alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Tollhúsið

Tollhúsið er um 8000 m² stórhýsi við sem stendur milli Tryggvagötu og Geirsgötu í miðborg Reykjavíkur. Húsið var hannað af arkitektinum Gísla Halldórssyni og byggt milli 1967 og 1971 þegar það var tekið í notkun. Upphaflega var gert ráð fyrir því að tollafgreiðsla farþega úr farþegaskipum yrði á neðri hæðinni, en að Geirsgata yrði lögð ofan á afgreiðsluna í 6 metra hæð. Þar fyrir ofan kom skrifstofuhúsnæði fyrir tollstjóraembættið, tollgæsluna og skattstofuna. Tryggvagötumegin er nær 200 m² mósaíkverk eftir Gerði Helgadóttur.

Eftir að Sundahöfn var tekin í notkun 1968 og alþjóðlegir farþegaflutningar með skipum höfðu lagst af að mestu, var ljóst að hlutverk hússins hefði breyst. Árið 1986 var formlega hætt við að leggja Geirsgötu ofan á neðri hluta þess um leið og hafnarstæðið var stækkað út í innri höfnina með landfyllingum til að koma götunni fyrir á jarðhæð. Þá var hægt að stækka húsið bæði inn í skemmuna á jarðhæð og ofan á götustæðinu.

Í framhaldi af byggingu Hafnartorgs á bílastæði austan við Tollhúsið, var ráðist í að endurhanna Tryggvagötu út að Grófinni. Bílastæði framan við Tollhúsið var þá breytt í torg með bekkjum.

Tilvísanir

Miðborg Reykjavíkur
Reykjavíkurhöfn
Sjávarútvegshúsið

Sjávarútvegshúsið er stórhýsi við Skúlagötu í miðborg Reykjavíkur. Húsið var teiknað af Halldóri H. Jónssyni arkitekt og reist milli 1948 og 1958 fyrir skrifstofur Fiskifélags Íslands og fiskideild atvinnudeildar Háskóla Íslands sem síðar varð Hafrannsóknastofnun Íslands. Ríkisútvarpið leigði þar líka aðstöðu frá 1958 til 1987 þegar nýtt útvarpshús var tekið í notkun í Efstaleiti.

Sjávarútvegur á Íslandi
Miðborg Reykjavíkur
Sunnudagur selstúlkunnar

Sunnudagur selstúlkunnar er norskur söngur. Söngurinn heitir á frummálinu Sætergjentens Søndag  og höfundur norska textans er  Jørgen Moe. Ljóðið fyrst gefið út á norsku árið  1850. Höfundur lagsins er fiðluleikarinn Ole Bull. Steingrímur Thorsteinsson þýddi ljóðið svona á íslensku árið 1905:

Sunnudagur selstúlkunnar

Á dagsólar horfi ég hækkandi skeið,

að hámessu fer nú að líða:

Með kirkjufólkshópnum mér ljúf væri leið,

mig langar svo ákaft til tíða.

Þá sól yflr kamb-skarðið beint þarna ber,

Það boðar mér fjalls upp í salinn,

Í kirkjunni samhringt að klukkunum er,

Svo kveður við hljómur um dalinn.

Hér hvarfla ég einmana á hamranna braut,

Og heyri' aðeins bjöllurnar klingja;

Þær sæturnar neðra með sylgjur og skaut,

sig sýna þar klukkurnar hringja;

Og svo kemur Oddur minn þá einnig þar,

hann þeysir á Jarp yfir móinn,

Og fer þá af baki svo fimur og snar

og forsælis bindur hann jóinn.

Hann hjalar og blístrar við blakkinn sinn,

með blíðlæti' og ögn við dvelur,

Og frjálslega djarfur svo fer hann inn,

og framarla sæti sér velur.

Hann beygir sig niður og bæna sig fer

og brátt lyftir augum sem þýðast,

En hvert hann þein rennir — það minst leynist mér,

ég man, hvar hann unir þeim tíðast.

Það ekkert hér gagnar að opna kver

Og uppkirja sálm á heiði.

Svo hátt er til loftsins og hljóðið þver,

Í hálendis tóm og eyði.

Ó, sælt væri' í dag að sameina raust,

við sjafnans og annara hreima,

Það vildi' ég að komið væri nú haust

og væri ég aftur þar heima!

Tilvísanir
Jørgen Moe

Jørgen Engebretsen Moe ( 22. apríl 1813 -  27. mars 1882)  var norskt ljóðskáld, biskup og þjóðsagna- og þjóðkvæðasafnari. Hann safnaði frá unga aldri ævintýrum, vísum og þjóðkvæðum og tók saman ásamt  Peter Christen Asbjørnsen  saman ritsafnið Asbjørnsen og Moes Norske folkeeventyr.   Asbjørnsen og Moe  voru í Noregi  eins og Grimmsbræður í Þýskalandi.

Tengill
 Wikiheimild Jörgen Moe
Koði

Koði (fræðiheiti: Leopardus guigna) er smæsta tegund kattardýra í Ameríku.

Heimild 

Kattardýr
Servalköttur

Servalköttur (fræðiheiti: Leptailurus serval) er kattardýr sem finnst í Afríku.

Heimild 

Kattardýr
Eyðimerkurgaupa

Eyðimerkurgaupa (fræðiheiti: Caracal caracal) er kattardýr sem finnst í Afríku, Mið-Austurlöndum, Mið-Asíu og í hluta af norðvestur Pakistan og Indlandi.

Heimild 

Kattardýr
Rauðgaupa

Rauðgaupa (fræðiheiti: Lynx rufus) er kattardýr sem finnst í Norður-Ameríku.

Heimild 

Kattardýr
Nashyrningsfugl

Nashyrningsfugl (fræðiheiti: Buceros rhinoceros), einnig kallaður horni, er fugl af ætt horna (Bucerotidae) sem finnst í Suðaustur-Asíu og Eyjaálfu.

Heimild 

Hornar
Ampop

Ampop er íslensk melódísk-popp/rokk hljómsveit úr Reykjavík. Hljómsveitin var stofnuð árið 1998 af Kjartani F. Ólafssyni og Birgi Hilmarssyni.

Meðlimir 
 Birgir Hilmarsson (Biggi): Gítar, söngur
 Kjartan F. Ólafsson: Hljómborð
 Jón Geir Jóhannsson: trommur

Hjóðritaskrá

Breiðskífur 
 Nature Is Not A Virgin (2000)
 Made For Market (2002)
 My Delusions (2005)
 Sail to the moon (2006)

Smáskífur og stökur 
 Made For Market (2002)
 My Delusions / Youth (2005)
 Gets me Down (2006)

Íslenskar rokkhljómsveitir
Inspector Spacetime

Inspector Spacetime er íslensk hljómsveit úr Reykjavík sem var stofnuð árið 2020.

Meðlimir

Núverandi 
 Egill Gauti Sigurjónsson
 Vaka Agnarsdóttir
 Elías Geir Óskarsson

Hljóðritaskrá

Breiðskífur 
 Inspector Spacetime (2021)

Smáskífur
 Bára (2021)
 Kenndu mér (2022)
 Under my underwear (2022)

Tenglar
 Viðtal við Inspector Spacetime hjá Útvarpi 101

Tilvísanir

Íslenskar hljómsveitir
Gresjuköttur

Gresjuköttur (fræðiheiti: Leopardus colocola) er kattardýr sem finnst í Suður-Ameríku.

Heimild 

Kattardýr
Viðarköttur

Viðarköttur (fræðiheiti: Leopardus wiedii) er kattardýr sem finnst í Mið- og Suður-Ameríku.

Heimild 

Kattardýr
Gullköttur

Gullköttur (fræðiheiti: Catopuma temminckii) er kattardýr sem finnst í norðurhluta Indlandsskaga, Suðaustur-Asíu og Kína.

Heimild 

Kattardýr
Borneóköttur

Borneóköttur (fræðiheiti: Catopuma badia) er kattardýr sem finnst á eyjunni Borneó í Indónesíu.

Heimild 

Kattardýr
Glitköttur

Glitköttur (fræðiheiti: Caracal aurata) er kattardýr sem finnst í Mið- og Vestur-Afríku.

Heimild 

Kattardýr
Stóri broddsvölungur

Stóri broddsvölungur (fræðiheiti: Hirundapus giganteus) er þytfugl af ætt svölunga.

Heimild 

Svölungaætt
Konungshrævi

Konungshrævi (fræðiheiti: Sarcoramphus papa) er hrævi sem tilheyrir ættbálki haukunga.

Heimild 

Haukungar
Matthías Örn Friðriksson

Matthías Örn Friðriksson er íslenskur pílukastari. Hann er þrefaldur Íslandsmeistari í pílukasti þar sem hann vann Íslandsmótið þrjú ár í röð, frá 2020 til 2022. Hann er eini Íslendingurinn sem hefur spilað á stórmóti Professional Darts Corporation (PDC). Árið 2022 tók Matthías þátt í Nordic Darts Masters og mætti þáverandi heimsmeistara Peter Wright.

Matthías fæddist í Dalvík þann 9. september 1986 og ólst upp þar. Hann hóf að kasta pílu þegar hann flutti til Grindavíkur árið 2011.

Heimildir 

Íslenskir pílukastarar
Reykmerki

Reykmerki er eitt elsta form af samskiptum milli aðilar sem eru í mikilli fjarlægð   hver frá öðrum. Reykmerki eru myndræn tegund samskipta sem sést langt að. Reykmerki eru notuð til að segja fréttir, vara við hættu eða safna fólki á saman á tiltekinn stað.

Í Kína til forna sendu hermenn sem gættu Kínamúrsins reykmerki af ljósvitum (varðturnum) múrsins til að vara hvern annan við innrás. Litur reyksins táknaði stærð  innrásarliðsins.  Ljósvitar  voru með reglulegu millibili  á Kínamúrnum og hermaður í hverjum varðturni og því var hægt að senda boð 7300 km leið eftir Kínamúrnum. Reykmerki frá ljósvitum Kínamúrsins voru einnig aðvörun til  þeirra sem voru  innan múrsins um að skipuleggja vörn og kalla á varnarlið.

Í Sri Lanka til forna voru hermenn á fjallstindum. Þeir   gátu sent aðvörun sín á milli með reykmerkjum  milli fjallstinda um  innrás óvina. Þannig bárust fréttir af innrás til konungsins á nokkrum klukkustundum.

Á 8. öld fyrir Krist  eru sagnir um að konungurinn You í Zhou hafi skemmt sér og hjákonu sinni Bao Si með að láta senda fölsk reykmerki og blekkja herforingja sína. 

Gríski sagnfræðingurinn Polybius setti fram  hugmynd um flókið kerfi reykmerkja um 150 BCE en í kerfi hans var grískum bókstöfum breytt í tölustafi. Þannig var hægt að senda skilaboð með að halda á lofti ákveðnum fjölda blysa á hverjum tíma. Þessi hugmynd var einnig notuð í dulkóðuð skilaboð og leynilegar upplýsingar. 

Frumbyggjar Norður-Ameríku sendu boð sín á milli með reykmerkjum. Hver ættbálkur hafði eigið kerfi og túlkun reykmerkja. Sá sem sendi út reykmerki kveikti eld í bratta eða upp á hæð með því að nota blautt gras til að reykjarmökkur myndaðist. Blauta grasið var svo  tekið af eldinum þegar það var þurrt og öðrum  vöndli  af grasi bætt í eldinn. Það hafði þýðingu hvaðan eldur kom.  Eldur sem kom úr miðri fjallshlíð merkti að allt væri í lagi en ef eldurinn kom frá toppi  þá merkti það hættu. Frumbyggjar  sem voru á ferð kveiktu eld á sléttunum til að sýna að þeir væru komnir eða til að óska eftir samskiptum við aðra ættbálka. Í Suður-Ameríku sendu Yámana frumbyggjar reykmerki t.d. til að segja frá hvalreka.

Reykmerki eru ennþá notuð í athöfn sem tengist kjöri nýss páfa. Þar merking svartur reykur að ekki hafi gengið að kjósa en hvítur reykur að nýr páfi hafi verið kjörinn.

Reyksprengjur í mismunandi litum eru notuð í hernaði til að merkja svæði, einkum ef kallað er eftir stuðningi landgönguliðs eða úr loftvarnaliði. Reykmerki eru einnig notuð um ýmis konar tæki sem senda neyðarkall.

Frumbyggjar Ástralíu sendu ýmis konar reykmerki, stundum til að segja að þeir væru á staðnum, sérstaklega ef þeir voru á ferð um land sem ekki var þeirra, einnig til að vara við illskeyttu liði eða til að skipuleggja mannamót milli veiðihópa í sama ættbálki. Ef send voru reykmerki þá var því oft svarað með reykmerkjum annarra einstaklinga eða hópa sem sendu út eigið merki. Litur reykmerkis  og lögun reyksins var mismunandi og hafði merkingu.

Samskipti
Bloodgroup

Bloodgroup er íslensk rafpopphljómsveit sem á rætur að rekja til Egilsstaða. Hljómsveitin var stofnuð árið 2006 af systkinunum Lilju Kristínu, Halli Kristjáni og Ragnari Láka Jónsbörnum ásamt Færeyingnum Janusi Rasmussen.
Sveitin er ekki virk í dag en meðlimir hennar, Sunna og Janus, eru virk í öðrum verkefnum, Janus í Kiasmos með Ólafi Arnalds. Lilja Kristín er einnig með sólóverkefni sitt Lily the Kid.

Meðlimir

Núverandi
 Sunna Margrét Þórisdóttir (frá 2010)
 Hallur Kristján Jónsson
 Ragnar Láki Jónsson
 Janus Rasmussen

Fyrrverandi
 Lilja Kristín Jónsdóttir Söngur, 2006-2010
 Benedikt Freyr Jónsson (Benni B-Ruff)

Hljóðritaskrá

Breiðskífur 
 Sticky Situation (2007)
 Dry Land (2009)
 Tracing Echoes (2013)

Tilvísanir

Íslenskar hljómsveitir
Pétur Gautur (leikrit)

Pétur Gautur er leikverk  eftir Henrik Ibsen. Leikritið var skrifað árið 1867 og sett á svið í Kristjaníu (Osló) 24. febrúar 1876. Tónlist í leikritinu er eftir Edvard Grieg. Pétur Gautur er eitt þekktasta norska leikverkið.
Oleana

Oleana var norsk landnemabyggð í  Potter County í Pennsylvaníu í  Bandaríkjunum. Landnemabyggðin var stofnsett af norska fiðluleikaranum Ole Bull. Hann keypti landsvæðið árið 1852 með það í huga að fá norska landnema til að flytja þangað. Það kom í ljós að landsvæðið hentaði ekki til búsetu. Fyrsta árið reyndu þó 700 innflytjendur að setjast þar að og það voru lagðir vegir og byggð sögunarmylla. Það varð fljótlega ljóst að landnámið myndi ekki ganga, jarðvegur  hentaði ekki til ræktunar og flestir landnemanna fluttu til Wisconsin.

Ole Bull kom til Bandaríkjanna árið 1852, hann hafði áður komið á fót leikhúsi í Bergen en norska þingið synjaði honum um styrk til að reka það. Því helgaði hann því verkefni að koma á fót norskri landnemabyggð hátt upp í Allegheny fjöllunum sem skáldið Hendrik Wergeland hafði samið ljóð um. Ole Bull keypti landsvæðið með öðrum.

Fyrstu landnemarnir komu í september 1852. Þeir fengu 15 dollara á mánuði og fæði og húsnæði og gátu keypt jörð á þrjá dollara hverja ekru. Nokkrir létust í landnemabyggðinni fyrsta veturinn en Ole Bull  hafði þó ennþá stórtækar hugmyndir m.a. um að kaupa járnsmiðju og skipulagði tækniskóla og heilsuhæli. Það kom í ljóst að undanskilin í kaupunum voru þrjú landsvæði samtals 650 ekrur sem voru dalbotnar þar sem ræktun var möguleg.  Þar sem ekki var mögulegt að yrkja jörðina sem var á því svæði sem Bull hafði keypt þá fóru landnemarnir og Ole Bull varð gjaldþrota.

Stór hluti af því svæði sem ætlað var undir norsku landnemabyggðina er nú þjóðgarðurinn Ole Bull State Park.

Pennsylvanía
Framjaxl

Framjaxl er tönn sem er staðsett á milli augntannana og jaxlanna.

Tennur
Jaxl

Jaxl er stór og flöt tönn aftast í munninum.

Tennur
Hljóðhimna

Hljóðhimna er ytri heynarlíffæri ýmsa spendýra, fugla, skriðdýra, froskdýra og skordýra.

Líffæri
Kanadatoppur

Kanadatoppur (fræðiheiti Lonicera canadensis) er runni af geitblaðsætt ættaður frá austurhluta N-Ameríku.

Heimild 

Geitblaðsætt
Krónutoppur

Krónutoppur (fræðiheiti Lonicera arborea) er lítið tré eða runni af geitblaðsætt ættaður frá suður Spáni og NV-Afríku. Einhverjar heimildir telja að útbreiðslan nái austur í Íran.

Heimild 

Geitblaðsætt
Hrafnatoppur

Hrafnatoppur (fræðiheiti Lonicera chamissoi) er runni af geitblaðsætt ættaður frá norðausturhluta Asíu (Japan, Kamsjatka, Khabarovsk, Kúrileyjum, Magadan, Primorye, Sakalin).  

Hann hefur tæpast verið reyndur á Íslandi.

Heimild 

Geitblaðsætt
George Vella

George William Vella (f. 24. apríl 1942) er maltneskur stjórnmálamaður sem hefur verið forseti Möltu frá árinu 2019. Hann er meðlimur í maltneska Verkamannaflokknum og var áður aðstoðarforsætisráðherra og utanríkisráðherra Möltu frá 1996 til 1998 í ríkisstjórn forsætisráðherrans Alfreds Sant. Hann varð aftur utanríkisráðherra árið 2013 og gegndi því embætti til ársins 2017 í ríkisstjórn Josephs Muscat.

Bakgrunnur 
Vella fæddist í Żejtun þann 24. apríl 1942 og lauk grunnskólanámi þar. Vella útskrifaðist úr lækna- og skurðlæknadeild Möltuháskóla árið 1964 og varð löggiltur læknir. Hann hlaut vottorð í fluglækningum frá Farnborough í Bretlandi og hefur sérhæft sig í fjölskyldulækningum frá árinu 2003. Vella var starfsnemi við Spitala Heilags Lúkasar og vann síðan sem yfirlæknir í þurrkví hafnargarðs Möltu frá 1966 til 1973. Hann vann síðan sem yfirlæknir hjá maltneska ríkisflugfélaginu Air Malta og sem ráðgjafi í fluglækningum.

Eiginkona Vella er Miriam og þau eiga tvær dætur, einn son og sjö barnabörn.

Ferill

Verkamannaflokkurinn 
Vella gekk í maltneska Verkamannaflokkinn og hóf störf fyrir þing landsins árið 1976. Hann var kjörinn á þing í janúar 1978 og aftur árin 1981, 1992, 1996, 1998, 2003, 2008 og 2013. Hann var þingmaður fyrir þriðja og fimmta kjördæmi landsins.

Árið 1978 var Vella varafulltrúi á Evrópuráðsþinginu og veitti skýrslu um mengun hafsins við Fastaþing sveitar- og héraðsstjórna Evrópu (CLRAE). Frá janúar til maí 1987 var Vella fastafulltrúi Möltu hjá Evrópuráðinu.

Árið 1992 var Vella kjörinn varaleiðtogi Verkamannaflokksins í þingmálefnum og talsmaður flokksins i utanríkismálum. Hann gegndi þessu hlutverki til ársins 2003. Hann var varaformaður sameiginlegrar þingnefndar Möltu og Evrópusambandsins. Frá 1995 til 1996 sat Vella í viðskipta- og utanríkismálanefndum þingsins.

Varaforsætisráðherra og utanríkisráðherra 

Vella var útnefndur varaforsætisráðherra og utanríkis- og umhverfisráðherra í október árið 1996. Hann fór aftur fyrir utanríkisráðuneytinu frá mars 2013 til júní 2017.

Vella hefur lýst yfir stuðningi við lýðræðislegar umbætur innan Sameinuðu þjóðanna og stofnun alþjóðlegs stjórnmálakerfis sem gerði það auðveldara að draga aðila til ábyrgðar.

Forseti Möltu 
Snemma árið 2019 voru uppi vangaveltur um að Vella yrði næsti forseti Möltu. Verkamannaflokkurinn útnefndi síðan Vella forsetaefni sitt ásamt samstarfsflokki sínum, Þjóðernisflokknum. Maltneski Lýðræðisflokkurinn lýsti yfir stuðningi við tilnefningu Vella en sniðgekk engu að síður atkvæðagreiðslu um forsetakjörið til þess að krefjast stjórnarskrárbreytingar þess efnis að stuðning tveggja þriðju þingmanna þyrfti til að kjósa forsetann. Atkvæðagreiðsla um nýjan forseta fór fram þann 2. apríl 2019 og þingið kaus að staðfesta tilnefningu Vella, sem var eini frambjóðandinn. Vella sór embættiseið sem nýr forseti Möltu þann 4. apríl 2019.

Tilvísanir

Forsetar Möltu
Kvaggi

Kvaggi (fræðiheiti: Equus quagga quagga) er undirtegund sebrahests. Hann fannst einungis í Suður-Afríku þar sem hann var veiddur þar til hann var yfirlýstur sem útdauður árið 1883.

Heimild 

Hófdýr
Hin furðulegu ævintýri Birnu Borgfjörð

Hin furðulegu ævintýri Birnu Borgfjörð (franska: Les Aventures Extraordinaires d´Adèle Blanc-Sec) er frönsk teiknimyndasería eftir listamanninn Jacques Tardi. Serían hóf göngu sína í dagblaðinu Sud-Ouest árið 1976. Eins og nafnið bendir til fjalla bækurnar um undarleg og æði fjarstæðukennd ævintýri aðalpersónunnar, hinnar rauðhærðu og ráðagóðu Birnu Borgfjörð, sem flækist í alls kyns furðuleg sakamál í heimaborg sinni París á árunum í kringum fyrri heimsstyrjöld. Myndasögurnar komu út nokkuð reglulega framan af á áttunda og níunda áratugnum, náðu töluverðum vinsældum og eru meðal  þekktustu verka Tardi. Eftir fyrstu fimm sögurnar varð útgáfa þeirra stopulli og liðu jafnan nokkur ár á milli bóka. Níunda bókin kom út árið 2007 og sú tíunda og síðasta árið 2022. Það sem er sérstakt við sögurnar er að aðalpersónan eldist og breytist eftir því sem sögutíma vindur fram, nokkuð sem er óvenjulegt hjá myndasöguhetjum.

Fyrsta bókin í seríunni, Birna og ófreskjan, var gefin út af Iðunni í íslenskri þýðingu Jóns Gunnarssonar árið 1978, en ekkert framhald varð á útgáfu bókanna á íslensku. Bækurnar hafa verið þýddar á fjölmörg önnur tungumál, svo sem ensku (að hluta), dönsku, hollensku, þýsku, spænsku og ítölsku. Í þessum þýðingum öllum er nafni aðalpersónunnar (Adèle) haldið óbreyttu, ef undan eru skildar íslenska og hollenska þýðingin, en nafn hennar á frummálinu er orðaleikur sem vísar til þurrs hvítvíns (blanc-sec).

Árið 2010 var frumsýnd frönsk kvikmynd sem byggði á nokkrum af myndasögunum, Ævintýri Adèle Blanc-Sec (Les Aventures extraordinaires d´Adèle Blanc-Sec), í leikstjórn Luc Besson.

Myndasögur 
 1976: Adèle et la Bête (ísl. útg. 1978: Birna og ófreskjan)
 1976: Le Démon de la Tour Eiffel
 1977: Le Savant fou
 1978: Momies en folie
 1981: Le Secret de la salamandre
 1985: Le Noyé à deux têtes
 1994: Tous des monstres !
 1998: Le Mystère des profondeurs
 2007: Le Labyrinthe infernal
 2022: Le Bébé des Buttes-Chaumont

Höfundur hefur lýst því yfir að 10. bókin, Le Bébé des Buttes-Chaumont, verði sú síðasta í röðinni.

Tenglar 
 Um Tardi á Lambiek Comicopedia
 Birna og ófreskjan á Myndasögusíðu Sveppagreifans

Franskar myndasögur
Torneo Internazionale Stampa Sportiva

Torneo Internazionale Stampa Sportiva (ísl: Alþjóðaknattspyrnumót Íþróttablaðsins) var ein fyrsta milliríkjakeppni félagsliða í knattspyrnu utan Bretlandseyja. Hún var haldin árið 1908 og var undanfari Sir Thomas Lipton bikarsins sem keppt var um ári síðar og ruddi brautina fyrir önnur alþjóðamót.

Keppnin dró nafn sitt af íþróttablaði ítalska dagblaðsins La Stampa sem var skipuleggjandi þess og aðalstyrktaraðili. Fjögur þátttökulið frá jafnmörgum löndum mættu til leiks í Tórínó og fór svissneska liðið Servette með sigur af hólmi.

Skipulag og keppni
Undir lok fyrsta áratugs tuttugustu aldar braust út fótboltafár á meginlandi Evrópu. Knattspyrnan hafði breiðst út með breskum sjómönnum og kaupsýslumönnum en fljótlega tóku heimamenn við sér og í kjölfarið vaknaði áhugi á að fá úr því skorið hvaða þjóðir hefðu á bestu leikmönnunum að skipa. Ítölsk knattspyrnuyfirvöld og íþróttablað La Stampa efndu til mótsins í aprílmánuði 1908 og buðu liðum frá nágrannalöndunum. Öllum mátti þó ljóst vera að keppnin var langt frá því að vera það heimsmeistaramót sem auglýsendur vildu vera láta, enda engin bresk lið með í mótinu. Varð það kveikjan að nýju og stærra alþjóðamóti sem haldið var árið eftir og kennt við tekaupmanninn Sir Thomas Lipton.

Keppnisfyrirkomulagið var með flóknasta móti. Fyrst var efnt til forkeppni fjögurra ítalska liða og fór sigurliðið í úrslitakeppnina en liðið í öðru sæti fékk uppreisnarglímu í keppninni um bronsverðlaunin.

Forkeppni
Þrjú lið frá Tórínó og eitt frá Mílanó voru skráð til leiks. Leikirnir fóru fram frá 22. mars til 12. apríl.

Undanúrslit
22. mars 1908 - Velodromo Umberto I, Tórínó
  Juventus  4 : 1   Piemonte F.C.

29. mars 1908 - Velodromo Umberto I, Tórínó
  Tórínó  2 : 1   Ausonia Pro Gorla

Úrslit
Upphaflega voru úrslit forkeppninnar fyrirhuguð þann 5. apríl, en flauta þurfti viðureignina af eftir stundarfjórðung vegna vatnselgs á vellinum. Nýr leikur var settur niður viku síðar.

12. apríl 1908 - Velodromo Umberto I, Tórínó, áh. um 500
  Tórínó  2 : 1   Juventus

Aðalkeppni
Auk heimamanna í Tórínó komu keppnislið frá Þýskalandi, Frakklandi og Sviss.

Undanúrslit
19. apríl 1908 - Velodromo Umberto I, Tórínó
  Servette  5 : 3   Freiburger FC

19. apríl 1908 - Velodromo Umberto I, Tórínó, áh. um 2.000
  Tórínó  4 : 0   US Parisienne

Bronsleikur
20. apríl 1908 - Velodromo Umberto I, Tórínó
  Juventus  4 : 0   US Parisienne

Úrslit
20. apríl 1908 - Velodromo Umberto I, Tórínó, áh. um 2.000
  Servette 3 : 1  Tórínó

Knattspyrna
Hverfitoppur

Hverfitoppur (fræðiheiti Lonicera demissa) er runni af geitblaðsætt ættaður frá Japan.  

Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.

Heimild 

Geitblaðsætt
Hjónatoppur

Hjónatoppur (fræðiheiti Lonicera conjugialis) er runni af geitblaðsætt ættaður frá vesturhluta Bandaríkjanna (Kalifornía, Idaho, Nevada, Oregon, Washington).  

Hann hefur tæpast verið reyndur á Íslandi.

Heimild 

Geitblaðsætt
Leżajsk

Leżajsk er bær Suðaustur-Póllands. Íbúar voru 13 390 árið 2022. Svæði borgarinnar 20,58 km².

Elsta metið frá 1346. Síðan 1525 hefur bjór verið bruggaður í Leżajsk. Á árunum 1618-1628 var reist Basilíka boðunar Maríu meyjar, þar sem er orgel - ein verðmætasta minnisvarða af þessari gerð í Evrópu. Frá 1772 starfaði tzaddik Elimelech frá Leżajsk hér. Leżajsk ohel hans er áfangastaður pílagrímsferða gyðinga frá öllum heimshornum.

Svipmyndir

Borgir í Póllandi
Sauðgeitur

Sauðgeitur (fræðiheiti: Hemitragus) ættkvísl slíðurhyrninga sem inniheldur aðeins eina núlifandi tegund, Hemitragus jemlahicus.

Heimild 

Slíðurhyrningar
Luc Besson

Luc Besson er franskur kvikmyndaleikstjóri, kvikmyndaframleiðandi og handritshöfundur, fæddur 18. mars 1959 í 15. hverfi Parísar.

Hann kom fyrst fram á 9. áratugnum með myndunum Síðasta orrustan (Le Dernier Combat) 1983 og Subway 1985. Hann náði fyrst almennum vinsældum með kvikmyndinni Hafið bláa hafið 1988. Hann naut samt lítilla vinsælda meðal gagnrýnenda þar sem hann þótti setja sjónræna fagurfræði ofar söguþræði mynda sinna. Hann var meðal þeirra leikstjóra sem voru kenndir við stefnuna cinéma du look á 9. áratugnum. Hann fylgdi vinsældum Hafið bláa hafið eftir með myndunum Nikita 1990, Léon 1994, Fimmta frumefnið 1997 og Jóhanna af Örk 1999.

Hann stofnaði framleiðslufyrirtækið EuropaCorp árið 2000 til að reyna að keppa við bandarískar kvikmyndir á alþjóðamarkaði með franskri kvikmyndaframleiðslu mynda á ensku með alþjóðlegu leikaravali. Fyrirtækið framleiddi nokkrar vinsælar kvikmyndaraðir, sem oft byggðust á hans hugmyndum, eins og Taxi, Taken og Sendillinn. Myndirnar nutu alþjóðlegra vinsælda og gengu vel í kvikmyndahúsum. Hann kom sér upp eigin kvikmyndaveri, Cité du cinéma, og stofnaði kvikmyndaskóla sem býður upp á ókeypis menntun fyrir ungt fólk í handritsgerð og leikstjórn.

Eftir nokkrar tilraunir náði hann aftur alþjóðlegum vinsældum með kvikmyndinni Lucy árið 2014 sem varð vinsælasta franska kvikmynd sögunnar á alþjóðavettvangi. Eftir það réðist hann í gerð stórmyndarinnar Valerian and the City of a Thousand Planets sem náði ekki þeim vinsældum sem vonast var til. Eftir næstu mynd, Anna, árið 2019, lenti EuropaCorp í fjárhagsvandræðum.

Hann hefur hlotið César-verðlaunin fyrir bestu leikstjórn fyrir Fimmta frumefnið 1998 og á 40. afmælishátíð verðlaunanna hlaut hann heiðursverðlaun fyrir framlag sitt til franskrar kvikmyndagerðar..

Árið 2018 sakaði hollenska leikkonan Sand Van Roy Besson um nauðgun. Fleiri konur hafa sett fram ásakanir á hendur honum, en kosið að koma ekki fram undir nafni. Hann hefur hafnað öllum ásökunum af þessum toga. Árin 2019 og 2021 voru mál gegn honum felld niður vegna skorts á sönnunargögnum.

Tilvísanir 

Franskir kvikmyndaleikstjórar
Franskir kvikmyndaframleiðendur
Franskir handritshöfundar
Lautarferð

Lautarferð er ferð utandyra með nesti, yfirleitt í náttúrunni og með fjölda fólks.

Afþreying