alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Nornabaugur

Nornabaugur eru sveppir sem spretta í nokkuð reglulegum hring. Hringirnir geta verið allt að tíu metrar í þvermál og haldist ár eftir ár eftir því sem sveppurinn vex lengra út frá miðju hringsins. Þótt sýnilegir æxlihnúðar spretti ekki í hringnum getur hann samt verið greinilegur vegna annars litar eða fellis gróðurs sem er yfir hringnum.

Sveppir
Grókólfur

Kólfur (latína: basidium) er örsmátt líffæri á gróbeði svepps. Kólfur er eitt af því sem einkennir kólfsveppi og er hann fruman þar sem rýriskiptingin á sér stað. Kólfurinn ber venjulega fjögur gró, hvert á sínum tindi, þótt þau geti líka verið tvö eða jafnvel átta. Kólfurinn er venjulega ein fruma en einnig koma fyrir tveggja eða fjögurra fruma kylfur, t.d. hjá ryðsveppum.

Sveppir
Grósekkur

Grósekkur eða askur (latína: ascus; úr grísku: askos) er gróhirsla asksveppa. Hver grósekkur geymir átta askgró sem orðið hafa til við mítósu í kjölfar meiósuskiptingar. Sumir grósekkir myndast í reglulegum gróbeði á æxlihnúð sem hægt er að sjá með berum augum og heitir þá sekkhirsla. Í öðrum tilfellum, eins og hjá einfruma geri, finnast engin slík form.

Grósekkir sleppa venjulega grónum með því að springa. Þegar einn sekkur springur veldur það keðjuverkun þannig að allir grósekkirnir í sekkhirslunni springa á sama tíma.

Sveppir

de:Ascus
en:Ascus
eo:Asko
fr:Asque (cellule)
it:Asque
nl:Sporenzakje
pl:Asque
sr:Аск (Горњи Пиринеји)
wa:Aske
Miðaldaheimspeki

Miðaldaheimspeki er það tímabil í sögu vestrænnar heimspeki nefnt sem er ýmist talið ná frá upphafi miðalda til upphafs nútímaheimspeki (á 17. öld) eða fram að heimspeki endurreisnartímans (á 15. öld). Upphaf tímabilsins miðast við fall vest-rómverska ríkisins seint á 5. öld en oft er Ágústínus frá Hippó talinn fyrsti miðaldaheimspekingurinn.

Meginheimspekingar miðalda 

 Ágústínus frá Hippó (354 – 430)
 Anicius Manlius Severinus Boethius (480 – c. 525)
 John Scotus (810 – 877)
 Al-Farabi (872 – 950)
 Avicenna (980 – 1037)
 Anselm frá Kantaraborg (1034 – 1109)
 Omar Khayyam (1048 – 1131)
 Al-Ghazali (1058 – 1111)
 Pierre Abelard (1079 – 1142)
 Peter Lombard (um 1105 – 1160)
 Averroes (1126 – 1198)
 Maimonides (1135 – 1204) 
 Albertus Magnus (1193 – 1280)
 Roger Bacon (1220 – 1292)
 Bonaventure (1221 – 1274)
 Tómas frá Akvínó (1224 – 1274)
 Duns Scotus (1266 – 1308)
 Vilhjálmur af Ockham (1285 – 1347)
 Jean Buridan (1300 – 1358)
 Gregorius frá Rimini (1300 – 1358)
 Nicole Oresme (um 1323 – 1382)
 Johannes Bessarion (1395 – 1472)

Tengt efni 
 Kristin heimspeki
 Íslömsk heimspeki
 Skólaspeki

Tenglar 
 
 

 
Heimspeki eftir tímabilum
Íbyggið viðhorf

Íbyggið viðhorf er hugarástand sem tengir persónu og staðhæfingu. Íbyggin viðhorf eru stundum talin vera einfaldasta gerð hugsunar. 

Dæmi um íbyggin viðhorf eru skoðun eða trú, efi, löngun, von, ótti og svo framvegis. Allt eru þetta viðhorf til inntaks einhverrar staðhæfingar. Til dæmis má hugsa sér staðhæfingu eins og „Það snjóar“. Hægt er að hafa ýmiss konar viðhorf til hennar; það er hægt að trúa því að það snjói, efast um að það snjói, vona að það snjói, óttast að það snjói og svo framvegis.

Venjulega eru fullyrðingar eins og þær að hugsun sé máltengd byggðar á einhverjum rökum á þá leið að íbyggin viðhorf geri ráð fyrir getunni til að skilja staðhæfingar og geri þar með ráð fyrir hugtakalegri hugsun.

Tenglar 
 
 
 
 

Málspeki
Hugspeki
Staðhæfing

Í heimspeki er staðhæfing skilin sem inntak eða merking fullyrðingar en óháð tilteknum miðli, þ.e. tungumáli.

Segja má að ólíkar setningar sem merkja það sama tjái sömu staðhæfinguna, það er að segja þær staðhæfa það sama um heiminn. Til dæmis staðhæfir íslenska setningin „snjór er hvítur“ það sama og enska setningin „snow is white“, þýska setningin „Schnee ist weiss“ og franska setningin „la neige est blanc“. Engu að síður eru setningarnar ólíkar setningar á mismunandi tungumálum, sem eru í sumum tilvikum myndaðar úr alls óskyldum orðum. Þær staðhæfa samt allar nákvæmlega það sama, nefnilega að snjór sé hvítur. Því má segja að í krafti merkingar sinnar tjái þær allar sömu staðhæfinguna. Einnig getur verið að ólíkar setningar á sama tungumáli tjái sömu staðhæfinguna.

Í sumum kenningum um sannleikann eru staðhæfingar teknar sem sannberar (þ.e. staðhæfingar eru taldar geta verið sannar eða ósannar) fremur en setningar eða fullyrðingar.

Í hugspeki er því stundum haldið fram að hugsun sé máltengd vegna þess að íbyggin viðhorf geri ráð fyrir getunni til að skilja staðhæfingar og sé þar með hugtakaleg því getan til að mynda og nota hugtök sé nauðsynleg til þess að geta skilið ólíkar staðhæfingar.

Í hversdagslegu máli er oft ekki gerður neinn greinarmunur á staðhæfingu og fullyrðingu.

Tengt efni
Íbyggið viðhorf
Sannleikur

Tenglar

Málspeki
Merkingarfræði
Rökfræði

fr:Proposition
Karlungaveldið

Karlungaveldið er heiti á Frankaveldi þegar það var undir stjórn Karlunga. Veldið hófst í reynd með Karli hamar sem varð einvaldur í nánast allri Vestur-Evrópu norðan Pýreneafjalla. Hann tók sér þó aldrei konungstitil líkt og sonur hans, Pípinn stutti gerði 751. Með hugtakinu er þó einkum átt við veldi Karlamagnúsar frá því hann var krýndur keisari af Leó 3. páfa árið 800 þar til því var endanlega skipt upp eftir lát Karls digra árið 888.

Tengt efni 
 Frankaveldi

Frankar
Karlungar
Saga Vestur-Evrópu
Frankaveldi

Frankaveldi eða Frankaríkið var yfirráðasvæði Franka í Vestur-Evrópu frá 5. öld til 10. aldar. Það náði mestri stærð á tímum Karlamagnúsar þegar það var kallað Karlungaveldið. Nafnið Frankaríki er frá hinum frankísku þjóðflokkum sem flúðu til Gallíu.

Fyrstur til að sameina hin mörgu konungsríki Franka var Klóvis 1. af ætt Mervíkinga (481-511). Hann nýtti sér hrun Vestrómverska keisaradæmisins árið 476 til að stækka ríki sitt en síðar var því margoft skipt milli nokkurra konunga. Skiptingin með Verdun-samningnum árið 843 leiddi til stofnunar Vestur- og Austurfrankaríkisins sem síðar urðu að Frakklandi og Þýskalandi.

Frankar
Miðaldir
Saga Vestur-Evrópu
Fyrrum Evrópuríki
Rita

Rita getur átt við eftirfarandi:

 Rita (fugl)
 Rita (mannsnafn)
Rita (fugl)

Rita (eða skegla) (fræðiheiti: Rissa tridactyla) er smávaxin máfategund með gulan gogg og svarta fætur. Rita heldur sig mest út á sjó. Hún steypir sér eftir æti eins og kría. Rita er félagslyndur fugl og verpir í stórum byggðum. Rita verpir 1 til 3 eggjum.

Rita er algengur farfugl á Íslandi. Stofnstærð er talin yfir 630 þúsund. Þess má geta að fræðiheitið fyrir fuglinn er byggt á íslenska orðinu fyrir fuglinn þótt -t hafi orðir að -s. Síðari hluti heitisins er gríska fyrir þrjár tær eða þrítáaður.

Tilvísanir

Máfar
Íslenskir fuglar
Sjómannaskólinn í Reykjavík

Sjómannaskólinn í Reykjavík  var kennslustofnun sjómanna sem starfaði fyrst við Öldugötu í Reykjavík (Gamli stýrimannaskólinn) og síðan við Háteigsveig í Reykjavík. Sjómannaskólinn og síðar Vélskóli Íslands höfðu aðsetur við Háteigsveg, en þann 1. ágúst 2003 tók Menntafélagið ehf við rekstri skólanna og starfa þeir núna sem Tækniskólinn. Stýrimannaskólinn í Reykjavík var stofnaður með lögum hinn 22. maí 1890  en skólinn tók til starfa haustið 1891. Vélskóli íslands var stofnaður 1915.

Sigurður Guðmundsson  og Eiríkur Einarsson húsameistari teiknuðu hús Sjómannaskólans við Háteigsveg. Lagður var hornsteinn að byggingunni á  sjómannadaginn 4. júní 1944 og var skólinn vígður árið 1945. Í blýhólki þeim sem lagður var í hornsteininn liggja uppdrættir hússins og meginatriði að byggingarsögu skólans, skráð á skinn. Veðurstofan hafði aðsetur í skólanum til ársins 1973 en hluti Veðurstofunnar flutti síðan út á Reykjavíkurflugvöll í ársbyrjun 1950. Kennaraháskóli Íslands hafði hluta hússins til afnota um tíma.

Heimildir 
 Fasteignablað Morgunblaðsins 3. júlí, 2006

Byggingar í Reykjavík
Íslenskir framhaldsskólar

Síður sem þurfa hnit
Blágreni

Blágreni (fræðiheiti: Picea engelmannii) er sígrænt barrtré af þallarætt. Fullvaxið tré nær 25-40 m hæð og 1,5 m stofnþvermáli. Blágreni er langlíft og nær allt að 900 ára aldri. 

Tegundin rekur uppruna sinn til vesturstrandar Norður-Ameríku og vex í fjalllendi frá Kanada suður að landamærum Mexíkó. Blágreni hefur þó verið plantað víða um heim í nytjaskógrækt, einkum í Evrópu.

Blágreni er náskylt bæði hvítgreni, sem vex norðar og austar í Klettafjöllunum, og sitkagreni, sem vex nær Kyrrahafsströndinni og blandar kyni með báðum tegundum.

Blágreni á Íslandi 
Fyrstu blágrenin voru gróðursett á Íslandi í Mörkinni á Hallormsstað árið 1905. Hæstu trén eru komin yfir 20 metra  . Síðan 1955 hefur blágreni verið flutt inn reglulega og er mest af fræi fengið frá Colorado fylki BNA.

Nytjar 
Blágreni er mikið notað í nytjaskógrækt fyrir framleiðslu timburs og pappírs. Viður þess kemur að sérstökum notum við gerð strengjahljóðfæra. Það er stundum notað sem jólatré, þó sjaldnar en rauðgreni.

Tengt efni
Listi yfir tré á Íslandi sem hafa náð 20 metra hæð

Heimildir 
 Í lundi nýrra skóga; grein í Morgunblaðinu 1956
 

Greni

Þallarætt
Íþróttafélag Reykjavíkur

Íþróttafélag Reykjavíkur eða ÍR er eitt fjölmennasta íþróttafélagið í Reykjavík með rúmlega 1800 virka iðkendur en þar af eru rúmlega 1300 16 ára og yngri. Formaður þess er Bjarki Þór Sveinsson. Íþróttir stundaðar hjá ÍR eru:

 Dans 
Fimleikar
 Frjálsar íþróttir
 Handbolti 
 Júdó
Karate
 Körfubolti 
 Keila 
 Knattspyrna 
 Skíði 
 Tae Kwon Do 

Yfir 50% nemenda úr grunnskólum í Seljahverfi og Bakkahverfi(Neðra-Breiðholt) eru iðkendur hjá ÍR og um 40% í öllu Breiðholtinu.

Saga 

Snemma árs 1907 setti Andreas J. Berthelsen, ungur Norðmaður sem búsettur var í Reykjavík, auglýsingu í bæjarblöðin þar sem hann hvatti röska pilta til að mæta á stofnfund félags um fimleika- og íþróttaiðkun. Þann 11. mars sama ár var haldinn stofnfundur Íþróttafélags Reykjavíkur, sem hóf þegar stífar leikfimisæfingar.

Sumarið 1910 treystu félagsmenn sér til að sýna leikni sína opinberlega. Var þá haldin fimleikasýning í porti Miðbæjarskólans að viðstöddu fjölmenni. Varð sýning þessi til að opna augu almennings fyrir íþróttum og þá fimleikum sérstaklega. Var aðaláhersla félagsins á fimleikana fyrstu árin.

Samhliða fimleikaæfingum, hófu ÍR-ingar snemma æfingar í frjálsum íþróttum og komu sér upp nauðsynlegum tækjabúnaði til þess. Jón Halldórsson varð snemma mestur afreksmanna félagsins í frjálsum íþróttum, en hann keppti í hlaupum á Ólympíuleikunum 1912. Jón varð annar formaður ÍR á eftir Berthelsen.

Með tímanum urðu frjálsu íþróttirnar fyrirferðarmestar í starfi ÍR og hafa margir af frægustu frjálsíþróttamönnum landsins keppt undir merkjum þess. Má þar nefna: Jón Kaldal, tvíburana Örn og Hauk Clausen, Vilhjálm Einarsson, Valbjörn Þorláksson, Einar Vilhjálmsson, Mörthu Ernstsdóttur og Völu Flosadóttur.

ÍR-ingar voru alla tíð með augun opin fyrir nýjum íþróttagreinum. Þannig varð ÍR snemma stórveldi í skíðaíþróttum, átti öflugt sundlið, glímusveit og lyftingadeild. Í hópíþróttum hefut ÍR teflt fram liðum í handbolta, knattspyrnu og körfubolta.

Tilvísanir og heimildir 
 

 

Íslensk dansfélög
Íslensk frjálsíþróttafélög
Íslensk handknattleiksfélög
Íslensk júdófélög
Íslensk keilufélög
Íslensk knattspyrnufélög
Íslensk skíðaíþróttafélög
Íslensk taekwondo-félög
Breiðholt
Pýreneafjöll

Pýreneafjöll eru fjallgarður í Suðvestur-Evrópu sem skilur Íberíuskagann frá meginlandinu og myndar náttúruleg landamæri milli Spánar og Frakklands en í austanverðum fjallgarðinum er örríkið Andorra sem liggur á landamærunum. Fjallgarðurinn er 430 km langur og nær frá Biskajaflóa í Atlantshafinu að Creus-höfða sem skagar í austur út í Miðjarðarhafið. Hæsti punkturinn, Aneto, er 3.404 metrar að hæð.

Fjöll í Frakklandi
Fjöll á Spáni
Andorra
Fjallgarðar í Evrópu
Sundfélagið Ægir

Sundfélagið Ægir var stofnað þann 1. maí árið 1927. 

Ægir er stærsta félagið í Reykjavík og átti fulltrúa á seinustu tveimur Ólympíuleikum, átt fjöldann allan af sundmönnum í landsliði SSÍ bæði í fullorðinsflokkum og unglingaflokkum.

Íþróttabandalag Reykjavíkur
Íslensk sundfélög
Sitkagreni

Sitkagreni (fræðiheiti: Picea sitchensis) er sígrænt barrtré af þallarætt. Fullvaxið tré nær um 50-70 metra hæð (hæsta tré hefur þó náð 97 metrum) og 5 metra stofnþvermáli og er stórvaxnasta tegund grenitrjáa. Það er ein fárra tegunda sem ná yfir 90 m. hæð.
Sitkagreni er langlíft og nær allt að 700 ára aldri. 

Sitkagreni er upprunnið á vesturströnd Norður-Ameríku og vex nálægt sjó frá Kodiakeyju í Alaska í norðri suður til norðanverðrar Kaliforníu. Sitkagreni hefur þó verið plantað víða um heim í nytjaskógrækt, einkum í Evrópu.

Nytjar 
Sitkagreni er mikið notað í nytjaskógrækt fyrir framleiðslu timburs og pappírs. Viður þess er sérlega gagnlegur við gerð strengjahljóðfæra. Tréð vex hratt og er harðgert og er þess vegna vel metið í skógrækt við erfið skilyrði.

Sitkagreni á Íslandi 
Sitkagreni var fyrst flutt inn frá Danmörku á árunum 1920-1930 og nokkru síðar frá Noregi. Í seinni heimstyrjöld fengust fræ frá Alaska. Í aprílhretinu 1963 þegar hitinn hrapaði úr 12 C° í -8 C° á sex klukkustundum urðu skemmdir á Alaska strandafbrigði sitkagrenis mun minni en á skyldum tegundum. 
 
Hæstu og sverustu tré á Íslandi eru oftast tré af tegund sitkagrenis. Sumarið 2022 mældist hæsta tréð á Kirkjubæjarklaustri yfir 30 metrum. 

Sitkagreni er eitt algengasta skógræktartré á Íslandi. . Árin 2002 og 2022 voru sitkagreni valin tré ársins af Skógræktarfélagi Íslands.

Tengt efni
Listi yfir tré á Íslandi sem hafa náð 20 metra hæð

Tenglar 
 Í lundi nýrra skóga; grein í Morgunblaðinu 1956
 Fyrsta tréð á Íslandi til að rjúfa 25 metra múrinn; grein í Morgunblaðið 27. febrúar 2013
 Um Sitkagreni (Skógræktaritið 1970)

Heimild

Tilvísanir

Greni

Þallarætt

innflutt
Hvítgreni

Hvítgreni (fræðiheiti: Picea glauca) er sígrænt barrtré af þallarætt. Fullvaxið tré nær 15-30 m hæð og 1 m stofnþvermáli. Hvítgreni er langlíft og nær allt að 700 ára aldri. 

Uppruni hvítgrenis er norðurhluti Norður-Ameríku þar sem það myndar samfellt skógbelti frá Alaska til Nýfundnalands. Hvítgreni er það tré sem hefur nyrstu útbreiðslu í Norður-Ameríku en það vex að óshólmum Mackenziefljóts á 69⁰ breiddargráðu.

Hvítgreni er náskylt bæði blágreni, sem vex í suðurhluta Klettafjallanna, og sitkagreni, sem vex nær Kyrrahafsströndinni, og blandar kyni með báðum þessum tegundum. Blendingur hvítgrenis og sitkagrenis er þekktur sem sitkabastarður eða hvítsitkagreni.

Nytjar 

Hvítgreni er mikið notað í nytjaskógrækt fyrir framleiðslu timburs og pappírs. Það er stundum notað sem jólatré, þó sjaldnar en rauðgreni.

Tilvísanir 

Greni

Þallarætt
Dygð

Dygð eða dyggð (latína virtus; gríska ) er siðferðilegt ágæti manneskju. Dygð er skapgerðareinkenni sem er talið  jákvætt. Andstæðan er nefnd löstur.

Dygðir 
Í fornöld voru dygðir meginkjarni allrar siðfræði. Dygðir voru taldar vera ýmist vitrænar eða siðrænar.

 Meðal vitrænna dygða má nefna:
  (nous tōn arkhōn) - skilningur 
  (epistēmē) - þekking
  (sofía) - viska 
  (fronēsis) - hyggindi 

 Helstu siðrænu dygðirnar voru: 
  (andreia) - hugrekki 
  (sōfrosynē) - hófstilling 
  (elevþeriotēs) - veglyndi 
  (megaloprepeia) - stórlyndi 
  (megalopsykhia) - mikillæti
  (filotimia) - mátulegur metnaður 
  (evtrapelia) - háttvísi 
  (alēþeia) - sannsögli
  (filia) - vinátta
  (dikaiosynē) - réttlæti

Tengill 

Dygðafræði
 
Siðfræði
Gulvíðir

Gulvíðir (fræðiheiti: Salix phylicifolia) er sumargrænn runni af víðisætt. Vaxtalag hans er breytilegt, allt frá skriðulum runna upp í einstofna tré, en oftast er hann uppréttur margstofna runni. Gulvíðir er vind og saltþolinn og þolir blautan jarðveg.

Gulvíðir á Íslandi 

Gulvíðir vex um allt land upp að 550-600 m hæð. Oftast verður hann ekki hærri en 2 metrar en getur orðið allt að 8 metra hár. Hann er stærstur innlendra víðitegunda. Ýmis kvæmi og blendingar eru til af gulvíði eins og brekkuvíðir og strandavíðir.

Samlífi 
Vitað er að gulvíðir vex í samlífi við fjölda sveppategunda. Að minnsta kosti 29 tegundir smásveppa hafa verið skráðar sem samlífistegundir við gulvíði á Íslandi. Þessar tegundir eru víðiryðsveppur (Melampsora epitea) sem myndar ryðgró og þelgró á gulvíði,
Acremonium berkeleyanum,
Aposphaeria pulviscula,
Asteroma capreae,
Asteroma salicis,
Capnodium salicinum,
Cryptodiaporthe salicella,
Cytospora salicis,
Diatrype bullata,
Diplodina microsperma,
Godronia fuliginosa,
Hymenoscyphus caudatus,
Linospora capreae,
Linospora caudata,
Lophodermium versicolor,
Myxosporium salicinum,
Nectria coryli,
Neotapesia saliceti,
Pezicula ocellata,
Phomopsis salicina,
Pleuroceras bottnicum,
Rhytisma salicinum,
Strickeria kochii en fræðiheiti þess svepps gæti verið vafa orpið,
Venturia chlorospora,
Taeniolella stilbospora,
Topospora proboscidea,
Trichoderma polysporum,
Troposporella fumosa og
Tympanis saligna.

Tenglar
Kjarnaskógur - Gulvíðir
Flóra Íslands - Gulvíðir
Lystigarður Akureyrar - Gulvíðir

Tilvísanir 

Víðir
Plöntur á Íslandi
Loðvíðir

Loðvíðir (fræðiheiti: Salix lanata) er sumargrænn, margstofna runni af víðisætt. Hann einkennist af loðnum laufblöðum. Annað sérkenni loðvíðisins er að hann blómstrar mjög snemma á vorin, áður en hann laufgast. Blóm loðvíðis eru ljósgulir reklar sem stundum kallast víðikettlingar.

Loðvíðir gengur líka undir nafninu grávíðir, þó að plöntubækur noti það nafn yfir fjallavíði (Salix arctica), en það nafn var beinlínis gert til að vinda ofan af ruglingi með heitin grá-, og loð- víðir.

Loðvíðir á Íslandi 
Loðvíðir vex um allt land upp að 900 m hæð. Hann verður allt að 4 metra hár. Loðvíðir er oft fljótur að birtast þegar land er friðað fyrir beit, sem er til marks um getu hans til að sá sér í mismunandi landgerðir og hve fé sækir í hann.

Samband við aðrar tegundir
Loðvíðir getur gegnt mikilvægu hlutverki í ýmsum vistkerfum, jafnvel sem lykiltegund, þar sem fjöldi tegunda reiðir sig að sumu- eða öllu leyti á loðvíði sér til viðurværis.

Sveppir
Víðikjarr, sem myndað er af loðvíði og gulvíði, hefur yfirleitt fáa fylgisveppi en þó vex fjöldi sveppa á rökum kjarrbotninum. Þó eru tegundir sem lifa sérstaklega í samlífi við loðvíði. Hér á landi er um að ræða eftirfarandi smásveppi:

 Amphisphaeria papillata sem vex á viði loðvíðis,
 Arachnopeziza trabinelloides sem líkleg er alltíð á Íslandi,
 Snæhnyðlingur (Dasyscyphella nivea) vex á spreki af loðvíði og ilmbjörk á Norður- og Austurlandi,
 Fenestella fenestrata hefur aðeins fundist við Fornhagagil í Hörgárdal og þar aðeins á loðvíði.
 Tegundin Lasiobelonium corticale hefur sömuleiðis aðeins fundist á loðvíði í Hörgárdal.
 Stautpinklar (Linospora) eru tveir á loðvíði hér á landi, Linospora capreae, sem hefur verið nefndur víðistautpinkill, og Linospora salicis-reticulata.
 Víðiryð (Melampsora epitea) vex á öllum víðitegundunum á Íslandi og er ein af fáum mishýsla tegundum ryðsveppa á Íslandi, en hitt lífsstigið lifir á steinbrjótum, aðallega þúfusteinbrjóti og mosasteinbrjóti.
 Blaðögnin Mycosphaerella capronii er önnur tegund sveppa sem hefur fundist á loðvíði í Hörgárdal og hvergi annars staðar á Íslandi.
 Víðipinkill (Pleuroceras insulare) vex á loðvíði í Kjarnaskógi og á Eskifirði.
 Víðitjörvi (Rhytisma salicinum) er algengur á öllum víðitegundum um allt land.
 Víðikláðasveppur (Venturia chlorospora) er sömuleiðis algengur um allt land á ýmsum víðitegundum, meðal annars á loðvíði.

Tilvísanir 

Víðir
Víðisætt
Plöntur á Íslandi
Dygðasiðfræði

Dygðasiðfræði er einn þriggja helstu strauma í siðfræði. Í grófum dráttum má segja að dygðasiðfræðin leggi áherslu á siðferðilegt hlutverk dygða og skapgerðar, andstætt skyldusiðfræði, sem leggur áherslur á skyldur, og leikslokasiðfræði, þar sem áherslan er á afleiðingar athafna. Rætur dygðasiðfræðinnar má rekja til Forn-Grikkja, einkum Platons og Aristótelesar (saga dygðasiðfræðinnar í kínverskri heimspeki er óháð vestrænni heimspekihefð). 

Nútímadygðasiðfræði þarf ekki nauðsynlega að vera „ný-artistótelísk“ en flestar dygðasiðfræðikenningar nútímans eru það þó að verulegu leyti. Sjálft hugtakið dygð (eða ágæti) er yfirleitt skilið að mestu leyti aristótelískum skilningi og yfirleitt er áhersla á farsæld (evdæmónía) sem endanlegt markmið.

Dygðasiðfræðingar

Í fornöld 
 Sókrates
 Platon
 Aristóteles
 stóumenn
 *Zenon frá Kítíon
 *Krýsippos
 *Epiktetos
 *Seneca
 *Markús Árelíus

Í nútímanum 
 G.E.M. Anscombe
 Philippa Foot
 Alasdair MacIntyre
 Rosalind Hursthouse

Tenglar 
 
 
 

 
Siðfræði
Ákveðin lýsing

Ákveðin lýsing er orðasamband á forminu „X“ eða „X'ið“ þar sem X vísar til eins tiltekins einstaklings, hlutar eða heildar sem það lýsir. Til dæmis eru „hæsti nemandinn í bekknum“, „fyrsti apinn í geimnum“, „42. forseti Bandaríkjanna“ og svo framvegis ákveðnar lýsingar.

Lýsingin núverandi konungur Frakklands er sígilt dæmi um ákveðna lýsingu sem vísar ekki til neins. Breski heimspekingurinn Bertrand Russell var fyrstur til þess að benda á vandann sem slík lýsing getur skapað í formlegri rökfræði og reyndi að bregðast við vandanum.

Greining Russells
Frakkland er lýðveldi og þar er því enginn konungur. Íhugum fullyrðinguna „Núverandi konungur Frakklands er sköllóttur.“ Er fullyrðingin sönn? Er hún ósönn? Er hún merkingarlaus?

Hún virðist ekki vera sönn, því það er enginn núverandi konungur Frakklands. En ef hún er ósönn, þá mætti búast við að neitun hennar væri sönn, það  er að segja „Núverandi konungur Frakklands er ekki sköllóttur“, m.ö.o. er hærður. En það virðist enn síður vera rétt en upphaflega fullyrðingin.

Er fullyrðingin þá merkingarlaus? Maður gæti haldið það (og sumir heimspekingar hafa haldið því fram), því hún vísar svo sannarlega ekki til neins; en á hinn bóginn virðist hún merkja eitthvað sem við getum auðveldlega skilið.

Russell, sem byggði á verkum þýska heimspekingsins Gottlobs Frege, sem var í svipuðum pælingum, lagði til í samræmi við ‚lýsingarhyggju sína‘ að þegar við segjum „Núverandi konungur Frakklands er sköllóttur“, þá séum við að fullyrða þrennt í einu:

til er x þannig að x er konungur Frakklands
það er ekkert y, þar sem y er ekki það sama og x, þannig að y er konungur Frakklands (þ.e. einungis x er konungur Frakklands)
x er sköllóttur.

Fulyrðing 1 er augljóslega ósönn og fyrst fullyrðing okkar er sameining allra þessara þriggja fullyrðinga er fullyrðing okkar ósönn.

Sömu sögu er að segja um fullyrðinguna „Núverandi konungur Frakklands er ekki sköllóttur“: Fullyrðingar 1 og 2 er þá óbreyttar en í stað 3 fáum við

3b x er ekki sköllóttur

„Núverandi konungur Frakklands er ekki sköllóttur“ er einnig ósönn vegna þess að hún er sameingin fullyrðinganna 1, 2, og 3b og ein þeirra, nefnilega 1, er ósönn.

Lögmálið um annað tveggja er því virt því þegar við neitum „Núverandi konungur Frakklands er sköllóttur“ og „Núverandi konungur Frakklands er ekki sköllóttur“ erum við ekki að halda því fram að til sé eitthvert x sem er hvorki sköllótt né ekki sköllótt, heldr að neita tilvist einhvers x sem er núverandi konungur Frakklands.

Formleg framsetning
Þegar ákveðin lýsing er sett fram í formlegu rökfræðilegu samhengi er hún oft einkennd með tákninu iota:
 ψ(ιx(φx)) ≔ ∃x(∀y(φy ↔ y = x) ∧ ψx).

Heimildir

 Donnellan, Keith, „Reference and Definite Descriptions“, í Philosophical Review 75 (1966): 281-304.
 Russell, Bertrand, „On Denoting“ í Mind 14 (1905): 479-493. textinn á netinu
 Strawson, P. F., „On Referring“ í Mind 59 (1950): 320-344.

Tengt efni
 Lýsingarhyggja
 Málspeki
 Rökgreiningarheimspeki
 Bertrand Russell
 P.F. Strawson
 Stephen Neale

Tengill

Málspeki
Rökfræði