alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
1507

Árið 1507 (MDVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Jón Arason var vígður prestur að Helgastöðum í Reykjadal.
 Tyche Vincent, sendiherra Danakonungs í London, skrifaði Jakobi 4. Skotakonungi og segist þar hafa kvartað munnlega við Hinrik 8. Englandskonung yfir því að sex árum áður hefðu Englendingar brotið upp læsta kirkju á Íslandi og rænt konungsskatti sem þar var geymdur.

Fædd

Dáin
 Agnes Jónsdóttir abbadís í Reynistaðarklaustri.

Erlendis 
 25. apríl - Martin Waldseemüller gaf út landakort þar sem Nýi heimurinn var nefndur Ameríka og er það elsta heimild um það heiti.
 Afonso de Albequerque hertók borgina Hormuz við samnefnt sund (við innsiglingu í Persaflóa og stofnaði þar virki.
 Jakob 4. Skotakonungur gaf út starfsleyfi fyrir fyrstu prentsmiðjuna í Skotlandi.
 Ferdínand Spánarkonungur gaf leyfi til að flytja þræla frá Afríku til að vinna á plantekrum á Karíbahafseyjum í stað innfæddra þræla. Þar með hófst flutningur svartra þræla til Ameríku.

Fædd
 29. október - Fernardo Álvaro de Toledo, hertoginn af Alba, hinn illræmdi landstjóri Spánverja á Niðurlöndum.

Dáin
 12. mars - Cesare Borgia, ítalskur hershöfðingi og stjórnmálamaður (f. 1475).

1507
1501-1510
1506

Árið 1506 (MDVI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Narfi Jónsson príor í Skriðuklaustri færði sig yfir í Þykkvabæjarklaustur og varð þar ábóti.
 Þorvarður Helgason varð ábóti í Skriðuklaustri.
 Enskir kaupmenn á Básendum. Þorvarður Erlendsson lögmaður leyfði þeim að versla þar.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 21. janúar - Júlíus II páfi stofnaði Svissneska varðliðið.
 19. ágúst - Sigmundur 1. varð konungur Póllands.
 Bygging Péturskirkjunnar í Róm hófst. Henni lauk árið 1626.
 Hernán Cortés kom til Nýja heimsins, 22ja ára að aldri.
 Portúgalski sæfarinn Tristão da Cunha uppgötvaði eyjarnar Tristan da Cunha og nefndi þær eftir sjálfum sér.

Fædd
 1. júlí - Lúðvík 2., konungur Ungverjalands og Bæheims (d. 1526).

Dáin
 20. maí - Kristófer Kólumbus, landkönnuður (f. 1451).
 26. júlí – Anna af Foix, drottning Ungverjalands (f. 1484).
 19. ágúst - Alexander Jagiellon Póllandskonungur (f. 1461).
 13. september - Andrea Mantegna, ítalskur listmálari (f. 1431). 
 21. september - Filippus 1., konungur Spánar.

1506
1501-1510
1505

Árið 1505 (MDV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 21. janúar - Hans Danakonungur gaf út friðarbréf handa Vigfúsi Erlendssyni af því að hann hafði höggvið hönd af manni.
 3. febrúar - Víkurkirkja í Reykjavík vígð af Stefáni Jónssyni Skálholtsbiskupi.
 17. júlí - Norska ríkisráðið dæmdi Kai von Ahlefeldt frá hirðstjórn á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 27. júní - Hinrik prins af Englandi, síðar Hinrik 8., sleit trúlofun við Katrínu af Aragóníu að boði föður síns. Þau giftust þó síðar.
 2. júlí - Marteinn Lúther hét því að gerast munkur eftir að hafa orðið dauðskelfdur í þrumuveðri. Hann gekk svo í klaustur í Erfurt tveimur vikum seinna.
 Arabar náðu til Kómoreyja.
 Portúgalir reyndu að einoka verslun við hafnarborgir í Austur-Afríku en tókst það ekki fullkomlega.
 Portúgalski landkönnuðurinn Juan de Bermúdez fann Bermúda.
 Portúgalir fundu eyna Máritíus, sem þá var óbyggð.
 Bændaánauð komið á í Póllandi.

Fædd
 18. september - María af Austurríki, drottning Ungverjalands og Bæheims og ríkisstjóri Niðurlanda (d. 1558).

Dáin
 4. febrúar - Jóhanna af Valois, fyrsta kona Loðvíks 12. Frakkakonungs (f. 1464).
 27. október - Ívan 3., keisari Rússlands.

1505
1501-1510
1504

Árið 1504 (MDIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Torfi Jónsson í Klofa gerði aðsúg að Arnóri Finnssyni sýslumanni þar sem hann sat í dómi á Alþingi og höfðu menn hans „boga, byssur, sverð og arngeira“.

Fædd

Dáin
 Torfi Jónsson í Klofa.
 Gísli Filippusson, sýslumaður í Haga.

Erlendis 
 21. janúar - Svante Nilsson varð landstjóri í Svíþjóð.
 31. janúar - Frakkar afsöluðu sér Napólí til Ferdinands af Aragóníu, sem varð konungur Napólí sem Ferdinand 3.
 8. ágúst - Höggmyndin Davíð eftir Michelangelo Buonarroti sett upp fyrir framan Palazzo Vecchio í Flórens.
 7. nóvember - Kristófer Kólumbus sneri aftur til Spánar úr fjórðu ferð sinni, þar sem hann hafði ásamt Ferdínand syni sínum kannað strönd [[Mið-Ameríka<Mið-Ameríku]] frá Belís til Panama.

Fædd
 17. janúar - Píus V páfi (d. 1572).

Dáin
 Apríl - Filippino Lippi, ítalskur listmálari (f. 1457).
 26. nóvember - Ísabella af Kastilíu (f. 1451).

1504
1501-1510
1503

Árið 1503 (MDIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Kai von Ahlefeldt varð hirðstjóri á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis 

 10. maí - Kristófer Kólumbus uppgötvaði Cayman-eyjar og nefndi þær Las Tortugas eftir sæskjaldbökum sem hann sá þar.
 22. október - Píus III kjörinn páfi (krýndur 8. október).
 1. nóvember - Júlíus II kjörinn páfi.
 Vasco da Gama stofnaði fyrsta virki Portúgala á Indlandi.
 Spánverjinn Juan de Bermudez uppgötvaði Bermúda.
 Leonardo da Vinci byrjaði að mála Mónu Lísu.

Fædd
 10. mars - Ferdinand 1. keisari hins heilaga rómverska ríkis.
 12. ágúst - Kristján 3. konungur Danmerkur.
 dags. ókunn - Nostradamus, franskur læknir og spámaður.

Dáin
 18. ágúst - Alexander VI páfi (Alexander Borgia, f. 1431).
 18. október - Píus III páfi (f. 1439). Hann var páfi í 27 daga.
 14. desember - Sten Sture eldri, ríkisstjóri Svíþjóðar.

1503
1501-1510
Alþjóðaviðskiptastofnunin

Alþjóðaviðskiptastofnunin (enska: World Trade Organization; skammstafað WTO; Franska: Organisation mondiale du commerce; Spænska: Organización Mundial del Comercio skammstafað OMC) er alþjóðastofnun sem hefur umsjón með mörgum samningum sem skilgreina þær reglur sem gilda um viðskipti aðildarríkjanna. Stofnunin var stofnuð 1. janúar árið 1995 og leysti af hólmi GATT-samningana og líkt og sá samningur hefur stofnunin það markmið að reyna að draga úr hömlum á milliríkjaviðskiptum.

Höfuðstöðvar WTO eru í Genf í Sviss. Aðalframkvæmdastjóri er Ngozi Okonjo-Iweala. Aðildarríkin eru 148, öll verða þau að fylgja grundvallarreglunni um bestukjaraviðskipti en í því felst að samskonar vörur frá mismunandi WTO-ríkjum eiga að fá sömu meðferð í innflutningslandinu (á þessu eru þó undantekningar).

WTO er mikið gagnrýnd af andstæðingum hnattvæðingar.

Uppruni 
Samið var um stofnun WTO á fundi í Marrakesh í Marokkó þann 15. apríl 1994 og tók sá samningur gildi 1. janúar 1995. Stofnunin skyldi leysa af hólmi GATT-samningana (General Agreement on Tariffs and Trade) sem eru nokkrir viðskiptasamningar sem farið var að gera uppúr síðari heimsstyrjöld til þess að stuðla að aukinni fríverslun. WTO tók þannig uppá sína arma þær reglur og venjur sem höfðu skapast í GATT-kerfinu og fékk það hlutverk að sjá um framkvæmd þeirra og þróa áfram. Hafa ber í huga að GATT var aldrei stofnun og var reyndar aldrei ætlað að vera annað en bráðabirgðalausn þangað til varanlegri stofnun yrði komið á fót. Upphaflega stóð til að koma slíkri stofnun á laggirnar á fimmta áratug 20. aldar og hefði hún hlotið nafnið International Trade Organization, stofnskrá hennar var samþykkt á fundi í Havana á Kúbu í mars 1948 en Öldungadeild Bandaríkjaþings neitaði svo að fullgilda hana, án Bandaríkjanna hefði lítið gagn verið af svona stofnun og því var alveg fallið frá hugmyndinni.

Tilvísanir

Alþjóðastofnanir
Alþjóðaviðskipti
Helmingunartími

Helmingunartími er sá tími sem það tekur helming geislavirks efnis að sundrast. Hugtakið er notað í lyfjafræði og öðrum greinum.

Tengt efni 
 Geislavirkni
 Vísishrörnun

Geislavirkni
Gotneskur

Gotneskur (enska: gothic) á upprunalega við þýskan þjóðflokk, gota, þeim tilheyrir gotnesk tunga og gotneska stafrófið. Orðið gotneskur hefur hins vegar verið notað yfir ýmislegt annað í gegnum tíðina, þá einkum á ensku (gothic):

 Á endurreisnartímabilinu var hugtakið notað (á ítölsku: „gotico“) yfir grófan eða villimannslegan listastíl, sem andstæða við klassískan stíl:
 Sjá: gotnesk list, gotneskur arkítektúr og alþjóðleg gotnesk list.
 Á 18. öld var orðið notað sem samheiti við hvaðeina sem kallast gat þýskt.
 Á 18. og 19. öld var það notað yfir skáldsagnastíl, sjá: gotneskar skáldsögur.
 Rómantík 20. aldar notaði hugtakið yfir hvaðeina sem var dimmt og drungalegt:
 Sjá: gotneskur lífsstíll, gotneskt rokk og gotnesk tíska. Stundum er talað um að persóna sé „goth“, þá er átt við að lífsstíll hennar sé gotneskur.
 Gothic er einnig hlutverka tölvuleikur.
 Gothic er einnig kvikmynd eftir Ken Russell frá árinu 1986.
 Gothic er tóndiskur gefin út af gotneska metalbandinu Paradise Lost árið 1992.
Rehabilitating Mr. Wiggles

Rehabilitating Mr. Wiggles eru teiknimyndasögur eftir Neil Swaab um kynferðislega brenglaðan bangsa að nafni Wiggles. Teiknimyndasögurnar snerta á skoplegan hátt á geðveiki, fíkn, kynlífi, mannhatri og vímu. Rehabilitating Mr. Wiggles teiknimyndasögurnar hafa birst í ýmsum tímaritum á borð við New York Press og í sérútgefnum safnbókum.  Auk þess eru teiknimyndasögurnar birtar á vefsíðu Neil Swaab.

Tengill 
 Teiknimyndasögurnar um Mr. Wiggles 

Myndasögur
Bangsi

Bangsi er tuskudúkka ætluð fyrir börn og eru oftast ímynd einhvers vinalegs dýrs, en algengasta gerðin er fegruð útgáfu af bjarndýri og þaðan er nafnið komið. Bangsi er nokkurskonar vinur og huggari lítilla barna, eitthvað til að faðma og kúra með þegar heimurinn er óblíður eða nóttin grúfir yfir. Oft verður bangsi að vana í fangi barns.

Tenglar 
 Ævintýrið sem gerði bangsa að safngrip; grein í Morgunblaðinu 1988
 Bangsar seljast dýrum dómum á uppboðum; grein í Morgunblaðinu 1996
 Þúsund bangsar í góðum félagsskap; grein í Morgunblaðinu 1999

Leikföng
Hjálenda

Hjálenda er svæði sem ekki er sjálfstætt ríki og er venjulega aðgreind frá móðurlandinu, eða því ríki sem ræður yfir henni. Svæði sem talað er um sem ósjálfstæðar hjálendur eru gjarnan umdeild, hersetin, með útlagastjórn eða svæði þar sem er umtalsvert fylgi íbúa við fullt sjálfstæði.

Tengt efni 
 Hólmlenda
 Nýlenda

Hjálendur
Plötusamningur

Plötusamningur er samningur sem tónlistarmaður gerir við hljómplötuútgefanda um útgáfu á tónlist hins fyrrnefnda.

Tónlist
Veðurfræði

Veðurfræði er sú vísindagrein sem fjallar um veður, þeir sem leggja stund á hana kallast veðurfræðingar. Veðurfræðingar semja m.a. veðurspár, stunda veðurfarsrannsóknir, hanna tölvulíkön til að spá fyrir um veður o.fl. Á Veðurstofu Íslands eru m.a. stundaðar rannsóknir á sviði veðurfræði og gerðar eru veðurspár fyrir Ísland og umhverfi þess. Alþjóða veðurfræðistofnunin er alþjóðleg stofnun á sviði veðurfræði tengdra greina.

Tenglar 
 Veðrið - tímarit handa alþýðu (1956-1978)
 Gömul veðurfræði; grein í Sjómannablaðinu Víkingi 1949
Brno

Brno (þýska: Brünn) er næststærsta borg Tékklands. Borgin er staðsett í suðausturhluta landsins, í Móravíu-héraði. Borgin stendur við árnar Svratka og Svitava og er í 190-425 metra hæð yfir sjávarmáli. Íbúar borgarinnar eru um 378 þúsund (2014) talsins.

Tenglar 

Opinber vefsíða Brno

Borgir í Tékklandi
Ostrava

Ostrava (þýska: Ostrau) er þriðja stærsta borg Tékklands. Borgin er staðsett í norðausturhluta landsins, 326 kílómetrum austan við höfuðborgina Prag, um 10 kílómetrum sunnan við landamærin við Pólland og um 50 kílómetrum vestan við landamærin við Slóvakíu. Borgin er liggur við ána Odru í 200-335 metra hæð yfir sjávarmáli, í dal sem nefninst Móravíuhliðið (Moravská brána á tékknesku). Borgin þekur 214 ferkílómetra stórt svæði.

Íbúar Ostrava eru um 297 þúsund talsins.

Ostrava er ein helsta iðnaðarborg Tékklands. Undir borginni eru stórar kolanámur en þeim var öllum lokað eftir fall kommúnismans.

Tenglar
Opinber vefsíða Ostrava

Borgir í Tékklandi
1502

Árið 1502 (MDII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Torfi Jónsson í Klofa lét drepa Lénharð „fógeta“ á Hrauni í Ölfusi.
 Benedikt Hersten lét af hirðstjórn á Íslandi.

Fædd

Dáin
 Sigmundur Steinþórsson prestur á Miklabæ og Breiðabólstað í Vesturhópi.

Erlendis 

 1. janúar - Portúgalskir landkönnuðir sigldu inn í Guanabraflóa í Brasilíu og héldu að hann væri fljót sem þeir nefndu Rio de Janeiro.
 21. maí - Portúgalski sæfarinn João da Nova uppgötvaði Sankti Helenu.
 13. september var stórorrustan við Smolinavatn í Líflandi. Þar sigraði þýska riddarareglan her Rússa undir stjórn Ívans 3. og stemmir stigu við útþennslu Rússlands í Eystrasaltslöndunum.
 Kristófer Kólumbus fór í fjórðu og síðustu ferð sína til Ameríku, kom þá til nokkurra Mið-Ameríkulanda og flutti með sér kakóbaunir til Evrópu.
 Vasco da Gama uppgötvaði Seychelles-eyjar í Indlandshafi í annarri Indlandsferð sinni.
 Montesúma 2. varð keisari Asteka.
 Englendingar, Frakkar og Portúgalir hófu fiskveiðar á Nýfundnalandsmiðum.

Fædd
 1. janúar - Ugo Buoncompagni, seinna Gregoríus 13. páfi.
 6. júní - Jóhann 3. konungur Portúgals.
 dags. ókunn - Miguel López de Legazpi fyrsti landstjóri Portúgala á Filippseyjum.

Dáin
 Arthúr, krónprins Englands og eldri bróðir Hinriks 8.

1502
1501-1510
1501

Árið 1501 (MDI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Jón Þorvaldsson vígður ábóti í Þingeyraklaustri.
 Stefán Jónsson Skálholtsbiskup keypti af Þingvallakirkju allan skóg fyrir ofan Hrafnagjá og greiddi þrjár jarðir fyrir. 

Fædd

Dáin

Erlendis 

 20. maí - Portúgalinn João da Nova uppgötvaði eyjuna Asunción í Indlandshafi.
 26. ágúst - Basel og Schaffhausen urðu að kantónum í Sviss.
 14. nóvember - Arthúr prins af Wales gekk að eiga Katrínu af Aragóníu. Hún varð síðar kona bróður hans, Hinriks 8.
 Marteinn Lúther hóf nám við háskólann í Erfurt.
 Safavídaríkið stofnað í Íran.
 Spánverjar stigu á land í Panama, fyrstir Evrópubúa.
 Sten Sture varð aftur ríkisstjóri í Svíþjóð og Hans Danakonungur missti konungsvald þar.

Fædd
 6. maí - Marcello Cervini, seinna Marcellus II. páfi.
 18. júlí - Ísabella frá Kastilíu, eiginkona Kristjáns II. Danakonungs.
 24. september - Girolamo Cardano, ítalskur eðlis- og stærðfræðingur (d. 1576).
 dags. ókunn - Anne Boleyn, önnur eiginkona Hinriks 8. á Englandi.

Dáin
 dags. ókunn - Gaspar Corte-Real, portúgalskur sæfari og landkönnuður. 1501 sigldi hann fyrstur Evrópubúa til Norður-Ameríku síðan á víkingatímanum. Hann sendi tvö skipa sinna til baka til Lissabon, en átti sjálfur aldrei afturkvæmt.

1501
1501-1510
1531

Árið 1531 (MDXXXI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

Fædd

Dáin

Erlendis 
 26. janúar - Jarðskjálfti leggur hluta Lissabon í Portúgal í rúst. Þúsundir láta lífið.
 Halastjarna Halleys birtist.

Fædd

Dáin
 22. janúar - Andrea del Sarto, ítalskur listmálari (f. 1487).

1531
1531-1540
1532

Árið 1532 (MDXXXII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 31. mars - Englendingar börðust við þýska kaupmenn um hafnaraðstöðu á Básendum og biðu ósigur.
 Enski skipstjórinn John Braye (Jóhann Breiði) reisir virki á Járngerðarstöðum við Grindavík og bannaði Íslendingum að selja Þjóðverjum fisk.
 Diðrik af Minden, fógeti, lýsti Englendinga í Grindavík réttdræpa.
 11. júní - Grindavíkurstríðið: Um nóttina gerðu Íslendingar og Þjóðverjar árás á virki og skip Englendinga í Grindavík, drápu fimmtán (þar á meðal John Braye), tóku átta höndum og lögðu hald á skipið Peter Gibson.
 Pétur Pálsson varð ábóti í Munkaþverárklaustri.

Fædd

Dáin
 Finnbogi Einarsson, ábóti í Munkaþverárklaustri.

Erlendis 
 13. maí - Francisco Pizarro tók land á norðanverðri strönd Perú.
 16. nóvember - Francisco Pizarro og menn hans fönguðu Inkahöfðingjann Atahualpa.
 Friðrik 1. Dankonungur blekkti Kristján 2. til að koma til Danmerkur og hét honum friðhelgi en sveik loforðið, lét handtaka frænda sinn og varpa honum í dýflissu.
 Furstinn, eftir Niccolò Machiavelli gefin út í fyrst skipti, fimm árum eftir lát höfundarins.
 Bókin Pantagruel eftir François Rabelais kom út.
 Hertogadæmið Bretagne var sameinað Frakklandi.

Fædd
 24. júní - Robert Dudley, jarl af Leicester, vonbiðill Elísabetar drottningar (d. 1588).
 Orlande de Lassus, fransk-flæmskt tónskáld (d. 1594).

Dáin

1532
1531-1540
1533

Árið 1533 (MDXXXIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Fyrsta lútherska kirkjan líklega reist af þýskum kaupmönnum í Hafnarfirði.
 Alexíus Pálsson vígður ábóti í Viðey. Hann varð síðasti ábótinn þar.
 Þórunn Jónsdóttir (Arasonar biskups) giftist Ísleifi Sigurðssyni sýslumanni á Grund.

Fædd

Dáin
 Hannes Eggertsson hirðstjóri (f. um 1485).

Erlendis 

 25. janúar - Hinrik 8. giftist Önnu Boleyn.
 30. mars - Thomas Cranmer varð erkibiskup af Kantaraborg.
 23. maí - Cranmer lýsti hjónaband Hinriks konungs og Katrínar af Aragon ógilt en þar sem Klemens VII páfi hafði áður neitað að samþykkja ógildingu leit Katrín svo á að þau væru enn gift, allt til dauðadags.
 1. júní - Cranmer krýndi Önnu Boleyn drottningu Englands. Í framhaldi af því bannfærði Klemens VII bæði Hinrik 8. og Önnu.
 3. desember - Ívan grimmi tók við stórfurstadæminu í Moskvu eftir lát föður síns, Vassilíj 3. Hann var þá þriggja ára.
 Danmörk var án konungs í rúmt ár eftir lát Friðriks 1.
 Inkahöfðinginn Atahualpa greiddi Francisco Pizarro gífurlegan fjársjóð í gulli í lausnargjald en Pizarro lét samt taka hann af lífi.

Fædd
 28. febrúar - Michel de Montaigne, franskur heimspekingur (d. 1592).
 24. apríl - Vilhjálmur þögli Óraníufursti (d. 1584).
 7. september - Elísabet 1. Englandsdrottning (d. 1603).
 13. desember - Eiríkur 14. Svíakonungur (d. 1577).
 27. desember - Stefán Batory, konungur Póllands (d. 1586).

Dáin
 10. apríl - Friðrik 1. Danakonungur (f. 1471).
 25. júní - María Tudor, Frakklandsdrottning (kona Loðvíks 12.) og síðar hertogaynja af Suffolk (f. 1496).
 8. ágúst - Lucas van Leyden, hollenskur listmálari (f. 1494).
 28. ágúst - Atahualpa, Inkahöfðingi í Perú, kyrktur að boði Francisco Pizarro.
 6. júlí - Ludovico Ariosto, ítalskt skáld (f. 1474).
 3. desember - Vassilíj 3., stórfursti í Moskvu (f. 1479).

1533
1531-1540
1534

Árið 1534 (MDXXXIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Elsta rit sem vitað er um að prentað hafi verið á Íslandi, Breviarium Holense, prentað á Hólum.
 Kristján 3. skipaði Dietrich van Bramstedt hirðstjóra á Íslandi til þriggja ára en þar sem norska ríkisráðið taldi Kristján 2. enn vera konung tók það ekki mark á skipuninni og setti þess í stað biskupana Jón Arason og Ögmund Pálsson sem hirðstjóra.
 Séra Björn Jónsson varð prestur á Melstað.
 Brandur Hrafnsson varð síðasti príor á Skriðuklaustri.

Fædd
 (líklega) - Staðarhóls-Páll Jónsson, skáld (d. 1598).

Dáin
 Jón Markússon, prestur í Vallanesi og síðast príor á Skriðuklaustri.

Erlendis 
 27. febrúar - Anabaptistar undir forystu Jan Matthys taka yfir borgina Münster í Þýskalandi og lýsa yfir stofnun Nýju Jerúsalem.
 5. apríl - Þýskir málaliðar drápu Jan Matthys á páskadag en þann dag hafði hann einmitt spáð að reiði Guðs kæmi yfir hina ranglátu.
 10. maí - Jacques Cartier kannar Nýfundnaland í leit sinni að norðvesturleiðinni.
 9. júní - Jacques Cartier sér Lawrence-fljót fyrstur Evrópubúa.
 3. nóvember - Páll III (Alessandro Farnese) varð páfi.
 4. júlí - Kristján 3. var kjörinn konungur Danmerkur, sem þá hafði verið án konungs í eitt ár.
 Hinrik 8. sagði skilið við kaþólsku kirkjuna, lýsti sig höfuð ensku kirkjunnar og bjó þar með til ensku biskupakirkjuna.
 Greifastríðið hófst í Danmörku með uppreisn stuðningsmanna hins kaþólska Kristjáns 2. gegn Kristjáni 3..
 Ignatius Loyola stofnaði Jesúítaregluna.
 Gargantúa eftir François Rabelais kom út.
 Þýðing Marteins Lúthers á allri Biblíunni kom út. Hann hafði áður gefið út þýðingu sína á Nýja testamentinu.

Fædd
 1. júlí - Friðrik 2. Danakonungur (d. 1588).

Dáin
 5. apríl - Jan Matthys, leiðtogi anabaptista.
 25. september - Klemens VII páfi.
 Antonio da Correggio, ítalskur listmálari (f. 1488).

1534
1531-1540
1535

Árið 1535 (MDXXXV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Prentsmiðjan á Hólum flytur með prentaranum Jóni Matthíassyni að Breiðabólsstað í Vesturhópi.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 18. janúar - Francisco Pizarro stofnar Líma í Perú.
 24. júní - Uppreisnin í Münster: Anabaptistaborgin Münster fellur.
 2. október - Jacques Cartier uppgötvar Montréal í Québec.

Fædd

Dáin

1535
1531-1540
1536

Árið 1536 (MDXXXVI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Sigmundur Eyjólfsson, systursonur Ögmundar biskups, kjörinn til að verða biskup í Skálholti.
 Kláus von Marwitzen tók við hirðstjórn á Íslandi.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 Greifastríðinu í Danmörku lauk með uppgjöf borganna Kaupmannahafnar og Málmeyjar.
 2. maí - Anne Boleyn, Englandsdrottning, handtekin og ásökuð um sifjaspell, framhjáhald og drottinssvik.
 30. maí - Hinrik 8. Englandskonungur gekk að eiga Jane Seymour, 11 dögum eftir aftöku Anne Boleyn.
 30. október - Kristján 3. lögleiddi mótmælendatrú í Danmörku.

Fædd
 24. febrúar - Klemens 8. páfi (d. 1605).

Dáin
 7. janúar - Katrín af Aragon, Englandsdrottning, fyrsta kona Hinriks 8. (f. 1485).
 19. maí - Anne Boleyn, Englandsdrottning, tekin af lífi.
 12. júlí - Erasmus frá Rotterdam, hollenskur heimspekingur (f. 1466).

1536
1531-1540
Árnessýsla

Árnessýslu má ekki rugla saman Árneshrepp.
Árnessýsla var ein af sýslum Íslands. Sýslur eru ekki lengur stjórnsýslueiningar á Íslandi, en nafnið er enn notað til að vísa til svæðisins.

Árnessýsla er staðsett á Suðurlandi milli Þjórsár í austri og Hellisheiðar í vestri en náði þó vestur yfir Svínahraun, niður undir Gunnarshólma. Svæðið einkennist af landbúnaði og ferðaþjónustu, sem eru meginatvinnuvegirnir.

Í neðanverðri sýslunni er Flóinn svonefndi, mýrarsvæði milli Þjórsár, Hvítár (neðar Ölfusár) og strandarinnar. Ofar er þurrlendara og fjallendi inn til landsins. Þingvallavatn, stærsta vatn landsins, er í sýslunni, sem og þekktir ferðamannastaðir eins og Gullfoss, Geysir, Þingvellir og Þjórsárdalur.

Sýslan dregur nafn sitt af eyjunni Árnesi í Þjórsá þar sem þing voru haldin til forna.

Sveitarfélög 
Á svæðinu eru eftirfarandi sveitarfélög (fyrrverandi innan sviga):
 Skeiða- og Gnúpverjahreppur
 (Gnúpverjahreppur)
 (Skeiðahreppur)
 Hrunamannahreppur
 Bláskógabyggð
 (Þingvallahreppur)
 (Biskupstungnahreppur)
 (Laugardalshreppur)
 Grímsnes- og Grafningshreppur
 (Grímsneshreppur)
 (Grafningshreppur)
 Sveitarfélagið Ölfus
 Sveitarfélagið Árborg
 (Selfosshreppur)
 (Sandvíkurhreppur)
 (Eyrarbakkahreppur)
 (Stokkseyrarhreppur)
 Flóahreppur
 (Gaulverjabæjarhreppur)
 (Villingaholtshreppur)
 (Hraungerðishreppur)
 Hveragerðisbær
Fjall

Fjall er landslagsþáttur sem gnæfir yfir umliggjandi landslag. Fjall er venjulega hærra og brattara en hæð og fell.

Orðsifjar 
Orðið fjall er dæmi um a-klofningu frá orðinu fell.

Tengt efni 
 Fell
 Listi yfir hæstu fjöll heims
 Fjöll á Íslandi
 Listi yfir tinda á Íslandi eftir hæð
Hugtak

Hugtak er óhlutbundin, almenn hugmynd, sem vísar til helstu sameiginda einstakra tegunda, hluta eða fyrirbæra. Dæmi um hugtak er orðið fjölskylda.

Tengt efni 
 Altak
 Hluthyggja um altök
 Hugsun
 Hugtakaleg hugsun
 Nafnhyggja

Tenglar 
 
 
 

Frumspeki
Heimspekileg hugtök
Málspeki
Þekkingarfræði
Handklæði

Handklæði er klæði sem dregur í sig vökva, handklæði eru oftast notuð af fólki til að þurrka sér, til dæmis eftir sturtu.

Vefnaður
Tau
1537

Árið 1537 (MDXXXVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Sigmundur Eyjólfsson var vígður Skálholtsbiskup af erkibiskupinum í Niðarósi. Hann lést þar nítján dögum síðar.
 Ríkisráð Noregs lagt niður og stjórn Íslandsmála færðist að fullu til Danmerkur.
 Kláus von Marwitzen hirðstjóri og Diðrik frá Minden komu til landsins.

Fædd

Dáin
 Sigmundur Eyjólfsson, nývígður Skálholtsbiskup.
 Teitur Þorleifsson ríki, lögmaður.

Erlendis 
 12. ágúst - Kristján 3. og Dóróthea drottning krýnd í Kaupmannahöfn.
 Kristján 3. gerði lútherstrú að opinberri trú í Danmörku með nýrri kirkjuskipan.
 Siðaskipti í Noregi. Erkibiskupsdæmið í Niðarósi lagt af.
 17. desember - Páll III páfi bannfærði Hinrik 8. Englandskonung.
 Spánverjar fluttu fyrstu kartöflurnar til Evrópu.

Fædd
 13. október - Játvarður 6. Englandskonungur (d. 1553).
 5. desember - Ashikaga Yoshiaki, japanskur sjógún (d. 1597). 
 20. desember - Jóhann 3. Svíakonungur (d. 1592).
 Lafði Jane Grey (þó hugsanlega fædd 1536), Englandsdrottning í níu daga (d. 1554).

Dáin
 6. janúar Alessandro de'Medici hertogi af Flórens myrtur (f. 1510).
 24. október - Jane Seymour, Englandsdrottning (f. um 1508).

1537
1531-1540