alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Valgarður Egilsson

Valgarður Egilsson (20. mars 1940–17. desember 2018) var íslenskur læknir, frumulíffræðingur, rithöfundur og leiðsögumaður.

Hann var kvæntur Katrínu Fjeldsted lækni og stjórnmálamanni og eignuðust þau fjögur börn saman: Jórunni Viðar (f. 1969), Einar Véstein (f. 1973, d. 1979), Véstein (f. 1980) og Einar Stein (f. 1984). Þar að auki átti hann dóttur af fyrra sambandi: Arnhildi (f. 1966).

Valgarður var sonur hjónanna Egils Áskelssonar (f. 28. febrúar 1907, d. 25. janúar 1975), bónda og kennara, frá Austari-Krókum á Flateyjardalsheiði og Sigurbjargar Guðmundsdóttur (f. 22. ágúst 1905, d. 10. desember 1973), húsfreyju og símstöðvarstjóra, frá Lómatjörn í Höfðahverfi. Hann fæddist á Grenivík og ólst upp á Hléskógum í Höfðahverfi, fimmti í röð átta systkina.

Valgarður var stúdent frá MA. Hann lauk prófi í læknisfræði við Háskóla Íslands árið 1968 og varði doktorsritgerð sína, Effects of chemical carcinogens and other compounds on mitochondria with special reference to the yeast cell við University College í London árið 1978.

Valgarður var formaður Listahátíðar í Reykjavík 1990 og 1994 og varaformaður 1992. Hann fékkst við leiðsögu í mörg ár, einkum í Fjörðum og víðar við utanverðan Eyjafjörð og var varaforseti Ferðafélags Íslands.

Eftir Valgarð liggja nokkrar bækur og fjöldi greina, bæði um vísindi og ýmislegt annað. Hann lék aukahlutverk í kvikmyndinni Hvíti víkingurinn sem Ólafur pái Höskuldsson.

Á landsmóti UMFÍ 1958 setti Valgarður tvö Íslandsmet í sundi.

Árið 1960 fann Valgarður skeggburkna í Höfðahverfi, fágæta burknategund sem ekki hafði fundist áður á Íslandi.

Ritaskrá (bækur) 
 Valgarður Egilsson: Dags hríðar spor, Almenna bókafélagið, Reykjavík 1980.
 Valgarður Egilsson: Ferjuþulur - rím við bláa strönd, Almenna bókafélagið, Reykjavík 1985.
 Valgarður Egilsson: Dúnhárs kvæði, Iðunn, Reykjavík 1988.
 Valgarður Egilsson: Waiting for the South Wind - from the North coast of Iceland, Leifur Eiríksson, Reykjavík 2001. ISBN 9979-60-674-6.
 Valgarður Egilsson: Á mörkum, JPV útgáfa, Reykjavík 2007. ISBN 978-9979-798-51-4
 Valgarður Egilsson: Steinaldarveislan, SAGA forlag, Reykjavík 2014. ISBN 9789935923103.

Meðhöfundur
Árbók Ferðafélags Íslands: Í strandbyggðum norðan lands og vestan. Reykjavík. Ferðafélag Íslands. 2000.

Heimildamyndir/Kvikmyndir

Meðframleiðandi
Orðið tónlist: Jórunn Viðar (2008).

Kvikmyndahlutverk
Hvíti víkingurinn - Hlutverk Ólafs páa Höskuldssonar

Tengill
Náttfaravíkur - Grein í Morgunblaðinu eftir Valgarð

Heimildir 

Íslenskir læknar
Íslenskir vísindamenn
Íslenskir rithöfundar
Íslensk skáld
Íslenskir leiðsögumenn
Lómatjarnarætt
Kussungsstaðaætt
Reykjalínsætt
Skarðsætt (Suður-Þingeyjarsýslu)

Prófessorar við Háskóla Íslands
880

880 (DCCCLXXX í rómverskum tölum) var 80. ár 9. aldar og hlaupár sem hófst á föstudegi samkvæmt júlíska tímatalinu.

Atburðir 
 Sólmyrkvi sást á Íslandi samkvæmt annálum.

Fædd

Dáin 

880
871-880
1047

Árið 1047 (MXLVII í rómverskum tölum)

Atburðir 

 Mikill frostavetur samkvæmt annálum.
 Haraldur harðráði varð einn konungur Noregs við lát Magnúsar góða.

Fædd

Dáin  
 Magnús góði Noregskonungur (f. 1024).

1047
1041-1050
1104

Árið 1104 (MCIV í rómverskum tölum)

Atburðir 

 Fyrsta gos í Heklu sem getið er í heimildum. 20 bæir í Þjórsárdal grófust í gjall og ösku. Byggð lagðist af á Hrunamannaafrétti og við Hvítárvatn.
 Baldvin tekur Jerúsalem.
 Í Lundi í Svíþjóð var stofnaður erkibiskupsstóll og var Ísland sett undir hann.

Fædd

Dáin 

1104
1101-1110
Sagafilm

Sagafilm er íslenskt kvikmynda- og sjónvarpsframleiðslufyrirtæki. Saga er eitt af stærstu ef ekki stærsta framleiðslufyrirtækið á Íslandi. Fyrirtækið framleiðir auglýsingar, sjónvarpsefni og kvikmyndir í fullri lengd.

Sjónvarpsframleiðsla (í stafrófsröð) 

 Afi, nú innan Sagafilm
 Allt í drasli
 Ástarfleyið
 Ástríður 2
 Bandið hans Bubba
 Borgarilmur
 Borgin mín
 Dagvaktin
 Dans Dans Dans
 Fagur fiskur í sjó
 Fangavaktin

Tenglar 
Heimasíða Sagafilm

Íslensk kvikmyndafyrirtæki
Trúfélag

Trúfélag er félag manna sem játast og ástunda sömu trúarbrögð. 

Þjóðkirkjan er stærsta trúfélag á Íslandi. Heimilt er að stofna trúfélög utan þjóðkirkjunnar, að uppfylltum ákveðnum skilyrðum.

Tengt efni
Trúfélög á Íslandi

Tenglar
Lög um skráð trúfélög

Trúarbrögð
Mononoke prinsessa

er japönsk teiknimynd í fullri lengd (134 mínútur) eftir Hayao Miyazaki. Myndin var gefin út árið 1997 og vann til 11 verðlauna á hinum ýmsu kvikmyndahátíðum í Asíu sem og annars staðar í heiminum.

Söguþráður 

Prins smitast af andsettu goði af ólæknanlegum sjúkdómi. Hann er við dauðans dyr ef hann finnur ekki lækningu við þessari hræðilegu bölvun. Hann kemst að því að hann þarf að ferðast austur í leit að von. Þegar hann kemur á áfangastað leitar hann að skógarandanum sem á að geta hjálpað honum, en þess í stað lendir hann í miðjum átökum milli dýra skógarins og námubæjar sem er við það að menga og eyðileggja skóginn. Sú sem leiðir dýrin í baráttunni er Mononoke prinsessa, stúlka sem var alin upp af úlfum. 

Bein þýðing á japanska orðinu „mononoke“ er hatursfullur andi eða andi í hefndarhug.

Anime
Japanskar kvikmyndir
Kvikmyndir frumsýndar 1997
Kvikmyndir eftir Hayao Miyazaki
Chihiro og álögin

, einnig íslenskuð sem Brottnámið og Á vit andanna, er anime-kvikmynd frá árinu 2001 gerð af japanska anime myndverinu Studio Ghibli, skrifað og myndstýrt af hinum fræga teiknara Hayao Miyazaki. Hinn upprunalega japanska titil má þýða sem Sen og öndun Chihiro eða Öndun Sen og Chihiro. Myndin var fyrsta Anime teiknimyndin til að hljóta Óskarsverðlaun og var það í flokki teiknimynda af fullri lengd. Hún var flokkuð sem PG í Bandaríkjunum.

Anime
Japanskar kvikmyndir
Kvikmyndir frumsýndar 2001
Kvikmyndir eftir Hayao Miyazaki
Austari-Krókar

Austari-Krókar eru eyðibýli syðst á Flateyjardalsheiði í Suður-Þingeyjarsýslu. Þeir voru í byggð til 1946.

Íslensk eyðibýli
Suður-Þingeyjarsýsla
Knarrareyri

Knarrareyri eða Eyri er eyðibýli austast á Flateyjardal í Suður-Þingeyjarsýslu. Á jörðinni stendur rúst bæjarins þar sem bóndinn Árni Tómasson bjó í upphafi 20. aldar en hann hlóð fjárhús úr sjávargrjóti og tálgaði raftana með glerbroti, að því er sagt er. Landbrot á Flateyjardal hefur valdið því að fjárhúsin eru nú fallin.

Knarrareyri er kannski þekktust fyrir að vera fæðingarstaður Finnboga ramma, sonar Ásbjarnar dettiáss, sem þar var bóndi á tíundu öld. Kemur bærinn talsvert við sögu í Finnboga sögu.

Tengt efni 
 Finnboga saga ramma

Íslensk eyðibýli
Suður-Þingeyjarsýsla
Þönglabakki

Þönglabakki er eyðibýli við Þorgeirsfjörð, á norðanverðum skaganum milli Eyjafjarðar og Skjálfandaflóa í Suður-Þingeyjarsýslu. Þar var prestssetur fram á tuttugustu öld. Bærinn fór í eyði 1944, sama ár og hin tvö síðustu býlin í Fjörðum.

Útkirkja frá Þönglabakka var í Flatey á Skjálfanda en var færð að Brettingsstöðum á Flateyjardal árið 1897, en aftur út í Flatey 1956.

Þönglabakki þótti eitt versta brauð á Íslandi, varla betri en meðaljörð til ábúðar. Þangað fóru prestar helst ekki ótilneyddir. Margir prestar í röð fóru þangað eftir að hafa lent í barneignarbrotum. Einn var skikkaður þangað fyrir guðlast. Á Þönglabakka bjuggu lengi hjónin Jóhannes Jónsson Reykjalín (1840-1915) og Guðrún Sigríður Hallgrímsdóttir (1849-1924), en af þeim er komin Kussungsstaðaætt.

Þönglabakki var öldum saman einn afskekktasti kirkjustaður landsins og veigruðu biskupar sér oftar en ekki við að vísitera kirkjunar þar. Jón Arason vísiteraði þannig milli 1530 og 1540, en síðan liðu um 200 ár þangað til næst kom biskup á Þönglabakka.

Er Þönglabakki fór í eyði 1944 var gamla kirkjan þar rifin. Enn sér móta fyrir grunninum af henni, og hlaðinn kirkjugarðurinn er enn þar í kring. Þar er eitt leiði merkt, með hvítum marmaralegsteini, yfir Ísak Jónssyni, sem drukknaði í Nykurtjörn nálægt aldamótum. Steinn sá er nú laskaður eftir að sjómenn nokkrir gerðu sér það að leik að skjóta í mark með riffli utan af firðinum.

Á Þönglabakka er sæluhús, sem einnig þjónar sem gangnamannakofi.

Fjörður (Suður-Þingeyjarsýsla)
Íslensk eyðibýli
Brettingsstaðir (Flateyjardal)

Brettingsstaðir eru eyðibýli á Flateyjardal á skaganum milli Eyjafjarðar og Skjálfandaflóa í Suður-Þingeyjarsýslu. Þeir skiptast í Brettingsstaði efri og neðri.
Brettingsstaðir Neðri var síðasti bærinn sem fór í eyði í Flateyjardal.

Brettingsstaðir efri 
Á Brettingsstöðum efri er íbúðarhúsi haldið við og er húsið notað til sumardvalar af niðjum síðustu ábúenda.

Brettingsstaðir neðri 
Brettingsstaðir neðri fóru í eyði 1953 en íbúðarhúsi er haldið við.  Afkomendur síðustu ábúenda dvelja þar á sumrin með fjölskyldum sínum.

Íslensk eyðibýli
Íslenskir bæir
Suður-Þingeyjarsýsla
Fjörður (Suður-Þingeyjarsýslu)

Fjörður (kvk. ft.) eru eyðisveit á skaganum milli Eyjafjarðar og Skjálfandaflóa, sem heitir Flateyjarskagi eða Gjögraskagi. Fjörður byggðust á landnámsöld og síðustu bæir fóru í eyði 1944. Kirkjustaður Fjörðunga var á Þönglabakka við Þorgeirsfjörð. Sveitin náði yfir Þorgeirsfjörð og Hvalvatnsfjörð, eða frá Hnjáfjalli í vestri til Bjarnarfjalls í austri. Þorgeirshöfði liggur á milli fjarðanna tveggja.

Meðal bæja í Fjörðum — sem allir eru í eyði núna — má nefna Þönglabakka og Hól í Þorgeirsfirði, og Kaðalstaði, Kussungsstaði, Tindriðastaði og Arnareyri í Hvalvatnsfirði. Upp af Þorgeirsfirði liggur Hóls- og Bakkadalur en upp af Hvalvatnsfirði liggur Leirdalsheiði. Fjallið Darri skilur á milli. Sé Leirdalsheiði farin í suðurátt er komið niður í Höfðahverfi. Úr Hóls- og Bakkadal eru færir fjallvegir austur á Leirdalsheiði. Yfir Hnjáfjall er leið hjá Messukletti vestur í Keflavík. Úr Hvalvatnsfirði austur er fært um Sandskarð eða yfir Bjarnarfjallsskriður austur á Flateyjardal.

Lesefni
Árbók Ferðafélags Íslands 2000 - Í strandbyggðum norðan lands og vestan. Valgarður Egilsson ritaði kaflann um Fjörður.
Í verum - Sjálfsævisaga Theódórs Friðrikssonar (1876-1948) sem kom út árið 1941 í tveimur bindum. Greinir frá lífskjörum alþýðu manna í Fjörðum á áratugunum fyrir og eftir aldamótin 1900.

Íslenskar eyðibyggðir
Þingeyjarsveit
Örnefni í Suður-Þingeyjarsýslu
Messuklettur

Messuklettur er klettasnös í Hnjáfjalli, þar sem leiðin liggur milli Keflavíkur og Þorgeirsfjarðar í Suður-Þingeyjarsýslu. Þar á í fyrndinni að hafa hafst við óvættur, sem um síðir var hrakin á brott með messusöng, sem kletturinn er síðan kenndur við. Frá Messukletti eru sjóbrött hengiflug þar sem auðvelt er fyrir ókunnuga að fara sér að voða.

Örnefni í Suður-Þingeyjarsýslu
Keflavík (norður)

Keflavík nyrðri er eyðibýli við litla, samnefnda vík, á Flateyjarskaga (skaganum milli Eyjafjarðar og Skjálfandaflóa). Víkin liggur á milli fjallanna Gjögurs og Hnjáfjalls. Keflavík þótti löngum góð jörð til sauðfjárræktar. Upp úr 1860 rak Jón skipstjóri Loftsson frá Grenivík sjómannaskóla þar.

Sagt er að Keflavík hafi verið næst-afskekktasti bær á Íslandi, á eftir Hvanndölum á Tröllaskaga. Einangraðist fólk þar oft á snjóþungum vetrum. Snemma á 18. öld gekk pest um Ísland, og veiktist fólk í Keflavík, sem víðar. Týndi heimilisfólk tölunni, uns feðgin voru ein eftir, bóndinn og dóttir hans er Margrét hét og var 11 ára. Þegar hann fann að dauðinn nálgaðist, leysti hann garðabönd í fjárhúsinu og minnti dóttur sína á að fara með bænirnar sínar ef hún yrði hrædd. Gekk hann að því búnu fram í bæjargöng, þar sem svalast var í bænum, og gaf upp öndina. Sex vikur liðu áður en Margrét fannst; höfðu menn frá Látrum róið til fiskjar og séð að ekki rauk úr strompi í Keflavík. Fóru þeir í land og fundu Margréti eina á lífi. Hún átti eftir að lifa fram í Móðuharðindi, en gekk ekki heil til skógar eftir þetta.

Keflavík fór í eyði árið 1906, og hafði þá ýmist verið í byggð eða í eyði frá landnámsöld. Síðasti ábúandi var Geirfinnur Magnússon, sem átti hina frægu meri Keflavíkur-Jörp.

Íslensk eyðibýli
Suður-Þingeyjarsýsla
Örnefni í Suður-Þingeyjarsýslu
2001-2010

2001–2010 var fyrsti áratugur 21. aldar sem stóð frá 1. janúar 2001 til 31. desember 2010. Annar áratugur aldarinnar hófst 1. janúar 2011. 

 Útrás íslenskra fjárfesta
 Davíð Oddsson
 Kárahnjúkar
 Fjölmiðlafrumvarpið
 Halldór Ásgrímsson
 Stóriðja
 Ólafur Ragnar Grímsson
 Álver
 Björk Guðmundsdóttir
 Latibær
 Nýsköpun
 Hvalveiðar
 Hátækni
 Gróðurhúsaáhrif
 Blogg
 Alþjóðlega fjármálakreppan 2007-2008
 Bankahrunið
 Snjallsími

2001-2010
Þvagefni

Þvagefni, úrefni eða karbamíð er efnasamband köfnunarefnis, vetnis, súrefnis og kolefnis með byggingarformúluna CON2H4 eða (NH2)2CO. Hilaire Rouelle uppgötvaði efnið fyrst árið 1773 og það var fyrsta lífræna efnið sem tókst að búa til úr ólífrænu efni, en það gerði þýski vísindamaðurinn Friedrich Wöhler árið 1828 Þvagefni er til margra hluta nytsamlegt og er meðal annars notað í tilbúinn áburð, í sígarettur, í tannhvíttunarefni og til að brúna saltkringlur.

Þvagefni er mælt í mjólk og hátt gildi þess getur bent til rangrar fóðrunar (sjá PBV).

Amíð
Köfnunarefnissambönd
Sjimbúlak

Sjimbúlak (kz: Шымбұлак) er Ólympíuskíðasvæði sem er nálægt Almaty, stærstu borg í Kasakstan. Sjimbúlak er í Alatáfjöllum, sem eru hluti af Tían Sjan fjöllum (á landamærum Kína, Kirgistan og Kasakstan). 

Medeú skautasvæðið er í 15 mínútna ökufjarlægð frá Sjimbúlak. Margt fólk frá Sovétríkjunum hefur æft hérna fyrir Ólympiuleikana.

Í Sjimbúlak eru 3 skíðalyftur til að komast á toppinn. Kostar það 3000TГ Tenga (1.600kr.) að fara í skiðalyfturnar og 4000TГ Tenga (2.140kr.) að leigja skíði.

Tenglar 
Vetrarólympíuleikarnir 2014 í Almaty (á rússnesku, kasöksku og ensku) 

Kasakstan
Massimo D'Alema

Massimo D'Alema (f. 20. apríl 1949) er ítalskur stjórnmálamaður og fyrrum forsætisráðherra Ítalíu, sá fyrsti í sögu lýðveldisins sem kemur úr röðum ítalska kommúnistaflokksins. Hann var formaður vinstri-lýðræðisflokksins og varaforseti alþjóðasamtaka sósíalista. D'Alema kemur úr fjölskyldu sem var virk í kommúnistaflokknum og hann skráði sig fjórtán ára gamall í flokkinn. Hann hefur stundum verið kallaður „barn flokksins“. Á umrótsárum 8. áratugarins reyndi hann að miðla málum milli kommúnistaflokksins og fjölmennra róttækra vinstrihreyfinga sem höfðu gefist upp á honum og þótti hann of íhaldssamur og varfærinn undir stjórn Enricos Berlinguer. D'Alema varð hægri hönd Berlinguers og fór meðal annars með honum í jarðarför Júrí Andropov 1984. Þegar Berlinguer lést úr hjartaáfalli 1988 var D'Alema ritstjóri L'Unità, málgagns kommúnistaflokksins 1991 átti hann þátt í stofnun nýs flokks, vinstrisinnaða lýðræðisflokksins, sem átti aðild að Ólífubandalaginu sem vann kosningarnar 1996. Í fyrstu ríkisstjórn Prodis var D'Alema forseti þingnefndar um stjórnsýsluumbætur og þegar ríkisstjórnin féll 1998 tók hann við sem forsætisráðherra og gegndi því embætti til 2000 þegar vinstri-miðjuflokkarnir töpuðu illa í sveitarstjórnarkosningum. Eftir afsögn hans tók Giuliano Amato við. Í annarri ríkisstjórn Prodis frá 2006 gegndi D'Alema stöðu utanríkisráðherra.

D'Alema, Massimo
Ítalskir kommúnistar
Utanríkisráðherrar Ítalíu
Ciriaco De Mita

Ciriaco De Mita (f. 2. febrúar 1928; d. 26. maí 2022) var ítalskur stjórnmálamaður og fyrrum forsætisráðherra Ítalíu. Hann var einn af forystumönnum á vinstri væng kristilega demókrataflokksins. Hann var kosinn á þing í fyrsta skipti 1963.

De Mita, Ciriaco
Evrópuþingmenn
Lamberto Dini

Lamberto Dini (f. 1. mars 1931) er ítalskur stjórnmálamaður, fyrrum forsætisráðherra Ítalíu 1995 til 1996 og utanríkisráðherra frá 1996 til 2001. Hann lærði hagfræði og varð 1979 seðlabankastjóri hjá Banca d'Italia sem þá var seðlabanki Ítalíu. Hann gegndi því starfi til 1994 þegar hann hóf þátttöku í stjórnmálum í fyrstu ríkisstjórn Berlusconis, en eftir fall hennar 1995 fékk hann það verkefni að mynda tæknilega utanþingsstjórn. Sú stjórn naut aðeins stuðnings vinstri-miðjuflokka á þingi þá fjóra mánuði sem hún var við völd, en hægriflokkarnir undir forystu Berlusconis voru í stjórnarandstöðu. Í kosningunum 1996 bauð Dini sig fram með sér lista með Ólífubandalagi Prodis.

Dini, Lamberto
Utanríkisráðherrar Ítalíu
Ivanoe Bonomi

Ivanoe Bonomi (18. október 1873 – 20. apríl 1951) var ítalskur stjórnmálamaður og tvisvar sinnum forsætisráðherra Ítalíu. Hann hóf stjórnmálaferil sinn í sósíalíska verkamannaflokknum en var rekinn úr flokknum vegna stuðnings síns við Líbýustríðið sem varð til þess að hann stofnaði með öðrum sósíalíska umbótaflokkinn. Hann varð fyrst forsætisráðherra 1921 og var gagnrýndur fyrir að þægjast fasista og beita hörku gegn þeim sem börðust gegn uppgangi þeirra. Eftir að Benito Mussolini kom á flokksræði dró hann sig í hlé en tók aftur upp þráðinn 1943. 1944 tókst honum að mynda ríkisstjórn með stuðningi ýmissa fylkinga sem mynduðu Frelsunarnefnd efri Ítalíu en sú stjórn féll eftir ár vegna ósættis innan nefndarinnar.

Bonomi, Ivanoe
Stjórnmálaleiðtogar í seinni heimsstyrjöldinni
Utanríkisráðherrar Ítalíu
Ford Mustang

Ford Mustang, er sportbíll framleiddur af bandaríska bifreiðaframleiðandanum Ford. 
Þessi bíll kom fyrst á markað 17.apríl 1964 með 170cid 6cyl línu vél eða 260cid V8 vél.

Opinberlega er miðað við 1965, en fyrstu bílarnir (frá apríl til sept. 1964) eru allir skráðir sem árgerð 1965 og voru eingöngu fáanlegir sem "Hardtop" og "Convertible", "Fastback" bíllinn kom síðar eins og GT pakkinn. Frá og með sept. 1964 voru vélarnar 6 cyl 200cid og V8 vélin 289 cid fáanleg í þremur stærðum, 200hö. 225hö og 271hö, en 302cid vélin var framleidd út frá fyrri 289cid vélinni og kom á markað 1967 aðallega til þess að koma kúpiktommu tölunni yfir 300 cid., eini munurinn er sá að hún er slaglengri en 289cid og þar af leiðandi er hún aðeins stærri. 

Margar útgáfur af vélinni hafa verið hannaðar frá fyrri tíð. Þar má geta 351cid vélinni sem kom fram árið 1970, en 351ci var hönnuð til að eyða minna eldsneyti, þessi breyting kom rétt fyrir olíukreppuna] sem byrjaði 1973.þar er talað um að framleiðsla og útlit bílsinns hafi farið versnadi og fóru ford að framleiða bíla með litlum vélum og jafnvel bíla með svipaðari hönnun og japanskir framleiðendur, Þar var hagnýtni og kraftur í fyrirrúmi hjá Ford.

Íslenski Ford Mustang klúbburinn var stofnaður 17. apríl árið 2000 í tilefni af 36 ára afmæli Mustangsins.

Ford
Pietro Badoglio

Pietro Badoglio, 1. hertogi af Addis Abeba (28. september 1871 – 1. nóvember 1956) var ítalskur hershöfðingi og stjórnmálamaður. Hann hóf feril sinn í ítalska hernum og barðist í Erítreu og Líbýu. Hann varð herforingi eftir að hafa tekið Monte Sabotino í maí 1916. Eftir stríð var hann útnefndur öldungadeildarþingmaður en hélt áfram störfum fyrir herinn. Í fyrstu var hann á móti Benito Mussolini og 1922 var honum ýtt til hliðar og hann gerður að sendiherra í Brasilíu. Afstaða hans breyttist þó fljótt og 1924 varð hann yfirmaður í hernum og landstjóri í Líbýu 1929 til 1933. 1936 tók hann við af Emilio de Bono sem yfirmaður innrásarinnar í Eþíópíu og heimilaði meðal annars notkun eiturgass. Hann náði Addis Abeba á sitt vald 5. maí og batt þannig enda á átökin. Fyrir þetta var Badoglio gerður að varakonungi í Eþíópíu og fékk titilinn „hertogi af Addis Abeba“. 

1939 gerðist Ítalía aðili að Stálbandalaginu. Badoglio var meðal þeirra sem voru andsnúnir samkomulaginu og höfðu áhyggjur af stöðu Ítalíu ef til styrjaldar kæmi. Eftir hrakfarir hersins í Grikklandi 1940 sagði hann af sér. 

Þegar bandamenn réðust inn á Sikiley kom miðstjórn ítalska fasistaflokksins saman og framkvæmdi stjórnarbyltingu. Viktor Emmanúel 3. setti þá Mussolini af og fékk Badoglio umboð til stjórnarmyndunar. Lýst var yfir að herlög væru í gildi, Mussolini tekinn höndum og viðræður teknar upp við fulltrúa bandamanna. Þýski herinn brást þá við, réðist inn í Ítalíu og frelsaði Mussolini en stjórnin hörfaði til Pescara og Brindisi. 3. september skrifaði Badoglio undir vopnahlé gagnvart bandamönnum og 13. október lýsti hann formlega yfir stríði á hendur Þjóðverjum sem þá höfðu náð Róm á sitt vald. 10. júlí 1944 sagði hann af sér embætti og konungur veitti Ivanoe Bonomi, fulltrúa andstæðinga fasista, umboð til stjórnarmyndunar. Badoglio dró sig þá í hlé og bjó í fæðingarbæ sínum, Grazzano, til dauðadags.

Badoglio, Pietro
Ítalskir herforingjar
Ítalskir hertogar
Utanríkisráðherrar Ítalíu
Francesco Crispi

Francesco Crispi (4. október 1819 – 12. ágúst 1901) var ítalskur stjórnmálamaður sem átti þátt í sameiningu Ítalíu og varð tvisvar forsætisráðherra Ítalíu. Crispi fæddist á Sikiley og tók þar virkan þátt í Sikileyjarbyltingunni gegn Ferdinand 2. sem leiddi til þess að hann fór í útlegð til Fjallalands. Hann var bendlaður við Mazzini-samsærið 1853 og flýði þá til Möltu og síðan til Parísar. 1859 sneri hann aftur til Ítalíu og ferðaðist með leynd um Sikiley til að undirbúa uppreisn árið eftir. Í Genúa tók hann þátt í undirbúningi þúsundmannaleiðangursins sem lenti á Sikiley maí 1860. Crispi var þá lýstur „einvaldur Sikileyjar“. Eftir fall Palermó var Crispi útnefndur innanríkis- og fjármálaráðherra í bráðabirgðastjórn eyjarinnar en sagði brátt af sér vegna deilna milli fylgismanna Garibaldis og Cavour um innlimun eyjarinnar í ítalska ríkið.

Eftir sameininguna bauð Crispi sig fram til þingsetu og náði kjöri. Hann var í hópi „vinstrimanna“, þ.e. þeim hópi sem stutt hafði stofnun lýðveldis og voru andsnúnir konungsvaldinu en 1864 skipti hann um lit og gerðist konungssinni. 1867 reyndi hann að koma í veg fyrir innrás Garíbaldína í Róm sem leiddi til ósigurs þeirra í orrustunni við Mentana. Þegar fransk-prússneska stríðið hófst 1870 var hann andstæðingur hugsanlegs bandalags við Frakka.

Þegar Viktor Emmanúel 2. lést 1878 átti Crispi þátt í því sem innanríkisráðherra í þriðju ríkisstjórn Depretis að skapa konungsvaldinu traustari grundvöll, sjá til þess að konungurinn yrði grafinn í sérstöku grafhýsi í Róm, en ekki fluttur til Savoja og að eftirmaður hans tæki upp nafnið Úmbertó 1. konungur Ítalíu, en ekki Úmbertó 4. af Savoja. Hann átti einnig þátt í því, þegar Píus 9. lést, að sannfæra ráðsnefnd páfa um að halda fund sinn í Róm og samþykkja þannig í reynd lögmæti yfirtöku höfuðborgarinnar.

1887, þegar hann var orðinn forsætisráðherra fyrir vinstrimenn á þingi, stofnaði hann til persónulegra tengsla við Otto von Bismarck og mótaði utanríkisstefnu sína út frá Þríveldabandalaginu: varnarbandalagi Ítalíu, Austurríkis-Ungverjalands og Þýskalands 1882. 

Róttækir stuðningsmenn Crispis studdu hann nú ekki lengur en hægrimenn studdu stjórnina til 1891. Crispi beitti hörku gegn uppþotum og mótmælum og féll þannig í kramið hjá borgarastéttinni. Þegar fyrsta ríkisstjórn Giolittis virtist óhæf til að berjast gegn uppþotum var Crispi beðinn um að taka aftur við stjórninni. Í kosningunum 1895 fékk Crispi mikinn meirihluta en ósigurinn við Adúa í Austur-Afríkuherförinni ári síðar varð til þess að hann sagði af sér. 

Eftir þetta hélt Crispi áfram stjórnmálastarfi í þinginu.

Crispi, Francesco
Utanríkisráðherrar Ítalíu
Tommaso Tittoni

Tommaso Tittoni (16. nóvember 1855 – 7. febrúar 1931) var ítalskur stjórnmálamaður og stjórnarerindreki sem var forsætisráðherra Ítalíu í aðeins fimmtán daga, frá 12. mars til 27. mars árið 1905. Eftir Rómargöngu Mussolinis gekk Tittoni til liðs við fasista og fékk sæti í miðstjórn ítalska fasistaflokksins.

Tittoni, Tommaso
Ítalskir fasistar
Utanríkisráðherrar Ítalíu
Antonio Starabba

Antonio Starabba, markgreifi af Rudini (6. apríl 1839 – 7. ágúst 1908) var ítalskur stjórnmálamaður og aðalsmaður og tvisvar forsætisráðherra Ítalíu. Hann var af ríkri sikileyskri landeigendafjölskyldu en tók afstöðu með Garibaldi og undirbjó innrás hans 1860. Hann var kjörinn borgarstjóri Palermó og barði niður uppreisn aðskilnaðarsinna 1866. 1868 var hann gerður að fylkisstjóra í Napólí. 

1869 varð hann innanríkisráðherra í ríkisstjórn Menabrea. 1891 varð hann forsætisráðherra á eftir aðalkeppinauti sínum, Francesco Crispi, sem leiðtogi hægrimanna á þinginu. 1892 var honum velt úr sessi með atkvæðagreiðslu í þinginu og Giovanni Giolitti tók við. Ósigur Ítala í orrustunni við Adúa gerði honum kleift að mynda aftur stjórn 1896.

Starabba, Antonio
Ítalskir markgreifar
Utanríkisráðherrar Ítalíu