alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Massachusettsflóanýlendan

Massachusettsflóanýlendan var ensk nýlenda við Massachusettsflóa á austurströnd Norður-Ameríku sem var stofnuð á fyrri helmingi 17. aldar. Nýlendan náði yfir stóran hluta þess sem í dag er kallað Nýja England, þar með talið borgirnar Salem og Boston. Hún náði yfir hluta nútímafylkjanna Massachusetts, Maine, New Hampshire, Rhode Island og Connecticut. 

Nýlendan var stofnuð af Massachusettsflóafélaginu, þar á meðal fjárfestum í Dorchesterfélaginu sem stofnaði skammlífa nýlendu á Annhöfða. Stofnun nýlendunnar hófst 1628 og tókst vel. Um 20.000 manns fluttu þangað frá Englandi á 4. áratugnum. Íbúar voru flestir hreintrúarmenn og leiðtogar nýlendunnar voru undir miklum áhrifum frá hreintrúarpredikurum. Leiðtogar nýlendunnar voru kjörnir en einungis frjálsir menn sem höfðu fengið formlega inngöngu í kirkjuna höfðu kosningarétt. 

Í fyrstu voru samskipti nýlendunnar við frumbyggja góð en versnuðu brátt vegna menningarmunar og vegna þrýstings frá nýlendum Hollendinga. Þetta leiddi til Pekvotstríðsins 1636 til 1638 og síðan Stríðs Filippusar konungs 1675 til 1678. Eftir það héldu þeir frumbyggjar sem eftir voru á lífi frið við nýlenduna. 

Nýlendunni vegnaði vel efnahagslega og hún átti í viðskiptum við Vestur-Indíur og England. Skortur á peningum varð til þess að stofnuð var myntslátta árið 1652. Eftir Stúart-endurreisnina í Englandi var nýlenduleyfið afturkallað 1682. Jakob 2. Englandskonungur stofnaði síðan Nýja-Englandsumdæmið 1686 til að treysta yfirráð sín yfir öllum ensku nýlendunum í Norður-Ameríku. Það var lagt niður eftir Dýrlegu byltinguna 1688. Árið 1692 var nýlendan sameinuð Plymouth-nýlendunni í eitt Massachusettshérað undir stjórn landstjórans William Phips.

Enskar nýlendur í Ameríku
Massachusettsflói

Massachusettsflói er flói við Atlantshafsströnd Norður-Ameríku. Strönd hans nær um 68km frá Önnuhöfða í norðri að Plymouth-höfn í suðri. Innst við flóann er bandaríska borgin Boston í fylkinu Massachusetts. 

Norðurströnd flóans er klettótt en suðurströndin láglend og sendin. Fjöldi höfða og nesja liggja út í flóann auk lítilla eyja, sérstaklega utan við Bostonhöfn. Helstu víkur eru Gloucester-höfn, Nahantflói, Salemhöfn, Marblehead-höfn og Lynnhöfn norðan megin, Bostonhöfn, Dorchester-flói og Quincy-flói vestan megin og Hinghamflói sunnan megin. Stundum er Þorskhöfðaflói talinn með sem hluti af Massachusettsflóa.

Massachusetts
Umsátrið um La Rochelle

Umsátrið um La Rochelle var atburður í Húgenottauppreisninni og markar hátind átakanna milli mótmælenda og kaþólikka í Frakklandi. Umsátrinu lauk með algjörum sigri konungsins, Loðvíks 13., yfir húgenottum í La Rochelle þrátt fyrir stuðning Englendinga við þá síðarnefndu.

Liðsöfnun konungs við La Rochelle hófst í ágúst 1627 og 10. september var fyrstu fallbyssuskotunum hleypt af. Hermenn í umsátursliðinu voru um 30.000 en íbúar borgarinnar (sem var þá önnur eða þriðja stærsta borg Frakklands) um 27.000. Borgin gafst upp eftir fjórtán mánaða umsátur 28. október 1628.

Saga Frakklands
Húgenottar
Vallónía

Vallónía (franska: Wallonie, þýska: Wallonie(n), hollenska: Wallonië, vallónska: Walonreye, lúxemborgíska: Wallounesch) er svæði í suðurhluta Belgíu þar sem íbúarnir eru aðallega frönskumælandi. Svæðið nær yfir 55% af flatarmáli Belgíu en íbúar þess eru um það bil þriðjungur allra Belga. Franska samfélagið í Belgíu sér um mál tengd menntun og menningu, og er ekki hluti af stjórnsýslueiningunni Vallóníu. Vallónía er annað tveggja héraða sem mynda Belgíu, hitt er Flæmingjaland. Í austurhluta Vallóníu er lítill þýskumælandi minnihluti, en hann myndar þýska samfélagið í Belgíu og hefur eigin stjórn og þing sem stýra menningarmálum.

Í iðnbyltingunni varð mikill uppgangur í Vallóníu vegna stórra kola- og járnauðlinda, og var svæðið í öðru sæti á eftir Bretlandi hvað varðar iðnvæðingu. Í kjölfarið varð héraðið afar auðugt, og frá upphafi 19. aldar til miðju 20. aldar var Vallónía ríkari helmingurinn í Belgíu. Frá lokum seinni heimsstyrjaldarinnar hefur dregið töluvert úr mikilvægi þungaiðnaðar og þess vegna er Flæmingjaland ríkara héraðið í dag. Hagkerfið í Vallóníu hefur dregist mikið saman frá þeim tíma og þar ríkir mikið atvinnuleysi og landsframleiðsla á mann er töluvert minni en í Flæmingjalandi. Hagfræðilegt misvægi og tungumálaklofningur milli svæðanna tveggja er uppspretta mikilla stjórnmáladeilna í Belgíu.

Höfuðborg Vallóníu er Namur, en stærsta borgarsvæðið er Liège. Fjölmennasta sveitarfélagið er Charleroi. Flestar stærstu borgir í Vallóníu og tveir þriðju hlutar íbúanna eru í „iðnaðardalnum“ svokallaða, sem er svæðið í kringum Sambre-á og Meuse-á. Í norðri liggur miðbelgíska sléttan, sem er frekar gróskumikil eins og Flæmingjaland. Í suðri liggur Ardennes, sem er frekar strjálbýlt og fjöllótt. Vallónía liggur að Flæmingjalandi og Hollandi í norðri, að Frakklandi í suðri og vestri, og að Þýskalandi og Lúxemborg í austri.

Vallóniá
Landafræði Belgíu
Ahmad el Abbas

Ahmad al-Abbas (arabíska: أحمد العباس‎; ... – 1659) var síðasti soldán Marokkó af Sa'diætt. Hann var sonur Múhameðs esh-Sheikh es-Seghir og tók við völdum við lát hans 1655. Ríki hans náði í reynd aðeins yfir borgina Marrakess og nágrenni hennar, en aðrir hlutar landsins voru í höndum sjálfstæðra fusta eða stríðsherra. Árið 1658 gerði höfuð ættarinnar Banu Hilal, Abu Bakr al-Shabani, uppreisn og settist um borgina. Ahmad hélt árið eftir til fundar við uppreisnarmenn (sem voru frændur hans) en þeir tóku hann höndum og myrtu hann. Abu Bakr hélt svo inn í borgina og gerði son sinn, Abd al-Karim ben Abu Bakr al-Shabani, að soldán. Hann ríkti til dauðadags 1668 og þá tók sonur hans, Abu Bakr ben Abd al-Karim, við völdum. Árið 1669 náði Al-Rashid borginni á sitt vald og lét brenna Abu Bakr lifandi.

Soldánar Marokkó
Henri-Paul Motte

Henri-Paul Motte (13. desember 1846 – 1. apríl 1922) var franskur listmálari sem sérhæfði sig í sögulegum viðfangsefnum. Hann lærði hjá Jean-Léon Gérôme og hóf að sýna í Salon de Paris árið 1874. Árið 1892 fékk hann inngöngu í frönsku heiðursfylkinguna. Á Heimssýningunni í París árið 1900 vann hann bronspening. Þekktasta málverk hans er af Richelieu kardinála í umsátrinu um La Rochelle frá 1881.

Franskir myndlistarmenn
Stríð Póllands og Svíþjóðar 1626–1629

Stríð Póllands og Svíþjóðar 1626–1629 var fjórða í röð styrjalda milli Pólsk-litháíska samveldisins og Svíþjóðar á 17. öld. Það hófst með árás Svía á litháískt herlið í Lettlandi 1626 og lauk með Altmarksamningnum eftir ósigur Svía í orrustunni um Honigfelde í júní 1629 þar sem pólski höfuðsmaðurinn Stanisław Koniecpolski naut liðsauka frá Heilaga rómverska ríkinu. Gústaf 2. Adolf Svíakonungur slapp naumlega lifandi úr síðustu orrustunni. Með samningnum fengu Svíar að halda Líflandi og nokkrum hafnarbæjum í hertogadæminu Prússlandi auk 2/3 hluta skipatolls borganna Danzig og Elbląg næstu sex árin.

Stríð Svíþjóðar
Stríð Póllands
Peter Minuit

Peter Minuit, Pieter Minuit, Pierre Minuit eða Peter Minnewit (milli 1580 og 1585 – 5. ágúst, 1638) var vallónskur landstjóri í Nýja Hollandi í Norður-Ameríku frá 1626 til 1631 og Nýju Svíþjóðar 1638. Honum er almennt eignaður heiðurinn af því að hafa keypt Manhattaneyju af Lenapeindíánum árið 1626. 

Peter Minuit var frá Wesel þar sem nú er Norðurrín-Vestfalía í Þýskalandi en var þá hluti af hertogadæminu Kleve í Heilaga rómverska ríkinu. Hann hélt til Hollands árið 1625 og hóf störf fyrir Hollenska Vestur-Indíafélagið. Eftir fyrstu ferð sína til Nýja Hollands var hann skipaður þriðji landstjóri nýlendunnar. Árið 1631 var honum sagt upp af félaginu. Hann sneri þá aftur til Kleve. Nokkrum árum síðar samdi hann við sænsku stjórnina um stofnun sænskrar nýlendu, Nýju Svíþjóðar, við Delaware-fljót. Hann lést í hitabeltisstormi á eyjunni Saint Kitts þar sem hann var að kaupa tóbak til endursölu í Evrópu til að borga upp aðra ferð með sænska landnema til Nýja heimsins.

Saga New York-borgar
Vallónar
Gullöld Hollands
Delaware-fljót

Delaware-fljót er eitt af stærstu fljótum Atlantshafsstrandar Bandaríkjanna. Fljótið er 634 km langt og vatnasvið þess er 36.570 km² að stærð. Það rennur um fimm fylki: New York, New Jersey, Pennsylvania, Maryland og Delaware. Upptök þess eru á tveimur stöðum í Catskillfjöllum í New York-fylki.

Fljót í Bandaríkjunum
Hollenska Vestur-Indíafélagið

Hollenska Vestur-Indíafélagið (hollenska: Geoctroyeerde Westindische Compagnie) var hollenskt verslunarfélag með einkaleyfi á verslun í Vestur-Indíum frá stofnun þess 3. júní 1621. Auk þess fékk það vald yfir þrælaversluninni á Atlantshafi. Félagið starfaði því bæði í Vestur-Afríku og Ameríku. Félagið stóð fyrir stofnun nýlenda og verslunarstaða í Nýja heiminum og herjaði á spænsk og portúgölsk skip og nýlendur með sjóránum.

Fyrsta Vestur-Indíafélaginu gekk ekki vel, aðallega vegna stríðs Hollands og Portúgals um nýlendur á strönd Brasilíu sem var félaginu mjög kostnaðarsamt. Félagið hafði mikil umsvif í þrælaversluninni og átti verðmætar eignir í Vestur-Afríku en þar kom að það varð gjaldþrota og var leyst upp árið 1674. Vegna eftirspurnar eftir þrælum í nýlendunum var félagið endurreist árið eftir. Eftir fjórða stríð Englands og Hollands var ljóst að félagið var ófært um að verja eigin nýlendur fyrir óvinaríkjum. Stjórn Hollands keypti því öll hlutabréf í félaginu 1791 og tók árið eftir yfir stjórn allra nýlenda þess. 

Gullöld Hollands
Verslunarfélög
Stríð Hollands og Portúgals

Stríð Hollands og Portúgals voru langvinn vopnuð átök hollensku verslunarfélaganna Austur-Indíafélagsins og Vestur-Indíafélagsins við Portúgalska heimsveldið. Þau fólust aðallega í árásum hollenskra skipa á nýlendur og verslunarstaði Portúgala. Á vissan hátt var þetta stríð útflutningur á Áttatíu ára stríðinu í Evrópu milli Hollands og Spánar, þar sem Portúgal var á þessum tíma í konungssambandi við Spán. Stríðið hafði þó í raun lítið með Evrópu að gera og snerist aðallega um tilraunir Hollendinga til að skapa nýlenduveldi og stjórna nýlenduversluninni. Stríðið hófst með orrustunni um Bantam í Indónesíu 27. desember 1601 og því lauk með Haagsáttmálanum árið 1661 þar sem Holland lét Portúgal eftir Hollensku Brasilíu.

Helsta niðurstaða stríðsins var að Portúgal hélt nýlendum sínum í Afríku og Suður-Ameríku en Holland náði að tryggja sér yfirráð yfir nýlendum í Austurlöndum fjær og Suður-Asíu. Englendingar, sem stundum studdu Hollendinga í stríðinu, högnuðust verulega á þessum átökum milli þessara keppinauta sinna.

Stríð Portúgals
Stríð Hollands
Stríð í Evrópu
Stríð á 17. öld
Portúgalska heimsveldið

Portúgalska heimsveldið var langlífast evrópsku nýlenduveldanna. Upphaf þess má rekja til ársins 1415 þegar Hinrik sæfari lagði borgina Ceuta undir sig en endalok þess miðast annað hvort við afhendingu Maká til Kína árið 1999 eða sjálfstæði Austur-Tímor 2002. Heimsveldið varð í upphafi til vegna landkönnunar Portúgala á 15. og 16. öld. Bartolomeu Dias fór fyrir Góðravonahöfða 1488, Vasco da Gama kom til Indlands 1498 og Pedro Álvares Cabral kom að strönd Brasilíu árið 1500. 

Lönd sem áður voru portúgalskar nýlendur eru meðal annars Angóla, Mósambík, Saó Tóme og Prinsípe, Brasilía og borgirnar Diu og Góa á Indlandi.

Saga Portúgals
Heimsveldi
José Manuel Imbamba

José Manuel Imbamba, (f. 7. janúar, 1965) er erkibiskup rómversk-kaþólsku kirkjunnar í Saurimo á Angóla. Hann var skipaður prestur árið 1991 og frá 1992 til 1995 gengdi hann þjónustu við kirkjuna í Luanda.; <ref>{{cite web |url=http://sol.co.ao/noticia/406673 |title=D. Manuel Imbamba: É preciso que os políticos renovem a qualidade do seu discurso |access-date=2015-09-08 |archive-date=2015-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150814100412/http://sol.co.ao/noticia/406673 |url-status=dead }}</ref>

Hann útskrifaðist frá Pontifical Urban University'' í Róm árið 1999.;

Frá 22. september til 27. september fór hann til Philadelfíu til að heimsækja fjölskyldu sína auk þess að hitta Frans páfa.

Myndir

Tilvísanir

Tenglar 
 Catholic-Hierarchy
 Erkiskupsdæmið í Saurimo 

Angólskir kaþólskir biskupar
Vallónska

Vallónska (Walon) er rómanskt mál sem var aðalmál í meirihluta Vallóníu í Belgíu og nokkrum þorpum í norðurhluta Frakklands (í kringum Givet) til miðrar 20. aldar. Það tilheyrir ættini langues d'oïl, en franska er mest talaða málið í ættinni. Vallónska varð til þegar furstadæmið Liège var stækkað í suður- og vesturátt árið 980. 

Þrátt fyrir ríku bókmenntasögu vallónsku hefur notkun tungumálsins dregst saman töluvert frá því að Frakkland innlimaði Vallóníu árið 1795. Á þessu tímabili var franska gerð að tungumáli daglegra samskipta og var í miklu meir áberandi stöðu en áður fyrr. Eftir fyrri heimsstyrjöldina varð franska kennslumálið í skólum og frá 1952 var börnum var refsað með lögum fyrir að nota vallónsku. Í kjölfar þess hefur dregið úr miðlun málsins til næstu kynslóðanna, með þeim afleiðingum að málið er næstum orðið útdautt. Í dag hafa flestir unglingar litla sem enga kunnáttu í vallónsku.

Ýmis samtök og hópar eru að vinna í að halda tungumálinu lifandi. Vallónska var formlega viðurkennd sem „innfætt svæðisbundið tungumál“ í Belgíu árið 1990. Auk þess hefur verið unnið að stöðlun málsins, til dæmis voru staðlaðar sameiginlegar stafsetningarreglur teknar upp árið 2003. Áður fyrr var kerfi frá 1900 notað til að rita mismunandi mállýskur, en engar staðlaðar stafsetningarreglur voru til staðar. Nýju reglurnar hafa gert það hægt að gefa út stór ritverk, svo sem vallónska útgáfu Wikipedia, sem var sett á laggirnar árið 2003. Árið 2004 var teiknimyndablað í Tintin-seríunni gefið út á vallónsku.

Vallónska er ólíkari staðalfrönsku en belgísk franska, sem hefur svolítið öðruvísi orðaforða og framburð miðað við staðalfrönsku.

Vallónía
Rómönsk tungumál
Langues d'oïl

Langues d'oïl („oïl-tungumál“, einnig langues d'oui) eru mállýskusamfella sem stendur saman af frönsku og náskyldustu mállýskum hennar. Þessar mállýskur eru talaðar í norðurhluta Frakklands, suðurhluta Belgíu og í Ermarsundseyjum. Þær tilheyra allar ætt galló-rómanskra mála, sem inniheldur mál sem eru töluð í austurmiðhluta (Arpitanía) og suðurhluta Frakklands (Oksitanía), á Norður-Ítalíu og í austurhluta Spánar.

Tungumál Frakklands skiptast í tvo aðalflokka samkvæmt orðinu sem er notað fyrir „já“: langues d'oïl og langues d'oc. Arpitanska er talin liggja á milli þessara tveggja hópa.

Skipting 
Fimm hópar langues d'oïl hafa verið lagðir fram:

Zone francique 
 pikardska
 vallónska
 lorrain
 normanska, þar með dgèrnésiais (talað á Guernsey) og jèrriais (talað í Ermarsundseyjum)
 austur-champenois

Zone francienne 
 staðalfranska

Tegundir mállýskunnar sem er töluð í Île-de-France:
 orléanais
 tourangeau
 vestur-champenois
 berrichon
 bourbonnais

Zone burgonde 
 bourguignon
 franc-comtois

Zone armoriciane 
 austurflokkur: angevin, mayennais, sarthois, normanska
 vesturflokkur: galló

Zone poitevine og zone saintongeaise 
 poitevin
 saintongeais

Langues d'oïl
Franska
Galló-rómönsk tungumál
Fritillaria pinetorum

Fritillaria pinetorum, þekkt undir nafninu furuskóga-vepjulilja ("pinewoods fritillary"), er sjaldgæf Norður Amerísk  tegund.

Hún er einlend í Kaliforníu þar sem hún finnst í skuggsælum fjallasógum í Sierra Nevada og San Gabriel fjallakeðjunni. Hún finnst einnig á nokkrum stöðum í Inyo County og Modoc County.

Lýsing
Fritillaria pinetorum er með beinan stöngul milli 10 og 40 sm háan með fjögur til tuttugu mjó blöð. Upprétt blómið er með sex krónublöð, 1-2 sm löng sem eru gul með fjólubláum dröfnum. Hún líkist Fritillaria atropurpurea.

Tilvísanir

Tenglar
Jepson Manual Treatment - Fritillaria pinetorum
USDA Plants Profile; Fritillaria pinetorum 
Fritillaria pinetorum - Photo gallery

Liljuætt
Fritillaria pluriflora

Fritillaria pluriflora er sjaldgæf Norður Amerísk tegund af liljuætt.

Þessi planta vex aðallega í N-Kaliforníu. Hún vex einkum í leirjarðvegi í Kyrrahafsmegin í Klettafjöllum.

Lýsing
Fritillaria pluriflora myndar upprétta stöngla sem verða milli  10 - 15 sm háir. Hún hefur allt að tíu þykk, löng, lensulaga blöð  með bylgjuðum jöðrum,sem eru flest niður við jörð. Lútandi blómið er með skærbleik krónublöð, hvert 1 - 4 sm langt. Í miðju hvers blóms er bleik til gul fræva og skærgulir fræflar.

Tilvísanir

Tenglar
Jepson Manual Treatment - Fritillaria pluriflora
Fritillaria pluriflora - Calphotos, University of California @ Berkeley, Photo gallery

Liljuætt
Fritillaria graeca

Fritillaria graeca er Evrópsk jurtategund af liljuætt upprunnin frá Balkanskaga (Albanía, Makedóníu, og Grikklandi) Sumar eldri heimildir segja að tegundin finnist einnig í Serbíu, en öll eintök hafa reynst af afbrigðinu F. g. var. gussichiae, sem nú er talið sér tegund nefnd Fritillaria gussichiae..

Lýsing 
Fritillaria graeca er með blóm  með rauðum og hvítum röndum og líkist mjög litlum bjöllum - ein á hverjum stilk. Blómgun er á milli apríl og maí. Hún verður um 25 sm há.

Undirtegundir
Fritillaria graeca subsp. graeca - austur og suður Grikkland og Krít
Fritillaria graeca subsp. thessala (Boiss.) Rix - Albanía, Makedónía, norður Grikkland

Áður meðtaldar
Fritillaria graeca var. gussichiae, nú nefnd Fritillaria gussichiae 
Fritillaria graeca var. skorpili, nú nefnd  Fritillaria skorpili

Tilvísanir

Liljuætt
Fritillaria ojaiensis

Fritillaria ojaiensis er sjaldgæf tegund vepjulilju af liljuætt frá N.- Ameríku. 

Hún er einlend í Kaliforníu með óreglulega útbreiðslu í norðvestur og mið-vestur hluta ríkisins.. Einnig hefur hún fundist meðfram strönd Mendocino County um 650 km í norður 

tegundin er nefnd eftir Ojaiborg í Ventura sýslu.

Lýsing 
Fritillaria ojaiensis er með uppréttan stöngul um 50 sm háan. Hin löngu, beinu og mjög grönnu blöð vaxa í hvirfingum neðst á stönglinum og í pörum ofar.

Blómin eru í hálfkvísl. Hvert blóm er með sex krónublöð, 1 - 3 sm löng og græn-gul/-fjólublá með fjólubláum dröfnum.

Tegundin líkist Fritillaria affinis og eru þær stundum taldar sama tegund.

Tilvísanir

Tenglar
Jepson Manual Treatment — Fritillaria ojaiensis
Fritillaria ojaiensis — CalPhotos photo gallery

Liljuætt
Fritillaria grandiflora

Fritillaria grandiflora er tegund af liljuætt upprunnin frá Azerbaijan og  Georgíu. Hún vex í blönduðum skógum.

Tilvísanir

Tenglar
Native range map 

Liljuætt
Fritillaria gussichiae

Fritillaria gussichiae er Evrópsk tegund af liljuætt, upprunnin frá Búlgaríu, Makedóníu, Serbía, Albanía, og Grikkland.

Tegundin var áður talin til F. graeca en nýlegar rannsóknir benda til að þetta sé sér  tegund meir í ætt við F. pontica.

Tilvísanir

Tenglar
North American Rock Garden Society ljósmynd
Гусихиева ведрица /Fritillaria gussichiae - ДПП Рилски манастир  ljósmynd

Liljuætt
Matteo Ricci

Matteo Ricci (6. október 1552 – 11. maí 1610) var ítalskur jesúítamunkur og einn af upphafsmönnum trúboðs jesúíta í Kína. 

Ricci lærði stærðfræði, heimsfræði og stjörnufræði, auk guðfræði og heimspeki í Róm. Hann var sendur til Maká 1582 og lærði fljótt kínversku og kínverskt letur. Ásamt Michele Ruggieri ferðaðist hann um helstu borgir Guangdong. Þeir settust að í Zhaoqing þar sem Ricci gerði fyrsta heimskortið í evrópskum stíl á kínversku, Kunyu Wanguo Quantu „kort af landafjöld heimsins“, árið 1584. Talið er að þeir Ruggieri hafi þar líka samið kínversk-portúgalska orðabók sem hafði að geyma fyrsta umritunarkerfið úr kínversku letri á latínuletur.

Ricci var rekinn frá Zhaoqing og ferðaðist þá víðar um meginland Kína. Hann kom fyrst til Beijing árið 1598. Árið 1601 var honum boðin staða ráðgjafa við hirð Wanli keisara í Beijing. Hann varð því fyrsti Vesturlandabúinn sem fékk að koma inn í Forboðnu borgina. Hann fékk frjálsan aðgang en hitti aldrei keisarann sjálfan. Heimskortið hans var prentað á kostnað keisarans árið 1602 og hafði gríðarleg áhrif. Hann stofnaði líka fyrstu kaþólsku kirkjuna í Beijing, Xuanwumen-kirkju árið 1605. Ricci lést í Beijing árið 1610 og var jarðaður þar að beiðni Diego de Pantoja, en annars kváðu reglur um að allir útlendingar skyldu jarðaðir í Maká. 

Jesúítar
Ítalskir trúboðar
Piet Heyn

Piet Heyn eða Piet Pieterszoon Hein (25. nóvember 1577 – 18. júní 1629) var hollenskur flotaforingi og kapari á vegum Hollenska lýðveldisins í Áttatíu ára stríðinu og Stríði Hollands og Portúgals. 

Hann var sonur skipstjóra og fór ungur á sjó. Spánverjar handtóku hann þegar hann var um tvítugt og hann var galeiðuþræll í fjögur ár. Árið 1607 hóf hann störf fyrir Hollenska Austur-Indíafélagið og sigldi til Asíu. Árið 1623 varð hann varaaðmíráll fyrir Hollenska Vestur-Indíafélagið og stýrði árásum á portúgölsk skip og nýlendur. Árið 1628 náði hann sextán skipum úr Spænska fjársjóðsflotanum. Fjársjóðurinn sem þeir náðu greiddi fyrir uppihald hollenska hersins í átta mánuði og hluthafar í félaginu fengu 50% arð á hlutafé sitt það árið. Þegar hann sneri heim var honum fagnað sem hetju.

Eftir deilur við Vestur-Indíafélagið gerðist hann flotaforingi fyrir lýðveldið. Hann lést í sjóorrustu við Dúnkarka nærri Ostend.

Hollenskir flotaforingjar
Gullöld Hollands
Hollenskir sjóræningjar
Leikför um landið

Leikför um landið (franska: Western Circus) eftir Morris (Maurice de Bevere) og René Goscinny er 36. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 1970, en sagan sem hún hefur að geyma birtist fyrst í teiknimyndablaðinu Pilote á árunum 1969-70.

Söguþráður 
Á flótta undan indíánum lenda Lukku Láki og Léttfeti í flasinu á risavöxnum fíl. Fílar eru sjaldséðir í villta vestrinu og indíánarnir flýja í ofboði, en fíllinn reynist vera sirkusfíllinn Fiddi, ein skærasta stjarna Vestra leikhússins sem er á ferð um landið að breiða út listina. Leikhúsið skipa hinn góðglaði og rauðnefjaði Bárður Mullumbull forstjóri og fjölskyldumeðlimir hans og slæst Lukku Láki í för með hópnum til bæjarins Úlfavirkis þar sem hópurinn ætlar að troða upp. Í bænum fer plásskóngurinn Zilli demantstönn með öll völd og þegar bæjarbúar sýna Vestra leikhúsinu meiri áhuga en hinni árlegu reiðkeppni Zilla hugsar hann leikhópnum þegjandi þörfina og ræður leigumorðingjann Jóa Skellinöðru til að skjóta Fidda. Verkið reynist snúnara en til stóð og þegar Jói fer á taugum og missir marks af þriggja metra færi þarf Zilli að leita annarra ráða. Með því að sleppa sirkusljóninu Nelsoni út úr búri sínu tekst Zilla að skapa skelfingu í bænum og snúa almenningsálitinu gegn Vestra leikhúsinu. Leikhúsið fær þó að halda eina hátíðarsýningu til styrktar góðu málefni. En Zilli er ekki af baki dottinn og fær indíánahöfðingjann Halta-Uxa til að ráðast á leikhúsið og brenna leiktjaldið með logandi örvadrífu. Virðist þá öll nótt úti fyrir Vestra leikhúsið, en Lukku Láki geymir tromp í erminni.

Fróðleiksmolar 

 Eins og rakið er í eftirmála bókarinnar er sagan innblásin af hinum raunverulega vestra-sirkus sem ferðaðist um Bandaríkin þver og endilöng í kringum aldamótin 1900 undir stjórn hinnar frægu sýningarhetju villta vestursins William F. Cody (Buffalo Bill eða Vísunda-Villa). Naut leikhópur hans mikillar velgengni um áraraðir og ferðaðist margoft til Evrópu til að taka þátt í sýningum þar. Vestra-sirkus Vísunda-Villa átti eftir að koma við sögu síðar í bókinni La Légende de l'Ouest sem kom út árið 2002.
 Sirkusstjórinn Bárður Mullumbull er skopstæling á bandaríska kvikmyndaleikaranum og háðfuglinum W.C. Fields (1879-1946).
 Í sögunni ræðir Bárður Mullumbull um starfsbróður sinn Barnum. Þar er átt við sirkusstjórann P. T. Barnum.
 Lúla Sprengikúla og dansmeyjar hennar troða upp á Zillabar í bókinni. Þær höfðu áður birst í sögunni Daldónaborg og þá í mun stærra hlutverki.
 Emil Örn Kristjánsson er höfundur eftirmálans í íslensku útgáfu bókarinnar þótt þess sé hvergi getið í bókinni sjálfri.

Íslensk útgáfa 
Leikför um landið var gefin út af Fjölva í íslenskri þýðingu Þórs Stefánssonar árið 1979. Þetta er 17. bókin í íslensku ritröðinni.

Heimildir 
 http://sveppagreifinn.blogspot.com/2020/09/o177-nokkur-heimskupor-rattata.html

Lukku Láki
Myndasögur
Fritillaria macedonica

Fritillaria macedonica er evrópsk jurt af liljuætt, upprunnin frá  Albaníu, Makedóníu, og Serbíu.

Tilvísanir

Tenglar
Universal Postal Union, Flora of Macedonia - Endemic Species - Fritillaria macedonica Bornm ljósmynd af Makedónsku frímerki með mynd af Fritillaria macedonica
Balkan Photos, Fritillaria macedonica, Mavrovo Macedonia
Smugmug, North American Rock Garden Society Photographic competition 2012, photo by Kees Jan van Zwienen 

Liljuætt