alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Brest-Litovsk-samningurinn

Brest-Litovsk-samningurinn var friðarsáttmáli sem undirritaður var þann 3. mars 1918 á milli hinnar nýju bolsévikastjórnar Rússlands annars vegar og Miðveldanna (Þýskalands, Austurríki-Ungverjalands, Búlgaríu og Tyrkjaveldis) hins vegar. Samningurinn batt enda á þátttöku Rússa í fyrri heimsstyrjöldinni með algerum ósigri þeirra. Samningurinn var undirritaður í borginni Brest-Litovsk (Brześć Litewski) sem í dag er hluti af Hvíta-Rússlandi. Bolsévikarnir féllust á sáttmálann til að koma í veg fyrir að Þjóðverjar og Austurríkismenn hertækju enn meira land. Samkvæmt sáttmálanum slitu Rússar jafnframt öllum skuldbindingum sínum við bandamenn sína í stríðinu.

Í sáttmálanum létu Rússar af hendi Eystrasaltsríkin til Þjóðverja, sem ætluðu sér að stofna þar leppríki undir stjórn þýskra aðalsmanna. Rússland lét einnig af hendi héraðið Kars Oblast í Suður-Kákasus til Tyrkja. Samkvæmt sagnfræðingnum Spencer Tucker hafði miðstjórn þýska hersins skrifað upp friðarsáttmála sem var svo strangur gagnvart Rússum að jafnvel samningamanni Þjóðverja var brugðið. Alls glötuðu Rússar með sáttmálanum u.þ.b. fjórðungi þess íbúafjölda sem hafði búið í rússneska keisaradæminu fyrir stríðið og um níu tíundu af kolanámum sínum. Rússum blöskruðu þessir skilmálar en samþykktu þá þó að endingu þar sem bolsévikar höfðu einkum komist til valda með því að lofa að draga sig út úr styrjöldinni og Lenín fannst nauðsynlegt að ná fram friði svo hægt væri að tryggja framgang byltingarinnar innan Rússlands. Auk þess vonuðust margir bolsévikar til þess að kommúnísk heimsbylting væri fyrir handan hornið og því myndi samningurinn ekki endast lengi.

Ekki var minnst á Pólland einu orði í sáttmálanum og Þjóðverjar hunsuðu pólska fulltrúa sem reyndu að sækja fundinn í Brest-Litovsk. Þegar Þjóðverjar kvörtuðu eftir lokaósigur sinn á vesturvígstöðvunum yfir því að Versalasamningurinn væri of strangur í garð þeirra svöruðu bandamenn því að Brest-Litovsk-samningurinn hefði verið enn strangari og því hefðu Þjóðverjar ekkert erindi til að kvarta yfir sínum friðarskilmálum.

Brest-Litosvk samningurinn var í reynd leystur upp í nóvember árið 1918 eftir að Þjóðverjar gáfust upp fyrir bandamönnum. Þjóðverjar afsöluðu sér formlega öllu tilkalli til landsvæðis Sovétríkjanna með Rapallo-sáttmálanum árið 1922.

Tilvísanir

1918
Friðarsáttmálar
Fyrri heimsstyrjöldin
Saga Hvíta-Rússlands
Saga Rússlands
Saga Sovétríkjanna
Betula × minor

Betula minor, er blendingur af birki sem vex í austurhluta Kanada og Bandaríkjunum (Maine, New Hampshire, og New York-fylki.

Tilvísanir

Birkiætt
Ficus elastica

Ficus elastica eða gúmmítré eða stofufíkjutré er sígrænt tré.

Heimild 
 Planta vikunnar þykir afbragðs lofthreinsir

Pottaplöntur
Fíkjutré
Jon Gunnar Jørgensen

Jon Gunnar Jørgensen (f. 29. apríl 1953) er prófessor í norrænni textafræði við Háskólann í Osló, og hefur m.a. fengist við rannsóknir á konungasögum, ekki síst handritinu Kringlu.

Hann hlaut doktorsnafnbót árið 2000 með ritgerðinni: Det tapte håndskriftet Kringla og Ynglinga saga etter Kringla – (um doktorsvörnina) . 

Hann vann áfram að þessu verkefni og gaf út á vegum Árnasafns í Kaupmannahöfn bókina: The lost Vellum Kringla, Kbh. 2007. — Bibliotheca Arnamagnæana 45.

Hann er ritstjóri tímaritsins Maal og Minne og er formaður Kjeldeskriftkommisjonen.

Jon Gunnar Jørgensen var árið 2017 sæmdur riddarakrossi Fálkaorðunnar í opinberri heimsókn forseta Íslands til Noregs.

Heimildir 
 Norska Wikipedian.

Tenglar 
 Heimasíða Háskólans í Osló.
 Greinar eftir Jon Gunnar Jørgensen

Norskir textafræðingar
Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu
William Pitt yngri

William Pitt yngri (28. maí 1759 – 23. janúar 1806) var breskur stjórnmálamaður úr Íhaldsflokknum sem naut mikilla áhrifa í breskum stjórnmálum í kringum aldamót 18. og 19. aldar. Hann varð yngsti forsætisráðherra Bretlands árið 1783 þegar hann var 24 ára. Hann lét af embætti árið 1801 en varð forsætisráðherra á ný frá 1804 til dauðadags árið 1806. Hann var jafnframt fjármálaráðherra mestalla embættistíð sína. Hann er kallaður William Pitt yngri til að greina hann frá föður sínum, William Pitt eldri, sem var einnig forsætisráðherra Bretlands.

Ráðherratíð Pitt yngri var á konungstíð Georgs 3. og einkenndist af stórviðburðum og átökum í Evrópu, þar á meðan frönsku byltingunni og Napóleonsstyrjöldunum. Pitt er oft talinn til Tory-manna (þ.e.a.s. Íhaldsmanna síns tíma) en hann kallaði sjálfan sig „sjálfstæðan Vigga“ og var almennt séð á móti strangri flokkapólitík. Pitt leiddi Bretland í byrjun styrjaldanna miklu á móti Frakklandi Napóleons. Hann þótti afar hæfur skipuleggjandi sem beitti sér fyrir skilvirkni og umbótum auk þess sem hann miðlaði þekkingu sinni með ágætum til eftirmanna sinna. Hann hækkaði skatta til að fjármagna stríðið gegn Frakklandi og bægði niður róttæklinga og ofstækismenn innan Bretlands. Af ótta við að Írar myndu rísa gegn Bretum til að styðja Napóleon kom Pitt á nýjum sambandslögum árið 1800 sem sameinuðu Konungsríkin Stóra-Bretland og Írland í eitt konungdæmi. Hann reyndi einnig að veita kaþólikkum full borgararéttindi á ný en tókst ekki að fá samþykki fyrir því. Umbætur Pitt á stefnu Tory-manna, „nýi Tory-isminn“, gerði Íhaldsmönnum kleift að halda í völd sín í um aldarfjórðung eftir hans dag.

Sagnfræðingurinn Asa Briggs hefur fært rök fyrir því að persónuleiki Pitt hafi ekki gert hann vinsælan meðal breskrar alþýðu vegna þess hve litlaus og ófélagslyndur hann var. Heiðarleiki hans og ötulleiki gerði honum þó kleift að blása Bretum eldmóð í brjóst og safna öllum heröflum þjóðarinnar. Charles Petrie sagnfræðingur segir um hann að hann hafi verið einn besti forsætisráðherra Bretlands „þótt ekki sé nema vegna þess að honum tókst að leiða þjóðina úr gamla kerfinu til hins nýja án þess að koma af stað vopnuðum átökum. Hann skildi hið nýja Bretland.“

Tilvísanir

Forsætisráðherrar Bretlands
William Pitt

William Pitt getur átt við eftirfarandi:

 William Pitt eldri (1708 – 1778), forsætisráðherra Bretlands
 William Pitt yngri (1759 – 1806), forsætisráðherra Bretlands
 William Bradley „Brad“ Pitt (f. 1963), bandarískan leikara

Aðgreiningarsíður
Rust (forritunarmál)

Rust er kerfisforritunarmál sem styrkt er af  Mozilla Research. Það er er samskeiða  (þ.e það geta verið í gangi fleiri en eitt ferli  á sama tíma og þau geta þurft að nýta tilföng sem eru sameiginleg), öruggt og hagnýtt forritunarmál. Skipanir í Rust eru eins byggðar upp og í C++ en býður upp á meira minnisöryggi. Rust er opinn hugbúnaður. Rust forritunarmálið var valið það forritunarmál sem flestir forritarar væru hrifnastir af í árlegum könnunum Stack Overflow  árið  2016, 2017 og 2018.

Tenglar 
 Blogg og upplýsingasíða um Rust forritunarmálið
 Vefsetur fyrir Rust forritunarmálið 

Forritunarmál
Shannon Chan-Kent

Shannon Chan-Kent (fæddur 23. september 1988) er kanadísk leikkona.

Tenglar
 

Chan-Kent, Shannon
Hrafntinnusverð

Hrafntinnusverð er eggvopn sem er  viðarkylfa með blöðum úr hrafntinnu. Slík vopn kallast macuahuitl en það orð er komið úr Nahuatl tungumáli Mesó-Ameríku. Macuahuitl var notað af mörgum ólíkum menningarþjóðum í Mesó-Ameríku svo sem Astekum og Mayum.
Ógnarstjórnin

Ógnarstjórnin (la Terreur) var tímabil í sögu frönsku byltingarinnar sem einkenndist af alræðistilburðum ríkisstjórnarinnar og fjöldaaftökum á meintum gagnbyltingarmönnum. Þar sem Ógnarstjórnin varð til smám saman er deilt um það hvenær hún hófst í reynd: ýmist er miðað við stofnun byltingardómstólsins í mars árið 1793, við septembermorðin árið 1792 eða við fyrstu aftökurnar í júlí árið 1789. Ógnarstjórnin og aftökurnar sem fylgdu henni stóðu sem hæst eftir að Fjallbúahópurinn svokallaði tók við stjórn franska lýðveldisins árið 1793. Almennt er miðað við að henni hafi lokið þegar leiðtoga Fjallbúanna, Maximilien Robespierre, var steypt af stóli og hann hálshöggvinn á fallöxinni þann 28. júlí 1794. 

Eftir að franska konungdæmið var leyst upp þann 10. ágúst 1792 og fulltrúar Gírondína á franska stjórnlagaþinginu voru handteknir frá 31. maí til 2. júní næsta ár tók Fjallbúahópurinn (les Montagnards) við stjórn fyrsta franska lýðveldisins. Franska lýðveldið var þá í miðju fyrsta franska byltingarstríðinu og jafnframt í miðri borgarastyrjöld gegn konungssinnum og sambandssinnum. Því var því stjórnað með valdbeitingu og bælingu á öllu andófi sem talið var til „gagnbyltingarsinna“. Á sama tíma stóðu Fjallbúarnir í valdabaráttu gegn Gírondínum, hófsamari byltingarmönnum, Hébertistum (sem studdu enn ofsafengnari valdbeitingu en Fjallbúarnir) og stuðningsmönnum Georges Jacques Danton, sem hafði látið lífið undir fallöxinni að undirlagi Robespierre. Eftir fullnaðarsigur lýðveldissinna innan Frakklands sameinuðust þessir hópar á móti Robespierre og fylgismönnum hans og létu taka þá af lífi 28. júlí 1794. Þar með lauk Ógnarstjórninni, ofbeldisfyllsta kafla frönsku byltingarinnar.

Á tíma Ógnarstjórnarinnar voru um 500.000 manns fangelsaðir og um 100.000 drepnir, ýmist í opinberum aftökum eða stjórnlausum fjöldamorðum. Um 17.000 manns voru hálshöggnir undir fallöxinni og 20.000 til 30.000 voru skotnir til bana. Frá júní 1793 til júlí 1794 voru 16.594 manns formlega dæmdir til dauða í Frakklandi, þar af 2.639 í París.

Tilvísanir

Franska byltingin
Saga Frakklands
Pólitískar ofsóknir
Chelmsford 123

Chelmsford 123 eru breskir gamanþættir framleiddir fyrir Channel 4 af Hat Trick Productions. Það voru tvær þáttaraðir, með 6 og  sjö þáttum, árin 1988 og 1990.

Þættirnir voru settir í breska bænum Chelmsford árið AD 123, og var um valdabaráttu milli rómverska landstjórans Aulus Paulinus (Jimmy Mulville) og breska höfðingjans, Badvoc (Rory McGrath). "Bretland er ömurlegur staður, kaldur og blautur – einmitt staðurinn til að senda Aulus í útlegð, sem fyrir tilviljun móðgaði hest keisarans, og til að láta hann fá eitthvað gagnlegt að gera." Aulus, (sem er líklega vísun á Aulus Platorius Nepos, landstjóra Rómverska Bretlands á milli 122 og 125) var frekar viðkvæmur rómverji, er yfirleitt blekktur með ráðum Badvocs, sem hefur ekki farið í klippingu í tuttugu og fimm ár.

Aðalleikarar 
 Rory McGrath sem og Badvoc, breskur höfðingi
 Jimmy Mulville sem og Aulus Paulinus, rómverskur landstjóri breta
 Philip Pope sem Grasientus, mágur Aulusar. (Pope skrifaði einnig upphafs(titil)tónlistina.)
 Howard Lew Lewis sem Blag
 Neil Pearson sem Mungo
 Erika Hoffman sem Gargamadua, kærasta Badvocs (Röð aðeins 1)
 Robert Austin sem Functio (aðeins seríu 1)
 Geoffrey McGivern sem Wolfbane (aðeins seríu 2)
Einnig í mörgum þáttum voru :-
 Geoffrey Whitehead sem Viatorus, verkfræðingur, rigningagjafi, myndhöggvari (3 þættir)
 Andy Hamilton sem Taranis, Breskur "kappi" (2 þættir) (stundum einnig aðstoðarmaður í þáttunum).
 Chris Besta sem hliðvörður og síðar Yfirmaður Öryggis - (2 þættir)
 Bill Wallis sem Keisari Hadrian (2 þættir).

Þættir

Sería 1: 1988 
 Arrivederci Roma - 9 mars 1988 (kaflar í Róm leiknir eingöngu á latínu, þar til Aulus kemur til Bretlands)
 What's Your Poison? - 16 mars 1988
 The Girl of My Dreams- 23 mars 1988
 One For The Road - 30 mars 1988
 Vidi Vici Veni - 6 apríl 1988
 Peeled Grapes and Pedicures - 13 apríl 1988

Sería 2: 1990 
 Heads You Lose - 9 janúar 1990
 Get Well Soon - 16 janúar 1990
 Bird Trouble - 23 janúar 1990
 Odi, et Amo - 30 janúar 1990
 The Secret War - 6 febrúar 1990
 Mine's a Double - 13 febrúar 1990
 Something Beginning With 'E'  - 20 febrúar 1990 (eins og í fyrsta þættinum, eru kaflarnir í Róm leiknir á latínu, þar til keisarinn kemur til Bretlands)

Tilvísanir

Ytri tenglar 
 
 British Comedy Guide
 

Grín
Breskir grínþættir
Leppstríð

Leppstríð  (e. proxy war), einnig kallað staðgöngustríð, er átök milli tveggja ríkja eða annarra aðila þar sem hvorugur aðili mætir andstæðingi sínum beint í átökum. Oft eru báðir aðilar að berjast við bandamenn hvors annars eða að hjálpa bandamönnum sínum að berjast við andstæðinga sína. Erlend ríki og stórveldi blanda sér oft í slík átök á einu svæði af pólítískum ástæðum til að því að tryggja efnhagslega hagsmuni og pólitíska stöðu sína í heimshlutanum. Stríðsátök í Sýrlandi, 2011-2018, eru dæmi um leppstríð þar sem stórveldi blanda sér í átök um yfirráð yfir Sýrlandi í því augnamiði að tryggja völd sína og hagsmuni í Mið-Austurlöndum.

Heimildir 
 Andrew Mumford (2013) Proxy Warfare and the Future of Conflict, The RUSI Journal, 158:2, 40-46, DOI: 10.1080/03071847.2013.787733
 Alex Marshall (2016) From civil war to proxy war: past history and current dilemmas, Small Wars & Insurgencies, 27:2, 183-195, DOI: 10.1080/09592318.2015.1129172
 
 Nú hækkar hitastigið til muna (Mbl. 4. júlí 2017)

Stríð
Bhut jolokia

Bhut jolokia, einnig kallaður draugapipar, U-morok, rauð naga, naga jolokia og draugajolokia, er tegundablandað yrki eldpipars frá  Arunachal Pradesh, Assam, Nagalandi og Manipur í norðausturhluta Indlands. Hann er blendingur Capsicum chinense og Capsicum frutescens og náskyldur nagapipar frá Bangladess. 

Árið 2007 vottaði Heimsmetabók Guinness að Bhut jolokia væri sterkasti eldpipar heims, 400 sinnum sterkari en tabaskósósa. Piparinn var metinn á 1 milljón Scoville-stiga. Árið 2011 mældist Infinity-pipar hærra á kvarðanum og síðan Naga Viper, Trínidad Moruga-sporðdrekinn og að síðustu Carolina Reaper-afbrigðið árið 2013. 

Eldpipar
Indversk matargerð
Carolina Reaper

Carolina Reaper (upphaflega nefndur HP22B) er afbrigði af eldpipartegundinni Capsicum chinense. Ávöxturinn er rauður og krumpaður með lítinn odd neðst. Heimsmetabók Guinness vottaði árið 2017 að Carolina Reaper væri sterkasti eldpipar heims, metinn á 1.641.183 (meðaltal, einstakur pipar á 2.192.431) Scoville-stig (þó var síðar ræktaður Pipar X (e. Pepper X) sem átti að ná 3,18 milljón stigum, óstaðfest heimsmet). Þessi pipar hefur líka verið ræktaður á Íslandi.

Þetta eldpiparafbrigði var þróað af Ed Currie í gróðurhúsi í Rock Hill í Suður-Karólínu sem blendingur Bhut jolokia og Habanero. Sláttumannsheitið („reaper“) er vegna oddsins neðst á piparbelgnum.

Eldpipar
Bandarísk matargerð
Suður-Karólína
Tröllakrabbi

Tröllakrabbi er stærsti krabbinn í krabbaætt. Hann er yfirleitt 8–9,926 cm en lengsta eintak af þessari tegund var 15,5 cm löng. Tröllakrabbar halda sér á 200 til 2000 m dýpt.

Veiði og veiðisvæði 
Tröllakrabbar eru að mestu leiti veiddir í Norðaustur-Atlantshafi.

Líffræði 
Skelin á tröllakrabbanum er sexhyrnd og er aðeins lengri á breiddina en á lengdina. Hún getur orðið 210mm og vegið næstum 2kg. Tennurnar eru litlar, karldýr eru að meðaltali aðeins stærri en kvendýr. Kynþroska er náð fyrir 10cm breidd. Kvendýr geta verið egglaus frá mars til ágúst. (Encyclopedia of life, e.d)

Tilvísanir 

Krabbar
Naga-mál

Naga-mál er málaflokkur innan tíbetsk-búrmísku greinar sínó-tíbetsku málaættarinnar. Til hans teljast aangamí, sema, rengma, lota og fleiri, töluð af ættflokkum á Indlandi og Mjanmar.

Sinó-tíbetsk tungumál
Rúng-mál

Rúng-mál eru málaflokkur innan tíbetsk-búrmískra mála sínó-tíbetsku málaættarinnar. Til hans teljast ravang, trúng, gjarong, qiang og prímí.
Eru mál þessi töluð í vestur Kína og norður Mjanmar.

Sinó-tíbetsk tungumál
Töfraljósker

Töfraljósker einnig þekkt undir latneska heitinu lanterna magica er forn tegund af myndvarpa eða skuggamyndavél þar sem myndir sem gátu verið málaðar, prentaðar eða ljósmyndir voru settar á gagnsæja glerplötu fyrir framan eina eða fleiri linsur og ljósuppsprettu og varpað þannig upp á vegg eða svið.  Þessi tækni var þróuð á 17. öld og var í fyrstu aðallega notuð til skemmtunar og sem töfrabrögð. Á 19. öld var þessi tækni þróuð áfram og notuð til að sýna fræðsluefni. Lítil töfraljósker voru notuð sem leikföng barna. Töfraljósker voru í notkun fram á miðja 20. öld en þá ruddu sér til rúms 35 mm skyggnuvélar.

varpar
kennslutæki
Köngulóarkrabbi

Kóngulóarkrabbi (fræðiheiti: Maja squinado) er stærstur allra krabba í ættinni Majidae. Hann fyrirfinnst í Norðaustur-Atlantshafi og lifir að meðaltali í um 5–8 ár. Kjörhitastig er frá 8–17° C.

Útlit og stærð 
Kóngulóakrabbinn er stærsti krabbinn við Bretlandseyjar og er rauður, brúnleitur-rauður eða gulur á litinn og líkaminn er allt að 20 cm langur. Skelin er hringlaga en breið að aftan og þröng að framan. Fremstu fæturnir hafa litlar klær en hinir hafa litla svarta brodda. Fæturnir eru þaknir hárum og skelin þörungum.

Veiðar og veiðiaðferðir 

Á árunum 1950–1990 voru meira en 5000 tonn veidd af kóngulóarkrabbi árlega. Um það bil 70% var veitt af Frökkum, 10% af Bretum. Krabbin er aðallega veiddur í gildrur og net. Einnig er hægt að veiða þá með botnvörpu en það gengur misvel þar sem þeir halda sig á mikið grunnsæinu. Þar eru þeir þó einnig veiddir af köfurum. Lágmarksstærð sem má veiða í Evrópu er 12 cm en þær reglur gilda ekki um allan heim, sum lönd leyfa til dæmis ekki veiðar á kvennkröbbum með egg. Við Frakkland og við Ermasundseyjareru tímabil sem ekkert má veiða af þeim.

Fæða 
Kóngulóarkrabbi nærist á mjög fjölbreyttum lífverum og er fæðan einnig árstíðaskipt, á veturna eru helst þörungar og skelfiskur, en skrápdýr, eins og ígulker og sæbjúgu yfir sumarið.

Lifnaðarhættir 
Kóngulóarkrabbi færa sig yfirleitt milli búsvæða á haustin og getur ferðast yfir 160 km á 8 mánuðum. Allir krabbar eru viðkvæmir á meðan hamskiftum stendur og eru þeir berskjaldaðir fyrir rándýrum á borð við kolkrabba, stærri fiska og þar á meðal hákarla. Eru þeir oft mjög félagslyndir á þeim tíma, hugsanlega sem vörn gegn afætum. Kvendýr geta gotið allt að fjórum sinnum á ári.

Tilvísanir

Heimildir 
 MarLIN — Common spider crab (Maja brachydactyla)
 Maja squinado — The European spider crab
 Feeding of the spider crab Maja squinado in rocky subtidal areas of the Ría de Arousa (north-west Spain)
 Finding Nature — European Spider Crab 
 The Advanced Seafood handbook, Seafood Business, 1992, bls. 47.

Krabbar
Einar Þórólfsson

Einar Þórólfsson varð fyrstur manna til að fá borgarabréf í íslenskum kaupstað og varð fyrsti borgarinn í Reykjavík árið 1787 þegar Einokunarverslunin hætti og allir þegnar Danaveldis gátu stundað verslun. Í borgaraskrám Skúla Magnússonar landfógeta frá  1791 kemur fram að  Einar  sé frá Kaupmannahöfn og  versli sem lausakaupmaður í Reykjavík en lítið vöruúrval sé í verslun hans. Einar sjái einnig um laxveiði í Borgarfirði og selji lax. Einar Þórólfsson fékk borgararéttindi að hvötum Chr. H. D. von Levetzows stiftamtmanns og varðveist hefur hollustueiður hans við Danakonung. Einar virðist hafa haft aðalatvinnu sína af því að selja saltaðan lax til útflutnings.

Einar  er talinn fæddur um 1740 og foreldrar hans voru Þórólfur Arason  og Signý  Vermundardóttir sem þá bjuggu í Lundarreykjadal eða Skorradal. Hann ólst upp í Mýrarsýslu.  Einar var bústjóri hjá Guðríði Einarsdóttur stjúpu sinni í Síðumúla um 1770. 

Saga Reykjavíkur
Son Heung-min

Son Heung-min (fæddur 8. júlí 1992 í Chuncheon í Suður-Kóreu) er suður-kóreskur knattspyrnumaður sem spilar fyrir Tottenham Hotspur. Hann er dýrasti asíski leikmaður í sögu knattspyrnunnar og markahæsti asíski markaskorari í ensku úrvalsdeildinni.

Heung-min hóf atvinnuferilinn með Hamburger SV árið 2010 og spilaði síðar með Bayer Leverkusen þar til hann var seldur til Tottenham árið 2015. Hann varð yngsti leikmaður til að skora í Bundesliga, 18 ára að aldri.  Hann hefur tvívegis verið valinn leikmaður mánaðarins í ensku úrvalsdeildinni.

Í byrjun tímabils 2020 lagði Harry Kane upp 4 mörk á Son Heung-min í leik gegn Southampton sem er met í úrvalsdeildinni. Samspil þeirra tveggja hefur skilað um 40 mörkum sem er met. 

Son deildi markakóngstitlinum með Mohamed Salah tímabilið 2021-2022. Hann varð fyrsti asíubúinn til að vinna gullskóinn.

Haustið 2022 kom Son af bekknum gegn Leicester City og skoraði þrennu á 13 mínútum.

Heung-min hefur leikið með landsliði Suður-Kóreu síðan 2010.

Heimild

 

Suður-kóreskir knattspyrnumenn
Aflátsbréf

Aflátsbréf voru vottorð sem sölumenn páfa seldu til að fjármagna framkvæmdir í Róm. Aflátsbréf áttu að tryggja þeim sem keypti afslátt frá hreinsunareldi eftir dauða. Fyrsta prentaða skjalið úr prentsmiðju Gutenbergs var aflátsbréf. Gagnrýni á sölu aflátsbréfa var lykilatriði í siðbótarhreyfingum. Algengt er að miða upphaf siðbótarinnar við mótmæli Marteins Lúthers við sölu aflátsbréfa kirkjunnar. Þessi bréf voru seld  um alla Evrópu til að fjármagna  byggingu Péturskirkjunnar í Róm. Sala aflátsbréfa hófst í  Þýskalandi árið 1516 og það var munkurinn Jóhannes Tetzel sem sá um sölu þeirra.

Heimildir 

 Luther ævi og starf 
 Indulgence Sales in the Middle Ages (aflátssala á miðöldum)
Kaþólska kirkjan
Betula lenta f. uber

Betula lenta f. uber er sjaldgæft tilbrigði (forma) af sætbjörk í birkiætt. Það finnst eingöngu í Smyth County í Virginíu. Þegar því var fyrst lýst 1918 (Ashe) var það talið tilbrigði af Betula lenta, en svo sett sem tegund 1945. Þar sem það er stakar plöntur í sætbjarkarskógum og einungis 1,2% af afkvæmum þeirra koma upp með kringlótt blöð sem er aðaleinkenni "tegundarinnar" hefur hún aftur verið sett sem tilbrigði af B. lenta. Sumir höfundar vilja líta á það sem afbrigði (varietas).

Eftir fyrsta fund tilbrigðisisins 1914 fannst það ekki aftur um alllangt skeið og var talið útdautt fram til 1975, þegar nokkrir einstaklingar fundust. Þessi 18 tré og 23 smáplöntur voru í skógi á bakka Cressy Creek í Smyth County í Virginíu. Trén voru formlega skráð sem tegund í útrýmingarhættu og verndunaraðgerðir hafnar. Smáplöntum var fjölgað í gróðurhúsum og plantað í skóginum. Um 1995 voru 20 stofnar orðnir til og verndunarstaðan var lækkuð í „ógnað“. Trénu var fjölgað til að minnka hættu á að safnarar tækju villt eintök, eða að þau yrðu fyrir skemmdarverkum. Árið 2006 voru taldir 961 einstaklingar. Átta af þeim eru á upphaflega staðnum við árbakkann. Ekki er enn vitað til þess að þessi björk fjölgi sér með náttúrulegri kynæxlun. 

Þetta verður meðalstórt tré, allt að 15 metra hátt. Krónan er þétt. Börkurinn er ilmandi og brúnn eða svartleitur. Blöðin eru kringlótt eða egglaga, með hjartalaga blaðfæti og tenntum jaðri, um 5 cm löng. Reklarnir eru uppréttir,  2,8 cm langir með smáum fræjum (2 mm). Fræmyndun er miklu meiri sum ár en önnur. Tréð verður um 50 ára gamalt að jafnaði.

Tilvísanir

Tenglar
 World Conservation Monitoring Centre 1998.  Betula uber.   2006 IUCN Red List of Threatened Species.   Downloaded on 20 August 2007.
USDA Plants Profile 

Birkiætt
Lóló-búrmísk mál

Lóló-búrmísk mál tilheyra tíbesk-búrmísku grein sínó-tíbesku málaættarinnar. Til lóló-greinarinnar teljast mál í Mjanmar, Tælandi, Laos, Yunnan og Víetnam. Þeirra helst eru lóló, lahú, lísú og haní.

Til búrma-greinarinnar telst fyrst og fremst búrmíska en ennfremur nokkur smærri mál í Júnnan og norður Mjanmar.

Tungumál í Asíu
Vitoria-Gasteiz

Vitoria-Gasteiz er höfuðborg Baskalands og sýslunnar Araba/Álava á Spáni. Sveitarfélag er umhverfis borgina heitir sama nafni en íbúafjöldi þar er um 251.000 (2019). Íbúar borgarinnar eru kallaðir vitorianos eða gasteiztarrak. 

Borgin Victoriacum var stofnuð á 6. öld af Vestgotum á svæðinu en rómversk herstöð hafði verið þar um slóðir áður. Borg þessi hvarf með tímanum. En á 12. öld stofnaði Konungsríkið Navarra stofnaði þorpið Nova Victoria. Þar hafði áður verið byggð, Gasteiz, sem var stofnuð af Böskum.

Konungsríkið Kastilía tók yfir stjórn borgarinnar á 15. öld og borgin stækkaði. Í Napóleonstyrjöldunum var hér orrustan um Viktoríu árið 1813. Bandamannaherir Breta, Portúgala og Spánverja undir stjórn Wellingtons hertoga sigruðu franska herinn undir stjórn Jósefs Bónaparte. Sigurinn markaði lok stjórnar Frakka yfir Spáni.

Í dag þykir borgin vera mjög lífvænleg. Mikið er af grænum svæðum og hefur borgin hlotið viðurkenningu fyrir lífsgæði. Hátíðir borgarinnar eru meðal annars tónlistarhátíðirnar Azkena rock festival, FesTVal og Vitoria-Gasteiz jazz festival. Virgen Blanca er bæjarhátíð.

Íþróttafélögin Deportivo Alavés (knattspyrna) og Baskonia (körfubolti) hafa aðsetur í borginni.

Heimild

Borgir í Baskalandi