alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Burgtor

Burgtor er annað af tveimur miðalda borgarhliðum sem enn standa í Lübeck. Hitt er Holstentor. Harðir bardagar áttu sér stað við Burgtorhliðið árið 1806 er her Napoleons hertók borgina. Burgtor er nyrsta byggingin í miðborg Lübeck sem er hluti af heimsminjaskrá UNESCO.

Saga Burgtor

Upphaf 
Hliðið sjálft var reist 1444 og var þá innra hliðið af tveimur á þessum stað. Hitt var eldra, eða frá 14. öld. 1622 var svo þriðja hliðinu bætt við og var það yst. Sitthvoru megin við Burgtor gengu borgarmúrarnir í báðar áttir. Hliðið stóð við hliðina á virki einu sem nú er horfið og þaðan er heitið Burgtor komið (Burg = virki, tor = hlið).

Bardaginn um Lübeck 

1806 voru Frakkar á þýskri grundu. Napoleon hafði sigrað í orrustunum við Jena og Auerstedt. Blücher herforingi var fyrir prússneska hernum. Hann náði að safna liðinu saman og bjarga 34 fallbyssum að auki og flýja til Lübeck. Frakkar fylgdu í humátt á eftir og réðust á borgina tveimur dögum eftir að Blücher komst þangað. Þar sem Burgtor var veikasta af borgarhliðunum þremur í Lübeck, afréðu Frakkar að ráðast á borgina þar. Prússar vörðust þar af miklu harðfylgi, en voru langtum færri en Frakkar. Blücker skipaði fyrir að hindra inngöngu Frakka með öllum ráðum. Það tókst þó ekki. Eftir fjögurra tíma bardaga við Burgtor kom skipun um að hörfa. Fyrstu Frakkarnir voru þá að komast inn fyrir og opnuðu hliðið fyrir samherja sína fyrir utan. Þá upphófust miklir götubardagar, en í þeim tókst Prússum að hrinda árás Frakka nokkrum sinnum. En að lokum höfðu Frakkar betur og fóru rænandi og ruplandi um borgina. Mörgum Prússum tókst að flýja með Blücher herforingja í gegnum hið vel varða Holstentor. Lübeck var á valdi Frakka.

Síðustu aldir 
Burgtor var upphaflega aðeins með eitt gat. Nokkrum árum eftir að Frakkar yfirgáfu borgina á ný, var farið að velta fyrir sér þeirri hugmynd að rífa hliðið til að skapa byggingasvæði. Hliðið var einnig hindrun fyrir síaukna umferð. Slíkum hugmyndum var hins vegar hafnað á þeirri forsendu að verið væri að rífa niður sögulega byggingu. Af sömu ástæðu fékk Holstentor, aðalhlið borgarinnar, einnig að standa. Mylluhliðið í suðri var hins vegar rifið og er horfið. 1850 var ákveðið að rífa borgarmúrana sitthvoru megin við Burgtor og búa til annað gat fyrir umferðina, þannig að hægt var að fara í gegnum hliðið í báðar áttir samtímis. 1875 var enn einu gati bætt við fyrir gangandi umferð. 1920 var svo fjórða gatinu bætt við. Burgtor er því með fjögur port núna. 1912 var innréttuð lítil íbúð í hliðinu. Þar fékk rithöfundurinn Ida Boy-Ed að búa til æviloka. Í dag er aðstaða fyrir myndlistarmenn i hliðinu.

Heimildir 
 

Lübeck
Boeing 747-400

Boeing 747-400 er breiðþota frá bandaríska flugvélaframleiðandanum Boeing. Hún er knúin fjórum þotuhreyflum. Þotan var hönnuð á grunni Boeing 747-300 með 1,8 metra endavængla, stafrænum stjórnklefa, stærri eldsneytistank og sparneytnum þotuhreyflum með auknum þrýstikraft. Fyrsta flugvélin var afhent í janúar 1988 og flug í fyrsta skipti 29. apríl sama árs.

Tengt efni 
 Boeing 747

Boeing
Farþegaflugvélar

ko:보잉 747#보잉 747-400
sr:Боинг 747#747-400
United Airlines

United Airlines er bandarískt flugfélag. Flugvélar United eru Airbus a320 og, a319,Boeing 737 Boeing 747, Boeing 757, Boeing 767 og Boeing 777. Áður notaði félagið  Boeing 727 og Douglas DC-8, DC-10, DC-4 og DC-6. 
United Airlines ákvað að kaupa Airbus a350 og Boeing 787 í stað Boeing 747 og Boeing 767.united sameinaðist við continental airlines.allar continental vélar verða í flota united.continental orðið verður united og united litur verður að continental litum
Cathay Pacific

Cathay Pacific (kínverska: 國泰航空公司) er flugfélag sem hefur höfuðstöðvar sínar í Hong Kong og sinnir einkum flugi þaðan og frá Bangkok og Taipei til áfangastaða í 36 löndum.

Flugfélagið var stofnað í Shanghai 24. september 1946 af Bandaríkjamanninum Roy C. Farrell og Ástralanum Sydney H. de Kantzow, sem báðir voru fyrrverandi herflugmenn. Nafnið Cathay Pacific er þannig til komið að Cathay er fornt heiti á Kína og draumur stofnendanna var vélar félagsins ættu eftir að fljúga yfir Kyrrahaf. Óhætt er að segja að sá draumur hafi ræst en það varð þó ekki fyrr en um 1980. Fram að því var eingöngu flogið innan Asíu.

Árið 1998 flaug ein flugvéla félagsins fyrsta beina farþegaflugið yfir Norðurpólinn, milli New York og Hong Kong. Hún varð um leið fyrsta vélin til að lenda á nýja alþjóðaflugvellinum í Hong Kong.

Í þotum Cathay Pacific er farþegum á fyrsta farrými boðið upp á sæti sem hægt er að breyta í rúm í fullri stærð og má heita að hver farþegi hafi sinn einkaklefa.

Flugfélög
Paul Signac

Paul Signac (11. nóvember 1863 – 15. ágúst 1935) var franskar listmálari sem telst til ný-impressjónistana. Hann starfaði mikið á sömu línu og George Seurat, og unnu þeir báðir við að þróa punktastefnuna (fr. Pointillisme).

Tenglar 
 Paul Signac; grein í Lesbók Morgunblaðsins 2001

Signac, Paul
Travemünde

Travemünde er lítill strandbær sem tilheyrir Lübeck. Hann liggur fyrir norðan aðalborgina, við ósa Trave í Eystrasalt. Travemünde er einn vinsælasti og kunnasti heilsu- og baðstrandabær Þýskalands.

Saga 
Travemünde var stofnuð sem borg 1187 á tímum Hinriks ljóns (Heinrich der Löwe). 1226 veitt keisarinn Hinrik II borginni Lübeck ýmis réttindi gagnvart Travemünde, en 1329 eignaðist Lübeck bæinn alveg. Bærinn var víggirtur í gegnum miðaldirnar. 1802 hófst þjónusta við baðgesti í bænum, sem fljótlega varð að einum vinsælasta baðstað í þýska ríkinu. Napoleon hertók Lübeck og Travemünde 1806 og lét hann brjóta niður allar víggirðingar og múra. 1882 fékk bærinn járnbrautartengingu við Lübeck. Ári seinna var spilavítið vígt, en það er með elstu spilavítum Þýskalands. Í dag búa tæp 14 þús manns í bænum, en hundruðir þúsunda gestir sækja hann árlega heim. Árlega fer fram siglingavika í bænum, en hún er talsvert minni í sniðum en Kílarvikan.

Skjaldarmerki 
Þótt Travemünde tilheyri Lübeck á bærinn sér þó sitt eigið skjaldarmerki. Það sýnir rauða borgarmúra og turn á hvítum grunni. Múrarnir tákna Travemünde. Litli skjöldurinn til vinstri er skjöldur Lübeck og skjöldurinn til hægri eru litir Slésvíkur-Holtsetalands.

Skoðunarvert

Vitinn 
Vitinn í Travemünde er einn sá elsti í Þýskalandi. Hann var reistur 1539 á stað þar sem áður hafði staðið viti (sem Danir eyðilögðu). Vitinn er gerður úr tígulsteinum og er 31 metra hár. Hann brann 1827 þegar eldingu laust í hann og eyðilagðist þá ljósagangurinn. 1903 var vélinni umbreytt í rafmagnsvél. Vitinn var í notkun allt til 1972, en þá var nýr viti settur upp á hið nýreista hótel Maritim í 115 metra hæð. Nýi vitinn er því hæsti viti Evrópu. Gamli vitinn er friðaður og er safn í dag.

Passat 
Passat er gamalt seglskip sem var smíðað 1911 í Hamborg. Það var í stöðugum verslunarsiglingum til Suður-Ameríku, en 1925 varð það að skólaskipi. Það mun hafa siglt 39 sinnum fyrir Hornhöfða og tvisvar í kringum hnöttinn. 1959 keypti Lübeck skipið og setti það upp sem safn í Travemünde. Skipið er opið almenningi. Þar eru þrír veislusalir og 98 kojur. Vinsælt er að gifta sig um borð í skipinu. Möstrin eru 56 metra há.

Sand World 
Baðströndin í Travemünde (á ströndinni í Priwall) hefur síðustu ár verið notuð fyrir Sand World, þ.e. sýningu á tröllauknum sandfígúrum. Ýmsir sandlistamenn komu saman og mynduðu heila sandveröld, bæði fígúrur, byggingar og annað, og voru sumar myndirnar allt að 10 metra háar. Sand World hófst 2002 og hefur verið haldið árlega til 2007. Hvert ár var annað þema í gangi. Verkefnið lognaðist hins vegar út af 2007 vegna mikilla rigninga þetta sumar.

Myndasafn

Heimildir 

 
Lübeck
David Berman

David Berman er bandarískur leikari, þekktastur fyrir að leika aðstoðar réttarlækninn David Philipps í CSI: Crime Scene Investigation sjónvarpsseríunni.

Ferill 
Berman hefur verið gestaleikari í þáttum á borð við Heroes, Profiler og Vanished. 

Ásamt því að koma fram í þættinum þá er Berman einnig meðlimur framleiðsluhliðarinnar, en hann er yfirmaður heimildardeildarinnar fyrir CSI: Crime Scene Investigation, þar sem hann heldur utan um gagnagrunn sem inniheldur yfir 300 nöfn fólks sem vinna í eða við lögreglustörf.

Kvikmyndir og sjónvarp

Heimildir 
 
 
 http://www.cbs.com/primetime/csi/bio/david_berman/bio.php

Tenglar 
 http://www.cbs.com/primetime/csi/bio/david_berman/bio.php 

Berman, David
Berman, David
Lauren Lee Smith

Lauren Lee Smith (fædd 19. júní 1980) er kanadísk leikkona.

Einkalíf 
Smith er fædd í Vancouver í Bresku Kólumbíu í Kanada. Lauren ferðaðist mikið um heiminn með fjölskyldu sinni. Þegar hún var 14 ára, þá flutti fjölskyldan til Los Angeles í Kaliforníu. Þar byrjaði hún fyrirsætu feril sinn.

Smith giftist ljósmyndaranum Erik Steingroever þann 4. apríl, 2009.

Ferill 
Þegar hún var 19 ára, þá var hún ráðin í endurgerðina af myndinni Get Carter. Smith kom einnig fram í myndum á borð við  Christy: Return to Cutter Gap, Christy: A Change of Seasons og Christy: A New Beginning og lék í þættinum Mutant X, þar sem hún lék Emma deLauro. Einnig hefur hún verið gestaleikari í nokkrum þættum af The Dead Zone, The Twilight Zone, og Blade: The Series. Smith hafði einnig aukahlutverk í sjónvarpsseríunni The L Word. Árið 2005, þá vann Smith að myndinni Lie with Me.

Árið 2006 þá var hún með aukahlutverk í kanadíska drama seríunni Intelligence. Í byrjun 2007, þá lék hún í míni-seríunni Dragon Boys.

Árið 2008, þá lék Lauren í kvikmyndinni Pathology, og átti endurtekið aukahlutverk í CSI: Crime Scene Investigation. Lék hún Riley Adams, „gáfuð,daðurgjörn og hnyttin mótmælandi sem fór í lögregluna sem uppreisn geng dómharða föður sínum sem var geðlæknir“ en var látin hætta í lok níundu þáttaraðar.

Kvikmyndir og sjónvarp

Verðlaun og tilnefningar 
Gemini verðlaunin
2002: Tilnefnd sem besta aukaleikkona í dramaseríu fyrir Mutant X

Leo verðlaunin
2009: Verðlaun sem besta aukaleikkona fyrir Helen
2008: Tilnefnd sem besta aukaleikkona fyrir Normal

Heimildir

Tenglar 
 

Smith, Lauren Lee
CSI: Crime Scene Investigation
Bílastæði

Bílastæði er staður þar sem maður má leggja bílum. Yfirleitt vísar orðið til nokkurs svæðis með varanlegt yfirborð. Í flestum löndum þar sem bílar eru víðnotaðir til flutninga eru bílastæði stödd í hverri borg og þéttbýla. Oft finnast bílastæði við til dæmis verslunarmiðstöðvar, leikvangi, skriftstofur og stórar kirkjur. Þar má finna bílastæði sem eru mjög stór að flatarmáli.

Hönnun 

Oftast eru bílastæði í borgum lögð malbiki eða  steinsteypu, og mörg eru lögð möl. Nú á dögum má líka finna bílastæði lögð gegndræpum efnum hönnuð til að hjálpa með því að minnka affallsvatn.

Bílastæði mega verið lítil með nokkrum bílaplássum, eða mjög stór með nokkrum þúsundum bílaplássum. Lítil bílastæði eru oftast stödd við fyrirtækja- eða íbúðabyggingar. Stór bílastæði mega verið notuð af viðskiptavinum stærri fyrirtækja eða stofnana, eins og skóla, kirkja, skrifstofa, sjúkrahúsa, safna, ferðamannastaða, eða af þeim sem búa í stórum íbúðabyggingum. Sum slíka fyrirtækja geta notað nokkur bílastæði ef þörf krefur. Þessi bílastæði eru áætluð til notkunar þeirra sem vinna eða búa í byggingu og eru ekki oft aðgengileg af almenningnum. Þess vegna er aðgangur að flestum þessara bílastæða ókeypis. Í bílastæðum tengdum við sérstakar byggingar eru nokkur bílapláss frátekin mikilvægum einstaklingum sem vinna í byggingunni.

Í þéttbýlum þarf maður yfirleitt að borga til þess að fá aðgang að bílastæðum af því þar eru ekki ekki mörg bílapláss. Í þeim bílastæðum sem eru ekki aðgengileg ókeypis eru til bílastæðahlið til að staðfesta greiðslu. Á sumum stöðum eru bílastæði sem starfa sem sjálfstæð fyrirtæki, það er að segja að þau græða peninga með því að rukka einstaklingi fyrir leyfi til að ligga bílum þeirra. Þessi bílastæði eru oft sjálfstandandi byggingar og ekki tengd öðrum byggingum.

Oft geta þau bílastæði í þéttbýlum verið margra hæða. Í margra hæða bílastæði eru skábrautir sem gera bílstjórum kleift að keyra bíl þeirra milli hæðanna. Maður þarf að borga til þess að fá aðgang að flestum margra hæða bílastæðum.

Á gólfum bílastæða eru línur sem útskýra bílapláss og benda á áttinni sem maður þarf að keyra í svo að það sé ekki umferðaröngþveiti. Bílaplássin eru oft fjölskyldubílastór og eru ekki áætluð fyrir vörubíla eða bíla með  tengivögnum. Stundum eru líka sérstök pláss fyrir reið- og mótorhjól.

Til öryggis er það líka oft mjög lágt hraðatakmark til að varða fótgangandi menn.

Tillitssemi við umhverfið

Vatnsmengun 

Bílastæði eru gjarnan uppruni vatnsmengunar vegna stórra vatnsheldra yfirborða þeirra. Svo að segja næstum allt vatnið sem rennur af bílastæðum er affallsvatn. Til þess að hindra flóð og hættulegar akstursaðstæður eru bílastæði byggð til að leiðbeina og safna affallsvatn. Bílastæði eru meðal annars höfuðuppspretta affallsvatns í þéttbýlum.

Ökutæki eru stórar uppsprettur mengunarvalda, þeir helstu eru bensín, hreyfilolía og  þungamálmar.

Umferð
Veggur

Veggur er oftast sterkbyggt mannvirki sem afmarkar og verndar ákveðið svæði. Veggir bera formgerð byggingar, aðskilja bygginguna í einstök herbergi eða afmarka eða verndar víðáttu á bersvæði. Oft eru gluggar á veggjum sem standa við úthlið byggingar og dyr á þeim veggjum sem standa innandyra svo hægt sé að fara úr einu herbergi í annað. Dyr eru líka á ytri veggjum svo að maður geti farið inn í og út úr byggingu.

Nú á dögum eru veggir oftast byggðir í lögum til einangrunar. Bilin milli laga eru uppstoppuð með nokkru efni til að halda hita inni. Ytri veggir bera þyngd þaks og lofts byggingar.

Inni í innri veggum eru gjarnan huldir kaplar og pípur og á yfirborði má finna innstungur og slökkvara. Oft eru innri veggir málaðir eða þaktir með veggfóðri.

Tengt efni 
 Girðing
 Grindverk
 Múr
 Veggfóður

Veggir
Heimili
90's þátturinn sonic

90's þátturinn Sonic var íslenskur útvarpsþáttur á X-inu 977 sem spilaði eingöngu tónlist frá 10. áratugnum, þ.e. frá 1990, til og með 1999. Þátturinn hóf göngu sína 12. júní 2009 og sendi út sinn síðasta þátt þann 22. mars 2011.

Stjórnendur 90's þáttarins Sonic voru Haraldur Leví Gunnarsson og Jón Þór Ólafsson.

Tónlist
Íslenskir útvarpsþættir
Annise Parker

Annise Danette Parker (f. 17. maí 1956) er bandarískur stjórnmálamaður og fyrsti samkynhneigði borgarstjóri í Houston í Texasfylki. Parker hlaut 53 prósent atkvæða. Houston er því orðin stærsta borg Bandaríkjanna sem hefur kosið samkynhneigðan einstakling í stól borgarstjóra.

Tenglar 

 Heimasíða 
 Office of the City Controller for Houston official website

Borgarstjórar Houston
Parker, Annise
Sement

Sement er bindiefni sem harðnar og þornar af sjálfu sér og límir önnur efni saman. Orðið „sement“ er dregið af latneska hugtakinu opus caementicium, sem var notað til að lýsa byggingarefni sem líktist steinsteypu og var gert úr möluðu grjóti, með brenndan kalkstein sem bindiefni. Til eru tegundir af sementi sem geta harðnað neðansjávar.

Orðið „sement“ á aðeins við um þurra duftið sem notað er sem bindiefni. Steinsteypa verður til þegar sementi er blandað við vatn, sérstaklega ef öðrum fylliefnum er líka bætt við.

Sement
Steinsteypa
Byggingarefni
Formgerð

Formgerð er það sem eitthvað samanstendur af. Hún er stundum óáþreifanlegt hugtak og getur átt við það sem kerfi eða efnislegur hlutur samanstendur af. Formgerð er samsetning eða safn af tengdum hlutum. Hún getur verið stigveldi eða ekki.

Formgerð er mjög mikilvægt hugtak í vísinda, heimspeki og list og er undirstöður þessara fræðigreina. Nokkur dæmi um formgerð er samsetning snjóflygsum eða greining um segulsvið.

Tengt efni 
 Formgerðarstefna
Þak

Þak er sá hluti byggingar sem lokar henni að ofan. Í flestum löndum eru þök hönnuð til að vernda íbúa eða innbú byggingar gegn úrkomu en líka gegn kulda og vindum og sums staðar einnig gegn hita. Aðrar þakategundir eins og þær sem þekja gróðurhús geta verndað gegn rigningu, vindum og kulda en hleypa inn ljósi.

Þök eru reist úr ólíkum efnum eftir þörfum tiltekinna byggingar og þeirra sem nota hana. Þau geta til dæmis verið úr gleri, málmi, steinsteypu eða klædd með brenndum leirhellum. Þök geta þó líka verið úr forgengilegri efnum eins og til dæmis laufblöðum og stráum. Útlit þaksins veltur á þörfum og smekk; þök eru annaðtveggja með halla eða flöt en geta líka verið reist á mörgum pöllum, hvelfd eða eins og upptyppingar. Halli þaks er oftast hugsaður til að veita úrkomu frá húsinu og koma í veg fyrir leka en þök geta einnig verið teiknuð þannig vegna stíls. Nokkrar þaktegundir eins og stráþök þarfnast hallans til þess að geta hrint frá sér vatni, því annars myndu þau leka. Mikilvægt er að þök séu varanleg, af því það getur verið erfitt að laga og endurnýja þau.

Tengt efni 

 Hvolfþak
 Stráþak
 Þakefni
Shah Jahan

Shahab-ud-din Muhammad Shah Jahan 1. (fullur titill: Al-Sultan al-'Azam wal Khaqan al-Mukarram, Abu'l-Muzaffar Shihab ud-din Muhammad, Sahib-i-Qiran-i-Sani, Shah Jahan I Padshah Ghazi Zillu'llah [Firdaus-Ashiyani]; úrdú: شاه ‌جہاں, persneska: شاه جهان; f. 26. janúar 1592, d. 9. maí 1666) var keisari Mógúlveldisins á Indlandsskaga frá 1628 til 1658. Nafnið Shah Jahan merkir „konungur heimsins“ á persnesku. 

Hann reyndi að stækka veldi sitt og háði stríð gegn soldánsdæmunum á Dekkanhásléttunni og þegar hann lést náði Mógúlveldið yfir 9/10 hluta Indlandsskagans, en 1653 náðu Persar Kandahar á sitt vald. 1658 veiktist hann og sonur hans Aurangzeb hélt honum föngnum í kastala í Agra þar til hann lést.

Valdatíð hans var gullöld byggingarlistar Mógúlveldisins. Meðal bygginga sem hann lét reisa eru Taj Mahal og Perlumoskan í Agra. Páfuglshásætið er frá valdatíð hans og hann stofnaði einnig borgina Shahjahanabad sem nú er kölluð Gamla Delí.

Mógúlkeisarar
Fjörudoppa

Fjörudoppa (fræðiheiti: Littorina littorea) er sæsnigill af Fjörudoppuætt.

Útbreiðsla 
Fjörudoppa er algeng við strendur Norður-Atlantshafs og útbreidd í Evrópu, frá Hvítahafi í norðri til suðurstrandar Portúgals. Hennar hefur jafnvel verið getið á Svalbarða, en þó hefur ekki fengist staðfest að hún lifi svo norðarlega nú á dögum. Hún er algeng við flestar breskar og danskar strendur og nær inn í Eystrasalt að Borgundarhólmi. Sunnar er hún algeng við Bretagneskaga og suður til Oléron-eyju en syðstu mörk hennar virðast vera við Algarve í Portúgal. 

Í Vestur-Atlantshafi er fjörudoppan dreifð allt frá Belle-eyju við Nýfundnaland til Virginíufylks í suðri. Strönd Connecticut virðist vera syðsta hentuga búsvæði hennar, en þó kemur fyrir að straumar flytji lirfur lengra til suðurs, allt að New Jersey og Delmarvaskaga þar sem dýrið hefur stundum sest að. Syðst hefur tegundin náð í Norður-Ameríku til Wachapreague í Virginíuríki. 

Fjörudoppan lifir einkum á föstum og stöðugum botni í flestum fjörugerðum nema helst mjög opinni klettaströnd. Venjulega heldur fjörudoppan sig á steinum eða klettum milli há- og lágflæðimarka innan um þörunga. Einnig lifir hún á leirbotni og í einstaka tilvikum á sandbotni þar sem er traust festa. Fjörudoppan lifir allt niður á 60 metra dýpi við norðurströnd Bretlands og í Skagerrak.

Skelin (kuðungurinn) 

Fjörudoppan verður fullorðin yfirleitt á milli 16 til 38 mm á hæð og 10 til 12 mm á breidd, allt eftir lífsskilyrðum á hverjum stað. Hafa þó fundist 52 mm á hæð. Kuðungurinn er traustur, ýmist grár eða grábrúnn og oft með dökkum þverröndum. Munninn skástæður, nær hann því sléttskaraður upp á næsta vinding, hvítur á lit en útröndin oft með brúnum flekkjum. Vindingar 6-7, grunnvindingurinn sínu stærstur, miðlungs kúptir, saumurinn grunnur. Með lágri keilulaga hyrnu og yddum hvirfli.

Almennt 
Fjörudoppan þolir allháan hita, en þó meiri í lofti en sjó. Fjörudoppan fellur í dá við 32 °C lofthita og 31 °C sjávarhita. Hitadauði varð við 42 °C lofthita og 40 °C sjávarhita hjá eintökum úr Firth of Forth í Skotlandi. Ef hitastig fellur niður fyrir 8 °C leggjast flest dýrin í dvala og eyða hluta af vetrinum án þess að nærast. 

Fjörudoppa finnst oft við ármynni og stundum halda dýrin inn í firði og upp í árósa þar sem seltan er aðeins um 9-10%. Hún lifir mest á kísilþörungum, þörungagróum og gróðurleifum, en einstaka sinnum á dýraleifum. Kvendýrið gýtur um það bil 500 sviflægum eggjum er klekjast út á 5-6 dögum. Lirfan er einnig sviflæg og er sviftíminn oftast 4-5 vikur. Dýrið virðist geta náð allt að 20 ára aldri. Fjörudoppa er sumstaðar talið mikið góðgæti, rétt eins og beitukóngur eða ígulker.

Heimildir 
 

Lindýr
Sniglar
Fortálknar
Fjörudoppuætt
Rafeindapappír

Rafeindapappír (líka rafpappír eða rafrænn pappír) er ákveðin gerð af tölvuskjá sem birtir mynd eða texta með því að líkja eftir bleki á venjulegum pappír. Ólíkt flatskjám sem eru upplýstir og nota bakljós til að lýsa upp díla, endurkastar rafeindapappír ljósi eins og venjulegur pappír og getur haldið texta og myndum stöðugt á skjánum án þess að eyða rafmagni. Rafmagn þarf til að skipta um mynd á skjánum.

Til eru nokkrar ólíkar gerðir af rafeindapappír, sumar eru úr plasti og eru því sveigjanlegar. Talið er þægilegra að lesa af rafeindapappír en af venjulegum skjá, vegna þess að myndin er stöðug, en á tölvuskjá endurnýjast myndin með ákveðinni tíðni. Einnig er hægt að skoða rafeindapappír frá fleiri sjónarhornum en er hægt á venjulegum skjá, af því að notað er umhverfisljós í staðinn fyrir bakljós. Einnig er hægt að lesa af rafeindapappír í beinu sólarljósi án þess að myndin dofni. Rafeindapappír er léttur og meðfærilegur og getur sýnt myndir í litum. Frá og með 2008 er skerpa rafeindapappírs svipuð því sem er í prentuðum bókum og dagblöðum, en ný tækni er betri. Nú keppast framleiðendur við að finna upp rafeindapappír sem getur sýnt myndir í öllum litum.

Rafeindapappír má nota í margvíslegum tilgangi, til dæmis í verðmiða og skilti í verslunum, tímaáætlanir á biðstöðvum, auglýsingaskilti, farsíma og lestölvu. Rafeindapappír er ólíkur stafrænum pappír, sem er „skjár“ sem hægt er að skrifa á með stafrænum penna og búa til stafræn skjöl.

Heimildir 

Skjátækni
Pappír
Söluskattur

Söluskattur er tegund neysluskatts sem er bætt við vörur og þjónustur og rukkaður á sölustað.

Söluskattur á milli landa

Söluskattur á Íslandi 

Söluskattur var innheimtur á Íslandi frá árinu 1945 til 1990 (fyrir utan árin 1946 og 1947), en árið 1990 var byrjað að innheimta virðisaukaskatt í stað söluskatts.

Heimildir

Tengt efni 
 Neysluskattur
 Virðisaukaskattur

Tenglar 
 

 

sv:Moms
vi:Thuế gián thu
Bréfamálið

Bréfamálið var mál sem kom upp í Latínuskólanum í Reykjavík árið 1883. Það kom til vegna þess  að Benedikt Gröndal skáldi var vikið úr kennarastöðu vegna óreglu. Það vatt síðar upp á sig þegar rektor, sem þá var Jón Þorkelsson, gaf í skyn að hann ætti heilan bunka af skammarbréfum eftir nemendur.

Tenglar 
 Bréfamálið í Latínuskólanum; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1949

Saga Íslands
1883
Jólakveðjur Ríkisútvarpsins

Jólakveðjur Ríkisútvarpsins eru kveðjur, oftast frá ættingjum og vinum, sem lesnar eru í Ríkisútvarpinu (Rás 1) á Þorláksmessu. Kveðjurnar eru flokkaðar áður en þær eru lesnar. Hér áður fyrr voru almennar kveðjur lesnar fyrst, síðan kveðjur í sýslur, þá í kaupstaði í sýslunum og endað var á Reykjavík.  Nú eru fyrst lesnar almennar kveðjur og óstaðbundnar, en síðan eftir klukkan sex kveðjur í sýslur landsins og almennar kveðjur og óstaðbundnar. Meiri hluti af Þorláksmessu á Rás 1 fer í lestur jólakveðja og í hugum margra eru jólakveðjurnar ómissandi þáttur í jólaundirbúningnum.

Nokkur dæmi um jólakveðjur 
 Sendum ættingjum, vinum og kunningjum innilegustu óskir um gleðileg jól og farsæld á komandi ári. Með þökk fyrir ánægjulegar stundir frá árinu sem er að líða. Jón Jónsson og Jóna Jónsdóttir, Hrísey.
 Kæru viðskiptavinir, óskum öllum gleðilegra jóla og gæfu á komandi ári. Þökkum viðskiptin á árinu sem er að líða. Kaffihúsið Korgur, Reykjavík.

Tilvísanir 

Jól á Íslandi
Ríkisútvarpið
Jonas Brothers

Jonas Brothers er bandarísk hljómsveit sem samanstendur af þremur bræðrum; þeir heita Joe Jonas, Kevin Jonas og Nick Jonas. Og leika þeir allir í myndinni  Camp Rock  

Bandarískar hljómsveitir
Stofnað 2005
Charlie's Angels (kvikmynd)

Charlie's Angels er bandarísk gaman-hasarmynd sem var leikstýrt af McG. Kvikmyndin er byggð á samnefndum sjónvarpsþáttum frá 8. áratugnum. Cameron Diaz, Drew Barrymore og Lucy Liu leika  þrjár konur sem vinna á einkaspæjarastofu.

Kvikmyndin er lauslega byggð á sjónvarpsþáttunum. John Forsythe úr upphaflegu seríunum sneri aftur sem rödd Charlies. Framhald myndarinnar kom út árið 2003 og heitir Charlie's Angels: Full Throttle.

Tenglar 

Bandarískar kvikmyndir