynfæri sín fyrir konum og börnum. Striplingurinn er yfirleitt sauðmeinlaus að öðru leyti.

Striplingurinn finnur oft til sektar yfir því sem hann gerir. Hann finnur þó jafnframt til hvatar til að bera sig og þegar þær tilfinningar verða nægjanlega sterkar gerir hann það. Atferlismeðferðir og sálaraflsmeðferðir eru notaðar sem meðferð, en árangur þeirra er óljós.

Klínísk sálfræði
Kynlífsafbrigði
Skýringarstíll

Hugtakið skýringarstíll vísar til þess hvaða ástæður einstaklingur gefur atburðum í lífi sínu. Einstaklingur með jákvæðan skýringarstíl er þannig líklegri til að segja „ég var óheppinn í þetta skiptið“, eða „mér mistóks þarna og verð því bara að gera betur næst“, á meðan einstaklingur með neikvæðan skýringastíl er líklegri til að segja „aldrei get ég gert neitt rétt“, eða „ég er ómögulegur“. Við skilgreiningu á skýringarstíl er helst þrennt sem þarf að hafa í huga:

 Innri - Ytri
 Takmarkaðar - Almennar
 Skammvinnar - Langvinnar

Þessi atriði ráða eflaust mestu um það hvort skýringarstíll telst jákvæður eða neikvæður.

Neikvæður skýringarstíll 
Einstaklingur sem notar innri, almennar og langvinnar ástæður fyrir atburðum hefur neikvæðan skýringarstíl. Það kemur kannski ekki á óvart að þunglyndir einstaklingar nota einmitt þessar útskýringar, að ekkert gangi upp og þeir geti allt eins gefist upp. Það ber hjálpaleysi merki.

Að kenna innri ástæðum um eitthvað (s.s. „ég er ómögulegur“) er merki um lágt sjálfstraust. Að nota almennar ástæður er til merkis um að viðkomandi telji sama gilda um öll önnur svið lífs hans. Að telja þær langvinnar dregur úr virkni og áhuga einstaklingsins, það er tilgangslaust að reyna ef þú telur hlutina alltaf eiga eftir að verða þér jafn slæmir.

Jákvæður skýringarstíll 
Það að nota ytri, takmarkaðar og skammvinnar ástæður er merki um jákvæðni. Ytri ástæður eru til merkis um að ekkert sé að þér, takmarkaðar að jafnvel þó eitthvað gangi illa er það á takmörkuðu sviði lífsins og þarf alls ekki að gilda um önnur svið og skammvinnar að hlutirnir geta og muni sennilega breytast. 

Þessi atriði eru einmitt þau sem hugrænar meðferðir byggja á, að leiðrétta rangan skýringarstíl þannig að einstaklingurinn öðlist jákvæðari sýn á lífið.

Klínísk sálfræði
Stjarfageðklofi

Stjarfageðklofi (e. catatonic schizophrenia) er tegund geðklofa sem einkennist af hreyfitruflunum, s.s. vaxhreyfanleika (waxy flexibility) þar sem viðkomandi er lengi í þeirri stöðu sem hann er settur í. Einnig getur einstaklingurinn framkvæmt furðulegar sjálfviljugar hreyfingar og stellingar, kæki eða andlitsgrettur eða hann getur endurtekið það sem sagt er.  Einnig neikvæðni (negativism), þ.e. andstaða við fyrirmæli eða að neita að tala og stundum árásargirni. Stundum þarf að hjálpa sjúklingnum að borða og sjá um sig.  Lyfjameðferð getur dregið úr einkennum.

Klínísk sálfræði
Geðvefrænir sjúkdómar

Geðvefrænir sjúkdómar eða sálvefrænir sjúkdómar (somatoform disorders (somatoform = bodylike)) fela í sér líkamleg einkenni sem ekki er hægt að skýra með þekkingu okkar á líkamlegri virkni. Misræmi á milli hugar og líkama getur valdi geðvefrænni svörun. Sjúkdómurinn er erfiður að því leyti að alvarlegt er þegar viðkomandi hefur í raun líkamlegan sjúkdóm.

Lyf eru almennt ekki notuð til lækninga á geðvefrænum sjúkdómum en samtalsmeðferðir hjá sálfræðingum eða geðlæknum hafa borið bestan árangur. Sem dæmi um geðvefræna sjúkdóma má nefna höfuðverki sem engar líkamlegar útskýringar finnst á. Mígreni var lengi talinn geðvefrænn sjúkdómur en svo er ekki í dag.

Geðröskun
Jaðarpersónuleikaröskun

Jaðarpersónuleikaröskun (e. borderline personality disorder) er geðröskun sem lýsir sér í því að sá sem þjáist af henni sýnir mikinn óstöðugleika, sem felur í sér miklar skapsveiflur, óstöðuga sjálfsímynd og hvatvísi. Þegar þessir eiginleikar sameinast verður það til þess að einstaklingurinn á í mjög óstöðugum samböndum. 

Viðkomandi sveiflast í skapinu frá kvíða, þunglyndi og bráðlyndis frá nokkrum klukkutímum til nokkurra daga. Tilfinningar þeirra virðast alltaf vera í stanslausum árekstrum við umheiminn og þau eru þá líklegri til að fá reiðiköst sem brýst stundum út í líkamlegri árásargirni og ofbeldi. Margir finna fyrir mikilli tómleikatilfinningu, og sumir skaða sig.

Tenglar 
  Persónuleikaraskanir og ADHD hjá föngum

Geðraskanir
Hugrof

Hugrof (á ensku: dissociation) er röskun sem lýsir sér í því að einstaklingur missir tengsl við raunveruleikann og upplifir truflun á sjálfi sínu, minni eða meðvitund. Ólíkt geðrofi missir fólk þó ekki getuna til greina hvað sé raunverulegt.

Hugrof geta verið væg og eru þá oft leið líkamans til að verjast álagi. Fólk getur dottið í hugrof þegar því leiðist, þá er því oft lýst sem dagdraumum eða dáleiðsluástandi. 

En hugrof geta líka verið sjúkleg. Í alvarlegum hugrofum getur fólk misst öll tengsl við raunveruleikann, misst öll tengsl við hver þau sjálf séu, og fundið fyrir miklu minnistapi. Þessar truflanir geta komið fram vegna sálrænna áfalla, en geta líka orsakast af mikilli streitu, ofskynjunarlyfjum, eða af engri sérstakri ástæðu.

Tilvísanir  

Klínísk sálfræði
Íslensk vefhugbúnaðarfyrirtæki

Það má segja að Íslensk vefhugúnaðarfyrirtæki hafi byrjað með tilkomu myndrænna vafra um eða upp úr 1994. Fyrstu árin var mikill tilraunabragur á þeim vefsvæðum sem voru gerð, enda netnotkun ekki orðin almenn og væntur ávinningur fyrirtækja af því að eiga vefsíðu á þessum tíma var oftast afar lítill.

Í fyrstu kynslóð íslenskra vefsvæða voru vefir listamanna, (grafískra) hönnunarfyrirtækja, og útflutningsfyrirtækja mest áberandi, og opinberir eða hálf-opinberir aðilar á borð við Ferðamálaráð og Útflutningsráð stóðu að fjármögnun og skipulagningu samstillra kynningarvefja fyrir ákveðna útflutningsgeira.

Einhver fyrstu veffyrirtækin voru Miðheimar og Íslenska menntanetið en aðalstarfssemi þeirra var rekstur internetþjónustu fyrir einstaklinga og fyriræki. Hjá þeim var heimasíðugerðin aukabúgrein. Svipaða sögu var að segja um flest veffyrirtæki á þessum árum, t.d. var Auglýsingastofa Reykjavíkur að meginþræði hefðbundin auglýsingastofa sem fékkst við prentmiðlun. Því má segja að "vefauglýsingastofan" Qlan sem Tómas Jónsson og Guðmundur Ragnar Guðmundsson stofnuðu hafi verið fyrsta sérhæfða veffyrirtækið, þó líftími hennar hafi verið fremur skammur.

Smátt og smátt spruttu upp fyrirtæki með starfsemi sem snerist um vefhönnun og hugbúnað tengdan vefsíðugerð og vefumsjón. Þessi fyrirtæki bættust við hinn ört vaxandi upplýsingatækniiðnað á Íslandi á síðari hluta tíunda áratugarins.

Tímaröð og starfstímabil helstu veffyrirtækjanna 
 1991-2002? - Veda Internet
 1992-... Íslenska menntanetið
 1993-... -  Hugvit (stofnað 1993 en byrjaði síðar að smíða vefi)
 1993 - 1997 - Reiknir
 1994-2001 - Miðheimar
 1995-1997(?) - Qlan
 1995-1997 - Auglýsingastofa Reykjavíkur
 1996-1999? - Íslenska internetþjónustan
 1996-1999 - IO Inter Organ
 1996-1999 - Núlleinn á Íslandi ehf (Síðar Atom01)
 1999-2004 - IO Inter Organ
 1997-2000 - Gæðamiðlun (GM)
 1997-2003 - Íslenska vefstofan
 1998-... -  Margmiðlunarstofa Íslands (WhizArt Interactive síðar Salt)
 1998-... -  Salt (síðar Vyre)
 1999-... -  Eskill
 2000-2000 - Mekkano
 2000-... -  Vefsýn
 2001-2001 - Kveikir
 2001-... -  Hugsmiðjan
 2001-... -  Origo
 2001-... -  Sjá
 2002-... -  ECWeb
 2003-... -  Atómstöðin/Núlleinn
 2005-... -  Emstrur vefsíðugerð / Drupal vefsíður
Vantar upplýsingar um:

 Vefja
 Tristan-Þekking
 Nett
 Idega
 Skíma
 Intranet ehf
 i7
 e4 (fyrirtæki)
 Innn
 Gjorby
 Nepal
 Hið íslenska eimreiðafélag
 Hugsandi Menn
Athyglisbrestur

Athyglisbrestur er taugaröskun sem veldur einbeitingarskorti ýmist með ofvirkni (og kallast þá ADHD) eða án (ADD). Auk einbeitingarskorts einkennis athyglisbrestur með ofvirkni oft af hvatvísi og sumir eiga erfitt með að hafa stjórn á eigin tilfinningum. Greining byggist á því hvort einbeitingarskortur hafi verið til staðar í meira en hálft ár, valdi viðkomandi vandræðum t.d. heima eða í skóla, og hvort einkenni hafi komið fram í barnæsku. 

Meðferð inniheldur atferlismeðferð og lyf á við örvandi lyfið metýlfenídat (Rítalín).

Talið er að athyglisbrestur sé tengdur brenglun í boðefnakerfi heilans, þá sérstaklega heilaboðefnunum dópamíni og noradrenalíni.

Neðanmálsgreinar

Tilvísanir

Tenglar 
 
 Vefsíða ADHD-samtakanna á Íslandi
 Mín líðan: „Hvað er ADHD?“
 The History of ADHD: 1798, Alexander Crichton, with pictures of the original works and sources. ADHD och ADD Uppmärksammas Koncentrerat Digest
 The History of ADHD: 1902 with some original pictures of Sir George Frederick Still and his work. ADHD och ADD Uppmärksammas Koncentrerat Digest

Taugasjúkdómar
Geðlækningar
Andleg heilsa

Andleg heilsa (e. mental health) er hugtak, sem öðru fremur er notað til að lýsa því hvernig fólki líður, hvort það getur hugsað eðlilega eða rökrétt og hversu vel það er til þess fallið að takast á við atburði í lífi sínu. Ákjósanlegt telst að hafa fullkomna heilsu, hvort sem hún er andleg eða líkamleg. En talið er að enginn einstaklingur búi alltaf við fullkomna andlega heilsu allt sitt líf. Einstaklingurinn er hluti af umhverfi sínu og hann hefur langt í frá stjórn á öllu því sem þar gerist. Þegar á móti blæs eru auknar líkur þess að hann upplifi streitu, s.s. þegar honum finnst hann ekki hafa stjórn á því sem er að gerast í lífi hans.

Geðheilsa
Útlitsfræði

Útlitsfræði eða svipfræði er það að meta persónuleika og tilfinningar út frá líkamanum og þá sérstaklega út frá andlitinu. Þannig töldu talsmenn útlitsfræðinnar að hægt væri að „lesa“ persónuleika manna út frá ytra útliti þeirra. Með öðrum orðum lýsti ytra útlitið innri gerð. Nú er hins vegar vitað að sambandið milli ytra útlits annars vegar og persónuleika, langana, hvata o.s.frv. er ekkert. Ekkert er hægt að segja um það hvort ljótur eða fallegur einstaklingur sé góður eða slæmur eða hvort stór maður er betri en lítill. Því er útlitsfræðin dæmigerð hjáfræði eða gervivísindi.

Tengt efni 
 Höfuðlagsfræði

Gervivísindi
Höfuðlagsfræði

Höfuðlagsfræði er sú iðja að reyna að dæma persónuleikaþætti manna út frá höfuðlagi þeirra. Kenningin að baki höfuðlagsfræði var sett fram af Franz Joseph Gall á fyrri hluta 19. aldar. Höfuðlagsfræði er nú jafnan talin til hjáfræða.

Forsendur höfuðlagsfræði
Á þeim tíma sem höfuðlagsfræðin varð til vissu menn að hugarstarfsemi var bundin við heilann. Menn töldu einnig að menn byggju yfir ýmsum aðskildum hæfileikum. Fylgjendur höfuðlagsfræði töldu að þess vegna hlyti hver hæfileiki að samsvara tilteknu heilasvæði, og því þroskaðri sem hver hæfileiki væri, því stærra væri heilasvæðið. Á þessum tíma bjuggu menn ekki yfir tækni til að skoða lifandi heilavef (en það er nú til að mynda gert með heilaskönnun). Þeir sem aðhylltust höfuðlagsfræði töldu aftur á móti að stærð höfuðkúpunnar hlyti að ráðast af stærð þeirra heilasvæða sem hún umlyki. Því væri hægt að skoða höfuðkúpuna til að álykta um stærð heilasvæða og þar með hæfileika manna (Aldís Unnur Guðmundsdóttir og Jörgen L. Pind, 2003).

Saga höfuðlagsfræði
Hugmyndum Galls um að finna mætti persónuleika manna út frá höfuðlagi var nánast strax hafnað af öðrum fræðimönnum. Johann Caspar Spurzheim tók aftur á móti grunnhugmyndir Galls, einfaldaði þær og úr því varð til höfuðlagsfræði. Höfuðlagsfræði varð nokkuð vinsæl meðal almennings þessa tíma (Leahey, 2004). 

Höfuðlagsfræði lifði um margt ágætu lífi allt fram á síðari hluta síðustu aldar. Þjóðverjar notuðu þessi fræði í síðari heimsstyrjöldinni til þess að flokka gyðinga eftir útliti. Þeir báru höfuðkúpur gyðinga saman við höfuðkúpur apa og töldu sig hafa sýnt fram á að höfuðkúpur gyðinga væru mun líkari höfuðkúpum apa en höfuðkúpur aría, það er einstaklinga af hvíta kynstofninum. Með þessu reyndu þeir að sanna að gyðingar væru mun skyldari öpum en aríar (tilvísun vantar).

Áhrif á sálfræði nútímans
Þótt kenningin um höfuðlagsfræði hafi aldrei náð neinni verulegri fótfestu innan sálfræði var hún samt sem áður merkileg að því leyti að hún var ein fyrsta alvarlega tilraunin til að staðsetja hugræna starfsemi í heilanum. Sálfræðingar, og aðrir vísindamenn sem rannsaka hug og heila, eru nú almennt sammála þeirri hugmynd að einhver sérhæfing eigi sér stað á milli heilasvæða (Aldís Unnur Guðmundsdóttir og Jörgen L. Pind, 2003).

Tengt efni 
 Útlitsfræði

Heimildir
Aldís Unnur Guðmundsdóttir og Jörgen L. Pind (2003). Almenn sálfræði: Hugur heili hátterni. Reykjavík: Mál og menning. 

Leahey, T. H. (2004). A history of psychology: Main currents in psychological thought (6. útgáfa). Upper Saddle River, NJ: Pearson Prentice Hall.  

Sálfræði
Gervivísindi
Franz Anton Mesmer

Franz Anton Mesmer (fæddur 23. maí 1734 - 5. mars 1815) var þýskur læknir sem hóf að kanna áhrif segulmagns á líkamann. Kenning hans fólst í því að innra segulmagn líkamans gæti haft áhrif á fólk og læknað það. Síðar kom í ljós að sá bati sem margir sjúklingar Mesmers sýndu eða virtust sýna var tilkominn af öðrum völdum eða vegna dáleiðslu (sem einnig hefur verið kölluð sefjun).

Þýskir sálfræðingar
Listi yfir sálfræðinga

Hér að neðan er listi yfir sálfræðinga og aðra sem haft hafa veruleg áhrif á sálfræði. Listanum er raðað í stafrófsröð eftir eftirnafni. Einnig er hægt að sjá sjálfvirkan lista í stafrófsröð eftir eiginnafni.

 Asch, Solomon
 Bandura, Albert
 Binet, Alfred
 Eysenck, Hans
 Freud, Sigmund (taugafræðingur)
 Galton, Francis
 Gibson, James
 Hebb, Donald
 James, William
 Koffka, Kurt
 Kraepelin, Emil (geðlæknir)
 Köhler, Wolfgang
 Loftus, Elizabeth
 Abraham Maslow, Maslow, Abraham
 Milgram, Stanley
 Pavlov, Ivan Petrovich (lífeðlisfræðingur)
 Piaget, Jean
 Pinker, Steven
 Ramachandran, Vilayanur
 Rogers, Carl
 Seligman, Martin
 Skinner, Burrhus Frederic
 Victor Skumin
 Thorndike, Edward Lee
 Watson, John Broadus
 Wundt, Wilhelm

Sálfræði
Sálfræðingar
Listar yfir fræðimenn
John Broadus Watson

John Watson (1878 — 1958) var bandarískur sálfræðingur. Hann fæddist í Suður-Karólínu þar sem hann ólst upp á bóndabýli. Faðir hans var drykkfelldur og yfirgaf fjölskylduna þegar hann var 13 ára. Þrátt fyrir að hann hafi að eigin sögn ekki verið góður námsmaður gekk hann í Furman-háskóla þegar hann var 16 ára. Þar hlaut hann mastersgráðu fimm árum síðar og fór í doktorsnám í sálfræði og heimspeki við háskólann í Chicago. Hann bjó við mikla fátækt á þessum árum og fjármagnaði m.a. námið með því að þjóna til borðs, hreinsa tilraunastofur og fóðra rottur. Hann gafst fljótlega upp á heimspekinni og hlaut doktorsnafnbót í sálfræði árið 1903. Fimm árum síðar gerðist hann prófessor við Hopkins-háskóla.

Hann hafði þá þegar þróað hugmyndir sínar um mannlegt atferli og lagði stund á líffræði, lífeðlisfræði og kynnti sér hegðun dýra. Í námi sínu varð hann fyrir greinilegum áhrifum af rússneska vísindamanninum Ivan Pavlov. Hann hóf að rannsaka hegðun barna og fór að þróa kenningar um að mennirnir fylgdu sömu lögmálum og dýrin, þeir væru einfaldlega flóknari eða þróaðri. Hann taldi öll dýr vera ekkert annað en flóknar vélar sem brugðust við aðstæðum með taugaboðum sem voru skilyrt með reynslu. Árið 1913 gaf hann út grein þar sem hann gerði grein fyrir hugmyndum sínum og sem urðu mikilvægar í þeirri grein sálfræðinnar sem þá var að slíta barnsskónum, atferlisfræðinnar. Greinin hét Sálfræði eins og atferlissinninn sér hana (e. Psychology as the Behaviorist Views It).
 
Þessi grein, atferlisfræðin, var í meginatriðum gjörólík stefnum sálfræðinnar sem hafði einkennst af sálaraflskenningum Freuds og fylgismanna hans. Watson taldi viðhorf þess síðarnefnda enda komast ansi nálægt dulspeki. Í stað þess var lögð áhersla á að skoða það mælanlega og sett var fram sú kenning að hægt væri að draga ályktanir um menn út frá rannsóknum á dýrum, enda á atferlisfræðin margt að rekja til þróunarkenningar Darwins.

Árið 1920 lauk ferli hans sem háskólaprófessors skyndilega í kjölfar hneykslis. Upp frá því lagði hann stund á auglýsingamennsku þar sem hann notaði reynslu sína af sálfræði og mannlegu atferli.

Litli Albert 

Watson er frægur fyrir rannsókn sína á Litla Albert, 11 mánaða gömlum strák. Með því að nota skilyrðingu náði Watson að kalla fram hræðsluviðbragð barnsins með því að para hvíta rottu við hátt hljóð. Hræðsla drengsins við rottur alhæfðist fljótlega yfir á kanínur, pelsa og jólasveinagrímur. Þrátt fyrir að tilraunin sé á mörkum þess að vera siðleg, miðað við nútímaskilning þess orðs, hafði hún mikil áhrif á skilning manna á ýmsum sviðum sálfræðinnar.

Tengill 
 Heildartexti Psychology as the Behaviorist Views It

Watson, John Broadus
Watson, John Broadus
Watson, John Broadus
Watson, John Broadus
Klassísk skilyrðing

Klassísk skilyrðing, einnig kölluð pavlovsk skilyrðing eða viðbragðsskilyrðing, er einföld tegund náms. Fyrstur til að lýsa slíku námi var Ivan Petrovich Pavlov, nóbelsverðlaunahafi í lífeðlisfræði.  

Í klassískri skilyrðingu er óskilyrt áreiti, það er áreiti sem vekur sjálfkrafa upp tiltekið óskilyrt svar án þess að til þurfi nám, parað við hlutlaust áreiti. Pörunin veldur því að áreitið vekur einnig svörun. Það sem áður var hlutlaust áreiti kallast nú skilyrt áreiti og svarið sem það vekur kallast skilyrt svar. 

Frægasta dæmið um þetta eru án efa hundar Pavlovs. Ef kjötduft er sett á tungu hunda mun munnvatnsframleiðsla þeirra aukast ósjálfrátt. Kjötduftið er því í þessu tilfelli óskilyrt áreiti og munnvatnsframleiðslan óskilyrt svar. Ef ljós er kveikt eða bjöllu er hringt (hlutlaust áreiti) áður en kjötduftið er gefið parast ljósið eða bjölluhljómurinn við kjötduftið og verður að skilyrtu áreiti. Þegar kveikt er á ljósinu eða bjallan látin óma vekur það skilyrt svar, það er: munnvatnsframleiðsla hundanna eykst, og það án þess að þeim sé gefið kjötduftið. 

Ef hljómun bjöllunnar eða kviknun ljóssins er endurtekið oft án kjötduftsins verður svokölluð slokknun, það er skilyrt svar hundanna, munnvatnsframleiðslan, verður smám saman minni. Þetta þýðir þó ekki að hundarnir hafi gleymt að bjölluhljómur eða ljós paraðist við mat. Það nægir að gefa þeim kjötduft einstaka sinnum til þess að þeir byrji aftur að seyta munnvatni við það að bjallan glymji.

Tengt efni 
 Atferlisstefna
 Atferlismótun
 Nám
 Virk skilyrðing

Námssálfræði
Fall (stærðfræði)

Í stærðfræði á orðið fall yfirleitt við vörpun, þ.a. fyrir sérhvert stak í formengi vörpunarinnar er til eitt og aðeins eitt stak í bakmengi. Stundum eru þó orðin „fall“ og „vörpun“ notuð sem samheiti. Föll eru mikilvæg í öllum magnbundnum vísindinum. Fallafræðin fjallar um föll.

Skilgreining 
Fall f, með formengi A  og bakmengi B, lýsir tengslum á milli tveggja breytistærða, óháðu breytunnar x og háðu breytunnar y: . Fall f  úthlutar þá sérhverju staki x í A nákvæmlega einu staki í B, sem við táknum með f(x), og segjum þá að f taki gildið f(x) í x. Til að tilgreina nákvæmlega hvað fallið er verður að gefa til kynna hvaða gildi úr B fallið tekur í sérhverju staki í A. Athugið að fleiri en eitt stak í A geta tekið sama gildið í B.

Sem dæmi, ef bæði formengi og bakmengi falls f eru mengi allra rauntalna, þá úthlutar f sérhverri rauntölu x annarri rauntölu, sem er þá táknuð f(x). Við segjum þá að f taki gildið f(x) í x. Myndmengi falls inniheldur öll hugsanleg gildi í bakmenginu sem f getur varpað einhverju staki formengisins í. M.ö.o. er myndmengi falls f mengi allra staka y í bakmengi þegar til er stak x í formenginu þ.a. f(x) = y. 

Fall er sagt eintækt ef sérhver tvö ólík stök í formenginu taka ólík gildi í myndmenginu.

Ef myndmengi og bakmengi falls eru það sama segjum við að fall sé átækt. Fall er sagt gagntækt ef það er bæði „átækt“ og „eintækt“.

Myndræn líking 
Fall mætti líta á sem nokkurskonar ímyndaða stærðfræðilega „vél“. Líkt og aðrar vélar tekur hún eitthvað inn á sig, og skilar einhverju frá sér - bílvélar sem dæmi taka inn bensín og loft og skila frá sér hreyfiorku og hita. Dæmi um fall f, sem tvöfaldar sérhverja tölu x: f(x) = 2x, þ.a. f(4) = 8, en þar er „4“ inntak fallsins, og „8“ úttakið. Fallið sjálft er jafngilt aðgerðinni 2•x, þar sem „•“ táknar margföldun.

Algeng föll

Fastaföll 
Fastaföll eru einföldustu föll sem hægt er að hugsa sér. Það eru föll þar sem öll stök í skilgreiningarmenginu taka sama gildið. Sem dæmi má taka raunfallið f: R → R;f(x) := 1, þ.e. fall sem úthlutar öllum rauntölum tölunni 1.

Margliðuföll 
Margliðufall er af gerðinni f: R → R :  þar sem n er náttúrleg tala og stuðlarnir eru rauntölur eða tvinntölur.

Myndræn framsetning 
Línurit er myndræn framsetning á ferli falls, nánar tiltekið á tvenndunum (x, y), en algengast er að nota rétthyrnt hnitakerfi, þar sem óháða breytan markast af x-ás, en sú háða af y-ás.

Fallahugtök og tengt efni 
 Stærðfræði samheiti
 Hlutleysufall
 Átækt fall
 Eintækt fall
 Gagntækt fall
 Ferill
 Faldmengi
 Takmarkað fall
 Samsetning falla
 Ósamfellt fall
 Kennifall

Heimildir 
 Encyclopædia Britannica — Function
 Mathworld — Function

Fallafræði
Suður-Ástralía

Suður-Ástralía er eitt af sex fylkjum Ástralíu. Fylkið nær yfir miðjan suðurhluta meginlandsins. Það var upprunalega hluti nýlendunnar Nýja-Suður Wales, en varð sérstök nýlenda árið 1836. Nýlendan Suður-Ástralía náði þá einnig yfir Norðursvæðið en það var skilið frá henni árið 1911. Höfuðborg fylkisins er Adelaide og íbúar þess rúm ein og hálf milljón. Landslagið er að miklu leyti fjöllótt og lítt gróið, jafnvel eyðimörk þegar komið er mjög norðarlega. Við tvo flóa (St. Vincent og Spencer) og í árdal Murrayfljótsins í suðvesturhluta fylkisins er þó afar frjósamt land. Þar er meðal annars helsta vínræktarsvæði Ástralíu enda loftslagið mjög svipað því sem gerist við Miðjarðarhaf. Helstu atvinnuvegir fylkisins eru þjónusta og iðnaður.

Fylki Ástralíu