alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
1500

Árið 1500 (MD í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 24 manna dómur nefndur á Alþingi til að skera úr um erfðadeilu sem nefnd var Möðruvallamál.
 Benedikt Hersten hirðstjóri lét dæma um verslun og fiskveiðar Englendinga á Íslandi.
 Hallsteinn Þorsteinsson og Sesselja Þorsteinsdóttir á Víðivöllum gáfu jörðina Skriðu í Fljótsdal til klausturhalds.

Fædd

Dáin

Erlendis 

 Orrustan við Hemmingstedt - Danska hernum mistókst að leggja undir sig bændalýðveldið Þéttmerski.
 Önnur orrustan við Lepanto - Tyrkir sigruðu Feneyinga og lögðu Modon, Lepanto og Koron undir sig.
 Diogo Dias sá Madagaskar fyrstur Evrópubúa.
 Pedro Álvares Cabral gekk á land í Brasilíu og hófst þar með könnun landsins.
 Svisslendingurinn Jacob Nufer framkvæmdi fyrsta keisaraskurð sögunnar er eiginkona hans gat ekki fætt barn þeirra. Hann bjargaði þar með lífi hennar og barnsins.

Fædd
 24. febrúar - Karl V, keisari hins heilaga rómverska ríkis (d. 1558).
 1. nóvember - Benvenuto Cellini, ítalskur gullsmiður og myndhöggvari (d. 1571).

Dáin
 29. maí - Bartolomeu Dias, portúgalskur sæfari, sigldi fyrstur Evrópumanna fyrir Góðrarvonarhöfða.

1500
1491-1500
Hið alsjáandi auga

Hið alsjáandi auga er tákn sem sýnir auga umlukið ljósgeisla eða umvafið nokkurskonar dýrð. Táknið er yfirleitt notað sem tákn um tilvist Guðs sem fylgist með gjörðum mannkynsins og þá aðallega inni í þríhyrningi sem talið er að tákni heilaga þrenningu.

Nútímanotkun táknsins fer aðallega fram í Bandaríkjunum en þar er það t.d. notað á bakhluta innsiglis ríkisins sem sést m.a. á dollaraseðlum.

Heimildir 

Tákn
Miðveldin

Miðveldin voru Mið-Evrópuríkin Þýskaland, Austurríki-Ungverjaland, Tyrkjaveldi og Búlgaría, sem börðust gegn Bandamönnum í Fyrri heimsstyrjöldinni. 

Bandalag milli Þýskalands og Austurríkis-Ungverjalands var formlega stofnað 7. október 1879. 20. maí 1889 varð Ítalía aðili að bandalaginu (Þríveldin), en þegar Ítalía hóf þátttöku í styrjöldinni í maí árið 1915 gerði hún það í bandalagi við Breta.

Eftir að styrjöldin braust út í ágúst 1914 tóku Tyrkir afstöðu gegn Rússum í október sem olli því að löndin sem aðild áttu að Samúðarbandalaginu lýstu þeim stríði á hendur. Síðastir gerðust Búlgarir aðilar að bandalaginu árið 1915 og réðust inn í Serbíu, ásamt herjum Þjóðverja og Austurríkismanna.

Búlgarir urðu fyrstir til að undirrita vopnahléssamkomulag við Bandamenn 29. september 1918. Tyrkir fylgdu í kjölfarið 30. október og Austurríki og Ungverjaland undirrituðu aðskilda vopnahléssamninga í byrjun nóvember. Stríðinu lauk svo með undirritun Þjóðverja 11. nóvember.

Hernaðarbandalög
Fyrri heimsstyrjöldin
Fagurfræði

Fagurfræði er undirgrein heimspekinnar sem fjallar um eðli fegurðar. Þeir sem leggja stund á fagurfræði kallast fagurfræðingar.
Listaheimspeki er undirgrein fagurfræðinnar, sem fjallar um eðli listarinnar, hins háleita og jafnvel ljótleikans.

Tengill 
  *Estetik
Þórshöfn

Þórshöfn getur vísað til eftirfarandi staða:

Á Íslandi 
Þórshöfn (Langanesi), þorp á Norðausturlandi með um 370 íbúa
Þórshöfn (Miðnesi), fyrrum verslunarstaður á Reykjanesi

Í Færeyjum 
Þórshöfn (Færeyjum), höfuðstaður Færeyja
OpenBSD

OpenBSD er frjálst UNIX-legt stýrikerfi sem komið af AT&T UNIX upprunalega í gegnum 386BSD en nú að mestu leiti í gegnum 4.4BSD. Það keyrir á örgjörvum samhæfðum 386, DEC Alpha, UltraSPARC, SGI MIPS, PowerPC, AMD64 og Sharp Zaurus.

Tenglar 

 Vefsíða OpenBSD  {{en}}
 Undeadly {{en}}
 OpenBSD 101 {{en}}

Frjáls stýrikerfi
BSD
The Lancet

The Lancet er eitt elsta og virtasta læknatímarit í heimi.  Thomas Wakley hóf úgáfu þess árið 1823 en blaðið er nú gefið vikulega út af Lancet Publishing Group sem er hluti af Reed Elsevier útgáfufélaginu.

Læknatímarit
Toyota

Toyota er japanskt bílaframleiðslufyrirtæki sem stofnað var árið 1937 en það er staðsett í bænum Toyota, Aichi í Japan. Lexus er bíladeild innan Toyota

Japanskir bifreiðaframleiðendur
Toyota Corolla



7. kynslóð Toyota Corolla 

Þessi kynslóð var stærri (AE10X), dýrari og þyngri heldur en fyrri útgáfur, en hönnunarforstjóri Toyota Dr Akihiko Saito vildi þróa bíl sem væri í líkingu við lítinn Lexus eftir árangur flaggskips þeirra Lexus. Með nýju Corollunar 2465mm hjólhaf, færðu bílarnir sig upp í þann stærðarflokk sem eitt sinn tilheyrði Tyota Corona og Camry. Þetta módel kom fram á sjónarsviðið árið 1992 í japan og 1993 í Evrópu.

Módel þetta var fáanlegt sem fjögurra dyra sedan bíll, þriggja og fimm dyra liftbakur og fimm dyra skutbíll. Sprinter bílar fengust sem fjögurra dyra sedan bílar og fimm dyra liftbaks bílar, þar á meðal fjögurra dyra harðtopp sem kallaður var Sprinter Marino (aðeins fyrir þessi módel). Corolla Levin og Sprinter Trueno voru seldir tveggja dyra. Á Amerískum markaði var Geo Prizm seldur sem fjögurra dyra sedan bíll.

Fimm dyra Sprinter bílinn var seldur sem Corolla Sprinter í Evrópu, þetta var nokkuð ruglingslegt. Þriggja og fimm dyra Corolla FX bílarnir voru líka bara seldir undir nafninu Corolla í Evrópu. En þeir bílar voru aðallega fáanlegir með litlum vélum og litlum aukabúnaði. Þá bíla þekkjum við best hérna á Íslandi. FX línan í Japan var fáanleg í tveim módelum, SJ 16 ventla 1,6 lítra 115 hestafla vél (var einnig fáanleg á Íslandi) (4A-FE) og í GT útgáfu sem er með 20 ventla 1.6 lítra vél 160 hestöfl (Silvertop 4A-GE)

Þetta módel átti ekki mikilli velgengni að fagna (á heimsvísu) vegna óhagstæðs gengis jensin, samdráttar á markaði og slægrar eftirspurnar.

Toyota
Benjamín dúfa

Fyrir kvikmyndina, sjá Benjamín dúfa (kvikmynd).
Benjamín dúfa er barnabók eftir Friðrik Erlingsson en hún hlaut íslensku barnabókaverðlaunin árið 1992 og var tilnefnd til Norrænu barnabókaverðlaunanna árin 1993 og 1995.

Gerð hefur verið kvikmynd byggð á bókinni í leikstjórn Gísla Snæs Erlingssonar, sem hefur fengið fjölda verðlauna og viðurkenninga víða um heim. Bókin hefur verið gefin út í Færeyjum, Danmörku, Finnlandi, Svíþjóð, Bretlandi, Ítalíu, Litháen og víðar.

Sagan segir af viðburðarríku sumri í lífi fjögurra drengja; Benjamíns(Dúfu), Andrésar(Örn), Balda(hvíta) og Rólands(dreka), sem stofna riddarafélagið, reglu Rauða drekans og berjast með réttlæti gegn ranglæti.
 
Íslenskar barnabækur
Kraftlyftingasamband Íslands

Kraftlyftingasamband Íslands (KRA) eða KRAFT er sérsamband innan Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands (ÍSÍ) og aðili að Alþjóða Kraftlyftingasambandinu (IPF), Evrópska Kraftlyftingasambandinu (EPF) og Norræna Kraftlyftingasambandinu (NPF).

Saga 

Kraftlyftingar hafa verið stundaðar á Íslandi frá því um 1960. Árið 1969 var stofnuð lyftinganefnd innan ÍSÍ sem starfaði þar til 1973 þegar nefndin varð að löggildu sérsambandi sem bar heitið Lyftingasamband Íslands. Undir lögsögu Lyftingasambandsins voru stundaðar bæði kraftlyftingar og ólympískar lyftingar og kepptu menn jafnvel í báðum íþróttum. Það var svo 2. mars 1985 sem að hið upprunalega Kraftlyftingasamband Íslands var stofnað, utan ÍSÍ. Kraftlyftingamenn töldu þörf á að stofna sitt eigið samband eftir að innan lyftingasambandsins hafði starfað sjálfstæð kraftlyftingadeild um nokkurt skeið.

Í desember 2008 var samþykkt að sækja um aðild að ÍSÍ og hófst það ferli með stofnun kraftlyftinganefndar 19. mars 2009 og fluttist þar með aðild gamla KRAFT að alþjóðasamböndum um kraftlyftingar yfir til hinnar nýstofnuðu kraftlyftinganefndar. Á Íþróttaþingi ÍSÍ 2009 var samþykkt að stofnað yrði Kraftlyftingsamband Íslands þegar komin væru á legg kraftlyftingafélög í að minnsta kosti 5 héraðssamböndum. Hinn 15. desember 2009 hafði þetta skilyrði verið uppfyllt og var framkvæmdastjórn ÍSÍ sent bréf þess efnis. Þann 15. apríl 2010 var haldinn stofnfundur hins nýja Kraftlyftingasambands Íslands sem nú var löggilt sérsamband innan ÍSÍ.

Tengt efni 
 Kraftlyftingar
 :Flokkur:Íslensk kraftlyftingafélög
 :Flokkur:Sérsambönd ÍSÍ

Tenglar 
 Vefsíða KRAFT
 Úrslitavefur KRAFT
 Vefsíða IPF
 Vefsíða EPF
 Vefsíða NPF

Heimildir
Smalamál

Smalamál er næsta kynslóð forritunarmála á eftir vélamáli. Smalamál gerir forriturum kleift að skrifa forrit á skiljanlegri og læsilegri hátt en áður var hægt með vélamáli þar sem það notast við skammstafanir fyrir skipanir og algeng talnakerfi í staðinn fyrir þær bitarunur sem vélamál skilur. Engu að síður er beint samhengi milli skipana í smalamáli og vélamáli og smalamálskóði er því mismunandi eftir því hvaða örgjörva hann er skrifaður fyrir, líkt og vélamálskóði. Það er líka mun erfiðara að skrifa forrit með smalamáli en með þeim æðri forritunarmálum sem almennt eru notuð í dag. 

Skipanir smalamáls þarf að túlka yfir í vélamál til þess að örgjörvinn geti keyrt þær og er það gert með sérstöku forriti sem heitir smali. Forritarinn þarf að vera mjög nákvæmur, fylgjast grannt með öllum smáatriðum og hafa góða þekkingu á örgjörvanum. Vel unnin smalamálsforrit geta stundum keyrt hraðar og notað minna vinnsluminni og önnur vélbúnaðarúrræði en samskonar forrit sem skrifuð eru í æðri forritunarmálum.

Smalamál komu fyrst fram á sjónarsviðið á 6. áratugnum og voru á þeim tíma kölluð annarrar kynslóðar forritunarmál. Þau auðvelduðu forritun til muna miðað við fyrstu kynslóðar forritunarmál og drógu úr endurteknum útreikningum og notkun talnaruna sem erfitt var að muna. Frá því á 9. áratugnum hefur smalamál vikið fyrir æðri forritunarmálum og er nú fyrst og fremst notað þar sem þarf að eiga við vélbúnaðinn beint, t.d. í reklum, innfelldum kerfum og rauntímakerfum.

Flestir nútímasmalar bjóða upp á ýmsa aukavirkni til að auðvelda villuleit, stjórna smöluninni og nota fjölva.

Tilvísanir

Forritunarmál

pl:Asembler#Język asemblera
Ásbyrgi

Ásbyrgi er hamrakví í Vatnajökulsþjóðgarði, Jökulsárgljúfrum, Norðurþingi í Norður–Þingeyjarsýslu, og eitt af mestu náttúruundrum Íslands. Það er allt að 3,5 km á lengd inn í botn og um 1,1 km á breidd í mynni þess og helst svipuð breidd um þrjá km inn eftir því. Fyrstu tvo km er byrgið klofið af Eyjunni, miklu standbergi, sem er um 250 m á breidd og skiptir Ásbyrgi í tvennt.  Hamraveggirnir eru um 90 – 100 m háir og eru lægstir fremst en hækka þegar innar dregur.

Dýralíf 
Í skóginum og kjarrinu eru skógarþröstur og auðnutittlingur algengir, sem og músarindillinn. Upp úr 1970 fór fýll að verpa í hamraveggjunum og er þar nú þétt byggð. Skordýralíf er líka með ágætum eins og gefur að skilja á svo skjólsælum og gróðursælum stað og ber mest á blómaflugum, galdraflugur og hunangsflugur eru algengar. Geitungar hafa einnig tekið sér bólfestu þarna.

Tilurð 
Ýmsar tilgátur hafa verið settar fram um tilurð þessarar hamrakvíar en líklegust er sú að hún hafi myndast þegar tvö hamfarahlaup urðu í Jökulsá á Fjöllum, hið fyrra fyrir um 8 -10 þúsund árum og hið síðara fyrir um 3 þúsund árum. Þjóðsagan skýrir þetta náttúrufyrirbæri á annan hátt. Sagan segir að þarna hafi Sleipnir, hestur Óðins, stigið fast niður fæti þegar hann var á ferð sinni um lönd og höf. Ásbyrgi sé því hóffar Sleipnis og eyjan í miðjunni sé far eftir hóftunguna.

Bergið í veggjum Ásbyrgis er úr beltóttu dyngjuhrauni. Hraunið rann frá gígnum Stóravíti efst á Þeistareykjarbungu fyrir 11 - 12 þúsund árum, skömmu eftir að jöklar ísaldar hörfuðu af svæðinu. Jarðfræðingar nefna hraunið Stóravítishraun. Stóravítisdyngjan er af sömu gerð eldfjalla og Skjaldbreiður og Trölladyngja og er stærsta hraundyngja landsins að efnismagni.

Þjónusta 
Ásbyrgi í Jökulsárgljúfrum er innan Vatnajökulsþjóðgarðs og er mikill ferðamannastraumur þangað yfir sumartímann. Lagðir hafa verið göngustígar um svæðið og sett upp lítil upplýsingaskilti við þá, um þær trjá- og blómategundir sem þarna leynast. Ýmsar lengri og styttri gönguleiðir eru um svæðið.  Skipulagðar gönguferðir eru á sumrin og hægt er að fá upplýsingar um þær í Gljúfrastofu, gestastofu þjóðgarðsins, við tjaldstæðin fremst í mynni Ásbyrgis.

Í samnefndum bæ Ásbyrgi, sem áður hét Byrgið, bjó eitt sinn Einar Benediktsson skáld og sagt er að hann hafi þar ort sum af bestu ljóðum sínum þar, t.d. Sumarmorgunn í Ásbyrgi.

Í Ásbyrgi hefur verið sjálfvirk veðurathugunarstöð frá árinu 1998.

Heimildir

Tenglar 

Vefsíða Vatnajökulsþjóðgarðs

Norður-Þingeyjarsýsla
Veðurathugunarstöðvar á Íslandi
 Vatnajökulsþjóðgarður
skógar á Íslandi
Gljúfur á Íslandi
Johan Liiva

Johan „Liiva“ Axelsson er söngvari og einn stofnenda dauðametalhljómsveitarinnar Arch Enemy. Árið 2001 hætti hann í þeirri hljómsveit og fól Angelu Gossow sönghlutverkið. Hann starfar nú sem söngvari með hljómsveitinni Hearse. Hann hefur einnig unnið með hljómsveitunum Furbowl, Nonexist and Carnage.

Sænskir tónlistarmenn
Rósaætt

Rósaætt (fræðiheiti: Rosaceae) er ætt blómplantna af rósaættbálki. Þeim er venjulega skipt í fjórar undirættir: Rosoideae (t.d. rós, jarðarber og hindber), Spiraeoideae (t.d. birkikvistur og garðakvistur), Maloideae (t.d. eplatré og reynitré) og Amygdaloideae (t.d. plómutré og ferskjutré), aðallega eftir gerð ávaxtanna.

Tegundir Rósaætt á Íslandi 
 Filipendula ulmaria (L.) Maxim. – Mjaðjurt
 Geum rivale L. – Fjalldalafífill
 Dryas octopetala L. – Holtasóley
 Sibbaldia procumbens L. – Fjallasmári
 Potentilla crantzii (Crantz) G.Beck ex Fritsch – Gullmura
 Potentilla erecta (L.) Räuschel – Blóðmura
 Argentina anserina (L.) Rydb. – Tágamura 
 Argentina egedii (Wormskj.) Rydb. – Skeljamura
 Comarum palustre L. – Engjarós
 Fragaria vesca L. – Jarðarber
 Rubus saxatilis L. – Hrútaber
 Rosa dumalis Bechst. – Glitrós
 Rosa pimpinellifolia L. – Þyrnirós 
 Alchemilla alpina L. – Ljónslappi
 Alchemilla faeroensis (Lange) Buser – Maríuvöttur
 Alchemilla filicaulis Buser – Maríustakkur
 Alchemilla glabra Neygenf. – Brekkumaríustakkur 
 Alchemilla glomerulans Buser – Hnoðamaríustakkur 
 Alchemilla mollis (Buser) Rothm. – Garðamaríustakkur
 Alchemilla subcrenata Buser – Engjamaríustakkur 
 Alchemilla wichurae (Buser) Stefánsson – Silfurmaríustakkur 
 Sanguisorba alpina Bunge – Höskollur 
 Sanguisorba officinalis L. – Blóðkollur 
 Sorbus aucuparia L. – Reynir 
 Spiraea x billardii Hérincq – Úlfakvistur 
 Spiraea salicifolia L. – Víðikvistur 
 Sorbaria sorbifolia (L.) A.Braun – Reyniblaðka 
 Filipendula kamtschatica (Pallas) Maxim. – Risamjaðjurt 
 Geum x heldreichii hort. ex Bergmans – Skrúðdalafífill 
 Geum x sudeticum Tausch – Blikdalafífill 
 Geum macrophyllum Willd. – Skógdalafífill 
 Potentilla fruticosa L. – Runnamura 
 Potentilla norvegica L. – Noregsmura 
 Rubus idaeus L. – Hindber 
 Rubus spectabilis Pursh – Laxaber 
 Rosa rugosa Thunb. ex Murray – Ígulrós 
 Sanguisorba canadensis L. – Kanadakollur 
 Malus x domestica Borkh. – Eplatré 
 Sorbus mougeotii Soy-Willem. & Godr. – Alpareynir 
 Prunus padus L. – Heggur
Rússnesk rúbla

Rússnesk rúbla (rússneska: рубль, fleirtala рубли) gjaldmiðill Rússneska ríkjasambandsins, Abkasíu og Suður-Ossetíu (og áður fyrr, Sovétríkjanna og Rússneska keisaraveldisins). Rúblunni er skipt í 100 kópeka (rússneska: копейка, fleirtala копейки). Hvíta-Rússland og Transnistría nota bæði gjaldmiðla af sama nafni.

ISO 4217 gjaldeyriskóði rússnesku rúblunnar er RUB; fyrrverandi kóðinn, RUR, átti við um gildi rússnesku rúblunar fyrir 1998 (1 RUB = 1.000 RUR).

Nafngift 
Orðið „rúbla“ á rætur sínar að rekja til rússnesku sagnarinnar рубить (rubit), sem þýðir að höggva. Á öldum áður var „rúbla“ silfurmoli, af ákveðinni þyngd, sem skorinn var af stærri silfurhleif. Var þetta rússneskt jafngildi vestur-evrópsks marks, sem notað var á miðöldum sem mælieining silfurs og gulls.

„Kópeki“ dregur hinsvegar nafn sitt af rússneska orðinu копьё (kop'yo) – spjót. Fyrstu kópekamyntirnar voru slegnar af Moskvu furstadæminu eftir hernám Novograds árið 1478. Þær báru skjaldamerki Moskvu, sem er mynd af Heilögum Georg þar sem hann banar dreka með spjóti. Ber rússneskur kópeki þessa sömu mynd enn í dag.

Rússnesk rúbla. Stór myndir af núverandi seðla. 
Gjaldmiðlar
Rússland
1478

Árið 1478 (MCDLXXVIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Diðrik Píning varð hirðstjóri á Íslandi.
 25. nóvember - Kristján 1. Danakonungur gaf út fyrirmæli til Diðriks Pínings hirðstjóra og Magnúsar Eyjólfssonar Skálholtsbiskups um að skipta eignum Guðmundar Arasonar í þrjá hluti, milli konungs sjálfs, erfingja Björns Þorleifssonar og svo Solveigar dóttur Guðmundar og Bjarna manns hennar.
 Brandur Jónsson sagði af sér lögmannsembætti.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 14. janúar - Stórfurstinn Ívan 3. af Moskvu hertók Novogorod.
18. febrúar - George hertogi af Clarence, dæmdur sekur um landráð gegn eldri bróður sínum Játvarði 4., og er tekinn af lífi í Lundúnaturni.
 26. apríl - Flugumenn Pazzi-fjölskyldunnar réðust á Lorenzo de' Medici og drápu bróður hans, Giuliano, í hámessu í dómkirkjunni í Flórens.
 28. desember - Orustan við Giornico - Svissneskir hermenn unnu sigur á herliði Mílanó-manna.

Fædd
 7. febrúar - Thomas More, enskur stjórnmálamaður (d. 1541).
 12. mars - Giuliano di Lorenzo de' Medici, ítalskur aðalsmaður og stjórnandi Flórens (d. 1516).
 16. mars - Francisco Pizarro, spænskur landvinningamaður (d. 1541).
 26. maí - Klemens VII, páfi (d. 1534).
 22. júlí - Filippus 1. Kastilíukonungur (d. 1506).

Dáin
 18. febrúar - George hertogi af Clarence, tekinn af lífi (f. 1449).

1478
1471-1480
Árbær

Árbær er eitt af fjölmennustu hverfum Reykjavíkurborgar, nefnt í höfuðið á býli sem þar stóð áður. Þar er Árbæjarsafn, þar sem eru varðveitt mörg söguleg hús í Reykjavík.  Þar er líka Árbæjarsundlaug. Íþróttafélagið í hverfinu heitir Fylkir.

Til Árbæjarhverfis teljast Selás, Árbær, Ártúnsholt, Bæjarháls og Norðlingaholt.

Hverfið markast af Vesturlandsvegi, Úlfarsá að sveitarfélagamörkum Mosfellsbæjar, til austur og suðurs með sveitarfélagamörkum um Hólmsheiði að Elliðavatni, Elliðaám, syðri kvísl og Reykjanesbraut.

Íbúar Árbæjarhverfis voru rúmlega 11.000 árið 2017.

Tilvitnanir

Tengill 
 Í Árbæ á 185 ára afmæli Reykjavíkur, Morgunblaðið, 183. tölublað (18.08.1971), Blaðsíða 12

Hverfi Reykjavíkur
Aristófanes

Um málfræðinginn Aristófanes, sjá Aristófanes frá Býzantíon

Aristófanes (448 – 380 f.Kr.; á grísku ΄Αριστοφανης) var forngrískt gamanleikjaskáld.

Ekki er vitað hvar eða nákvæmlega hvenær hann fæddist en sennilega var Aristófanes menntaður í Aþenu. Hann var úr aþensku sveitinni Kudaþenæum. 

Aristófanes er frægur fyrir gamanleiki sína sem hann samdi fyrir Díonýsosarhátíðina og Lenajuhátíðina í Aþenu. Hann samdi um fjörutíu leikrit en ellefu eru varðveitt. Leikrit hans eru varðveittu gamanleikirnir sem tilheyra skeiði gamla gamanleiksins. Mörg leikritanna voru pólitísk og gerðu oft gys að vel þekktum borgurum og stjórnmálamönnum Aþennu og hegðun þeirra í pelópsskagastríðinu. Vitað er að hann var ákærður fyrir meiðyrði oftar en einu sinni. Frægur gamanleikur, Froskarnir, fékk þann fáheyrða heiður að vera uppfærður öðru sinni. Samkvæmt síðari tíma ævisagnariturum hlaut hann einnig oðinber verðlaun fyrir Froskana.

Aristófanes kemur fyrir í samræðu Platons, Samdrykkjunni, og heldur þar fyndna ræðu með goðsagnakenndri greinargerð fyrir tilvist ástarinnar. Skýin, sem hlutu ekki góðar viðtökur, gerir grín að hinni nýju hreyfingu fræðaranna (sófistanna) sem mjög var í tísku á síðari hluta 5. aldar f.Kr.; Sókrates var aðalpersónan og í leikritinu kemur hann fram sem fræðari, enda þótt hann hafi sjálfur ekki talið sig fræðara. Lýsistrata var samin meðan pelópsskagastríðið geisaði milli Aþenu og Spörtu en þar er settur fram friðarboðskapur á gamansaman mátta: konur borgríkjanna tveggja fara í kynlífsbindindi þar til menn þeirra hætta að berjast.

Varðveitt leikrit 
 Akarníumenn (425 f.Kr.)
 Riddararnir (424 f.Kr.)
 Skýin (upphaflega 423 f.Kr., ólokin endurskoðuð útgáfa er varðveitt frá 418 – 415 f.Kr.)
 Vespurnar (422 f.Kr.)
 Friðurinn (fyrsta útgáfa 421 f.Kr.)
 Fuglarnir (414 f.Kr.)
 Lýsistrata (411 f.Kr.)
 Konur á Þesmófóruhátíð (fyrsta útgáfa um 410 f.Kr.)
 Froskarnir (405 f.Kr.)
 Þingkonurnar (um 392 f.Kr.)
 Auðurinn (önnur útgáfa 388 f.Kr.)

Heimild

Tengt efni 

 Agaþon
 Grískar bókmenntir

Tenglar 
 

Forngrísk gamanleikjaskáld
Fornir Aþeningar
Trjákvoða

Trjákvoða (Resin), stundum kölluð Harpeis, er kolvatnsefnisseyting sem margar jurtir, þá sérstaklega berfrævingar, gefa frá sér. Trjákvoða er meðal annars notuð í lakk og lím. 

Raf er steingerð trjákvoða, sem m.a. er notuð í skartgripi.

Tré
Grasafræði
Um sálina

Um sálina (eða De Anima á latínu) er rit eftir Aristóteles, þar sem sett er fram heimspekileg kenning um eðli lífvera. Umfjöllun hans snýst einkum um þær tegundir sálar sem ólíkar lífverur hafa en forngríska orðið psykhe þýddi bæði „sál“ og „lífsafl“. Aristóteles greinir á milli ólíkra ferla hjá ólíkum lífverum. Jurtir hafa getuna til að nærast, vaxa og fjölga sér, sem er lágmarksgeta lífvera. Dýr hafa auk þessa skynjun og (takmarkað) minni og geta hreyft sig. Menn hafa allt þetta auk vitsmuna og rökhugsunar.

Sálarhugtakið sem Aristóteles notar er einungis fjarskylt nútímahugtakinu. Aristóteles telur að sálin sé form eða eðli lífvera; að hún sé ekki aðgreind frá líkamanum sem hún er í; að sálin sé það sem gerir lífveru að lifandi veru og þar með að hugmyndin um sálarlausan líkama eða sál í rangri tegund líkama sé eintóm vitleysa. (Hann íhugar möguleikann á að ákveðinn hluti sálarinnar - skynsemishluti hennar -geti hugsanlega verið til án líkama.) Erfitt er að sætta þessi atriði við hugmyndina um sál sem „anda“ sem dvelur í líkama.

Um sálina er skipt í þrjár bækur. 

Fyrsta bók fjallar um skoðanir fyrri heimspekinga og setur fram viðfangsefnið og rannsóknaraðferðina. Niðurstaðan er sú að sá sé það sem veldur því að lífvera er lifandi.

Í annarri bók er umfjöllun Aristótelesar um hinar þrjár ólíku tegundir eða hina þrjá ólíku hluta sálarinnar og virkni þeirra. Aristóteles fjallar um „næringarhluta“ sálarinnar og „skynjunarhluta“ sálarinnar. (1) Allar tegundir lífvera, jurtir jafnt sem dýr, verða að geta nærst og fjölgað sér. (2) Öll dýr hafa skynjun; í það minnsta hafa þau öll snertiskyn, sem Aristóteles færir rök fyrir að liggi til grundvallar öllum hinum skilningarvitunum, og þau geta upplifað ánægju og sársauka, sem er einfaldasta tegund skynjunar. Ef þau geta upplifað ánægju og fundið til sársauka, þá hafa þau einnig þrár. Sum dýr hafa að auki önnur skilningarvit (sjón, heyrn, bragðskyn) og sum hafa öflugri skilningarvit (getuna til að greina á milli hluta á flókinn hátt, ekki einungis ánægju og sársauka.) Hann ræðir um hvernig þetta virkar. Sum dýr hafa enn fremur minni, ímyndunarafl og þau geta hreyft sig.

Þriðja bók fjallar um skynsemishluta sálarinnar, sem einungis skynugar skepnur hafa, en það eru menn. Í sumum köflum seint í þessari bók snýr Aristóteles aftur til fyrri spurninga á að því er virðist óskipulegan máta.  Því hafa sumir fræðimenn getið sér þess til að þessir kaflar hafi ekki upphaflega tilheyrt bókinni og hafi verið bætt við seinna vegna mistaka. (Meðal þessara kafla er frægur kafli um hina „virku skynsemi“)

Heimild

Frekari fróðleikur 
Aristóteles, Um sálina. Sigurjón Björnsson (þýð.) (Reykjavík: Hið íslenzka bókmenntafélag, 1985/1993).
Aristotle, De Anima : Books II and III (With Passages From Book I) D.W. Hamlyn og Cristopher Shields (þýð.) (Oxford: Clarendon Press, 1993). ISBN 0-19-824085-6
Nussbaum, Martha C. og Rorty, Amélie Oksenberg (ritstj.), Essays on Aristotle's De Anima (Oxford: Oxford University Press, 1995). ISBN 0-19-823600-X

Tengill 

Ritverk Aristótelesar
Stóra siðfræðin

Stóra siðfræðin (eða Magna Moralia á latínu) er ritverk sem er eignað Aristótelesi  en sumir hafa efast um að sé ósvikið eða réttilega eignað honum. Eigi að síður hafa fræðimenn eins og J.L. Ackrill fært rök fyrir að verkið sé ósvikið. Þeir færa rök gegn því segja gjarnan að verkið hljóti að vera eftir einhvern náinn Aristótelesi, ef til vill eftir einhvern nemenda hans. Verkið er álitið einfaldara og óþroskaðra verk en Siðfræði Níkomakkosar sem er meginverk Aristótelesar um siðfræði.

Tengt efni
Aristóteles
Siðfræði Evdemosar
Siðfræði Níkomakkosar

Ritverk Aristótelesar