alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Helmut Kohl

Helmut Kohl (3. apríl 1930 – 16. júní 2017) var þýskur stjórnmálamaður. Hann var kanslari Vestur-Þýskalands frá 1982 til 1990 og sameinaðs Þýskalands frá 1990 til 1998. Hann varð formaður Kristilega demókratasambandsins 1973, eins stærsta stjórnmálaflokks Þýskalands. Sextán ára kanslaratíð hans nær yfir endalok Kalda stríðsins og var sú lengsta í sögu Þýskalands frá valdatíð Ottos von Bismarck. Kohl var leiðandi í sameiningarferli Þýskalands og, ásamt François Mitterrand Frakklandsforseta, er eignaður heiðurinn af því að hafa komið á Maastrichtsáttmálanum og þar með Evrópusambandinu. Ásamt Jean Monnet og Jacques Delors er Kohl eini maðurinn sem hefur verið sæmdur Heiðursborgari Evrópu.

Æviágrip
Helmut Kohl fæddist árið 1930 í iðnaðarbænum Ludwigshafen á vesturbakka Rínarfljóts. Æska hans markaðist af uppgangi nasista í Þýskalandi og af seinni heimsstyrjöldinni. Eldri bróðir Kohl, Walter, var drepinn í innrásinni í Normandí og undir lok stríðsins var Kohl fluttur ásamt bekkjarfélögum sínum til Berchtesgaden vegna loftárása bandamanna á Ludwigshafen. Eftir lok stríðsins og hernám Þýskalands varð Kohl að ganga 400 kílómetra leið heim til Ludwigshafen til þess að finna foreldra sína.

Kohl gekk í Kristilega demókrataflokkinn árið 1946 og hlaut þar skjótan frama. Formaður og stofnandi flokksins, Konrad Adenauer, varð fyrirmynd og pólitískur lærimeistari Kohl, sem var kjörinn á þing sambandsríkisins Rínarlands-Pfalz árið 1960. Kohl varð leiðtogi flokksdeildar Kristilegra demókrata í Rínarlandi-Pfalz árið 1963 og forsætisráðherra sambandsríkisins sex árum síðar. Árið 1971 bauð Kohl sig fram til formanns Kristilega demókrataflokksins þegar Kurt Georg Kiesinger lét af embætti en tapaði á móti Rainer Barzel. Flokknum gekk ekki vel á formannstíð Barzel og Kohl var því kjörinn formaður þegar Barzel sagði af sér árið 1973.

Kristilegir demókratar töpuðu fyrstu þingkosningum sínum eftir að Kohl tók við sem flokksformaður árið 1976. Þetta leiddi til þess að í næstu kosningum, árið 1980, gekk flokkurinn fram hjá Kohl sem kanslaraefni og tefldi hans í stað fram Franz Josef Strauss, hinum íhaldssama leiðtoga Kristilega sósíalsambandsins í Bæjaralandi. Strauss hafði lítið álit á Kohl og komst eitt sinn svo að orði að hann yrði aldrei kanslari þar sem hann „[skorti] allt sem til þarf hvað varðar persónuleika, gáfur og stjórnmálahæfileika.“ Strauss tókst ekki að verða kanslari í kosningunum 1980 og þetta styrkti stöðu Kohl nokkuð.

Árið 1982 leiddi Kohl vantrauststillögu á þýska þinginu gegn Helmut Schmidt kanslara úr Jafnaðarmannaflokknum. Vantraustið var samþykkt og Kohl varð þannig nýr kanslari Vestur-Þýskalands.

Tilvísanir

Kanslarar Þýskalands
Forsetar evrópska ráðsins
Leiðtogar Kalda stríðsins
Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu
Panamaborg

Panamaborg er höfuðborg og stærsta borg Panama, með yfir 700.000 íbúa. Hún stendur við enda Panamaskurðarins Kyrrahafsmegin. 

Borgin var stofnuð af Pedro Arias de Ávila 15. ágúst 1519 sem miðstöð fyrir landvinninga Spánverja í Perú og tengihöfn fyrir gull- og silfurflutninga frá vesturströnd Suður-Ameríku til Evrópu.

Borgir í Panama
Snotra

Snotra var ein af Ásynjunum. Hún þótti mjög vitur og látprúð.

Ásynjur
Perfect Symmetry

Perfect Symmetry er þriðja stúdíóplata bresku hljómsveitarinnar Keane sem kemur út 13. október 2008 á Bretlandi. Heitið hljómplötu var gefið út 31. júlí 2008. Stíllinn hljómplötunni er mjög ólíkur fyrsta tveimur hljómplötum Keane.

Laglisti 
Öll lög eru skrifuð af Tim Rice-Oxley, Tom Chaplin og Richard Hughes að frátöldum það er skrifað að öðru leyti.
 Spiralling (Chaplin/Hughes/Rice-Oxley/Quin) – 4:19
 The Lovers Are Losing – 5:04
 Better Than This – 4:04
 You Haven't Told Me Anything – 3:47
 Perfect Symmetry – 5:12
 You Don't See Me – 4:03
 Again And Again – 3:50
 Playing Along – 5:35
 Pretend That You're Alone – 3:47
 Black Burning Heart – 5:23
 Love Is the End – 5:40
 My Shadow

Breiðskífur Keane
Tónlistarárið 2008
Louvre

Louvre-minjasafnið (franska: Musée de Louvre) er listasafn í París í Frakklandi. Það er mest heimsótta listasafn í heimi, sögufrægt minnismerki og þjóðminjasafn Frakklands. Það er landamerki miðsvæðis á hægri austurbakka Signu. Þar eru næstum 35.000 smíðisgripir frá 7000 f.Kr. til 19. aldarinnar.

Minjasafnið er í Louvre-höllinni (Palais du Louvre), sem er virki byggt á 12. öldinni af Filippusi 2., rústir virkisins eru enn sýnilegar. Smám saman þróaðist mannvirkið í að verða að höll. Árið 1674 ákvað Loðvík 14. að búa í Versölum og var þá konunglegt safn sýnt þarna. Í frönsku byltingunni tilkynnti Þjóðsamkoman að Louvre-byggingin ætti vera notuð sem minjasafn.

Minjasafnið opnaði þann 10. ágúst 1793 með 537 málverk að mestu leyti frá eignum kirkjunnar eða kóngafólksins. Árið 1796 var minjasafnið lokað til 1801 vegna byggingarvandamála. Þegar Napóleon var við stjórnvöl jókst stærð safnsins og var það kallað Musée Napoléon. Eftir að Napóleon fór halloka í Waterloo var mikið af safngripunum skilað til upprunalegu eigendanna. Á ríkisárunum Loðvíkar 18. og Karls 10. var bætt við það og fékk minjasafnið 20.000 smíðisgripi á tíma síðara keisaradæmis Frakklands. 

Safnið hefur að geyma rúmlega 500 listaverk og þar af er eitt best þekkta myndlistaverk heims, Móna Lísa, en það eftir endurreisnarmanninn fræga Leonardo da Vinci.

Louvre
Saga minjasafns
Listasöfn í París
Einingarvigur

Einingarvigur eða einingarvektor er í stærðfræði vigur í stöðluðu vigurrúmi sem hefur lengdina 1. 

Einingarvigur er oft táknaður með lágstaf með „hatti“ ofan á (sjá ). Einingarvigur með stefnuhornið v er táknaður með  og hefur hnitin  .

Einingarvigur í stefnu x-ássins er oft táknaður með  eða i og einingarvigur í stefnu y-ássins með   eða j. 

Einingavigur  sem hefur sömu stefnu og  má finna með því að finna andhverfu lengdar vigursins  og margfalda með upprunalega vigrinum. 

Dæmi:  =  =  þ.a. lengd  =  = 9. Andhverfa 9 er  þannig að  =

Tengt efni
Kartesískt hnitakerfi
Stefnusvið/Einingarvigursvið

Línuleg algebra
Stærðfræði
Vigurgreining
Staðlað vigurrúm

Staðlað vigurrúm, einnig kallað staðlað línulegt rúm, er vigurrúm ásamt staðli. Tvenndin (V, || ⋅ ||) nefnist staðlað vigurrúm, þar sem V er vigurrúm og || ⋅ ||:V → R+ staðall, sem uppfylla:
 ||av|| = |a| ||v|| fyrir öll v ∈ V og a ∈ R eða a ∈ C,
 ||v|| = 0 ⇔ v = 0 (núllvigurinn) fyrir öll v ∈ V,
 ||v + w|| ≤ ||v|| + ||w|| fyrir öll v, w ∈ V (þríhyrningsójafna).

Sérhvert staðlað vigurrúm (V, || ⋅ ||) verður að firðrúmi (V, d) með firðina 
 d(x, y) = ||x - y||.
Staðlað vigurrúm kallast Banach-rúm, ef það er fullkomið í firðinni d.

 *
Kirlian-ljósmyndun

Kirlian-ljósmyndun er ljósmyndatækni sem byggist á því að leggja lifandi „hluti“ ofan á ljósmyndafilmu og beina háspennuriðstraum að þeim svo að kringum þá myndast reglulegt ljósblik sem virðist geisla út frá yfirborði þeirra. Tæknin uppgötvaðist fyrir tilviljun árið 1939.

Það var rússneski rafmagnsfræðingurinn Semyon Kirlian sem uppgötvaði þessa ljósmyndatækni í lok 19. aldar, nánast fyrir tilviljun. Reyndar hafði tékkneski vísindamaðurinn Nikola Tesla fengist við svipaðar rannsóknir. Hann tengdi geysiöflug háspennutæki við dauða hluti og fólk þannig að geislandi blik myndaðist í kring um það. Enginn hefur þorað að endurtaka þessar tilraunir Tesla á fólki, og féllu þessar aðferðir hans næstum í gleymsku að honum látnum. 

Kirlian hóf fyrst rannsóknir á dauðum hlutum, en það vakti strax athygli Kirlians að lifandi hlutir, s.s. laufblöð og figur höfðu allt öðruvísi blik en dauðir hlutir - blik þeirra hafði miklu flóknara mynstur og í því komu fram allir regnbogans litir, í stað þess bláleita bjarma sem stafaði af dauðum hlutum. 

Eftir að hafa rannsakað þetta um nokkurn tíma rak Kirlian sig á nokkuð einkennilegt, sem átti eftir að hafa afdrifarík áhrif á rannsóknir hans. Einn daginn var hann að mynda hendur sínar með tækinu en allar tilraunir hans mistókust því lítið sem ekkert blik kom fram á filmunni. Hann fékk þá konu sína til að framkvæma tilraunirnar í sinn stað, og brá þá svo undarlega við að allar myndirnar heppnuðust ágætlega hjá henni. Skömmu síðar veiktist Kirlian hastarlega og datt þá í hug að hugsanlega hyrfi blikið eða minnkaði þegar líkaminn væri sjúkur, og væri það skýringin á því að allar tilraunir hefðu mistekist hjá honum áður en hann veiktist, en kona hans fékk fram venjulegar myndir í sömu tækjum. Það furðulega er að sjúkdómar virðast koma fram á Kirlian-myndum, þannig að það dregur úr blikinu og það breytist ef viðkomandi er veikur .

Tenglar 
 Merkar rannsóknir á útgeislun; grein í Morgunblaðinu 1962

Rafmagn
Ljósmyndun
Dulsálarfræði
Vígahnöttur

Vígahnöttur er glóandi loftsteinn sem skilur eftir sig rák í loftinu, en var áður fyrr einnig haft um hinar ýmsu furðusýnir á lofti (loftsjónir). Varast ber að rugla vígahnetti saman við urðarmána

Í bók Jóns Eyþórssonar Veðurfræði, sem kom út árið 1955, stendur: „Vígabrandar og vígahnettir eru glóandi loftsteinar (stjörnuhröp) og síur úr þeim, sem falla til jarðar“. Vígahnettir svipar því til stjörnuhrapa, að því undanskildu að þeir loga og skilja eftir sig rák. Í Tímariti handa alþýðu um veðurfræði, er lýsing á vígahnetti: 

Vígahnöttur. Árið 1930 á heiðskírum júnídegi laust eftir hádegi, sér margt fólk óvanlega bjart stjörnuhrap koma úr háloftinu niður himingeiminn, og hvarf kjarni þess niður á bak við fjall, sem kallað er Stóll. Ljósrák stjörnuhrapsins varaði alllengi á himninum, þar til hún smádofnaði og breyttist í svarta rák, sem varaði lengur, þar til hún hvarf. Fyrirbrigði þetta varaði allt að ½ tíma, gafst því fólkinu góður tími til þess að virða það fyrir sér í sólskininu. 

Vígahnettir koma einnig fyrir í þjóðsögunum, eins og t.d. í Íslenzkum þjóðsögum og sögnum, eftir Sigfús Sigfússon, sem kom út á árunum 1922-1959. Þar segir: „Vígahnetti kalla menn ljósakúlur þær eða eldhnetti, sem hafa sýnzt oft berast langar leiðir áfram um himingeiminn“.

Tenglar 
 Stjörnufræðivefurinn: Loftsteinar og vígahnettir

Stjörnufræði
Glitnir (norræn goðafræði)

Glitnir er í norrænni goðafræði hinn silfri þakti bústaður ássins Forseta. Glitnir þýðir í raun „hinn glansandi“, því auk þess að vera þakinn silfri er bústaðurinn sagður borinn uppi af súlum, veggjum og bitum úr gulli. 

Svo segir í Grímnismálum: 

Glitnir er inn tíundi, 
hann er gulli studdr 
ok silfri þakðr it sama; 
en þar Forseti 
byggir flestan dag 
ok svæfer allar sakir. 

Glitnir kemur einnig fyrir sem hestsheiti í þulum. 

Staðir í norrænni goðafræði
Kreppa

Kreppa getur einnig átt við kreppusótt eða blóðkreppusótt. Kreppa er líka sögn. Dæmi: Að kreppa tærnar.
Kreppa er einnig á sem rennur úr Brúarjökli.
Kreppa er hugtak sem haft er um verulega örðugleika í efnahagsmálum, með atvinnuleysi og sölutregðu fyrirtækja. Aðaleinkenni kreppu er ógurlegt verðfall á gjaldmiðlum, fjöldauppsagnir og greiðsluerfiðleikar fyrirtækja og almennings. Kreppuboði er það nefnt sem veit á samdráttarskeið, þ.e. er fyrirboði kreppu.

Bankar og kreppa 
Bankar skreppa saman og sumir hrynja til falls í kreppum, sérstaklega þeir sem hafa verið áhættusæknir eða eru illa reknir. Ein skilgreiningin (Demirguc-Kunt og Detragiache, 1998) sem lítur til kreppuboða segir að fjármálakreppa er þegar: 
Hlutfall varúðarfærðra eigna af heildareignum banka sé umfram 10%. 
Björgunaraðgerðir kosti meira en 2% af landsframleiðslu. 
Vandamál fjármálakerfisins leiði til þess að verulegur hluti bankanna sé þjóðnýttur. 
Umfangsmikil áhlaup á banka, þ.e. innlausnafár, eða gripið er til neyðaraðgerða, svo sem innlánsfrystingar eða ábyrgðaryfirlýsinga til að bregðast við vandanum.

Tengt efni 
 Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2011
 Kreppan mikla
 Heimskreppa

Tilvísanir

Tenglar 
 Island.is; Upplýsingar vegna efnahagskreppu á Íslandi 2008-2009
 Kreppa - mikil óvissa framundan; grein í Morgunblaðinu 1988
 Kreppan á Akureyri; grein í Morgunblaðinu 1975
Skór

Skór getur einnig átt við skeifu.

Skór er fótabúnaður sem eru gerðir til að hlífa fótunum. Skór eru t.d. notaðir til auðvelda mönnum að ganga milli staða eða til að athafna sig við vinnu. Venjulegir skór eru gerðir úr sóla, en svo nefnist skóbotninn eða sá hluti á skó sem gengið er á. Yfirleðrið, sem einnig er nefnt ristarleður, er sá hluti sem klæðir ristina og svo er það hællinn sem er sá hluti sem lykur um hælinn. Hæll (sbr. t.d. kínahæll eða klossahæll) er einnig sú þykka (gúmmí)eining sem stendur niður af sólanum. Á skóristinni eru oft þræddar reimar gegnum kósa sem er í ristarflipunum, en reimarnar eru til að herða skóinn að fætinum svo að skórinn sitji betur á honum og þannig að ekki sé stigið upp úr skónum. Einnig eru til reimalausir skór eða skór með frönskum rennilás.

Skótegundir 
 Gaddaskór
 Inniskór
 Íslenskir skór - skór úr óunnu skinni. 
 Sandalar
 Stígvél
 Strigaskór
 Tréskór - einnig nefndir klossar. 
 Snjóþrúgur - einnig nefndar snjóskór.

Tenglar 

 Íslenskir skór; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1951
 Íslenskur handa- og fótabúnaður; grein í Lesbók Morgunblaðsins 2000

Fótabúnaður
Skór
Króksnjáldri

Krókshjáldri (fræðiheiti Mesoplodon densirostris) er tannhvalur og ein af 14 tegundum í ættkvíslinni snjáldrar (Mesoplodon). Þeir eru hluti af ættinni svínhveli (Ziphiidae). Afar lítið er vitað um þessa hvalategund og er helsta vitneskja fengin af dauðum dýrum sem rekið hefa á land.

Lýsing 
Króksnjáldur minnir mjög á aðra svínhvali í líkamsbyggingu og er ekki auðvelt að aðgreina þá á sjó úti. Búkurinn er sívalur, afturuggi lítill og einnig bægslin og sporðblakan án skoru. Tarfar og kýr eru nokkuð jafnlöng, um 4,7 metrar, en kýrin er heldur þyngri og vegur um eitt tonn en tarfurinn um 800 kg. Auðveldast er að greina króksnjáldra frá öðrum svínhvölum á höfuðlaginu. Þeir hafa lágt enni, mjótt og miðlungslangt snjáldur. Munnurinn sveigist í boga upp frá miðju og aftur að munnvikum. Þetta stafar af lögun kjálkabeinsins, fremri hluti þess er lágt en um miðju kjálkans hækkar hann snögglega. Tarfarnir hafa eitt par af tönnum í neðri kjálka og koma þær upp úr kjálkaboganum þar sem hann er hæstur. Fullorðnir tarfar eru oft þaktir tannaförðum aðallega framan og ofan á höfði og stafa þau sennilega af bardögum tarfanna. Hvalirnir eru gráir eða blágráir nema á kviði þar sem þeir eru hvítir eða ljósgráir. Algengt er að hvalirnir hafi hvít eða ljósgrá ör sennilega eftir hákarla eða sníkjudýr.

Útbreiðsla og hegðun 
Ekkert er vitað um fjölda króksnjáldra enda sjást þeir sjaldan á hafi úti og reka sjaldan á land. Þessi hvalategund hefur þó mikla útbreiðslu umhverfið jörðina á tempruðum og hitabeltishöfum. Þeir fylgja þó einstaka sinnum með Golfstraumnum og hafa þess vegna fundist við Ísland. 

Króksnjáldrar virðast oftast fara um í litlum hópum um 3 til 7 dýr. Þeir virðast aðallega éta smokkfiska. 

Veiðar hafa aldrei verið stundaðar á króksnjáldrum nema í samband við aðrar hvalaveiðar og einstaka dýr hafa náðst í net við fiskveiðar.

Neðanmáls

Heimildir 
 Íslensk spendýr, ritsjóri Páll Hersteinsson, Vaka-Helgafell 2005, ISBN 9979-2-1721-9

Tenglar 

 ARKive - images and movies of the Blainville's beaked whale (Mesoplodon densirostris) 
 Factsheets - Blainville's Beaked Whale
 Cetaceans of the World 
 CMS 
 Hawaii's Beaked Whales
 Whale & Dolphin Conservation Society (WDCS)

Tannhvalir
Múrsvölungur

Múrsvölungur (eða turnsvala) (fræðiheiti: apus apus) er hraðfleygur fugl af svölungaætt (Apodidae). Hann líkist svölum í útliti, en er auðgreindur frá þeim á löngum vængjum, stuttu klofnu stéli, sótsvörtum lit og hvítri kverk. Múrsvölungurinn sést sjaldan nema á flugi.

Múrsvölungar eru sjaldséðir flækingar á Íslandi.

Tenglar 
 Múrsvölungar í Reykjavík; grein í Morgunblaðinu 1980

Tilvísanir

Svölungaætt
Flækingsfuglar á Íslandi
Kleggjar

Kleggjar (eða hestaflugur) (fræðiheiti: Tabanidae) er ætt flugna af ættbálki tvívængja. Til eru um 4000 tegundir af kleggjum í heiminum. Kvendýrin eru blóðsugur og leggjast á spendýr, til dæmis hesta og menn og bit þeirra geta verið sársaukafull, sérstaklega af völdum stærri tegunda kleggja. Sársaukinn er að hluta til af því að kleggjar skera nógu stórt gat á húðina til þess að geta lapið upp blóðið sem rennur út í stað þess að drekka blóðið gegnum húðina. Oft bólgnar húðin í kringum bitið, ekki ósvipað biti mýflugunnar. Kleggjar geta borið ýmiss konar smit, meðal annars miltisbrand en það er óalgengt á norrænum slóðum. 

Talað er um kleggja í Physiologus, fornu handriti norrænu, og þar segir: 
Akur sá er í Babýlon, þá er hann frævist þá leggjast í akurinn flugur þær er kallast af alþýðu kleggjar. Þær eta úr frækornið og spilla svo ávextinum. En þær marka villumenn þá er láta sem rétt kenni en það er þó rangt og þarf við þeim að sjá.

Tilvísanir 

Tvívængjur
Landnám

Landnám á sér stað þegar ein eða fleiri tegundir setjast að á nýju svæði. Hugtakið átti upphaflega aðeins við um menn, en hefur frá því á 19. öld líka verið notað til að lýsa útbreiðslu dýra, gerla og plantna. Þegar hugtakið á við menn er átt við athafnir landnema, stofnun verslunarstaða og nýlendna, en nýlendustefna lýsir yfirráðum landnema yfir landsvæði þar sem aðrir bjuggu fyrir.

Tengt efni
 Landnám Íslands
 Landnámsmaður
 Landnemi

Landnám
Skátagil

Skátagil er gil á Akureyri. Í því voru tvö hús. Er nú búið að rífa annað húsið.

Hús 
 Hafnarstræti 107b
 Hafnarstræti 103 (rifið)

Akureyri
Henry George

Henry George (2. september 1839, 29. október 1897) var sjálfmenntaður bandarískur hagfræðingur sem er frægur fyrir að hafa lagt fram hugmynd sína um stakan skatt á jarðeignir. Heimspeki- og hagfræðilega hugmyndafræðin georgismi, sem áréttar að maðurinn eigi eigin framleiðslu en allir eigi sameiginlega náttúruleg gæði, er kennd við hann. George gaf út bókina Framfarir og fátækt árið 1879 og naut hún mikilla vinsælda, í Bandaríkjunum seldust þrjár milljónir eintaka.

Georgismi

George bjó í Kaliforníu í San Francisco um miðja 19. öldina og varð vitni að því að verð á jörðum í kringum borgina jókst í takt við fólksfjöldann eftir því sem borgarmörkin þöndust út. Hann hafði einnig tekið eftir því að þegar járnbrautateinar voru lagðir yfir Bandaríkin þver og endilöng jókst verð landsins sem leggja átti teinana yfir. Honum þótti þetta óréttlátt, að menn fengju að njóta góðs af einhverju sem þeir hefðu í sjálfu sér ekki unnið til. Því lagði hann til að lagður yrði jarðrentuskattur á hagnað af sölu gæða jarðarinnar sem yrði svo dreift jafnt til allra þegna. Afleggja mætti alla aðra skatta og yrði ríkið fjármagnað með þessum hætti.

Áhrif á Íslandi
Á Íslandi urðu Benedikt Jónsson á Auðnum og Jónas Jónsson frá Hriflu fyrir miklum áhrifum frá George. Árið 1915 hófst útgáfa tímaritsins Rétts, sem að komu fylgismenn Georges.

Tilvísanir

Tenglar
 Henry George stofnunin
 Henry George samtökin í Bretlandi
 Henry George samtökin í Bandaríkjunum 
 Henry George Papers, New York Public Library
 Biography of Henry George. Library of Economics and Liberty (Econlib)
 Progress and Poverty, by Henry George, complete, free, definitive edition (1912, first published 1879), Library of Economics and Liberty (Econlib)
 Protection or Free Trade, by Henry George, complete, free, definitive edition (1905, first published 1886), Library of Economics and Liberty (Econlib)

Bandarískir hagfræðingar
Marta María Jónasdóttir

Marta María Jónasdóttir er íslenskur rithöfundur og blaðamaður. Í samvinnu við Þóru Sigurðardóttir hefur hún samið tvær bækur: unglingabókina Djöflatertuna árið 2005 og Ef þú bara vissir... árið 2007.

Íslenskir rithöfundar
Íslenskir blaðamenn
Higgs-bóseind

Higgs-bóseind eða bóseind Higgs (og stundum Guðseindin) er bóseind, með spuna núll, sem gegnir lykilhlutverki í Staðallíkaninu. Hugmyndir um tilvist bóseindarinnar voru fyrst settar fram 1964, m.a. af breska eðlisfræðingnum Peter Ward Higgs (f. 1929), sem hún er kennd við. 4. júlí 2012 tilkynntu vísindamenn við CERN að fundist hefði marktækar vísbendingar um Higgs-lega eind við CMS og ATLAS rannsóknastöðvarnar stóra-sterkeindahraðlsins.

Heimildir 
 Viðtal við Peter Higgs í The Guardian
 Fréttatilkynning CERN varðandi fund Higgseindarinnar

Tenglar 
 

Öreindafræði
Frásögn

Frásögn eða saga er ræða af tiltekinni gerð (rituð, töluð, myndir, eða dans t.d.) þar sem skálduð eða raunveruleg atburðarás er sett fram með samfelldum hætti í skipulegri röð. Saga (þ.e. ein merking þess orðs) og frásögn eru oft samheiti en stundum er orðið „frásögn“ notað í þrengri merkingu um söguþráð eða framvindu sögunnar, en ekki lýsingar. Frásagnarfræði fæst við rannsóknir á frásögnum í þessum þrönga skilningi. Þetta fræðasvið spratt úr strúktúralismanum eftir miðja 20. öld og nýtir sér talsvert hugtök mælskufræði.

Frásagnir eru mikilvægur hluti menningar. Sú aðferð að tjá sig í frásögn er sammannleg og kemur fyrir í alls kyns samskiptum og eins í hugrænum og sálrænum ferlum eins og mótun sjálfsmyndar, minninga og merkingar.

Skáldskapur
Sagnaritun
Táknfræði
Jean Cocteau

Jean Maurice Eugène Clément Cocteau (5. júlí 1889 í Maisons-Laffitte í Frakklandi – 11. október 1963 í Milly-la-Forêt í Frakkland) var franskt ljóðskáld, listmálari og kvikmyndaleikstjóri.

Franskir listmálarar
Frönsk leikskáld
Franskir kvikmyndaleikstjórar
Bóseind

Bóseind er eind með heiltöluspuna, sem hlítir Bose-Einstein-dreifingu. Kraftmiðlarar í staðllíkaninu, þ.e. ljóseind, þyngdardeind og vigureindir, eru bóseindir. Lengi vel hafði ekki fundist enn sannanir um Higgs-bóseindina, en 4. júlí 2012 tilkynntu vísindamenn við CERN að fundist hefði marktækar vísbendingar um Higgs-lega eind hjá stóra sterkeindahraðlinum. Fermíeindir hafa hálftöluspuna.

Öreindafræði
Saint-John Perse

Saint-John Perse (dulnefni Alexis Léger, einnig Alexis Saint-Léger Léger) (31. maí 1887 – 20. september 1975) var franskt skáld og ríkiserindreki. Perse er einna frægastur fyrir verk sitt Anabase (Austurför), sem kom út árið 1924 en einnig: Exile (Útlegð) (1942) og Vents (Vinda) (1946). Verkið Útlegð (Exile) kom út á íslensku árið 1992 í þýðingu Sigfúsar Daðasonar. Perse hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1960.

Verk Saint-John Perse 
 Éloges (1911)
 Anabase (1924)
 Exil (1942)
 Pluies et Poème à l'étrangère (1943)
 Neiges (1944)
 Vents (1946)
 Amers (1957)
 Chronique (1960)
 Poésie (1961)
 Oiseaux (1963)
 Chant pour un équinoxe (1971)
 Nocturne (1973)
 Sécheresse (1974)
 Œuvres complètes (1982)

Tenglar 
 Vindar og aska; grein í Morgunblaðinu 1975
 Bókmenntaverðlaun Nóbels; grein í Morgunblaðinu 1960

Perse, Saint-John

Perse, Saint-John
Arthur Cecil Pigou

Arthur Cecil Pigou (fæddur 18. nóvember 1877, dáinn 7. mars 1959) var breskur hagfræðingur og kennari við Cambridge-háskóla. Sem kennari við Cambridge-háskóla á tímabili þegar hagfræði var ung fræðigrein átti Pigou þátt í að móta kennslu greinarinnar og fjöldann allan af ungum afburðarnemendum sem útskrifuðust úr skólanum og tóku að sér mikilvæg störf í samfélaginu. Pigou var fjölhæfur á sviði hagfræðinnar en rannsakaði einna mest almannatryggingar. Hann þjónaði í opinberum nefndum af hálfum hug, þeirra á meðal Cunlife-nefndinni og Konunglegri nefnd um tekjuskatt árið 1919.

Ævi 
Pigou fæddist í bænum Ryde á Wighteyju, sonur hermannsins Clarence Pigou og Noru Lees, dóttur John Lees, þriðja baróns af Blackrock. Arthur gekk í Harrow-skólann, nálægt London. Árið 1896 gekk hann í King's College í Cambridge þar sem hann nam undir Oscar Browning. Pigou var góður nemandi og vann fjölda verðlauna, m.a. Chancellor's Gold Medal fyrir ljóðlist árið 1899 og hann varð forseti málfundafélagsins Cambridge Union Society árið 1900. Fljótlega kviknaði áhugi Pigous á hagfræði og hóf hann nám hjá brautryðjanda hagfræðinnar, Alfred Marshall.

Fræðistörf 
Pigou hóf að kenna hagfræði árið 1901 og ári seinna var hann innvígður sem meðlimur við King's College (e. Fellow of King's College) eftir að hafa verið hafnað tveimur árum fyr. Árið 1908 var Pigou gerður að prófessor í pólitískri hagfræði, og tók hann við stöðunni af Alfred Marshall, og hélt henni allt til ársins 1943. Pigou var góður vinur John Maynard Keynes, sem á þeim tíma var ungur nemi, og gerði Pigou vel við hann og veitti honum fjárstuðning til rannsókna.

Bókin Auður og velferð (e. Wealth and Welfare, 1912, 1920) er eitt af helstu verkum Pigous en þar gerir hann greinarmun á opinberum og einka jaðarkostnaði og framleiðslu. Þaðan er hugmyndin um að ríkið geti leiðrétt markaðsbresti með sköttum og niðurgreiðslum (stundum nefndir Pigou-skattar).

Heimild 
 

Pigou, Arthur Cecil