alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Grálúða

Grálúða (fræðiheiti Reinhardtius hippoglossoides) er flatfiskur af flyðruætt. Grálúða hrygnir seinni hluta vetrar  á hafsvæðinu milli Íslands og Grænlands. Eftir hrygningu  heldur hluti stofnsins norður og austur fyrir Ísland í ætisleit. Grálúðan lifir aðallega á smáfiski og krabbadýrum og finnst oft á 350-1.600 m dýpi í köldum sjó.

Aðalveiðisvæði grálúðu eru hins vegar djúpt úti af Vestfjörðum. 
Grálúða er aðallega veidd með botnvörpu. Erfitt er að aldursgreina aflann en grálúða er yfirleitt 1-4 kg á þyngd.

Grálúða við Austur-Grænland, Ísland og Færeyjar er talin vera sami stofninn.

Heimild

Íslenskir fiskar
Skarkoli

Skarkoli einnig nefndur rauðspretta, koli, eða lúra (fræðiheiti: Pleuronectes platessa) er algengur flatfiskur af flyðruætt.

Útbreiðsla 
Skarkolinn lifir við strendur, algengast á 10 til 50 metra dýpi en hann finnst þó allt niður á 200 metra dýpi. Kjörlendið er sand- og leirbotn. Hann finnst við allt Norður-Atlantshaf allt frá Barentshafi til Miðjarðarhafs og einnig við eyjar eins og Ísland og Grænland. Við Ísland er hann algengur á grunnslóð allt í kringum landið en mest er af honum við vestan- og sunnanvert landið. Skarkolinn þykir ekki frýnilegur fiskur.

Útlit 

Algeng stærð er 30 til 50 sm. Liturinn er breytilegur eftir botnlagi og lit botnsins. Hreistur skarkola er slétt og mjög smátt og slétt og ekki skarað. Í roðinu eru misstórir rauðir blettir á dekkri hliðinni, sem kolinn snýr upp. Kjafturinn er lítill og tennurnar smáar. Vinstri hliðin, sem snýr niður, er oftast hvít. Skarkoli lifir á ýmiss konar hryggleysingjum, skeldýrum, smákrabbadýrum, ormum og ýmsum smáfiskum svo sem sandsílum. Veiðitækni hanns er að hann grefur sig oft á botninn þannig að augun ein standa upp úr og á þá auðveldara með að koma bráð á óvart sem og fela sig fyrir óvinum.

Lifnaðarhættir 
Hrygnur verða kynþroska á aldrinum 3 til 7 ára gamlar og hrygnir hann að mestu leyti fram á 50–100 m dýpi. Við Ísland í hlýja sjónum fyrir sunnan landið og svo að einhverju leyti í þeim kalda fyrir Norðan og hefst hrygning í febrúarlok við sunnanvert landið og stendur hæst í mars og apríl. Við Norðurland hefst hrygning í lok mars með hámarki í maí-júní. 

Hrygnurnar hrygna hrognum á 3 til 5 daga fresti í um einn mánuð. Eggin klekjast út eftir um tvær vikur og eru egg og lirfur sviflæg. Lirfurnar myndbreytast eftir 8 til 10 vikur en það fer eftir hitastigi og hvenær þær setjast að þar sem sjávarfalla gætir við sandstrendur. Lirfurnar láta sig berast með straumi og færast nær landi þegar flæðir að og berast með útfallinu fjær landi. Þegar lirfan hefur hafnað á heppilegum stað þá hefst myndbreyting. Það getur tekið allt að 10 daga. Ungviði sest að í grunnu vatni þar sem sjávarfalla gætir og yngstu skarkolarnir stranda stundum í allt að eina viku í grunnum fjörupollum en skarkolinn getur lifað í mjög saltlitlu vatni svo hann þolir þetta yfirleitt vel. Þegar skarkolar verða eldri þá sækja þeir út á meira dýpi.

Veiðar 
Skarkoli er eftirsóttur matfiskur og í Bretlandi er hann oft hafður í "fish and chips". Í Danmörku er skarkoli einn algengasti matfiskurinn en stofn skarkola til dæmis við Ísland og í Írlandshafi sem dæmi hafa farið minnkandi vegna ofveiði. Skarkoli er aðallega veiddur í dragnót og botnvörpu.

Heitið rauðspretta 
Heitið rauðspretta er komið af danska orðinu rødspætte. Danska heitið er tilkomið vegna hinna rauðu díla sem skarkolinn hefur á roðinu, en hið innhlaupna R í íslensku útgáfunni, rauðspretta, má skýra með alþýðuskýringu. Sumstaðar á landinu hefur rauðspretta verið kölluð rauðspetta, en það er afar sjaldgæft.

Heimildir 
 
 

Flyðruætt
Íslenskir fiskar
Sandkoli

Sandkoli (fræðiheiti: Limanda limanda) er flatfiskur af flyðruætt. Bæði augu hans eru á sömu hlið eins og hjá öðrum flatfiskum. Sandkoli er vanalega innan við 30 sm langur og undir 1 kg að þyngd. Hann lifir á sandbotni og er algengastur í Norðursjónum. Sandkolaafli við Ísland var 2.100 tonn árið 2005 og veiðist þar aðallega í dragnót á fremur takmörkuðu svæði undan suðvestur- og suðurströndinni.

Flyðruætt
Íslenskir fiskar
Fullorðinn einstaklingur

Fullorðinn einstaklingur er fullvaxin, kynþroska lífvera, en oftast er átt við fullorðna menn. Maður, sem ekki er fullorðinn, telst vera barn. Unglingur er barn, sem er nærri því að verða fullorðinn maður. Samkvæmt íslenskum lögum telst fullorðinn maður annaðhvort karlmaður eða kona.

Í ýmsum samfélögum er algengt að breyting úr barni í fullorðinn einstakling sé afmörkuð með ákveðinni athöfn.

Maðurinn
Æviskeið manna
Ofauðgun

Ofauðgun er hugtak notað í umhverfisfræði um ástand sem skapast þegar jafnvægi í vistkerfi er raskað með ofgnótt næringarefna sem veldur því að lífverur geta vaxið hömlulaust. Ofauðgun er talin ein tegund af mengun. 

Ofauðgun sem einkum stafar af afgangi áburðarefna frá landbúnaði er áhyggjuefni á sumum hafsvæðum, ekki síst á grunnum, innilokuðum hafsvæðum nálægt þéttbýli. Helstu áburðarefni sem valdið geta ofauðgun eru köfnunarefni (nitur) og fosfór en auk þeirra má nefna kísilsambönd og ýmis snefilefni.

Aukning áburðarefna leiðir til aukinnar frumframleiðni þörunga í yfirborðssjó og á hafsbotni sem hefur síðan í för með sér að þeim sjávardýrum fjölgar sem eru ofar í fæðukeðjunni og lifa beint eða óbeint á þörungum. Óhófleg aukning næringarefna getur hins vegar valdið þörungablóma og hleypt ógnarvexti í þang og valdið því að súrefni í vatni þverr og brennisteinsvetni fer að myndast.

Vaxandi fiskeldi í eða við sjó getur haft í för með sér að meira magn af næringarefnum berst út í sjó því fiskur er yfirleitt alinn í sjókvíum á tiltölulega lygnum stöðum inn í fjörðum. Á þeim stöðum er lífríki sjávar viðkvæmt fyrir áburðarefnum og annarri losun frá fiskeldisstöðum.

Heimildir 
 
 

Haffræði
Mengun
Umhverfisfræði
John Mandeville

Sir John Mandeville er heiti á (líklega skálduðum) höfundi þekktrar ferðabókar frá 14. öld. Bókin er skrifuð á anglónormönnsku á milli 1355 og 1357. Hún náði miklum vinsældum og var þýdd á ýmis tungumál. Þrátt fyrir að þær upplýsingar sem fram koma í henni um fjarlæg lönd (einkum Austurlönd nær) séu bæði ótrúlegar og að stórum hluta ósannar, var hún lengi notuð sem uppflettirit. Sem dæmi má nefna að Kristófer Kólumbus var með eintak um borð þegar hann sigldi til Ameríku.

Lítið sem ekkert er vitað um ferðalanginn John Mandeville, en í bókinni kemur fram að hann sé fæddur í Englandi og skrifi bókina í Liège í Frakklandi. Sá hluti verksins sem fjallar um Landið helga byggir hugsanlega á reynslu hins eiginlega höfundar. Aðrir hlutar byggja á öðrum verkum. Eitt af því sem er sérstakt við þetta rit er að það byggir ekki með beinum hætti á ferðasögu Marco Polo frá 1299.

Tenglar
The Travels of Sir John Mandeville 

Ferðabókahöfundar
Miðaldabókmenntir
Ferðabækur
Honorius Augustodunensis

Honorius Augustodunensis (einnig þekktur sem Honorius frá Autun) var vinsæll kristinn guðfræðingur og heimspekingur á fyrri hluta 12. aldar.

Fæðingar- og dánarár hans eru óþekkt en oftast er talið að hann hafi fæðst um 1080 og dáið skömmu eftir miðbik 12. aldar eða um 1151. Lítið er vitað um ævi hans umfram það sem stendur í verkum hans, en þar kemur fram að hann var munkur sem ferðaðist til Englands og var þar hjá Anselm í Kantaraborg. Undir lok ævi hans bjó hann í Skotaklaustri í Regensburg í Þýskalandi.

Honorius ritaði mörg verk um aðskiljanlegustu efni í aðgengilegum og alþýðlegum stíl. Hann var afkastamikill höfundur og skrifaði á latínu eins og tíðkaðist hjá lærðum mönnum á miðöldum. Verkin hans náðu töluverðri útbreiðslu hjá leikmönnum og voru m.a. þýdd á frönsku og þýsku.

Þekktasta rit hans er líklega Elucidarius, yfirlit yfir trúaratriði kristninnar í samtalsformi. Þýðing á forníslensku hefur varðveist í nokkrum handritum, m.a. í Hauksbók frá 1302 - 1310. Útgáfu á norrænni þýðingu á Elucidariusi er að finna í Gunnar Harðarson (ritstj.), Þrjár þýðingar lærðar frá miðöldum, Reykjavík, Hið íslenska bókmenntafélag, 1989.

Miðaldabókmenntir
A
A
Orrustan við Pydna

Þessi grein fjallar um orrustuna við Pydna (168 f.Kr.). Um orrustuna sem átti sér stað árið 148 f.Kr., sjá Orrustan við Pydna (148 f.Kr.) 
Orrustan við Pydna var háð árið 168 f.Kr. og áttust við Rómverjar annars vegar og veldi Antígónída hins vegar. Rómverjar höfðu sigur og markar orrustan upphaf raunverulegra ítaka Rómverja á Grikklandi og endalok veldis Antígónída, makedónískra konunga sem röktu völd sín aftur til Alexanders mikla. Orrustan er einnig talin góð til samanburðar á makedónískri breiðfylkingu og rómverskum herdeildum (legiones) í hernaði. Margir telja að í orrustunni hafi verið sýnt fram á yfirburði hins rómverska hernaðarskipulags yfir makedónísku breiðfylkinguna en það er umdeilt.

Heimild 
 

Pydna -168
Orrustur í fornöld
Pydna -168
Orrustur
168 f.Kr.
Orrustan við Agrigentum

Orrustan við Agrigentum (Sikiley 261 f.Kr.) var fyrsta skipulagða orrustan í fyrsta púnverska stríðinu og fyrsta stóra orrustan milli Karþagómanna og Rómverja. Orrustan var háð eftir langt umsátur sem hófst árið 262 f.Kr.. Rómverjar höfðu sigur og náðu þannig fótfestu á Sikiley.

Heimild

Fyrsta púnverska stríðið
Orrustur í fornöld
Orrustur
Saga Sikileyjar
Agrigentum
261 f.Kr.
Lee Hughes

Lee Hughes (fæddur 22. maí 1976 í Smethwick á Vestur-Englandi) er knattspyrnumaður sem hefur spilað með liðum eins og Kidderminster Harriers, West Bromwich Albions, Coventry City og fleiri liðum. Hann spilaði einnig með háskólaliðum fram til ársins 1992 og þá uppgötvuðu stjórnarformenn Kidderminster hann og ekki var hugsað sig tvisvar um og hann genginn til liðs við þá og skoraði 35 mörk á öllu tímabilinu og var þá seldur til WBA á 200.000 pund og þá var ekki aftur snúið. Tímabilið 1998-1999 skoraði hann 31 mark í Ensku fyrstu deildinni sem er það mesta sem leikmaður hefur skorað í efstu deild á Englandi og fyrstu deild. Sumarið 2001 var hann seldur til Coventry City á 5 milljónir punda því hann gat ekki komið WBA upp í efstu deild og um að gera að reyna hjá nýju félagi, enn Coventry menn komust ekki upp og náði Lee Hughes aldrei að skora mark í efstu deild og því var draumur hans úti. Hann sneri aftur til WBA enn það var of seint því að þeir féllu úr úrvalsdeildinni 2003-2004 og lentu í 19. sæti deildarinnar.

Dómurinn 
Á tímabilinu 2003-2004 var Hughes flæktur inn í bílslysamál þar sem Mercedes CL500 klessti á Renault Scenic nálægt Meriden. Farþegi í Renaultinum dó og Hughes og vinur hans flúðu af vettvangi áður enn þeir skiluðu sér til lögreglu sama dag. Hughes var ákærður fyrir ölvunarakstur og manndráp og var sleppt út gegn tryggingu til þess að leyfa honum að klára tímabilið með WBA sem kom þeim upp í efstu deild, þar sem Hughes var markahæðsti maður WBA með 13 mörk.

9. ágúst 2004 var Lee Hughes dæmdur sekur fyrir ölvunarakstur og að flýja vettvang.

Lee Hughes var dæmdur í 6 ára fangelsisvist og misssti ökuskírteinið í 10 ár og ofan á það var samning hans við WBA rift.

Í janúar 2005 var áfrýjað enn því var hafnað og segja reglur til um það ef að Lee Hughes verður þægur á meðan fangelsisvistinni stendur þá mun hann sleppa út í ágúst 2007. Enn Hughes situr nú í fangelsinu Featherstone Prison sem er nálægt Wolverhampton og er fylgst með honum á sjálfsvíg vaktinni.

Lee Hughes spilar þó samt fótbolta í fangelsinu og spilar bæði með héraðsliði og fangelsisliðinu og vegnar honum vel og búinn að skora þónokkuð mörg mörk.

WBA hafa lofað honum að árið 2007 þegar hann sleppur mun hann fá að fara á reynslu með félaginu og spila með þeim hugsanlega á því tímabili en Bryan Robson knattspyrnustjóri WBA sagði einnig að þeir þyrftu mann eins og hann í sóknina

Hughes, Lee
Cato eldri

Marcus Porcius Cato (á latínu: M·PORCIVS·M·F·CATO) (234 f.Kr., Tusculum – 149 f.Kr.) var rómverskur stjórnmálamaður og rithöfundur, kallaður Cato censor (eða censorius), sapiens (hinn spaki), Cato gamli (priscus) eða Cato eldri (major), til aðgreiningar frá Cato yngri (afkomanda sínum).

Hann kom úr gamalli fjölskyldu alþýðufólks (plebeia), sem hafði hlotið nokkurn frama í hernum en ekki í stjórnmálum. Hann lærði aðstunda landbúnað og helgaði sig honum þegar hann gegndi ekki herþjónustu. Hann kynntist Luciusi Valeriusi Flaccusi, sem hafði miklar mætur á honum, og flutti í kjölfarið til Rómar og varð gjaldkeri (quaestor) (204 f.Kr.), edíll (199 f.Kr.), praetor (198 f.Kr.) og að lokum ræðismaður (195 f.Kr.) ásamt velunnara sínum.

Grísk áhrif á rómverska menningu voru Cato eitur í beinum. Veldi Karþagó og viðreisn að loknu öðru púnverska stríðinu voru honum einnig þyrnir í augum og lengi lauk hann öllum ræðum sínum í öldungaráði Rómar með orðunum „Auk þess legg ég til að Karþagó verði lögð í eyði“.

Neðanmálsgreinar

Heimild 
 

Rómverskir rithöfundar
Rómverskir ræðismenn á lýðveldistímanum
Fólk fætt árið 234 f.Kr.
Fólk dáið árið 149 f.Kr.
Cato yngri

Marcus Porcius Cato Uticencis (95 f.Kr. – 46 f.Kr.), þekktur sem Cato Uticensis eða Cato yngri eða Cato frá Uticu til aðgreiningar frá langafa sínum Cato eldri, var rómverskur stjórnmálamaður og stóumaður. Hann er minnst fyrir þrjósku sína og þvermóðsku (einkum í átökum sínum við Gaius Júlíus Caesar) og fyrir andúð sína á spillingu í stjórnmálum.

Heimild 
 

Rómverskir stjórnmálamenn
Scipio Aemilianus

Þessi grein fjallar um rómverska herforingjann sem lagði Karþagó í eyði í þriðja púnverska stríðinu. Um aðra menn með sama nafni sjá Scipio.

Publius Cornelius Scipio Aemilianus Africanus Numantinus, stundum nefndur Scipio Africanus yngri (185-129 f.Kr.) var herforingi og stjórnmálamaður í Rómaveldi. Sem ræðismaður stjórnaði hann umsátrinu um og eyðileggingu Karþagó í þriðja púnverska stríðinu árið 146 f.Kr. Hann var síðar leiðtogi andstöðunnar við Gracchusarbræðrum árið 133 f.Kr.

Hann var yngri sonur Luciusar Aemiliusar Paullusar Macedonicusar, sem hafði sigrað Makedóníu. Hann barðist í herliði föður síns í orrustunni við Pydna 17 ára gamall. Hann var síðar ættleiddur af Publiusi Corneliusi Scipio, elsta syni Publiusar Corneliusar Scipios Africanusar og nafni hans var breytt í Publius Cornelius Scipio Aemilianus.

Heimild 
 

Cornelius Scipio Aemilianus Africanus Numantinus, Publius
Cornelius Scipio Aemilianus Africanus Numantinus, Publius
Ólafur Páll Torfason

Ólafur Páll Torfason, einnig þekktur sem Opee (f. 9. febrúar 1984) er íslenskur lagahöfundur og rappari, uppalinn í Vesturbæ Reykjavíkur. 

Árið 2003 gaf hann út sína fyrstu plötu ásamt tónlistarmanninum Eilífi Erni Þrastarsyni, Eternal, en saman mynduðu þeir hljómsveitina O.N.E. Hljómsveitin gaf út plötuna „One Day“ sama árs og var í kjölfarið tilnefnd til hlustendaverðlauna FM957 og verðlauna Radio X auk þess sem smáskífur af plötunni hlutu góðar viðtökur hlustenda helstu útvarpsstöðva landsins og tónlistarsjónvarpa.

Ári síðar hlaut lagið Mess it Up, sem hann gerði ásamt hljómsveitinni Quarashi, Hlustendaverðlaun FM957 fyrir besta lag ársins. Myndband við það var þá einnig valið myndband ársins á Íslensku tónlistarverðlaunin. Endurflutningur lagsins við endurkomu Quarashi 2011 til að mynda á Bestu Útihátíðinni hlaut góðar viðtökur.

Samstarf 
Opee hefur unnið með eftirfarandi hljómsveitum og listamönnum:
 Quarashi
 Tiny
 Original Melody
 S.Creeezy
 Bent (XXX-rottweiler hundar)
 DJ Deluxe
 IntroBeats
 Rúnar Júlíusson

Plötur

Breiðskífur 
 O.N.E - One day (2003)
 O.N.E - Home (2009)
 B.Murray - In dungeon sleeps the party monkey (2009) 
 Ýmsir - Original Melody - Fantastic four (2005)
 Tvioli Chillout - Introbeats (2009)

Menntun 
Menntaskólinn í Reykjavík (2004)
Háskóli Íslands - BSc. Business Administration (2009)
Copenhagen Business School - MSc. IMM (2011)

Heimildir 
www.opeetheartist.com 

Íslenskir tónlistarmenn
Íslenskir rapparar
Scipio

Scipio getur átt við um:

 L. Cornelius Scipio, ræðismann 350 f.Kr.
 Lucius Cornelius Scipio Barbatus, ræðismann 298 f.Kr.
 Gnaeus Cornelius Scipio Asina, ræðismann 260 f.Kr., 254 f.Kr.
 Lucius Cornelius Scipio, ræðismann 259 f.Kr.
 Gnaeus Cornelius Scipio Calvus, ræðismann 222 f.Kr.
 Publius Cornelius Scipio, ræðismann 218 f.Kr.
 Publius Cornelius Scipio Africanus, frægan herforingja sem sigraði Hannibal í orrustunni við Zama
 Publius Cornelius Scipio Nasica, ræðismann 191 f.Kr.
 Lucius Cornelius Scipio Asiaticus, ræðismann 190 f.Kr.
 Lucius Cornelius Scipio, praetor 174 f.Kr.
 Publius Cornelius Scipio Nasica Corculum, ræðismann 162 f.Kr., 155 f.Kr.
 Publius Cornelius Scipio Aemilianus Africanus Numantinus (Scipio yngri)
 Publius Cornelius Scipio Nasica Serapio, ræðismann 138 f.Kr.
 Publius Cornelius Scipio Nasica Serapio, ræðismann 111 f.Kr.
 Publius Cornelius Scipio Nasica, praetor 94 f.Kr.
 Lucius Cornelius Scipio Asiaticus, ræðismann 83 f.Kr.
 Quintus Caecilius Metellus Pius Cornelianus Scipio Nasica (Metellus Scipio), ræðismann 52 f.Kr.
 Publius Cornelius Scipio, ræðismann 16 f.Kr.
 Ser. Cornelius Scipio L. Saluidienus Orfitus, ræðismann 149
 Ser. Cornelius Scipio Saluidienus Orfitus, ræðismann 178

cs:Scipio
Scipio Africanus

Þessi grein fjallar um rómverska herforingjann sem sigraði Hannibal í öðru púnverska stríðinu. Um aðra menn með sama nafni sjá Scipio.

Publius Cornelius Scipio Africanus Major (á latínu: P·CORNELIVS·P·F·L·N·SCIPIO·AFRICANVS¹) (235 – 183 f.Kr.) var herforingi í öðru púnverska stríðinu og rómverskur stjórnmálamaður. Hans er minnst fyrir að hafa sigrað Hannibal Barca frá Karþagó í Orrustunni við Zama. Fyrir vikið hlaut hann viðurnefnið Africanus en var auk þess nefndur „hinn rómverski Hannibal“. Hann er almennt talinn með bestu herforingjum hernaðarsögunnar.

Scipio Africanus tilheyrði Scipio greininni af Cornelia ættinni, sem var ein af helstu aðalsættunum í Róm. Faðir Scipios, sem einnig hét Publius Cornelius Scipio, féll í bardaga í Íberíu í Öðru púnverska stríðinu. Scipio Africanus tók í kjölfarið við stjórn herafla Rómverja á Íberíu og barðist þar meðal annars við Hasdrubal, bróður Hannibals. Scipio sannaði sig sem snjall herstjórnandi á næstu árum og tókst, árið 206 f.Kr. að binda enda á veru Karþagómanna á Íberíu þegar hann sigraði þá í Orrustunni við Ilipa. Í kjölfarið höfðu Rómverjar völd á stórum svæðum á Íberíuskaganum og gerðu að skattlandinu Hispaniu.

Árið 204 f.Kr. hélt Scipio til Norður-Afríku með herafla og tók þar með átökin til heimalands Karþagómanna. Til að bregðast við þessu var Hannibal kallaður heim frá Ítalíu. Scipio og Hannibal mættust svo í Orrustunni við Zama, árið 202 f.Kr., þar sem Rómverjar unnu afgerandi sigur. Orrustan reyndist vera sú síðasta í stríðinu því Karþagómenn gáfust upp stuttu síðar. Scipio var fagnað sem hetju í Róm þegar hann hélt upp á sigurinn yfir Hannibal og fékk hann viðurnefnið Africanus. Eftir stríðið tók Scipio lítinn þátt í stjórnmálum Rómar og settist að lokum í helgan stein í Campaniu.

Neðanmálsgreinar

Heimild 

Cornelius Scipio Africanus Major, Publius
Cornelius Scipio Africanus Major, Publius
Lívíus

Títus Lívíus (um 59 f.Kr. - 17 e.Kr.) var rómverskur sagnaritari sem skrifaði um sögu Rómar í miklu verki sem hét Frá stofnun borgarinnar (Ab Urbe condita).

Heimildir og frekari fróðleikur 
 
 Burck, E (1934), Die Erzählungskunst des T. Livius (Berlin). 
 Chaplin, J (2000), Livy’s Exemplary History (Oxford).
 Feldherr, A (1998), Spectacle and Society in Livy’s History (Berkeley og London).
 Jaeger, M (1997), Livy’s Written Rome (Ann Arbor).
 Kraus, C S and Woodman, A  J (1997), Latin Historians (Oxford).
 Luce, T J (1977), Livy: The Composition of his History (Princeton).
 Oakley, S P (1997), A Commentary on Livy, Books VI-X (Oxford).
 Ogilvie, R M (1965), A Commentary on Livy Books 1 to 5 (Oxford).

Rómverskir sagnaritarar
Sallústíus

Gaius Sallustius Crispus, þekktur sem Sallústíus, (86-34 f.Kr.) var rómverskur sagnaritari. Hann var úr vel kunnri ætt alþýðufólks (plebeia). Sallústíus fæddist í Amiternum í landi Sabína.

Sallústíus er einkum þekktur fyrir tvö rit, Um stríðið gegn Júgúrthu konungi og Um samsæri Catilínu. Helsta fyrirmynd hans sem sagnfræðings var gríski sagnaritarinn Þúkýdídes. Hann hafði allmikil áhrif á rómverska sagnaritun, meðal annars á Tacitus sem mat hann mikils. Quintilianus mat Sallústíus einnig mikils, taldi hann betri höfund en Lívíus og taldi hann standast samanburð við Þúkýdídes.

Ofangreind tvö rit, Um stríðið gegn Júgúrthu konungi og Um samsæri Catilínu, eru til í íslenskri þýðingu eða endursögn frá 12. öld eða stuttu síðar, undir nafninu Rómverja saga.

Heimild 
 
 Rómverja saga – fréttatilkynning um útgáfu 2010 — Af vefsíðu Árnastofnunar. 

Rómverskir sagnaritarar
Mars (guð)

Mars var rómverskur guð hernaðar, sonur Júnóar og Júpiters eða töfrablóms. Upphaflega var Mars guð frjósemi og jarðargróðurs og verndari búfénaðar og akra. Er því leitt að því líkum að Mars sé latnesk/rómversk stæling á frjósemsisguði Etrúra, Maris. Líklega varð Mars stríðsguð sem heitið var á í hernaði með vaxandi útþenslu Rómaveldis. Þá var Mars líkt við gríska guðinn Ares. Samkvæmt goðsögninni var Mars faðir Rómúlusar stofnanda Rómar og töldu Rómverjar sig vera afkomendur guðsins Mars. Mars var þekktur sem rauði guðinn.

Átrúnaður 
Ólíkt hinum gríska Aresi var átrúnaður á Mars algengur í Rómarveldi, mun algengari en tíðkaðist með aðra guði Rómverja. Mars var einn þriggja helstu guða Rómverja ásamt Júpíter og Quirinusi (Janusi). Með hliðsjón af þýðingu hans fyrir landbúnaðinn gnæfði Mars yfir vormánuðum sem og uppskeruhátíðum. Í stríðsrekstri voru Mars færðar fórnir fyrir upphaf átaka. 

Veislur voru haldnar Mars til heiðurs í febrúar, mars (sem nefndur er eftir guðinum) og október.

Hof 
Helsta hof sem tileinkað var guðinum var Mars Gradivus norðaustan við Via Appia. Nágrenni hofsins varð þekkt sem ad Martis. Rómverski herinn safnaðist saman við hofið þegar haldið var í hernað og hofið var hlaðið lofi þegar heim var snúið úr farsælli herferð.

Áhrif 

Nafn marsmánaðar er dregið af nafni guðsins. Því þótti marsmánuður hentugur til hernaðar. 

Fjórða reikistjarna sólkerfisins, sú rauða, er nefnd eftir guðinum. Karlkyn og reikistjarnan eru táknuð með sama tákni, tákni guðsins Mars. 

Í mörgum rómönskum málum draga þriðjudagar nafn sitt af guðnum.

Heilmild 
 

Mars
Tacítus

Publius eða Gaius Cornelius Tacitus (56 eða 57 – um 117) var rómverskur sagnfræðingur og einn mikilvægasti sagnaritari fornaldar. Tvö megin verk hans voru Annálarnir (Annales) og Saga Rómar (Historiae). Þeir hlutar verkanna sem varðveittir eru fjalla um valdatíma keisaranna Tíberíusar, Claudíusar, Nerós og þeirra sem voru við völd ár hinna fjögurra keisara. Líklega náðu ritin samanlagt yfir tímabilið frá dauða Ágústusar, fyrsta keisara Rómaveldis, árið 14, til dauða Domitianusar árið 96.

Önnur varðveitt verk Tacitusar fjalla um ræðumennsku (Samræða um ræðumenn, Dialogus de oratoribus), um Germani (í ritinu Germanía eða De origine et situ Germanorum (Um uppruna og ættlönd Germana)) og ævi tengdaföður hans Agricola (De vita et moribus Iulii Agricolae (Um ævi og siði Júlíusar Agricola), oftast nefnd Agricola). Tvö síðasttöldu verkin hafa komið út á íslensku (sjá Lærdómsrit Bókmenntafélagsins):
 Páll Sveinsson (þýð.): Germanía, Þjóðvinafélagið, Reykjavík 1928. Önnur útgáfa, Reykjavík 2001. Guðmundur J. Guðmundsson ritaði inngang. 
 Jónas Knútsson (þýð.): Agricola, Reykjavík 1998. Jónas Knútsson ritaði inngang. 

Í meginverkum sínum fjallar Tacitus um atburði eins árs í senn. Stíll hans er knappur og á stundum óvenjulegur, en Tacítus er talinn einn mesti stílsnillingur á latneska tungu.

Heimildir og ítarefni 
 Mellor, Ronald, Tacitus (London: Routledge, 1993).
 Syme, Ronald, Tacitus í 2 bindum (Oxford: Oxford University Press, 1958).

Rómverskir sagnaritarar
Lívíus Andronicus

Lucius Livius Andronicus, oftast nefndur Lívíus Andronicus, (284 – 204 f.Kr.) var grísk-rómverskt leikritaskáld og ljóðskáld sem samdi fyrstu rómversku leikritin og þýddi leikrit frá grísku yfir á latínu. Hann er talinn faðir rómverskrar leikritunar og epísks kveðskapar.

Andronicus fæddist sennilega í grísku nýlenduborginni Tarentum á Suður-Ítalíu. Hann var hnepptur í þrældóm og seldur aðalsmanni að nafni Lívíus. Þegar honum hafði verið gefið frelsi tók hann sér nafn fyrrum eiganda síns og tók að sér að kenna Rómverjun leikritun. Hann þýddi grískt leikrit árið 240 f.Kr. og var það fyrsta rómverska leikritið. Mikilvægasta verk hans, Odysseia, var latnesk þýðing á Ódysseifskviðu Hómers.

Andronicus, Lucius Livius
Rómverskir rithöfundar
Andonicus, Livius