alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
La Fiancée de Lucky Luke

Makaval í Meyjatúni (franska: La Fiancée de Lucky Luke) eftir belgíska teiknarann Morris og höfundinn Guy Vidal er 54. bókin í bókaflokknum um Lukku-Láka. Bókin kom út árið 1985, en sagan sem hún hefur að geyma birtist fyrst í Teiknimyndablaðinu Sval á sama ári.

Söguþráður 

Í bænum Meyjatúni, eins og víðar í Villta Vestrinu, ríkir ófremdarástand vegna kvenmannsleysis. Bæjarstjórinn í St. Louis hefur áhyggjur af fólksfækkun í Meyjatúni og fær Lukku-Láka til að fylgja hópi föngulegra kvenna þvert yfir Bandaríkin til bæjarins í því skyni að leysa vandamálið. Lukku-Láki er tregur í taumi til að byrja með, en lætur síðan tilleiðast. Með í för eru gamall vinur Láka, vagnstjórinn Halli svipa, og franski hárskerinn Samúel Smári, enda veitir ekki af liðsauka þar sem ferðin er löng og ströng. Eftir ævintýralegt ferðalag nær hópurinn loks til Meyjatúns. Þegar kemur upp úr dúrnum að vonbiðill einnar stúlkunnar, Jennýjar, er á bak við lás og slá þarf Lukku-Láki að hlaupa í skarðið og ganga í hnapphelduna.

Fróðleiksmolar 

 Textahöfundur bókarinnar, franski blaðamaðurinn Guy Vidal (1939-2002), var einnig meðhöfundur bókarinnar Þjóðráð Lukku Láka og kom auk þess að samningu nokkurra annarra bóka í bókaflokknum í samstarfi með þeim Claude Klotz (Patrick Cauvin) og Jean-Louis Robert, en þremenningarnir notuðust þá við pennaheitið Claude Guylouis.
 Morris gerði ýmsar breytingar á handriti Vidal að sögunni sem hinum síðarnefnda mislíkaði mjög. 
 Þegar bókin kom út í Bretlandi árið 2016 þótti útgefandanum Cinebook ástæða til að vara lesendur sérstaklega við úreltum viðhorfum til kynjahlutverka í sögunni.
 Í sögunni er gefið í skyn að franski hárskerinn Samúel Smári sé samkynhneigður. Hann ber raunar nafn franska landkönnuðarins Toussaint Charbonneau (1767-1843) á frummálinu, en persónan virðist að öðru leyti hreinn tilbúningur.
 Bókin var prentuð í stóru upplagi og seldist vel, en frá og með næstu bók fór sala Lukku-Láka bókanna að dragast saman. 
 Sagan er lauslega byggð á kvikmyndinni Westward the Women frá árinu 1951. Hugmyndin varð til í samstarfi Morris og franska leikstjórans Francis Paul Veber. Veber átti upphaflega að semja handritið að sögunni, en ekkert varð úr því.

Íslensk útgáfa 

Makaval í Meyjatúni kom út á vegum Frosks útgáfu í íslenskri þýðingu árið 2017.

Lukku Láki
Myndasögur
Íranskt ríal

Íranskt ríal (persneska: ریال ایران‎‎; ISO 4217-kóði: IRR) er gjaldmiðill Írans. Ríalið var tekið upp 1932 í stað tomana og denara en í dag er algengt að nota orðið „toman“ yfir 10 ríala. Gengi ríalsins er 25.780 ríalar fyrir einn Bandaríkjadal.

Íran
Gjaldmiðlar í Asíu
Íslamskt lýðveldi

Íslamskt lýðveldi er heiti sem notað er yfir stjórnarfar í Pakistan, Íran og Máritaníu. Heitið var einnig notað um skeið í Gambíu. Hugtakið vísar til þess að stjórnarfar sé í samræmi við íslömsk lög. Lög og stjórnkerfi þessara landa eru þó í reynd mjög ólík. Pakistan tók þetta heiti fyrst upp í stjórnarskrá Pakistan 1956 og Máritanía tók það upp tveimur árum síðar. Íran tók það upp eftir írönsku byltinguna 1979 og Afganistan tók það upp árið 1992 (þegar talíbanar náðu völdum 1996 breyttu þeir landinu í emírat eða einveldi). Í þessum fjórum ríkjum gilda sjaríalög að fullu. 

Síðast lýsti forseti Gambíu, Yahya Jammeh, yfir stofnun íslamsks lýðveldis árið 2015 en þar gilda sjaríalög aðeins um afmarkaða þætti einkalífs. Adama Barrow, eftirmaður Jammeh á forsetastól, lýsti því yfir að Gambía yrði ekki lengur kallað íslamskt lýðveldi eftir að Jammeh var hrakinn frá völdum árið 2017.

Þegar Talíbanar komust aftur til valda í Afganistan árið 2021 gerðu þeir landið aftur að emírsdæmi. Íslamska lýðveldið í Afganistan nýtur þó enn alþjóðlegrar viðurkenningar.

Lýðveldi
Íslam
Dagur (dagblað 1997)

Dagur var íslenskt dagblað sem varð til við sameiningu Akureyrarblaðsins Dags og Framsóknarblaðsins Tímans árið 1996. Útgáfufyrirtæki DV, Frjáls fjölmiðlun, hafði þá eignast bæði blöðin. Út árið 1996 hét blaðið Dagur-Tíminn. Það var landsmálablað sem kom út alla daga vikunnar nema sunnudaga og mánudaga. Fyrsti ritstjóri þess var Stefán Jón Hafstein. Eftir aðeins fimm mánaða útgáfu var nafni blaðsins breytt í Dag og Tímanafnið þannig fellt brott. Elías Snæland Jónsson varð ritstjóri ásamt Stefáni. Þannig kom blaðið út til mars 2001 en í apríl sama ár hóf Fréttablaðið göngu sína.

Tenglar
 Dagur-Tíminn á Tímarit.is
 Dagur á Tímarit.is

Íslensk dagblöð
Prentarabústaðirnir

Prentarabústaðirnir eru hús sem byggð voru  af Byggingarsamvinnufélagi Prentara við Hagamel í Reykjavík. Fyrstu húsin voru við Hagamel 4-24 og voru þau byggð 1946. Einar Sveinsson arkitekt teiknaði húsin.

Heimild 
  Prentarabústaðirnir Fálkinn, 17. Tölublað (26.04.1946)
Laxaber

Laxaber eða laxaklungur (fræðiheiti Rubus spectabilis) er runni af rósaætt.

Heimildir 
 Laxaber (Lystigarður Akureyrar)
 Hafsteinn Hafliðason, Laxaklungur og mánaklungur - berjategundir framtíðar?, Garðurinn 2013 bls. 9
Mánaklungur

Mánaklungur (fræðiheiti Rubus parviflora) er runni af rósaætt. Mánaklungur er með mjög stór, ljósgræn og  hjartalaga og flipuð blöð. Það skríður með neðanjarðarsprotum og ber rauð fremur stór ber. Það þarf frjóan jarðveg og gott skjól. 

Mánaklungur er ættað frá vesturhluta Norður-Ameríku. Það vex nálægt sjávarmáli lengst í norðri en teygir sig allt upp í 3000 m hæð þar sem það vex syðst. Mánaklungur vex meðfram vegum og brautarteinum og í rjóðrum  sem skógur hefur verið ruddur eða þar sem skógareldar hafa geysað. Það er botngróður í skógum.

Heimildir 

 Hafsteinn Hafliðason, Laxaklungur og mánaklungur - berjategundir framtíðar?, Garðurinn 2013 bls. 9
 Mánaklungur (Lystigarður Akureyrar)
Klungur

Klungur (fræðiheiti Rubus) er ættkvísl af rósaætt. Í ættkvíslinni er fjölmargar villtar tegundir svo sem hrútaber en einnig ýmsar sem eru í ræktun. Meðal þeirra eru brómber og hindber en einnig laxaber, mánaklungur og ilmklungur. Orðið klungur merkir þyrnir.
Jack Lemmon

John Uhler „Jack“ Lemmon III (8. febrúar 1925 – 27. júní 2001) var bandarískur leikari. Þekktustu kvikmyndir hans eru Enginn er fullkominn (Some Like It Hot, 1959), Roberts stýrimaður (Mister Roberts, 1955) þar sem hann hlaut Óskarsverðlaun sem besti leikari í aukahlutverki, Dagar víns og rósa (Days of Wine and Roses, 1962), Kappaksturinn mikli (The Great Race, 1965), Irma la Douce (1963), Makalaus sambúð (The Odd Couple, 1968), Tískukóngur í klípu (Save the Tiger, 1973) þar sem hann hlaut Óskarsverðlaun sem besti leikari, Utanbæjarfólk (The Out-of-Towners, 1970), Kjarnaleiðsla til Kína (The China Syndrome, 1979), Týndur (Missing, 1982) þar sem hann hlaut verðlaun sem besti leikari á kvikmyndahátíðinni í Cannes, Glengarry Glen Ross (1992) og Fúll á móti (Grumpy Old Men, 1993). Hann lék á móti Walter Matthau í mörgum gamanmyndum.

Auk kvikmyndaleiks lék Lemmon í fjölda sjónvarpsmynda og á sviði. Hann varð lærifaðir Kevin Spacey eftir að þeir léku saman í leikriti Eugene O'Neill Dagleiðin langa inn í nótt árið 1986.

Lemmon var tvígiftur. Með fyrri eiginkonu sinni, leikkonunni Cynthia Stone, átti hann soninn Chris Lemmon sem einnig er leikari. Árið 1962 giftist hann leikkonunni Felicia Farr. Hann lést úr krabbameini í blöðruhálskirtli 2001, næstum nákvæmlega ári á eftir félaga sínum Walter Matthau.

Bandarískir leikarar
Óskarsverðlaunahafar í flokki besta karlleikara í aðalhlutverki
Óskarsverðlaunahafar í flokki besta karlleikara í aukahlutverki
Gljásýrena

Gljásýrena (fræðiheiti Syringa josikaea) er lauffellandi runni af smjörviðarætt, ættaður frá austur og mið- Evrópu.

Heimild 

 Gljásýrena (Daunsýrena) Lystigarður Akureyrar
Bogsýrena

Bogsýrena (fræðiheiti Syringa komarowii) er lauffellandi runni af smjörviðarætt, upprunninn frá mið-Kína. Greinar bogsýrenu eru gráleitar og útsveigðar. Blöðin eru aflöng og oddhvöss, dökkgræn að ofan en grágræn og lóhærð á neðri hlið. Blómin eru í skúfum rauðleit að utan en næstum hvít að innan.

Heimild 
 Garðrunnar sem gefast vel, Helgarblaðið, 17. tölublað (05.06.1992), Blaðsíða 18
Shirley MacLaine

Shirley MacLaine (Shirley Maclean Beaty; fædd 24. apríl, 1934) er bandarísk leikkona, söngvari og dansari. Meðal þekktustu kvikmynda hennar eru Aumingja Harry (The Trouble With Harry, 1955), Lykillinn undir mottunni (The Apartment, 1960), Irma la Douce (1963), Á krossgötum (The Turning Point, 1977) og Í blíðu og stríðu (Terms of Endearment, 1983) en fyrir hana hlaut hún Óskarsverðlaun sem besta leikkona í aðalhlutverki. Auk kvikmyndaleiks er hún þekkt fyrir þátttöku sína í Nýaldarhreyfingunni. Hún hefur skrifað fjölda bóka um þau efni.

Bandarískir leikarar

Óskarsverðlaunahafar í flokki bestu leikkonu í aðalhlutverki
Sindbað sæfari

Sindbað sæfari eða Sindbað farmaður (arabíska:  السندباد البحري ‎‎ as-Sindibādu al-Baḥriyy) er sögupersóna í sagnabálki frá Mið-Austurlöndum sem segir frá ferðum hans um Indlandshaf þar sem hann hittir fyrir töfraeyjar, skrýmsli og önnur yfirnáttúruleg fyrirbæri. Í sögunum kemur fram að Sindbað er kaupmaður frá Bagdad og er uppi á valdatíð Abbasídakalífans Harun al-Rashid (786-809). Þessum sögum var bætt við sagnasafnið Þúsund og eina nótt fremur seint. Þær koma ekki fyrir í elstu handritum ritsins en er að finna sem sjálfstæðan sagnabálk í söfnum frá 17. og 18. öld. Elsta dæmið um sögurnar í Þúsund og einni nótt er að finna í tyrknesku handriti frá 1637. Fyrirmyndir að sögunum er að finna í mörgum eldri egypskum, grískum og arabískum ritum. 

Sögurnar eru sjö talsins og eru inni í rammafrásögn þar sem Sindbað sæfari segir Sindbað eða Hindbað burðarmanni frá sjö sjóferðum sínum. Í öll skiptin verður hann skipreika og lendir í ævintýrum í framandi löndum. 

Mikill fjöldi kvikmynda og teiknimynda hefur verið gerður eftir sögunum. Meðal þeirra þekktustu er þríleikurinn Sindbað sæfari (The 7th Voyage of Sinbad, 1958), Sindbað og sæfararnir (The Golden Voyage of Sinbad, 1974) og Sindbað og tígrisaugað (Sinbad and the Eye of the Tiger, 1977) sem allar notast við stopmotion hreyfimyndatækni eftir Ray Harryhausen.

Þúsund og ein nótt
Arabískar þjóðsögur
Sjómenn
Sláttuþyrla

Sláttuþyrla er verkfæri í landbúnaði til að slá gras á túnum. Þær eru hengdar í traktor.

Tenglar 

 200 ára gömul sláttuþyrla 
 Sláttuþyrla leiðbeiningar um notkun 
landbúnaðarverkfæri
Engjahefill

Engjahefill er landbúnaðarverkfæri sem dregið var af hestum. Það var notað til að slétta smáþúfur á túnum.

Heimild 
 Engjahefill
Ilmklungur

Rubus odoratus (Ilmklungur) er tegund af Klungurættkvísl, upprunnin úr austur N-Ameríku, frá Nova Scotia vestur til Ontario og Wisconsin, og suður með Appalachia fjöllum allt til Georgíu ríkis og Alabama.

Rubus odoratus er runni sem verður að 3 m. hár, með fjölærum stönglum (ekki tvíærum eins og hindber ofl. tegundir ættkvíslarinnar). Einnig, ólíkt flestum skyldum tegundum er hún ekki með þyrna. Lauf óskift, allt að 25 sm, 5-flipótt, hjartalaga við grunninn, sagtennt, dúnhærð á neðra borði. Blómin ilmandi, bleik-purpura (sjaldan hvít), allt að 5 sm í þvermál, í margblóma skúf, bikarblöð odddregin, krónublöð breið, snubbótt. Aldin flöt og breið, rauð eða appelsínugul, með lítil, dúnhærð steinaldin.

Ræktun og nytjar
Rubus odoratus er víða ræktuð til skrauts vegna áberandi blómanna og langs blómgunartíma. Það kann best við vægan skugga, næringarríkan og lítið eitt súran jarðveg með hóflegu vatni.  Það er búið að ílendast í hlutum Washington ríkis og einnig í Evrópu, sérstaklega í suðaustur Englandi.

References
Félagsprentsmiðjan

Félagsprentsmiðjan var prentsmiðja í Reykjavík. Hún var stofnuð 1. maí 1890 upp úr prentsmiðju sem Sigmundur Guðmundsson prentari keypti til Íslands árið 1885.

Heimild 
 Félagsprentsmiðjan h.f. Vísir, Þjóðhátíðin  (17.06.1944), Blaðsíða 119

Prentsmiðjur á Íslandi
Oddur Vigfús Sigurðsson

Oddur Vigfús Sigurðsson (1872-1940) var íslenskur athafnamaður og hugvitsmaður. Hann fór sem unglingur til Vesturheims og síðan til Lundúna. Hann kom síðar til Íslands til að skoða möguleika á að framleiða kolakalkstein. Þá var farið að nota gas til lýsingar sem  búið var til úr samanbræddum kolum og kalki. Slíkt gas varð ekki eldfimt fyrr en það komst í samband við vatn og var þá sterk lykt af því en Oddur fann leið til að vinna gas úr kola og kalkblöndu. Hann kom til Íslands með það í huga að fá fossa á leigu sem hentugir væru til að framleiða rafmagn til að framleiða kolakalkstein.

Heimildir 
 Time-lamplighter. US 689598 A
 Einkaleyfi Oddur Vigfus Sigurdsson
 Skessuhorn, 31. tölublað (31.07.2013), Blaðsíða 24
 Fossabrall Íslands, Fylkir, Tölublað (01.05.1920), Blaðsíða 56
 Englendingar vildu kaupa Dettifoss
 Fossaleiga í Þingeyrarsýslu í lok 19. aldar
Hroðreið

Hroðreið (franska: Rodéo) eftir belgíska teiknarann Morris er önnur bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 1949, en sögurnar sem hún hefur að geyma birtust fyrst í Teiknimyndablaðinu Sval á árunum 1948-1949. Bókin hefur ekki komið út í íslenskri þýðingu.

Söguþráður 

Bókin hefur að geyma þrjár sögur. Í Hroðreið (f. Grand rodéo) kemur Lukku Láki til bæjarins Navajo City til að taka þátt í ótemjureið. Lukku Láki lendir fljótlega upp á kant við ofstopamann bæjarins, Cactus Kid, og þegar hinn síðarnefndi áttar sig á því að Láki muni reynast erfiður viðureignar í reiðkeppninni grípur hann til óyndisúrræða og rænir verðlaunafénu. Í annarri sögunni, Lucky Luke à Desperado-City, segir frá heimsókn Lukku Láka til bæjar nokkurs sem rumpulýður hefur lagt undir sig. Eftir mikil átök, þar sem litlu munar að Lukku Láki sé hengdur upp á þráð, nær okkar maður loksins undirtökunum. Þriðja sagan, La Ruée vers l'or de Buffalo Creek, fjallar um mikið gullæði sem brýst út að ósekju í bænum Buffalo Creek.

Fróðleiksmolar 

 Í Hroðreið sést Lukku Láki í fyrsta skipti kveikja sér í sígarettu, sitjandi á baki ótemju. Í sögunni minnist Lukku Láki á fjölskyldu sína, þ.e. afa sinn, og sennilega finnst aðeins eitt annað dæmi þess í öllum sagnabálkinum, þ.e. í bókinni um Langa Láka.
 Nokkrir rammar í annarri sögunni (Desperado-City) eru teiknaðir af læriföður Morris, teiknaranum Jijé.
 Í þriðju sögunni um gullæðið bregður félaga Morris, teiknaranum Will (Willy Maltaite), fyrir í gervi gullgrafara sem grefur upp hauskúpu.
 Hroðreið er fyrsta bókin í seríunni þar sem Lukku Láki raular lagið um einmana kúsmalann. Texti lagsins, "Im a poor lonesome cowboy", er fenginn úr vestranum Along Came Jones frá árinu 1945 þar sem Gary Cooper söng lagið.
 Skerfarinn í Desperado-City átti eftir að koma við sögu síðar í bókaflokknum, þ.e. í bókinni Eldri Daldónar.

Lukku Láki
Myndasögur
Marktækni

Marktækni eða marktekt í tölfræði eða ályktanatölfræði er það hugtak sem notað er fyrir það hverjar líkurnar séu á því hvort einhver áhrif sem sjást í úrtaki séu til komin fyrir tilviljun. 

Það er til engin ein viðurkennd skilgreining á marktækni en oft er miðað við líkurnar 0.05, það er að segja að það mega ekki vera meira en 5 % líkur á að áhrifin séu tilviljun.
Ayman al-Zawahiri

Ayman Mohammed Rabie al-Zawahiri (19 júní 1951 – 31. júlí 2022) var egypskur hryðjuverkamaður sem leiddi hryðjuverkasamtökin al-Kaída frá 2011 til 2022. Hann var ennfremur fyrrverandi leiðtogi og meðlimur annara íslamskra hryðjuverkasamtaka sem hafa gert árásir í Norður-Ameríku, Asíu, Afríku og miðausturlöndum.

Árið 2012 ákallaði hann múslima að ræna vestrænum ferðalöngum í löndum múslima. Frá árásunum á tvíburaturnana bauð Bandaríkjastjórn 25 milljón Bandaríkjadala í verðlaunafé fyrir ábendingar sem gætu leitt til handtöku hans.

Zawahiri tók við forystu al-Kaída eftir að Osama bin Laden var drepinn í hernaðaraðgerð Bandaríkjamanna árið 2011. Hann var leiðtogi samtakanna í ellefu ár, þar til hann var einnig drepinn í atlögu bandarískra hermanna í Afganistan þann 31. júlí 2022.

Tilvísanir

Egypskir hryðjuverkamenn
Jevgen Lavrentsjúk

Jevgen Lavrentsjúk (rússneska: Лавренчук, Евгений Викторович) (fæddur 6. júní 1982, Lvív) er rússneskur og úkraínskur leikstjóri, stofnandi og listrænn stjórnandi Pólska leikhússins í Moskvu og leiklistarskóla þar. Frumraun hans í leikstjórn var á aldrinum 16 ára og var hann þá einn af yngstu leikstjórum í heiminum. Hann hefur stýrt meira en 30 sýningum og hefur unnið til verðlauna í alþjóðlegum keppnum og hátíðum í Evrópu. Hann er einnig virkur í kennslu í leiklist og leikstjórn í Rússlandi, Úkraínu, Póllandi, Þýskalandi, Litháen og Ísrael. Hann talar rússnesku, ensku, frönsku, úkraínsku og pólsku.

Tengill 

Lavrentsjúk, Jevgen
Lavrentsjúk, Jevgen
Lavrentsjúk, Jevgen
Sagan um hina fornu konunga Noregs

Sagan um hina fornu konunga Noregs (latína: Historia de Antiquitate Regum Norwagiensium), er yfirlitsrit um sögu Noregs frá Haraldi hárfagra, um 871, fram til þess að Haraldur gilli tók við völdum, um 1130. Sagan var rituð á latínu á árabilinu 1178 til 1188 og er því með elstu konungasögum sem varðveist hafa. Höfundurinn kallar sig Theodoricus monachus eða Þjóðrek munk, og kveðst hann aðallega byggja ritið á íslenskum heimildum. 

Þó að höfundurinn sé hér kallaður Þjóðrekur munkur, er líklegra að hann hafi heitið Þórir. Hann var Norðmaður og var munkur af Benediktsreglu (monachus), e.t.v. í klaustrinu á Niðarhólmi í Þrándheimi. Ekki hefur tekist að tengja hann með vissu við menn sem báru það nafn, en nefna má tvær tilgátur. Að um sé að ræða Þóri sem var biskup í Hamri 1190–1196, og hins vegar að átt sé við Þóri Guðmundsson erkibiskup í Niðarósi 1206–1214. Báðir bera nafnið Theodoricus í heimild frá St. Victors-klaustrinu í París. Þeir voru hins vegar báðir af Ágústínusarreglu og hefðu tæplega kallað sig monacus.

Verk Þjóðreks munks telst til elstu yfirlitsrita um sögu Noregs; hin eru Historia Norwegiae og Ágrip af Noregskonungasögum.

Útgáfur og þýðingar
 Gustav Storm (útg.): Monumenta historica Norvegiæ: Latinske kildeskrifter til Norges historie i middelalderen, Kristiania 1880.
 Guðmundur J. Guðmundsson (þýð.): Sagan um hina fornu konunga Noregs, eftir Þjóðrek munk, ásamt Íslandskaflanum úr Historia Norwegiae, Sæmundur, Selfossi 2016. 
 Theodoricus monachus: The Ancient History of the Norwegian Kings. Viking Society for Northern Research, London 1998. – David og Ian McDougall þýddu og sömdu skýringar, inngangur eftir Peter Foote. ISBN=0-903521-40-7.

Tenglar
Theodoricus Monachus (Universitetet i Bergen)

Heimildir
 

Konungasögur
Saga Noregs
Nasjonal sykkelrute

Nasjonal sykkelrute er landsnet hjólaleiða í Noregi. Leiðirnar eru 10 talsins og um 9.500 km að lengd. Upphaflega kom tillaga að leiðum frá landssamtökum hjólreiðamanna í Noregi árið 1996. Fylkin sáu um hina eiginlegu þróun og merkingu leiðanna samkvæmt staðli frá vegagerðinni frá 2001. Leiðirnar eru mismikið þróaðar. Þær eru merktar með brúnum skiltum með hvítum jaðri með mynd af hjóli og númeri leiðarinnar á grænum grunni. Mörg skilti sýna fjarlægðir til næstu staða.

Tenglar
 Hjólaleiðirnar á vef norsku vegagerðarinnar 

Landsnet hjólaleiða
Sarreguemines

Sarreguemines (lorraine-þýska: Saargemin; þýska: Saargemünd) er bær í Móselumdæmi í héraðinu Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine í Norðaustur-Frakklandi. Íbúar eru um 20.000. Bærinn dregur nafn sitt af því að þar rennur áin Blies út í ána Saar.

Borgir í Frakklandi
Móselumdæmi
Gedser

Gedser er bær á suðurodda Falsturs í Danmörku í Sjálandshéraði. Íbúar voru 730 árið 2018. Gedser er syðsti bær í Danmörku. Þaðan gengur ferja til Rostock í Þýskalandi.

Bæir í Danmörku
Sjálandshérað
León

León er borg í sjálfsstjórnarhéraðinu Kastilíu og León á Spáni. Borgin er höfuðstaður León-héraðs. Íbúar eru um 130 þúsund en rúm 190 þúsund á borgarsvæðinu. Borgin var stofnuð sem rómverskt virki um 29 f.Kr. en blómstraði sem höfuðborg Konungsríkisins León árið 910. Það varð hluti af Konungsríkinu Kastilíu árið 1301 og hnignaði eftir það. León er einn af áfangastöðunum á Jakobsveginum.

Lega og lýsing  
León er í norðvesturhluta Spánar. Hún stendur við ármót Bernesga og Torío anna og er í um 837 m hæð yfir sjávarmáli. Madrid er í um 300 km til suðurs.

Byggingar og kennileiti 
 Gotneska dómkirkjan er þekktasta kennileitið í León.
 Museo de Arte Contemporáneo de Castilla y León (skst. MUSAC) er nýlistasafn.
 Real Colegiata Basílica de San Isidoro eða einfaldlega San Isidoro, er kirkja í rómönskum stíl. Í kirkjunni er hin konunglegu grafhvelfing (Panteón Real), þar sem margir konungar Konungríkisins León hvíla.
 Casa Botines (Botines Húsið) er bygging teiknuð af Antoni Gaudí og byggð á árunum 1891 og 1892.

Tilvísanir 

Borgir í Kastilíu og León
Sænska kirkjan

Sænska kirkjan (sænska: Svenska kyrkan)  er stærsta kristna kirkjan í Svíþjóð og önnur stærsta evangelíska-lútherska kirkja heims. Hún skiptist í 13 biskupsdæmi. Í forsvari er erkibiskupinn af Uppsölum. Antje Jackelén er nú erkibiskup og er fyrst kvenna til að gegna embættinu.

Uppruna kirkjunnar má rekja til ársins 1536 þegar Gústaf Vasa konungur lagði grunninn að henni sem sjálfstæðri einingu og klauf frá kaþólsku kirkjunni. Var það hluti af siðaskiptunum sem breiddist út um Evrópu. Konur fengu að gerast prestar árið 1960.

Sænska kirkjan í nútímanum er þekkt fyrir frjálslynda afstöðu sína. Til dæmis gagnvart samkynhneigðum. En kirkjan hefur tekið þátt í Gay Pride göngu og gefur saman samkynhneigða. Eva Brunne, biskupinn af Stokkhólmi, varð fyrsti lesbíski biskup heims árið 2009.

Árið 2000 varð aðskilnaður ríkis og kirkju í Svíþjóð og eftir það hefur meðlimum kirkjunnar snarfækkað. En þar til ársins 1996 voru ungabörn sjálfkrafa skráð í sænsku kirkjuna. Árið 2022 voru tæp 54% Svía meðlimir sænsku kirkjunnar. Um 2% Svía sækja reglulega guðsþjónustu samkvæmt Gallup könnun árið 2009. Minna en fjórðungur sænskra unglinga fermdist hjá kirkjunni árið 2017.

Heimild

Tilvísanir

Kristni
Lútherstrú
Svíþjóð
Sænska kirkjan
Norska kirkjan

Norska kirkjan (norska: Den norske kirke) er fjölmennasta kirkja Noregs og tilheyrir evangelísk-lútersku grein kristninnar.

Rekja má norsku kirkjuna aftur til 1537 þegar Siðaskiptin áttu sér stað. Hún var ríkiskirkja frá þeim tíma en árið 2012 minnkuðu afskipti ríkisins af kirkjunni og hún varð sjálfsstæðari. Árið 2017 var hún formlega skilin frá norska ríkinu og er eftir það sjálfstæð. Ríkið styrkir hana þó enn.. Norska þingið hefur breytt stjórnarskránni á þann veg að Noregur er ekki lengur með opinber trúarbrögð.

Tólf biskupsdæmi kirkjunnar eru í Noregi og funda biskupar þrisvar á ári. Meðlimir kirkjunnar eru 64,9% af heildarmannfjölda Noregs (2021) og hefur farið fækkandi . Einungis 3% fara oftar en einu sinni í mánuði í kirkju. Einungis 35% af giftingum fara fram í norsku kirkjunni en um 90% jarðarfara (2015). Árið 2015 fengu samkynhneigð pör að gifta sig í norsku kirkjunni. Börn sem eiga eitt foreldri í kirkjunni skrást sjálfkrafa í kirkjuna.

Heimild

Tilvísanir

Kristni
Trúfélög í Noregi
Lútherstrú
Ríkiskirkjur
Human-Etisk Forbund

Human-Etisk Forbund (HEF) eru samtök norskra veraldlegra húmanista. Samtökin voru stofnuð árið 1956 í Osló.
Árið 2020 náðu meðlimir tölunni 100.000. Það gera um 1,8% af heildarmannfjölda Noregs. Einstaklingar yfir 15 ára geta gerst meðlimir.

HEF er tengt alþjóðlegum samtökum veraldlegra húmanista eins og European Humanist Federation (EHF) og International Humanist and Ethical Union. Siðmennt á Íslandi eru systursamtök HEF.

HEF gefur út blaðið Fri tanke.

Heimild

Veraldlegur húmanismi
Lífsskoðunarfélög
Fólkakirkjan

Fólkakirkjan er opinber kirkja Færeyja. Hún er evangelísk-lúthersk kirkja og á rætur að rekja til siðaskiptanna en var hún lengi vel hluti af dönsku kirkjunni. Árið 2007 varð kirkjan óháð dönsku kirkjunni og öðlaðist sjálfstæði. Um 79.7% Færeyinga tilheyra Fólkakirkjunni (2019).

Tilvísanir

Kristni
Lútherstrú
Færeyjar
Ríkiskirkjur
Alþýðusálfræði

Fræðigrein sálfræði er í þeirri sérkennilegu stöðu að fólk telur sig almennt vita ýmislegt um sálfræði og að auðvelt sé að útskýra hegðun, hugsun, tilfinningar og sjálfsmynd – þar sem það er eitthvað sem hver manneskja þekkir. Þessi viska, sem stundur reynist röng og stundum rétt, kallast alþýðusálfæði.

Sálfræði