alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Haraldur harðráði

Haraldur harðráði (1015 – 25. september 1066) var konungur Noregs frá 1046 þar til hann féll í orrustunni við Stafnfurðubryggju (Stamford Bridge) á Englandi. Fyrsta árið ríkti Magnús góði bróðursonur hans með honum.

Haraldur var hálfbróðir Ólafs helga og var móðir beggja Ásta Guðbrandsdóttir. Fyrri maður hennar, Haraldur grenski, brann inni þegar Ólafur var í móðurkviði og hún giftist aftur Sigurði sýr, stórbónda í Hringaríki. Haraldur var yngsti sonur þeirra. Þegar Ólafur flúði til Rússlands 1028 undan Knúti ríka fór Haraldur hálfbróðir hans með, þá enn á barnsaldri, kom aftur með honum tveimur árum síðar og var einn fárra manna Ólafs sem komust undan úr Stiklastaðaorrustu. Hann flúði til Svíþjóðar og síðan um Rússland til Miklagarðs, þar sem hann gekk í sveit Væringja. Þar átti hann glæstan feril og var innan fárra ára orðinn foringi Væringja. Í sögu Haraldar er greint frá fjölda bardaga sem hann tók þátt í víða við Miðjarðarhaf.

Sagt er að Haraldur hafi haldið heim á leið þegar honum bárust fregnir af því að bróðursonur hans, Magnús góði Ólafsson, væri orðinn konungur í Noregi. Hann taldi sjálfan sig ekki síður réttborinn til konungs. Hann kom til Noregs hlaðinn gulli og gersemum eftir dvölina í Miklagarði og tókst innan tíðar að kaupa sér stuðning höfðingja, svo að 1046 neyddist Magnús til að samþykkja hann sem meðkonung og þegar Magnús dó eftir fall af hestbaki árið eftir varð Haraldur einn konungur.

Næstu árin styrkti hann mjög yfirráð sín í Austur-Noregi, þar sem meira og minna sjálfstæðir smákóngar og héraðshöfðingjar höfðu ríkt og verið hallir undir Danakonung. Haraldur hrifsaði völdin til sín og um leið yfirráð yfir versluninni við inn- og austurhéröð Noregs og sveifst einskis við það. Kann að mega rekja viðurnefni hans til þeirra átaka. Hann átti einnig í stríði við Svein Ástríðarson Danakonung.

Sumarið 1066 hugði Haraldur á landvinninga í Englandi. Hann gerði bandalag við Tósta jarl, útlægan bróður Haraldar Guðinasonar Englandskonungs, sigldi frá Noregi með 300 skip og tók land á Norður-Englandi. Haraldur Englandskonungur fór á móti honum og háðu þeir mikla orrustu við Stafnfurðubryggju, ekki langt frá Jórvík, þann 25. september, sem lauk með því að Haraldur harðráði féll ásamt stórum hluta manna sinna.

Haraldur kvæntist fyrst Ellisif, dóttur Jarisleifs fursta í Kænugarði (Elisaveta Jaroslavna af Kiev) og átti með henni dæturnar Maríu og Ingigerði, en fyrri maður hennar var Ólafur hungur Danakonungur og sá seinni Filippus Svíakonungur. Eftir að Haraldur kom til Noregs með Ellisif kvæntist hann einnig Þóru Þorbergsdóttur frá Giska og átti því tvær konur samtímis. Með Þóru átti hann synina Magnús og Ólaf kyrra, sem báðir urðu Noregskonungar. Eftir fall Haraldar giftist Þóra Sveini Ástríðarsyni Danakonungi.

Heimildir 
 

Noregskonungar
Væringjar
Magnús Haraldsson (konungur)

Magnús Haraldsson eða Magnús 2. (1048 – 1069) var konungur Noregs frá 1066. Fyrstu mánuðina var hann einn konungur en frá vori 1067 var bróðir hans, Ólafur kyrri, konungur með honum.

Magnús var eldri sonur Haraldar harðráða og konu hans Þóru Þorbergsdóttur. Þegar faðir hans fór í herförina til Englands 1066 var hann krýndur konungur og eftir að Haraldur féll í orrustunni við Stafnfurðubryggju tók hann einn við ríkinu en þegar Ólafur bróðir hans, sem hafði fylgt Haraldi til Englands, sneri aftur um vorið deildu þeir konungsvaldinu með sér. Í raun virðist Magnús hafa ráðið yfir Vestur-Noregi, Þrændalögum, Upplöndum og Norður-Noregi en Ólafur yfir Víkinni. Þetta stóð þó ekki lengi því Magnús veiktist skyndilega og dó og var þá um tvítugt.

Hann átti einn son, Hákon Magnússon Þórisfóstra, sem ólst upp hjá höfðingjanum Steigar-Þóri. Um móður hans er ekkert vitað.

Heimildir 
 

Noregskonungar
Cushing-heilkenni

Cushing-heilkenni er sjúkdómur sem orsakast af of miklu kortisóli í líkamanum. Kortisól er sykursteri sem dregur úr bólgu og hefur áhrif á efnaskipti. Þetta heilkenni getur komið fram vegna notkunar á sykurstera-lyfjum eða vegna hormónaframleiðandi æxlis.

Einkenni eru hár blóðþrýstingur, feitur kviður en mjóir útlimir, rauðar húðþenslurákir, kringlótt andlit, veikburða vöðvar, beinþynning, bólur, og viðkvæm húð sem er lengi að gróa. Tíðahringur getur brenglast hjá konum. Í sumum tilfellum koma fram breytingar á skapi og þreytutilfinning.

Oftast er hægt að læknast af Cushing-heilkenni, ýmist með því að draga úr notkun sykurstera eða með skurðaðgerð sé ástæðan æxli.

Heilkenni
Ólafur kyrri

Ólafur kyrri eða Ólafur 3. Haraldsson (um 1050 – 1093) var konungur Noregs frá 1067 til dauðadags, fyrst ásamt Magnúsi bróður sínum en eftir lát hans 1069 var hann einn konungur.

Ólafur var yngri sonur Haraldar konungs harðráða og Þóru Þorbergsdóttur konu hans. Þegar faðir hans hélt í herförina til Englands 1066 fór Ólafur með en tók ekki þátt í orrustunni við Stafnfurðubryggju þar sem Haraldur féll. Hann sneri aftur til Noregs árið eftir og tók við konungdómi ásamt bróður sínum; þeir virðast hafa ríkt í sátt og samlyndi en aðeins tveimur árum síðar dó Magnús og Ólafur ríkti einn eftir það. 

Viðurnefni hans bendir til þess að hann hafi strax í upphafi þótt friðsamur og ekki líklegur til stórátaka og það gekk eftir, stjórnarár hans voru svo friðsöm að fátt er til af heimildum um þau. Hins vegar styrktist konungsvaldið og ríkið, konungshirðin stækkaði og evrópskir hirðsiðir voru innleiddir. Samskipti við páfagarð bötnuðu og biskupsstólum fjölgaði í Noregi.

Ólafur kyrri var fyrsti konungur Noregs sem lærði að lesa. Kona hans var Ingiríður, dóttir Sveins Ástríðarsonar Danakonungs. Launsonur hans með Þóru Jónsdóttur var Magnús berfættur Noregskonungur.

Heimildir 
 

Noregskonungar
Hákon Magnússon Þórisfóstri

Hákon Magnússon Þórisfóstri (f. fyrir 1070, d. 1094) var hylltur sem konungur Þrændalaga og Upplanda í Noregi árið 1093 en konungsnafbót hans er umdeild og hann er yfirleitt ekki hafður með í norsku kóngaröðinni.

Hákon var sagður vera sonur Magnúsar Haraldssonar konungs, sem dó 1069, en móðir hans er óþekkt. Hann ólst upp hjá Upplandahöfðingjanum Þóri bónda á Steig og þegar Ólafur kyrri konungur dó 1093 fékk Þórir fóstursoninn tekinn til konungs í Upplöndum og Þrændalögum með því að lofa Þrændum alls kyns réttarbótum. Magnús berfættur, sem tekið hafði við ríki af föður sínum, viðurkenndi aldrei Hákon sem konung og hefði vafalaust komið til átaka milli þeirra en áður en svo fór veiktist Hákon þar sem hann var við rjúpnaveiðar og dó. Þá réðist Magnús til atlögu við Steigar-Þóri, elti hann uppi og lét hengja hann.

Heimildir 
 
 

Noregskonungar
Málsvari andskotans

Málsvari andskotans (Málsvari myrkrahöfðingjans  eða málaflutningsmaður hins vonda ) er notað yfir þann aðila sem tekur afstöðu í rökræðum sem er andstæð tiltekinni skoðun, með það fyrir augunum að láta reyna á alla fleti málsins sem rætt er um og finna þar með veika bletti á málflutningi, rökum og sönnunargögnum. Varast ber að nefna málsvara andskotans lögfræðing andskotans, því lögfræðingur er annað en málsvari eða málafærslumaður (málaflutningsmaður).  

Heitið, málsvari andskotans, á uppruna sinn að rekja til kaþólsku kirkjunnar þar sem rökrætt var um hvort dýrlingsefni ætti skilið að verða dýrlingur, en þar fóru fremstir málsvari andskotans (advocatus diaboli) sem mælti gegn dýrlingnum og svo Málsvari guðs (advocatus dei) sem mælti með dýrlingnum. Andmælandinn var stundum einnig nefndur Promotor fidei, það er: Frumkveði trúarinnar.

Tilvísanir 

Kristni
Heimspeki

de:Kirchenanwalt
Systurnar sjö

Systurnar sjö í olíuiðnaði vísar til sjö olíufyrirtækja sem voru ráðandi á olíumarkaði á 20. öld. Ítalinn Enrico Mattei fann orðið upp. Fyrirtækin eru:
 Esso
 Royal Dutch Shell
 BP
 Mobil
 Chevron
 Gulf Oil
 Texaco

Ólíufyrirtæki
Ólafur Magnússon (konungur)

Ólafur Magnússon (f. 1099, d. 22. desember 1115) var konungur Noregs frá 1103 ásamt eldri bræðrum sínum, Eysteini og Sigurði Jórsalafara. Þeir voru allir synir Magnúsar berfætts en móðir Ólafs var frilla konungs, Sigríður Saxadóttir. Ólafur dó í Niðarósi 16 ára að aldri og er fátt vitað um hann. Hann er oft ekki talinn með í norsku kóngaröðinni og er til dæmis ekki nefndur Ólafur 4.; þá tölu ber Ólafur Hákonarson (1380-1387).

Heimild 
 

Noregskonungar
BP

BP plc áður British Petroleum plc er breskt orkufyrirtæki sem er líka þriðja stærsta orkufyrirtæki í heimi og fjórða stærsta fyrirtæki í heimi. BP er fjölþjóðlegt fyrirtæki, stærsta fyrirtæki Bretlands og ein systranna sjö í olíuiðnaði. BP er með höfuðstöðvar í Westminsterborg í London og er skráð hjá kauphöllinni í London og FTSE 100. Fyrirtækið var stofnað árið 1909.

Bresk fyrirtæki
Dario Argento

Dario Argento (f. 7. september 1940) er ítalskur kvikmyndaleikstjóri og handritshöfundur, aðallega þekktur fyrir hryllingsmyndir og spennutrylla. Hann hóf feril sinn í kvikmyndum sem gagnrýnandi en skrifaði síðar handrit með Sergio Leone að myndinni Once Upon a Time in the West. 1970 leikstýrði hann sinni fyrstu kvikmynd, Hver er morðinginn? (L'uccello dalle piume di cristallo). Hann sló fyrst í gegn á heimsvísu með myndinni Dökkrauður (Profondo rosso) 1975. 

Dóttir hans er leikkonan Asia Argento sem hefur farið með aðalhlutverk í nokkrum mynda hans.

Ítalskir kvikmyndaleikstjórar
Ítalskir handritshöfundar
Eysteinn Magnússon (konungur)

Eysteinn Magnússon eða Eysteinn 1. (1088 – 29. ágúst 1123) var konungur Noregs frá 1103 ásamt hálfbræðrum sínum, Ólafi og Sigurði Jórsalafara, þar til Ólafur dó 1115 en eftir það ríktu Eysteinn og Sigurður saman þar til Eysteinn lést.

Þeir bræður voru allir frillusynir Magnúsar berfætts en móðir Eysteins var af lágum stigum og er nafn hennar óþekkt. Þeir voru kornungir þegar þeir tóku við ríkjum eftir fall föður síns 1103, Eysteinn var þá 15 ára, Sigurður 13 ára og Ólafur aðeins 3-4 ára. Eldri bræðurnir stýrðu því ríkinu með aðstoð ráðgjafa, enda var Ólafur heilsuveill og dó ungur, og á meðan Sigurður var í krossferð sinni til Jórsala á árunum 1108-1111 stýrði Eysteinn ríkinu einn. Eftir heimkomu Sigurðar deildu þeir bræðurnir með sér völdum og skiptust á að dvelja í suður- og norðurhluta ríkis síns.

Eysteinn virðist hafa verið röggsamur konungur, lét reisa kirkjur og klaustur, gera hafnir og stóð í öðrum framkvæmdum. Snorri lýsir honum svo í Heimskringlu að hann hafi verið greindur og vel að sér, glaðlyndur og vinsæll. 

Kona hans var Ingibjörg Guttormsdóttir frá Steig í Guðbrandsdal. Þau áttu eina dóttur, Maríu, og var hún móðir uppreisnarforingjans Ólafs ógæfu Guðbrandssonar, sem tók sér konungsnafn árið 1167 en varð svo að flýja til Danmerkur og dó þar 1169.

Heimildir 
 

Noregskonungar
Shell

Shell, frá 2005-2022 þekkt sem Royal Dutch Shell, er fjölþjóðlegt olíufyrirtæki með uppruna bæði í Bretlandi og Hollandi. Samkvæmt tímaritinu Fortune er Shell stærsta fyrirtæki í heimi, og samkvæmt Forbes er annað stærsta fyrirtæki í heimi. Það er líka ein systranna sjö í olíuiðnaði.

Helstu framkvæmdasvæði fyrirtækisins eru framleiðsla, vinnsla, flutningur og markaðssetning  kolvatnsefna (beggja jarðolíu og jarðgass). Shell starfar líka í framleiðslu jarðolíuefna og er nýkomið í endurnýjanlega orku, og er að þróa vind-, vetnis- og sólarorkutækni. Shell er skráð hjá kauphöllinni í London og Euronext í Amsterdam. Shell starfar í um það bil 140 löndum. Dótturfyrirtækið Shell Oil Company starfar í Bandaríkjunum, og er eitt stærsta fyrirtæki þeirra. Höfuðstöðvar dótturfyrirtækisins eru staddar í Houston, Texas.

Fyrirtækið var stofnað árið 1907 við sameiningu hollensks fyrirtækis Koninklijke Nederlandsche Petroleum Maatschappij og bresks fyrirtækis Shell Transport and Trading Company Ltd. Fyrirtækin tvö sameinuðust til að keppa við bandaríska fyrirtækið Standard Oil. 60% fyrirtækisins var í eigu Hollands og 40% í eigu Bretlands.

Shell starfar á Íslandi sem Skeljungur hf.

Bresk fyrirtæki
Hollensk fyrirtæki
GlaxoSmithKline

GlaxoSmithKline plc (skammstafað sem GSK; , ) er breskt lyfjafyrirtæki. GSK er annað stærsta lyfjafyrirtæki heimsins og er rannsóknabundið fyrirtæki sem framleiðir mörg lyf fyrir miðtauga-, öndunar-, meltingarkerfin; efnaskipta og gegn krabbameini. GSK framleiðir líka  tannhirðuvörur, heilsudrykki og lyf fáanleg án lyfseðils. Fyrirtækið er skráð hjá kauphöllinni í London og FTSE 100.

GSK myndaðist árið 2000 við sameiningu fyrirtækjanna GlaxoWellcome og SmithKline Beecham. Höfuðstöðvar fyritækisins eru í London í Englandi.

 
Bresk fyrirtæki
Halloumi

Halloumi (gríska: χαλούμι, tyrkneska: hellim, arabíska:  حلوم ḥallūm) er hefðbundinn ostur frá Kýpur sem er líka vinsæll í Austurlöndum nær og Grikklandi.  Nú á dögum er hann framleiddur um allan heim. Halloumi er gerður úr blöndu geitar- og sauðamjólkur, en halloumi blandaður kúamjólk er einnig til. Hann hefur hátt bræðslumark og hentar því bæði til steikingar og grillunar. Halloumi er gerður með  ostahleypi og er ólíkur öðrum ostum af því engir sýrumyndandi gerlar eru notaðir við framleiðsluna. 

Halloumi er hvítur og mjúkur ostur, með saltbragði, eins og mozzarella. Halloumi er geymdur í eigin mysu blandaðri saltvatni og getur geymst í eitt ár ef hann er frystur við –18°C. Hann er oft skreyttur með myntu til að bæta bragðið. Upprunalega voru myntulaufblöð notuð sem rotvarnarefni, en rotvarnareiginleikar þeirra voru uppgötvaðir af tilviljun. Þess vegna finnast oft lítil myntulaufblöð  á halloumi í pökkunum.

Halloumi er notaður í eldamennnsku af því bræðslumark hans er hærra en annarra osta. Hann má steikja eða grilla (til dæmis í saganaki), nota í salöt, eða steikja og borða með  grænmeti. Á sumrin borða Kýpurbúar halloumi með  vatnsmelónu.

Grískir ostar
Matur frá Kýpur
Grískur matur
Saltvatn

Saltvatn er almennt orð sem á við vatn sem inniheldur uppleyst salt (NaCl). Styrkur salts er yfirleitt tjáður í milljónarhlutum. Samkvæmt USGS er saltvatn flokkað í þremur flokkum. Smásalt vatn inniheldur um 1.000–3.000 milljónarhlutar, miðsalt vatn inniheldur 3.000–10.000 milljónarhlutar, og mjög salt vatn inniheldur 10.000–35.000 milljónarhlutar. Sjórinn hefur seltumagn um 35.000 milljónarhluta, sem jafngildir 35g/L.

Vegna skorts ferskvatns um allan heim, er saltvatn afsaltað á sumum stöðum. Til dæmis í Colorado í Bandaríkjunum er vatn með seltumagni um 2.500 milljónarhluta notað til að vökva uppskerur. Salt vatn, þekkt sem saltlausn, er notað í lyffræði sem dauðhreinsuð lausn gefin í æð. Saltlausn gefin í æð er yfirleitt um 9.000 milljónarhluta.

Yfirleitt nýtast mönnum ekki óunnið saltvatn. Til dæmis geta menn ekki drukkið mjög salt vatn eða nota það til að vökva uppskerur. Saltvatn er gagnlegt í iðnaði, til dæmis í námugrefti eða orkuframleiðslu.

Form vatns
Péturskrónur

Péturskrónur voru gjaldmiðill sem Pétur J. Thorsteinsson notaði í viðskiptum sínum við heimamenn á Bíldudal í kringum 1890-1910. Þegar samgöngur til Patreksfjarðar bötnuðu og Bíldælingar gátu verslað þar fyrir íslenskar krónur hvarf gildi Péturskrónunnar.

Heimildir 
 Ár rekstrarmannanna runnið upp, Markaðurinn, 30. desember 2009, bls. 6.

Vesturbyggð
Gjaldmiðlar
Gouda (ostur)

Gouda (borið fram , af hollenska heitinu Goudse kaas , „ostur frá Gouda“) er gulur ostur gerður úr kúamjólk. Osturinn er kenndur við hollenska bæinn Gouda og samnefnt hérað, þar sem hann var upprunalega framleiddur, en nafnið er ekki lögverndað. Gouda-ostur er nú framleiddur og seldur víða um heim.

Framleiðsla 
Gouda-ostur er úr sýrðri mjólk sem er hituð þangað til ystingurinn skilst frá mysunni. Hluti mysunnar er þá síaður frá en vatni bætt við í staðinn og síað aftur. Þetta er gert til að skola hluta af mjólkursýrunni úr ystingnum og gera ostinn sætari. Þegar búið er að sía vökvann frá er ystingurinn sem eftir situr um tíu prósent af mjólkurmagninu. Hann er svo settur í mót og pressaður og látinn standa í nokkrar klukkustundir. Mótin eru sívöl og gefa ostinum hið hefðbundna form sem einkennir hann. 

Osturinn er svo lagður í saltvatn, sem gefur honum og skorpunni sérstakt bragð. Síðan er osturinn látinn þorna í nokkra daga og svo húðaður með vaxi til að koma í veg fyrir að hann þorni of mikið. Hann er svo látinn þroskast. Tíminn fer eftir því hve þorskaður osturinn á að verða og getur verið allt frá nokkrum vikum upp í sjö ár. Við þroskunina fær osturinn karamellukenndan keim og gamlir ostar geta stundum orðið eilítið stökkir vegna kalsínkristalla sem geta myndast við þroskunina.

Uppruni 
Orðið „Gouda“ er almennt heiti á þessari osttegund og er ekki bundið við ost sem framleiddur er í Hollandi. Heitið „Noord-Hollandse Gouda“ er þó verndað af Evrópusambandinu. Osturinn sjálfur var upprunalega framleiddur í Gouda-héraðinu í suðurhluta Hollands og því kann að virðast mótsagnakennt að heiti norður-hollenska ostsins njóti verndar. Hins vegar er besta beitilandið talið vera í Norður-Hollandi, en það er gamall hafsbotn sem þurrkaður var upp með byggingu stíflugarða.

Tegundir 
Til eru nokkrar Gouda-tegundir í Hollandi, flokkaðar eftir þroskunartíma. Flokkunin, frá yngsta ostinum til þess elsta, er „Graskaas“, „Jong“, „Jong belegen“, „Belegen“, „Extra belegen“, „Oud“ og „Extra oud“. Því eldri sem osturinn er, þeim mun harðari og saltari er hann. Því yngri sem hann er, þeim mun mýkri er hann. 

Gouda-ostur er nú framleiddur víða um heim. Á Íslandi hefur hann verið gerður frá 1961 en það ár hófst framleiðsla á skorpulausum Gouda-osti í Mjólkurbúi Flóamanna á Selfossi. Hann er nú framleiddur í nokkrum tegundum, ýmist með 11%, 17% eða 26% fituinnihaldi, auk þess sem hægt er að fá bæði sterkari og mildari osti en þann sem algengastur er, svo sem svartan Gouda og Skólaost. Gouda-ostur er einn algengasti osturinn á Íslandi.

Heimildir 

Kúamjólkurostar
Hollenskir ostar
Frankenstein

Frankenstein eða hinn nýi Prómóþeus (enska: Frankenstein; or, The Modern Prometheus), oftast þekkt sem Frankenstein, er skáldsaga eftir Mary Shelley. Shelley var 18 ára þegar hún byrjaði að skrifa söguna og 21 árs þegar hún kom fyrst út. Fyrsta útgáfan var prentuð undir nafnleynd í London árið 1818. Nafn bókarinnar vísar til vísindamannsins Victors Frankenstein sem lærir að skapa líf og býr til veru í mannslíki sem er þó stærri og kraftmeiri en meðalmaður. Algengur misskilningur er að skrímslið heiti „Frankenstein“, en því var ekki gefið nafn í sögunni. Frankenstein ber keim af gotneskum skáldskap og áhrifum rómantíkarinnar.

Bókin kom út í íslenskri þýðingu Böðvars Guðmundssonar árið 2005.

Bókaárið 1818
Breskar skáldsögur
E/S Goðafoss

E/S Goðafoss var 1542 lesta eimskip Eimskipafélags Íslands, sem hleypt var af stokkunum 1921 hjá Frederikshavns Vaerft & Flydedok A/S í Frederikshavn í Danmörku. Skipið var á leið heim til Íslands í skipalestinni UR-142, en var sökkt skammt undan Garðskaga 10. nóvember 1944 af þýska kafbátnum U-300 undir stjórn Fritz Heins. Með Goðafossi fórust 43, en 19 var bjargað og var það mesta manntjón Íslendinga á einum degi í seinni heimsstyrjöld.

Íslensk skip
Saga Íslands
Seinni heimsstyrjöldin
Magnús blindi

Magnús blindi eða Magnús 4. Sigurðsson (um 1115 – 12. nóvember 1139) var konungur Noregs 1130-1135 með Haraldi gilla og aftur að nafninu til 1137-1139.

Magnús var sonur Sigurðar Jórsalafara og frillu hans Borghildar Ólafsdóttur. Þegar faðir hans dó 1130 var hann um 15 ára að aldri en hafði að sögn þegar tekist að gera sig óvinsælan hjá hirðinni með hroka sínum og yfirgangi. Sigurður ætlaðist til að hann tæki einn við konungdæminu og hafði tekið loforð af Haraldi gilla, (meintum) hálfbróður sínum um að hann mundi ekki krefjast konungsnafnbótar meðan þeir feðgar lifðu en um leið og Sigurður dó rauf Haraldur heit sitt og lét taka sig til konungs á Haugaþingi, en Magnús hafði áður verið kjörinn konungur í Víkinni. Seinna sama ár voru þeir kjörnir samkonungar á Eyraþingi í Þrændalögum. 

Samkomulag þeirra konunganna var ekki gott og veturinn ll33-1134 var nærri komið til átaka. Sumarið eftir reyndi Magnús að hrekja Harald úr landi og kom til bardaga þar sem Magnús hafði betur en Haraldur naut stuðning Eiríks eimuna Danakonungs, sneri aftur og tókst að ná Magnúsi á sitt vald í Björgvin snemma árs 1135. Hann var geltur, fóthöggvinn og augun stungin úr honum og síðan var honum komið fyrir í Munkahólmaklaustri við Björgvin.

Tveimur árum síðar var Magnús blindi aftur dreginn inn í innanlandsátökin. Þá hafði Sigurður slembidjákn drepið Harald gilla og barðist um völdin við lið barnakonunganna Sigurðar munns og Inga krypplings. Þá sótti hann Magnús í klaustrið og hafði hann með sér. Þeir féllu báðir í bardaga síðla árs 1139.

Magnús hafði árið 1133 gengið að eiga Kristínu Knútsdóttur, bróðurdóttur Eiríks eimuna, en rak hana fljótlega frá sér vegna deilna við ættingja hennar. Hann átti engin börn.

Heimildir 
 

Noregskonungar
Haraldur gilli

Haraldur gilli eða Haraldur 4. Magnússon (1103 – 14. desember 1136) var konungur Noregs frá 1130-1136, þar af fyrstu fimm árin með Magnúsi blinda, bróðursyni sínum.

Haraldur ólst upp á Írlandi og varð aldrei vel talandi á norræna tungu. Hann kom til Noregs frá Suðureyjum einhverntíma á 3. áratug 12. aldar. Þegar þangað kom gekk hann á fund Sigurðar konungs Jórsalafara og tjáði honum að hann væri hálfbróðir hans, sonur Magnúsar berfætts, og þá getinn í síðustu herför Magnúsar til Bretlandseyja. Sigurður lét hann sanna orð sín með járnburði og var Haraldur leiddur af tveimur biskupum yfir glóandi heit plógjárn; þremur dögum síðar voru fætur hans skoðaðir og reyndust heilir og viðurkenndi Sigurður hann þá sem bróður sinn en fékk hann til að heita því að krefjast ekki krúnunnar meðan Sigurður og Magnús sonur hans lifðu.

Haraldi tókst að afla sér vinsælda við hirðina en Magnús bróðursonur hans var aftur á móti óvinsæll og þegar Sigurður Jórsalafari dó 1130 brást Haraldur skjótt við og tókst að fá sig kjörinn konung ásamt Magnúsi. Þeir ríktu saman nokkur ár en árið 1134 kom til átaka; Magnúsi tókst að reka Harald úr landi en hann sneri svo aftur, náði Magnúsi á sitt vald, lét blinda hann, gelda og lemstra og kom honum fyrir í klaustri.

Skömmu síðar gaf sig fram maður sem nefndur var Sigurður slembidjákn og kvaðst einnig vera launsonur Magnúsar berfætts. Haraldur neitaði að viðurkenna hann. Nokkru síðar gerði Sigurður aðför að Haraldi konungi þar sem hann gisti hjá frillu sinni, Þóru Guttormsdóttur, og drap hann. Sigurður lýsti svo morðinu á hendur sér og vildi láta taka sig til konungs en var dæmdur útlægur og varð að flýja frá Björgvin. Þess í stað voru barnungir synir Haraldar, Sigurður munnur og Ingi, kjörnir konungar og börðust menn þeirra við menn Sigurðar slembidjákns og Magnúsar blinda 1139. Þar var Magnús drepinn og Sigurður handtekinn og síðan píndur til bana.

Haraldur kvæntist Ingiríði, dóttur Rögnvaldar stutthöfða Svíakonungs, og áttu þau soninn Inga sem síðar var kallaður krypplingur. Hann átti einnig fjölda frillubarna; Sigurður munnur og Eysteinn urðu konungar og Magnús sonur Haraldar fékk einnig konungsnafnbót 1142, þá sjö ára að aldri, en dó þremur árum síðar og er ekki talinn með í norsku konungaröðinni.

Heimildir 
 

Noregskonungar