alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Göppingen

Göppingen er borg í sambandslandinu Baden-Württemberg í Þýskalandi. Borgin er aðallega þekkt fyrir hinn fornfræga gamla kastala Hohenstaufen og fyrir handbolta. Íbúar eru tæplega 55 þúsund (31. des 2013)

Lega 
Göppingen liggur sunnarlega í Þýskalandi og austarlega í sambandslandinu Baden-Württemberg. Næstu borgir eru Stuttgart fyrir vestan (um 40 km) og Ulm fyrir suðaustan (um 50 km).

Orðsifjar 
Bærinn hét upphaflega Geppingen og er nefndur eftir mannanafninu Geppo. Merkingin er því Bærinn hans Geppo.

Skjaldarmerki 
Skjaldarmerki borgarinnar er svart rádýrshorn á hvítum fleti. Fyrir ofan er rauð rönd. Rádýrshornið kemur fyrst fram á innsigli 1338. Á 15. öld var skildinum bætt við, 1855 voru litirnir fastsettir. Þeir höfðu áður verið nokkuð á reiki.

Saga Göppingen 
Árið 1070 reisti Friðrik I frá Sváfalandi kastalavirkið Hohenstaufen. Kastali þessi var efst á hæð einni á núverandi borgarstæði Göppingen. Þar sátu konungar og keisarar Staufen-ættarinnar allt þar til sú ætt dó út á 13. öld. Árið 1154 kemur heitið Göppingen fyrst við skjöl, í skjali keisarans Friðriks Barbarossa. Borgin mun hafa myndast við hlíðar kastalans fornfræga og hafa fengið borgarréttindi síðla á 12. öld. 1425 eyðir stórbruni nær allri borginni. Aðeins eitt hús er sagt hafa staðið upp þegar eldar rénuðu. Árið 1635 létust 1.600 borgarbúar úr pest og rupli erlendra herja í 30 ára stríðinu. Þess er minnst með hinum árlega Maientag síðan 1650. Maientag er ein elsta hátíð í suðurhluta Þýskalands sem enn er viðhaldið. Árið 1782 brann borgin aftur nær til kaldra kola í stórbruna. Árið 1847 fékk Göppingen járnbrautartengingu og þar með hófst iðnbyltingin í borginni. Í mars 1945 varð borgin fyrir nokkrum loftárásum bandamanna. 300 manns létu lífið í þeim.

Íþróttir 
Helsta íþróttagrein borgarinnar er handbolti. Félagið TPSG Frisch Auf! Göppingen er margfaldur þýskur meistari (níu sinnum), síðast 1972. Félagi hefur þar að auki tvisvar orðið Evrópumeistari (1960 og 1962).

Frægustu börn borgarinnar 
(1964) Jürgen Klinsmann knattspyrnumaður og heimsmeistari 1990

Byggingar og kennileiti 

Hohenstaufen kastalinn er einn fornfrægasti kastali Þýskalands. Hann var eyðilagður í bændauppreisninni 1525. Grjótið var nýtt til að reisa annan kastala. Hæðin þar sem kastalinn stóð áður er friðlýst.

Heimildir 
 
 

Borgir í Þýskalandi
Baden-Württemberg
Evrópumeistaramót karla í handknattleik 2010

Evrópumeistaramót karla í handknattleik 2010 oft stytt sem EM 2010 eða EM í Austurríki var haldið í Austurríki dagana 19. – 31. janúar í borgunum Graz, Innsbruck, Linz, Vín og Wiener Neustadt. Mótið var það 9. í röðinni en það fyrsta var haldið í Portúgal árið 1994.

Leikvangar 
Leikið er á 5 leikvöngum í jafnmörgum borgum í Austurríki. Leikvangarnir eru:

Lið sem tóku þátt 
Þau lið sem unnu sér inn þáttökurétt á Evrópumeistaramótið 2010 í Austurríki voru:

  Austurríki
  Danmörk
  Frakkland
  Ísland
  Króatía
  Noregur
  Pólland
  Rússland
  Serbía
  Slóvenía
  Spánn
  Svíþjóð
  Tékkland
  Ungverjaland
  Úkraína
  Þýskaland

Riðlakeppni

Röðun í riðla 
Dregið var í riðla þann 24. júní 2009 á Liechtenstein safninu í Vínarborg.

A-riðill (Graz)

B-riðill (Linz)

C-riðill (Innsbruck)

D-riðill (Wiener Neustadt)

Aðalumferð

Hópur 1 (Vínarborg)

Hópur 2 (Innsbruck)

Lokaumferð

Röðun í sæti

Undanúrslit

Bronsverðlaunaleikur

Úrslitaleikur

Úrslit 
Hér að neðan má sjá lokaniðurstöðu keppninnar.

Tölfræði

Bestu markmenn mótsins 

Heimild: EHF

Tilvísanir

Tenglar 

 Heimasíða mótsins 
 Getraunaleikur fyrir mótið

Evrópumeistaramót í handknattleik
Pilsner

Orðið pilsner getur á Íslandi líka átt við um ljóst léttöl.

Pilsner er ljóst lageröl sem dregur nafn sitt af borginni Plzeň í Bæheimi þar sem þessi tegund bjórs var þróuð um miðja 19. öld. Helsti munurinn á pilsner og öðrum ljósum lager er meira humlabragð einkum af saaz-humlum frá Tékklandi.

1839 stofnaði borgarstjórn bæjarins brugghúsið Bürger Brauerei og fékk bæverskan bruggmeistara, Josef Groll, til að brugga þar bjór í bæverskum stíl. Þá voru Bæjarar nýbyrjaðir að gerja bjór á löngum tíma í köldum geymslum við minna en 10 °C hita. Þessi aðferð skilar tærari og stöðugri bjór með hreinna bragð og meira geymsluþol en hefðbundið öl. Groll nýtti sér líka nýja tegund af mjög ljósu malti og tékkneska saaz-humla frá Žatec (Saaz á þýsku). Niðurstaðan var ljósgullinn bjór sem sló í gegn. Með bættum lestarsamgöngum var bjórinn fluttur út um alla Mið-Evrópu og brátt tóku önnur brugghús að gera eftirlíkingar. 1898 var vörumerkið Pilsner Urquell búið til fyrir hina upprunalegu tegund frá Bürger Brauerei.

Dæmi um ólíkar gerðir pilsnera

Þýskur pilsner
Þýskur pilsner er ljósgulur, skarpur og beiskur: Jever, Beck's, Bitburger, Holsten, König, Krombacher, Radeberger, Veltins, Warsteiner, Wernesgrüner.

Tékkneskur/bæheimskur pilsner
Tékkneskur pilsner er bragðmeiri og aðeins dekkri en sá þýski: Pilsner Urquell, Gambrinus, Kozel, Svijany, Staropramen, Radegast, Tuzlanski pilsner.

Evrópskur pilsner
Evrópskur pilsner (frá Hollandi og Belgíu) er oft bruggaður með maís, hrísgrjónum og hveiti ásamt malti: Amstel, Grolsch, Heineken, Jupiler, Stella Artois.

Bjór
Tékkneskir áfengir drykkir
Jürgen Klinsmann

Jürgen Klinsmann (30. júlí 1964 í Göppingen) er þýskur knattspyrnumaður og þjálfari. Klinsmann lék með fjölmörgum liðum í ýmsum löndum og var ávallt framherji og mikill markaskorari. Eftir að hann hætti knattspyrnuiðkun sneri hann sér að þjálfun. Hann þjálfaði þýska landsliðið í tvö ár og Bayern München í eitt ár.

Leikferill 
Jürgen Klinsmann fæddist í Göppingen í Suður-Þýskalandi 1964 og byrjaði að æfa með bæjarfélaginu níu ára gamall. Þegar hann var 16 ára flutti fjölskylda hans til Stuttgart, þar sem faðir hans opnaði bakarí. Klinsmann sjálfur lærði bakaraiðn á þessum árum. Árið 1979 bauð félagið Stuttgarter Kickers honum samning, en það var ekki fyrr en tveimur árum seinna sem hann gerðist atvinnumaður hjá því. Þá var hann 18 ára og spilaði með landsliði U-16. 1984 skipti hann yfir í VfB Stuttgart. Með því félagi náði hann miklum árangri sem markaskorari. Í 156 leikjum með félaginu skoraði hann 79 mörk, eða hér um bil eitt mark í öðrum hverjum leik að jafnaði. Samhliða því spilaði hann með landsliði U-21 og Ólympíuliði Þýskalands, og var svo valinn í aðallandslið Þýskalands 1987. Með því lék hann 108 leiki og skoraði alls 47 mörk. Hann er þar með þriðji markahæsti markaskorari landsliðsins, ásamt Rudi Völler. Klinsmann varð heimsmeistari 1990 í HM á Ítalíu. Frá München fór Klinsmann til Ítalíu og spilaði með Inter Milan. Hann spilaði næstu árin með ýmsum þekktum félögum víða um Evrópu, svo sem AS Monaco, Tottenham, Bayern München og Sampdoria Genua. Árið 2003 flutti Klinsmann til Kaliforníu og spilaði eitt keppnistímabil með Orange County Blue Star, reyndar aðeins átta leiki. 2004 lagði hann skóna á hilluna, en tók þá við þjálfarastöðu þýska landsliðsins. 2008 tók Klinsmann við Bayern München, en var rekinn í apríl 2009.

Félög Klinsmann sem leikmaður

Stórmót

Félög sem þjálfari

Annað markvert 
Klinsmann hefur tvisvar verið kjörinn knattspyrnumaður ársins í Þýskalandi (1988 og 1994) og einu sinni í Englandi (1995). Hann var einnig valinn markahrókur heims 1995.

Jürgen Klinsmann á sitt eigið fyrirtæki, Business Development, sem hann rekur í Bandaríkjunum. Auk þess er gamla fjölskyldubakaríið enn starfrækt í Stuttgart. Klinsmann er kvæntur bandarískri konu, Debbie Chin, og eiga þau tvö börn. Sonur þeirra Jonathan Klinsmann spilar sem markvörður fyrir þýska Bundesliga liðið Hertha Berlin.

Heimildir 
 

Klinsmann, Jürgen
Óðinsgata

Óðinsgata er gata í Þingholtunum í Reykjavík. Hún tilheyrir Ásgarði og nær frá Skólavörðustíg að Nönnugötu. Þórbergur Þórðarson endurfæddist til ritstarfa á Óðinsgötu. 

Gatan heitir eftir ásnum Óðni. Við Óðinsgötu eru nokkur fyrirtæki. Gatan er að hluta einstefnugata og ekki er hægt að keyra inn götuna af enda hennar, hvorki endanum við Skólavörðustíg né Nönnugötu.

Miðborg Reykjavíkur
Götur í Reykjavík
Endursögn

Endursögn er þegar inntak hugsunar, ritaðrar eða mæltrar, er tjáð á ný með öðrum orðum en upphaflegri í framsetningu. 

Ritföng
Bragagata

Bragagata er gata í Þingholtunum í Reykjavík. Hún tilheyrir Ásgarði og nær frá leikvellinum á Freyjugötu að Sóleyjargötu. 
Gatan heitir eftir ásnum Braga. Við Bragagötu standa aðallega íb­úðarhús.

Miðborg Reykjavíkur
Götur í Reykjavík
Þórsgata

Þórsgata er þröng gata í Þingholtunum í Reykjavík. Hún tilheyrir Ásgarði og nær frá Njarðargötu að Spítalastíg. 
Gatan heitir eftir ásnum Þór.

Miðborg Reykjavíkur
Götur í Reykjavík
Templarasund

Templarasund er gata í miðbæ Reykjavíkur á milli Alþingishússins og Dómkirkjunnar í Reykjavík. Templarasund teygir sig frá Kirkjustræti til Vonarstrætis. Templaragata er kennd við Góðtemplarahúsið (Gúttó). Húsið stóð við Vonarstræti á bak við Alþingishúsið og var rifið árið 1968. 

Miðborg Reykjavíkur
Götur í Reykjavík
Baden-Baden

Baden-Baden er borg í sambandslandinu Baden-Württemberg í suðvesturhluta Þýskalands. Borgin er heimsþekktur heilsubær. Þar búa 53 þúsund manns (31. des 2013).

Lega 
Baden-Baden liggur nær vestast í Baden-Württemberg, milli Rínarfljóts og Svartaskógs. Næstu borgir eru Karlsruhe fyrir norðan (30 km), Stuttgart fyrir austan (50 km) og Strassborg í Frakklandi fyrir suðvestan (40 km).

Orðsifjar 
Rómverjar nefndu bæinn Aurelia Aquensis, sem merkir Vötn Árelíusar. Aurelius var auknefni keisarans Caracalla. Germanir þýddu heitið einfaldlega og nefndu bæinn Baden, sem merkir böð (í fleirtölu). Um aldir hét borgin einungis Baden, oft kallað Baden in Baden til aðgreiningar annarra borga sem heita Baden. En 1931 var ákveðið að breyta heiti borgarinnar í Baden-Baden til betri aðgreiningar.

Skjaldarmerki 
Skjaldarmerki borgarinnar er rauð skáhallt rönd á gulum grunni. Efst er gullkóróna í formi borgarveggja. Merkið kom fyrst fram 1421 og tilheyrði þá hertogunum í Zähringen. Kórónunni var ekki bætt við fyrr en á 19. öld.

Saga Baden-Baden 
Það voru Rómverjar sem stofnuðu borgina í kringum heitar laugar um 80 e.Kr. Þar voru reist mikil baðhús. Um 260 hertóku alemannar héraðið og við það hurfu Rómverjar þaðan. Í upphafi 12. aldar keypti Hermann II, greifi úr Zähringer-ætt, svæðið og kallaði sig markgreifa af Baden. Þetta var upphafið af Baden-nafninu, sem lifir enn í heitinu Baden-Württemberg. Árið 1250 fékk Baden borgarréttindi. En snemma á 14. öld var farið að nota heitu laugarnar á ný fyrir böð. Það var upphafið að heilsubænum Baden. Árið 1689 brenndu Frakkar borgina til kaldra kola í erfðastríðinu í Pfalz. Við það eyðilögðust böðin og þau lögðust af. Þeim var komið á aftur fyrr en í lok 18. aldar. Margt heldra fólk sótti borgina heim, sem hlaut viðurnefnið Sumarhöfuðborg Evrópu (París var vetrarhöfuðborgin). Reist voru lúxushótel og spilavíti (1810-11). 1931 fór fram nafnabreyting á borginni, þannig að nú hét hún formlega Baden-Baden. Í lok heimstyrjaldarinnar síðari varð Baden höfuðborg franska hernámssvæðisins og aðalsetur franska hersins í Þýskalandi. Síðustu frönsku hermennirnir fóru ekki þaðan fyrr en 1999. Árið 2009 var borgin vettvangur leiðtogafundar NATO.

Myndasafn

Heimildir 

Borgir í Þýskalandi
Baden-Württemberg
Gikkverkun

Gikkverkun er hugtak í jarðfræði og haft um það þegar einn þáttur hefur áhrif á annan og veldur þannig jarðskjálfta óbeint, eins og til dæmis þegar smávægilegar þrýstingsbreytingar í jarðskorpunni gætu stjórnað því hvenær skjálftahrinurnar verða þó þær valdi þeim ekki. Talað er um fylgni  milli skjálftavirkninnar við aðra þætti, til dæmis eins og þegar hækkandi vatnsþrýstingur minnkar núning á sprunguflötum og losar þannig um spennu sem fyrir er í jarðskorpunni. Lónið veldur þannig ekki skjálftunum, það gerir spennan.  

Jarðfræði
Freyja (bjór)

Fósturlandsins Freyja er íslenskur tær hveitibjór frá Ölvisholti sem var settur á markað 2009 og auglýstur sem „fyrsti íslenski hveitibjórinn“. Bjórinn er léttur og bragðmildur, kryddaður með appelsínuberki og kóríander að belgískri fyrirmynd (Witbier) með þýskum hallertau-humlum. Hann er 4,5% að styrkleika.

Á miðanum er mynd af ljóshærðri konu í upphlut án skyrtu sem mundar íslenska fánann.

Tenglar
 Um Freyju á vef Ölvisholts
 Um Freyju á Ratebeer.com

Íslenskir bjórar
Austurgermönsk tungumál

Austurgermönsk mál er einn flokkur germanskra mála. Til hans telst meðal annarra gotneska, sem er eina austurgermanska málið sem varðveitt er í rituðum heimildum. Gotneska er nú hvergi töluð. Rygir, Vandalir og Búrgundir eru ennfremur taldir hafa mælt mál á þessari grein.

Heimildir 
 Guðrún Kvaran. „Hvaða tungumál eru germönsk, rómönsk og slavnesk?“. Vísindavefurinn 29.9.2000. http://visindavefur.is/?id=949. (Skoðað 5.3.2012).

Germönsk tungumál
Um samsæri Catilinu

Um samsæri Catilínu (á latínu: Bellum Catilinae eða De Catilinae coniuratione) var fyrsta útgefna ritverk rómverska sagnaritarans Sallustiusar og segir frá atburðum ársins 63 og 62 f.Kr. Fornfræðingurinn Theodor Mommsen hélt því fram að fyrir Sallustiusi hefði vakað að hreinsa velgjörðarmann sinn Júlíus Caesar af aðild að samsærinu.

Sallustius gerir ráð fyrir að í Rómaveldi hafi átt sér stað siðferðishnignun sem hann virðist telja að ógni pólitískum stöðugleika og friði.

Latneskar bókmenntir
Waiblingen

Waiblingen er borg í sambandslandinu Baden-Württemberg í Þýskalandi. Hún liggur rétt norðaustan við Stuttgart og eru borgirnar nær samvaxnar. Íbúar eru 52 þúsund. Waiblingen er helst þekkt fyrir að vera fæðingarstaður Konráðs II og Friðriks Barbarossa en báðir voru þeir konungar og keisarar þýska ríkisins á 11. og 12. öld.

Borgir í Þýskalandi
Baden-Württemberg
Tübingen

Tübingen er háskólaborg í sambandslandinu Baden-Württemberg í Þýskalandi. Hún liggur fyrir sunnan Stuttgart. Íbúar eru 85 þúsund (31. des 2013), þar af eru 29 þúsund stúdentar. Háskólinn í Tübingen var stofnaður 1477.

Tübingen
Borgir í Þýskalandi
Baden-Württemberg
Eggert Björnsson

Eggert Björnson ríki (1612 – 14. júní 1681) var íslenskur sýslumaður og stórbóndi á 17. öld og var talinn auðugasti maður landsins um sína daga. Hann var af ætt Skarðverja og bjó á Skarði á Skarðsströnd.

Eggert var sonur Björns Magnússonar sýslumanns í Bæ á Rauðasandi, sonar Magnúsar prúða, og fyrri konu hans Sigríðar Daðadóttur frá Skarði. Móðir hans dó þegar hann var barn að aldri og hann ólst að einhverju leyti upp í Bræðratungu hjá Gísla Hákonarsyni lögmanni. Yngri hálfsystkini hans voru þau Páll Björnsson prestur í Selárdal og Sigríður prestsfrú í Odda, móðir Björns Þorleifssonar biskups á Hólum.

Eggert var sýslumaður í Barðastrandarsýslu og dyggur liðsmaður Páls bróður síns í galdraofsóknum þar. Hann erfði mikið fé eftir móður sína og foreldra hennar, Daða Bjarnason og Arnfríði Benediktsdóttur á Skarði, og gekk vel að auka við þann auð. Honum tókst að eignast allar jarðir á Skarðsströnd nema eina og var það Arnarbæli. Sagt er að honum hafi gramist það mjög og mælt: „Oft vekur þú mig, Arnarbæli.“ Þegar Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns var gerð í upphafi 18. aldar áttu dætur Eggerts og tvær dótturdætur um 3,5% allra jarðeigna á Íslandi.

Kona Eggerts var Valgerður Gísladóttir (um 1612 – 1702), dóttir Gísla Hákonarsonar í Bræðratungu og Margrétar Jónsdóttur konu hans. Er sagt að hann hafi áður beðið Kristínar systur hennar og hafi hún verið heitin honum en þegar Þorlákur Skúlason, þá nýorðinn Hólabiskup, bað Kristínar þótti Gísla illt að neita og samdi við Eggert og föður hans um að Eggert fengi yngri systurinnar í staðinn. Gengu þau í hjónaband 1633 og bjuggu alla tíð á Skarði. Báðir synir þeirra dóu um tvítugt og tvær dætur einnig en fimm lifðu: Guðrún (eldri), sem lengi bjó ekkja í Bæ á Rauðasandi og hafði verið gift Birni Gíslasyni sýslumanni þar; Arnfríður húsfreyja á Skarði, gift Þorsteini Þórðarsyni; Helga eldri, bjó ógift á Dagverðarnesi; Helga yngri, kona Guðmundar Þorleifssonar ríka í Brokey; og Guðrún yngri, kona Guðmundar Sigurðssonar bónda í Álftanesi á Mýrum. Dæturnar giftust allar seint því fáir þóttu þeim samboðnir.

Heimildir 
 

Skarðverjar
Svalbarðsætt
Sýslumenn
Happy Feet

Happy Feet er bandarísk teiknimynd um mörgæsir framleidd af Animal Logic Films. Myndin var frumsýnd þann 7. nóvember 2006.

Bandarískar kvikmyndir
Kvikmyndir frumsýndar 2006
Ludwigsburg

Ludwigsburg er borg í sambandslandinu Baden-Württemberg í Þýskalandi. Hún stendur við ána Neckar, rétt norðan við Stuttgart. Íbúar eru 89 þúsund (31. des 2013). Ludwigsburg er helst þekkt fyrir að vera aðsetur konunga á 18. og 19. öld. Þeir reistu þar kastala, sem í dag er einn stærsti barokkkastali Þýskalands.

Borgir í Þýskalandi
Baden-Württemberg
Esslingen

Esslingen er borg í sambandslandinu Baden-Württemberg í Þýskalandi. Íbúar eru 89 þúsund (31. desember 2013). Borgin er helst þekkt fyrir margar gamlar byggingar í miðborginni.

Lega 
Esslingen liggur við ána Neckar, rétt suðaustan við Stuttgart. Borgirnar eru því sem næst samvaxnar.

Orðsifjar 
Borgin hét áður Ezelingin og Ezelingas. Það er dregið af mannanafninu Azzilo. Fullt heiti borgarinnar í dag er Esslingen am Neckar.

Skjaldarmerki 
Skjaldarmerki borgarinnar er svartur örn á gulum grunni. Örninn er merki ríkisins. Innan í honum er lítill tvílita skjöldur, grænn og rauður, með bókstöfunum C og E, en þeir standa fyrir Civitas Esslingensis, heiti borgarinnar á latnesku. Skjaldarmerki þetta kom fram 1219, en elsta mynd af því er frá 1232, reyndar bara af erninum. Litla skildinum var bætt við seinna. Bókstöfunum var bætt við á 17. öld.

Saga Esslingen 
 777 e.Kr. kom Esslingen fyrst við skjöl, en þá var þar klaustur.
 784 voru líkamsleifar píslarvottarins Vítalis fluttar til klaustursins og var það upphafið að því að Esslingen varð að pílagrímsstað.
 1181 gerði keisarinn Friðrik Barbarossa Esslingen að ríkisborg.
 1246 börðust borgarbúar með Staufen-ættinni í orrustu við Frankfurt. Það markaði 100 ára ófrið við Württemberg.
 1448-1454 átti borgin í stríði við greifann Ulrich V. frá Württemberg vegna tollamála.
 1519 átti sér stað síðasta orrustan milli Esslingen og Württemberg. Esslingen tekur að hnigna.
 1526 hófust siðaskiptin í borginni, en frá 1551 var borgin tvískipt milli trúarbragðanna.
 Í 30 ára stríðinu (1618-48) dó helmingur íbúanna úr hungri eða sjúkdómum. Við friðarsamningana í Vestfalíu missti borgin fríborgarstatus sitt.
 1688 hertóku Frakkar (Mélac hershöfðingi) borgina í erfðastríðinu í Pfalz.
 1701 geysaði stórbruni í borginni sem eyddi stórum hluta hennar.
 1802 var borgin innlimuð í Württemberg að tilstuðlan Frakka.
 1845 fékk borgin járnbrautartengingu í línunni Ludwigsburg – Stuttgart – Esslingen.
 1918 kom til mikilla óeirða í borginni. Kommúnistar tóku þá völdin og voru ekki hraktir burt fyrr en að ári.
 1945 hertóku bandarískar herdeildir borgina, sem slapp við allar loftárásir. Hún varð hluti af bandaríska hernámssvæðinu.

Myndasafn

Heimildir 
 

Borgir í Þýskalandi
Baden-Württemberg
Reutlingen

Reutlingen er borg í sambandslandinu Baden-Württemberg í Þýskalandi. Íbúar eru 116 þúsund (2019). Borgin er um 30 km fyrir sunnan Stuttgart. Reutlingen kom fyrst við skjöl 1089/90. Árið 1519 urðu siðaskiptin í borginni. Hún varð að sterkri miðstöð mótmælenda. Kaþólskur söfnuður var ekki stofnaður aftur þar fyrr en 1823.

Á fyrri hluta 16. aldar tilnefndi Maximilian I. keisari borgina sem griðastað fyrir manndrápara. Reutlingen er í dag nokkurs konar hlið að hálendinu Svafnesku ölpunum.

Borgir í Þýskalandi
Baden-Württemberg
Aftur til framtíðar

Aftur til framtíðar (enska: Back to the Future) er bandarísk gaman-SciFi- kvikmynd frá árinu 1985 og var leikstýrt af Robert Zemeckis og skrifuð af Bob Gale og framleidd af Steven Spielberg. Michael J. Fox leikur Martin McFly og ásamt honum leika líka Christopher LLoyd, Crispin Glover, Lea Thompson og Thomas F. Wilson í myndinni. Aftur til framtíðar segir söguna af Marty McFly, unglingi sem fer óvart til fortíðarinnar frá árinu 1985 til ársins 1955. Hann hittir foreldra sína í menntaskóla og verður móðir hans hrifin af honum. Marty neyðist til að laga skemmdirnar í fortíðinni til þess að foreldrar hans verði ástfangnir en líka finna leiðina aftur til 1985.

Zemeckis og Gale skrifuðu handritið eftir að Gale hafði hugsað um hvað það hefði verið gaman að vera vinur föður síns ef þeir hefðu gengið saman í menntaskóla. Nokkur kvikmyndaver höfnuðu hugmyndinni þangað til hagnaður myndar Zemeckis, Romancing the Stone og tók Universal Pictures við myndinni og var Steven Spielberg aðalframleiðandi. Eric Stoltz átti upphaflega að leika Marty McFly þegar Michael J. Fox hafnaði hlutverkinu þar sem hann var að leika í sjónvarpsþáttaröðinni Family Ties en þegar tökur höfðu hafist ákváðu framleiðendur myndarinnar að það höfðu verið mistök að ráða Stoltz og buðu Fox hlutverkið aftur og þeim tókst að gera tímatöflu svo að hann hefði nógan tíma til þess að vera í báðum verkefnum: Nýr aðalleikari þýddi að kvikmyndatökuliðið þurfti að taka allt upp aftur og gera það hratt svo að myndin gæti komið út þann 3. júlí 1985.

Þegar hún kom út varð hún vinsælasta mynd ársins og fékk meira en 380 milljónir dollara í hagnað og fékk góðar viðtökur gagnrýnenda. Myndin vann Hugo verðlaun fyrir bestu dramatísku frammistöðuna og Saturn-verðlaunin sem besta vísindaskáldsögumyndin en líka Óskars-, BAFTA- og Golden Globe-tilnefningar. Myndin var upphafið að þríleik en Aftur til framtíðar II og Aftur til framtíðar III komu út 1989 og 1990.

Heimildir

Tenglar 

Universal Pictures-kvikmyndir
Heilbronn

Heilbronn er borg í sambandslandinu Baden-Württemberg í Þýskalandi. Hún er þekkt fyrir iðnað og vínframleiðslu. Íbúar eru 127 þúsund (2019).

Lega 
Heilbronn liggur við ána Neckar nokkuð norðarlega í Baden-Württemberg. Næstu borgir eru Stuttgart fyrir sunnan (40 km) og Heidelberg fyrir norðvestan (50 km).

Orðsifjar 
Upphaflegt heiti borgarinnar er Heiligbrunno, sem merkir helgur brunnur. Hér er átt við heilsulindir. Heilbronn er einnig þekkt undir gælunafninu Käthchenstadt, eftir að rithöfundurinn Heinrich von Kleist samdi leikritið Das Käthchen von Heilbronn 1807/08.

Skjaldarmerki 
Skjaldarmerki borgarinnar er svartur örn á gulum grunni. Örninn er ríkistáknið og er kominn fram á innsigli borgarinnar 1265. Árið 1556 kom litli skjöldurinn innan í erninum fram. Ekki hefur tekist að skýra út tilurð hans.

Söguágrip 

Bærinn kom fyrst við skjöl 741 og kallaðist þar Villa Heilibrunna. 1281 veitti konungurinn Rúdolf I af Habsborg Heilbronn borgarréttindi. Veitingaskjalið með innsigli konungs er enn til. Árið 1371 verður Heilbronn ríkisborg að tilskipan Karls IV keisara. Í 30 ára stríðinu börðust Svíar, Frakkar og keisaraher um borgina í um eitt ár (1633-34). Í erfðastríðinu í Pfalz hertaka Frakkar borgina 1688 en þeir brenna hana ekki niður eins og þeir gerðu við margar aðrar borgir. 1819-21 er Wilhelm-skipaskurðurinn lagður. Þar með hefst iðnbylting borgarinnar. Á næstu árum er borgin með flestar verksmiðjur allra borga í Württemberg og kallast sváfíska Liverpool (schwäbisches Liverpool). Flutningar fara fram um höfnina í Neckar. Járnbrautartengingu fær Heilbronn ekki fyrr en byltingarárið 1848. Árið 1892 tekur orkuverið Lauffen til starfa og er Heilbronn fyrsta borg heims með fjarrafmagnstengingu. Borgin varð fyrir gífurlegum loftárásum bandamanna í heimstyrjöldinni síðari. Nær öll miðborgin eyðilagðist. Heilbronn var á bandaríska hernámssvæðinu en síðustu bandarísku hermennirnir yfirgáfu borgina ekki fyrr en 1992.

Vinabæir 
Heilbronn viðheldur vinabæjatengslum við eftirfarandi borgir:

Byggingar og kennileiti 
Kiljanskirkjan í Reutlingen er frá 11. öld. Turn hennar er elsta mannvirki endurreisnar norðan Alpa. Á 15. öld var hún stækkuð og fékk þá hærra þak öðru megin og tvo miðturna. Kirkjan er eftir það ákaflega undarleg ásýndum að utan.

Myndasafn

Heimildir 

 

Borgir í Þýskalandi
Baden-Württemberg
S.H. Draumur

S.H. Draumur er íslensk pönkrokkhljómsveit stofnuð 1982 í Kópavogi. 

Meðlimir hljómsteitarinnar: Gunnar Hjálmarsson eða Dr. Gunni (Söngur og bassagítar), Steingrímur Birgisson (Gítar), Haukur Valdimarsson (Trommur 1982-1983, 1984-1986), Ágúst Jakobsson (Trommur 1983-1984), Birgir Baldursson (Trommur 1986-1988).

Tenglar 

 Glatkistan

Íslenskar hljómsveitir