alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Finnagaldur

Finnagaldur  nefndi Þjóðviljinn á sínum tíma frelsisstríð Finna þegar Rússar réðust á þá fyrrnefndu í nóvember árið 1939 og Finnar gripu til vopna. Það stríð hefur verið nefnt Vetrarstríðið. Viðhorf Þjóðviljans, og orðið finnagaldur, sem haft var um baráttu Finna, olli miklum deilum á Íslandi þegar þessir atburðir gerðust. Í Alþýðublaðinu árið 1946 stendur: 
Öllum er enn í fersku minni hver megna andúð og fyrirlitningu slíkt ofbeldi stórveldisins við hina litlu, frelsisunnandi nágrannaþjóð vakti um heim allan. En hitt er mönnum heldur ekki gleymt, hvernig kommúnistar sleiktu þá út um, hrakyrtu Finna fyrir að hafa ekki viljað selja Rússum land sitt og kölluðu það bara loddaraleik eða Finnagaldur, að taka svari smáþjóðarinnar, af því að það voru Rússar, sem á henni níddust. 

Aðdáun á meðal sósíalista á verkum Rússa var þó langt í frá almenn. Í Morgunblaðinu 1989 stóð að: 
Kommúnistar höfðu á orði að hin hörðu viðbrögð pólitískra andstæðinga og almennings væru ofsóknir og töluðu um „Finnagaldur" í þessu sambandi. En það orð er dregið af fjölkynngi íbúa í Finnmörku og Lapplandl. Það var ekki hægt að ná samstöðu um hlutleysi í Vetrarstríðinu innan sósíalistaflokksins; flokkurinn klofnaði. Margir sögðu upp áskriftum sínum að málgagni flokksins, Þjóðviljanum. 

Í Lesbók Morgunblaðsins sagði svo frá þessum sama atburði í grein sem birtist  árið 1984: 
Í skjóli Hitlers réðust þeir [Rússar] tveimur mánuðum síðar, í desember 1939, á Finnland. Þar átti vissulega Davíð í höggi við Golíat. Finnar vörðust í fulla þrjá mánuði og hetjudáð þeirra var slík að þeir voru virtir svo að minnisstætt er. Hér heima var virðingin einlæg og almenn svo að kommar líktu henni við „hreinan finnagaldur". 

Orðið finnagaldur vísar til þeirra galdra sem Finnar voru þekktir fyrir í fornöld, sbr. hina íslensku sögn að finnvitka sem þýðir að fremja galdra á Lappavísu og þjóðtrúin íslenska á finnabrækur svo eitthvað sé nefnt.  Áður var orðið oft nefnt í sömu andrá og moggalygi og rússagrýla, því sósíalistar tóku að tala um að moggamenn hefðu komið af stað finnagaldri. Orðið fékk því nýja merkingu um leið og það hafði verið notað um „samvinnuleysi“ Finna við Rússa, þar sem það var haft í deilunni sjálfri um það moldviðri sem af þessu spratt, og ádeilu Morgunblaðsins á alla sósíalista. 

Orðið finnagaldur er enn notað en hefur fengið aðra merkingu og um leið er hún nokkuð á reiki. Oftast er orðið samt haft um einhverskonar deilur og uppþot þar sem menn tvístrast í afstöðu sinni. Eða þar sem upp þyrlast moldviðri skoðana, þar sem öðrum finnst hinn aðilinn hafa miklu verri málstað að verja.

Tilvísanir 

Saga Finnlands
Hannes Sigurbjörn Jónsson

Hannes Sigurbjörn Jónsson (f. 25. apríl 1975) er formaður Körfuknattleikssambands Íslands og stjórnarmaður í FIBA Europe

Ferill

Breiðablik 
Hannes hóf afskipti af körfuknattleik 1989 þegar hann tók sæti í stjórn körfuknattleiksdeildar Breiðabliks og hann ásamt þeirri stjórn hóf að efla körfuboltann í Kópavogi þrátt fyrir að körfuboltadeildin væri þá 20 ára gömul hafði lítið starf verið í körfuboltanum í Kópavogi. Á árunum 1989-1995 efldist starfið innan Breiðabliks og á nokkrum árum varð Körfuknattleiksdeild Breiðabliks ein af stærstu körfuknattleiksdeildum landsins. Hannes starfaði í stjórn körfuknattleiksdeildarinnar til ársins 1999 þar af sem formaður frá 1997. Hannes hefur setið í aðalstjórn Breiðabliks og ýmsum nefndum á vegum félagsins. Einnig hefur Hannes setið í stjórn Ungmennasamband Kjalarnesþings (UMSK).

Körfuknattleikssamband Íslands 
Árið 1999 tók Hannes sæti í stjórn Körfuknattleikssambands Íslands. 2001 tók hann við varaformennsku sambandsins og frá 2006 hefur hann verið formaður.

FIBA Europe 
Hannes tók sæti í fjárhagsnefnd FIBA Europe árið 2010, 17. maí 2014 var hann svo kosinn í stjórn FIBA Europe og á fyrsta stjórnarfundi kosinn formaður Smáþjóðanefndar FIBA Europe.

Afskipti af stjórnmálum 
Í Alþingiskosningum 2013 sat hann í 14. sæti á lista Sjálfstæðisflokksins í Reykjavíkurkjördæmi suður.

 
Körfuknattleikur á Íslandi
Björn Friðriksson

Björn Friðriksson (6. maí 1878 – 3. nóvember 1946) var kvæðamaður  og hagyrðingur og einn helsti stofnandi Kvæðamannafélagsins Iðunnar sem stofnað var árið 1929.

Björn fæddist að Þorgrímsstöðum í Vestur-Húnavatnssýslu. Foreldrar hans voru Friðrik Gunnarsson hreppstjóri frá Mýrum í Miðfirði og Sigurlaug Gunnlaugsdóttir frá Óspaksstöðum í Hrútafirði. Björn var einn af sex börnum þeirra hjóna er komust á legg. Björn flutti að heiman þegar hann var 22 ára og stundaði lausamennsku við fiskveiðar og landbúnað. 

Björn giftist í maí 1903 Ingigerði Árdísi Björnsdóttur frá Vatnsenda í Vesturhópi. Þau hjón bjuggu í Húnavatnssýslu í  yfir 20 ár.  Hann byggði sér býli sem hann kallaði Engibrekku og bjó þar í sjö ár. 

Ekki var mikið um menntun að ræða þegar Björn ólst upp nema það sem nauðsynlegt var fyrir ferminguna. En Björn var vel gefinn og tókst af sjálfsdáðum að afla sér nokkurrar menntunar. Hann las mikið og skrifaði og var fjölfróður maður.  Hann tók virkan þátt í félagsstörfum eins og sóknarnefnd, sveitastjórn og fleiru.
  
Árið 1924 tók Björn sig upp með fjölskylduna og flutti til Reykjavíkur. Þar vann hann hjá Mjólkurfélaginu og Hafnargerð Reykjavíkur. Björn Friðriksson var einn af sterkustu frumkvöðlum þess að Kvæðamannafélagið Iðunn var stofnað. Það var stofnað árið 1929.Tilurð þess var að Björn var staddur með fjöldkyldu sinni á Þingvöllum og fengu þau þessa hugmynd að stofun félagsins. Tilgangur þess var að að stofna með sér félagsskap til varðveislu og verndar þeirrar listar, sem íslenskar rímnastemmur og stökur eru grundvallaðar á. Björn var ritari í fyrstu stjórn þess og formaður frá 1943 til 1946. Meðal Iðunnarfélaga voru systur Björns þær Ingibjörg, Sigríður og Þuríður. Björn þótt einstakur kvæðamaður og góður hagyrðingur þó að fátt hafi komið út eftir hann á prenti. Björn lést í Reykjavík 3. nóvember árið 1946.
Sigla

Sigla eða siglutré er mastur sem ber uppi segl á seglskipum. Orðið reiði  er haft um sigluna (mastrið) með seglabúnaði, en aldrei um sigluna eina og sér.

Tilvísanir 

Reiðabúnaður

ru:Рангоут
Dragreipi

Dragreip(i)     (falur  , ráseil  , bras  eða upphal) er reipi sem notað er til að draga upp segl, fána eða rá. Á seglskipum er dragreipið yfirleitt skorðað í blökk til að ná meira átaki. Á sumum bátum er seglið dregið upp með tveimur dragreipum sem leika á hjólum (blökkum) í mastrinu, svo kölluðu hærra og lægra hjól. Til forna var húnbora gat á siglutoppi sem dragreip gekk í gegnum.

Þeir menn sem sáu um dragreipið á bátum á öldum áður nefndust dragreipismenn. Dragreipismaður réð hversu hratt var siglt; hækkaði hann og lækkaði seglið eftir því hve mikið báturinn þoldi. Og þegar segltökumenn hryggjuðu inn seglið voru það oft dragreipismaðurinn sem sagði til um sjó og vind. Stundum var dragreipismanni fyrirskipað þannig: Láttu krikta í nafni drottins - en þá átti að gefa dragreipið eftir í hendi og lækka seglið.

Tenglar 

Reiðabúnaður
Varðtunna

Varðtunna (einnig masturskarfa, mers, húnkastali, siglukarfa eða útsýnistunna) er pallur á efri hluta stórsiglu skips eða öðru mastri þar sem maður stendur til að sjá vítt yfir og koma auga á eitt eða annað. Varðtunnan var til dæmis mönnuð til að koma auga á hættur framundan (sker eða önnur skip), til að sjá til lands og á hvalveiðiskipum til að koma auga á hval. Þeir sem hafðir voru í varðtunnu voru stundum nefndir varðgæslumenn. 

Upphaflega var varðtunnan tunnulaga karfa sem bundin var við mastrið. Þar sem tunnan er lengst frá massamiðju skipsins fann sá sem þar stóð mest allra fyrir veltingi sem gat leitt til alvarlegrar sjóveiki, jafnvel hjá vönum sjómanni. Vegna þessa var litið á það sem refsingu að vera sendur í varðtunnuna.

Skipasmíðar

es:Carajo
Bómustrekkjari

Bómustrekkjari eða kikker á seglskipum er band eða bulla sem er fest neðan á bómuna framanverða til að strekkja hana niður að framan sem breytir lagi seglsins. Venjulega liggur bómustrekkjarinn frá neðsta hluta mastursins skáhallt upp að bómunni. Venjulega þarf blakkir á línuna vegna þess hve mikið afl þarf til að strekkja á bómunni þegar seglin eru uppi. Á stærri skipum er bómustrekkjarinn yfirleitt einhvers konar bulla með dælu. 

Bómustrekkjarinn er eitt af þremur tækjum til að stjórna snúningi á stórsegli seglskútu. Hin tvö eru stórskautið og stórskautssleðinn. 

Reiðabúnaður

he:מפרשית#בומצ'ק
Hallmundarhraun

Hallmundarhraun er stærsta hraunbreiða í Borgarfirði. Það er helluhraun sem talið er hafa myndast skömmu eftir landnám Íslands, einhvern tímann á 10. öld. Það er kennt við Hallmund þann sem Grettis saga segir að ætti sér bústað á þessum slóðum. Hraunið er komið úr miklum gíg upp undir Langjökli undir svokölluðum Jökulstöllum. Nýverið er farið að kalla hann Hallmund eða Hallmundargíg. Líklegt er að gosið hafi verið langvinnt og staðið í nokkur ár. Ekki er talið að mikil gjóska hafi myndast í gosinu en kvikustrókar og gosgufur hafa vafalítið stigið upp af eldvörpunum vikum og mánuðum saman. Það er yfir 200 km² að flatarmáli. Breiðast er hraunið um 7 km og heildarlengd þess er 52 km..

Merkileg frásögn af þessu gosi er í fornu kvæði sem kallast Hallmundarkviða. Þetta er elsta lýsing sem til er á eldgosi á Íslandi. Þar er greint frá jarðskjálftum, kvikustrókum, gosmekki, hraunrennsli og mannskaða af völdum gossins. Líklegt er talið að gosið hafi átt sér stað milli 940-950. Hugsanlegt er að nokkrir bæir hafi horfið í hraunið. 

Í Hallmundarhrauni eru margir hellar, þar á meðal stærstu hellar landsins. Þeirra þekktastir eru Víðgelmir, Stefánshellir og Surtshellir. Hellismenn voru ræningjaflokkur sem hafðist við í Surtshelli og þar eru merkar fornminjar frá þeirra tíð. Við hraunjaðarinn eru náttúruperlurnar Hraunfossar og Barnafoss og ferðamannastaðurinn Húsafell.

Tilvísanir

Tengt efni 
 Strútur
 Hraunfossar
 Surtshellir

Tenglar
 Hallmundarkviða, eldforn lýsing á eldgosi;  Árni Hjartarson, Náttúrufræðingurinn júlí 2014, bls. 27–37.
 Hallmundarkviða, áhrif eldgoss á mannlíf og byggð í Borgarfirði;  Árni Hjartarson, Náttúrufræðingurinn júlí 2015, bls. 60–67.
 NAT.is - Hallmundarhraun 
 
 Haukur Jóhannesson, Aldur Hallmundarhrauns í Borgarfirði, Náttúrufræðistofnun Íslands, 1989#
  Björn Hróarsson, etal.: Lava caves in the Hallmundarhraun lava flow, West Iceland. Proceedings of the 6th International Symposium on Volcanospeleology. (1991) (á ensku)

Hraun á Íslandi
Mýrasýsla
Hvítársíða
Barnafoss

Barnafoss er foss í Hvítá, í þrengingum (gljúfri) við jaðar Hallmundarhrauns rétt fyrir ofan Hraunfossa.

Til eru heimildir fyrir því að fossinn hafi áður verið nefndur Bjarnafoss. Svæðið  var friðlýst árið 1987.

Staðhættir
Þar er steinbogi yfir ána, en engum er ráðlagt að reyna að fara yfir hann. Sagnir eru um annan steinboga á ánni á þessum stað sem nú er horfinn. Bogarnir neðan fossins hurfu á sjötta og sjöunda áratugnum, en boginn á gömlu fossbrúninni er alltaf þurr nema í flóðum. sjálf fossbrúnin er komin tugum metrum ofar en áður og er nú iðuflaumur þar sem áður var aðalafossinn. Erfið aðkoma er að steinboganum sem hefur alltaf heillað ofurhuga og stökk þar yfir aðkomumaður um miðja síðustu öld og síðast varð þar banaslys árið 1984.

Rétt neðan við Barnafoss er göngubrú yfir ána, upphaflega byggð 1891, en endurbyggð um 1954 og viðhaldið síðan.

Er þetta fyrsta brúin sem byggð var yfir Hvítá í Borgarfirði og var notuð af bændum í Hálsasveit og Reykholtsdal til þess að reka fé til sumarbeitar á Arnarvatnsheiði og sleppa þannig við erfið og hættuleg vöð yfir Geitá, Kaldá, Hvítá og Norðlingafljót.

Þjóðsagan um Barnafoss 
Sagan segir að steinbogi af náttúrunnar hendi hafi áður fyrr þjónað sem brú yfir Hvítá. En á jólum, endur fyrir löngu, hélt heimilisfólk í Hraunsási til kirkju á Gilsbakka í Hvítársíðu, sem er bær hinum megin við fossinn. Tveir ungir strákar voru skildir eftir á Hraunsási. Þeim leiddist og veittu heimilisfólkinu eftirför. Er þeir komu á steinbogann litu þeir niður, misstu jafnvægið og féllu í ána. Eftir það lét húsfrúin að Hraunsási höggva bogann niður.

Nálægir staðir 
 Deildartunguhver
 Hraunfossar
 Surtshellir
 Víðgelmir
 Langjökull
 Reykholt í Borgarfirði
Gilsbakki í Hvítársíðu

Tilvísanir

Heimildir

Tenglar 

 Barnafoss - þjóðsögur Jóns Árnasonar
 
 Barnafoss og Verðandi; Sigurjón Jónsson frá Þorgeirsstöðum, Tíminn Sunnudagsblað 5. maí 1963, bls 390–392.
 Barnafossar; Þórður Helgason, Són janúar 2012, bls. 151–167.

Fossar á Íslandi
Mýrasýsla
Hvítársíða
Íslenskar þjóðsögur
Dómkirkjan í Santiago de Compostela

Dómkirkjan í Santiago de Compostela er spænsk miðaldadómkirkja og sögð reist yfir gröf Jakobs postula. Hún var byggð á 11. og 12. öld og vígð árið 1128.

Helgisögn sem þó er ekki studd neinum heimildum segir að Jakob hafi boðað kristni á Spáni og eftir að hann var höggvinn í Jerúsalem árið 44 hafi líkamsleifar hans verið fluttar til Galisíu og jarðsettar þar. Árið 829 var reist kirkja á staðnum þar sem hann var talinn grafinn og seinna reis dómkirkjan þar. Hún var endastöð á Jakobsveginum, pílagrímaleiðinni sem farin var að gröf postulans. Dómkirkjan varð þriðji mikilvægasti ákvörðunarstaður kristinna pílagríma á eftir Jerúsalem og Róm.

Heimildir 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Turner, J. - Grove Dictionary of Art - MacMillan Publishers Ltd., 1996; ISBN 0-19-517068-7

 Cathedral video www.vimeo.com/27959788
 Botafumeiro https://www.youtube.com/watch?v=rOoHyEEXxoA

Santiago de Compostela
Pílagrímaferðir
Textavarp

Textavarp (e. teletext) er fyrsti rafræni lesmiðillinn sem náði mikilli og almennri notkun. Með textavarpinu urðu nýjustu upplýsingar aðgengilegar almenningi þegar fólk hafði tóm, eða þörf, fyrir þær. Ekki bara fréttir gærdagsins í dagblaðaformi eða fréttir dagsins í fyrirfram tímasettum fréttatímum ljósvakamiðlanna.

Sagan 
Upphaflega var textavarp þróað á Englandi af BBC upp úr 1970 til þess að unnt væri að texta efni fyrir heyrnarlausa með texta sem hulinn væri í almennum útsendingum. Almenn útsending textavarps hófst hjá BBC árið 1976 og fyrstu sjónvarpsviðtækin með innbyggðum textavarpsmóttökurum komu á markaðinn 1977.

Tæknin 
Tæknin fólst í því að senda upplýsingarnar út á hluta af sjónvarpsmerkinu sem ekki var notað í annað (sk. VBI línum, vertical blanking interval). Fljótlega varð mönnum ljóst að hægt var að nota þessa tækni til þess að miðla fleiru en neðanmálstextum. Í stað textans voru sendar út heilu skjámyndirnar, síður. 

Venjulegri textavarpsútsendingu er skipt upp í síður sem síðan eru sendar út hver á eftir annarri. Síðurnar geta orðið allt að 800 og hver þeirra með 99 undirsíðum. Oftast eru þó ekki nema 3-500 síður sendar út samtímis því eftir því sem síðurnar eru fleiri tekur það viðtækin lengri tíma að finna þær, hringurinn verður stærri. Fréttir, dagskrárupplýsingar, veður, íþróttir og kauphallarupplýsingar urðu fljótlega mest lesnu síðurnar í textavarpi. Textavarp náði einkum vinsældum í Evrópu en í Bandaríkjunum og Kanada hefur textavarp aldrei náð verulegri útbreiðslu, nema sem miðill fyrir neðanmálstexta fyrir heyrnarskerta. Oftast þarf þó sérstakan móttakara fyrir textann, hann er ekki innbyggður í tækin eins og algengast er í Evrópu. 

Textavarp er í grunninn „útvarp“ (broadcast) , eða einstefnumiðill, og þannig óháður notendafjölda, álagi, öfugt við t.d. vefinn sem er gagnvirkur og viðkvæmur fyrir álagi. Ekkert textavarp „fór niður“ 11. september 2001 eins og flestir fréttavefir gerðu.

Textavarpið á Íslandi 
Ríkisútvarpið hóf útsendingu textavarps á 25 ára afmæli sínu, 30. september 1991, þá sýndi könnun að sjónvarp með textavarpsmóttakara var á 17% íslenskra heimila. Árið 2005 var sjónvarp með textavarpi á nær öllum íslenskum heimilum og 33% þjóðarinnar notfærði sér þjónustu þess daglega eða oft á dag. 45% þjóðarinnar notuðu Textavarpið oftar en fimm sinnum í viku. Textavarpið var sett á vefinn haustið 1997 og var þá fyrsti ókeypis íslenski fréttavefurinn.

Textavarp Sjónvarpsins var sniðið að norrænni fyrirmynd enda mikil samvinna milli norrænu sjónvarpsstöðvanna. Sérstaða Textavarpsins fólst einkum í upplýsingasíðum um færð og veður á vegum úti sem Vegagerðin tók saman. Þetta upplýsingakerfi var í upphafi einkum sniðið að Textavarpinu en síðar var það einnig þróað fyrir vef Vegagerðarinnar.

Heimildir

Ytri tenglar 
 Síða hundrað á íslenska Textavarpinu  (samgöngur , dagskrá , íþróttir , veður , efnisyfirlit  og fréttir )

Textavarp
Körfuknattleiksdeild Tindastóls

Körfuknattleiksdeild Tindastóls er deild innan Ungmennafélagsins Tindastóls sem hefur með körfuknattleik að gera. Meistaraflokkslið karla leikur í Iceland Express-deild karla.

Íslensk körfuknattleiksfélög
Sveitarfélagið Skagafjörður
Mercedes-Benz GLK

Mercedes-Benz GLK er lítill lúxusjeppi sem var fyrst sýndir á bílasýningunni í Peking 2008 en var settur á markað 2009.

Framleiðsla á GLK-týpunni hófst í Bremen í Þýskalandi árið 2008 og er GLK fyrsti jeppinn frá Mercedes-Benz sem er framleiddur þar. Hönnunin byggir að verulegu leyti á GL-jeppanum. En GLK-jeppinn byggir einnig á grunni C-týpunnar (W204).

Þegar GLK kom fyrst á markað í Þýskalandi var eingöngu hægt að fá hann með fjórhjóladrifi.

Myndasafn

Tenglar 

 Vefsíða Mercedes-Benz GLK-týpunnar 

GLK
Jeppar
Landakirkja

Landakirkja er kirkja í Vestmannaeyjum sem byggð var á árunum 1774 til 1778 og telst því þriðja elsta steinkirkja á Íslandi (eftir Viðeyjarkirkju og dómkirkjunni á Hólum). Fyrsta Landakirkja var reist árið 1573 Tyrkir brenndu hana í ráninu 1627.

Tenglar 
Landakirkja á kirkjukort.net 
 Landakirkja í Vestmannaeyjum; grein í Morgunblaðinu 1988
 Vestmannaeyjabréf; grein í Morgunblaðinu 1995

Kirkjur á Íslandi
Vestmannaeyjar
Kjalarnesprófastsdæmi
Síður sem þurfa hnit
Mercedes-Benz CLS

Mercedes-Benz CLS er lúxusbifreið framleidd af þýska bifreiðaframleiðandanum Mercedes-Benz í Sindelfingen í Þýskalandi og Mercedes-Benz-Valdez verksmiðjunni í Santiago Tianguistenco í Mexíkó. Mercedes-Benz CLS er byggður á W211-grunninum sem E-týpan er einnig byggð á. CLS-týpan var fyrst sett á markað í Evrópu haustið 2004.

Vélar 
Eftirfarandi vélar voru í boði fyrir 2007 árgerðina:
 CLS 350 — 3,5 lítra V6-strokka vél (272 hestöfl/200 kW).
 CLS 500 (CLS 550 á Bandaríkjamarkaði) — 5,5 lítra V8-strokka vél (382 hestöfl/281 kW).
 CLS 63 AMG — 6,2 lítra V8-strokka vél (514 hestöfl/378 kW).
 CLS 320 CDI — 3,0 lítra V6-strokka vél (224 hestöfl/167 kW) (Einungis á Evrópumarkaði).
 CLS 350 CGI — 3,5 lítra V6-strokka vél (292 hestöfl/215 kW).

Myndasafn

Tenglar 

CLS
Arameíska

Arameíska er semísk tunga sem á sér 3000 ára sögu. Arameíska er náskyld hebresku og var móðurmál Jesú frá Nasaret. Arameíska var rítuð með arameíska stafrófinu. Mælendatalan er nú í dag yfir 400 000. Ákveðni greinirinn er í arameísku, líkt og í íslensku, eftirskeyttur (-a). Arameíska hefur tvö málfræðileg kyn, kvenkyn og karlkyn, líkt og rómönsku málin. Lýsingarorð beygjast eftir kyni, tölu og falli. Nafnorð hafa þrjú föll þar með talið einskonar öfugt eignarfall sem ekki er sett á eigandann heldur eignina og skýrist þetta sumpart af orðaröð málsins.

 
Semísk tungumál
Gimli

Fyrir staðinn í norrænni goðafræði, sjá Gimli (norræn goðafræði).

Gimli er sveitarfélag og kaupstaður í Manitoba-fylki í Kanada. Gimli er staðsett við Winnipegvatn og 75 km norður af Winnipeg sem er höfuðborg Manitoba. Gimli er stundum kallað „Höfuðstaður Nýja Íslands“.

Íslendingar komu þangað fyrst 21. október 1875. Þangað fluttist stór hópur Íslendinga sem eru kallaðir Vesturfarar.

Saga 
Sveitarfélagið Gimli var stofnað í október árið 1875. Það var hluti af Northwest Territories rétt við Manitoba-fylki. Manitoba var stækkað árið 1881 og var hluti af Manitoba. Það var formlega tekið inn í Manitoba 1887. Árið 1876 geysaði slæm bólusótt í sveitarfélaginu. Þann 23. júlí 1983 komst sveitarfélagið í heimspressuna vegna Gimli Glider-atburðarins.

Hátíðardagar 
 Gimli Kvikmyndahátíð, stofnuð af Jóni Gustafsson þegar hann var að taka upp myndina Kanadiana. Fyrsta myndin sem var sýnd var Tales From the Gimli Hospital eftir Guy Maddin. Aðrir stofnendur: öldungadeildarþingmaðurinn Janis Johnson og kvikmyndagerðarmennirnir Caelum Vatnsdal og Matt Holm.
 Icelandic Festival of Manitoba, Íslendingadagurinn, er fyrsta helgin í ágúst. Fyrsta hátíðin var haldin í Winnipeg árið 1890. Hátíðin var haldin í Winnipeg til ársins 1931 en síðan 1932 hefur hún verið haldin í Gimli.

Frægir einstaklingar frá Gimli 
 David Arnason - Rithöfundur og prófessor við Háskóla í Manitoba fæddur í Gimli.
 Leo Kristjanson - Hagfræðingur og forseti Háskóla í Saskatchewan frá 1980-89.
 Vilhjálmur Stefánsson - Þjóðháttafræðingur og landkönnuður fæddur í Árnes rett hjá Gimli.
 Eric Stefanson - Stjórnmálamaður Progressive Conservative fæddur í Gimli.
 W. D. Valgardson - Rithöfundur og prófessor við Háskóla í British Columbia fæddur í Gimli.
 George Johnson - Læknir og stjórnmálamaður, var Menntamála- og heilbrigðiráðherra í Manitoba .

Tenglar 
 Opinber vefsíða Gimli sveitarfélagsins
 Landnámið á Gimli fyrir sextíu árum; grein í Heimskringlu 1935

Bæir í Manitoba
Íslendingabyggðir í vesturheimi
Ferdinand 3. keisari

Ferdinand 3. (13. júlí 1608 – 2. apríl 1657) var keisari hins Heilaga rómverska ríkis frá 15. febrúar 1637 til dauðadags. Hann var elsti sonur Ferdinands 2. af ætt Habsborgara. 

Þegar Wallenstein var myrtur 1634 var Ferdinand gerður að herstjóra keisarahersins í Þrjátíu ára stríðinu og ásamt frænda sínum Ferdinand kardinála tókst honum að vinna sigur á sænska hernum í orrustunni við Nördlingen. Hann leiddi friðarviðræður keisaradæmisins við þýsku mótmælendafurstana 1635. Þegar hann tók við sem keisari hugðist hann reyna að semja um frið við Svía og Frakka en tókst ekki og stríðið hélt því áfram í ellefu ár. 1644 gaf hann þýsku furstadæmunum leyfi til að reka sjálfstæða utanríkisstefnu og minnkaði þannig völd keisarans í Þýskalandi. Vestfalíufriðurinn 1648 dró svo enn úr völdum hans með því að staðfesta að trú furstans væri trú ríkisins (cuius regio, eius religio) og staðfesti sjálfstæði Hollands, Sviss, Savoja, og ítölsku hertogadæmanna Mílanó, Genúu, Mantúu, Toskana, Lucca, Módena og Parma, frá keisaradæminu.

Keisarar hins Heilaga rómverska ríkis
Konungar Ungverjalands
Konungar Bæheims
Konungar Króatíu
Habsborgarar
Skoda 130

Skoda 130, Skoda 135 og Skoda 136 var arftaki Skoda 105/120/125 bílanna. Vélar í 130/135/136 voru heldur kraftmeiri en í eldri bílum. Skoda 130/135/136 voru síðustu Skoda-bílarnir með vélina aftur í.

Gerðir

Tengt efni 
 Škoda 105/120/125

Tenglar 

Škoda-bifreiðar