alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Klingon

Klingonar er tilbúinn þjóðflokkur stríðsmanna sem búinn var til fyrir Star Trek heiminn. Þeir komu margoft fram sem illmenni í upprunalegu Star Trek þáttaröðinni (Star Trek: The Original Series) og öllum fimm ótengdu framhaldsþáttaröðunum auk sjö kvikmynda. 

Klingonar voru þróaðir af handritshöfundinum Gene L. Coon, Klingonar voru manngervingar, dökkir á hörund með litla virðingu, ætlaðir sem táknsaga um kaldastríðið sem að þá var í fullum gangi. Með auknu fjármagni til förðunar og tæknibrellna, voru Klingonarnir algjörlega endurhannaðir í kvikmyndinni Star Trek: The Motion Picture árið 1979.
Í seinni myndum og ótengdu framhaldþáttaröðinni Star Trek: The Next Generation, voru hernaðarlegir þættir Klingona bættir með aukinni virðingu og strangari reglur í hernaði.

Einn þeirra þátta sem búinn var til fyrir nýju Klingonana var Klingonska.

Star Trek
Gullfoss (skip, 1950)

MS Gullfoss var 3858 lesta farþegaskip Eimskipafélagsins, hleypt af stokkunum 1950 hjá Burmeister og Wain í Kaupmannahöfn. Tók rúmlega 200 farþega og gekk allt að 15,5 hnúta. Hætti siglingum hjá Eimskipafélaginu 1972 og er því síðasta farþegaskip Íslendinga, sem notað var í millilandasiglinum. 

Eldra farþegaskip Eimskipafélagsins hét einnig Gullfoss og var tekið í notkun 1915.

Tenglar
http://www.shipsnostalgia.com/showthread.php?t=6306

Íslensk skip
Súna

Súnur eða mannsmitanlegir dýrasjúkdómar (þ.e. dýrasjúkdómur sem leggst á menn fyrir árið 2006) kallast smitsjúkdómar (dýrasjúkdómar) sem geta borist milli dýra og manna.

Tenglar

Heimildir 

Dýrasjúkdómar
 *
Nautaat

Nautaat (spænska: corrida de toros) er athöfn sérræktaðra mannýgra nauta (bos taurus ibericus) og skrautklæddra nautabana (torero) í hringleikahúsi eða þar til gerðum leikvangi. Nautaat er þjóðaríþrótt Spánverja og hefur verið afar vinsælt á Spáni frá seinni hluta 17. aldar en á líklega uppruna sinn að rekja til Krítar. Nautaat er mest stundað á Spáni en líka í Mexíkó, Kólumbíu, Perú og Ekvador. Sömuleiðis í Suður-Frakklandi, en með dálítið öðrum hætti. Í Portúgal berst nautabaninn (rejoneador) við nautið á hestbaki, en þar er nautið aðeins skutlað með krókörvum en ekki drepið.

Margir fordæma nautaat, og líta á það sem illa meðferð á skepnum. Aðrir hafa haldið því fram að nautategund sú sem notuð er í atinu myndi deyja út ef nautaöt myndu leggjast af. Spánverjar líta einnig á nautaatið sem hluta af þjóðareðli sínu, og margir eru stoltir af þessum menningararfi. Andstæðan gegn nautaati eykst þó með hverju ári.

Spænskt nautaat 
Nautaatið skiptist í þrennt og er hver þáttur afmarkaður með lúðrablæstri. Venjulega eru sex naut í hverju ati sem þrír nautabanar skipta jafnt á milli sín. Í fyrstu er nautið hleypt inn á nautaatssviðið (plaza de toros) og þar fylgist nautabaninn með hreyfingum þess, les í hvernig það athafnar sig og hvernig það leggur undir sig höfuðið þegar það ræðst til atlögu o.s.frv.. Nautabaninn berst síðan við nautið með litríka dulu (capote de brega) að vopni og æsir nautið til árásar með ýmsum aðferðum og hefur til þess aðstoðarmenn (cuadrilla). Aðstoðarmenn nautabanans eru oftast sex: þrír örvasveinar (banderilleros), tveir  lensuknapar (picador) sem eru á hestum sem er huldir leður- eða viðarbrynju (peto) og svo einn sverðsveinn (mozo de espada). Örvasveinar er þeir sem hlaupa til og stökkva að nautinu og skutla það með 75 sentímetra löngum pappírsskreyttum krókörvum (banderillas) í herðarkambinn.  Hlutverk lensuknapana er að veikja hálsvöðva nautsins með því að stinga þá með lensu. Nautabaninn forðast atlögur nautsins með því að sveifla dulunni til hliðar við sig og sýnir þannig kjark sinn og uppsker fögnuð áhorfenda. Lokahnykkurinn nautaatsins er þegar nautabaninn dregur fram sverðið og rauðu nautaveifuna (muleta) og gengur fram til náðarhöggsins (hora de verdad), stund sannleikans, sem er þegar hann stingur sverðinu niður milli herðablaðana og beint í hjartað. Það þykir mjög gott ef það tekst í fyrstu tilraun. 

Nautaat hefur verið bannað í Katalóníu frá 2011. Einnig er það bannað á Kanaríeyjum.

Tilvísanir

Tenglar 
 
 Spánverjar uppgötva nautaat að nýju; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965
 Nautaat á Spáni; grein í Iðunni 1886

Spænsk menning
Sigurður Pétursson (1907-1994)

Sigurður Helgi Pétursson gerlafræðingur (f. 19. maí 1907 á Skammbeinsstöðum í Holtum, d. 15. desember 1994 í Reykjavík) var einn af frumherjum örverurannsókna á Íslandi, en er trúlega þekktastur fyrir rannsóknir sínar á örveruskemmdum í söltuðum fiskafurðum, svo sem jarðslaga og roðaskemmdum í saltfiski og aflitun saltaðra grásleppuhrogna.

Starfsferill
Sigurður varði doktorsritgerð sína um mjólkursýrubakteríur af Thermobacterium (nú Lactobacillus) ættkvísl við Christian-Albrechts háskólann í Kiel í Þýskalandi 1935. Að námi loknu hóf hann störf hjá Mjólkursamsölunni í Reykjavík þar sem hann starfaði við mjólkureftirlit í tíu ár, lengst af (frá 1937) meðfram rannsóknastörfum við Iðnaðardeild Atvinnudeildar Háskóla Íslands (HÍ). Hann fluttist svo árið 1960 með gerlarannsóknastofu sína til rannsóknastofu Fiskifélags Íslands, sem varð að Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins (Rf) árið 1965. Hann var deildarstjóri gerlarannsókna allt til þess er hann lét af störfum fyrir aldurs sakir árið 1976.

Fræðastörf
Sigurður kom víða við í rannsóknum sínum. Meðal sérstakra hugðarefna hans voru saltkærar örverur og örveruskemmdir í saltfiski. Saltfiskur var meðal verðmætustu útflutningsafurða íslendinga á þeim árum sem Sigurður hóf sinn rannsóknaferil og höfðu skemmdir á honum verulega efnahagslega þýðingu. Einkum voru það þrenns konar skemmdir sem höfðu valdið miklu tekjutapi í saltfiskiðnaðinum, en þetta voru mygluskemmdir af völdum jarðslaga, illa lyktandi roðaskemmdir af völdum saltkærra fornbaktería og guluskemmdir (sem síðar var sýnt að væru fyrst og fremst af völdum kopars) og átti Sigurður stóran þátt í rannsóknum sem miðuðu að því að halda þessum skemmdum í skefjum. 

Meðfram rannsóknastörfum sínum við HÍ og Rf var Sigurður virkur þátttakandi í jafnt alþýðlegri sem sérhæfðri miðlun vísinda og fræða. Hann ritstýrði Tímariti Verkfræðingafélags Íslands frá 1946 til 1949, var formaður Hins íslenska náttúrufræðifélags frá 1951 til 1955 og ritstjóri Náttúrufræðingsins frá 1956 til 1965. Jafnframt var hann iðinn við að skrifa læsilegar og aðgengilegar greinar í Náttúrufræðinginn og önnur tímarit, svo sem Frey og Ægi um ýmis efni tengd náttúru Íslands og raunvísindum.

Ritaskrá (kennslubækur og stærri verk)
Auk mikils fjölda tímaritsgreina og rannsóknaskýrslna skrifaði Sigurður einnig nokkur stærri verk. Þeirra á meðal Sigurðar má nefna:
Die Artenunterschiede der wärmeliebenden langen Milchsäurebakterien Thermobacterium (Jensen): Abhängigkeit vom Nährboden und Umwandlungsversuche. Doktorsritgerð. Christian-Albrechts-Universität í Kiel. 1935.
Mjólkurfræði. 1939. Reykjavík: Mjólkursölunefnd.
 Líffræði: ágrip. 1948. Reykjavík: Ísafoldarprentsmiðja. (2. útg. 1960).
Meginatriði í matvælaiðnaði. 1955. Reykjavík: Ísafold.
Gerlafræði. 1956. Reykjavík: Búnaðarfélag Íslands
Bókin um fiskinn. 1969. Reykjavík: Fiskifélag Íslands

Heimildir

íslenskir vísindamenn
örverufræðingar
Fólk fætt árið 1907
Fólk dáið árið 1994
Georgísk skrifletur

Georgísk skrifletur (georgíska: ქართული დამწერლობა kartuli damts'erloba) eru þrjú skrifletur sem notuð eru til þess að skrifa georgísku og nokkur fleiri mál í suðurhluta Kákasus. Stafrófið heitir Mkhedruli (მხედრული, „riddaramennska“ eða „hernaður“) og er þriðja georgíska stafrófið sem tekið er í notkun. 

Öll georgísku stafrófin hafa bara einn ritunarhátt á hverjum staf þ.e. þar eru ekki notaðir hástafir og lágstafir heldur bara einn stafur sem táknar bæði. En eins og áður kom fram er Asomtavruli stafrófið stundum notað sem hástafir.

Skrifletur

Asomtavruli 
Georgíska hefur verið rituð með þremur mismunandi stafrófum í gegnum tíðina en saga ritaðs máls í Georgíu hófst á 4-5 öld. Georgía tók upp kristni árið 330 og átti það sinn þátt í að fyrsta stafrófið leit dagsins ljós. Það stafróf heitir asomtavruli (ასომთავრული,„hástafir“) orðið kemur frá aso (ასო, „stafur“, „gerð“) og mtavari (მთავარი, „aðal“, „megin“, „helstu“, „höfuð“). Þetta stafróf gengur einnig undir nafninu mrgvlovani (მრგვლოვანი, „hringlaga“) orðið er skylt orðinu mrgvali (მრგვალი, „hringur“).

Nuskhuri
Annað stafrófið sem notað var kom fram á 9. öld og heitir nuskhuri (ნუსხური „lítið“, „smátt“). Nuskhuri er skylt orðinu nuskha (ნუსხა „birgðaskrá“, „dagskrá“). Þetta stafróf var mest notað í trúarlegum verkum en hefur einnig verið notað með asomtavruli stafrófinu en þá eru asomtavruli stafirnir notaðir sem hástafir.

Mkhedruli
Það stafróf sem notað er í dag heitir mkhedruli (მხედრული, „riddaramennska“ eða „hernaður“). Það kom fyrst fram á 10. öld og var notað fyrir allan þann texta sem var ekki trúarlegs eðlis þar til á 18. öld en þá tók þetta stafróf einnig við khutsuri stílnum en það kallast stíllinn þegar hin tvö stafrófin eru notuð saman þ.e. asomtavruli fyrir hástafi og nuskhuri fyrir lágstafi. Mkhedruli er skylt orðinu mkhedari (მხედარი, „hestamaður“, „riddari“ eða „stríðsmaður“); khutsuri er skylt orðinu khutsesi (ხუცესი, „öldungur“ eða „prestur“).

Georgískt stafróf
Georgíska
Héraðsskjalasöfn á Íslandi

Héraðsskjalasöfn á Íslandi eru tuttugu. Þau starfa skv. lögum nr. 77/2014 um opinber skjalasöfn og reglugerð nr. 283/1994 um héraðsskjalasöfn. Þau eru sjálfstæðar skjalavörslustofnanir á vegum sveitarfélaga og lúta faglegu eftirliti Þjóðskjalasafns Íslands.

Fyrstu lög um héraðsskjalasöfn nr. 7/1947 heimiluðu stofnun slíkra safna og var hið fyrsta þeirra, Héraðsskjalasafn Skagfirðinga stofnað það ár. Á grundvelli laganna frá 1947 var sett reglugerð nr. 61/1951 um héraðsskjalasöfn. Með lögum nr. 13/1969 um Þjóðskjalasafn var lögð áhersla á ákvæði laganna frá 1947 um yfirumsjón Þjóðskjalasafnsins með héraðsskjalasöfnum. Með lögum um Þjóðskjalasafnið 1985 varð til heildarlöggjöf um opinber skjalasöfn á Íslandi.

Héraðsskjalasöfn lúta forstöðu héraðsskjalavarðar á hverjum stað.

Hlutverk héraðsskjalasafna er að heimta inn og varðveita skjöl sveitarfélaga og stofnana þeirra á safnsvæði sínu. Einnig að leita eftir því að fá til varðveislu skjöl einstaklinga, félaga og fyrirtækja á safnsvæðinu.

Héraðsskjalasöfn 

Héraðsskjalasöfnin á Íslandi eru (í þeirri röð sem þau hafa verið stofnuð):
 Héraðsskjalasafn Skagfirðinga, Sauðárkróki, stofnað 1947.
 Héraðsskjalasafnið Ísafirði, stofnað 1952.
 Borgarskjalasafn Reykjavíkur, stofnað 1954.
 Héraðsskjalasafn Þingeyinga, Húsavík, stofnað 1958.
 Héraðsskjalasafn Borgarfjarðar, stofnað 1961.
 Héraðsskjalasafn Vestur-Húnavatnssýslu, Hvammstanga, stofnað 1963.
 Héraðsskjalasafn Austur-Skaftafellssýslu, Höfn í Hornafirði, stofnað 1965.
 Héraðsskjalasafn Austur-Húnavatnssýslu, Blönduósi, stofnað 1966.
 Héraðsskjalasafnið á Akureyri, stofnað 1969.
 Héraðsskjalasafn Austfirðinga, Egilsstöðum, stofnað 1976.
 Héraðsskjalasafn Vestmannaeyja, stofnað 1980.
 Héraðsskjalasafn Svarfdæla, Dalvík, stofnað 1980.
 Héraðsskjalasafn Siglufjarðar, stofnað 1984.
 Héraðsskjalasafn Neskaupstaðar, stofnað 1985.
 Héraðsskjalasafn Árnesinga, Selfossi, stofnað 1985.
 Héraðsskjalasafn Rangæinga og Vestur-Skaftfellinga,Skógum, stofnað 1988.
 Héraðsskjalasafn Dalasýslu, Búðardal, stofnað 1993.
 Héraðsskjalasafn Akraneskaupstaðar, stofnað 1993.
 Héraðsskjalasafn Kópavogs, stofnað 2000.
 Héraðsskjalasafn Mosfellsbæjar, stofnað 2001.

Tenglar 
Félag héraðsskjalavarða á Íslandi

 
Skjalasöfn
Undirflokkur inflúensu A H1N1

H1N1 er undirflokkur af inflúensu A og algengasta orsök inflúensu í fólki. Sum afbrigði af H1N1 sýkja menn svo sem afbrigðið sem olli spænsku veikinni árið 1918. Önnur afbrigði af H1N1 eru svínaflensa og fuglaflensa. Inflúensufaraldurinn árið 1918 dró 50-100 milljónir manns til dauða frá 1918-1919.

Í mars og apríl 2009 braust út svínaflensufaraldur í Mexíkó.

Tenglar 

 Why Revive a Deadly Flu Virus? By Jamie Shreeve - January 2006 New York Times - Six-page human-interest story on the recreation of the deadly 1918 H1N1 flu virus
 BBC News - 1918 flu virus's secrets revealed Results from analyzing a recreated strain.
 Publicly available data
 Oral history by 1918 pandemic survivor
 Recent influenza A (H1N1) infections of pigs and turkeys in northern Europe
 Epidemiologic Notes and Reports Influenza A(H1N1) Associated With Mild Illness in a Nursing Home -- Maine
 Swine Influenza Vaccine, H1N1 & H3N2, Killed Virus 
 Influenza Virus Infections of Pigs 
 H1N1-influenza as Lazarus: Genomic resurrection from the tomb of an unknown

 BioHealthBase Bioinformatics Resource Center Database of influenza genomic sequences and related information.
 Outbreak Alerts United States based communicable disease notification website.

Veirur
Elliott 6m

Elliott 6m er sex metra langur þriggja manna opinn kjölbátur hannaður af nýsjálenska skútuhönnuðinum Greg Elliott árið 2000. Þessi gerð hefur verið valin sem keppnisbátur fyrir tvíliðakeppni í kvennaflokki í siglingum fyrir Sumarólympíuleikana 2012 í staðinn fyrir Yngling. Hönnun bátsins hefur þó verið breytt fyrir ólympíuleikana þannig að seglaflötur hefur verið minnkaður. 

Elliott var áður með sleðann fyrir stórskautið á stýrisbitanum þannig að ekkert væri fyrir áhöfninni á sjálfu þilfarinu en í nýrri hönnun bátsins er sleðinn framar.

Tenglar

Kjölbátar
Seglskútugerðir
Cadet

Cadet er lítil kæna fyrir einn til tvo siglingamenn ætluð til kennslu. Hún var hönnuð af breska skútuhönnuðinum Jack Holt fyrir tímaritið Yachting World árið 1947. Cadet er með stórsegl, fokku og belgsegl. Upphaflega var báturinn smíðaður úr krossviði en síðari ár er hann yfirleitt gerður úr trefjagleri. Hann vegur 54 kíló. Þessi gerð er aðallega vinsæl í Bretlandi og Argentínu. 

Kænur
Seglskútugerðir
Svínaflensa

Svínaflensa er smitandi öndunarsjúkdómur sem herjar yfirleitt á svín og orsakast af inflúensuveiru. 

Fólk sem vinnur með svín og svínaafurðir getur sýkst af afbrigðum af svínaflensu og getur vírusinn stökkbreyst þannig að svínaflensa geti smitast milli manna. Talið er að afbrigðið sem olli Svínaflensufaraldrinum 2009 sé þannig stökkbreyting af H1N1 afbrigði

Tilvísanir

Nánara lesefni

Tenglar 
 Landlæknisembættið:Svínaflensa
 Landlæknisembættið:Upplýsingar um svínaflensu A H1N1 spurningar og svör
 Centers for Disease Control and Prevention (CDC) - Swine Flu
 "Swine Flu Cases Without Swine Exposure"  Center for Biosecurity of UPMC
 Outbreak Alerts Latest news and videos on viral epidemics and pandemics
 The ongoing challenge of swine flu  presentation by Marie Gramer, D.V.M., Ph.D., veterinary diagnostician at the University of Minnesota Veterinary Diagnostic Laboratory.
 The Swine Flu Affair: Decision-Making on a Slippery Disease Original 1978 U.S.A. Department of Health Education and Welfare review by Richard E. Neustadt and Harvey V Fineberg available from Louisiana State University Law Center Medical and Public Health Law Site.
 Surface sanitation and interruption of influenza using NAV-CO2
 The Swine Flu Episode and the Fog of Epidemics by Richard Krause in CDC's Emerging Infectious Diseases Journal Vol. 12, No. 1 January 2006 published December 20, 2005
 SWINE INFLUENZA by Carol G. Woodlief of College of Veterinary Medicine at North Carolina State University  Overview, symptoms in pigs, treatment for pigs
 In California and Texas, 5 New Swine Flu Cases Washington Post, By Rob Stein (Staff Writer)
 Swine Flu In Mexico And U.S. May Lead To Pandemic, WHO Says  AHN, Mayur Pahilajani (Staff Writer)
 News and information on the 2009 human swine flu outbreak 
 H1N1 Swine Flu cases tagged on Google Maps
 World Health Organization (WHO): Swine influenza
 MedWorm's Swine Flu RSS Newsfeed (compiled from thousands of authoritative medical and news feeds)
 Survival Emergency and Communication Gear 

Smitsjúkdómar
Möguleikhúsið

Möguleikhúsið er atvinnuleikhús sem fæst einkum við uppsetningu leiksýninga fyrir börn og unglinga. Möguleikhúsið var stofnað árið 1990 og fyrsta verkefni þess var leikritið Grímur og galdramaðurinn sem var samið fyrir 17. júní það ár.

Íslensk leikhús
Contender

Contender er hraðskreið einmenningskæna hönnuð af ástralska skútuhönnuðinum Bob Miller (sem síðar kallaði sig Ben Lexcen) árið 1967. Upphaflega var hún hugsuð sem mögulegur staðgengill Finn-kænunnar á Sumarólympíuleikunum 1968. Contender er með masturstaug sem siglingamaðurinn getur hangið í til að beita meiri þyngd gegn hliðarátakinu í seglin. 

Kænur
Seglskútugerðir
Baybayin

Baybayin eða alibata (þekkt sem tagalog-letur í Unicode kerfinu) er fyrrum spænskt filipeykst skriftarkerfi sem upprunnið er frá java-letri (forn Kawi). Skriftarkerfið er þekkt sem hluti af brahmic fjölskyldunni (og einnig sem angi af vatteluttu stafrófinu) og er það talið hafa verið fyrst notað á 14. öld. Það hélt áfram að vera í notkun á nýlendutíma Spánverja á Filipseyjum allt til seinni hluta 19. aldar.

Filippeyska baybayin-skriftarkerfið er eitt af nokkrum sjálfstæðum stafrófum frá suðaustur asískum eyjum svo sem Súmötru, Java og Sulawesi sem flest eru abúgídur og sem að eiga uppruna sinn að rekja til forn Indlands og deila sömu sanskrít einkennum, þar sem hver samhljóði er borin fram með sérhljóða endingu-kommur eru notaðar sem einkenni fyrir aðra sérhljóða (sá tiltekni sérhljoði bregður oft fyrir í Sanskrít og líklega einnig í öðrum Filippeyskum tungumálum). Samt sem áður eiga ekkert af þessum filippeysku baybayin-skriftum sínar ýtarlegu sögulegar heimildir sem hafa verið útbreiddar í aldar raðir.

Baybayin skriftarkerfið tilheyrir abugida-kerfinu sem notar samsetningu samhljóða og sérhljóða. Hver bókstafur, skrifaður á sínu venjubundna formi, hefur samhljóðaendingu með sérhljóðanum A. Til að búa til aðra samhljóða endingar en með öðrum sérhljóðum er tákni komið fyrir, annaðhvort fyrir ofan samhljóðann (til að búa til E eða I sérhljóða) eða fyrir neðan samhljóðann (til að búa til O eða U). Táknið kallast kudlit. Kudlit kemur ekki fyrir á sérhljóðum sem standa stakir. Sérhljóðar hafa sitt eigið tákn. 

Orðið baybayin merkir bókstaflega atkvæði. 

Tagalog
Stafróf
Vestur-Evrópusambandið

Vestur-Evrópusambandið var varnar- og öryggisbandalag Vestur-Evrópuþjóða stofnað árið 1948. Upphaflegir meðlimir voru Bretland, Frakkland, Belgía, Lúxemborg og Holland. Tilgangur bandalagsins var að stuðla að efnahagslegri endurreisn Evrópu eftir síðari heimsstyrjöldina, að ríkin kæmu til aðstoðar ef á eitt þeirra væri ráðist, og að stuðla að aukinni samvinnu og sameiningu innan Evrópu. 1954 urðu Vestur-Þýskaland og Ítalía aðilar að bandalaginu.

Frá síðustu aldamótum voru verkefni bandalagsins smátt og smátt færð til Evrópusambandsins í samræmi við sameiginlega öryggis- og varnarstefnu ESB og sameiginlega utanríkis- og öryggisstefnu ESB. Bandalagið var svo endanlega lagt niður árið 2011.

Ísland varð aukaaðili að sambandinu árið 1992.

Alþjóðastofnanir
Varnarbandalög
Blindraletur

Blindraletur (líka nefnt punktaletur eða Braille) er ritmál sem blindir og sjónskertir nýta sér til þess að lesa og skrifa. Það var hannað af Frakkanum Louis Braille árið 1821. Hver stafur samanstendur af sex punktum sem raðað er í tvo dálka og mynda þannig ferhyrning. Punktarnir eru ýmist flatir eða upphleyptir og hefur því hvert tákn sextíu-og-fjórar (26) mögulegar birtingamyndir, þar með talið tákn þar sem engir punktar eru uppleyptir. Táknin eru lesin með því að strjúka fingurgómnum yfir textann. Punktarnir hafa númer og þannig er hægt að lýsa táknunum, fyrri dálkurinn geymir punkta 1 til 3 og sá seinni punkta 4 til 6. Til dæmis myndu punktar 1-3-4 mynda tákn með þremur upphleyptum punktum, þ.e. bæði efsti og neðsti punkturinn í vinstri dálkinum og efsta punktinum í þeim hægri. Stafirnir hafa bil á milli sín og greinamerki hafa sér tákn.

Punktaletur má rekja til leturs sem Charles Barbier útbjó fyrir Napóleon. Napóleon hafði óskað eftir dulmáli sem gerði hermönnum hans kleift að geta átt samskipti að næturlægi án þess að nota ljós og var það nefnt „náttmál“, en hermönnunum þótti kerfið allt of flókið. Árið 1821 kynntist Barbier honum Louis Braille í París. Kerfið hans Barbiers notaði 12 punkta, svo að það var ekki hægt að lesa staf án þess að þreifa svolítið um, Braille leysti það vandamál með sex punkta kerfinu sínu.

Íslenska punktaletrið 
Íslenska punktaletrið er það sama og notað er í Skandínavíu, að viðbættum nokkrum séríslenskum stöfum. Ö notar sama staf og hið danska ø. Norrænu punktaletrin eiga öll rætur sínar að rekja til franska punktaletursins.

Tenglar 
Punktaletur, Þjónustu- og þekkingarmiðstöð fyrir blinda, sjónskerta og einstaklinga með samþætta sjón- og heyrnarskerðingu.
 Alþjóðadagur punktaleturs
CP/M

CP/M (stendur fyrir Control Program for Microcomputers eða „stýriforrit fyrir örtölvur“) er stýrikerfi sem upphaflega var þróað fyrir tölvur með Intel 8080 og Intel 8085 örgjörva. Höfundur kerfisins var Gary Kildall hjá Intergalactic Digital Research sem þróaði fyrstu útgáfu þess 1973–1974. CP/M var algengt stýrikerfi á einkatölvum frá 1975 til 1985. Senna setti fyrirtækið á markað fjölnotendaútgáfu af kerfinu sem hét MP/M. Fyrsta útgáfa MS-DOS líktist mjög CP/M.

Tenglar 
 Vefur helgaður CP/M

Stýrikerfi
Tagalog

Tagalog er tungumál sem talað er í Filippseyjum og er töluð af um það bil 22 miljónum manna. Þau tungumál sem hafa haft mikil áhrif á tagalog eru spænska, enska, hindí, arabíska, sanskrít, gamla malayska, kínverska, japanska og tamílska. Tagalog er talað víðsvegar um Filipseyjar og um allan heim. Tagalog er meðal annars 5 stærsta tungumálið í Bandaríkjunum en u.þ.b. 1.4 milljón manna tala það, eins tala um 235 þúsund manns það í Kanada.

Heiti tungumálsins „tagalog“ hefur uppruna sinn frá orðinu „tagailog“ þar sem tagá þýðir frumbyggi frá og orðinu ílog sem þýðir fljót. Úr samsetningu orðanna má lesa út „fljótabúi“. Lítið er vitað um sögu tungumálsins, þó eru kenningar þess efnis frá tungumálasérfræðingum eins og Dr. David Zorc og Dr. Robert Blust að uppruna tagalog þjóðflokksins megi rekja til norðaustur Mindanao eða austur Visayas. Fyrstu skiflegu heimildirnar af tagalog eru frá árinu 900 og notuð hluta til með tungumálunum sanskrít, malayska og javanska. Fyrsta bókin sem vitað er um að hafa verið skifuð á tungumálinu er Doctrina Cristiana, skrifuð árið 1593. Bókin var skrifuð á spænsku og í tveimur útgáfum af tagalog, ein útgáfan er skrifuð í baybayin skriftarkerfinu og hin á latnesku.

Árið 1937 var tagalog valið af „the National Language Institute“ sem undirstaða að þjóðartungumáli Filipseyja. Tveimur árum síðar eða 1939 kallaði Manuel L. Quezon þjóðartungumálið „Wikang Pambansâ“. Tuttugu árum síðar, árið 1959, var það endurnefnt af menntamálaráðherranum Jose Romero sem filipiska. Tilgangurinn var að gefa tungumálinu landlægari brag og merkingu í stað þjóðlegri. Þessi breyting fékk ekki samþykki allra og sér í lagi þeirra sem ekki eru af tagalog uppruna t.d. Cebuanos fólki. Árið 1971 kom aftur upp ágreiningur varðandi tungumálið sem leiddi til sáttar en þá var tungumálið kallað „Filipino“ í stað „Pilipino“ og rataði það meðal annars inn í nýja stjórnarskrá sem skrifuð var árið 1987.

Tagalog
Örtölva

Örtölva getur átt við um:
 Tölvu sem er búin örgjörva
 Rafeindaíhlut sem inniheldur ýmsa grunnþætti tölvu í einni samrás
Örtölva (tölva)

Örtölva er tölva sem er búin örgjörva þ.e.a.s. miðverki sem er allt í einni samrás. Örtölva er líka tölva sem tekur lítið pláss andstætt stórtölvu eða smátölvu. Margar örtölvur eru búnar lyklaborði og skjá og eru þannig líka einkatölvur. Þetta hugtak var algengt á 7. og 8. áratug 20. aldar en er nú nánast horfið þar sem allar tölvur eru nú búnar örgjörva og því ekki lengur þörf á að taka það fram.

Örtölvur