alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Carlo Petrini

Carlo Petrini (f. 22. júní 1949) er ítalskur blaðamaður og félagsfræðingur. Hann lærði félagsfræði við Háskólann í Trento og varð virkur í stjórnmálum í róttæka vinstriflokknum Einingarflokki öreiganna. Hann var kosinn í sveitarstjórn heimabæjar síns, Bra, á vegum þess flokks. Hann hóf að skrifa um mat og vín í dagblöð á borð við Il manifesto og l'Unità. Hann stofnaði Gambero Rosso sem upphaflega var aukablað með Il manifesto en varð síðar forlag sem sérhæfir sig í ritum um mat. Um miðjan 9. áratug 20. aldar stofnaði hann samtökin „Libera e Benemerita Associazione degli Amici del Barolo“ („hin frjálsu og lofsverðu samtök vina Barolo-vínsins“) sem í júlí 1986 breyttust í Arci Gola, undanfara Slow Food-samtakanna. Arci Gola börðust gegn opnun MacDonald's-staðar við Spænsku tröppurnar í Róm. Síðar átti hann þátt í stofnun matvælasýningarinnar Salone internazionale del gusto í Tórínó.

Petrini hefur ritað fjölda bóka um mat og vín og hefur verið ritstjóri yfirlitsrita um vínframleiðslu á Ítalíu og í heiminum öllum. Auk þess að berjast gegn skyndibitamenningu hefur hann barist gegn erfðabreyttum matvælum. Hann stofnaði háskóla í matargerðarlist, Università degli Studi di scienze gastronomiche, í Pollenzo í nágrenni Bra. 

Ítalskir matgæðingar
Ítalskir blaðamenn
Ítalskir félagsfræðingar
EV10 Eystrasaltsleiðin

EV10 Eystrasaltsleiðin eða Hansaleiðin er um 8.000 km löng EuroVelo-hjólaleið sem liggur umhverfis Eystrasaltið. Leiðin liggur í gegnum 9 lönd, Danmörku, Þýskaland, Pólland, Rússland, Litháen, Lettland, Eistland, Finnland og Svíþjóð. Aðeins Eistland og Finnland hafa fullútfært sinn hluta leiðarinnar.

Leiðin
 Danmörk: Leiðin liggur frá Kaupmannahöfn suður eftir strönd Sjálands um Køge, Faxe Ladeplads og Præstø. Síðan um eyjarnar Mön, Falstur og Láland, yfir á Fjón og síðan um jósku bæina Christiansfeld, Haderslev, Aabenraa, Sønderborg og Gråsten að landamærunum við Padborg.
 Þýskaland: Frá Flensborg liggur leiðin eftir Radnetz Deutschland-leið D2 (Ostseeküstenroute) um Glücksburg, Kappeln og Eckernförde til Kiel. Þaðan liggur leiðin yfir á eyjuna Fehmarn og þaðan til Travemünde, Wismar, Warnemünde, Stralsund, Greifswald og Usedom að landamærunum við Ahlbeck.
 Pólland: Leiðin liggur um Świnoujście, Trzebiatów, Mrzeżyno, Kołobrzeg, Darłowo, Ustka, Główczyce, Krokowa, Gdynia, Gdańsk, Kadyny og Frombork að landamærunum við Gronowo.
 Rússland: Leiðin liggur um Kalíníngrad, Swetlogorsk og Selenogradsk að landamærunum við þorpið Morskoje.
 Litháen: Leiðin liggur um Nida og Klaipėda að landamærunum við Palanga.
 Lettland: Leiðin liggur um Liepāja, Kuldīga, Ríga, Sigulda og Salacgrīva að landamærunum við Ainaži.
 Eistland: Leiðin liggur um Pärnu, Kuressaare, Haapsalu, Tallinn og Kohtla-Järve að landamærunum við Narva.
 Rússland: Leiðin fer um Ivangorod, Kingisepp og Sankti Pétursborg að landamærunum við Vyborg.
 Finnland: Leiðin fylgir hjólaleið 7 (Helsinki-Lappeenranta) og fer um Hamina, Kotka, Ruotsinpyhtää og Porvoo til Helsinki. Þaðan liggur leiðin um hjólaleið 1 (Helsinki-Turku) um Kirkkonummi, Pohja og Salo til Turku. Þaðan liggur leiðin um Naantali, Merimasku, Taivassalo, Uusikaupunki, Rauma, Eurajoki og Luvia til Pori og síðan til Vaasa, Oulu að landamærunum við Tornio. 
 Svíþjóð: Leiðin fylgir austurstrandarleiðinni sem er hluti af Sverigeleden og fer frá Haparanda um Kalix, Luleå, Piteå, Skellefteå, Umeå, Örnsköldsvik, Sundsvall, Hudiksvall, Söderhamn, Gävle, Österbybruk, Norrtälje, Täby, Stokkhólm, Tumba, Trosa, Nyköping, Söderköping, Valdemarsvik, Loftahammar, Västervik, Figeholm, Oskarshamn, Mönsterås, Timmernabben, Kalmar, Torsås, Jämjö, Nättraby, Karlshamn, Pukavik, Sölvesborg, Åhus, Simrishamn, Ystad og Trelleborg og endar í Malmö.

Myndir

Tenglar
 Vefur leiðarinnar

EuroVelo
EV1 Atlantshafsströndin

EV1 Atlantshafsströndin er 8.186 km löng EuroVelo-hjólaleið sem liggur frá Nordkapp í Norður-Noregi að Porto í Portúgal. Hún liggur um 6 lönd, Noreg, Bretland (Skotland, Norður-Írland, Wales og England), Írland, Frakkland, Spán og Portúgal.

Ísland sótti árið 2014 um að verða framlenging á Atlantshafsströndinni með hjólaleið sem næði frá Seyðisfirði til Leifsstöðvar um Suðurlandið .

Leiðin
 Noregur: Leiðin liggur frá Nordkapp um Tromsø, Vestvågøy, Bodø, Þrándheim, Ålesund til Bergen þaðan sem ferja gekk áður til Skotlands.
 Skotland: Leiðin liggur um Aberdeen, Inverness, Glasgow til Stranraer þaðan sem ferja gengur til Norður-Írlands.
 Norður-Írland: Leiðin liggur um Belfast.
 Írland: Leiðin liggur um Galway, Limerick, Cork, Waterford til Rosslare þar sem ferja gengur til Wales.
 Wales: Leiðin liggur um Fishguard og Cardiff.
 England: Leiðin liggur um Bristol og Plymouth þaðan sem ferja gengur til Frakklands.
 Frakkland: Leiðin liggur frá Roscoff, um Nantes, La Rochelle og Arcachon til Hendaye. Leiðin er kynnt í Frakklandi sem Vélodysée.
 Spánn: Leiðin liggur um Pamplóna, Burgos, Salamanca, Merida og Huelva.
 Portúgal: Leiðin liggur um Faro og Sagres og síðan aftur norður til Lissabon og norður fyrir Porto.

Myndir

Tenglar
 Vefur leiðarinnar.

Tilvísanir

EuroVelo
EV6 Fljótaleiðin

EV6 Fljótaleiðin eða Atlantshaf-Svartahaf er 3.653 km EuroVelo-hjólaleið sem liggur frá Saint-Nazaire við ósa árinnar Loire í Frakklandi að Constanța við Svartahafsströnd Rúmeníu. Leiðin fylgir nokkrum stórum ám eftir. Hún liggur meðfram stórum hluta Loire, hluta af Saône og Rínarfljóti og nær allri Dóná. Leiðin fer í gegnum 10 lönd, Frakkland, Sviss, Þýskaland, Austurríki, Slóveníu, Ungverjaland, Serbíu, Króatíu, Búlgaríu og Rúmeníu.

Hluti leiðarinnar er á vinsælustu hjólaleið Evrópu, Dónárhjólastígnum, sem liggur milli Donaueschingen og Passau í Þýskalandi og heldur áfram til Vínarborgar, Novi Sad og Belgrad að Dónárósum. Víða er hægt að velja tvær leiðir eftir því hvorum bakka árinnar farið er eftir.

Leiðin
 Frakkland: Leiðin liggur meðfram Loire frá Saint-Nazaire um Nantes, Tours, Blois, Orléans og Nevers þar sem hún fer meðfram Canal du Centre að Saône þar sem hún fer um Besançon, Baume-les-Dames, Montbéliard að Mulhouse í Elsass.
 Sviss: Leiðin fer yfir landamærin við Basel og fylgir Rínarfljóti að Bodensee.
 Þýskaland: Frá Bodensee fylgir leiðin Hohenzollernleiðinni til Tuttlingen og heldur svo áfram eftir Dónárleiðinni (Radnetz Deutschland-leið D6) um Sigmaringen, Scheer, Ulm, Leipheim, Günzburg, Donauwörth, Ingolstadt, Regensburg til Passau.
 Austurríki: Í Austurríki fylgir leiðin Dóná beggja vegna árinnar og fer í gegnum Linz og Vínarborg.
 Slóvakía: Leiðin fer um Bratislava.
 Ungverjaland: Leiðin fer um Győr, Esztergom, Visegrád, Búdapest, Kalocsa, Baja og Mohács.
 Króatía (hjáleið): Leiðin fer um Kneževi Vinogradi, Lug, Osijek og Vukovar.
 Serbía: Leiðin fer um Apatin, Novi Sad, Belgrad og Pančevo.
 Búlgaría (hjáleið): Leiðin liggur um Vidin, Lom, Belene, Ruse og Silistra.
 Rúmenía: Leiðin fer um Drobeta-Turnu Severin, Cernavodă, Brăila, Tulcea, Sulina, Babadag að Constanța.

Myndir

Tenglar
 Vefur leiðarinnar

EuroVelo
Krúnuspori

Delphinium brunonianum, íslenskt nafn Krúnuspori,  er tegund riddaraspora í sóleyjaætt Ranunculaceae.

Lýsing
Delphinium brunonianum verður 10 til 25 sm hár. Hann hefur sterka moskuslykt. Blöðin eru handskift, með blaðlegg og stakstæð. Blómin eru 5 til 10 í klasa, fjólublá, skálarlaga með stuttum spora. Þau blómgast frá júlí til september.

Útbreiðsla og búsvæði
Krúnuspori vex á fjalsshlíðum og skriðum í 4300 til 5500 m. hæð yfir sjávarmáli í Mið Asíu, Afghanistan, Pakistan, Tíbet og Himalajafjöllum.

Tilvísanir

Ytri tenglar
Hortipedia
Plants for a future
Flowers of India
Skinnhúfuklettar

Skinnhúfuklettar eru   klettabelti í austanverðum Vatnsdal,  sunnan við stór stuðlabergsþil. Klettarnir eru hentugir til klettaklifurs. Klettarnir blasa við af þjóðveginum ef ekið er inn Vatnsdal austan Vatnsdalsár. Margar klifuleiðir hafa verið boltaðar í klettunum og eru þær merktar inn í leiðarvísi ÍSALP nr. 24.

Í Árbók hins íslenska fornleifafélags 1988 segir um þessa kletta: 
"Eyjólfsstaðir eru utar í dalnum enn Hof. Svo sem 250 föðmum fyrir utan þá, spottakorn fyrir ofan veginn, eru lágir klettar, er heita Skinnhúfuklettar. Þar er klettaskúti, er og heitir Skinnhúfuhellir, enn þar niðr eða vestr af, nær ánni, er hvammr, er og heitir Skinnhúfuleynir. Enn heitir Skinnhúfuhylur í ánni þar nálægt."

Heimildir 
 Skinnhúfuklettar
 Rannsóknarferð um Húnavatns og Skagafjarðar sýslur 1886. – Árbók Hins íslenzka fornleifafélags, Megintexti (01.01.1888), Bls. 76-123 

Vatnsdalur
Museum of Filistea Culture

Museum of Filistea Culture (המוזיאון לתרבות הפלשתים ע"ש קורין ממן - The Corinne Mamane Museum of Philistine Culture) er Fornminjasafnið í Ashdod, Ísrael. Það kannar menningu Filista sem bjuggu í svæði borgarinnar. Safnið er eina safnið í heiminum hollur til Filista menningu. Það var fyrsta safnið sem opnaði í Asdód árið 1990.

Gallery

Tenglar 

   Corinne Mamane Museum of Philistine Culture 

Ísrael
Guildford

Guildford er bær í Surrey í Englandi 43 km suðvestan við London. Bærinn stendur við A3-þjóðveginn milli London og Portsmouth. Íbúar eru um 137 þúsund.

Surrey
Borgir á Englandi
Sesselja Eldjárn

Sesselja Eldjárn f. 26. júlí 1893 á Tjörn í Svarfaðardal, d. 28. júlí 1987 í Reykjavík. Foreldrar hennar voru Petrína Hjörleifsdóttir og séra Kristján Eldjárn Þórarinsson á Tjörn.  Sesselja var yngst 8 systkina, en 5 þeirra komust á fullorðinsár.

Störf 
Sesselja Eldjárn dvaldist í heimahúsum til 1918. Ráðskona var hún á Dalvík 1919-1923. Starfaði næst sem matráðskona við Gagnfræðaskólann á Akureyri, síðar Menntaskólann 1924-1928. Stofnaði matsölu á Akureyri 1928 og rak hana með Ingibjörgu systur sinni til 1949, lengst af í Brekkugötu 9.  .

Félagsmál 
Sesselja stofnaði með fleirum kvenfélagið Tilraun í Svarfaðardal og var ein af stofnendum Ungmennafélags Svarfdæla og starfaði í báðum þessum félögum. Hún vann lengi á Akureyri að málefnum Slysavarnafélags Íslands, stofnaði þar ásamt fleirum kvennadeild 1935 og var formaður hennar frá upphafi og um langt árabil. Hún var heiðursfélagi Slysavarnafélags Íslands.

Um Sesselju 
Um Sesselju var sagt í eftirmælum að hún væri í eðli sínu forystu- og athafnakona, kjarkmikil, úrræða góð og framtakssöm. Ekki rak hún matsölu sína í ábata- eða hagnaðarskyni og laut ekki lögmálum markaðarins. Hún seldi fæðið ódýrt og það sem hún setti upp fyrir það, var jafnan undir gangverði. Reiknuðu þær systur sér lágt kaup en á hinn bóginn ómælda vinnu. Sóttu þær laun sín í þá starfs- og lífsgleði, sem margt vel unnið starf veitir í sjálfu sér. Aldrei rukkaði Sesselja kostgangara sína um borgun en hún var heppin að því leyti að flestir þeirra voru skilamenn. Þó voru þar innanum fáeinir sem aldrei inntu neina greiðslu af hendi fyrir matinn, en ekki erfði Sesselja það við þá, því að þeir voru boðnir velkomnir til hennar á ný, ef þeir þurftu aftur á gjafafæði að halda. Svo sem vænta mátti reiddi Sesselja ekki digran sjóð frá ævistarfi sínu, því að eignalaus var hún eftir á, en stóð þó í skilum við alla og skuldaði engum neitt þegar upp var staðið.

Örn Snorrason hagyrðingur og kennari á Akureyri orti um Sesselju þegar hún hafði skilið 100 kr. seðil eftir á glámbekk í Brekkugötunni: 

 Þú ert ekki þjófhrædd sál.
 Þig er létt að véla.
 Ég er blankur, mér er mál
 mig langar að stela.

Sesselja giftist aldrei og á ekki afkomendur en Ingibjörg, systir hennar, sem var 9 árum eldri, var alltaf í heimili með henni og til aðstoðar svo lengi sem þær lifðu báðar. Þórarinn Kr. Eldjárn bóndi og kennari á Tjörn var bróðir þeirra systra.

Sesselja Eldjárn hlaut riddarakross fálkaorðunnar fyrir störf sín að slysavarnarmálum

Tilvísanir

Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu

Fólk fætt árið 1893
Fólk dáið árið 1987
Íslenskar konur
Þórarinn Hjartarson

Þórarinn Hjartarson, sagnfræðingur og plötusmiður, er fæddur á Tjörn í Svarfaðardal 5.12. 1950. Foreldrar, Hjörtur Eldjárn Þórarinsson (1920-1996) og Sigríður Hafstað (1927).

Nám og störf 
Þórarinn lauk stúdentsprófi frá MA 1971. Síðan stundaði hann nám við Landbúnaðarháskólann að Sketlein í Noregi og útskrifaðist þaðan. Hann lauk námi í plötusmíði við Iðnskólann á Akureyri 1978.  Síðar innritaðist hann í Óslóarháskóla og lauk þaðan mastersprófi í sagnfræði 1991 með áherslu á Sögu Sovíetríkjanna. Lokaverkefni hans var Upphaf Stalínismans og túlkun hans í sagnfræði Vesturlanda.
Þórarinn hefur lengst af starfað við Slippstöðina á Akureyri en einnig kennt við Menntaskólann á Akureyri og Verkmenntaskóla Akureyrar.

Ritstörf og tónlist 
Þórarinn hefur stundað ritstörf, einkum á sviði sagnfræði og en einnig á sviði stjórnmála og bókmennta. 
Þórarinn hefur skrifað og birt tímaritsgreinar í Skírni, tímaritið Sögu og Tímarit Máls og menningar. Þar að auki fjölmargar greinar í dagblöð og netmiðla um margvísleg efni. Allmikið efni liggur einnig eftir hann í héraðsblaðinu Norðurslóð í Svarfaðardal. Hann hefur enn fremur þýtt leikrit og söngleiki fyrir Þjóðleikhúsið, Leikfélag Akureyrar og Ferðaleikhúsið (í Tjarnarbíói).
Auk þessa hefur hann stundað þáttagerð fyrir Ríkisútvarpið og gert þáttaraðir um skáldin Pál Ólafsson og Stephan G. Stephansson.
Hann er sjálfmenntaður tónlistarmaður og hefur víða komið fram sem trúbador og kvæðamaður og hefur samið og þýtt fjölmarga söngtexta.

Söngur riddarans 
Árið 2001 gaf Þórarinn út, ásamt Ragnheiði Ólafsdóttur, hljómdiskinn Söngur riddarans þar sem sungin voru 25 ljóð Páls Ólafssonar. Sjálf fluttu þau söngvana ásamt fjórum hljóðfæraleikurum. Að hluta voru notuð eldri lög og þjóðlög en við sextán ljóðanna sömdu lagasmiðir ný lög. Diskinum fylgdi bæklingur með söngljóðum Páls og dálítilli ritgerð Þórarins um skáldið.

Helstu rit 
 Spor eftir göngumann. Í slóð Hjartar á Tjörn, 1997 (með Ingibjörgu Hjartardóttur)
 Aldarreið. Svarfdælskir hestar og hestamenn á 20. öld, 1999. 
 Skinna. Saga sútunar á Íslandi. Safn til iðnsögu Íslendinga, 2000. 
 Verkstjórar. Saga Verkstjórasambands Íslands, 2001. 
 Lítið kver um handverksmenn í Svarfaðardal, á Upsaströnd, Dalvík og Árskógsströnd (2007).
 Eg skal kveða um eina þig alla mína daga - Ástarljóð Páls Ólafssonar (2008)
 Mikið greinasafn Þórarins um þjóðfélagsmál er á vefsíðunni eldmessa.blogspot.is
 Allmörg kvæði og lausavísur eftir Þórarinn eru í bókinni Krosshólshlátur (Bóksmiðjan Selfossi 2013).

Einkahagir 
Fyrri kona Þórarins er Katjana Edvardsen. Börn þeirra:
 Rán
 Þrándur 
 Sigríður Íva
Seinni kona Þórarins er Margrét Guðmundsdóttir, sagnfræðingur.

Heimildir
Æviskrár MA-stúdenta 1969-1973, 5. bindi. Ritstj. Gunnlaugur Haraldsson. Steinholt, Reykjavík, 1994
Fólk fætt árið 1950
Íslenskir sagnfræðingar
Íslenskir kennarar
Íslenskir söngvarar
Stúdentar úr Menntaskólanum á Akureyri
Bókmenntaverðlaun Halldórs Laxness

Bókmenntaverðlaun Halldórs Laxness voru stofnuð af bókaútgáfunni Vaka-Helgafell árið 1995 í samráði við fjölskyldu skáldsins. Megintilgangur verðlaunanna var að efla íslenskan sagnaskáldskap og stuðla þannig að endurnýjun íslenskrar frásagnalistar. Verðlaunin voru veitt árlega að hausti og kom verðlaunabókin út sama dag hjá Vöku - Helgafelli. Samkeppnin var öllum opin og verðlaunin veitt fyrir nýja og áður óbirta skáldsögu eða smásagnasafn.

2004 - Gerður Kristný: Bátur með segli og allt
2002 - Ari Trausti Guðmundsson: Vegalínur
2001 - Bjarni Bjarnason: Mannætukonan og maður hennar
2000 - Gyrðir Elíasson: Gula húsið
1999 - Engin verðlaun veitt
1998 - Sindri Freysson: Augun í bænum
1997 - Eyvindur Eiríksson: Landið handan fjarskans
1996 - Skúli Björn Gunnarsson: Lífsklukkan tifar : smásögur
 
Bókmenntaverðlaun
Jean-Pierre Bourtayre

Jean-Pierre Bourtayre (f. 31. janúar 1942) er franskur lagahöfundur, sonur Henri Bourtayre. Jean-Pierre hóf feril sinn sem lagahöfundur á 7. áratug 20. aldar. Hann samdi lög fyrir hljómsveitina Les Chats sauvages og árið 1968 sló lag hans „Adieu Monsieur le professeur“ í gegn. Árið 1971 átti hann vinningslagið í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1971, „Un banc, un arbre, une rue“ sem franska söngkonan Séverine flutti fyrir hönd Mónakó. Á 8. áratugnum hóf hann samstarf við Claude François og samdi fyrir hann smelli á borð við „Le téléphone pleure“, „Magnolias for Ever“ og „Alexandrie Alexandra“. Á sama tíma samdi hann lög fyrir sjónvarpsþætti, meðal annars upphafslag sjónvarpsþáttaraðarinnar Arséne Lupin.

Frönsk tónskáld
Julianus

Julianus (331 eða 332 – 363) var rómverskur keisari, af konstantínsku ættinni, á árunum 360 – 363.

Julianus var bróðursonur Konstantínusar mikla, sonur Juliusar Constantiusar og Basilinu. Konstantínus mikli skipaði Julius Constantius ræðismann árið 335 en eftir dauða Konstantínusar, árið 337, var Julius Constantius tekinn af lífi ásamt fleiri karlmönnum af konstantísku ættinni. Julianus slapp við þessar hreinsanir, sem líklega voru að skipan Constantiusar 2., vegna þess hve ungur hann var. Julianus hlaut menntun í kristnum fræðum sem ungur maður, en þegar hann var um tvítugt tók hann upp trú á gömlu grísk-rómversku guðina og hélt þeirri trú til dánardags. Á valdatíma sínum reyndi Julianus að hefja gömlu trúarbrögðin til fyrri vegsemdar en varð lítið ágengt og reyndist vera síðasti Rómarkeisarinn sem aðhylltist þau. Af þessum sökum fékk hann viðurnefnið apostata á meðal kristinna manna, sem þýða má sem trúvillingur.

Constantius 2., frændi Julianusar, skipaði hann undirkeisara (caesar) árið 355. Constantius var þá upptekinn við að verjast innrás Sassanída í Mesópótamíu og hlutverk Julianusar var að verja vesturhluta ríkisins gegn innrásum germana. Julianus stóð sig vel sem herforingi og vann sigra á Alemönnum og Frönkum í Gallíu. Árið 360 skipaði Constantius svo fyrir um að Julianus ætti að senda bróðurpartinn af herdeildunum í Gallíu til Mesópótamíu til að taka þátt í stríðinu gegn Sassanídum. Julianus varð ekki við þeirri beiðni, enda voru hermennirnir mótfallnir þessu og hylltu þeir Julianus sem keisara (augustus) í kjölfarið. Constantius leit á þetta sem uppreisn af hálfu Julianusar og bjóst til að mæta honum í orrustu, en áður en til þess kom tók Constantius sótt og lést. Constantius er sagður hafa viðurkennt Julianus sem eftirmann sinn á dánarbeði sínu og því tók Julianus völdin í öllu Rómaveldi við dauða Constantiusar, í nóvember árið 361. Julianus eyddi mestum hluta síns stutta valdatíma í að skipuleggja og framkvæma stórárás á veldi Sassanída. Í mars árið 363 hélt hann með fjölmennan her frá Antiokkíu í Sýrlandi með það að markmiði að hertaka höfuðborg Sassanída, Ctesiphon. Julianus leiddi herinn til Ctesiphon en ákvað þá að hörfa til baka áður en meginher Sassanída kæmi á svæðið. Á undanhaldinu urðu Rómverjar fyrir nokkrum árásum og í einni þeirra hlaut Julianus banvænt sár af völdum óvinaörvar. Hershöfðinginn Jovianus var þá hylltur keisari af hernum.

Rómverskir keisarar
Tour de France

Tour de France er árleg lotuskipt hjólreiðakeppni karla sem fer aðallega fram í Frakklandi þótt hlutar keppnisleiðanna séu í öðrum löndum. Keppnin var fyrst haldin árið 1903 af tímaritinu L'Auto. Hún er nú haldin af Amaury Sport Organisation sem er hluti af fjölmiðlasamsteypunni Éditions Philippe Amaury. Þátttakendur eru að mestu leyti UCI WorldTeam-lið og mótið er hluti af mótaröðinni UCI World Tour. Ásamt Giro d'Italia (maí-júní) og Vuelta a España (ágúst-september) er keppnin ein af Grand Tour-keppnunum. Keppnin hefur fallið niður 11 sinnum vegna Fyrri og Síðari heimsstyrjaldar.

Keppnin er oftast haldin í júlí. Leiðirnar eru breytilegar en þær skiptast í tímakeppnir, fjallaleiðir um bæði Alpafjöll og Pýreneafjöll og lokakeppni á Champs-Élysées í París. Nú skiptist keppnin í 21 dagleið sem samtals eru um 3.500 km að lengd. Keppt er á götuhjólum.

Fjöldi liða sem taka þátt er venjulega milli 20 og 22 með níu hjólreiðamenn í hverju liði. Keppt er um besta tíma og sá sem er með lægsta tímann í samanlögðum lotum telst leiða keppnina og fær hina eftirsóttu gulu treyju. Innan keppninnar eru margar aðrar keppnir eins og stigakeppni fyrir spretti, fjallakeppni á fjallaleggjunum, ungir keppendur fyrir keppendur sem eru yngri en 26 ára og liðakeppni. Í hverju liði eru sprettarar sem reyna að sigra hverja leið fyrir sig með lokaspretti.

Hjólreiðakeppnir
Thorbjörn Fälldin

Thorbjörn Fälldin (fæddur 24. apríl árið 1926, látinn 23. júlí 2016) var forsætisráðherra Svíþjóðar á árunum 1976-1978 og aftur frá 1979-1982 fyrir sænska Miðflokkinn (Centerpartiet). Hann var fyrsti forsætisráðherra Svíþjóðar frá 1936 sem tilheyrði ekki sænska Jafnaðarmannaflokknum (Socialdemokraterna) og rauf þar með áratugalanga stjórn jafnaðarmanna. 

Fólk fætt árið 1926
Fólk dáið árið 2016
Forsætisráðherrar Svíþjóðar
Theodosius 2.

Theodosius 2. (401 – 450) var keisari Austrómverska ríkisins á árunum 402 – 450.

Theodosius var sonur Arcadiusar keisara og Aeliu Eudoxiu sem var af frankískum ættum. Þegar Theodosius var aðeins tæplega eins árs gamall gerði faðir hans hann að meðkeisara sínum (augustus) og var hann yngstur til að hljóta þann titil í sögu Rómversku- og Austrómversku keisaradæmanna. Árið 408 lést Arcadius og Theodosius varð þá einn keisari yfir Austrómverska ríkinu, aðeins sjö ára gamall. Til að byrja með var ríkinu stjórnað af Anthemiusi sem var yfirmaður hersins. Að hans frumkvæði var nýr varnarmúr, Theodosiusarmúrinn, byggður til að verja Konstantínópel, höfuðborg austrómverska ríkisins. Þessi múr átti eftir að nýtast Austrómverjum við að verjast fjölmörgum umsátrum um borgina í langri sögu ríkisins. Árið 414 tók Pulcheria, eldri systir Theodosiusar, titilinn augusta og varð þá forráðamaður Theodosiusar og þar með valdamesta manneskjan í ríkinu. Árið 416 varð Theodosius svo opinberlega fullorðinn og tók við stjórn ríkisins en Pulcheria var þó áfram valdamikil.

Theodosius lét taka saman lög og tilskipanir rómarkeisara síðan í stjórnartíð Konstantínusar mikla og setja saman í lagabálk, Codex Theodosianus. Þessi bálkur varð svo grunnurinn að lagabálki Justinianusar rúmri öld síðar. Einnig stofnaði Theodosius háskólann í Konstantínópel, sem var starfræktur fram á 15. öld.

Theodosius barðist við Sassanída í Persíu á árunum 421 til 422 en samdi um frið við þá þegar Húnar fóru að valda usla á Balkanskaganum. Theodosius samdi einnig fljótlega um frið við Húnana en þeir sneru aftur um áratug síðar undir stjórn Atla Húnakonungs. Atli leiddi Húna til sigurs yfir Austrómverjum í nokkrum orrustum og olli miklu tjóni og eyðileggingu á Balkanskaganum. Atli leiddi her sinn að veggjum Konstantínópel en reyndi þó ekki að hertaka borgina. Árið 448 samdi Theodosius um frið við Atla og samþykkti að borga honum árlega mikið magn af gulli. Eftir þetta sneri Atli sér að Vestrómverska ríkinu.

Árið 450 lést Theodosius í slysi þegar hann var á útreiðum. Pulcheria, systir hans, tók tímabundið við stjórn ríkisins en margir, meðal annars rómverska öldungaráðið, vildu ekki samþykkja að kona myndi stjórna ríkinu og því giftist Pulcheria herforingjanum Marcianusi, nokkrum mánuðum síðar, sem þá varð keisari.

Rómverskir keisarar
Gilitrutt

Gilitrutt er ævintýri um lata bóndakonu og konu í hennar þjónustu sem spinnur fyrir hana ull og vefur í vaðmál. Spunakonan vill láta vaðmálið af hendi ef bóndakonan kemst að nafni hennar. Bóndinn kemst að nafni spunakonunnar þegar hann gengur fram hjá grjóthól og heyrir högg þegar vefur er sleginn í hólnum og sá sem slær vefinn syngur „Hæ, hæ, og hó, hó. Húsfreyja veit ei, hvað ég heiti; hæ, hæ, og hó, hó. Gilitrutt heiti ég, hó, hó. Gilitrutt heiti ég, hæ, hæ, og hó, hó.“ .

Svipuð ævintýri eru í ævintýrasafni Grimmsbræðra og taka á sig blæbrigði eftir löndum og umhverfi og búskaparháttum. Hin íslenska Gilitrutt heitir Rumputuski í Grimmsævintýrum.

Heimild 

 Ævintýrið um Gilitrutt
Ævintýri
Fluxx

Fluxx er borðspil sem spilað er með spilastokk. Það er ólíkt öðrum slíkum spilum að því leyti að spilareglur og markmið spilsins breytast eftir því hvaða spil spilarar nota. Í spilastokk eru 84 til 100 spil af fjórum gerðum en það eru nýjar reglur (e. new rules), hald (e. keepers), markmið (e. goals) og gjörðir (e. actions). Spilið hefst með einfaldri reglu "draga eitt spil/spila út einu spili". 

Spilastokksspil