alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Suðurfirðir

Suðurfirðir er samheiti á nokkrum fjörðum sem ganga inn úr Arnarfirði. Þeir eru Bíldudalsvogur, Fossfjörður, Reykjarfjörður, Trostansfjörður og Geirþjófsfjörður.

Landslag í Suðurfjörðum er mjög vestfirskt, há basaltfjöll og brattar hlíðar í sjó fram og helsta undirlendi í fjarðarbotnum. Þar er hins vegar víða mjög gróðursælt og birkiskógar með ívafi reynis í fleiri fjörðum, sérlega í Geirþjófsfirði og Norðdal í Trostansfirði. 

Bæirnir í fjörðunum, ásamt Bíldudal,  voru sérstakt sveitarfélag sem hét Suðurfjarðahreppur fram að 1987 þegar það sameinaðist Ketildalahrepp og mynduðu þeir í sameiningu Bíldudalshrepp.  Árið 1994 sameinaðist hann Barðastrandahrepp, Rauðasandshrepp og Patrekshrepp í sveitarfélagið Vesturbyggð. 

Búið var á 15 bæjum, þar af tveim tvíbýlum, fram undir miðja 20. öld. Nú er einungis búið á tveim, Fossi og Dufansdal. Eina þéttbýlissvæðið í Arnarfirði er Bíldudalur, þar búa nú um um 300 manns. Bíldudalur er gamall verslunarstaður allt frá einokunartímanum og þar hafa miklir athafnamenn sett sitt mark á staðinn, m.a. Ólafur Thorlacius (1761-1815) og Pétur J. Thorsteinsson (1854-1929).  Í kaþólskri tíð var bænahús á Bíldudal og hálfkirkja frá 14. öld en hún var lögð niður 1670. Kirkja Suðurfjarða var í Otradal fram á tuttugustu öld en 1906 var vígð kirkja á Bíldudal. 

Í Langaneshlíðum, norðan við Geirþjófsfjörð, var bærinn Steinanes. Í Geirþjófsfirði voru bæirnir Krosseyri, Langibotn og Sperðlahlíð. Í Trostansfirði (sem ævilega var nefndur Trosnasfjörður af seinni tíma Arnfirðingum) einn samnefndur bær. Í Reykjafirði var samnefnt tvíbýli. Í Fossfirði bæirnir Foss og Dufansdalur. Þar norðan við var Otradalur. Í Bíldudalsvogi voru, fyrir utan þorpið, bæirnir Litlaeyri og Hóll. Norðan við Bíldudalsvogin var bærinn Auðihrísdalur.

Landnám
í Landnámabók er sagt að Ketill ilbreiður Þorbjarnarson hafi numið Arnarfjarðardali frá Kópanesi til Dufansdals. Ketill ílengdist þó ekki í Arnarfjarðardölum heldur fór að Berufirði hjá Reykjanesi en skildi eftir sig nafnið Ketildalir. Ánn rauðfeldur Grímsson bjó einn vetur í Dufansdal en Dufan leysingi hans bjó þar eftir. Ánn er sagður hafa gert bú á Eyri, það getur annað hvort verið þar sem nú heitir Hrafnseyri í Arnarfirði eða þar sem nú er þorpið á  Bíldudal. Geirþjófur Valþjófsson er sagður hafa numið í Arnarfirði, Fossfjörð, Reykjarfjörð, Trostansfjörð, Geirþjófsfjörð og bjó hann í Geirþjófsfirði.

Tengill
 Vestfjarðavefurinn
 http://www.bildudalur.is/  Vefsvæði Bílddælinga

Vestfirðir
Firðir á Íslandi
Arnarfjörður
Jarðhumla

Jarðhumla (fræðiheiti: Bombus terrestris) er algengasta hunangsflugutegundin í Evrópu, en er enn sjaldgæf á Íslandi. Tegundin einkennist af afturbol sem er hvítur í endann. Drottningin er 2–2.7 cm löng en þernan 1½–2 cm.

Jarðhumlur geta ratað heim í bú sitt úr allt að 13 km fjarlægð.

Heimildir 

Hunangsflugur
Skordýr á Íslandi
Ólympískur þríhyrningur

Ólympískur þríhyrningur er siglingaleið sem algengt er að nota í siglingakeppnum á kænum, einkum landskeppnum og á Ólympíuleikunum. Ólympískum þríhyrningi er ætlað að gefa siglingafólkinu færi á að sýna getu sína í öllum helstu vindáttum, beitivindi, hliðarvindi, lens o.s.frv. Þannig er fyrst sigldur þríhyrningur, síðan pulsa og loks beinn leggur, alltaf með baujurnar á bakborða. Fyrsti og síðasti leggurinn eru upp í vindinn. Venjulega er þríhyrningurinn jafnhliða. 

Kostur við þríhyrningslaga braut er að hægt er að haga hornum þríhyrningsins eftir aðstæðum og búa þannig til fjöldann allan af mismunandi brautum. Að auki eru til ýmis afbrigði af ólympískum þríhyrningi s.s. tvöfaldur (þrefaldur o.s.frv.) þríhyrningur, afbrigði þar sem ráslína og marklína eru sama línan o.s.frv. 

Siglingar
Flugbjörgunarsveitin í Reykjavík

Flugbjörgunarsveitin í Reykjavík (skammstöfun: FBSR) er íslensk björgunarsveit með aðsetur á flugvallarvegi við Reykjavíkurflugvöll.

Saga 
Sveitin var stofnuð 27. nóvember 1950 í kjölfar Geysisslyssins, eftirfarandi samþykkt var rituð á fundinum og stendur óbreytt enn í dag:

„Fundurinn ályktar að markmið félagsins sé fyrst og fremst að aðstoða við björgun manna úr flugslysum og leita að flugvélum sem týnst hafa. Í öðru lagi að hjálpa þegar aðstoðar er beðið og talið er að sérþekking og tæki félagsins geti komið að gagni“

Heimildir

Tengill 
 Vefsíða flugbjörgunarsveitarinnar

Íslenskar björgunarsveitir
Stofnað 1950
Rafsegulkraftur

Rafsegulkraftur er langdrægur kraftur, sem rafsegulsvið ber milli rafhlaðinna agna, til dæmis rafeinda og róteinda. Rafhleðslur, með sama formerki, hrinda hvor annarri frá sér, en gagnstæðar hleðslur dragast hvor að annari. Rafsegulkraftur heldur rafeindum á brautum umhverfis frumeindakjarnann þannig að frumeindir haldast stöðugar og geta myndað sameindir, en án hans væru engar frumeindir og ekkert efni. Rafsegulfræðin fjallar um rafsegulkraftinn.

Rafsegulfræði

ar:تآثر كهرومغناطيسي
be-x-old:Электрамагнітнае ўзаемадзеяньне
bn:তড়িচ্চুম্বকীয় বল
fi:Sähkömagneettinen vuorovaikutus
lt:Elektromagnetinė sąveika
ml:വിദ്യുത്കാന്തികബലം
pl:Oddziaływanie elektromagnetyczne
ru:Электромагнитное взаимодействие
sl:Elektromagnetna interakcija
th:แรงแม่เหล็กไฟฟ้า
uk:Електромагнітна взаємодія
zh-min-nan:Tiān-chû-la̍t
Geirþjófsfjörður

Geirþjófsfjörður er einn af Suðurfjörðum í Arnarfirði, langur og mjór fjörður, um 10 km frá Ófærunesi þar sem hann mætir Trostansfirði (frá Kópanesi ysti í Arnarfirði og inn í fjarðarbotn í Geirþjófsfirði eru um 40 km). Há fjöll liggja að firðinum á báða bóga og brattar hlíðar niður í sjó. Helsta undirlendi er í fjarðarbotninum en þó fremur lítið. Enginn bílvegur liggur í fjörðinn en vegurinn um Dynjandisheiði milli Vatnsfjarðar og Dynjanda í Arnarfirði liggur ofan við botn fjarðarins og blasir hann við af heiðinni.

Þrír bæir voru í firðinum og eru allir nú í eyði, þar að auki var bærinn Steinanes utar í hlíðum Langaness. Þar stenda enn rústir af steinsteyptu húsi.

Norðan við fjörðinn var jörðin Krosseyri á sérkennilegum tanga sem myndast af andstæðum straumum, annars vegar innan úr Geirþjófsfirði og hinn utan frá Arnarfirði. Þar stendur enn steypt íbúðarhús. Sagnir herma að sjávarskrímsli hafi sést síðast hér á landi í fjöru á Krosseyri.

Sunnan við fjörðinn var Sperðlahlíð. Þar má sjá tóftir eftir bústaðs- og gripahús enda var þar búið í torfhúsi þangað til jörðin fór í eyði á fjóra áratug tuttugustu aldar. 

Innst í firðinum og stærsta jörðin var Langibotn þar sem Geirþjófur Valþjófsson landnámsmaður er talinn hafa búið og Auðarbær þar sem kona útlagans Gísla Súrssonar bjó í útlegð hans. Dalurinn upp af botni Geirþjófsfjarðar einkennist af allmiklum birkiskógi með ívafi af reyni. Hluti hans var afgirtur og friðaður um 1930 og hófst þá gróðursetning barrtrjáa af ýmsum tegundum og var því haldið áfram fram á áttunda áratuginn. Hafa sumar tegundir tekið vel við sig, sérlega furur, og eru þar nokkur væn tré. Þegar Langibotn fór í eyði 1969 komst hann í eigu Skógræktar ríkisins, síðar Landgræðslusjóðs.  Þar stendur enn íbuðarhús úr timbri, upphaflega flutt til Siglufjarðar af norskum hvalveiðimönnum um 1840 en til Geirþjófsfjarðar um 1880.

Gísla saga Súrssonar
Geirþjófsfjörður er eitt meginsögusvið Gísla sögu Súrssonar og hefur það verið lifandi söguhefð í Arnarfirði að hún hafi þar átt sér stað í raun. Meðal annars má sjá rústir nálægt bæjaránni sem sagðar eru vera af bæ Auðar, konu Gísla. Einnig hafa fundist tóftir sunnan við ánna sem taldar eru hafi verið fylgsni Gísla. Samkvæmt sögunni var Gísli veiginn á  klettinum Einhamri þar sem hann varist liðsmönnum Eyjólfs gráa. Í samband við Alþingishátíðina 1930 var höggvin í Einhamar minning um Gísla Súrsson og Auði Vésteinsdóttur.

Tenglar
 Árni Óla, Í Arnarfirði, þríðja grein Inn í Geirþjófsfjörð Lesbók Morgunblaðsins, 41. tölublað (28.10.1951), Blaðsíða 485

Vestfirðir
Firðir á Íslandi
Arnarfjörður
Sterkeind

Sterkeind er samheiti yfir þungeindir og miðeindir. Þær eru líklega samsettar úr kvörkum og haldið saman af sterka kjarnakraftinum. Stóri sterkeindahraðallinn í CERN var smíðaður til þess að gefa betri innsýn inn í byggingu sterkeinda.

Öreindafræði
Létteind

Létteind  er heiti á níu minnstu öreindunum, sem hafa allar hálftöluspuna og flokkast því sem fermíeindir. Þær eru rafeind, mýeind og táeind auk andeinda ásamt  tilsvarandi fiseindum, sem hugsanlega hafa engan massa. Rafeindir ásamt kjarneindum mynda efni.

Öreindafræði
Þungeind

Þungeindir eru massamiklar eindir, samsettar úr þremur kvörkum. Þær eru fermíeindir með sterka víxlverkun. Kjarneindir eru þær þungeindir, sem ásamt rafeindum mynda efni.

Öreindafræði
Péturskirkjan

Péturskirkjan mikla (eða Basilíka heilags Péturs; latína: Basilica Sancti Petri; ítalska: Basilica di San Pietro in Vaticano) er basilíka páfans í Vatíkaninu í Róm. Hún var reist á rústum eldri kirkju sem hafði verið byggð á staðnum þar sem talið var að gröf heilags Péturs væri. Sú kirkja var byggð af Konstantínusi mikla milli 326 og 333. Undir lok 15. aldar lá fyrir að kirkjan var mikið skemmd og upp kom sú hugmynd að reisa alveg nýja kirkju. Bygging núverandi kirkju hófst í tíð Júlíusar 2. 1506 og lauk í tíð Úrbanusar 8. 1626. 

Kirkjan skipar sérstakan sess hjá kaþólikkum, bæði sem dómkirkja páfans, og þar með höfuðkirkja alls kristindóms, og eins sem grafarkirkja heilags Péturs og nánast allra páfa eftir hans dag. Kirkjan er mikilvægur áfangastaður pílagríma. Að lokum má þess geta að Péturskirkjan í Róm er stærsta kirkja Evrópu.

Kirkjur í Róm
Vatíkanið
Rushmore-fjall

Rushmore-fjall er 1.745 metra granítfjall nálægt Keystone í Suður-Dakóta. Í fjallið hefur verið höggvið risavaxið minnismerki, sem sýnir 18 metra há andlit fjögurra fyrrum forseta Bandaríkjanna: George Washington (1732-1799), Thomas Jefferson (1743-1826), Theodore Roosevelt (1858-1919) og Abraham Lincoln (1809-1865). Upphaflega átti verkefnið að auka ferðamennsku í Black Hills-fjallgarðinum í Suður-Dakóta. Verkið hófst árið 1927 og því lauk 1941. 

Suður-Dakóta
Fjöll í Bandaríkjunum
Einyrt samtenging

Einyrt samtenging er samtenging sem samanstendur af einu orði. Samanber fleiryrta samtengingu sem samanstendur af tveimur eða fleiri orðum.

Dæmi um einyrtar samtengingar
 Hann er hávaxinn og klár.
 Við getum fengið pizzu eða pasta.
 Hún er stór en labbar hægt

Málfræði
Burj Khalifa

Burj Khalifa (áður þekktur sem Burj Dubai, Dúbæturninn) er risavaxinn skýjakljúfur í Dúbæ í Sameinuðu arabísku furstadæmunum. Turninn er hæsta mannvirki heims, 828 m. Framkvæmdir hófust 21. september 2004 og turninn var opnaður 4. janúar 2010.

Tenglar 

 Íbúar í hæsta turni heims þurfa að fasta lengur en aðrir, Vísir.is 8. ágúst 2011

Turnar í Dúbæ
Hæstu mannvirki heims
Fleiryrt samtenging

Fleiryrt samtenging eða fleyguð samtenging er samtenging sem samanstendur af tveimur eða fleiri orðum. Samanber einyrta samtengingu sem samanstendur aðeins af einu orði.

Dæmi um fleiryrtar samtengingar
til þess að
vegna þess að
hvorki ... né
ef ... þá
annaðhvort ... eða
svo að
eins og
bæði ... og
hvort ... eða
ýmist ... eða
...o.fl.

Málfræði
Kvikmyndahátíðin í Cannes

Kvikyndahátíðin í Cannes (franska: le Festival de Cannes) er ein af elstu og virtustu kvikmyndahátíðum heims. Hátíðin var stofnuð árið 1939. Hún er haldin árlega, oftast í maí, í ráðstefnuhöllinni Palais des Festivals et des Congrès í Cannes í Suður-Frakklandi. 

Eftirsóttust þeirra mörgu verðlauna sem veitt eru á hátíðinni eru gullpálminn fyrir bestu kvikmyndina á hátíðinni. 

Kvikmyndahátíðir
Franskar listahátíðir
Nightwish

Nightwish er finnsk sinfónísk power metalhljómsveit sem var stofnuð árið 1996. Söngkonur hljómsveitarinnar hafa sungið í óperustíl. Nightwish tók þátt í finnsku forkeppninni í Eurovision árið 2000 og endaði í öðru sæti.

Árið 2005 ákvað hljómsveitin að halda áfram án söngkonunnar Törju Turunen og tjáðu sig í opnu bréf eftir tónleika og settu tilkynningu á heimasíðu sína. Nightwish hefur verið með tvær söngkonur síðan: Hina sænsku Anette Olzon og nú fer hollenska söngkonan Floor Jansen fyrir sveitinni.

Til stóð að sveitin kæmi til Íslands árið 2008 en hætt var við það vegna tónleikahaldarans.

Meðlimir
Tuomas Holopainen - hljómborð
Marco Hietala - bassi, söngur
Empuu Vuorinen - gítar
Jukka Nevalainen - trommur
Troy Donockley – flautur og gítar
Floor Jansen - söngur

Fyrrum meðlimir
Tarja Turunen
Sami Vänskä
Anette Olzon

Breiðskífur
Angels Fall First (1997)
Oceanborn (1998)
Wishmaster (2000)
Century Child (2002)
Once (2004)
Dark Passion Play (2007)
Imaginaerum (2011)
Endless Forms Most Beautiful (2015)
Human. :II: Nature. (2020)

Tilvísanir

Finnskar þungarokkshljómsveitir
Þéttmerski

Þéttmerski (Dithmarschen) er hérað í fylkinu Slésvík-Holtsetalandi í Norður-Þýskalandi. Það afmarkast af Norðursjó og ánum Saxelfi og Egðu.

Landafræði
Slésvík-Holtsetaland
Þýskaland
Húsmargfætla

Húsmargfætla (fræðiheiti: Scutigera coleoptrata) er gul-grá margfætla af Scutigeromorpha ættbálki.

Húsmargfætlan er skordýraæta sem nærist m.a. á minni kóngulóm, veggjalúsum, termítum, kakkalökkum, silfurskottum, maurum og klafhölum. Hún drepur bráðina með eitruðu biti. Vegna afráns á skordýrum er hún vinsæll lífrænn meindýraeyðir.

Scutigeromorpha
Lífrænir meindýraeyðar
Kennifall (mengjafræði)

Kennifall mengis , táknað með χ, er ósamfellt fall, sem tekur gildið einn ef stak x í formenginu  er einnig stak í , en tekur annars gildið núll.
Skilgreining:

Mengjafræði
Ósamfelld föll
Hljóðvarp

Hljóðvarp  kallast það þegar sérhljóð í áhersluatkvæði breytist fyrir áhrif annars sérhljóðs sem kallast hljóðvarpsvaldur. Í íslensku hafa a-hljóðvarp, u-hljóðvarp og i-hljóðvarp öll verið virk á einhverjum tímapunkti.

Tegundir hljóðvarpa

A-hljóðvarp
A-hljóðvarpið er elsta hljóðvarpið sem til er og það kemur mjög sjaldan fram í íslensku. Í a-hljóðvarpi verður sérhljóðinn i að e. Hér er hljóðvarpsvaldurinn a. Stafurinn a togar í rótarsérhljóðið i og færir það svo það er nær myndunarstað a-hljóðsins og breytir því i í e.

Dæmi
niðar → neðar

U-hljóðvarp
U-hljóðvarp er mjög algengt hljóðvarp í íslensku. Í því verður hljóðið a að hljóðinu ö eða u. Áður fyrr verkaði u-hljóðvarpið einnig þannig að i varð að y. 

a > ö
a > u

Dæmi
barn → börn
tala → tölum
sumar → sumur
hundrað → hundruð

I-hljóðvarp
I-hljóðvarp er algengasta hljóðvarpið í íslensku. Hljóðvarpsvaldurinn er i en i hverfur eftir að hafa fært rótarhljóðið nær myndunarstað sínum.

Tegundir:
a → e
e → i
o → y
ó → æ
á → æ
u → y
ú → ý
au → ey
ju → y
jú → ý
jó → ý

Dæmi
hús → hýsi
braut → breyta

Tengt efni
 Klofning
 Stóra brottfall

Málfræði

he:אומלאוט
Malaga

Malaga er hafnarborg í Andalúsíu á Suður-Spáni. Íbúar borgarinnar voru rúm 569.000 árið 2015 en um helmingi fleiri búa á stórborgarsvæðinu. Malaga er sjötta stærsta borg Spánar.

Líklegast er talið að heitið sé komið úr fönikísku (og hét þá Malaka) og dregið af salti sbr. hebreska  מלח (melak) + arabíska ملح (milh).

Borgir í Andalúsíu
Sheffield

Sheffield er borg í Suður-Yorkshire í Englandi. Borgin dregur nafn sitt af ánni Sheaf sem rennur í gegnum borgina. Íbúar borgarinnar voru rúmlega 585 þúsund árið 2019 en á stórborgarsvæðinu er 1,6 milljón. Sheffield er mikil iðnaðarborg. 

Sheffield United og Sheffield Wednesday eru knattspyrnulið borgarinnar.

Borgir á Bretlandi
Borgir á Englandi
Toulouse

Toulouse er borg í Suðvestur-Frakklandi við bakka Garonne-fljóts, miðja vegu milli Atlantshafs og Miðjarðarhafs. Toulouse er fjórða stærsta borg Frakklands með 480 þúsund íbúa (2017) innan borgarmarkanna en rúmlega 1,1 milljón býr á stórborgarsvæðinu.

Toulouse er ein af miðstöðvum flugvélaiðnaðarins í Evrópu en í borginni eru meðal annars höfuðstöðvar flugvélaframleiðandans Airbus, Thales Alenia Space sem er stærsti gervihnattaframleiðandi Evrópu og Geimferðamiðstöðin í Toulouse. 

Háskólinn í Toulouse er einn af elstu háskólum heims, stofnaður árið 1229. Hann er þriðji stærsti háskóli landsins.

Skólar í Toulouse 
 ENSEEIHT
 École nationale de l'aviation civile
 Institut polytechnique des sciences avancées
 Toulouse Business School
 Toulouse School of Economics
 Université Fédérale Toulouse Midi-Pyrénées

Borgir í Frakklandi
Nice

Nice (borið fram „nís“) er borg í Suður-Frakklandi við Miðjarðarhafið, milli Marseille í Frakklandi og Genóa á Ítalíu. Borgin er fimmta stærsta borg Frakklands með rúmlega 340 þúsund íbúa innan borgarmarkanna (2017) en tæp 1,4 milljón manns búa á stórborgarsvæðinu. Nice er vinsæll sumarleyfisstaður jafnt Frakka sem erlendra ferðamanna. Áætlað er að um 4 milljónir ferðamanna sæki borgina heim á ári hverju og flugvöllurinn, sem stendur á landfyllingu við ströndina, er einn sá annasamasti í Frakklandi. Hershöfðinginn og stjórnmálamaðurinn Garibaldi, stundum kallaður landsfaðir Ítalíu, fæddist í Nice. 

Nafnið kemur frá hinu gríska níkaíos, sem merkir sigursæll.

Menntun 
 EDHEC Business School
 EPITECH
 ISEFAC Bachelor

Íþróttir
OGC Nice er knattspyrnulið borgarinnar.

Heimildir 

Borgir í Frakklandi
Provence-Alpes-Côte d'Azur
Hafnarborgir
Vatnsdæla saga

Vatnsdæla saga er fornsaga sem telst til Íslendingasagna. Sagan er ættarsaga Vatnsdæla. Hún hefst í Noregi og segir frá Ingimundi gamla landnámi hans í Vatnsdal, þar sem hann gerist ættarhöfðingi dalsins. Sagan fylgir svo næstu afkomendum hans til um 900 fram til dauða Þorkels kröflu í upphafi 11. aldar.

Sagan er talin rituð um 1270 og líklega í Þingeyraklaustri eins og fleiri merk handrit.

Vatnsdæla saga hefur verið gefin út í mörgum útgáfum. Þeirra á meðal eru:

 Vatnsdæla saga [hljóðbók] Hljóðbókaklúbburinn 1997.
 Íslendingasögur. Skuggsjá 1970.
 Vatnsdæla saga. Hið Íslenzka fornritafélag 1959.
 Íslenzk fornrit VIII bindi. Vatnsdælasaga og fl. 1939.
 Vatnsdæla saga. Björn M. Ólsen 1937-39.
 Vatnsdæla saga. Valdimar Ásmundsson 1893.
 The Sagas of Icelanders: a selection. London Penquin 2001.

Tenglar 
 Vatnsdæla saga; af Snerpu.is
  
 Lítil athugasemd við ritgerð um Vatnsdæla sögu; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965

Íslendingasögur
Nantes

Nantes er borg í Vestur-Frakklandi í héraðinu Pays de la Loire. Borgin er áttunda stærsta borg landsins með um 310 þúsund íbúa innan borgarmarka (2017) og um 640 þúsund á stórborgarsvæðinu.

Menntun 
 Audencia Business School
 e-artsup
 École pour l'informatique et les nouvelles technologies
 ISEG Marketing & Communication School
 ISEFAC Bachelor

Borgir í Frakklandi
Pays de la Loire
Jacksonville

Jacksonville er stærsta borgin í Flórída í Bandaríkjunum og 12. stærsta borg landsins. Í borginni búa tæplega 821 þúsund manns en um 1,3 milljónir manna búa á stórborgarsvæðinu (2010).

Borgir í Flórída
Columbus (Ohio)

Columbus er höfuðborg og stærsta borg Ohio-ríkis í Bandaríkjunum. Hún er jafnframt 14. stærsta borg landsins með um 900 þúsund íbúa (2019). Borgin var stofnuð árið 1812 og varð höfuðborg ríkisins fjórum árum síðar.

Borgir í Ohio
Stóra skordýrabók Fjölva

Stóra skordýrabók Fjölva er alfræðirit um skordýr þýtt af Þorsteini Thorarensen upp úr The Pictorial Encyclopedia of Insects eftir V. J. Stanek. Bókin var útgefin 1974 af Bókaútfáfunni Fjölva í samstarfi við Artia-bókaútgáfuna í Prag og var prentuð í Tékkóslóvakíu.

Tengt efni 
 Listi yfir skordýr sem fjallað er um í Stóru Skordýrabók Fjölva

Bækur um skordýr á íslensku
Cleveland (Ohio)

Cleveland er borg í Ohio-ríki í Bandaríkjunum. Íbúar borgarinnar eru rúmlega 444 þúsund, en eru um það bil 2.2 milljónir á stærra svæðinu. Borgin var stofnuð árið 1796.

Borgir í Ohio
Columbus

Columbus getur átt við:

Borgir
 Columbus, Ohio
 Columbus (Georgía)

Persónur
 Kristófer Kólumbus
Klofning

Klofning er hugtak í málfræði og er notað um þá hljóðbreytingu þegar sérhljóðið e klofnar í ja (a-klofning) eða jö (u-klofning). 

Klofning er algengari í norrænum málum en öðrum germönskum. Orðin sjaldan og seldom eru t.d. samstofna en í íslensku hefur sjaldan klofnað úr seldan.

Dæmi

A-klofning
fell → fjall
bera (gamalt orð yfir kvenkyns bjarndýr eða birnu) → bjarndýr
erilar → jarl
hertu → hjarta

U-klofning
erþu → jörð
bera (gamalt orð yfir kvenkyns bjarndýr eða birnu) → björn
ket → kjöt
etunar → '[[jötunn|jö'tunn]]

Tengt efni
Hljóðvarp

Málfræði
Miðeind

Miðeind er eind samsett úr pari kvarka og andkvarka og flokkast því til sterkeinda. Hafa heiltöluspuna og eru því bóseindir og hafa auk þess sterka víxlverkun. Sumar miðeindir hafa rafhleðslu. Þekktastar eru π-miðeindir.

Öreindafræði
Nykur

Þessi grein fjallar þjóðsagnaveru, fyrir aðrar merkingar sjá aðgreiningarsíðu.

 
Nykur er þjóðsagnavera sem líkist mjög hesti, og er oftast steingrár eða apalgrár að lit. Aðaleinkenni nykursins eru þau að hófarnir snúa aftur og hófskeggin fram, öfugt við það sem er á eðlilegum hesti. Nykrar eiga sér hliðstæðu í þjóðtrú nágrannalanda, t.d. Noregs og Orkneyja.

Hin ýmsu nöfn nykursins 
Nykur en nefndur ýmsum nöfnum á íslensku s.s nennir, nóni, vatnaskratti eða kumbur. Hann er einnig stundum nefndur vatnahestur, þó það sé oftast haft um flóðhest eða venjulegan hest sem er þeim eiginleikum búinn að vera traustur að vaða straumhörð vatnsföll.

Þjóðtrúin 
Nykur er samkvæmt þjóðtrúnni bæði að finna í ám og stöðuvötnum og jafnvel sjó. Þegar sprungur koma í ísa á stöðuvötnum að vetri til verða stundum dunur miklar, þá er sagt að nykurinn hneggi. Nykurinn reynir gjarnan að tæla menn á bak sér. Þeir sem fara á bak sitja þar fastir með einhverjum hætti en nykurinn hleypur óðar að vatninu þar sem hann á sér óðal og steypir sér á kaf og drekkir þeim sem á honum situr. Hann þolir ekki að heyra nafn sitt nefnt, en heyri hann það tekur hann viðbragð og hleypur í vatnið. Það hefur borið við að hann hafi fyljað merar af hestakyni. Það einkennir alla þá hesta sem eru undan nykri að þeir leggjast niður ef þeim er riðið eða þeir bera bagga yfir vatnsfall sem vætir kvið þeirra. Fjölmörg örnefni tengd nykrinum eru til um land allt, s.s. Nykurtjörn, Nykurvatn, Nykurpyttur og mörg fleiri.

Biblían 
Í biblíu 20. aldar, nánar til tekið í Job 40.15-24 í Gamla testamentinu, er talað um nykur. Það er einhverskonar tilraun til að þýða hið hebreska orð, behemot, sem notað er í ýmsum erlendum þýðingum. Það hefur verið túlkað sem hinar ýmsu skepnur meðal fræðinga, allt frá flóðhesti, krókódíl, vatnavísundi og fornfíli, og sumir hafa jafnvel viljað meina að behemot hafi verið risaeðla.

Heimildir 
 Jón Árnason, Íslenzkar þjóðsögur og ævintýri I.
 Sigfús Sigfússon. Íslenskar þjóðsögur og sagnir IV. Þjóðsaga, Reykjavík 1982

Tenglar 
 
 Nykur fældur; smágrein í Lesbók Morgunblaðsins 1961
 Nykur í Miðfellsvatni; hluti af grein í Lesbók Morgunblaðsins 1959
 Nykur í Tjörninni; smágrein í Lesbók Morgunblaðsins 1957
erlendir
 Nykur í Orkneyjum.

Þjóðsögur
Þjóðsagnaverur

cs:Näkki
et:Näkk
fi:Näkki
Hrafnkels saga Freysgoða

Hrafnkels saga Freysgoða (eða Hrafnkatla) er Íslendingasaga og er frægust allra Austfirðinga sagna. Um Hrafnkels sögu hefur verið meir og betur skrifað en aðrar Íslendinga sögur, að Njálu einni undanskilinni. Einar Pálsson hefur til dæmis skrifað um hana bókina: Heiðinn siður og Hrafnkels saga, sem kom út árið 1988.

Boðskapur Hrafnkels sögu 
Sumir líta svo á að skilja beri söguna þannig að maður eigi að drepa óvin sinn þegar maður hefur tækifæri til þess. Ein af aðalsögupersónunum í Hrafnkels sögu, Sámur, þyrmir lífi Hrafnkels, þegar hann hefur tækifæri til að ganga frá honum, og koma þannig veg fyrir að hann nái valdi sínu aftur. En af því að hann gefur honum líf nær Hrafnkell sínu fyrra valdi aftur og tekur hann í rekkju á Aðalbóli og segir við hann:

Sámur velur lífið, og þar við situr, hann fær enga eftir það til að reyna að rétta hlut sinn, og „[f]ékk hann aldrei uppreist móti Hrafnkeli, meðan hann lifði.“

Tenglar 
 Hrafnkels saga Freysgoða; af heimasíðu Snerpu
 Hrafnkötlu útgáfan 1942; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1968

Íslendingasögur