alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Andrzej Duda

Andrzej Sebastian Duda (f. 16. maí 1972) er pólskur stjórnmálamaður sem hefur verið forseti Póllands frá árinu 2015. Hann hefur áður setið á pólska þinginu og á Evrópuþinginu. Duda er fyrrum meðlimur í hægriflokknum Lögum og réttlæti en hefur formlega verið óflokksbundinn frá því að hann tók við forsetaembætti. Hann er engu að síður talinn ötull stuðningsmaður ríkisstjórnar Laga og réttlætis.

Æviágrip
Andrzej Duda er íhaldsmaður og kaþólskur þjóðernissinni. Hann er andvígur þungunarrofum, hjónabandi samkynhneigðra og tæknifrjóvgunum. Sem þingmaður hefur Duda talað fyrir því að læknar sem bjóða upp á tæknifrjóvganir séu dæmdir í fangelsi. Hann er hlynntur bandalagi Póllands við Bandaríkin og að Atlantshafsbandalagið hafi herstöðvar í landinu en er andvígur því að Pólland taki upp evru.

Duda bauð sig fram til forseta Póllands með stuðningi flokks síns, Laga og réttlætis, árið 2015 og vann nauman sigur gegn sitjandi forseta landsins, Bronisław Komorowski, með 51,55 prósentum atkvæða. Sigur Duda kom álitsgjöfum nokkuð á óvart þar sem hann var þá lítt þekktur og Komorowski hafði verið vinsæll forseti.

Lög og réttlæti náðu meirihluta á þingi stuttu eftir að Duda var kjörinn forseti og náðu því stjórn á öllum öngum ríkisvaldsins. Stjórn Laga og réttlætis hefur fylgt félagslegri stefnu sem hefur hjálpað mörgum Pólverjum, einkum á landsbyggðinni, að berjast við fátækt. Aftur á móti hefur stjórnin sætt ásökunum um að beina spjótum gegn minnihlutahópum eins og Gyðingum og hinsegin fólki. Í kosningabaráttu sinni fyrir endurkjöri árið 2020 lét Duda þau orð falla að hinsegin réttindi væru „hættulegri hugmyndafræði en kommúnismi.“

Duda vann naumt endurkjör árið 2020 með 51,2% atkvæða í annarri umferð gegn mótframbjóðandanum Rafal Trzaskowski, borgarstjóra Varsjár.

Tilvísanir

Evrópuþingmenn
Forsetar Póllands
Hornhlynur

Hornhlynur (fræðiheiti: Acer diabolicum) er runni eða lítið lauftré af ættkvísl hlyna (Acer) sem er einlent í Japan (Honshu, Shikoku og Kyushu).  Hann getur orðið 10 til 20 m hár.

Tilvísanir

Hlynir
Hamilton (Bermúda)

Hamilton er höfuðstaður Bermúda og er mikilvæg höfn og ferðamannastaður. Íbúar eru 854 (2016).

Bermúda
Hamilton

Hamilton getur átt við:

Staðir
Hamilton, borg í Ontaríó, Kanada.
Hamilton, höfuðstað Bermúda.

Menning
Hamilton, söngleik frá árinu 2015.
Aðgreiningarsíður
Reynisfjara

Reynisfjara er strönd við Reynisfjall og Reynisdranga rétt vestur af Vík í Mýrdal. Staðurinn er einn vinsælasti ferðamannastaður Íslands og er kallaður Black sand beach á ensku. Þar er falleg stuðlabergsmyndun.

Hætta á öldugangi og banaslys
Reynisfjara er hættulegasti ferðamannastaður landsins en ferðamenn skynja stundum ekki hættuna og fara of nálægt öldunum. Stærri og hættulegri öldur koma inn á milli. 

Rætt hefur verið um að koma gæslu á svæðinu en ekkert hefur verið gert. Skilti eru þó á staðnum. Rætt hefur verið að setja viðvörunarkerfi upp, ljós og fána.

Banaslys
Banaslys hafa orðið við fjöruna 2007, 2016, 2018, 2021 og 2022.

Tilvísanir

Reynishverfi
Suðurland
Ferðamennska á Íslandi
Strendur á Íslandi
Kóngulóar-Apar

Kóngulóar-Apar eru 7 tegundir nýja-heims apa af stofninum Ateles, sem aftur flokkast undir Atelinae og Atelidae. Líkt og aðrar tegundir í flokknum atelines, er þá að finna í hitabeltis-frumskógum Mið- och Suður Ameríku, frá syðst í Mexíkó til Brasilíu.

Allar tegundirnar sjö eru að einhverju marki í stöðu þar sem stofnstærðin fer minnkandi og gjætu jafnvel nálgast að lognast út af. Einkum er Brúni Kóngulóar-Apinn í nokkurri útrýminqarhættu.

Apar
Ilmhlynur

Ilmhlynur (fræðiheiti: Acer macrophyllum) er lauftré af ættkvísl hlyna (Acer) sem vex meðfram Kyrrahafsströnd Bandaríkjanna, frá suður-Alaska til suður-Kaliforníu.  Hann getur orðið 48 metra hár, en er oftast um 15 til 20 m. Lauf ilmhlyns eru þau stærstu innan hlyna og geta orðið allt að 60 sm. löng. Hægt er að gera sýróp úr safa hans eins og úr sykurhlyni, en bragðið er annað.

Tilvísanir

Hlynir
Randhlynur

Randhlynur (fræðiheiti: Acer pensylvanicum) er runni eða lítið lauftré af ættkvísl hlyna (Acer) sem er frá austurhluta Bandaríkjanna, suður til norður Georgíu.  Hann getur orðið 5 til 10 m hár.

Tilvísanir

Hlynir
Mateusz Morawiecki

Mateusz Jakub Morawiecki (f. 20. júní 1968) er pólskur hagfræðingur, sagnfræðingur og stjórnmálamaður sem hefur verið forsætisráðherra Póllands frá desember 2017. Morawiecki er meðlimur í íhaldsflokknum Lögum og réttlæti og var áður varaforsætisráðherra, þróunarráðherra og fjármálaráðherra í ríkisstjórn forvera síns, Beatu Szydło. Áður en hann hóf þátttöku í stjórnmálum átti Morawiecki að baki langan feril í viðskiptum.

Æviágrip
Mateusz Morawiecki ólst upp í Wrocław og er sonur eðlisfræðingsins Kornels Morawiecki, sem var andófsmaður gegn kommúnistastjórn Póllands. Kornel Morawiecki var stofnandi Baráttusamtaka Samstöðu (Solidarność Walcząca), róttækrar klofningshreyfingar úr verkalýðsfélaginu Samstöðu sem var ósamþykk viðræðum við kommúnistastjórnina. Mateusz Morawiecki tók sjálfur þátt í andófsaðgerðum gegn ríkisstjórninni og var handtekinn og barinn fyrir vikið.

Morawiecki útskrifaðist árið 1992 með gráðu í sagnfræði frá Háskólanum í Wrocław og nam síðan viðskiptastjórnun við Vísinda- og tækniháskólann í Wrocław og Ríkisháskólann í Mið-Connecticut. Hann útskrifaðist árið 1995 með MBA-gráðu frá Hagfræðiháskólanum í Wrocław og með mastersgráðu í Evrópufræðum frá Háskólanum í Basel.

Á tíunda áratugnum vann Morawiecki ýmis störf í fræða- og viðskiptageiranum en árið 1998 hóf hann störf fyrir Bank Zachodni WBK, pólskan banka í eigu spænska fjármálasamsteypunnar Banco Santander, SA. Morawiecki vann hjá bankanum til ársins 2015 og var framkvæmdastjóri hans frá árinu 2007.

Morawiecki var lengst af ekki tengdur við neinn stjórnmálaflokk en árið 2010 vann hann sem efnahagsráðgjafi Donalds Tusk, forsætisráðherra Póllands úr Borgaraflokknum. Þegar hægri-íhaldsflokkurinn Lög og réttlæti komst til valda eftir stórsigur sinn í þingkosningum árið 2014 var Morawiecki útnefndur fjármálaráðherra. Útnefning hans var víða álitin tilraun til þess að koma til móts við erlenda fjárfesta, sem óttuðust mögulegar afleiðingar þjóðernissinnaðrar fjármálastjórnunar Laga og réttlætis.

Í desember árið 2017 lét Jarosław Kaczyński, formaður Laga og réttlætis, stokka upp pólsku ríkisstjórnina. Beatu Szydło forsætisráðherra var bolað úr embætti og Morawiecki tók við af henni auk þess sem hann viðhélt embætti fjármála- og þróunarráðherra. Talið er að Kaczyński hafi litið svo á að Morawiecki myndi eiga auðveldara en Szydło með að semja við Evrópusambandið. Stjórn Morawiecki hefur átt í deilum við Evrópusambandið bæði um umdeildar breytingar á pólska dómkerfinu og um meginreglu rétthæðar Evrópuréttar gagnvart pólskum lögum.

Tilvísanir

Forsætisráðherrar Póllands
Ling Liong Sik

Tun Ling Liong Sik (einfölduð kínverska: 林良实) ; f. 18. september 1943) er malasískur stjórnmálamaður. Hann starfaði sem samgönguráðherra Malasíu frá 1986 til 2003. Hann starfaði einnig sem forseti MCA. Útskrifaðist frá National University of Singapore.

Þann 4. febrúar 1988 var Ling Liong Sik skipaður starfandi forsætisráðherra Malasíu til 16. febrúar sama ár.

Þann 27. október 2015 höfðaði Najib Razak, forsætisráðherra Malasíu, mál gegn Ling Liong Sik fyrir meiðyrði. Hann hélt því fram í kvörtuninni að Ling Liong Sik hafi sakað sig um að misnota fé og aðrar rangar og ærumeiðandi yfirlýsingar 3. október sama ár og birt þær á fréttavefsíðum. Þann 22. maí 2018 dró Najib málsóknina til baka og samþykkti að greiða RM25.000 gjald.

Hann er einn áhrifamesti kínverski stjórnmálamaðurinn í Malasíu samtímans. Ling Liong Sik er kvæntur Ong Ee Nah og á tvo syni.

Tilvísanir 

Forsætisráðherrar Malasíu
Skotfélag Hafnarfjarðar

Skotfélag Hafnarfjarðar var í hópi elstu íþróttafélaga landsins, stofnað árið 1871 eða þar um bil. Félagið starfaði um nokkurra ára skeið. Ekki má rugla því saman við Skotíþróttafélag Hafnarfjarðar frá árinu 1965.

Saga
Fyrstu skipulögðu íþróttafélögin á Íslandi voru stofnuð um æfingar í skotfimi, fyrst og fremst af dönskum kaupmönnum og íslenskum embættismönnum. Skotfélag Reykjavíkur frá árinu 1867 var stærst og öflugast, en einnig er vitað um sambærilegt félag í Keflavík frá 1869.

Gísli Sigurðsson, íþróttaforkólfur í Hafnarfirði, tók saman heimildir um upphaf íþróttastarfs í bænum. Taldi hann sig hafa vitneskju um að stofnað hefði verið skotfélag í Hafnarfirði um árið 1871. Forgöngumaður þess var verslunarmaðurinn Edvard Biering, sem þá var búsettur í Hafnarfirði.

Æfingar fóru fram að Hörðuvöllum, einkum á sumrin. Notast var við gríðarmikinn og ævagamlan framhlaðning, sem sagður var uppruninn úr þrjátíu ára stíðinu. Hlaðið var undir byssuna á Völlunum og skotið á mark við klettinn Einbúa. Þá er vitað um skotkeppni sem fram fór í svokölluðu Knudtzons-pakkhúsi í tengslum við dansleik í bænum, þar sem Biering sjálfur fór með sigur af hólmi.

Botninn mun hafa dottið úr starfsemi félagsins þegar Biering flutti til Borgarness fáeinum árum síðar.

Í grein sinni um sögu Skotfélags Reykjavíkur árið 1951 segir Árni Óla frá skotkeppni Reykvíkinga og Keflvíkinga í byrjun árs 1871. Lætur hann þess getið að hópi manna úr Hafnarfirði hafi verið boðið til leiks, þrátt fyrir að ekkert skotfélag væri þar starfandi. Tíu Hafnfirðingar hafi skráð sig til þátttöku, þar á meðal C. Zimsen (faðir Knud Zimsen sem síðar varð borgarstjóri), H. Linnet og Þorfinnur Jónatansson. Hafa ber í huga að skráning sem þessi jafngilti því ekki að viðkomandi mættu til keppni, þar sem alsiða var að betri borgarar greiddu þátttökugjald en félu öðrum skotmönnum að keppa fyrir sína hönd. Hugsanlegt er þetta framtak Skotfélags Reykjavíkur hafi orðið kveikjan að stofnun félagsins í Hafnarfirði.

Neðanmálsgreinar

Heimildir 
<div class="references-small">
 Gísli Sigurðsson (1969). Þættir úr sögu íþrótta í Hafnarfirði, Fjarðarfréttir, 1. des. 1969. 
 Árni Óla (1951). Fyrsta íþróttafélag Reykjavíkur, Lesbók Morgunblaðsins, 18. nóv. 1951. 

Íþróttafélög í Hafnarfirði
Hafnarfjörður
Skriðufell

Skriðufell getur átt við:
Skriðufell, bæ við Þjórsárdal.
Skriðufell, fjall sem markar vestri hluta Þjórsárdals.

Þjórsárdalur
Aðgreiningarsíður
Skriðufell (fjall)

Skriðufell er um 340 metra fjall sem markar vestari hluta Þjórsárdals. Þjórsárdalsskógur er sunnan, vestan og austan þess. Samnefndur bær er sunnan við fellið.

Fjöll á Íslandi
Þjórsárdalur
Eddie Howe

Eddie Howe (f. 29. nóvember 1977 í Amersham, á Englandi) er enskur knattspyrnustjóri og fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði sem varnarmaður og lengst af hjá Bournemouth.

Howe var frá 2012–2020 stjóri AFC Bournemouth og kom þeim upp um tvær deildir á þremur árum þegar liðið komst upp í úrvalsdeild og var þar í 5 ár. Hann sagði af sér árið 2020 þegar liðið féll niður í ensku meistaradeildina.

Frá og með nóvember 2021 hefur hann verið knattspyrnustjóri hjá enska Premier League liðinu Newcastle United F.C..

Heimildir 
 Premier League -  Managers (á ensku)
 The Guardian - Eddie Howe tough task... (á ensku)

Viðhengi 

Howe Eddie
Enskir knattspyrnustjórar
Katerini

Katerini (gríska: Κατερίνη) er borg í Makedóníuhéraði í Grikklandi. Borgin er umkringd Olympus-fjalli, Pierian-fjöllum og Thermaikos-flói. Íbúafjöldi árið 2011 var 58.309.

Borgir á Grikklandi
Ferdinand 2. af Aragóníu

Ferdinand II (aragónsku: Ferrando; katalónsku: Ferran; basknesku: Errando; spænsku: Fernando) (10. mars 1452 – 23. janúar 1516) var konungur af Aragóníu frá 1479 til dauðadags 1516. Sem eiginmaður Ísabellu I af Kastilíu, var hann einnig konungur Kastilíu frá 1475 til 1504 (sem Ferdinand V). Með hjónabandi þeirra var Spánn sameinað og ríktu þau saman yfir landinu. Ferdinand er í raun talinn fyrsti konungur Spánar þó að ríkin tvö, Kastilía og Aragónía, væru enn lagalega séð sitthvort konungsdæmið en það var ekki fyrr en á árunum 1707 til 1716 sem ríkin tvö runnu formlega saman í eitt.

Aragónska krúnan sem Ferdinand erfði árið 1479 réði yfir Konungsríkinu Aragóníu, Konungsríkinu Valensíu, Konungsríkinu Majorka, Konungsríkinu Sardiníu, Konungsríkinu Sikiley auk Furstadæmisins af Katalóníu. Hjónaband Ferdinands og Ísabellu er talið hornsteinninn að fullri sameiningu Spánar. Ferdinand og Ísabella áttu auk þess stóran þátt í evrópsku nýlenduvæðingu Ameríku, en þau styrktu fyrstu ferð Kristófers Kólumbusar árið 1492. Sama ár sigruðu hjónin Granada, síðasta vígi mára í vestur-Evrópu.

Ferdinand og Ísabella stjórnuðu árángursríku veldi sínu á jafningjagrundvelli. Þau gerðu hjúskaparsamning sín á milli sem listaði skilmála þeirra beggja. Í valdatíð þeirra studdu þau við hvort annað á áhrifaríkan hátt í samræmi við kjörorð sitt: „Tanto monta, Isabel como Fernando“ („Þau eru það sama, Ísabella og Ferdinand“). Afrek hjónana voru mikil: Spánn var sameinað, að minnsta kosti sameinaðra en nokkru sinni fyrr; vald krúnunnar var miðstýrt, í það minnsta að nafninu til; Þau kláruðu að endurheimta allt það landsvæði sem hafði tapast til Máranna; Lagður var grunnur að sterkasta herafli næstu einnar og hálfar aldar; búinn var til lagarammi; staðið var að kirkjuumbótum. Jafnvel án alls þess ávinnings sem fólst í nýlenduvæðingu Ameríku, þá hefði Spánn samt verið stórveldi í Evrópu. Landafundir Kólumbusar setti landið á braut þess að verða fyrsta stórveldi nútímans.

Ferdinand var konungur Kastilíu þar til Isabella lést, árið 1504 en þá varð dóttir þeirra, Jóhanna, drottning. Það sama ár, eftir stríð við Frakkland, sigraði Ferdinand Konungsríkið Napólí. Árið 1507 varð hann ríkisstjóri Kastilíu fyrir hönd Jóhönnu, sem var sögð vera í andlegu ójafnvægi. Árið 1506, sem partur af sáttmála við Frakkland, kvæntist Ferdinand Germaine af Foix, en þau komu aldrei barni á legg. Árið 1512 sigraði hann Konungsríkið Navarra, þannig réði hann yfir öllum svæðum sem mynda Spán í dag til dauðadags árið 1516. Jóhanna erfði Ferdinand, þó bara að nafninu til, því fljótlega var það Karl I (seinna Karl V keisari Hins heilaga rómverska keisaradæmis), sonur hennar sem fór með raunveruleg völd.
Konungar Spánar
Konungar Aragóníu
Íslenskir sjávarhættir

Íslenskir sjávarhættir er fræðirit eftir Lúðvík Kristjánsson, sem var gefið út af Menningarsjóði í fimm bindum á árunum 1980-1986, og fjallar um íslenska sjávarhætti fyrr á öldum. 

Ritið einblínir á tímabilið fyrir iðnbyltingu, þegar farið var til sjós á árabátum, en höfundur segir að það tímabil spanni hátt í 10 aldir, allt frá landnámi fram á 19. öld. Ritið er tileinkað minningu íslenskra sjómanna fyrr og síðar. Það er víðfemt, en viðfangsefni þess er m.a. á sviði menningarsögu, atvinnusögu, tæknisögu, náttúrusögu og þjóðfræði. Fróðleikurinn sem þar kemur fram er m.a. byggður á viðtölum við hátt í 300 gamla sjómenn og öðrum aðilum sem voru kunnugir íslenskum sjávarháttum eins og þeir voru stundaðir í gamla daga. Þeir elstu þessara heimildamanna voru fæddir á árunum 1850-60. Höfundur byrjaði snemma að safna heimildum og tileinkaði fræðistörfum sínum eftir 1964 nánast alfarið íslenskum sjávarháttum, en eiginkona hans Helga Jónsdóttir Proppé aðstoðaði við verkið.

Í ritinu er einnig mikið vitnað í íslensk íslensk fornrit frá miðöldum, en Lúðvík var við nám í íslenskum fræðum við Háskóla Íslands á árunum 1932-1934 undir leiðsögn Sigurðar Nordal prófessors, og var því fornritunum vel kunnugur. 

Í ritinu er m.a. verstöðvatal, þar sem er borið kennsl á 326 verstöðvar um allt land. 

Ritið er ríkulega myndskreytt af teikningum eftir Bjarna Jónsson listmálara og Guðmund P. Ólafsson líffræðing, sem hannaði einnig bókarkápuna. 

Íslenskir sjávarhættir er af sumum talið einstakt ritverk á heimsvísu, þar sem engar aðrar þjóðir hafa tekið saman sambærilegt ritverk um sína sjávarhætti.

Efnisyfirlit Íslenskra sjávarhátta

Bindi I (1980) 

 Fjörunytjar og strandjurtir
 Matreki
 Rekaviður
 Selur

Bindi II (1982) 

 Verðstöðvatal
 Íslenzki árabáturinn
 Vertíðir
 Verleiðir og verferðir
 Verbúðir
 Mata og mötulag

Bindi III (1983) 

 Skinnklæði og fatnaður
 Uppsátur
 Uppsátursgjöld
 Skyldur og kvaðir
 Veðurfar og sjólag
 Veðrátta í verstöðvum
 Fiskimið
 Viðbúnaður vertíða og sjóferða
 Róður og sigling
 Flyðra
 Happadrættir og hlutabót
 Hákarl
 Þrenns konar veiðarfæri

Bindi IV (1985) 

 Beita og beiting
 Veiðar með handfæri
 Veiðar með lóð og þorskanetum
 Lending - uppsetning - fjöruburður
 Skiptivöllur - aflaskipti
 Landlegur
 Vergögn
 Hagnýting fiskifangs
 Þorskhausar

 Skreiðarferðir og fiskifangaverzlun

Bindi V (1986) 

 Hvalur
 Rostungar
 Sjávarfuglanytjar
 Þjóðtrú og getspeki

Heimildir 

 Einar Laxness. (1981). "Inngangur." Í Lúðvík Kristjánsson, Vestræna. Reykjavík: Sögufélag.
 Lúðvík Kristjánsson. (1980-86). Íslenskir sjávarhættir I-V. Reykjavík: Bókaútgáfa Menningarsjóðs.

Tilvísanir
Júlíana María af Braunschweig-Wolfenbüttel

Júlíana María af Brúnsvík-Wolfenbüttel-Bevern (danska: Juliane Marie; 4. september 1729 — 10. október 1796) var drottning Danmerkur og Noregs á árunum 1752 til 1766. Hún var önnur kona Friðriks 5. konungs Danmerkur og Noregs. Hún varð þjóðhöfðingi sjálf frá 1772 til 1784. Júlíana var móðir Friðriks erfðaprins af Danmörku og Noregi. Kristján 8. Danakonungur og hver einasti danskur konungur að undanskildum Kristjáni 9. kemur frá henni.

Drottningar Danmerkur
Alexander 6.

Alexander VI páfi (1. janúar 1431 – 18. ágúst 1503), sem hét upphaflega Rodrigo de Borja var leiðtogi Rómversk-kaþólsku kirkjunnar og Páfaríkisins frá 11. ágúst 1492 til dauðadags 1503.

Rodrigo fæddist inn í hina atkvæðamiklu Borgia fjölskyldu í Xàtiva, þá undir krúnunni í Aragóníu (nú Spánn) og lærði lögfræði við Bolognaháskólann. Hann var vígður djákni og gerður að kardínála árið 1456 eftir að frændi hans var kjörinn Kalixtus III páfi, ári síðar varð hann varakanslari kaþólsku kirkjunnar. Hann hélt áfram að þjóna í Páfaráði undir næstu fjórum páfum og öðlaðist veruleg áhrif og auð á meðan. Árið 1492 var Rodrigo kjörinn páfi og fékk nafnið Alexander VI.

Páfalegar tilskipanir Alexanders árið 1493 staðfestu eða endurstaðfestu réttindi spænsku krúnunnar í Nýja heiminum í kjölfar landafunda Kristófers Kólumbusar árið 1492. Í seinna Ítalíustríðinu studdi Alexander VI son sinn Cesare Borgia sem starfaði fyrir Frakkakonung. Utanríkisstefna hans var að ná sem hagstæðustu kjörum fyrir fjölskyldu sína.

Alexander er talinn einn umdeildasti endurreisnarpáfinn, meðal annars vegna þess hann viðurkenndi að hafa eignast nokkur börn með ástkonum sínum. Fyrir vikið varð ítalskvædda valensíska eftirnafn hans, Borgia, samheiti yfir sældarhyggju og frændhygli, sem jafnan er talið einkenna störf hans sem páfa. Á hinn bóginn lýstu tveir arftakar Alexanders, Sixtus V og Úrbanus VIII, honum sem einum mest framúrskarandi páfa síðan sjálfur Pétur postuli var og hét.

Borgia-ætt
Páfar
Bologna-háskóli

Háskólinn í Bologna (ítalska: Alma mater studiorum - Università di Bologna, UNIBO) er rannsóknarháskóli í Bologna á Ítalíu. Hann var stofnaður árið 1088 af samtökum nemenda, er elsti starfandi háskólinn í heiminum og fyrsti skólinn sem telst sem æðri menntastofnun. Orðið universitas (háskóli) var búið til við stofnun hans.

Hann er einn af virtustu háskólum Ítalíu og er vanalega í fyrsta sæti á innlendum, evrópskum og alþjóðlegum gæðalistum bæði fyrir einstakar greinar og í heild. Frá stofnun hefur hann laðað að sér fjölda fræðimanna, kennara og námsmanna frá allri Ítalíu og heiminum öllum. Hann hefur fest sig í sessi sem ein helsta miðstöð menntunar á alþjóðavísu.

Hann var fyrsti námsstaðurinn sem notaði hugtakið universitas um félag nemenda og meistara, sem kom til með að skilgreina stofnunina (sérstaklega fræga lagadeild hans) sem staðsett er í Bologna. Merki háskólans ber kjörorðið Alma mater studiorum („Nærandi móðir námsins“) og ártalið 1088 e.Kr. Um 87.500 nemendur sækja 11 skóla háskólans. Háskólasvæði skólans eru í Cesena, Forlì, Ravenna og Rimini auk erlends útibús í Búenos Aíres, Argentínu. Innan háskólans er einnig afburðaskóli sem heitir Collegio Superiore di Bologna.

Háskólinn í Bologna var sá fyrsti til að veita konu prófgráðu og kennarastöðu árið, Bettisia Gozzadini, sem og að veita fyrstu konunni bæði doktorsgráðu í vísindum og launaða stöðu sem háskólaprófessor, Laura Bassi.

Háskólar
Háskólar á Ítalíu
Acer cissifolium

Acer cissifolium er hlyntegund sem er ættuð frá suðhluta Japan. Hún verður um 5 til 10m há, sjaldan 15m. Blöðin eru þrískift.

Tilvísanir

Hlynir
Acer henryi

Acer henryi er hlyntegund sem er ættuð frá Kína. Hún verður allt að 10m há. Blöðin eru þrískift.

Tilvísanir

Hlynir
Acer acuminatum

Acer acuminatum er hlyntegund sem er ættuð frá Himalajafjöllum (2700-3100 m) og nágrenni (Tíbet, Kasmír, norður Indland, Nepal, og Pakistan). Hún verður allt að 10m há. Blöðin eru þrí til fimmskift.

Tilvísanir

Hlynir
Rumen Radev

Rumen Georgiev Radev (búlgarska: Румен Георгиев Радев; f. 18. júní 1963) er búlgarskur herforingi og stjórnmálamaður sem hefur verið forseti Búlgaríu frá árinu 2017.

Æviágrip
Rumen Radev var hermaður í búlgarska flughernum frá 1987 til 2016. Hann var orrustuflugmaður og náði tign majór-hershöfðingja. Hann stýrði búlgarska flughernum frá 2014 til 2016.

Radev bauð sig fram til forseta Búlgaríu með stuðningi búlgarska Sósíalistaflokksins í forsetakosningum landsins árið 2016. Hann lenti í fyrsta sæti með 25,4 % atkvæða í fyrri umferð kosninganna, á undan helsta keppinauti sínum, þingforsetanum Tsetsku Tsatsjeva, sem naut stuðnings GERB-flokksins, sitjandi stjórnarflokks landsins. Radev vann sigur í annarri umferð kosninganna með 59,4 % atkvæðanna á móti 36,2 % atkvæðum Tsatsjeva og 4,5 % auðum atkvæðum.

Radev sór embættiseið þann 19. janúar 2017 og tók við embættinu þremur dögum síðar.

Kjör Radevs til forseta leiddi til þess að forsætisráðherrann Bojko Borisov úr GERB-flokknum, sem hafði stutt mótframbjóðanda hans í kosningunum, bauð Radev afsögn sína. Radev útnefndi því Ognjan Gerdzhikov forsætisráðherra starfsstjórnar fram að þingkosningum í mars 2017. Þær kosningar enduðu með sigri mið-hægriflokka og því sneri Borisov aftur á forsætisráðherrastól.

Radev hefur átt í deilum við Borisov frá upphafi forsetatíðar sinnar. Hann hefur meðal annars gagnrýnt hann fyrir að leyfa spillingu að blómstra í Búlgaríu, fyrir „glannalegar forystuaðferðir“ hans og fyrir að reyna að kæfa stjórnarandstöðuna. Vegna deilna þeirra hefur Radev margoft beitt neitunarvaldi sínu gegn lagafrumvörpum Borisovs og GERB-flokksins, alls nítján sinnum á fyrstu tveimur og hálfu ári forsetatíðar sinnar. Á móti hefur Borisov sakað Radev um að vinna skemmdarverk á starfsemi ríkisstjórnarinnar og um að vera Sósíalistaflokknum vilhallur á kosningatímabilum.

Í júlí 2020 lét ákæruvaldið gera húsleit hjá embætti forsetans og setti nokkra ráðgjafa Radevs í varðhald. Víða var litið á þetta sem valdníðslu og pólitíska aðför Borisovs gegn Radev og atvikið leiddi til fjöldamótmæla gegn ríkisstjórninni. Radev studdi mótmælin opinberlega og kallaði eftir afsögn Borisovs og stjórnar hans, sem hann kallaði „mafíu“.

Þegar Borisov baðst lausnar eftir ósigur GERB í þingkosningum í apríl árið 2021 veitti Radev þremur aðilum stjórnarmyndunarumboð hverjum á fætur öðrum en þeim mistókst öllum að mynda stjórn. Þetta leiddi til þess að þing var rofið á ný og aftur gengið til kosninga þann 11. júlí 2021 og Radev skipaði Stefan Janev forsætisráðherra starfsstjórnar í millitíðinni. Ekki tókst að leysa úr stjórnarkreppunni eftir kosningarnar í júlí og því varð Radev að rjúfa þing og kalla til þriðju kosninganna á einu ári þann 14. nóvember 2021.

Radev bauð sig fram til endurkjörs í forsetakosningum ársins 2021, en fyrri umferð þeirra fór fram samhliða þriðju þingkosningum ársins. Helsti keppinautur hans í kosningunum var Anastas Gerdzhikov, sem naut stuðnings GERB. Radev vann í annarri umferð kosninganna með 66,7 prósentum atkvæða.

Tilvísanir

Forsetar Búlgaríu
Harpa (hljóðfæri)

Harpa er strengjahljóðfæri þar sem vanalega er slegið á strengina með báðum höndum. Algengasta formið er þríhyrnt og efnið úr viði.

Harpa er gamalt hljóðfæri og má rekja hana allt til Mesópótamíu og forn-Egyptalands. Síðar varð harpan algeng um Bretlandseyjar og írskt afbrigði hennar breiddist út á meginlandið á síðmiðöldum. Harpan er þjóðernistákn á Írlandi.

Hljóðfæri
Sakramenti

Sakrament eru trúarlegar athafnir sem spila stórt hlutverk í tengslum við hjálpræði. Ágústínus var sá sem kom með hugtakið, og lýsti hann sakramentum sem sjáanlegum táknum sem benda til Guðs sem og miðla náð hans. Dæmi um sakrament eru altarisganga og skírn.
Kristni