alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Lenínskólinn

Lenínskólinn var einn af leynilegum byltingarskólum sem Alþjóðasamband kommúnista, Komintern, rak í Moskvu. Hann var stofnaður 1926 í framhaldi af samþykkt Kominterns um aukinn aga og öflugri byltingaranda í einstökum aðildarflokkum sambandsins. Frá 1926 til 1938 fengu um þrjú þúsund kommúnistar þjálfun í þessum skóla og tveimur öðrum, Austurskólanum, sem ætlaður var byltingarmönnum frá Kína og öðrum austlægum löndum, og Vesturskólanum, sem hafði svipað hlutverk og Lenínskólinn.

Á meðal nemenda í Lenínskólanum, sem síðar urðu kunnir, voru Wladyslaw Gomulka frá Póllandi, Erich Honecker, Heinz Hoffmann og Erich Mielke frá Austur-Þýskalandi og David Alfaro Siquero frá Mexíkó.

Kommúnistaflokkurinn íslenski, sem var deild í Komintern, sendi um tuttugu Íslendinga í Lenínskólann og Vesturskólann. Þar á meðal voru Benjamín H. J. Eiríksson, síðar bankastjóri, og Hallgrímur Hallgrímsson, sem tók þátt í spænska borgarastríðinu. Ýmsir nemendur úr skólunum sátu í miðstjórn Kommúnistaflokksins og síðar Sósíalistaflokksins, Dýrleif Árnadóttir, Eggert Þorbjarnarson, Stefán Pjetursson, Hjalti Árnason, Ásgeir Blöndal Magnússon og Þóroddur Guðmundsson. Tveir nemendur í þessum byltingarskóla sátu á þingi fyrir Sósíalistaflokkinn, Steingrímur Aðalsteinsson og Þóroddur Guðmundsson.

Nemendur lærðu sögu Sovétríkjanna, marxísk fræði og hagfræði, en hlutu einnig þjálfun í vopnaburði og skipulagningu óeirða. Einn kennari þeirra var finnski kommúnistinn Tuure Lehén, sem var herforingi í Rauða hernum og innanríkisráðherra í finnsku leppstjórninni, sem Stalín myndaði eftir innrásina í Finnland 1939.

Lenínskólinn var lagður niður í hreinsunum Stalíns 1938, og var síðasti íslenski nemandinn í honum Ásgeir Blöndal Magnússon 1937–1938.

Heimildir 
 Arnór Hannibalsson: Moskvulínan. Reykjavík 1999: Nýja bókafélagið.
 Hannes H. Gissurarson: „Í þjálfunarbúðum byltingarmanna: Íslendingar í Lenínskólanum og Vesturskólanum í Moskvu,“ Þjóðmál 4 (4: vetur 2008), 70–86.
 Jón Ólafsson: Kæru félagar. Reykjavík 1999: Mál og menning.
 Þór Whitehead: Sovét-Ísland. Óskalandið. Reykjavík 2010: Ugla.

Kommúnismi
Vesturskólinn

Vesturskólinn var einn af leynilegum byltingarskólum, sem alþjóðasamband kommúnista, Komintern, rak í Moskvu. Hann hét á rússnesku Коммунистический Университет Национальных Меньшинств Запада sem skammstafað var Кунмз eða KÚNMZ. Hann var stofnaður 28. nóvember 1921 og lagður niður 8. maí 1936. Hann starfaði jafnhliða Lenínskólanum, og var tilgangur beggja skóla að þjálfa byltingarmenn fyrir kommúnistaflokka Vesturlanda. Einnig starfaði í Moskvu Austurskólinn, sem átti að þjálfa byltingarmenn fyrir austlægari lönd, svo sem Kína.

Kommúnistaflokkur Íslands, sem var deild í Komintern, sendi um tuttugu Íslendinga í þjálfun í Vesturskólanum og Lenínskólanum. Fyrsti íslenski nemandinn þar var Jens Figved, sem hlaut þjálfun þar 1929–1931, en hinn síðasti Benjamín H. J. Eiríksson, sem hlaut þar þjálfun 1935–1936.

Á meðal nemenda í Vesturskólanum, sem síðar störfuðu í hinni alþjóðlegu kommúnistahreyfingu, voru Ante Ciliga og Josip Broz Tito frá Króatíu (Júgóslavíu), Peder Furubotn og Arvid G. Hansen frá Noregi og Edvard Kardelj frá Slóveníu (Júgóslavíu).

Heimildir 
 Arnór Hannibalsson: Moskvulínan. Reykjavík 1999: Nýja bókafélagið.
 Hannes H. Gissurarson: „Í þjálfunarbúðum byltingarmanna: Íslendingar í Lenínskólanum og Vesturskólanum í Moskvu,“ Þjóðmál 4 (4: vetur 2008), 70–86.
 Jón Ólafsson: Kæru félagar. Reykjavík 1999: Mál og menning.
 Þór Whitehead: Sovét-Ísland. Óskalandið. Reykjavík 2010: Ugla.

Kommúnismi
Harðivetur

Harðivetur var heiti sem haft var um mikinn harðindavetur á Íslandi árið 1552. Samkvæmt því sem annálar segja hófust vetrarhörkurnar á Magnúsmessu fyrir jól (13. desember 1551) og stóðu allt fram á páskadag, 13. apríl.

Mikið af kvikfénaði drapst. Einkum varð biskupsstóllinn í Skálholti fyrir fjárskaða og varð biskupinn að selja eina af jörðum biskupsstólsins, Vatnmúla í Flóa, fyrir kvikfé.

Heimildir 
 

Harðindi á Íslandi á 16. öld
Veðurharðindi á Íslandi
1552
Eymuni hinn mikli

Eymuni hinn mikli var heiti sem haft var um mikinn harðindavetur sem kom á Íslandi veturinn 1291 (sumar heimildir nefna þó ártölin 1290 eða 1293). 

„Þá var sótt mannskæð, hvergi sá jörð að sumri og hafísar fyrir norðan land allt sumar, nær 15 alna þykkir.“ Annálar tala um mikinn snjóvetur, jökulvetur og fellivetur.

Heimildir 
 

Harðindi á Íslandi á 13. öld
Veðurharðindi á Íslandi
1291
Hrossafallsvetur

Hrossafallsvetur var heiti sem haft var um harðindavetur sem var á Íslandi árið 1313. Þá var hallæri og fjárfellir um allt land og miklar frosthörkur, svo að „fraus fætur undan nautum og hestum, þó fullfeitir væri að holdum“.

Snjóþungt var um allt land og Gottskálksannáll segir að fjárfellir hafi verið svo mikill á Íslandi að víða um sveitir urðu menn snauðir að kvikfé og mest þó hrossum.

Heimildir 
 

Harðindi á Íslandi á 14. öld
Veðurharðindi á Íslandi
1313
Hvalavetur

Hvalavetur var heiti sem haft var um harðindavetur sem var á Íslandi árið 1375. Veturinn og vorið voru svo hörð að sagt var að enginn myndi slíkt. Grasspretta var mjög léleg um sumarið og hafís var við landið fram til 24. ágúst.

Í Lögmannsannál segir: „Féllu fátækir menn af harðrétti um allt Ísland svo að mörgum hundruðum sætti.“ Nafnið sem vetrinum var gefið bendir þó til þess að mikið hafi verið um hvalreka sem hefur vafalaust bjargað mörgum, en hval rak oft á hafísárum því hann hraktist undan ísnum.

Heimildir 
 

Harðindi á Íslandi á 14. öld
Veðurharðindi á Íslandi
1375
Kynjavetur

Kynjavetur var heiti sem haft var um harðindavetur sem var á Íslandi árið 1424 (sumar heimildir segja 1423). Þennan vetur gekk einnig krefðusótt (mislingar) og ýmsar kynjasóttir að því er segir í annálum.

Í Nýja annál segir að veturinn hafi verið langur og harður fyrir veðráttu sakir og víða hafi orðið fellir á hrossum og sauðfé. „Tuttugu vetrum seinna en Kvæða-Anna var merkt, kom svo mikið hallæri á Íslandi, að hún lánaði Þingeyraklaustri sex vættir smjörs.“ Ekkert er nú vitað um Kvæða-Önnu, fyrir hvað hún hafði verið brennimerkt eða hvernig hún hafði auðgast svo að hún gat lánað Þingeyraklaustri á þriðja hundrað kílóa af smjöri í hallærinu.

Heimildir 
 

Harðindi á Íslandi á 15. öld
Veðurharðindi á Íslandi
1424
Nautadauðavetur

Nautadauðavetur eða Nautadauðsvetur var heiti sem haft var um harðindavetur sem var á Íslandi árið 1187 (1185 samkvæmt Resensannál). 

Að því er segir í Prestssögu Guðmundar Arasonar var veturinn kallaður fellivetur og sumarið var svo grasleysissumar og ekkert skip kom frá Noregi til Íslands.

Heimildir 
 

Harðindi á Íslandi á 12. öld
Veðurharðindi á Íslandi
1187
Sandvetur

Sandvetur var heiti sem haft var um harðindavetur sem var á Íslandi árið 1227 samkvæmt Sturlungu og sumum annálum en einhverjir annálar segja þó að þetta hafi verið 1226.

Eldgos var úti fyrir Reykjanesi sem hófst 1226 og var öskufall svo mikið að sumstaðar var sagt hafa verið myrkur um miðjan dag. Af því hefur veturinn fengið nafn. Fjöldi búfjár féll um veturinn og Snorri Sturluson missti til dæmis hundrað naut sem hann átti í Svignaskarði.

Heimildir 
 

Harðindi á Íslandi á 13. öld
Veðurharðindi á Íslandi
1227
Hraungambri

Hraungambri, grámosi eða gamburmosi (fræðiheiti Racomitrium lanuginosum) er mosi sem myndar mjúkar, samfelldar breiður. Hann er einn algengasti mosinn í íslenskum hraunum og fyrsti landneminn og myndar breiður í 100 ára gömlum hraunum eða eldri. Á snjóléttum svæðum þá verður hann ráðandi í gróðurfari. Hraungambri vex hægt, aðeins um 5 - 15 mm á ári. Hann vex best þar sem úrkoma er mikil eða mikill raki í lofti og lofthiti frá 8-10 gráðum Celsíus.

Hraungambri  vex  í endann en deyr jafnframt að neðan. Þótt mosaplantan sé 20 cm löng  eru  aðeins um fimm cm fremst á sprotanum lifandi. Hraungambri lengist um 1 sm á ári og það  eru því um  5 ár frá því sprotahluti verður til þangað til hann hættir starfsemi og deyr. Ef hliðarsprotar hafa myndast verða þeir að nýjum plöntum þegar hlutinn fyrir neðan visnar.

Tilvísanir

Heimildir 

 Hraungambri (Flóra Íslands)
 Floras of North America
 Leiðir til að fjölga mosum, einkum hraungambra (B.S. ritgerð Magnea Matthíasdóttir)
 Mbl. 16. desember 2000, Á íslandi vaxa 600 tegundir af mosum

Mosar
Skeggmosaætt
La ceinture du grand froid

La ceinture du grand froid (íslenska: Kuldakastið) er þrítugasta Svals og Vals-bókin og sú fyrsta eftir Nic og Cauvin. Hún kom út á frönsku
árið 1983 en hefur enn ekki verið gefin út á íslensku.

Söguþráður 
Svalur og Valur eru í sumarfríi á sólarströnd ásamt Pésa þegar Valur ákveður að verja ferðasjóðnum í að kaupa fúadall og leggja í siglingu. Skyndilega sigla þeir inn í heimskautakulda. Þetta furðulega veðurfyrirbæri er verk þriggja vísindamanna
sem heita Jefferson, Boris og Karl. Þeir undirbúa geimferð í leit að annarri plánetu þar sem þeir geti haldið áfram vísindastörfum sínum án þess að vera neyddir til að þróa vopn fyrir stjórnvöld. Með því að framkalla þoku og jökulkulda reyna þeir að halda óboðnum gestum í burtu fram að geimskoti.

Vísindamennirnir vingast við Sval og Val, en saman uppgötva þeir að hópur óþokka undir stjórn glæpaforingjans Alexanders og aðstoðarmanns hans Kalloway koma aðvífandi á kafbáti. Svalur og Valur taka að sér að tefja árásarliðið og nota til þess veðravélina og uppfinningu sem gerir þeim kleift að ganga á vatni. Það tekst naumlega og í lok bókarinnar fá félagarnir skilaboð frá vísindamönnunum um að þeir hafi fundið sér hentuga plánetu.

Fróðleiksmolar 
 Þetta var fyrsta Svals og Vals-bókin eftir að Fournier lét af störfum. Vegna óvissu um höfundaréttarmál máttu höfundarnir ekki nota neinar af aukapersónum hans. Bækurnar eftir Nic og Cauvin hafa því ekki aðra tengingu við aðrar sögur bókaflokksins en aðalpersónurnar.
 Þegar vísindamennirnir þrír yfirgefa jörðina, gefa þeir Sval og Val dularfullan kassa sem þeir segja að geti orðið mannkyninu til mikils gagns. Kassinn kemur mjög við sögu í næstu bók La Boîte noire.

Svalur og Valur
Tildurmosi

Tildurmosi fræðiheiti (Hylocomium splendens) er fjölær mosi sem vex á norðlægum slóðum nálægt heimskautasvæðum, oftast í þurru mólendi, kjarri og skógarbotnum. Hann er olífugrænn, gulleitur eða rauðleitur með rauðleitum stilk og greinum. Hann myndar tví- til þrífjaðraða sprota og vaxa nýir sprotar upp frá miðjum eldri sprotum. Þetta vaxtaform lætur mosann líkjast fjöðrum og gerir mosanum kleift að vaxa yfir aðra mosa og jarðveg. 

Tildurmosi er notaður við blómaskreytingar og til að fóðra box til að flytja í grænmeti og ávexti. Hann var áður notaður sem yfirlag yfir moldargólf og í Alaska og Norður-Kanada var hann notaður til að þétta bjálkakofa. Hann inniheldur bakteríudrepandi efni 

Tildurmosi er algeng mosategund á Íslandi. Þar sem hann vex víða í breiðum og myndar afmarkaða árssprota er hann mjög heppilegur til mælinga á þungmálmum. og mengunarmælinga .

Tilvísanir

Tenglar 

 Hylocomium splendens Myndir af tildurmosa 
 Tildurmosi (Flóra Íslands)

Mosar
Tildurmosaætt
Þjálfarar meistaraflokks KR í knattspyrnu karla

Þjálfarar meistaraflokks KR í knattspyrnu karla hafa verið margir í gegnum tíðina. Fyrst um sinn var enginn þjálfari, heldur skipuðu leikmenn sjálfir í stöðu og spiluðu. Fyrstur manna til að vera formlega kallaður þjálfari Knattspyrnufélags Reykjavíkur var Guðmundur Ólafsson. Á fyrstu árunum var þó ekki mikið um formlega þjálfun eða æfingar en þjálfunin fór að taka á sig mynd þá sem þekkist í dag þegar leið á síðustu öld. Núverandi þjálfari KR er Rúnar Kristinsson.

Sigursælustu þjálfarar KR

Knattspyrnufélag Reykjavíkur
Listar um íþróttir og leiki
Íþróttavöllurinn á Melunum

Gamli Íþróttavöllurinn á Melunum var fyrsti fullgerði knattspyrnuvöllurinn á Íslandi. Hann var vígður árið 1911 en hætt var að leika á honum í efstu deild eftir keppnistímabilið 1925 og var hann lagður niður árið 1942.

Saga vallarins
Íþróttavöllurinn við Melana var vígður 11. júní árið 1911, í tilefni 100 ára afmælis Jóns Sigurðssonar 17. júní, 1911, en Íþróttasamband Reykjavíkur stóð að framkvæmdunum. Fyrsta mótið sem var haldið þar var vikulangt íþróttamót Ungmennafélags Íslands, einmitt í tilefni af hundrað ára afmæli Jóns Sigurðssonar. Hið sama ár fór fram leikur milli Fram og KR til þess að kynna knattspyrnuíþróttina fyrir þjóðinni, en það var fyrsti opinberi leikurinn sem fór fram á Íslandi.

Í kringum völlin stóð tveggja metra há bárujárnsgirðing. Norðanmegin við völlin voru áhorfendapallar en engin sæti voru við völlin í fyrstu. Fyrstu endurbæturnar á vellinum voru gerðar árið 1919 þegar danska liðið AB kom í heimsókn. Sæti voru síðan loks byggð við völlinn þegar Hjalti Jónsson fékk leyfi til þess að reisa turn sem rúmaði hann og hans nánustu, eða rúmlega 10 mans. Hjalti gaf vellinum turninn seinna meir og varð hann einhverkonar heiðursstúka forystumanna íþróttasamtakanna í Reykjavík.

Leikið var á vellinum leiktímabilin 1912 - 1925, en vellinum hrakaði mikið seinustu árin. Snemma árs 1925 fauk stór hluti þeirrar girðingar sem stóð umhverfis völlinn í ofsaveðri. Völlurinn þótti hvorki íþróttamönnum né áhorfendum boðlegur og vallarstjórnin treysti sér ekki að leggja í þann kostnað sem þyrfti til, ætti völlurinn að vera nothæfur til knattspyrnuiðkunar aftur þannig að samþykkt var að flytja völlinn brott. Í kjölfarið á þessu var hafist handa að reisa nýjan völl, Melavöllinn, við hlið þess gamla. Völlurinn var lagður niður 1942 eftir að hafa verið notaður í nokkurn tíma fyrir yngri flokka.

Handknúin hringekja var starfrækt á vellinum um nokkurt skeið og naut mikilla vinsælda barna.

Staðsetning

Völlurinn náði í norður þar sem nú eru gatnamót Furumels og Hringbrautar, í suður þar sem gatnamót Birkimelar og Hringbrautar eru nú og í austur lág hann alveg upp við Hólavallakirkjugarð, örlítið norðar en Melavöllurinn stóð og Þjóðarbókhlaðan stendur nú.

Heimildir

Íslensk íþróttamannvirki
Samsetning falla

Þessi grein fjallar um samsetningu stærðfræðifalla, sjá Samsetning falla (tölvunarfræði).

Samsetning falla eða samskeyting falla er stærðfræðileg aðgerð sem beytir falli á niðurstöðu annars falls. Hægt væri að setja föllin f: X → Y og g: Y → Z saman með því að reikna útkomu fallsins g fyrir f(x) frekar en x.

Þannig fæst samsetta fallið g ∘ f: frá X → Z skilgreint sem (g ∘ f)(x) = g(f(x)) fyrir öll x í menginu X. Rithátturinn g ∘ f skal lesinn ‚g bolla f‘ og merkir það sama og g(f(x)) sem er lesið ‚g af f af x‘.

Samsetning falla er alltaf tengin (þ.e. f ∘ (g ∘ h) = (f ∘ g) ∘ h fyrir föllin f, g og h með viðeigandi bak- og formengi). Föllin f og g eru víxlanleg hvort við annað ef g ∘ f = f ∘ g.

Dæmi um samsetningu falla 
Fyrir föllin:

 
 

gildir að:

Punktar

Tilvísanir

Ytri tenglar 
 Samskeyting

Fallafræði
Mengjafræði
Bolla

Bolla getur átt við:

 Bolla (matur), borðaðar á Bolludeginum
 Bolla (drykkur), almennt heiti yfir blandaða drykki sem innihalda oftast ávaxtasafa
 bolla, framburður á samsetningarvirkjanum í samsetning falla: g ∘ f er lesið ‚g bolla f‘

Tengt efni
 Bolli
Thiên Đường

Thien Duong-hellir (eða Paradísarhellir) er hellir í Phongnhakebang-þjóðgarðinum, Đồng Hới í Víetnam, handm er lengsta hellir í Asíu Hann fannst árið 1991 og mældu Bretar stærð hans árið 2009. Lengdin er 6,5 km, hæð 200m og breidd 150m. Í hellinum er neðanjarðará.

Heimildir 

Quang Binh
Víetnam
Engjaskraut

Engjaskraut (fræðiheiti rhytidiadelphus squarrosus) er mosategund sem útbreidd er í Evrasíu og Norður-Ameríku og hefur einnig breiðst út á suðurhveli jarðar. Sprotar eru allt að 15 sm langir og á þeim blöð sem eru  2–2,5 mm og eru þau baksveigð og áberandi útstæð og minna á stjörnu þegar horft er beint ofan á sprotann. Engjaskraut myndar sjaldan gróhirslur og fjölgar sér því með kynlausri æxlun. Jurtin finnst helst í manngerðu umhverfi eins og grasflötum og golfvöllum. 

Engjaskraut þolir ýmiss konar jarðveg allt frá kalkríku graslendi til súrra heiðarlanda. Engjaskraut er ein algengasta mosategund í grasflötum. Engjaskraut er algengt í þurru mólendi og kjarri á láglendi á Íslandi.

Tenglar 

 Engjaskraut (Flóra Íslands)

Mosar
Tildurmosaætt
Rudolf Simek

Rudolf Simek (f. 21. febrúar 1954 í Eisenstadt) er austurrískur textafræðingur og miðaldafræðingur, sem hefur m.a. fengist við germönsk og norræn fræði, og trúarbragðasögu. 

Rudolf Simek nam þýskar bókmenntir, heimspeki og kaþólska guðfræði í Háskólanum í Vínarborg, og varð síðan bókavörður og dósent þar. Hann hefur kennt við háskólana í Edinborg, Tromsø og Sydney. 

Frá 1995 hefur hann verið prófessor í germönskum fræðum við Háskólann í Bonn.

Ritverk (úrval) 
 Lexikon der germanischen Mythologie, Alfred Kröner, Stuttgart 1984. ISBN 3-520-36801-3 — 3. útgáfa, endursamin: Kröners Taschenausgabe, Band 368, 2006.
 Hugtök og heiti í norrænni goðafræði, Heimskringla, Reykjavík 1993, 333 s. — Ingunn Ásdísardóttir þýddi, Heimir Pálsson ritstýrði. Íslensk þýðing á ofangreindu verki.
 Lexikon der altnordischen Literatur, Kröner, Stuttgart 1987. ISBN 3-520-49001-3 — Meðhöfundur: Hermann Pálsson. 
 Altnordische Kosmographie. Studien und Quellen zu Weltbild und Weltbeschreibung in Norwegen und Island vom 12. bis zum 14. Jahrhundert, de Gruyter, Berlin/New York 1990. ISBN 3-11-012181-6 — (Reallexikon der germanischen Altertumskunde. Ergänzungsbände, Bd. 4). 
 Erde und Kosmos im Mittelalter. C. H. Beck, München 1992. ISBN 3-406-35863-2
 Kleines Lexikon der tschechischen Familiennamen in Österreich, Pädagogischer Verlag, Wien 1995. ISBN 3-215-11649-9 — Meðhöfundur: Stanislav Mikulásek.
 Die Wikinger, C. H. Beck, München 1998. ISBN 3-406-41881-3
 Religion und Mythologie der Germanen, Theiss, Stuttgart 2003.
 Götter und Kulte der Germanen, C. H. Beck, München 2004. ISBN 3-406-50835-9
 Mittelerde - Tolkien und die germanische Mythologie, C. H. Beck, München 2005. ISBN 3-406-52837-6
 Der Glaube der Germanen, Lahn-Verlag, Limburg und Kevelaer 2005. ISBN 3-7867-8495-7
Odinsmythen. Stuttgart, Reclam 2008.
Kleines Lexikon der mittelalterlichen Artusliteratur. Stuttgart, Reclam 2009.
Ritstjórn
Rudolf Simek er aðalritstjóri bókaflokksins Studia Medievalia Septentrionalia – (Rannsóknir í norrænum miðaldafræðum) –  sem gefinn er út í Vínarborg. 

Hann var (ásamt öðrum) ritstjóri tveggja afmælisrita Hermanns Pálssonar, en þeir störfuðu um tíma saman í Edinborg.

Heimildir

Tenglar 
 Rudolf Simek – Af vefsíðu Háskólans í Bonn.

Austurríkismenn
Miðaldafræðingar
Norrænufræðingar
Trúarbragðafræðingar
News of the World

News of the World var breskt sunnudagsblað sem gefið var út af News Corporation. Dagblaðið var stofnað árið 1843 en útgáfu blaðsins var hætt 10. júní 2011 vegna þess að blaðið hafði stundað víðtækar símhleranir. Engar auglýsingar voru í síðustu útgáfu en góðgerðarsamtökum var boðið að auglýsa þeim að kostnaðarlausu.

Systurblað News of the World er The Sun. Greinar í blaðinu snérust oft um hneykslismál og stjörnur og það er talið slúðurblað.

Heimildir 

Bresk dagblöð
Örfirisey (landslagsþáttur)

Örfirisey er eyja sem breytist í tanga á fjöru en sýnist á flóði vera eyja - það er að grandinn fer undir á flóði og sést ekki. Gott dæmi um örfirisey er Grótta á Seltjarnarnesi. Örfirisey í Reykjavík var fyrir landfyllingu um miðja 20. öld ágætt dæmi um slíkt hið sama, og heitir þess vegna svo. 

Orðið „örfiri“ þýðir fjara (í merkingunni „flóð og fjara“).

Landafræðihugtök
Thorvaldsensfélagið

Thorvaldsensfélagið er elsta íslenska kvenfélagið í Reykjavík, stofnað 19. nóvember 1875. Það hefur frá stofnun verið virkt í góðgerðarstarfsemi ýmiskonar.

Saga 

Margar þeirra ungu kvenna sem komu að stofnun félagsins voru vel menntaðar, komu úr efnuðum bakgrunni. Árið 1877 var Handavinnuskóli Thorvaldsensfélagsins stofnaður og þar kenndu félagskonur í sjálfboðavinnu stúlkum á aldrinum 7-14 ára að sauma og prjóna. Þessi skóli var starfræktur allt til ársins 1904 er farið var að kenna þessar greinar í Barnaskóla Reykjavíkur. Einnig ráku félagskonur í tvö ár skóla á sunnudögum, en hann var ætlaður eldri stúlkum og þar voru kenndar bóklegar greinar.

Á síðari hluta 20. aldar hefur félagið meðal annars stutt barnadeildina sem var á Landakoti og síðar á Landspítalanum í Fossvogi til tækjakaupa.

Tilvísanir

Tenglar 
  Vefur Thorvaldsensfélagsins

Íslensk kvennasamtök
Saga Reykjavíkur
Litadýpt

Litadýpt er hugtak innan tölvuteiknunar sem vísar til þess hve margir bitar eru notaðir til að tákna lit díls í punktamynd (mynd sett fram með punktafylki). Því hærri sem litadýptin er því fleiri ólíkir litir.

Vísilitur 

Þegar litadýptin er lág og grófgerð eru litagildið vanalega ekki látið tákna litinn sjálfan heldur látið vísa í ákveðinn vísi á litakorti eða litavali.

 1-bita litadýpt (21 = 2 litir) einlita mynd
 2-bita litadýpt (22 = 4 litir) CGA-litspjald, gráskala
 3-bita litadýpt (23 = 8 litir) 
 4-bita litadýpt (24 = 16 litir) 
 5-bita litadýpt (25 = 32 litir) 
 6-bita litadýpt (26 = 64 litir) 
 8-bit color (28 = 256 litir) 
 12-bita litadýpt (212 = 4096 litir) 
 16-bita litadýpt (216 = 65536 litir)

Tilvísanir
Ungmennafélagið Vísir (Suðursveit)

Ungmennafélagið Vísir var stofnað í Suðursveit árið 1912. Fyrsti formaður félagsins var Steinþór Þórðarson frá Hala, en hann var bróðir Þórbergs Þórðarsonar rithöfundar. Steinþór gegndi formennskunni í um 30 ár. Benedikt, bróðir þeirra Þórbergs og Steinþórs, var meðal helstu hvatamanna að stofnun félagsins og var hann gerður að heiðursfélaga þess. Sonur Steinþórs, Torfi Steinþórsson gegndi formennsku í Vísi um tuttugu ára skeið, frá 1946 til 1966.

Tilvísanir
Vonarstræti (skáldsaga)

Vonarstræti er söguleg skáldsaga eftir Ármann Jakobsson, sem kom út á vegum Forlagsins árið 2008. Bókin segir frá ferð Skúla Thoroddsen og Theódóru Thoroddsen konu hans til Kaupmannahafnar árið 1908 sem hluti af nefnd til viðræðna um Uppkastið.

Vonarstræti er einnig heiti á götu í miðbæ Reykjavíkur og heitir bókin í höfuðið á henni, þar eð Skúli og Theódóra fluttu þangað árið 1908 frá Bessastöðum.

Sjálfstæðisbarátta Íslendinga
Íslenskar skáldsögur
Bókaárið 2008
Time

Time eða TIME er bandarískt fréttatímarit. Tímartitið var fyrst gefið út 3. mars 1923 af Henry Luce og Briton Hadden. Höfuðstöðvar tímaritsins eru í New York-borg en einnig eru gefnar út evrópsk-, suður-kyrrahöfsk- og asísk útgáfa tímaritsins. Síðan 1999 hefur tímaritið gefið út árlegan lista yfir hundrað áhrifamestu einstaklinga heimsins. Tímaritið gefur einnig út árlegt tölublað sem er tileinkað manneskju ársins, sem er valin til að prýða forsíðuna.

Bandarísk fréttatímarit
Hljóðnemi

Hljóðnemi, oft kallaður míkrófónn, er tæki sem notað er til að taka upp hljóð með því að breyta því í rafmerki. Fyrsti hljóðneminn var smíðaður árið 1876 af Emile Berliner en hann var notaður í símtæki. Í dag eru hljóðnemar notaðir í mörgum ólíkum tækjum, meðal annars símum, segulbandstækjum, karaókítækjum, heyrnartækjum, labbrabbtækjum og tölvum.

Hljóðnemar breyta hljóði í rafmerki með spani, breytingum í rafrýmd eða þrýstirafmagni.

Hljóðnemar
Peugeot

Peugeot (borið fram ) er franskur bílaframleiðandi í eigu fyrirtækisins PSA Peugeot Citroën, sem er annar stærsti bílaframleiðandi í Evrópu. Undanfari fyrirtækisins var stofnaður árið 1810. Sótt var um að nota mynd af ljóni sem vörumerki árið 1858. Vegna fjölskyldudeilu stofnaði Armand Peugeot fyrirtækið Société des Automobiles Peugeot árið 1896. Í fyrstu framleiddi Peugeot kaffikvarnir og reiðhjól en árið 1891 framleiddi fyrirtækið fyrsta bílinn sinn. 

Fyrirtækið og fjölskyldan sem stofnaði það eru frá Sochaux í Frakklandi. Enn er stór bílaverksmiðja í eigu fyrirtækisins þar, auk minjasafnsins Musée de l'Aventure Peugeot. Peugeot er stuðningsaðili knattspyrnuliðsins í Sochaux, sem var stofnað árið 1928 af fjölskyldunni Peugeot.

Franskir bílaframleiðendur
Kuðungsferill

Kuðungsferill, spírall, vefja, kuðungslína, kuðungur, snigill eða vafningur er ferill, sem hringast í tvívíðri sléttu eins og gormur, sífellt fjær upphafspunki. Þekktasti kuðungsferillinn er kenndur við Arkímedes.

Myndasafn

Tilvísanir

Tengt efni 
 Gormferill (helix). 

Stærðfræði
Jónsi

Jónsi getur átt við:

 Jón Jósep Snæbjörnsson söngvara hljómsveitarinnar Í svörtum fötum
 Jón Þór Birgisson söngvara og gítarleikara hljómsveitarinnar Sigur Rós