alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Kornsnákur

Kornsnákur (fræðiheiti: Pantherophis guttatus) er bandarísk tegund snáka af fjölskyldu rottusnáka. Einstaklingar geta orðið allt frá 76 cm upp í 1,5 m, þó flestir verði ekki stærri en 1,2 m. Kornsnákar eru mjög harðgerðir og verða einstaklingar iðulega um 6 til 8 ára en í haldi geta orðið allt að 23 ára.

Kornsnákurinn er kyrkislanga og vefur sig því utan um bráð sína og kyrkir hana. Fæða þeirra er helst lítil nagdýr og veiða þeir aðallega á kornökrum (og draga nafn sitt af því), í suður hluta bandaríkjanna eru þeir víða heimilisdýr hjá kornbændum en þeir nota þá til að halda nagdýrum frá korninu. Þeir eru helst virkir á næturnar og veiða þá.

Þeir eru skapgóðir, rólegir og tregir við að bíta sér til varnar, þess vegna eru þeir mjög vinsæl gæludýr víðsvegar um heimi, og hægt er að fá þá í alls konar litum. Óheimilt er þó að halda þá sem gæludýr á Íslandi sem og aðrar slöngur og skriðdýr sökum möguleika á smithættu og eru þeir aflífaðir ef þeir finnast.

Búsvæði 
Villtir kornsnákar halda sig helst í grónu landi, skógar rjóðrum, í trjám og í yfirgefnum eða lítið notuðum byggingum. Þeir finnast frá sjávarmáli upp í u.m.þ.b. 1800m hæð. Þessir snákar halda sig að miklu leyti á jörðinni en eru þó færir í að klifra og geta klifrað upp í tré og upp kletta.   Náttúruleg heimkynni snákanna eru í suðaustanverðum bandaríkjunum, þeir finnast frá New Jersey í norðri, suður til Flórída og vestur til Texas.
Á kaldari svæðum leggjast snákar í dvala yfir veturinn, en þó tekst þeim að halda sér gangandi á tempraðari svæðunum við ströndina og leita þar skjóls í sprungum á milli steina og í trjábolum. Sunnarlega á útbreiðslusvæði snákanna helst hitinn nægur yfir veturinn til að þeir þurfi ekki að leggjast í dvala.

Mökun 
Kornsnákar makast stuttu eftir að þeir koma úr dvala eða eftir að byrjar að hitna á ný ef þeir lögðust ekki í dvala. Tegundin verpir eggjum og geta þau verið allt frá 12 upp í 30. Eggin eru um 60-80 daga að klekjast, kvendýrið verpir eggjunum á hlýjan, rakan og falinn stað, að þessu loknu yfirgefur móðirin eggin. Eggin sjálf eru aflöng með leðurkenndri mjúkri skurn. Um 10 vikum eftir varp nota ungarnir sérstaka hreisturplötu sem kallast eggtönn en hún er fremst á nefinu á þeim til að gera gat á eggið og skríða þaðan út um 15cm langir, tönnina missa þeir eftir fyrstu hamskipti. Snákarnir verða kynþroska um 18 mánaða til 3 ára. 

Slöngur
Gæludýr
Rottusnákar

Rottusnákar er stór fjölskylda snáka. Sem hópur eru þeir ekki einstofna heldur af samsíða þróunarlínum Það er einhver munur milli tegunda en flestir þeirra eru miðlungs til stórir og borða nagdýr.

Áður voru þeir flestir flokkaðir í eina ættkvísl Elaphe en margir hafa síðan fengið ný nöfn. Rottusnákum hefur venjulega verið skipt í tvo hópa, nýjaheims- og gamlaheimstegundir.

Nokkrar tegundir rottusnáka
 (Elaphe bairdi)Baird's Rat Snake 
 (Elaphe bimaculata)Twin-Spotted Ratsnake 
 (Elaphe carinata)King Ratsnake 
 (Elaphe climacophora)Japanese Ratsnake 
 (Elaphe conspicillata)Japanese Forest Ratsnake 
 (Elaphe davidi)David's Ratsnake 
 (Elaphe dione)Dione´s Ratsnake 
 (Elaphe emoryi)Emoryi Ratsnake 
 (Elaphe erythrura)Philippine Ratsnake 
 (Elaphe flavirufa)Cental American Ratsnake 
 (Elaphe flavolineata)Black Copper Rat Snake 
 (Elaphe gloydi)Eastern Fox Snake 
 Kornsnákur (Elaphe guttata)
 (Elaphe helena)Trinket Snake 
 (Elaphe hohenackeri)Transcaucasian Ratsnake 
 (Elaphe bella)Bella Ratsnake 
 (Elaphe lineata)Italian Aesculapian Snake 
 (Elaphe longissima)Aesculapian Snake 
 (Elaphe maculata)
 (Elaphe mandarina)Mandarin Ratsnake 
 (Elaphe moellendorffi)Moellendorff's Ratsnake
 (Elaphe obsoleta)Black Ratsnake
 (Elaphe perlacea)Pearl-Banded Ratsnake
 (Elaphe persica)Persian Ratsnake 
 (Elaphe porphyracea)Red Bamboo Snake 
 (Elaphe prasina)Green Ratsnake 
 (Elaphe quadrivirgata)Japanese Four-lined Ratsnake 
 (Elaphe quatuorlineata)Four-lined Snake 
 (Elaphe radiata)Copperhead Ratsnake
 (Elaphe rufodorsata)Red-backed Ratsnake 
 (Elaphe scalaris)Ladder Snake 
 (Elaphe schrenckii)Korean Ratsnake 
 (Elaphe situla)Leopard Snake 
 (Elaphe subradiata)Indonesian Ratsnake 
 (Elaphe taeniura)Beauty Ratsnake 
 (Elaphe vulpina)Fox Snake

Heimildir

 
Grópleysingjar

en:Rat snake
sk:Pantherophis
sv:Råttsnokar
Kangilinnguit

Kangilinnguit, á dönsku: Grønnedal, (eldri grænlensk stafsetning Kangilínguit) liggur við Arsukfjörð í sveitarfélaginu Ivittuut á Suðvestur-Grænlandi. Íbúar eru um 200 og af þeim um 150 danskir hermenn. Hér er aðalbækistöð danska sjóhersins við Grænland (Grønlands Kommando) og landhelgisgæslunnar. Upphaflega byggði bandaríski sjóherinn byggði stöðina um 1943 til að vernda krýolítnámurnar í Ivittuut. Danir yfirtóku stöðina 1951. Frá Kangilinnguit er 6 km vegarspotti til Ivittuut en námunum þar var lokað 1987. 

Fyrir náttúruunnendur er margt að sjá í umhverfi Kangilinnguit. Danska nafnið er réttnefni á sumrin enda liggur stöðin í skjóli frá köldu hafinu langt inni í landi en þó langt frá jöklum af grænlenskum stað að vera. Við Arsukfjörð er meðal annars mjög mikið af haförnum og sauðnautum. Um 90 mismunandi tegundir málma og steinda hafa fundist á svæðinu. 

Áætlunarflug með þyrlu til og frá Narsarsuaq er einu sinni í viku og sömuleiðis með strandferðarskipi til og frá Paamiut.

Tenglar 
 Gamlar ljósmyndir frá Kangilinnguit 
 Vefur danska sjóhersins við Grænland  
 Vefur um Arsukfjörð og nágrannabyggðir

Byggðir á Grænlandi
Paamiut

Paamiut (Frederikshåb á dönsku; eldri stafsetning Pâmiut) er bær á vesturströnd Grænlands. Um 1300 íbúar eru í bænum (2020) sem er hluti af sveitarfélaginu Sermersooq. Paamiut er yst í firðinum Kuannersooq og dregur nafn af því en grænlenska heitið þýðir „fjarðarmynni“. 

Árið 1742 var stofnaður verslunarstaður í Paamiut og voru þar mikil viðskipti með skinnavöru og hvalaafurðir. Upp úr 1950 byggðist upp mikil þorskútgerð og verkun en því tímabili lauk snögglega árið 1989 þegar þorskstofninn hrundi.

Tengill 
Vefur Paamiut 

Byggðir á Grænlandi
Motörhead

Motörhead var hljómsveit sem spilaði svokallaðan breskan nýbylgjumetal eða bara metal. Hún var stofnuð árið 1975 af bassaleikaranum og söngvaranum Lemmy Kilmister sem var ávallt kjarnameðlimur hljómsveitarinnar. Þekktasta lag þeirra var The ace of spades.  Lemmy kallaði tónlist Motörhead rokk og ról. Sveitin lagði upp laupana þegar Lemmy lést árið 2015. Eftir hana liggja 23 breiðskífur og 10 tónleikaplötur.

Útgefið 
 Motörhead (1977)
 On Parole (1979)
 Overkill (1979)
 Bomber (1979)
 Ace of Spades (1980)
 No Sleep 'til Hammersmith (1981)
 Iron Fist (1982)
 Another Perfect Day (1983)
 No Remorse (1984)
 Orgasmatron (1986)
 Rock 'n' Roll (1987)
 No Sleep at All (1988)
 1916 (1991)
 March or Die (1992)
 Bastards (1993)
 Sacrifice (1995)
 Overnight Sensation (1996)
 Snake Bite Love (1998)
 Everything Louder Than Everything Else (1999)
 We Are Motörhead (2000)
 Hammered (2002)
 Live at Brixton Academy (2003)
 Inferno (2004)
 BBC Live & In-Session (2005)
 Kiss of Death (2006)
Motörizer (2008)
The Wörld Is Yours (2010)
Aftershock (2013)
Bad Magic (2015)

Enskar hljómsveitir
Enskar þungarokkshljómsveitir
Stofnað 1975
Lagt niður 2015
Náttúruvísindi

Náttúruvísindi eða náttúrufræði eru fræði um náttúruna, sem beita vísindalegum aðferðum, þ.á.m. rannsóknum og mælingum, til að skýra náttúrufyrirbæri og skilja þau og setja fram kenningar um þau. Þeir sem stunda rannsóknir á náttúrunni kallast náttúrufræðingar.

Upphaf náttúruvísinda má rekja aftur til fornaldar, einkum Aristótelesar, sem gerði athuganir á náttúrunni og dró ályktanir, þó aðferðir hans hafi verið fjarri því sem nú kallast vísindaleg aðferð. Vegna rita hans um getnað, göngulag og hreyfingu dýra og aðrar rannsóknir á dýrum mætti kalla Aristóteles föður dýrafræðinnar. Áhrif hans voru gríðarleg og þeirra gætti fram á miðaldir, ef ekki lengur, ekki síst vegna Kaþólsku kirkjunnar, sem taldi kenningarnar samræmast biblíunni. Margt af kenningum Aristotelesar hefur þó ekki staðist tímans tönn.

Miklar framfarir urðu í náttúruvísindum á síðmiðöldun með vísindabyltingunni, ekki síst vegna framfara í stærðfræði og stjörnufræði. Á upplýsingaöld var lagður grunnur að nútíma náttúruvísindum með þróun á vísindalegum aðferðum.

Helstu greinar náttúrufræðinnar 
 Efnafræði
 Eðlisfræði
 Jarðfræði
 Landafræði
 Líffræði
 Stjörnufræði

Umdeilt er hvort stærðfræði, læknisfræði og tölvunarfræði teljist náttúruvísindi.

Náttúruvísindanám 
Nám í náttúruvísindum fer að hluta fram í framhaldsskólum og síðar til B.S., M.S. og doktorsprófs í háskólum. Í Raunvísindadeild Háskóla Íslands eru eftirfarandi greinar náttúruvísinda kenndar :

 Eðlisfræði 
 Jarðeðlisfræði
 Efnafræði
 Lífefnafræði
 Líffræði
 Jarðfræði
 Landfræði

 

nap:Scienzie d%27%27a natura
Bild-Zeitung

Bild er þýskt dagblað. Það er mest selda dagblað Evrópu, með upplag upp á um 3,5 milljónir eintaka. Bild telst til götublaða og er mjög umdeilt.

Blaðið er gefið út af Axel Springer AG sem er í meirihlutaeigu afkomenda stofnanda blaðsins, Axels Springers.

Þýsk dagblöð
Útvarpsþáttur

Útvarpsþáttur er afurð dagskrárgerðar fyrir útvarp. Útvarpsþættir urðu til í Bandaríkjunum í upphafi 3. áratugar 20. aldar þegar hugmyndin um reglulegar útsendingar fyrir hóp hlustenda varð til með þessum miðli sem fram að því hafði fyrst og fremst verið notaður til einkasamskipta.

Með tilkomu sjónvarpsins á 5. áratugnum dró nokkuð úr vinsældum leikins útvarpsefnis og útvarpið fór að snúast öðru fremur um fréttir og tónlist.

Á Íslandi hóf Útvarp Reykjavík útsendingar 18. mars 1926 en viðtækin voru dýr til að byrja með og því fáir sem höfðu efni á þeim. Útvarpsstöðin hætti svo vegna fjárskorts tveimur árum síðar og lítið er nú vitað um dagskrána. Útvarp Akureyri hóf útsendingar 1927. Ríkisútvarpið var síðan stofnað 1930, fékk einkaleyfi til útvarpsrekstrar og hóf útsendingar 21. desember sama ár.

Tengt efni
 Útvarp
 Dagskrárgerð
 Sjónvarpsþáttur
Gagnfræðaskóli

Gagnfræðaskóli eða miðskóli er skólastig í ýmsum löndum sem er á milli grunnskóla og framhaldsskóla. Mismunandi er eftir löndum hvaða aldurshópar sækja gagnfræðaskóla. 

Skólastig

de:Bildungssystem in den Vereinigten Staaten#Junior High School und Middle School
nl:High school#Het onderwijssysteem in de VS
Mörgæsir

Mörgæsir (fræðiheiti: Sphenisciformes) er ættbálkur ófleygra fugla. Til eru sautján tegundir af mörgæsum. Mörgæsir eru ófleygar og lifa flestar í svalari hluta Suður-Íshafsins. Skrokkurinn er svartur á baki og hvítur að framan og þær hafa stutta en sterka fætur aftarlega á skrokknum. Talið er að mörgæsir eyði allt að þremur fjórðu hlutum ævi sinnar í sjó enda eru þær miklir sundgarpar. Mörgæsir eru kjötætur og fæða þeirra er aðalega lítil sjávardýr.

Stærsta mörgæsin er keisaramörgæs en þær geta orðið allt að 21-40 kg og um 120 cm. á hæð.
En sú minnsta er dvergmörgæs, þær vega aðeins 1-1,8 kg og eru minni en sumar endur.

Tegundir 
 1 Keisaramörgæs (Aptenodytes forsteri) 
 2 Konungsmörgæs (Aptenodytes patagonicus)
 3 Dvergmörgæs (Eudyptula minor)
 4 Gleraugnamörgæs (Spheniscus demersus)
 5 Humboldtsmörgæs (Spheniscus humboldti)
 6 Dropamörgæs (Spheniscus mendiculus)
 7 Magellanmörgæs (Spheniscus magellanicus)
 8 Aðalsmörgæs (Pygoscelis adeliae)
 9 Hettumörgæs (Pygoscelis antarctica) 
 10 Kambmörgæs (Eudyptes sclateri)
 11 Fjarðarlandsmörgæs (Eudyptes pachyrhynchus)
 12 Asnamörgæs (Pygoscelis papua)
 13 Klappamörgæs (Eudyptes chrysolophus)
 14 Gulaugnamörgæs (Megadyptes antipodes)
 15 Klettahoppari (Eudyptes chrysocome)
 16 Hin konunglega mörgæs (Eudyptes schlegeli)
 17 Snörumörgæs (Eudyptes robustus)

Af hverju geta mörgæsir ekki flogið 

Mörgæsir eru komnar af fleygum fuglum en geta þrátt fyrir það ekki flogið. Tvennt er sem veldur því að þær geta ekki flogið en það er að þær eru of þunga og vængirnir eru of stuttir miðað við líkamsstærð. Vængirnir minna frekar á hreifa en vængi, enda hafa þeir aðlagast sundi og mörgæsir eru afbragðs sunddýr og komast mjög hratt yfir. Það finnast fleiri fuglar en mörgæsir sem geta ekki flogið, má þar nefna strút, móa og emúa. En þær eins og mörgæsin hafa aðlagast landlífinu .

Tilvísanir

Heimildir 

 

Mörgæsir
Reykjanesbraut

Reykjanesbraut eða þjóðvegur 41 (áður kölluð Keflavíkurvegur en það heiti á nú við veg 424 sem liggur frá Reykjanesbrautinni gegnum Ytri-Njarðvík og Keflavík) er þjóðvegur sem liggur frá gatnamótum Miklubrautar, Sæbrautar og Vesturlandsvegar að Leifsstöð á Miðnesi. Vegurinn var fullgerður árið 1912 og lokið var við bundið slitlag árið 1965. Árið 2003 hófust framkvæmdir við tvöföldun vegarins (fjórar akreinar). Miklar tafir urðu á verkinu sem lauk ekki fyrr en í október 2008.

Keflavíkurvegurinn steyptur 
Í lok ársins 1960 hófust framkvæmdir við nýjan Suðurnesjaveg. Var ákveðið að hafa vegstæðið frá Hafnarfirði suður fyrir Hvassahraun með tilliti til hvar flugvöllur gæti hugsanlega komið í framtíðinni.  Þá hefði Sementsverksmiðjan á Akranesi tekið til starfa og var ákveðið að hluti af veginum yrði steinsteyptur. Árið 1962 er unnið við steypu á veginum og eru steyptir 400 m á dag.  Þann 26. október 1965 var vegurinn formlega opnaður.

Tilvísanir 

Suðurnes
Vegir á Íslandi
Þjóðvegur

Þjóðvegur er akvegur í opinberri eða einkaeign ætlaður fyrir almenna umferð sem liggur milli staða utan þéttbýlis. Þjóðvegum er gjarnan gefin sérstök númer eða heiti eftir því í hvaða landi þeir eru. 

Hugtakið þjóðvegur getur haft nokkuð mismunandi merkingu eftir ríkjum: Dæmi um það er notkun enskumælandi þjóða (enska: Highway) og notun þýskumælandi þjóða (þýska: Nationalstraße). 

Enskumælandi þjóðir nota einnig hugtakið þjóðveg (enska: trunk road / trunk highway) sem meiriháttar veg er tengir tvær eða fleiri borgir, hafnir, flugvelli. Þýskumælandi þjóðir nota það með sambærilegum hætti (þýska: Fernstraße) en nota einnig sérstakt heiti fyrir þjóðvegi sem býður upp á mikinn akurshraða og vöruflutninga (þýska: autobahn).

Sjá einnig: 
Vegakerfið á Íslandi

Listi yfir þjóðvegi á Íslandi

Tilvísanir 

Vegir á Íslandi

sv:landsväg
Egill Skúli Ingibergsson

Egill Skúli Ingibergsson (f. 23. mars 1926 í Vestmannaeyjum, d. 22. desember 2021) var borgarstjóri Reykjavíkur 1978-1982.

Egill lauk meistaragráðu í verkfræði við Kaupmannarhafnarháskóla áreið 1954. Hann starfaði hjá Orkumálastofnun, Rafmagnsveitum ríkisins, Landsvirkjun og sínu eigin fyrirtæki, Rafteikningu. Árið 1978 var hann ráðinn borgarstjóri Reykjavíkur fyrir vinstri meirihlutann og gegndi því eitt kjörtímabil, til 1982.

Eiginkona Skúla var Ólöf Elín Davíðsdóttir (1930-2019), húsmóðir. Þau eignuðust 4 börn.

Heimild 
Reykjavík.is  sótt 26. október 2006

Tenglar 
 Fyrsti dagurinn margbreytilegur; grein í Morgunblaðinu 1978

Borgarstjórar Reykjavíkur
Íslenskir verkfræðingar
Bötunarstöð

Bötunarstöð er miðstöð til bötunar sláturgripa, s.s. nautgripa og sauðfjár. Bötunastöðvar, sem falla undir skilgreininguna „verksmiðjubúskapur“, eru algengar í Bandaríkjunum og eru teknir gripir um 300 kíló inn á stöðvarnar og þeir bataðir undir slátrun.

Fóðrað er á heilfóðri (öllu blandað saman) og gefið á fóðurstíg. Stöðin skiptist í mörg hólf þar sem gripir af sama þyngdarflokki ganga saman og eru sendir á sama tíma til slátrunar en þá er notuð svokölluð „allt inn-allt út“-aðferð.

Landbúnaður
Alþjóðlegu náttúruverndarsamtökin

Alþjóðlegu náttúruverndarsamtökin (enska: International Union for Conservation of Nature and Natural Resources) eða IUCN eru alþjóðastofnun sem helgar sig verndun náttúruauðlinda. Samtökin reka svokallaðan rauðan lista, gagnagrunn yfir ástand stofna ýmissa lífvera sem vá er talin steðja að. 

Samtökin voru stofnuð árið 1948 af Svissneska náttúruverndarráðinu, frönsku ríkisstjórninni og UNESCO. Meginmarkmið IUCN er að hafa áhrif á þjóðfélög heimsins og bæði hvetja þau og styrkja til að vernda óraskaða og fjölbreytta náttúru og tryggja nýtingu allra náttúruauðlinda sé sanngjörn og vistfræðilega sjálfbær. Aðildarríki eru nú 86 þjóðríki, þar á meðal Ísland.

Tengill 
 Vefur samtakanna

Náttúruverndarsamtök
ISO 639

ISO 639 er alþjóðlegur staðall fyrir skammstafanir á heitum tungumála. Staðallinn er í nokkrum hlutum þar sem fyrstu tveir hlutarnir hafa verið samþykktir og sá síðasti er í samþykktarferli. 
 ISO 639-1: 2002 (sjá Listi yfir tungumálakóða í ISO 639-1)
 ISO 639-2: 1998 (sjá Listi yfir tungumálakóða í ISO 639-2)
 ISO 639-3: 2007 (sjá Listi yfir tungumálakóða í ISO 639-3)

ISO staðlar
Morrinn

Getur líka átt við leikhópinn Morrann á Ísafirði.

Morrinn (s. Mårran f. Mörkö) er persóna í Múmínálfunum eftir finnlandssænska rithöfundinn og teiknarann Tove Jansson. 

Í íslensku þýðingu bókanna og síðar teiknimyndanna hafa þýðendur gert Morrann karlkyns, en á frummálinu (sænsku) er Morrinn kvenkyns. Hann kemur fyrst fram í bókinni Pípuhattur galdrakarlsins sem gefin var út árið 1948.

Morrinn er helkaldur og allt sem hann snertir frýs. Hann birtist sem draugalegur líkami sem líkist helst smá hæð með köld starandi augu og breiða röð af hvítum skínandi tönnum. Í einni sögu er minnst á það að Morrinn sé með skott en það hefur aldrei sést á teikningu. Morrinn gengur ekki heldur líður um og jörðin frýs í kjölfar hans og allur gróður deyr. Allt sem Morrinn snertir frýs og í Vetrarundur í Múmíndal settist Morrinn á bálköst sem umsvifalaust slokknaði. En í rauninni er Morrinn að leita vináttu og hlýju, en allir hafna honum svo hann leitar í einveruna upp í Einmana fjöllum. Þó gerir Morrinn eitt sinn gagn þegar hann slekkur skógareld með kulda sínum.

Heimildir 
 
 

Múmínálfarnir
Stefán frá Hvítadal

Stefán Sigurðsson (11. október 1887 – 7. mars 1933) var íslenskt ljóðskáld sem er einna þekktastur undir listamannsnafninu Stefán frá Hvítadal en hann kenndi sig við Hvítadal í Dalasýslu. 
Stefán var fæddur á Hólmavík árið 1887 og er talinn fyrsti einstaklingurinn sem fæddist þar sem þorpið Hólmavík stendur núna. Foreldrar hans voru Sigurður Sigurðsson, snikkari og kirkjusmiður, og Guðrún Jónsdóttir sem lengst bjuggu á Felli í Kollafirði.

Fyrstu æviárin dvaldi Stefán að Stóra-Fjarðarhorni í Kollafirði á Ströndum en flutti síðan að Hvítadal í Dalasýslu. Hann fór síðan ungur til Reykjavíkur, vann sem prentari, en átti við veikindi að stríða og missti annan fótinn. Hann kvæntist þar Sigríði Jónsdóttur. Með henni átti hann nokkur börn þar á meðal Erlu. Í Reykjavík samdi hann ljóðið um elstu dóttur sína Erlu, "Erla góða Erla ég á að vagga þér" þá bjó hann að Laufásvegi 9. Hann fluttist síðar aftur í Dalina og bjó þar til æviloka. Stefán lést árið 1933. Hann er jarðaður í Staðarhólskirkjugarði

Stefán var berklasjúklingur, hann var lengi veikur og lá á sjúkrahúsi í Noregi árið 1914. Þegar hann hefur legið veikur í allavega 2 mánuði skrifar hann vini sínum Erlendi bréf um að dagar hans séu taldir og að hann sé tilbúinn að kveðja þennan heim. En svo kynnist Stefán hjúkrunarkonu á spítalanum, hann verður yfir sig ástfanginn af henni og í kjölfarið fer honum að batna. Stefán var hjúkrunarkonunni Mathilde ævinlega þakklátur og skírði dóttur sína Matthildi eftir henni árið 1922.

Seinna birtust kvæði eftir hann í blöðum og tímaritum, þar á meðal ljóðaflokkurinn Anno Domini 1930 í Perlum það ár.

Ivar Orgland skrifaði ævisögu Stefáns. Kom hún út í tveimur bindum, Stefán frá Hvítadal. Maðurinn og skáldið og Stefán frá Hvítadal og Noregur: rannsókn á norskum áhrifum á íslenskt ljóðskáld á 20. öld. Fyrra bindið kom út í íslenskri þýðingu Baldurs Jónssonar og Jóhönnu Jóhannsdóttur árið 1962. Seinna bindið þýddi Steindór Steindórsson frá Hlöðum og kom það út á íslensku árið 1990.

Ljóðabækur Stefáns 
 Söngvar förumannsins (1918) 
 Óður einyrkjans (1921) 
 Heilög kirkja (1924) 
 Helsingjar (1927)

Tilvísanir 

Íslensk skáld
Fólk fætt árið 1887
Fólk dáið árið 1933
Fjalla-Eyvindur

Fjalla-Eyvindur Jónsson (f. 1714, d. fyrir 1783)  er einn þekktasti útilegumaður Íslandssögunnar og var raunveruleg persóna sem uppi var á 18. öld. Hann var fæddur í Hlíð í Hrunamannahreppi í Árnessýslu og foreldrar hans voru Jón Jónsson bóndi og Ragnheiður Eyvindsdóttir húsfreyja þar á bæ. 

Kona Fjalla-Eyvindar, sem lá úti með honum, var Halla Jónsdóttir. Þau höfðu bústaði víða um land, m.a. á Hveravöllum, Þjórsárverum og í Drangavík á Ströndum. Dómsskjöl sýna að þau hafa átt börn í útlegðinni sem dóu ung en Eyvindur átti einn son áður en hann lagðist út. Fjalla Eyvindur er grafinn á Hrafnsfjarðareyri í Hrafnsfirði í Jökulfjörðum; á legsteininum stendur „Hér liggur Fjalla Eivindur Jónsson“. Halla andaðist árið 1792 og hvílir í ómerktri gröf á Stað í Grunnavík.

Um Fjalla-Eyvind og Höllu er til mikið af þjóðsagnaefni og einnig töluverðar sögulegar heimildir. Þau eru aðalpersónur í leikriti Jóhanns Sigurjónssonar, Fjalla-Eyvindur: Leikrit í fjórum þáttum, sem víða hefur verið leikið og sænski leikstjórinn Victor Sjöström gerði kvikmynd eftir 1918.

Kofarústir í Hvannalindum í Ódáðahrauni hafa verið taldar bera vitni um að Eyvindur og Halla hafi dvalist þar um árabil. Engar ritaðar heimildir eru um það en nýlegar kolefnisgreiningar styðja hugmyndina.

Tilvísanir

Íslendingar
Hattífatti

Hattífattarnir (sænska: hattifnattar; finnska: hattivatti) eru lifandi verur í barnabókunum um Múmínálfana, eftir Finnann Tove Jansson. Þeir eru hvítir og líta út eins og vofur. Þeir tala ekki, en laðast að rafmagni og segulmögnun enda eru þeir rafmagnaðir og geta gefið raflost ef komið er við þá.

Múmínálfarnir
Tove Jansson

Tove Marika Jansson (9. ágúst 1914 – 27. júní 2001) var finnlandssænskur rithöfundur, listmálari og teiknari, fædd í Helsinki. Hún var komin af listafólki en móðir hennar var sænska listakonan, Signe Hammarsten-Jansson og faðir hennar finnski myndhöggvarinn Viktor Jansson. Hún er þekktust fyrir bækur sínar um Múmínálfana, þó skrifaði hún einnig aðrar bækur ásamt því að myndskreyta bækur eftir aðra. Til dæmis myndskreytti hún bæði Hobbitann eftir J.R.R. Tolkien og Ævintýri Lísu í Undralandi eftir Lewis Carroll.

Starfsævi hennar náði yfir meira en 70 ár. Í bókum hennar má finna mikið af vísunum í líf hennar og sögupersónur hennar eru sumar byggðar á raunverulegum persónum í lífi hennar. Tove bjó í áratugi með konu, en samkynhneigð var bönnuð með lögum í heimalandi hennar þar til árið 1971. Sambýliskona hennar var Tuulikki Pietilä, teiknari og prófessor, en í Tikka-tú í Múmínálfunum þykjast menn sjá hennar stað.

Heimild

Tenglar 
 Kistan: Ást og litagleði í kynjaveröldinni í Múmíndal (höf.Þórdís Gísladóttir)

Jansson, Tove
Jansson, Tove
Jansson, Tove
Ástand stofns

Ástand stofns lífveru gefur vísbendingu um það hversu líklegt er að tegundin eigi eftir að lifa af í náinni framtíð á tilteknu svæði eða í heiminum öllum. Mörg atriði eru tekin til greina þegar ástand stofns er metið; ekki aðeins hversu margir einstaklingar eru til, heldur líka aukning eða minnkun stofnsins á tilteknu tímabili, æxlunartíðni, þekktar ógnir, og svo framvegis. 

Þekktasti listinn yfir ástand stofna lífvera er Rauði listi IUCN, en til eru margir sérhæfðari listar, eins og CITES sem takmarkar milliríkjaverslun með tilteknar lífverur.

Tenglar 

 Hættuflokkar Alþjóðanáttúruverndarsambandsins, Náttúrufræðistofnun Íslands

Lífverur
Vistfræði
Náttúruvernd
Sjávarmál

Sjávarmál er meðalhæð sjávar miðað við hentugt yfirborðsviðmið. Sjávarmál er notað sem viðmið fyrir hæð landfræðilegra hluta á landi, t.d. hæð fjalla sem gefin er upp í metrum yfir sjávarmáli. Nákvæm mæling sjávarmáls er þó flókin og erfið. Viðmiðunarmörkin geta auk þess breyst í tíma, ýmist vegna breytinga á sjávarhæð eða landriss eða -sigs. 

Haffræði
Landafræði
Kortagerð