alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Víkingaskip

Víkingaskip er heiti sem notað er yfir ýmsar gerðir skipa sem notuð voru í Norður-Evrópu á víkingaöld eða frá því á 9. öld og fram á 12. öld. Þessi skip voru mismunandi að stærð en öll svipuð að gerð, þ.e. súðbyrt með eitt, ferhyrnt rásegl miðskips, sveigt kjöltré og háa stafna og hliðarstýri. Þeim var bæði hægt að sigla og róa, þótt erfitt sé að hugsa sér að hægt hefði verið að hreyfa til dæmis knörrinn mikið með þeim hætti.

Tegundir víkingaskipa 
 Langskip eða dreki (yfir 50m langur með fleiri en 60 árar)
 Knörr (breiðari og hærri en langskip)
 Skúta
 Snekkja
 Karfi (um 20m langur með 26 árum)
 Skeið (yfir 30m langur með allt að 60 árum)

Fræg víkingaskip 
 Ásubergsskipið
 Gaukstaðaskipið
 Ormurinn langi
 Skuldelevskipin

Tenglar 
 Norsku víkingaskipin; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1956
 Amma Haraldar hárfagra fékk meðal annars kjölturakka og páfugl í haug sinn - frásögn dr. Pet Fett um norsk víkingaskip; grein í Morgunblaðinu 1950
 Stafkirkjur og víkingaskip; grein í Morgunblaðinu 1982
Bilder von den Wikingerschiff-Nachbauten im Museum Roskilde

Seglskútur
Víkingar
Víkingaskip
fi:Pitkävene
Dreki (skip)

Dreki er víkingaskip, svonefnt langskip, sem var skreytt útskornu drekahöfði í stafni. Elsta heimild um dreka er um skip Haralds Hárfagra, en stærð þess ekki nefnd. Fyrsta heimild þar sem stærð skips (dreka) er nefnd er í Ólafs sögu Tryggvasonar.

Skip
Loggorta

Loggorta (úr hollensku: logger) er lítið, tvímastra seglskip með svonefnd loggortusegl, sem eru uppmjó, skáskorin rásegl og sameina kosti langsegla og þversegla. Skip með þessu lagi voru algengust í Norður-Frakklandi við Ermarsund frá 18. öld til 20. aldar þar sem þau voru notuð sem lítil fiskiskip og flutningaskip. 

Seglskútur
Rásegl

Rásegl eru á seglskipum ferhyrnd eða þríhyrnd segl sem hanga í rá uppi í reiðanum. Slík segl geta verið alveg ferhyrnd eins og á víkingaskipum, en oftast mjókka þau upp og eru trapisulaga þar sem auðveldara er að beita bátnum í hliðarvindi með því að stýra klónum. Þau eru ýmist þversum (skautasegl) á ská (loggortusegl) eða langsum (gaffalsegl, bermúdasegl) miðað við mastrið. Flest stærri þilskip á skútuöld voru rásigld (sbr. fullbúin skip). Á minni bátum, eins og íslensku árabátunum, tóku gaffalsegl eða spritsegl smám saman við af þverseglum á 18. og 19. öld enda henta þversegl mjög illa til að sigla beitivind og eru því erfiðari í meðförum.

Tegundir rásegla
 Gaffalsegl
 Latneskt segl
 Loggortusegl
 Skautasegl

Gerðir segla

ru:Прямой парус
Korvetta

Korvetta er heiti á litlu léttvopnuðu herskipi sem var aðeins léttari en freigátan og var notuð til eftirlits og strandvarna. Áður fyrr var heitið notað á þrímastra seglskip með fallbyssur aðeins á efsta þilfari sem notað var til njósna eða til að bera skilaboð. 

Herskip
Seglskútur
Hásiglt skip

Hásiglt skip er stórt seglskip með hefðbundnum seglbúnaði og nær yfir jafnt skonnortur sem fullbúin skip eins og barkskip eða klippara. Hásigld skip eru með eitt eða fleiri toppsegl og toppstangir, ólíkt nútímaseglskútum. Hugtakið varð fyrst almennt með tilkomu árlegu siglingakeppninnar Tall Ships' Races sem er keppni á langri leið með sögulegum skipsgerðum. 

Seglskútur

nl:Windjammer
Fullreiðaskip

Fullreiðaskip eða fullrikkari er hásiglt seglskip með minnst þremur möstrum með ráseglum. Slík skip voru notuð sem úthafsskip á skútuöld á 18. og 19. öld þar til gufuskipin leystu þau af hólmi.

Möstur fullreiðaskips eru (frá stafni að skut):
 Framsigla eða fokkusigla
 Stórsigla
 Aftursigla eða krusmastur
 Messansigla

Seglskútur
Gaffalsegl

Gaffalsegl er ferhyrnt rásegl sem beitt er langsum og haldið er uppi af rá sem nefnist gaffall. Gaffallinn er hífður upp með tveimur dragreipum þar sem annað er við mastrið en hitt (upphalarinn) stjórnar hallanum á gafflinum. Stundum er lítið toppsegl, gaffaltoppur, dregið upp fyrir ofan gaffalinn. Þessi tegund segla var algeng á afturmastri (messansiglu). Þar sem gaffalsegl eru mjög meðfærileg, auðvelt að venda og hægt að sigla með þeim beitivind, tóku þau smám saman við af þverseglum á minni bátum.

Skonnortur eru með gaffalsegl á öllum möstrum.

Gerðir segla
Beiting (siglingar)

Beiting í siglingum lýsir því hvernig seglum er hagað eftir vindi þegar siglt er á seglskútum. Kulborð(i) (eða vindborði) er sú hlið bátsins sem snýr að vindi og hléborð(i) (eða skjólborði) sú sem snýr undan. Beitt er á stjórnborða þegar vindur kemur á stjórnborða (þegar stjórnborði er kulborðs) og öfugt.

Beitivindur 
Þegar siglt er skáhallt á móti vindi er talað um að sigla beitivind, beita upp í vindinn, bíta eða flaska. Þá er bóman eða ráin höfð eins samsíða bátnum og hægt er. Ef beitt er of stíft upp í vindinn fer vindurinn úr seglunum og þau blakta (þau kelur). Þá er talað um að báturinn sé „í járnum“ þar sem ekki er hægt að stýra honum að gagni. Vissar gerðir seglskipa (s.s. skonnorta og slúppa) eiga betra með að sigla beitivind en aðrar. Erfiðara er að sigla beitivind með þverseglum en langseglum.

Þegar siglt er beint móti vindi þarf skipið að krusa, krussa eða slaga þannig að fyrst er beitt á eitt borð, síðan á hitt og svo koll af kolli. Vindurinn er yfirleitt aldrei stöðugur úr einni átt, heldur sveiflast nokkrar gráður með vissu millibili og hægt er að nýta sér það til að auka hraða að marki. Við land er líka hægt að nýta sér þá staðreynd að vindáttin sveigist til við landslagsþætti eins og höfða, víkur og nes. Hver vending dregur úr ferð skipsins og því reynir skipstjóri að lágmarka þann fjölda vendinga sem þarf til að ná settu marki.

Talað er um að beita hátt eða stíft þegar reynt er að sigla eins mikið móti vindi og skipið ræður við án þess að seglin kali, en gefa meira eftir eða láta meira undan þegar vindurinn er tekinn meira á hlið.

Hliðarvindur 
Siglt er hliðarvind eða hliðarkylju þegar vindurinn kemur á bátinn á hlið. Þá er bóman höfð í um 30° horni miðað við bátinn.

Undanhald 

Bitahöfuðsbyr er þegar siglt er skáhallt undan vindi. 

Lens eða undanhald er þegar vindurinn kemur aftan á bátinn. Þegar siglt er lens er bóman höfð í 90° horni miðað við bátinn. Beggja skauta byr er þegar vindur kemur beint aftan á bátinn. Á bátum með langsegl er þá hægt að beita þeim sitt á hvað þannig að t.d. framsegl og stórsegl standa út af sínu hvoru borðinu og bæði seglin fá jafnmikinn vind.

Vending 

Að snúa bátnum þannig að vindurinn komi á aðra hlið bátsins en áður er kallað að venda. Stagvending er þegar vent er upp í vindinn en kúvending þegar vent er undan vindi. Stagvending er auðveldari á bátum með langsegl þar sem staða bómunnar breytist lítið en kúvending er auðveldari á bátum með þversegl.

Tengt efni 
 Nálgunarhraði að marki

Siglingar
Reiði (skip)

Reiði er allur sá útbúnaður seglskipa sem fær vindinn til að knýja skipið áfram. Reiðinn er því öll siglutré (bæði rár og siglur), seglin sjálf og stögin sem halda öllu á sínum stað. Reiðinn er festur við skipsskrokkinn. Hann er að hluta fastur (fastareiði) og að hluta laus (lausareiði) til að hægt sé að beita seglum eftir vindi.

Tengt efni
 Seglabúnaður

Seglskútur
Skipshlutar

pl:Ożaglowanie
Eintrjáningur

Eintrjáningur eða eikja er frumstæður árabátur sem er hogginn til með því að hola út gegnheilan trjástofn. Eintrjáningur er elsta bátagerð sem fundist hefur, þeir elstu frá steinöld, hafa fundist við fornleifauppgröft í Þýskalandi. Orðið Eikja er oftast haft um eintrjáninging sem er búinn til úr innanholaðri eik. 

Eintrjáningar voru notaðir af indíánum í Norður- og Suður-Ameríku. Til að hola út trjástofninn var notast við eld, auk hinna ýmsu amboða. Til að auka stöðugleika eintrjáningsins fyrir lengri siglingar er sett á hann flotholt, einn eða fleiri minni drumbar festir með löngum trésköftum þannig að þeir liggja samsíða bátnum í vatninu.

Tengt efni 
 Tvítrjáningsbátur

Árabátar
Jón Thoroddsen eldri

Jón Thoroddsen (5. október 1818 eða 1819 – 8. mars 1868) var sýslumaður og rithöfundur og er frægastur fyrir að hafa skrifað fyrstu íslensku skáldsöguna með nútímasniði. 

Jón fæddist á Reykhólum á Barðaströnd. Hann stundaði nám í Bessastaðaskóla og fór síðan til Kaupmannahafnar og las lög við Hafnarháskóla. Jón varð sýslumaður Barðstrendinga og bjó bæði í Flatey á Breiðafirði og Haga á Barðaströnd. Síðar varð hann sýslumaður Borgfirðinga og bjó á Leirá. 

Jón var faðir Þorvaldar Thoroddsens (1855-1921), jarðfræðings og landfræðings, Þórðar Thoroddsen héraðslæknis, Skúla Thoroddsen sýslumanns, ritstjóra og alþingismanns og Sigurðar Thoroddsen landsverkfræðings.

Jón var lipurt ljóðskáld en er þó kunnastur fyrir að hafa skrifað fyrstu íslensku skáldsögurnar með nútímasniði. Eru það Piltur og stúlka sem kom út 1850 og Maður og kona sem hann dó frá ólokinni en hún var gefin út 1876, átta árum eftir dauða hans. Báðar eru sögurnar rómantískar ástarsögur sem gerast í íslenskri sveit. Aðalpersónur þeirra eru fremur litdaufar en aukapersónum er mörgum listilega vel lýst og hafa sumar lifað með þjóðinni fram á þennan dag, sbr. Gróu á Leiti.

Heimild
 Sýnisbók íslenskra bókmennta frá 1550 til 1900, Kristján Eiríksson tók saman, Reykjavík 2003.

Tenglar
 Piltur og stúlka (útg. 1850) á Bækur.is

Íslensk skáld
Íslenskir rithöfundar
Grímur Skútuson

Grímur Skútuson (d. 1321) var norskur munkur sem var vígður til biskups í Skálholti en komst aldrei til Íslands. Hann var áður munkur af Benediktsreglu og ábóti í Hólmi. 

Raunar má segja að ekki hafi gengið vel að koma eftirmanni Árna Helgasonar á biskupsstól því að eftir að hann dó var prestur að nafni Ormur Þorsteinsson kosinn og fór hann út með skipi um sumarið til að taka vígslu. Hann dó í Noregi um veturinn óvígður. Þá var Ormur nokkur Steinsson kosinn í hans stað en hann var tregur til, fór í suðurgöngu til Rómar og dó á leiðinni. Það var ekki fyrr en lát hans fréttist til Noregs sem Grímur var kosinn og vígður en hann dó um vorið eða sumarið 1321 á meðan beðið var eftir siglingu til Íslands. Þótt hann væri ekki biskup nema þrjá mánuði tókst honum að eyða drjúgu fé úr sjóðum Skálholtsstóls í kveðjuveislur sínar. Þess vegna var hann kallaður Skurð-Grímur og er stundum ekki talinn með í biskuparöðinni.

Skálholtsbiskupar
Íhaldsflokkurinn

Íhaldsflokkurinn var íslenskur stjórnmálaflokkur sem var stofnaður í Reykjavík 24. febrúar 1924 af tuttugu alþingismönnum sem höfðu átt aðild að Borgaraflokknum í Alþingiskosningunum 1923. Íhaldsflokkurinn var fyrsti eiginlegi hægriflokkurinn á Íslandi, myndaður í andstöðu við Framsóknarflokkinn og Alþýðuflokkinn, og hafði á stefnuskrá sinni að lækka álögur á fyrirtæki og leggja niður og sameina ríkisfyrirtæki og stofnanir.

22. mars 1924 tókst Íhaldsflokknum að mynda ríkisstjórn með stuðningi Bjarna Jónssonar frá Vogi sem sat á þingi fyrir Sjálfstæðisflokkinn. Ríkisstjórn Íhaldsflokksins sat til 1927 undir þremur forsætisráðherrum: Jóni Magnússyni (sem lést frá embættinu), Magnúsi Guðmundssyni og Jóni Þorlákssyni. Í kosningunum 1927 missti flokkurinn meirihluta á þingi og Framsóknarflokkurinn myndaði ríkisstjórn með hlutleysi Alþýðuflokksins. 

1929 sameinuðust svo Íhaldsmenn Frjálslyndum og mynduðu Sjálfstæðisflokkinn þar sem fyrsti formaður var Jón Þorláksson.

Aðalmálgagn Íhaldsflokksins var Morgunblaðið.

Formenn
 Jón Magnússon, 1924-1926
 Jón Þorláksson, 1926-1929

Tenglar 
 Sjálfstæðisstefnan, greinar forystumanna Sjálfstæðisflokksins

Fyrrum íslenskir stjórnmálaflokkar
Kristján Jónsson fjallaskáld

Kristján Jónsson fjallaskáld (20. júní 1842 – 9. apríl 1869) fæddist í Krossdal í Kelduhverfi og ólst upp í þeirri sveit og í Öxarfirði. Á árunum 1859-1863 var hann vinnumaður á Hólsfjöllum. Fór hann þá að birta kvæði eftir sig í blöðum, meðal annars Dettifoss, og var þá farið að kalla hann fjallaskáld. Kristján fór í Lærða skólann í Reykjavík 1864 en sagði sig úr honum 1868 og gerðist barnakennari á Vopnafirði þar sem hann dó árið eftir, aðeins tuttugu og sex ára að aldri. Hann var jarðsunginn í Hofskirkjugarði í Vopnafirði. Bölmóður og vonleysi einkennir mörg ljóða Kristjáns eins og reyndar var algengt í ljóðum margra síðrómantískra skálda.

Heimild
 Sýnisbók íslenskra bókmennta frá 1550 til 1900, Kristján Eiríksson tók saman, Reykjavík 2003.

Íslensk skáld
Sigurður Breiðfjörð

Sigurður Breiðfjörð (Eiríksson) (4. mars 1798 – 1846) var fæddur í Rifgirðingum á Breiðafirði. Sigurður fór ungur til  Kaupmannahafnar og nam þar beykisiðn. Þar kynntist hann einnig dönskum skáldskap og hreifst einkum af ljóðum skáldsins Jens Baggesen. Eftir að Sigurður kom heim fékkst hann við verslun og beykisiðn. Hann fór síðan aftur til Kaupmannahafnar og hugðist nema þar lög en úr því varð lítið og fékk hann þá vinnu hjá einokunarverslun Dana á Grænlandi og var þar í þrjú ár. Á þeim árum orti hann ýmislegt, meðal annars Númarímur sem jafnan eru taldar bestar rímna hans. Eftir veru sína á Grænlandi dvaldist hann á Íslandi til æviloka. Sigurður orti geysimikið, einkum rímur, og er trúlega þekktasta rímnaskáld sem uppi hefur verið.

Fyrsta bók Sigurðar, Rímur af Tristani og Indíönu kom út árið 1831. Um þá bók var skrifaður afar hvassyrtur ritdómur af Jónasi Hallgrímssyni. Rímnadómurinn birtist í Fjölni árið 1837. Jónas getur ekki Númarímna í þessum ritdóm.

Sigurður hvílir í kirkjugarðinum við Suðurgötu í Reykjavík.

Heimildir
 Sýnisbók íslenskra bókmennta frá 1550 til 1900, Kristján Eiríksson tók saman, Reykjavík 2003.
 Sigurður Breiðfjörð, 100 ára minning, Nýi tíminn  22.08.1946

Tenglar 
 Sigurður Breiðfjörð - skáld í Reykjavík; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1944
 Draugsmál Sigurðar Breiðfjörð; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1951
  Rímur af Gísla Sýrssyni
 Sigurður Breiðfjörð (Heimaslóð)

Íslensk skáld
Steingrímur Thorsteinsson

Steingrímur Thorsteinsson (19. maí 1831-21. ágúst 1913) var rektor (skólastjóri) Lærða skólans 1872-1913.

Steingrímur fæddist á Arnarstapa á Snæfellsnesi. Hann varð stúdent úr Lærða skólanum í Reykjavík 1851 og sigldi síðan til Kaupmannahafnar og settist í Hafnarháskóla. Þar hóf hann nám í lögum en hætti því og lagði stund á fornmálin (grísku og latínu), sögu og norræn fræði. Hann kom til Íslands 1872 og gerðist þá kennari við Lærða skólann í Reykjavík og varð að lokum rektor hans og því embætti hélt hann til dauðadags.

Steingrímur var mikilvirkur þýðandi og sneri meðal annars á íslensku Þúsund og einni nótt og þýddi Ævintýri og sögur eftir H. C. Andersen. Þá þýddi hann fjölda ljóða eftir ýmis frægustu skáld Evrópu og orti sjálfur í anda rómantísku stefnunnar. Var hann eindreginn fylgismaður Jóns Sigurðssonar í þjóðfrelsisbaráttunni og sýnir kvæði hans Vorhvöt vel afstöðu hans í stormum þeirra átaka.

Sonur Steingríms var Haraldur Hamar rithöfundur.

Heimild 
 Sýnisbók íslenskra bókmennta frá 1550 til 1900, Kristján Eiríksson tók saman, Reykjavík 2003.

Tenglar 

 „Steingrímur Thorsteinsson - aldarminning“; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1931
 „Þýðingar Steingríms á Petöfi“; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1988

Íslensk skáld
Jeffrey Dahmer

Jeffrey Lionel Dahmer (21. maí 1960 – 28. nóvember 1994) var bandarískur raðmorðingi og kynferðisafbrotamaður, sem var m.a. haldinn  náhneigð og stundaði mannát. Dahmer myrti 17 unga menn á árunum 1978 til 1991 sem flestir voru af afrísku eða asísku bergi brotnir.

Yngri ár 
Dahmer fæddist í Milwaukee, Wisconsin. Þegar hann var átta ára gamall flutti hann með fjölskyldu sinni til Bath í Ohio. Dahmer var feminn frá unga aldri. Sem krakki naut hann þess að pynta dýr og á kynþroskaaldri fór hann að dreyma um að gera hið sama við manneskjur. Dahmer var illa meðhöndlaður í æsku og þjáðist mjög af lágu sjálfsmati og skorti á sjálfstrausti. Foreldrar hans tóku eftir því og vildu hjálpa honum með því að gefa honum hund. Einnig fékk hann að skýra yngri bróðir sinn, hann valdi nafnið David. Foreldrar hans skildu á meðan hann var táningur.

Skóla árin 
Jeffrey byrjaði ungur að drekka og var orðinn alkohólisti áður en hann varð 16 ára. Hann gekk í Ohio State University. Hann var þekktur sem bekkjar trúðurinn í skólanum sínum og var hann oft að fíflast. Það var orðið svo alvarlegt að hann var byrjaður að fá borgað fyrir að vera með fíflalæti í verslunarmiðstöð.

Her 
Faðir hans fékk hann til að ganga í herinn þar sem hann starfaði sem herlæknir. Dahmer var staðsettur í Þýskalandi en var seinna rekinn vegna drykkjusýki. Árið 1988 var Jeffrey handtekinn fyrir að áreita 13 ára gamlan dreng kynferðislega. Þar með var hann skráður kynferðisafbrotamaður. Stuttu eftir þetta byrjaði hann að myrða fólk, sem endaði með handtöku hans 1991.

Morð 
Dahmer framdi sitt fyrsta morð þegar hann var átján ára gamall. Hann myrti Stephen Hicks. Jeffrey var á leiðinni heim úr búðinni þegar hann sá puttaling. Jeffrey bauð honum far, puttalingurinn hét Stephen Hicks. Jeffrey fór með Stephen heim til sín þar sem þeir drukku saman. Þegar Stephen vildi fara þá fór Jeffrey fyrir veg hans og sagði Jeffrey að hann vildi ekki að Stephen færi. Þá kom til átaka og enduðu þau þannig að Jeffrey sló Stephen með lóði í hausinn og kyrkti síðan Stephen. Jeffrey skar líkið í búta og gróf það á ruslahaugunum. Hann framdi 16 önnur morð á árunum 1978 til 1991. Flest fórnarlömbin voru svört. Hann bauð þeim heim til sín og er þangað var komið gaf hann þeim drykk sem hann var búinn að lauma í svæfingarlyfi og eftir að þeir sofnuðu kyrkti hann þá, skar líkin í búta. Borðaði þau og geymdi sum líkin í klakabaði svo hann gæti notað þau til að stunda kynlíf með. Sumarið 1991 var Dahmer á „hátindi“ sínum, myrti um það bil einn dreng á viku.

Dahmer var dæmdur 1991. Hann fékk fimmtánfaldan lífstíðardóm eða 957 ár. Í fangelsinu réðst á hann annar fangi sem sló hann með lóði. Dahmer dó síðan seinna af áverkum.

Dahmer, Jeffrey
Dahmer, Jeffrey
Beruneshreppur

Beruneshreppur var hreppur við Berufjörð í Suður-Múlasýslu, kenndur við kirkjustaðinn Berunes.

Hinn 1. október 1992 sameinaðist Beruneshreppur Búlandshreppi og Geithellnahreppi undir nafninu Djúpavogshreppur.

Fyrrum sveitarfélög á Austurlandi
Búlandshreppur

Búlandshreppur var hreppur í Suður-Múlasýslu. Hann varð til 15. apríl 1940 úr nyrsta hluta Geithellnahrepps, umhverfis kauptúnið Djúpavog.

Hinn 1. október 1992 sameinaðist Búlandshreppur Geithellnahreppi og Beruneshreppi undir nafninu Djúpavogshreppur.

Suður-Múlasýsla
Fyrrum sveitarfélög Íslands
Geithellnahreppur

Geithellnahreppur (áður Álftafjarðarhreppur) var hreppur í Suður-Múlasýslu sunnanverðri, kenndur við bæinn Geithellar við Álftafjörð. 

Hreppurinn náði upphaflega yfir Álftafjörð og Hamarsfjörð allt að Búlandstindi, en 15. apríl 1940 var nyrsti hlutinn umhverfis kauptúnið Djúpavog gerður að sérstökum hreppi, Búlandshreppi.

Hinn 1. október 1992 sameinaðist Geithellnahreppur Búlandshreppi og Beruneshreppi undir nafninu Djúpavogshreppur.

Suður-Múlasýsla
Fyrrum sveitarfélög Íslands
Austurland

Austurland er það landsvæði á Íslandi sem nær frá Langanesi að Eystrahorni. Að norðanverðu eru Bakkaflói og Héraðsflói, þar sem Jökulsá á Brú og Lagarfljót renna út í sjó, en síðan koma Fljótsdalshérað og Austfirðir.

Á Austurlandi eru þrjár sýslur: Norður-Múlasýsla, Suður-Múlasýsla og Austur-Skaftafellssýsla; og sveitarfélögin Skeggjastaðahreppur, Vopnafjarðarhreppur, Fljótsdalshérað, Fljótsdalshreppur, Borgarfjarðarhreppur, Seyðisfjarðarkaupstaður, Fjarðabyggð, Mjóafjarðarhreppur, Austurbyggð, Fáskrúðsfjarðarhreppur, Breiðdalshreppur og Djúpavogshreppur.

Frá 1959 til 2003 voru þingmenn Austurlandskjördæmis, þingmenn Austurlands.

Tengill 
 Austurfrétt, fréttavefur Austurlands
 Austurland.net, Ferðavefur Austurlands
Joseph Goebbels

Paul Joseph Goebbels (29. október 1897 – 1. maí 1945) var þýskur stjórnmálamaður. Hann er þekktastur fyrir störf sín sem áróðursmálaráðherra í ríkisstjórn nasista í Þýskalandi 1933-1945.

Æviágrip

Æska og uppvöxtur
Goebbels fæddist 1897 í Rheydt þar sem í dag er sambandslandið Nordrhein-Westfalen. Hann var sonur Friedrich Göbbels og Katarínu, konu hans. Goebbels átti tvo eldri bræður og tvær yngri systur.

Goebbels dúxaði á stúdentsprófi sínu 1917 og gaf sig að því loknu fram sem sjálfboðaliða við þýska herinn. Af heilsufarsástæðum þótti Goebbels óhentugur til herþjónustu og herinn tók ekki við honum. 

Goebbels nam bókmenntafræði og heimspeki og skilaði 1921 inn doktorsritgerð sinni um Christian Wilhelm von Schütz. Eftir námsárin vann Goebbels ýmis störf, þar á meðal sem blaðamaður og í banka.

Stjórnmálaferill
Eftir ósigur þjóðverja í fyrri heimsstyrjöldinni var Goebbels rótlaus í stjórnmálunum. Hann hafnaði kapítalisma og var bæði þjóðernissinni og gyðingahatari. Um tíma gældi Goebbels bæði við hugmyndir þjóðernissinnaðra og sósíalískra flokka.

1924 gekk Goebbels til liðs við þjóðernisjafnaðarmannaflokkinn. Hann þótti framan af ferli sínum tilheyra vinstri væng flokksins, sem þótti leggja meiri áherslu á jafnaðarmennsku en á þjóðernisstefnu. Hann klifraði hratt metorðastigann innan flokksins og var gerður að yfirmanni flokksins í Berlín og Brandenborg. Hann þótti vinna þróttmikið starf fyrir flokkinn á svæði, sem að öllu jöfnu var talið vera vígi sósíaldemókrata og kommúnista. Goebbels var gerður að yfirmanni áróðusstarfs flokksins á landsvísu og eftir valdatöku nasista 1933 að áróðursmálaráðherra.

Áróðursmálaráðherra
Í starfi sínu sem áróðursmálaráðherra var það ábyrgð Goebbels að koma boðskapi flokksins og foringjans til þýsku þjóðarinnar. Hann þótti góður ræðumaður og var oft álitinn einskonar holdgervingur stefnu ríkisstjórnarinnar.
Frægasta ræða Goebbels mun vera ræða sem hann flutti í Sportpalast-íþróttahöllinni í Berlín 1943 þar sem hann kunngjörði að Þjóðverjar hyggðust heyja hið algera stríð.

Goebbels var mjög kvensamur og nýtti sér aðstöðu sína sem áróðursmálaráðherra til þess að stíga í væng við margar helstu leikkonur í Þýskalandi á þessum tíma. Albert Speer sagði síðar að helstu leikstjórar Hollywood hefðu öfundað Goebbels af „svefnsófanum þar sem hann úthlutaði hlutverkunum.“

Andlát og eftirmæli
Eftir að Adolf Hitler framdi sjálfsmorð varð Goebbels kanslari Þýskalands í samræmi við erfðaskrá foringjans. Goebbels gegndi þessu embætti aðeins í einn dag en framdi síðan sjálfsmorð í neðanjarðarbyrgi í Berlín þann 1. maí 1945. Goebbels og eiginkona hans, Magda frömdu bæði sjálfmorð eftir að hafa gefið börnum sínum sex eitur.

Goebbels er fyrst og fremst minnst sem talsmanns nasista, þar sem hann kom svo oft fram fyrir hönd flokksins og foringjans. Hans er líka minnst sem gyðingahatara, en Goebbels fór aldrei leynt með óbeit sína á gyðingum. Hinsvegar er umdeilt hvort Goebbels hafi átt hlut að skipulagningu helfararinnar, sérílagi eftir að dagbækur Goebbels voru gefnar út en hann færði dagbækur frá 1923 til dauðadags.

Tenglar

Tilvísanir

Dauðsföll af völdum sjálfsmorða
Goebbels, Joseph
Kanslarar Þýskalands
Reiknistofnun Háskóla Íslands

Reiknistofnun Háskóla Íslands er tölvudeild Háskóla Íslands. Meðal verkefna stofnunarinnar eru notendaþjónusta innan háskólans, uppbygging og rekstur upplýsinganets H.Í. og hönnun og smíði Uglu.

Tengill 
 Vefsíða Reiknistofnunar

Háskóli Íslands
Kalmar

Kalmar er borg sem stendur við Kalmarsund í Suðaustur-Svíþjóð. Borgin er sú þriðja stærsta í Smálöndum á eftir Jönköping og Växjö með rúmlega 40.000 íbúa árið 2018. Eylandsbrúin tengir borgina við eyjuna Eyland í Eystrasalti. Kalmarsambandið var kennt við borgina.

Tilvísanir

Tengt efni 
 Kalmarsambandið
 Sveitarfélagið Kalmar
 Lénið Kalmar 
 Kalmarhöll

Borgir í Svíþjóð