alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Black Ingvars

Black Ingvars er sænsk þungarokkshljómsveit stofnuð árið 1995. Hún er einkum þekkt fyrir að spila lög sem upprunalega eru ekki þungarokkslög, meðal annars barnalög eða trúarleg lög. Meðal þekktra laga sem sveitin hefur flutt eru Waterloo, Här kommer Pippi Långstrump og Bananas in Pyjamas (sem þeir reyndar snöruðu yfir á sænsku, Bananer i pyjamer). Sveitin hefur, samkvæmt vefsíðu hennar, selt um 800.000 plötur í heimalandinu Svíþjóð.

Plötur
Black Ingvars hafa gefið út átta plötur, þær eru eftirfarandi:
Earcandy Six (1995)
Earcandy Five (1995)
Sjung Och Var Glad (1997)
Schlager Metal (1998)
Heaven Metal (1999)
Kids Superhits (2000)
The Very Best Of Dansbands Hårdrock (2001)
Sjung Och Var Glad 2 (2002)

Tenglar
Vefsíða Black Ingvars

Heimildir

Sænskar hljómsveitir
Turku

Turku á finnsku (Åbo á sænsku sem samsvarar Árbæ á íslensku) er elsta og fimmta stærsta borg Finnlands, en þar búa um 190.000 manns (árið 2019). Borgin stendur við mynni árinnar Aura í suðvesturhluta Finnlands og er hún miðpunktur þriðja stærsta þéttbýlissvæðis landsins, þar sem búa um 300.000 manns. Í Turku hafa rúmlega 5% íbúanna sænsku að móðurmáli. Vegna staðsetningarinnar er höfnin í Turku ein sú umferðarmesta í Finnlandi.

Allan þann tíma sem Finnland var hluti af sænska ríkinu, allt frá byrjun 13.aldar til 1805 var Åbo stærsta borg finnska ríkishlutans og þjónaði í raun sem höfuðborg. 
Fyrsti háskóli Finnlands (Åbo akademi) var stofnaður 1640 og starfar enn í borginni. Rússnesk yfirvöld völdu, eftir að Finnland varð hluti af Rússneska keisaradæminu, að gera Helsinki - Helsingfors að höfuðborg 1812 í staðinn og olli það langvarandi togstreitu á milli borganna.

Tenglar 
 www.turku.fi 

Borgir í Finnlandi
Sveitarfélög í Finnlandi
Oulu

Oulu (sænska: Uleåborg) er borg og sveitarfélag með um 204.000 (2019) íbúa í Norður-Austurbotni í Finnlandi. Oulu er stærsta og mikilvægasta borg Norður-Finnlands og sjötta stærsta borg landsins. Fólksfjölgun í borginni er næstum sambærileg við stórþéttbýlissvæði Helsinki.

Borgir í Finnlandi
Sveitarfélög í Finnlandi
Allt í drasli

Allt í drasli var íslenskur sjónvarpsþáttur sem var á dagskrá á Skjá einum frá 2005. Þátturinn er íslensk útfærsla á breska þættinum How Clean is Your House?. Þátturinn gekk út á það að farið er heim til fólks þar sem umgengni og hreinlæti er verulega ábótavant og messað yfir heimilisfólki um leið og ræstingafólk tók til og þreif.

Upphaflega voru þáttastjórnendur Heiðar Jónsson snyrtir og Margrét Sigfúsdóttir skólastjóri Hússtjórnarskólans í Reykjavík, en árið 2007 tók Eva Ásrún Albertsdóttir við af Heiðari við hlið Margrétar. Sögumaður var Hjálmar Hjálmarsson.
Aðal ræstingamenn sem sáu um mesta vinnu við gerð þáttanna voru Ólafur og Tómas Þórarinssynir.

Þættirnir voru gerðir samkvæmt bresku forskriftinni og mikið er um ýktar raddir, upphrópanir og líkamlegt látbragð til að lýsa yfir vanþóknun yfir ástandinu. Þessi forskrift er nú í notkun við þáttagerð í fjöldamörgum Evrópulöndum, íslenska útgáfan var ellefta staðfæringin á þáttunum.

Meðaltals áhorf á þættina, á meðan þeir voru í sýningu var tuttugu og tvö prósent.

Stutt ágrip þáttaraða

þriðja þáttaröð 

Eva Ástrún Albertsdóttir kemur fersk inn í stað Heiðars sem kynnir. 3 af 13 heimilum verða valin í stórtækar breytingar í þættinum Innlit/útlit. Þessi þáttaröð er sú síðasta af þættinum Allt í drasli.

Tengill
S1.is:Allt í drasli

Heimild

Allt í drasli
Íslenskir sjónvarpsþættir
Djúpárhreppur

Djúpárhreppur var hreppur neðst í Holtum í Rangárvallasýslu. Hann varð til við uppskiptingu Ásahrepps hinn 1. janúar 1936. Fyrsti oddviti Djúparhrepps var Tyrfingur Björnsson bóndi í Hávarðarkoti.

Innan Djúparhrepps er byggðakjarninn Þykkvibær en þar eru ræktaðar um 60% af kartöflum landsmanna.

Hinn 9. júní 2002 sameinaðist Djúpárhreppur Rangárvallahreppi og Holta- og Landsveit undir nafninu Rangárþing ytra.

Rangárvallasýsla
Fyrrum sveitarfélög Íslands
Rangárvallahreppur

Rangárvallahreppur var hreppur í Rangárvallasýslu, kenndur við sveitina Rangárvelli milli Ytri- og Eystri-Rangár. 

Hinn 9. júní 2002 sameinaðist Rangárvallahreppur Djúpárhreppi og Holta- og Landsveit undir nafninu Rangárþing ytra.

Rangárvallasýsla
Fyrrum sveitarfélög Íslands
Holta- og Landsveit

Holta- og Landsveit var hreppur í Rangárvallasýslu. Hann varð til 1. júlí 1993 við sameiningu Holtahrepps og Landmannahrepps. 

Hinn 9. júní 2002 sameinaðist Holta- og Landsveit Djúpárhreppi og Rangárvallahreppi undir nafninu Rangárþing ytra.

Rangárvallasýsla
Fyrrum sveitarfélög Íslands
Landmannahreppur

Landmannahreppur var hreppur í uppsveitum Rangárvallasýslu.

Hinn 1. júlí 1993 sameinaðist Landmannahreppur Holtahreppi undir nafninu Holta- og Landsveit.

Rangárvallasýsla
Fyrrum sveitarfélög Íslands
Holtahreppur (Rangárvallasýslu)

Holtahreppur var hreppur í ofanverðum Holtum í Rangárvallasýslu.
Hann varð til ásamt Ásahreppi hinn 11. júlí 1892 við að Holtamannahreppi var skipt í tvennt.

Hinn 1. júlí 1993 sameinaðist Holtahreppur Landmannahreppi undir nafninu Holta- og Landsveit.

Rangárvallasýsla
Fyrrum sveitarfélög Íslands
Holtamannahreppur

Holtamannahreppur var hreppur í vestanverðri Rangárvallasýslu.

Hinn 11. júlí 1892 var Holtamannahreppi skipt í tvennt. Varð efri hlutinn að  Holtahreppi og hinn neðri að Ásahreppi''.

Rangárvallasýsla
Fyrrum sveitarfélög Íslands
Pétur Þorsteinsson

Pétur Þorsteinsson (fæddur 5. maí 1955) er prestur Óháða safnaðarins í Reykjavík.

Hann er þekktur fyrir gamansöm orðasöfn sín og nýyrðasmíð. Söfnin hefur hann gefið út í Petrísk – íslensku orðabókinni. Hann hefur beitt sér fyrir málhreinsun og kallar sig allsherjarnýyrðaskáld eða forseta háfrónsku-málhreyfingarinnar á Íslandi, hreyfingar sem reynir að útrýma öllum tökuorðum í íslensku.

Pétur er einnig töframaður og einn af stofnfélögum Hins íslenska töframannagildis og heldur árlega galdramessur og gerningaguðsþjónustur.

Tenglar
 Óháði söfnuðurinn
 Pétrísk-íslensk orðabók
 Vefsíða Hins íslenska töframannagildis

Íslenskir prestar
Íslenska
Ólivín

Ólivín er steind gerð úr magnesíum-járn-silíkati. Ólivín er ein algengasta steind á Jörðinni og hefur einnig verið greint í bergi á Tunglinu.

Lýsing 
 Ólivín er venjulega ólífugrænt að lit (sbr. nafnið), þótt það geti orðið rauðleitt vegna oxunar járns. Það hefur skeljalaga brotfleti og er fremur stökkt, með glergljáa. 

 Efnasamsetning: (Mg,Fe)2SiO4
 Kristalgerð: Rombísk
 Harka: 6½-7
 Eðlisþyngd: 3-4
 Kleyfni: Ógreinileg

Útbreiðsla 
Ólivínflokkurinn kallast einn flokkur steinda með skylda uppbyggingu en þar má t.d. nefna monticellít og kirschsteinít. Ólivín finnst bæði í mafísku (basísku) og útmafísku (útbasísku) bergi og það er frumsteind í sumu myndbreyttu bergi. Gegnsætt ólivín er stundum notað sem gimsteinn, sem oftast er kallaður perídót, en það er frönsk nafngift ólivíns. Það er einnig nefnt krýsólít, en það nafn er dregið af grísku orðunum fyrir gull og stein. Ólivín kristallast úr kviku sem er rík af magnesíum en inniheldur lítinn kísil. Slík kvika myndar mafískt til útmafískt berg eins og gabbró, basalt, peridótít og dúnít. Myndbreyting óhreins dólómíts og annars setbergs sem inniheldur mikið magnesíum og lítinn kísil virðist mynda Mg-ríkt ólivín, eða forsterít. Ólivín, eða afbrigði þess sem til verða við mikinn þrýsting, mynda yfir 50% af efri möttli Jarðar sem þýðir að steindin er ein algengasta steind Jarðar að rúmmáli. Ólivín hefur einnig verið greint í loftsteinum, á Mars og á Tunglinu. Á Íslandi finnst ólivín í Reykjavíkurgrágrýtinu, Búðahrauni og Búrfellshrauni.

Heimildir 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2
 Þorleifur Einarsson (1994) Myndun og mótun lands: Jarðfræði. ISBN 9979-3-0263-1

Steindir
Vaasa

Vaasa (Vasa á sænsku) er borg á vesturströnd Finnlands. Hún var stofnuð árið 1606, í valdatíð Karls IX Svíakonungs. Borgin er nefnd eftir konungsættinni Vasa. Íbúafjöldi borgarinnar er 68 þúsund (árið 2019) og er hún á vesturströnd Finnlands á svæði sem kallast Austurbotn. 

Borgin hefur tvö opinber tungumál, finnsku og sænsku, og eru 69% íbúanna finnskumælandi en 22% sænskumælandi.

Borgin er mikilvægur hluti af Finnlands-sænskri menningu.

Borgir í Finnlandi
Sveitarfélög í Finnlandi
Homogenic

Homogenic, gefin út í september 1997 af útgáfufyritækinu One Little Indian, er plata með söngkonunni Björk. Söngkonan sá sjálf um að hljóðblanda plötuna ásamt Howie B og Mark Bell. Platan hlaut nánast einróma lof gagnrýnanda sem hrifust mjög af notkun strengja ásamt rafrænni tónlist.

Árið 2009 var Homogenic valin í 44. sæti yfir 100 bestu plötur Íslandssögunnar af notendum vefjarins Tónlist.is.

Lög 
Öll lögin eru eftir Björk, nema annað sé tekið fram.

 „Hunter“ - 4:15
 „Jóga“ (Björk/Sjón) - 5:05
 „Unravel“ (Björk/Guy Sigsworth) - 3:17
 „Bachelorette“ (Björk/Sjón) - 5:16
 „All Neon Like“ - 5:53
 „5 Years“ - 4:29
 „Immature“ - 3:06
 „Alarm Call“ - 4:19
 „Pluto“ (Björk/Mark Bell) - 3:19
 „All is Full of Love“ - 4:32

Smáskífur
 „Jóga“
 „Bachelorette“ UK #21
 „Hunter“ UK #44
 „Alarm Call“ UK #33 
 „All is Full of Love“ UK #24, US Dance #8

Íslenskar breiðskífur
Hljómplötur gefnar út árið 1997
Nokia (bær)

Nokia er borg og sveitarfélag í vestur-Finnlandi. Hún liggurur við bakka árinnar Nokianvirta  í Pirkanmaa héraði, um 15 kílómetrum vestan við Tampere. Íbúafjöldi í Nokia er um 34.000 manns ( 2019).

Nafnið kemur frá fornu finnsku orði, nokia, sem er stytting á orðinu nokinäätä sem þýðir safali (loðið dýr), sem kemur frá orðinu nois (fleirtala: nokia) sem þýðir sót. Eftir að safölum var útrýmt í Finnlandi fór orðið að vísa til allra dýra sem höfðu dökkan, loðin feld eins og t.d. marða, sem finnast á svæðinu í dag. Ennþá seinna vísaði orðið almennt til felds, en er þó ekki lengur notað í þeirri merkingu. 

Fyrirtækið Nokia var stofnað í bænum af Fredrik Idestam árið 1865 og var í upphafi pappírsframleiðslufyrirtæki. Fyrirtækið hefur þó enga starfsemi lengur í bænum og er í dag orðið eitt þekktasta fjarskiptafyrirtæki heims.

Borgir í Finnlandi
Sveitarfélög í Finnlandi
Feldspat

Feldspat er nafn á mikilvægum hópi bergmyndandi steinda, sem byggja upp um 60% jarðskorpunnar.

Lýsing 
Feldspatsteindir eru ál-siliköt sem tengjast aðallega kalíum (K), natríum (Na) eða kalsíum (Ca). Kristallar eru flatir eða strendings- og kubblaga, ógegnsæir eða hálfgegnsæir með bárótt eða óslétt brotsár. Eru alsettir samsíða kleyfnissprungum og tvíburasamvöxtur algengur. Oftast hvítt eða gráhvítt á litinn. Gler-eða skelplötugljái.

 Efnasamsetning: NaAlSi3O8 - CaAl2Si2O8 og KAlSi3O8
 Kristalgerð: Mónóklín, tríklín
 Harka: 6-6½
 Eðlisþyngd: 2,61-2,76
 Kleyfni: Góð

Flokkun 
Feldspötum er skipt í eftirfarandi hópa:

 ortóklas, sem er kalíum-ál-silíkat
 míkróklín, sem er einnig kalíum-ál-silíkat
 plagíóklas, sem er natríum-ál-silíkat til kalsíum-ál-silíkat og er úr eftirfarandi einslöguðum kristöllum með ólíka efnasamsetningu:
 albít
 andesín
 anortít
 bytownít
 labradorít
 ólígóklas

Útbreiðsla 
Feldspöt kristallast úr kviku, bæði í gangbergi og gosbergi. Þeir koma fyrir sem samfelldar steindir, sem bergæðar og eru einnig til staðar í mörgum gerðum myndbreytts bergs. Berg sem eingöngu er úr plagíóklas-feldspötum nefnist anortósít. Feldspöt finnast einnig í mörgum gerðum setbergs.

Heimild 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2

Steindir
Jarðhitasvæði Íslands

Jarðhitasvæði Íslands kallast þau svæði þar sem jarðhita er að finna. Þó það sé á stóru svæði innan virka rekbeltisins ber þó að nefna helstu svæðin.

Suðurland 
 Haukadalur
 Hengill
 Kerlingarfjöll
 Landmannalaugar
 Reykjanes
 Torfajökulssvæðið/Hrafntinnusker

Vesturland 
 Deildartunga
Kleppjárnsreykir
Reykholt

Norðurland 
 Þeistareykir
 Kröflusvæðið

Austurland

Hálendi 
Landmannalaugar
Vonarskarð
Kerlingarfjöll
Hveravellir
Askja
Kverkfjöll

Jarðfræði Íslands
Íslensk jarðhitasvæði
Glasgow

Glasgow er stærsta borg Skotlands og stendur við ána Clyde í miðvestur hluta skosku láglandanna. Borgin er mikil iðnaðarborg og var fyrrum heimsfræg fyrir skipaiðnað. Þar voru til dæmis byggð skipin Queen Mary, Queen Elizabeth, Queen Elizabeth II og konungssnekkjan, Britannica.

Í Glasgow búa nú um 621.000 manns (2017). Íbúum hefur farið fækkandi á síðustu áratugum, vegna þess að nýjar borgir hafa verið byggðar í grenndinni, má þar til dæmis nefna East Kilbride og Cumbernauld. Um leið hafa stór og fjölmenn fátækrahverfi í borginni verið fjarlægð auk þess sem borgarmörkum hefur verið breytt og skýrir þetta fækkunina. Á Stór-Glasgow svæðinu búa um 1,2 milljón manna og í Strathclyde (sem er gelíska fyrir dalur árinnar Clyde) búa yfir tvær og hálf milljón, eða um helmingur allra Skota.

Glasgow er mesta viðskiptaborg Skotlands og er í þriðja sæti breskra borga sem ferðamannaborg. Aðeins London og Edinborg eru ofar á þeim lista. Ennfremur er Glasgow mesta viðskiptaborg Bretlands að London frátalinni.

Verndardýrlingur Glasgow er Saint Mungo, sem einnig er nefndur Saint Kentigern. Skjaldarmerki borgarinnar sýnir mynd hans og einnig bjöllu, fugl og fisk. Einkennisorð borgarinnar eru „Let Glasgow flourish“.

Borgir í Skotlandi
Albert Eymundsson

Albert Eymundsson (fæddur á Höfn í Hornafirði febrúar 1949) var bæjarstjóri sveitarfélagsins Hornafjarðar til ársins 2006, þegar Hjalti Þór Vignisson tók við starfinu.

Á 100 ára afmæli FIFA var hvert knattspyrnusamband beðið um að velja einn mann innan hreyfingarinnar til að hljóta sérstaka viðurkenningu frá FIFA.  Albert Eymundsson varð fyrir valinu, fyrir áratugahugsjónastarf í knattspyrnuhreyfingunni.

Neðanmálsgrein 

Íslenskir sveitarstjórnarmenn
Los Angeles

Los Angeles (á spænsku: Los Ángeles (borið fram los 'aŋxeles)) er stærsta borg Kaliforníu og næststærsta borg Bandaríkjanna. Borgin er oft kölluð Borg Englanna. Íbúafjöldi borgarinnar er um fjórar milljónir, hún er 1.290,6 ferkílómetrar að stærð og er staðsett í suðurhluta Kaliforníu. Til viðbótar eru um 12,9 milljón íbúar á svæðinu umhverfis Los Angeles. Los Angeles-sýslan er fjölmennasta og útbreiddasta sýsla Bandaríkjanna. Íbúar borgarinnar eru þekktir sem „Angelenos“.

Los Angeles var stofnuð 4. september 1781 af spænska ríkisstjóranum Felipe de Neve sem El Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Angeles del Río de Porciúncula (Þorp konunnar okkar, drottning englanna og árinnar Porziuncola). Hún varð hluti af Mexíkó árið 1821, eftir að það fékk sjálfstæði frá Spáni. Árið 1848, þegar stríðinu á milli Mexíkóa og Bandaríkjamanna lauk, varð Los Angeles ásamt Kaliforníu hluti af Bandaríkjunum.

Los Angeles er miðstöð viðskipta, alþjóðlegra skipta, afþreyingar, menningar, tísku, vísinda, tækni og menntunar. Þar eru stofnanir sem hafa mikla þekkingu á hinum ýmsu sviðum. Hollywood er staðsett í Los Angeles en Hollywood er þekkt sem Höfuðborg skemmtanaiðnaðarins en þar eru framleiddar kvikmyndir, sjónvarpsþættir og tekin upp tónlist. Þar sem borgin er mikilvæg í þessum iðnaði hefur hún dregið að sér margar stjörnur.

Íþróttir
Los Angeles Lakers og Los Angeles Clippers eru körfuboltaliðin sm spila í NBA-deildinni.
 Los Angeles Dodgers og Los Angeles Angels eru hafnaboltaliðin í MLB.
 Los Angeles Kings og Anaheim Ducks eru NFL, eða amerísku fótboltaliðin.
LA Galaxy og Los Angeles FC eru knattspyrnuliðin í MLS-deildinni.

Borgir í Kaliforníu
Jóhannesarborg

Jóhannesarborg (afríkanska og enska: Johannesburg) er fjölmennasta borg Suður-Afríku og sú þriðja fjölmennasta í Afríku á eftir Kaíró og Lagos. Borgin er einnig höfuðborg Gauteng-héraðs, ríkasta héraðs Suður-Afríku, en er ekki höfuðborg landsins. Hún er stærsta borg veraldar sem ekki liggur að sjó, stöðuvatni eða á.

Í Jóhannesarborg fara fram mikil viðskipti með gull og demanta en borgin er staðsett í Witwatersrand-fjallgarðinum þar sem miklar gull og demantanámur er að finna. Flugvöllur borgarinnar er sá stærsti í Afríku.

Íbúar voru rúmar 3 milljónir 2001, en á Stór-Jóhannesarborgarsvæðinu sem einnig tekur til nálægra útborga búa samtals um 8 milljónir.

Borgir í Suður-Afríku
Jacques Rueff

Jacques Rueff (23. ágúst 1896 - 23. apríl 1978) var franskur hagfræðingur og ráðgjafi de Gaulles, hershöfðingja og Frakklandsforseta. Hann var eindreginn frjálshyggjumaður og 1947 einn stofnenda Mont Pèlerin-samtakanna, alþjóðlegs málfundafélags frjálslyndra fræðimanna.

Rueff lauk prófi 1919 frá hinum virta École Polytechnique. Eftir það starfaði hann í fjármálaráðuneyti Frakklands og seðlabanka og gegndi eftir stríð ýmsum öðrum opinberum stöðum, en hélt uppi harðri gagnrýni á kenningar Johns Maynards Keynes, sem þá nutu mikillar hylli ráðamanna. Hann var aðalhöfundur áætlunar, sem við hann var kennd, „Plan Rueff,“ um að koma fjármálum og peningamálum Frakklands í viðunandi horf, og fór de Gaulle eftir valdatöku sína 1958 eftir mörgum ráðum hans. Rueff var dómari við Evrópudómstólinn um árabil og kjörinn félagi í Lærdómslistafélaginu franska, Académie française, 1964.

Tenglar 
 Æviágrip Rueffs (á frönsku) á heimasíðu Académie française 
 Grein (á ensku) eftir Rueff um Ludwig von Mises

Rueff, Jacques
Rueff, Jacques
Icelandic National Park

Icelandic National Park er breiðskífa með Botnleðju og er hún fyrsta platan sem þeir gerðu á ensku. Platan kom út árið 2003. Lög eins og 2 Isk A Day og Brains Balls And Dolls urðu vinsæl. Á plötunni eru þessi lög:

 2 Isk A Day 
 Brains Balls And Dolls
 I'll Make You Come
 Over And Out	 
 Monster	 
 Country And Western	 
 50/50	 
 Broko 
 Throat
 Wife Check
 Lay Your Body Down	 
 Human Clicktrack
 Hotstop

Íslenskar breiðskífur
Hljómplötur gefnar út árið 2003
Blóðbaðið í München

Blóðbaðið í München var hryðjuverkaárás á sumarólympíuleikunum í München, Þýskalandi, árið 1972 þegar átta meðlimir palestínsku skæruliðasamtakkanna Svarta september tóku 11 ísraelska íþróttamenn í gíslingu. Árásin leiddi til dauða allra ellefu gíslanna, eins þýsks lögreglumanns og fimm af átta hryðjuverkamönnunum þegar þýska lögreglan reyndi að stöðva hryðjuverkamennina á Riem flugvellinum nálægt Munchen. Síðar tók ísraelska leyniþjónustan, flesta forsprakkana af lífi, nema einn, Jamal Al-Gashey.

Það er öruggt að segja að hryðjuverkamennirnir náðu því fram sem þeim var ætlan; nefnilega að beina athygli umheimsins að baráttunni milli Ísrael og Palestínumanna. Einnig líta margir þannig á að með með gíslatökunni, og því sem á eftir kom, hafi verið sleginn nýr og dekkri tónn í alþjólegum hryðjuverkum.

Svarti september
Kalda stríðið
Hryðjuverk í Þýskalandi
Golda Meir

Golda Meir (hebreska: גּוֹלְדָּה מֵאִיר) (fædd Golda Mabovitz þann 3. maí, 1898 – 8. desember, 1978) var einn af stofnendum Ísrael. Hún gegndi starfi flokksforingja verkamannaflokks landsins, utanríkisráðherra landsins og var fjórði forsætisráðherra þess frá 17. mars 1969 – 11. apríl 1974. Hún var kölluð járnfrú ísraelska stjórnmála, löngu áður en það hugtak festist við Margaret Thatcher. Hún er fyrsti og jafnframt eini kvenkyns forsætisráðherra Ísrael og þriðji kvenkyns forsætisráðherrann í heiminum.

Meir, Golda
David Ben-Gurion

David Ben-Gurion (Hebreska: דָּוִד בֶּן-גּוּרִיּוֹן‎; 16. október 1886 – 1. desember 1973) var fyrsti forsætisráðherra Ísraels (1948-1953, 1955-1963). Ben-Gurion er minnst fyrir að hafa lesið upp sjálfstæðisyfirlýsingu Ísraels þann 14. maí 1948, og fyrir áhrif sín í baráttu síonista fyrir stofnun landsins.

Æviágrip 
David Ben-Gurion fæddist undir nafninu David Gruen í bænum Płońsk sem þá tilheyrði Rússaveldi, en í dag er bærinn innan landamæra Póllands. Á æskuárum sínum kynntist hann hugmyndafræði síonisma af föður sínum, Victor Gruen. Ben-Gurion varð strax heillaður af hugmyndafræði síonismans og fór ungur að berjast fyrir að koma henni í framkvæmd. Árið 1906, þegar Ben-Gurion var 20 ára, fluttist hann til Palestínu, til að berjast fyrir hugsjón síonista um stofnun sjálfstæðs ríkis gyðinga í þar.

Árið 1935 varð Ben-Gurion valdamesti einstaklingurinn innan stærstu samtaka síonista. Síonistahreyfingin var stærst baráttuhreyfinga gyðinga sem börðust fyrir stofnun sjálfstæðs ríkis gyðinga innan landamæra Palestínu. Þegar Ben-Gurion tók við völdum í síonistahreyfingunni voru átökin að harðna á milli gyðinga og Palestínumanna. Ástæða átakanna var að gyðingar voru orðnir fjölmennir í Palestínu og sóttust í auknum mæli eftir yfirráðum yfir landsvæðum innfæddra Palestínumanna. Ben-Gurion átti mikinn þátt í að móta stefnu hreyfingarinnar á síðustu árunum fyrir stofnun Ísraels og undir stjórn hans náði hreyfingin loks markmiði sínu með stofnun Ísraels árið 1948.

Valdatíð (1948-1953 og 1955-1963) 
Ben-Gurion las upp sjálfstæðisyfirlýsingu Ísraels þann 14. maí 1948 og varð síðan fyrsti forsætisráðherra hins nýstofnaða Ísraels. Hann gegndi síðan embætti í fyrstu ríkisstjórn Ísraels sem dóms- og forsætisráðherra á árunum 1948-1953. Ben-Gurion tók síðan aftur við völdum sem forsætisráðherra Ísraels árið 1955 og gegndi því embætti til ársins 1963. Á valdatíð sinni á upphafsárum Ísraels hafði hann mikill áhrif á stjórnmála- og samfélagsþróun landsins í krafti valda sinna.

Arfleið 
Hrífandi persónuleiki og störf Ben-Gurion í þágu ísraelsku þjóðarinnar voru honum til mikilla vinsælda innan Ísraels og er hans stundum minnst sem „föður Ísraels“. En jafnt innan og sérstaklega utan Ísraels er arfleifð hans víða ekki lituð sama hetjuljóma. Grimmdarverk Ísraela og stefna landsins í garð Palestínumanna hafa litað arfleið hans utan Ísraels, og er hans fyrir það oft minnst utan Ísraels fyrir grimmdarverk en ekki hetjudáðir í þágu eigin þjóðar.

Tilvísanir

Heimildir 
Magnús Þorkell Bernharðsson. Miðausturlönd: Fortíð, nútíð og framtíð. Mál og menning, 2018.

Forsætisráðherrar Ísraels
Trúleysingjar
Jerúsalem

Jerúsalem, Jórsalir eða Jórsalaborg (hebreska: יְרוּשָׁלַיִם Yerushalayim; arabíska: القُدس al-Quds) er forn borg fyrir botni Miðjarðarhafs og lykilborg í sögu gyðingdóms, kristinna og múslima. Bæði gyðingar og palestínumenn gera tilkall til borgarinnar sem höfuðborgar ríkis síns (palestínumenn til framtíðarríkis). Hún er nú öll undir yfirráðum Ísraela.

Jerúsalem
Borgir í Ísrael
Helgar borgir
Borgir í Palestínu
Mossad

Mossad, eða Ha-Mōśād le-Mōdī`īn ū-le-Tafqīdīm Meyūhadīm (hebreska: המוסד למודיעין ולתפקידים מיוחדים), er heiti ísraelsku leyniþjónustunnar. Hún er m.a. ábyrg fyrir upplýsingasöfnun, morðum, mannshvörfum, baráttu gegn hryðjuverkum og ýmsum öðrum hernaðaraðgerðum.

Ísrael
Leyniþjónustur
Abu Daoud

Abu Daoud (öðru nafni Mohammed Oudeh) var einn af skipuleggjendum blóðbaðsins í München árið 1972 þar sem 17 manns lágu í valnum, þ.á m. 11 ísraelskir íþróttamenn. Hann er nú búsettur í Jórdaníu. Hann hefur lýst yfir vilja sínum til að snúa aftur til Palestínu sjálfsstjórnarsvæðanna en vegna handtökuskipunar sem þýsk stjórnvöld gáfu út á hendur honum, er ólíklegt að hann eigi afturkvæmt þangað.

Meðlimir Svarta september
Fatah

Fatah (arabíska: فتح); er tekið úr upphafsstöfum arabísku orðanna Harakat al-Tahrir al-Watani al-Filastini, er stærsta hreyfingin innan palestínsku regnhlífarsamtakanna PLO, eða Frelsishreyfingar Palestínumanna.

Palestína