alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Dvergbý

Dvergbý (fræðiheiti: Apis florea) er býflugnategund með útbreiðslu í suður og suðaustur Asíu og er útbreiðslan mun stærri en systurtegundarinnar Apis andreniformis. Tegundin var fyrst greind 1787 af dananum Johan Christian Fabricius. Hún er talin nokkuð frumstæð og hugsanlega formóðir evrópsku alibýflugunnar. Bú Apis florea eru smá og opin (ekki í holum), og flugurnar eru smávaxnar (7–10 mm).

Tilvísanir 

 Friedrich Ruttner: Naturgeschichte der Honigbienen. Franckh-Kosmos-Verlag, Stuttgart 1992, ISBN 3-440-09125-2

Býflugur
Apis nigrocincta

Apis nigrocincta er býflugnategund með útbreiðslu í suðaustur Asíu (Indónesíu og Filippseyjum).

Tilvísanir 

 Friedrich Ruttner: Naturgeschichte der Honigbienen. Franckh-Kosmos-Verlag, Stuttgart 1992, ISBN 3-440-09125-2

Býflugur
Kransuglur

Kransuglur eða turnuglur (fræðiheiti: Tytonidae) er ætt ugla. Tuttugu tegundir eru þekktar. Kransuglur finnast víða heim en eru fjarverandi í norðurhluta Norður-Ameríku, Sahara og stórum hluta Asíu.

Uglur
Tröllatáti

Tröllatáti (fræðiheiti: Nyctibius grandis) er fugl af ætt tanngapa. Þeir eru stærstu fuglar af ætt þeirra. Þeir eru ættaðir um Mið- og Suður-Ameríku.

Tilvísanir 

Tanngapar
Runnabý

Runnabý (fræðiheiti: Apis andreniformis) er býflugnategund með útbreiðslu í suðaustur Asíu og er útbreiðslan munminni en systurtegundarinnar Apis florea. Tegundin var lengi talin afbrigði eða undirtegund Apis florea. Bú runnabýa eru smá og opin (ekki í holum), og flugurnar eru smávaxnar.

Tilvísanir 

 Friedrich Ruttner: Naturgeschichte der Honigbienen. Franckh-Kosmos-Verlag, Stuttgart 1992, ISBN 3-440-09125-2
 Nikolaus Koeniger, Gudrun Koeniger, Salim Tingek: Konkurrenz oder harmonisches Zusammenleben? Die Honigbienen Südostasiens. In ADIZ 6/2006, S. 12 ff.
 Koeniger G., Koeniger N., Mardan M., Otis G.W., Wongsiri S. Comparative anatomy of male genital organs in the genus Apis. Apidologie 23 (1991) 539–552.
 Oldroyd B.P., Rinderer T.E., Wongsiri S. Pollen resource partitioning by Apis dorsata, Apis cerana, Apis andreniformis, and Apis florea in Thailand. J. Apic. Res. 31 (1992) 3–7.
 Rinderer T.E., Oldroyd B.P., Wongsiri S., Sylvester H.A., de Guzman L.I., Potichot S., Sheppard W.S., Buchmann S.L. Time of drone flight in four honey bee species in south-eastern. Thailand. J. Apic. Res. 32 (1993) 28–33.
 Rinderer T.E., Oldroyd B.P., Wongsiri S., Kuang B., Sylvester H.A., de Guzman L.I., Kuang H., Dong X., Zhai W., Comparative nest architecture of the dwarf honey bees. J. Apic Res. 35 (1996): 19–27.
 Wongsiri S., Limbipichai K., Tangkanasing P., Mardan M., Rinderer T.E., Sylvester H.A., Koeniger G., Otis G. Evidence of reproductive isolation confirms that Apis andreniformis (Smith 1858) is a separate species from sympatric Apis florea (Fabricius 1787). Apidologie 22 (1990) 47–52.
 Wongsiri S., Lekprayoon C., Thapa R., Thirakupt K., Rinderer T.E., Sylvester H.A., Oldroyd B.P., Booncham U. Comparative biology of Apis andreniformis and Apis florea in Thailand. Bee World 77 (1996) 24–35.

Býflugur
Rauðbý

Rauðbý eða rautt hunangsbý (fræðiheiti: Apis koschevnikovi) er býflugnategund með útbreiðslu í suðaustur Asíu (Malakkaskaga, Borneó og Súmötru). Fræðiheitið er til heiðurs  Grigory Kozhevnikov sem var brautryðjandi í Samanburðarlíffærafræði býflugna. Þær eru allnokkuð stærri en austurasíubý, rauðbrún á Borneó en dökk koparlituð á Súmötru og Malakkaskaga. Þær mynda oft bú með eða nálægt Apis dorsata. Lítil samkeppni er milli þeirra og þar veldur veldur helst stærðarmunur og lengd tungu. Einnig er munur á mökunartíma sem kemur í veg fyrir blöndun við risabý og austurasíubý.
Þær eru með sína eigin tegund af sníkjudýrinu Varroa; Varroa rindereri og virðist hún ekki leggjast á leggjast á aðrar tegundir, jafnvel þegar bú þeirra eru mjög nálægt búum rauðbýa.

Tilvísanir 

 Friedrich Ruttner: Naturgeschichte der Honigbienen. Franckh-Kosmos-Verlag, Stuttgart 1992, ISBN 3-440-09125-2
 Asian Apicultural Association, Mitsuo Matsuka, and International Centre for Integrated Mountain Development, eds. Asian Bees and Beekeeping: Progress of Research and Development. New Delhi: Oxford & IBH Publishing Co, 2008.
 Roubik, David W. "Honeybees in Borneo" in Pollination Ecology and the Rain Forest, edited by David W. Roubik, Shoko Sakai, and Abang A. Hamid Karim, 174:89–103. New York: Springer-Verlag, 2005.
 Maa T. C. (1953) "An inquiry into the systematics of the tribus Apidini or honeybees (Hym)". Treubia 21, 525–640.
 Tingek S., Mardan M., Rinderer G., Koeniger N., Koeniger G. (1988) "Rediscovery of Apis vechti (Maa, 1953): the Sabah honey bee". Apidologie, 19, 97–102.
 Rinderer, T. E.; Stelzer, J. A.; Oldroyd, B. P.; Tingek, S.. "Levels of polyandry and intercolonial genetic relationships in Apis koschevnikovi". Journal of Apicultural Research, 1998 37 (4): 281-288.
 Guzmán, L. I. DE Y M. Delfinado Baker. "A new species of Varroa (Acari: Varroidae) associated with Apis koschevnikovi (Hymenoptera: Apidae) in Borneo". Int. J. Acarol., 22: 23-27, 1997.

Býflugur
Risabý

Risabý (fræðiheiti: Apis dorsata) er býflugnategund með útbreiðslu í suður og suðaustur Asíu. Tegundin er með þeim stærstu innan ættkvíslarinnar (aðeins himalajabý er stærri, en hún var áður talin undirtegund risabýs). 

Á Borneó geta Apis koschevnikovi og Apis dorsata deilt búsvæði, ekki síst vegna munar á stærð og tungulengd.

Undirtegundir 
Michael S. Engel greindi á milli eftirfarandi undirtegunda:
A. d. dorsata;  aðallega á Indlandi
A. d. binghami Cockerell; frá Malasíu og Indónesíu
A. d. breviligula Maa;  frá Filippseyjum
A. d. laboriosa Fabricius; Himalajabý, frá Himalajafjöllum (Indland, Nepal, Bútan, Myanmar, Laos, Víetnam og suður Kína. Nýlegar rannsóknir sýna fram á að hún er sjálfstæð tegund.

Tilvísanir 

 Friedrich Ruttner: Naturgeschichte der Honigbienen. Franckh-Kosmos-Verlag, Stuttgart 1992, ISBN 3-440-09125-2

Býflugur
Náttveifari

Náttveifari (fræðiheiti: Macrodipteryx vexillarius) er fugl af ætt náttfara. Hann er ættaður frá Nígeríu til norðurhluta Suður-Afríku.

Tilvísanir 

Náttfarar
Himalajabý

Himalajabý (fræðiheiti: Apis laboriosa) er býflugnategund með útbreiðslu í Himalajafjöllum (á milli 2,500 og 3,000 mhys. í Indland, Nepal, Bútan, Myanmar, Laos, Víetnam og suður Kína). Tegundin er sú stærsta innan ættkvíslarinnar, allt að 3 sm að lengd. Hún var áður talin undirtegund risabýs, en nýlegar rannsóknir sýna fram á að hún er sjálfstæð tegund. 

Himalajabý safnar hunangslegi úr lyngrósum og vegna efna í þeim (grayanotoxin) getur hunangið valdið ofskynjunum. Er það fimmfalt verðmætara en venjulegt hunang. Einungis himalajabý og kákasusbý virðast hafa þol gegn eitrun af því.

Tilvísanir 

 Friedrich Ruttner: Naturgeschichte der Honigbienen. Franckh-Kosmos-Verlag, Stuttgart 1992, ISBN 3-440-09125-2
 Ahmad Farooq, Joshi, S. R.; Gurung, M. B. (2003): "The Himalayan Cliff Bee Apis laboriosa and the Honey Hunters of Kaski: Indigenous Honeybees of the Himalayas" http://books.icimod.org/index.php/search/publication/124. 1: 52.
 Ahmad Farooq (2007): The Importance of honey bees. https://web.archive.org/web/20080116042803/http://www.bees4livelihood.icimod.org/home/?q=node%2F103
 Underwood B.A. (1990) Time of drone flight of Apis laboriosa Smith in Nepal. Apidologie 21, 501–504.doi:10.1051/apido:19900602
 Underwood B.A. (1990) Seasonal nesting cycle and migration patterns of the Himalayan honey bee Apis laboriosa. Natl. Geogr. Res. 6, 276–290.
 Woyke J., Wilde J., Wilde M. (2001) A scientific note on Apis laboriosa winter nesting and brood rearing in the Himalayas. Apidologie 32, 601–602. doi:10.1051/apido:2001104

Býflugur
Kínasvölungur

Kínasvölungur (fræðiheiti: Apus pacificus) er fugl af ætt svölunga. Hann á sér vetrarsetur í Austur-Asíu en hann verpir í Suðaustur-Asíu og Ástralíu.

Svölungaætt
Stélblámi

Stélblámi (fræðiheiti: Aglaiocercus kingi) er fugl af ætt kólibrífugla. Þeir eru ættaðir um Andesfjöll í Bólivíu, Perú, Ekvador, Kólumbíu og Venesúela.

Kólibrífuglar
Austurasíubý

Austurasíubý eða austurasískt hunangsbý (fræðiheiti: Apis cerana) er býflugnategund með útbreiðslu í suður, suðaustur og austur Asíu. Hún er systurtegund Apis koschevnikovi og eru báðar í sömu deild og alibýfluga.. 
Er hún mjög áþekk alibýflugu í útliti og hegðun og hefur einnig verið nýtt um aldir eins og hún. Flugurnar og búin eru hinsvegar minni og uppskeran eftir því. Þrátt fyrir skyldleika geta þær ekki eignast afkvæmi með alibýflugum eða rauðbýum.

Þær geta flogið í kaldara veðri heldur en alibýflugur og geta því farið fyrr af stað um morguninn.

Varroa mítillinn (bæði V. destructor og V. jacobsoni) þróaðist upphaflega með austurasíubýi, sem og einfrumungurinn (eða sveppur) Nosema ceranae. Hvorutveggja eru miklir skaðvaldar í býflugnarækt.

Undirtegundir 
Austurasíubýum hefur gjarnan verið skift í 6-8 undirtegundir, en deilt er um hversu stætt er á því, hvort einhverjar þeirra séu sjálfstæðar tegundir eða eingöngu landfræðileg afbrigði og jafnvel hver séu mörkin á milli þeirra. Samkvæmt Radloff et al., 2010  er flokkunin eftir formgerð og ekki undirtegundir (sjá kort til vinstri)

Samkvæmt Engel (1999) eru undirtegundirnar þessar;
 Apis cerana cerana Fabricius (= sinensis) - Afganistan, Pakistan, norður Indland, norður Víetnam, suðurhluti og strandlengja Kína, Tævan, Suður-Kórea og Norður-Kórea og Primorsky Krai í Rússlandi
 Apis cerana heimifeng Engel - hálendi Mið-Kína
 Apis cerana indica Fabricius - suður Indlandi, Sri Lanka, Bangladesh
 Apis cerana japonica Fabricius - Japan
 Apis cerana javana Enderlein - Java til Austur-Tímor
 Apis cerana johni Skorikov - Súmatra
 Apis cerana nuluensis Tingek, Koeniger and Koeniger - Borneó
 Apis cerana skorikovi Engel (= himalaya) - mið og austur Himalajafjöll (Ruttner, 1987)

Tilvísanir 

 Friedrich Ruttner: Naturgeschichte der Honigbienen. Franckh-Kosmos-Verlag, Stuttgart 1992, ISBN 3-440-09125-2

Býflugur
Héraðsflói

Héraðsflói er flói á Austurlandi. Jökulsá á Brú og Lagarfljót renna þar til hafs. Héraðssandur heitir strandlengjan sem er um 25 kílómetrara að lengd.

Múlaþing
AllMusic

AllMusic (áður All Music Guide og AMG) er bandarískur gagnagrunnur fyrir tónlist. Hann inniheldur upplýsingar og umsagnir um hljómplötur, lög, tónlistarmenn, hljómsveitir og aðrar útgáfur. Hann var stofnaður árið 1991 af Michael Erlewine og var gerður aðgengilegur á netinu árið 1994. AllMusic er nú í eigu RhythmOne.

Tilvísanir

Tenglar
 Vefsíða AllMusic

Tónlist
Bartólómeus 1. patríarki

Bartólómeus 1. (f. 29. febrúar 1940 undir nafninu Dímítríos Arhondonís) er núverandi erkibiskup og samkirkjulegur patríarki kristnu rétttrúnaðarkirkjunnar í Konstantínópel. Sem patríarki í Konstantínópel er Bartólómeus talinn „fremstur meðal jafningja“ af patríörkum rétttrúnaðarkirkjunnar (en ekki eiginlegt höfuð kirkjunnar, sem lýtur ekki boðvaldi neins eins trúarleiðtoga).

Bartólómeus er 270. patríarkinn í Konstantínópel, en samkvæmt hefð er Andrés postuli sagður hafa verið sá fyrsti. Þar sem reglur kveða á um að patríarkinn verði að vera tyrkneskur þegn er Bartólómeus ríkisborgari Tyrklands og hefur gegnt þjónustu í tyrkneska hernum.

Sem patríarki hefur Bartólómeus beitt sér fyrir samræðum milli kristinna kirkjudeilda. Bartólómeus hefur jafnframt verið kallaður „græni patríarkinn“ vegna áhuga hans á umhverfismálum.

Í október árið 2018 gaf Bartólómeus rétttrúnaðarkirkjunni í Úkraínu leyfi til að kljúfa sig undan rússnesku rétttrúnaðarkirkjunni í Moskvu og stofna sjálfstæða úkraínska rétttrúnaðarkirkju. Kírill, patríarki rétttrúnaðarkirkjunnar í Moskvu, brást við með því að slíta tengslum kirkju sinnar við patríarkann í Konstantínópel.

Tilvísanir

Patríarkar Konstantínópel
Tjarnargata 20

Tjarnargata 20 er timburhús við Tjarnargötu í Reykjavík sem Sigurður Briem póstmálastjóri reisti árið 1906 og bjó í til 1952. Niðri voru fjögur íbúðarherbergi og eldhús og búr. Þar voru tveir ofnar til upphitunar og ein eldavél. Á efri hæð voru sex íbúðarherbergi, gangur og veggsvalir. Seinna var byggt yfir veggsvalirnar. Minningarsjóður íslenskrar alþýðu um Sigfús Sigurhjartarson keypti húsið árið 1954 og voru þar aðalstöðvar Sósílistaflokksins og síðar var Alþýðubandalagið með starfsemi þar til árins 1971 en þá keypti Reykjavíkurborg húsið og var með skrifstofur þar til ársins 1990 en þá fengu  AA samtökin  húsið til afnota.

Tilvísanir

Miðborg Reykjavíkur
Tjarnargata
Nauthóll

Nauthóll var kotbær og þurrabúð í landi jarðarinnar Skildinganess við Reykjavík. Um 1870 voru sex byggð kot í landi Skildinganess en það voru Margrétarkot, Harðarkot, Austurkot, Nauthóll, Þormóðsstaðir og Lambhóll. Bærinn Nauthóll stóð skammt fyrir norðan samnefnda vík Nauthólsvík og við vegarslóða meðfram sjónum frá Fossvogsdal yfir í Skildinganes. Aðfaranótt 1. október 1902 var bærinn brenndur. Síðan hefur ekki verið búið þar. Á stríðsárunum 1940-1945 setti setuliðið upp mastur með steypti undirstöðu þar sem aðalbæjarhúsin á Nauthóli höfðu staðið. 

Í blaðinu Reykjavík frá 11. október 1902 er frétt um brunann á Nauthól: Nauthóll brendur aðfaranóttina 1. þ. brendu þeir Ingjaldur á Lambastöðum Sigurðsson og Guðmundur í Nýabæ Olafsson Nauthól. Var bærinn orðinn fornfálegur, og þótti þeim ekki svara kostnaði að gera við hann. Maður sá er leigði þar átti þar nokkra muni, fluttu þeir þá að Skildingarnesi, en eitthvað hafði þó brunnið t. d. mór. Sigurður Briem póstmálastjóri varð eigandi stórs hluta af Skildinganesi um aldamótin 1900 og hafði í huga að reisa hafskipabryggju í landi Skildinganess við Skerjafjörð og stofnaði ásamt öðrum árið 1907 hlutafélagið Höfn með það í huga og að frá hafskipabryggjunni yrði sporbraut um land Reykjavíkur niður í miðbæ. 

Í æviminningum Sigurðar Briem kemur fram að Sigurður Briem lét kveikja í kotinu Nauthóll vegna þess að ábúandinn vildi ekki fara þaðan um fardaga að vori. 

Kvæðið Nauthóll sem birtist í Nýja Ísland 1. janúar 1906 fjallar um brunann á Nauthól og tengir það við hafnarframkvæmdir, athafnalíf og landakaup í Reykjavík á þessum tíma.

Spákonurnar Guðný Eyjólfsdóttir og Jósefína Eyjólfsdóttir ólust upp á Nauthól. Guðný var niðursetningur á öðrum bæ þegar kveikt var í bænum. Eyjólfur faðir þeirra var þá út á sjó. Jósefína var þá 11 ára og mun hafa tryllst og hlaupið upp í Öskjuhlíð. Áður en eldur var lagður að kotinu hafði hreppsnefnd Seltjarnarness samþykkt að leysa upp heimilið og var húsfreyjan Helga  og börnin flutt burt og sett niður á bæjum í hreppnum. Jósefína er fyrirmynd að sögupersónunni Karólínu spákonu í Eyjabókum Einars Kárasonar (Þar sem djöflaeyjan rís, Gulleyjan og Fyrirheitna landið). Þær sögur hafa verið kvikmyndaðar.

Heimildir
 Sjáandinn á Vesturbrú 1. þáttur Nauthóll (útvarpsþáttur RÚV 10. sept. 2022)
 Nauthóll (ferlir.is)

Tilvísanir 

Vesturbær Reykjavíkur
FC Midtjylland

FC Midtjylland  er danskt knattspyrnulið á Mið-Jótlandi sem hefur aðsetur í Herning og Ikast. Liðið var stofnað árið 1999 með sameiningu Ikast FS (stofnað 1935) og Herning Fremad (stofnað 1918) og hefur unnið dönsku úrvalsdeildina þrisvar, síðast 2020. Viborg FF eru helstu andstæðingar FC Midtjylland.

Elías Rafn Ólafsson, markmaður, spilar með liðinu. Mikael Anderson spilaði með liðinu 2016-2021.

Árangur

Superliga
Sigurvegarar (3): 2014–15, 2017–18, 2019–20
2. sæti (5): 2006–07, 2007–08, 2018–19, 2020–21, 2021–22

1. deild
Sigurvegarar (1): 1999–2000

Danski bikarinn
Sigurvegarar (2): 2018–19, 2021–22
2. sæti (4): 2002–03, 2004–05, 2009–10, 2010–11

Dönsk knattspyrnufélög
Perluhænsn

Perluhænsn (Numididae) er grein hænsnfugla sem telur 6 tegundir í 4 ættkvíslum. Þær eru eingöngu í Afríku. Hjálmperluhæna hefur þó verið flutt til Ástralíu, Vestur-Indía, Norður-Ameríku og Evrópu til nytja. Höfuðið eru yfirleitt lítið og bert, búkurinn hnöttóttur með stutt stél sem vísar niður. Fætur eru kröftugir og eru aðal ferðamátinn. Eru þó vel fleygir. Fæðan er aðallega ýmis smádýr (lirfur, mítlar, sporðdrekar ofl.) og ber. 
Alla jafna eru perluhænsn einkvænisfuglar.

Tegundir

Tilvísanir 

Orraætt
Phasianoidea

Phasianidae er yfirætt innan bálks hænsnfugla. Fræðiheitið þýðir "lítur út eins og fashani".

Tilvísanir
Phasianus

Phasianus er ættkvísl fugla af fasanaætt. Til hennar teljast tvær tegundir frá Asíu: Fashani (Phasianus colchicus) og Japansfashani (Phasianus versicolor)

Fræðiheitið er úr forngrísku: φἀσιἀνος, phāsiānos, sem merkit "(fugl) frá Phasis (á í Georgíu)". Skipverjarnir á Argo (sagan um Gullna reyfið) fundu þessa fugla á bökkum Phasis (heitir nú Rioni) í Kolkis á austurbakka Svartahafs (nú vestur Georgía).

Tegundir 
Ættkvíslin inniheldur einungis tvær núlifandi tegundir.

Tilvísanir 

Fashanaætt
Japansfashani

Japansfashani ( fræðiheiti Phasianus versicolor) er hænsnfugl af fasanaætt.

Flokkun 
Sumir telja að japansfashani sé undirtegund af veiðifashana og benda á að þeir blandist auðveldlega, en tegundir hænsnfugla eiga tiltölulega auðvelt með að blandast.
Þrjár undirtegundir eru viðurkenndar:
P. v. versicolor
P. v. tamensis,
P. v. robustipes

Tilvísanir 

Fashanaætt
Hólmsbergsviti

Hólmsbergsviti er 9,3 metra hár steinsteyptur sívalur turnlaga viti reistur 1956 sem stendur á Hólmsbergi norðan við Helguvík á Reykjanesskaga. Vitinn var reistur eftir teikningu Axels Sveinssonar verkfræðings, eins og Vattarnesviti og Seleyjarviti. Sveitarfélagsmörk Reykjanesbæjar og Suðurnesjabæjar eru miðuð við vitann. Ljóseinkenni vitans er Fl(2)WRG 20s (þrískipt 2 blikkljós á 20 sekúndna fresti).

Suðurnes
Suðurnesjabær
Reykjanesbær
Vitar á Íslandi
Hraunhafnartangaviti

Hraunhafnartangaviti er 18,5 metra hár ferstrendur turnlaga viti sem stendur á Hraunhafnartanga á Melrakkasléttu. Tanginn er einn nyrsti punkturinn á meginlandi Íslands og Norðurheimskautsbaugur er aðeins 3 km undan landi. Turninn var reistur árið 1945 en vitinn var ekki tekinn í notkun fyrr en 1951. Ljóseinkenni vitans er Fl(2)WR 30s (tvískipt 2 blikkljós á 30 sekúndna fresti). 

Melrakkaslétta
Norðurþing
Vitar á Íslandi
Hafnarnesviti

Þorlákshafnarviti er líka kallaður Hafnarnesviti.
Hafnarnesviti er 7 metra hár ferstrendur turnlaga viti á Hafnarnesi við sunnanvert mynni Fáskrúðsfjarðar. Upphaflega var þar reistur 4 metra hár viti 1912 í þorpinu sem hafði byggst upp í kringum útræði á síðari hluta 19. aldar. Vitinn var endurbyggður 1938 og tekinn inn í vitakerfi landsins. Ljóseinkenni hans er Fl WRG 20s (eitt þrískipt blikkljós á 20 sekúndna fresti).

Fáskrúðsfjörður
Vitar á Íslandi
Pierre Samuel du Pont de Nemours

Pierre Samuel du Pont de Nemours (14. desember 1739 - 6. ágúst 1817) var franskur rithöfundur, hagfræðingur og stjórnmálamaður. Hann er þekktastur fyrir framlög sín til búauðgisstefnunar sem var frönsk efnahagsstefna sem átti sér stað frá árunum 1757 til 1776.

Framlög til búauðgisstefnunnar 
Snemma á ferlinum vakti du Pont athygli François Quesnay. Árin 1765-1767 var hann ritstjóri Gazette du Commerce og frá 1769 Ephémérides du Citoyen. Ritið hans Phisyocratie (Du Pont 1767) var ef til vill besta rit um kenningar búauðgisstefnunnar sem skrifað hafði verið. Du Pont gætti sérstakrar varúðar við að útskýra félagsleg velferðaráhrif stefnunnar.

Du Pont útskýrði kenningar búauðgisstefnunnar. Skrif hans vöktu athygli menntamanna eins og Voltaire og Turgot ásamt því að hafa mikil áhrif á Adam Smith með bókinni sinni Physiocracy þar sem hann studdi lága tolla og frjáls viðskipti milli þjóða.

Stjórnmálaferill 
Du Pont var mjög virkur í stjórnmálum og starfaði sem ráðgjafi hjá mörgum stjórnmálamönnum. Árið 1774 fór hann til Póllands þar sem hann vann sem heiðursráðsmaður undir pólska konungnum Stanisław II August. Hann fór svo seinna aftur til Frakklands þar sem hann vann undir nánum vini sínum A.R.J Turgot sem einkaritari og ráðgjafi. Seint á áttunda áratugnum var hann efnahagsráðgjafi Jacques Necker og í kringum 1780 tók hann þátt í samningaviðræðum sem leiddu til ensk-franska viðskiptasáttmálans nefndur Eden Agreement frá 1786. Seinna varð hann megin fjármála- og efnahagsráðgjafi Turgot. 

Á tímum frönsku byltingunnar var Du Pont stuðningsmaður frönsku konungsfjölskyldunnar og var einn af þeim sem persónulega verndaði Loðvík 16. og Marie Antoinette frá múgi sem reyndi að setjast um höllina Tuileries í París 10 ágúst 1792. Du Pont ásamt öllum þeim sem aðstoðuðu konungsfjölskylduna voru dæmd til dauða en Du Pont var látinn laus þegar Robespierre féll frá 28. júlí 1794.

Störf í Bandaríkjunum 
Du Pont ásamt fjölskyldu sinni fór til Bandaríkjanna þar sem hann myndaði góð sambönd við Thomas Jefferson. Du Pont var einhvers konar tengiaðili milli Frakklands og Bandaríkjanna á tímum Napóleons. Du Pont var einnig sá sem kom með hugmyndina af því sem varð svo seinna Louisiana kaupin. 

Sonur hans Éleuthére, ásamt Antoine Lavoiser stofnuðu svo seinna með fyrirtækið DuPont sem framleiddi byssupúður. Þetta fyrirtæki myndi svo verða að eitt af því stærsta í Bandaríkjunum og var skráð á opin hlutabréfamarkað 1. september 2017.

Heimildir 

Franskir hagfræðingar
Franskir rithöfundar
Franskir stjórnmálamenn
West Pymble

West Pymble er úthverfi í norðurhluta Sydney, í bæjarfélaginu Ku-ring-gai-ráði, um 15 km norðvestan við miðborg Sydney.

Sydney
Lyrurus mlokosiewiczi

Lyrurus mlokosiewiczi er hænsnfugl af orraætt. Heimkynni hans er í Kákasus og nærliggjandi svæðum. Haninn er kallaður karri, rétt eins og karlfugl rjúpunnar, en hún er líka af orraætt. Hann er náskyldur orra, en nokkuð minni.

Hann nærist aðallega á brumum og reklum birkis og einnig á brumum reynis og barrtrjáa, sem og berjum reynis og annarra tegunda.

Tenglar 

Orraætt
Lyrurus

Lyrurus eru hænsnfuglar af orraætt. Heimkynni þeirra eru í Evrópu og Asíu. Haninn er kallaður karri, rétt eins og karlfugl rjúpunnar, en hún er líka af orraætt.

Flokkun  
Ættkvíslin Lyrurus var kynnt 1832 af enska náttúrufræðingnum William John Swainson með orra sem einkennistegund. Ættkvíslarnafnið er sett saman úr forngrísku orðunum lura (sem merkir "lýra") með endingunni -ouros (sem merkir "-stél/skott").

Tegundir 
Ættkvíslin inniheldur tvær tegundir:

Tenglar 

Orraætt
Dalrjúpa

Dalrjúpa (fræðiheiti: Lagopus lagopus) er lítill fugl af orraætt, um 35–44 cm að lengd. Dalrjúpan er staðfugl og verpir á heimskautasvæðum og norðlægum slóðum í Evrasíu, Norður-Ameríku neðan við trjálínu. Er hún að mestu eins og fjallarjúpa hvað varðar hegðun og fæðu. Er dalrjúpa um þriðjungi stærri en fjallarjúpa.

Undirtegundir 
Nítján undirtegundir hafa verið viðurkenndar, með mismiklum ágreiningi þó. Munar litlu á útliti flestra, þó að L. l. scoticus sé tiltölulega sérstæð og sé jafnvel á stundum talin sjálfstæð tegund.is rather distinct. Aðgreiningin getur verið erfið því að fuglarnir skifta um búning nokkrum sinnum á ári:

 hibernicus (Latham, 1787) - Írland
 scotica (Latham, 1787) - Bretland
 variegatus Salomonsen, 1936 - Þrándheimur, Noregi
 lagopus (Linnaeus, 1758) - Skandinavía, Finnland og Norður-Evrópuhluti Rússlands
 rossicus Serebrovsky, 1926 - Eystrasaltslöndin og mið Rússland
 birulai Serebrovsky, 1926 - Novaya Sibir
 koreni Thayer & Bangs, 1914 - Síbería
 maior Lorenz, 1904 - Suðaustur Rússland, Norður Kazakhstan og Suðvestur-Síbería
 brevirostris Hesse, 1912 - Altaifjöll og Sayan-fjöll
 kozlowae Portenko, 1931 - Vestur-Mongólía
 sserebrowsky Domaniewski, 1933 - Austur-Síbería
 kamtschatkensis Momiyama, 1928 - Kamsjatka og Kúrileyjar
 okadai Momiyama, 1928 - Sakalineyja
 muriei Gabrielson & Lincoln, 1959 - Aljútaeyjar og Kódíak-eyjar 
 alexandrae Grinnell, 1909 - Alaska og Breska Kólumbía
 alascensis Swarth, 1926 - Alaska
 leucopterus Taverner, 1932 - Heimskautaeyjar Norður-Kanada
 albus (Gmelin, 1789) - Norður-Kanada
 ungavus Riley, 1911 - Norður Quebec og Norður Labrador
 alleni Stejneger, 1884 - Nýfundanland

Dalrjúpa myndar einnig oft blendinga með skyldum tegundium;  orra (Lyrurus tetrix), jarpa (Tetrastes bonasia) og einstöku sinnum með síberíuþiður (Tetrao urogallus), Falcipennis canadensis (ekkert íslenskt nafn) og fjallarjúpu (Lagopus muta).

Tilvísanir

Heimildir 
 Dalrjúpa (Sarpur)

Orraætt