alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Frambjóðendur til stjórnlagaþings á Íslandi 2010 (A-I)

Frambjóðendur til stjórnlagaþings á Íslandi 2010 (A-I) er listi íslenskra ríkisborgara sem buðu sig fram til stjórnlagaþings, í stafrófsröð frá A til I. Í heildina voru frambjóðendur 523 talsins. Sjötíu prósent frambjóðenda voru karlar.

Tilvísanir 
 Nafnalisti frambjóðenda

Frambjóðendur til stjórnlagaþings á Íslandi 2010
Fréttatíminn

Fréttatíminn var íslenskt fréttablað starfandi frá 2010 til 2017. Blaðið kom út einu sinni í viku og var dreift á föstudögum í um það bil 82.000 eintökum, þar af um 74.000 dreift í lúgu á höfuðborgarsvæðinu (ytri mörk eru Mosfellsbær, Hafnarfjörður og Seltjarnarnes).

Eignarhald 
Fréttatíminn var í eigu Morgundags ehf. sem var í eigu Miðopnu ehf. Eigendur Miðopnu voru til loka ársins 2015 þeir Teitur Jónasson, Valdimar Birgisson, Óskar Hrafn Þorvaldsson, Jónas Haraldsson og Haraldur Jónasson.

Fyrsta eintak blaðsins kom út 1. október 2010. 

Í lok nóvember 2015 var tilkynnt um að hópur fjárfesta undir stjórn Gunnars Smára Egilssonar blaðamanns og ritstjóra hefði keypt allt hlutafé Miðopnu ehf. og tækju við rekstri blaðsins um áramótin 2016. Jónas Haraldsson lét af störfum ritstjóra um áramót þá tók við Gunnar Smári og Þóra Tómasdóttir. Nýr hluthafahópur ásamt Gunnari Smára voru fjárfestarnir Árni Hauksson, Hallbjörn Karlsson og Sigurður Gísli Pálmason. Valdimar Birgisson sem átti hlut í Miðopnu fyrir var sá eini af fyrri eigendum sem átti ennþá hlut í fyrirtækinu. Hluthafar áttu álíka stóran hlut hver.

Útgáfu blaðsins var hætt í apríl 2017 er útgáfufélag þess varð gjaldþrota. Eftir gjaldþrot blaðsins keypti Guðlaugur Hermannsson lén og Facebook-síðu miðilsins úr þrotabúi Morgundags ehf. og hóf í byrjun ársins 2018 að birta efni á vefnum undir formerkjum Fréttatímans. Núverandi rekstur miðilsins er í höndum fiskverslunarfyrirtækisins G. Hermannsson ehf.

Tilvísanir 

Íslensk dagblöð
Fréttatíminn
Fimleikafélagið Ernir

Fimleikafélagið Ernir var íþróttafélag sem starfaði í Hafnarfirði á árunum 1952 til 1958 eða þar um bil. Tildrög þess var að Guðjón Sigurjónsson hóf að skipuleggja fimleikaæfingar drengja í bænum síðla árs 1949. Um svipað leyti höfðu fimleikaæfingar kvenna hafist í Hafnarfirði, sem leiddu til stofnunar Fimleikafélagsins Bjarkar.

Fimleikahópur Guðjóns Sigurjónssonar varð ekki að formlegu félagi fyrr en vorið 1952. Starfsemi þess lognaðist út af nokkrum árum síðar þegar Guðjón, fyrsti og eini formaður félagsins, hélt utan til náms. Meðan á starfstíma Fimleikafélagsins Arna stóð efndi félagið til keppni um titilinn Fimleikameistari Hafnarfjarðar.

Tilvísanir 

Íþróttafélög í Hafnarfirði
Dancer in the Dark

Dancer in the Dark er kvikmynd í leikstjórn Lars von Trier þar sem Björk Guðmundsdóttir fer með aðalhlutverk.
Probus

Marcus Aurelius Probus (um 19. ágúst 232 – september/október 282) var keisari Rómaveldis í sex ár, frá 276 til 282. Probus var keisari á tímum 3. aldar kreppunnar í Rómaveldi, tímabili sem einkenndist af óstjórn og utanaðkomandi ógn. Þegar Probus varð keisari hafði þó nokkrum stöðugleika verið náð eftir hernaðarsigra Claudiusar Gothicusar og Aurelianusar.

Aurelianus keisari var myrtur árið 275 og í kjölfarið var Tacitus hylltur sem keisari af öldungaráðinu. Tacitus var svo myrtur aðeins ári síðar og fékk bróðir hans, Florianus, þá stuðning hjá hluta af hernum til að taka við völdunum. Fljótlega hylltu þó herdeildir austast í Rómaveldi Probus sem keisara. Probus og Florianus börðust á árinu 276 um völdin en á endanum var Florianus myrtur af sínum eigin hermönnum.

Ástandið í Gallíu var slæmt þegar Probus varð keisari og því varð það fyrsta verk hans að reka hina ýmsu germönsku þjóðflokka, sem höfðu ráðist þar inn, aftur norður yfir Rín. Þetta voru, meðal annarra, Frankar, Búrgundar og Alemannar. Að því loknu styrkti hann varnir við landamærin við Rín. Einnig notaði hann hermenn sína sem vinnuafl við að gróðursetja vínekrur þar sem landið var illa farið eftir afleiðingar langvinnra stríðsátaka.

Probus var á leiðinni í herferð gegn Sassanídum, árið 282, þegar Carus, yfirmaður lífvarðasveitar keisarans, var hylltur sem keisari. Probus sendi herlið til að kveða niður uppreisnina en herliðið snerist á sveif með Carusi. Í kjölfarið var Probus myrtur af eigin hermönnum og Carus varð keisari.

Heimildir 
 McMahon, Robin., „Probus (276-282 A.D.) and Rival Claimants (Proculus, Bonosus, and Saturninus) of the 280s “ De Imperatoribus Romanis (1999).
 Scarre, Chris, Chronicle of the Roman Emperors, the Reign–by–Reign Record of the Rulers of Imperial Rome (London: Thames & Hudson, 1995).

Rómverskir keisarar
Jóhanna af Valois

Jóhanna af Valois (23. apríl 1464 – 4. febrúar 1505) eða Jóhanna af Frakklandi var frönsk konungsdóttir, hertogaynja af Orléans, drottning Frakklands í skamman tíma 1498 og síðan hertogaynja af Berry. Hún var tekin í helgra manna tölu 28. maí 1950 sem heilög Jóhanna af Valois.

Jóhanna var dóttir Loðvíks 11. Frakkakonungs og seinni konu hans, Karlottu af Savoja. Þau systkini hennar sem upp komust voru Karl 8. Frakkakonungur og Anna af Frakklandi, hertogaynja af Búrgund og ein valdamesta kona 15. aldar. Þegar Jóhanna var tólf ára, 8. september 1476, giftist hún frænda sínum, Loðvík hertoga af Orléans, sem var tveimur árum eldri. Hann hélt því raunar fram síðar að hann hefði verið yngri.

Litlum sögum fer af samlífi þeirra en þau eignuðust ekki börn. Jóhanna var heilsuveil og líklega eitthvað fötluð. Þann 7. apríl 1498 dó Karl bróðir hennar af slysförum og Loðvík varð konungur sem Loðvík 12. Í hjúskaparsamningi sem gerður hafði verið milli Karls og drottningar hans, Önnu af Bretagne, árið 1491 var áskilið að ef Karl dæi barnlaus skyldi hún giftast eftirmanni hans, en hún var þá ríkasta kona Evrópu og Frakkakonungar höfðu mikinn hug á að ná erfðaríki hennar, Bretagne, undir sig. 

Fáeinum dögum eftir að Loðvík tók við krúnunni lýsti hann hjónaband sitt ógilt á þeirri forsendu að kona hans væri vansköpuð og hann hefði ekki getað uppfyllt hjúskaparskyldur sínar vegna fötlunar hennar, enda væru þau barnlaus eftir 22 ára hjónaband. Auk þess hefði hann ekki verið orðinn fjórtán ára og því ekki mátt giftast. Jóhanna barðist hart á móti og leiddi fram vitni um að hjónabandið hefði víst verið fullkomnað. Loðvík hefði vafalaust ekki fengið sínu framgengt ef Alexander VI páfi hefði verið hlutlaus dómari en af pólitískum ástæðum úrskurðaði hann konungi í vil. Var hjónaband konungshjónanna ógilt 15. desember 1498 og Loðvík giftist Önnu 8. janúar 1499.

Jóhanna var ævareið en sagðist ætla að biðja fyrir fyrrverandi eiginmanni sínum. Hann gaf henni titilinn hertogaynja af Berry og hún flutti til Bourges í Berry og settist þar að, stofnaði klaustur og iðkaði bænir. Hún dó 4. febrúar 1505 og var grafin í klaustrinu. Gröf hennar var vanhelguð og líkamsleifar hennar brenndar af Húgenottum 27. maí 1562. Skömmu eftir dauða hennar voru henni kennd kraftaverk og ýmis jarteikn og hún var talin dýrlingur. Jóhanna af Valois var svo formlega tekin í dýrlingatölu af Píusi XII páfa árið 1950.

Heimild 
 

Drottningar Frakklands
Franskir kaþólskir dýrlingar
Hertogaynjur af Orléans
Tennisfélag Reykjavíkur

Tennisfélag Reykjavíkur er íþróttafélag sem starfrækt var í Reykjavík frá 1920 til 1926. Það stundaði tennisæfingar á leikvelli Barnaskólans í Reykjavík og í grennd við Höfða. Til að fjármagna gerð Höfðavallarins stóð Tennisfélagið fyrir uppsetningu í Iðnó á revíunni Boltinn með lausa naflann eftir Pál Skúlason og er sýningin talin marka upphaf revíualdarinnar í reykvísku leikhúslífi.

Árið 1926 rann félagið inn í nýstofnaða tennisdeild Íþróttafélags Reykjavíkur.

Tilvísanir 

Íþróttafélög í Reykjavík
Íslensk tennisfélög
Þjóðfundur um stjórnarskrá á Íslandi 2010

Þjóðfundur um stjórnarskrá á Íslandi 2010 var haldinn í Reykjavík 6. nóvember 2010. Hann var hluti af ferlinu við að breyta stjórnarskrá Íslands. Þjóðfundinum var ætlað að leggja línurnar um vilja þjóðarinnar varðandi ýmis gildi fyrir Stjórnlagaþingið 2011.

Framkvæmd 
Hugmyndir fundarins var sett upp í hugtakaflokka.Hugtökin voru: 
 Siðgæði
 Lýðræði
 Náttúra íslands, vernd og nýting
 Réttlæti, velferð og jöfnuður
 Mannréttindi
 Valdreifing, ábyrgð og gagnsæi
 Friður og alþjóðasamvinna
 Land og þjóð

950 þáttakendur tóku þátt í þjóðfundinum. Að lok þjóðfundarins voru allir þáttakendur spurðir um gagnsemi fundar, fræmkvæmd hans, fundarform og notagildi. Mikill meirihluti þáttakenda (75-97%) voru jákvæðir í garð þessara spurninga.

Tenglar
 Þjóðfundur.is
 Stjórnlagaþing.is 
 Stjórnarskrárfélagið býður fram fróðleik og umræður um stjórnarskrá

Heimildir 

Íslensk stjórnmál

Stjórnlagaþing á Íslandi
Miklagljúfursþjóðgarðurinn

Miklagljúfursþjóðgarðurinn (enska: Grand Canyon National Park) er þjóðgarður í NV-Arizona í Bandaríkjunum sem stofnaður var árið 1919. Þjóðgarðurinn er 49.308 ferkílómetrar að stærð og er einn elsti sinnar tegundar í Bandaríkjunum. Mörk þjóðgarðarins eru þjóðarminnismerkið Miklagljúfur-Parashant til norðvesturs, Havasupi og Haulapai verndarsvæðunum til suðvesturs og Navaho verndarsvæðinu til austurs. Bæði til suðurs og norðurs eru mörk þjóðgarðsins að Kaibab-þjóðskóginum.

Land í Miklagljúfursþjóðgarði er að miklu leyti í eigu ríkisins, eða 49.147 ferkílómetrar, og afgangurinn er í eigu einkaaðila. Þjóðgarðinum er stjórnað af þjóðgarðsnefnd Innanríkisráðuneytis Bandaríkjanna. Þjóðgarðurinn er á heimsminjaskrá UNESCO.

Tilvísanir 

Miklagljúfur 
Bandarískir þjóðgarðar 
Heimsminjar
Arizona
Stjórnlagaþing á Íslandi 2011

Stjórnlagaþing á Íslandi 2011, síðar endurskilgreint og nefnt Stjórnlagaráð, er hluti af því ferli  að skrifa nýja stjórnarskrá fyrir Ísland. Á undan stjórnlagaþinginu var haldinn þjóðfundur sem var ætlað að leggja línurnar um vilja þjóðarinnar varðandi ýmis gildi fyrir Stjórnlagaþingið.  Eftir að Hæstiréttur úrskurðaði kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010 ólögmætar var heiti þingsins breytt í Stjórnlagaráð og sömu mönnum boðin seta í því og hlutu kosningu til stjórnlagaþingsins, að sumra sögn til að fara á svig við úrskurð Hæstaréttar.

Stjórnlagaráð skilaði frumvarpi að stjórnarskrá lýðveldisins Íslands 27. júlí 2011.

Tengt efni
 Frambjóðendur til stjórnlagaþings á Íslandi 2010
 Þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögur stjórnlagaráðs

Tenglar
 Heimasíða stjórnlagaráðs
 Stjórnlagaþing.is 
 Stjórnarskrárfélagið býður fram fróðleik og umræður um stjórnarskrá
 Samfélagssáttmáli.is - Stjórnlagaþing 
„Hver drap nýju stjórnarskrána“; grein af stundinni.is 2015

Íslensk stjórnmál
Stjórnlagaþing á Íslandi
Kosningar til Stjórnlagaþings á Íslandi 2010
Guanahani

Guanahaní, einnig nefnd Watlingseyja og áður kölluð San Salvador, er eyja í eyjaklasanum Bahamaeyjum. Guanahaní er 21 km að lengd og 8 km að breidd. Sagan segir að eyjan sé fyrsti lendingarstaður Kristófers Kólumbusar, þann 12. október 1492. Kólumbus gaf eynni nafnið San Salvador í stað Guanahaní, sem er nafn innfæddra Taínóa fyrir eyjuna. Guanahaní varð fyrir mikilli fólksfækkun vegna þrælkunar og nauðungarflutninga á frumbyggjum eyjarinnar. Bandaríkjaher kom til eyjarinnar í seinni heimstyrjöldinni. Í dag er litið á Guanahaní sem ferðamannaparadís.

Tilvísanir 

Bahamaeyjar
Íþróttahús Jóns Þorsteinssonar

Íþróttahús Jóns Þorsteinssonar var reist árið 1935 af íþróttakennaranum Jóni Þorsteinssyni. Húsið er númer sjö við Lindargötu og hýsir í dag tvö leiksvið Þjóðleikhússins Kassann og Kúluna.

Saga 

Jón Þorsteinsson kom heim til Íslands sem menntaður íþróttakennari og hóf þegar restur íþróttaskóla. Nefndist skólinn upphaflega Müllersskólinn enda var þar einkum staðið fyrir kennslu í hinum vinsælu Müllersæfingum. Auk kennslu fyrir almenning, sá Jón um að þjálfa meðlimi flestallra íþróttafélaga bæjarins í fimleikum. 

Árið 1935 lét Jón Þorsteinsson reisa veglegt, sérhannað íþróttahús. Arkitektar þess voru Einar Sveinsson og Sigmundur Halldórsson og var húsið í Funkisstíl. Íþróttaskólinn var starfræktur í húsinu næstu fjóra áratugina, til ársins 1976.

Íþróttahús Jóns Þorsteinssonar var stærsta íþróttahús Reykjavíkur þar til bærinn eignaðist íþróttahúsið Hálogaland rétt eftir síðari heimsstyrjöldina, en um var að ræða gamlan íþróttabragga frá breska hernámsliðinu. Fyrstu árin fór keppni á Íslandsmótinu í handknattleik fram í Lindargötuhúsinu. Þar var einnig um árabil aðalæfingaraðstaða Ármenninga.

Tilvísanir 

Byggingar í Reykjavík
Jón Þorsteinsson
Síður sem þurfa hnit
Arabar

Arabar er hugtak sem haft er um fólk sem hefur arabísku að móðurmáli, tilheyrir arabískri menningu eða getur rakið ætt sína til Arabíu. Arabar eru fjölmennastir í Mið-Austurlöndum og Norður-Afríku. Flestir kenna þeir sig einnig við heimaland sitt og jafnvel héruð eða ættbálka. Þessi dreifða búseta og örar breytingar á seinni árum valda því að öll arabamenning er ekki steypt í nákvæmlega sama far. Trúarbrögð eru ekki heldur ótvírætt einkenni. Þótt stærstur hluti araba aðhyllist íslam, er kristni gömul í löndum þeirra en reyndar fækkar því fólki hlutfallslega.

Giskað er á, að fjöldi araba nemi samtals allt að 300 – 350 milljónum manna. En þeir eiga heima í mjög mörgum löndum, og nákvæma tölu er ómögulegt að reikna.

Saga 
Orðið arabar finnst fyrst notað um hóp af fólki fyrir um þrjú þúsund árum. Ýmsar skýringar eru gefnar á upphaflegri merkingu, einkum hirðingjar í eyðimörkum.

Þáttaskil urðu í sögu araba snemma á sjöundu öld, þegar Múhameð hóf að kenna ný trúarbrögð, sem fengu mikinn hljómgrunn á meðal þeirra. Í kjölfarið fylgdu landvinningar, og stórveldi risu. Þar á meðal voru Kálifadæmin og Ottómanveldið, sem stóð frá 1299 til 1922.

Menningaráhrif frá aröbum 
Á miðöldum fór að gæta í Evrópu menningaráhrifa frá aröbum í vísindum. Þeir miðluðu meðal annars margvíslegri fornmenningu og arabískum tölum. Að einhverju leyti höfðu þeir einnig áhrif í myndlist, tónlist og bókmenntum.

Heimildir 
 Grabois, kúbusá: The Illustrated Encyclopedia of Medieval Civilization, bls. 57 − 60, London 1980.
 Hitti, Philip Khûri: The Arabs – A Short History, Washington DC 1996 @ Google Books. Skoðað 14. október 2010.
Afrískir þjóðflokkar
 
Félagsmannfræði
Miðausturlenskir þjóðflokkar
Lífstykkjabúðin

Lífstykkjabúðin var stofnuð árið 1916 sem reykvísk verslun og iðnfyrirtæki. Fyrirtækið er starfrækt enn í dag sem undirfataverslun að Fákafeni 9 en framleiðslu lífstykkja er löngu hætt.

Saga 
Elísabet Foss stofnaði Lífstykkjabúðina árið 1916 en þá var hún ekkja með tvö börn á framfæri.  Elísabet hafði lært lífstykkjagerð í Bretlandi. Fyrirtækið varð fljótlega nær einrátt í framleiðslu á lífstykkjum, brjóstahöldum og magabeltum hérlendis. 

Lífstykkjabúðin byrjaði smátt og Elísabet notaði eina saumavél við framleiðsluna. Fyrst var saumastofa og lítil búð í Kirkjustræti 4, þá fluttist starfsemin í Austurstræti 4 og árið 1929 lét Elísabet byggja þrílyft steinhús við Hafnarstræti 11 og hafði 6-9 stúlkur í vinnu, eins og hún segir sjálf frá í bókinni Þættir úr verzlunar- og iðnaðarsögu Íslands:

Árið 1953 flutti Lífstykkjabúðin á Skólavörðustíg 3, þaðan á Laugaveg 4 árið 1967, á Laugaveg 82 árið 2006 og loks í Fákafen 9 árið 2019.

Tilvísanir 

Íslensk fyrirtæki
Íslenskar verslanir

Kvenfrumkvöðlar
Verðandi (1882)

Verðandi var íslenskt tímarit sem kom út í Kaupmannahöfn árið 1882 og er upphaf raunsæisstefnunnar á Íslandi miðað við útgáfu þess. Aðeins kom út eitt hefti af tímaritinu en það hafði þó mikil áhrif á íslenskar bókmenntir.

Útgefendur tímaritsins voru fjórir ungir menntamenn sem allir voru eða höfðu verið við nám í Danmörku. Þetta voru þeir Gestur Pálsson, Einar H. Kvaran, Bertel Þorleifsson og Hannes Hafstein, sem var yngstur fjórmenninganna, rétt rúmlega tvítugur. Gestur og Einar birtu smásögur í tímaritinu en Hannes og Bertel ljóð. Sum ljóð Hannesar sem þarna birtust í fyrsta sinn urðu alþekkt, svo sem Stormur, Skarphéðinn í brennunni, Nei, smáfríð er hún ekki, Sprettur (Ég berst á fáki fráum) og Þar sem háir hólar, en af öðru efni tímaritsins er smásaga Gests, Kærleiksheimilið, líklega þekktust. 

Ekki var neinn sérstakur inngangur eða stefnuyfirlýsing í tímaritinu en þó varð strax ljóst að þarna var ný stefna á ferðinni sem ekki hafði áður sést í íslenskum bókmenntum. Voru fjórmenningarnir kenndir við tímaritið og kallaðir Verðandimenn.

Bókmenntafræði
Bókmenntir
Íslensk tímarit
Stofnað 1882
Verðandi

Verðandi getur átt við:

 Eina af örlaganornunum Urði, Verðandi, og Skuld.
 Verðandi, tímarit sem kom út 1882 og innleiddi raunsæisstefnuna á Íslandi.
 Verðandi, tímarit sem kom út 2006-2008.
H.f. Útvarp

H.f. Útvarp er fyrsta útvarpsstöð sem starfrækt hefur verið á Íslandi. Stöðin var í einkaeigu og sendi út á árunum 1926 til 1928. Reksturinn reyndist ekki bera sig og lagði fyrirtækið því upp laupana, en hafði þó náð að kynna Íslendingum möguleika útvarpstækninnar og ýtti þannig undir stofnun Ríkisútvarpsins.

Aðdragandi 

Ottó B. Arnar (1894-1972) var rétt kominn yfir fermingu þegar hann réð sig til starfa hjá Landssíma Íslands. Hann starfaði sem símritari og hafði árið 1915, 21 árs að aldri, forgöngu um stofnun Félags íslenskra símamanna. Félagið hóf þegar útgáfu blaðsins Elektron, sem síðar nefndist Símablaðið. Blaðið birti mikið af greinum um það sem nýjast var í heimi tækninnar, þar á meðal um útvarpstæknina. Hin nýja tækni heillaði Ottó, sem hélt bæði til Bandaríkjanna og Bretlands til að kynnast notkunarmöguleikum hennar.

Árið 1924 fékk hann Alþingismanninn Jakob Möller til að flytja frumvarp um sérleyfi til útvarpsrekstrar á Íslandi. Samkvæmt frumvarpinu skyldi fimm nafngreindum einstaklingum, með Ottó sjálfan fremstan í flokki, veitt heimild til stofnunar hlutafélags um rekstur útvarpsstöðvar, Að tíu árum liðnum hefði ríkið kauprétt að stöðinni.

Frumvarpið var samþykkt á þingi árið 1925, en þó með þeirri veigamiklu breytingu að félagið fékk ekki einkaleyfi á sölu útvarpsviðtækja eins og óskað hafði verið eftir. Með þessu var fótunum í raun kippt undan rekstri stöðvarinnar, þar sem tekjur af viðtækjasölu voru ein aðalrekstrarforsendan. Engu að síður var félagið stofnað, hlutafé safnað og fyrsta útvarpssendingin fór fram þann 31. janúar 1926.

Rekstur stöðvarinnar 

Útsendingarbúnaði H.f. Útvarps var komið fyrir í loftskeytastöðinni á Melunum, en stúdíó stöðvarinnar var í húsi Búnaðarfélags Íslands. Fyrstu vikurnar var haldið úti tilraunaútsendingum, en formlegur upphafsdagur útvarpsstöðvarinnar var 18. mars 1926 og flutti Magnús Guðmundsson atvinnumálaráðherra opnunarræðuna.

Takmarkaðar upplýsingar eru til um dagskrá þessarar fyrstu útvarpsstöðvar. Á morgnanna var stutt útsending með veðurfregnum og smáfréttum. Aðaldagskráin var á kvöldin með fréttum, sem einkum voru lesnar upp úr Morgunblaðinu, upplestrum, leikritum og söngvum. Þá var stundum útvarpað frá messum um helgar og naut það mikilla vinsælda.

Rekstur H.f. Útvarps var alla tíð þungur, ekki hvað síst úr því að félagið hafði ekki fengið einkaleyfið á viðtækjasölunni. Komið var á laggirnar Félagi útvarpsnotenda, sem ætlað var að tryggja hagsmuni viðtækjaeigenda en í raun var það fyrst og fremst stofnað til höfuðs hlutafélaginu. Hvatti Félag útvarpsnotenda mjög til þess að hið opinbera hefði frumkvæði að stofnun kraftmikillar útvarpsstöðvar.

Þegar komið var fram á árið 1928 var rekstur hlutafélagsins kominn í uppnám. Útsendingar urðu með tímanum stopular og lognuðust að lokum út af. Ekki er ljóst hvenær stöðin sendi síðast út, en vitað er um útsendingar um jólaleytið 1928. Þá um vorið hafði Alþingi samþykkt lög um stofnun Ríkisútvarpsins og voru örlög einkaútvarpsreksturs því ráðin.

Tilvísanir 

Útvarp
Íslenskar útvarpstöðvar
Svipa (frumulíffæri)

Svipa er frumulíffæri sem margir gerlar og forngerlar nota til að hreyfa sig.

Frumulíffæri
Sunnyvale

Sunnyvale er borg í Silicon Valley í Kaliforníu í Bandaríkjunum. Íbúar voru 155.000 árið 2020.

Borgir í Kaliforníu
Greinar bandalagsmanna

Greinar bandalagsmanna (enska: The Federalist Papers) eru safn 85 ritgerða, af þessum greinum voru 77 þeirra birtar í dagblaðinu The New York Packet á árunum 1787 til 1788. Árið 1788 voru allar greinarnar gefnar út í tveimur bindum sem gengu undir nafninu Federalist og undirtitlinum nýja stjórnarskráin. Markmið greinanna var að sannfæra íbúa um að kjósa yfir sig stjórnarskrá sem hafði verið rituð árinu áður í Philadelphiu en töldu þeir mikilvægt fyrir landið að styrkja ríkisvaldið sem var veikt fyrir enda var ekki löngu áður búið að fá sjálfstæði viðurkennt. Sambandsþingið (e. Confederation Congress) var starfrækt fram til ársins 1789 en liður í því að fá nýja stjórnarskrá samþykkta var til að byggja enn sterkara sambandsríki.

Höfundar 
Greinarnar voru í upphafi ritaðar undir dulnefninu Publius og var því ekki vitað hverjir höfundarnir væru, þó höfðu vissir aðilar grun um hverjir þeir væru. Eftir andlát Alexanders Hamilton fundust skjöl þar sem hann gekkst við því að vera rithöfundur margra greina. Það var fræðimaðurinn Douglass Adair sem rannsakaði hverir væru höfundar hverrar greinar væri en árið 1944 birti hann útlistun á því hver ætti hvaða grein. Höfundarnir voru þeir Alexander Hamilton sem ritaði 51 greinar, James Madison en hann ritaði 29 greinar þá ritaði John Jay fimm greinar. Unnu þeir Madison og Hamilton að nokkrum greinum í sameiningu.

Tilgangur ritgerðanna 
Markmið ritgerðanna var að fá íbúa New York og aðra íbúa landsins til að kjósa yfir sig nýja stjórnarskrá og fá hana fullgilda. Ritgerðirnar eru heimspekilegar vangaveltur um hvernig sé best að túlka stjórnarskránna og hvernig stjórnkerfi landsins sé best borgið og eru skjölin enn í dag notuð sem heimild um hvernig beri að túlka stjórnarskránna. Ritgerðirnar hafa margsinnis verið notaðar sem gögn í dómsmálum fyrir hæstarétti í Bandaríkjunum þar sem er deilt um merkingu stjórnarskráarinnar.

Deilur um ritgerðirnar
Ritgerðirnar vöktu mikla athygli og voru að mörgu leyti einstakar í pólitísku samhengi þar sem ritgerðirnar virtust vera eftir einn rithöfund en voru í raun eftir þrjá rithöfunda sem höfðu mjög ólíkar skoðanir en Madison og Hamilton urðu fljótlega eftir að stjórnarskráin var samþykkt pólitískir andstæðingar. Þar sem um var að ræða þrjá höfunda birtust stjórnmálakenningar ekki á eins skipulagðan hátt eins og ef um einn rithöfund væri að ræða og kom það meðal annars fram sem mótsögn þar sem í vissum tilfellum voru tillögur varðar sem áður hafði verið andmælt.

Tenglar
Valdar greinar í íslenskri þýðingu Halldórs Guðjónssonar

Tilvísanir 

Ritverk
Bandarísk stjórnmál
Útvarpsstöðin á Sjónarhæð

Útvarpsstöðin á Sjónarhæð er önnur útvarpsstöðin sem stofnuð var á Íslandi. Stöðin var rekin á vegum Sjónarhæðarsafnaðarins á Akureyri á árunum 1927 til 1929. Útsendingum lauk þegar stöðin fékk ekki endurnýjað starfsleyfi sitt.

Aðdragandi 

Útvarpsstöðin á Sjónarhæð var hugarfóstur breska trúboðans Arthurs Gook. Hann hafði fengið köllun frá Guði um að halda til Íslands og boða guðsorð. Árið 1905 kom Gook til landsins, settist að á Akureyri og stofnaði Sjónarhæðarsöfnuðinn, sem enn starfar.

Eftir að hafa lesið sér til um útvarpstæknina, komst Gook að þeirri niðurstöðu að hana mætti nýta til trúboðs í strjálbýlu landi eins og Íslandi. Hann sótti um leyfi landssímastjóra til útvarpsreksturs árið 1925 og fékk það skömmu síðar.

Gook bað safnaðarfélaga sína í Bretlandi um stuðning við kaup á útvarpsstöð og fékkst fullbúin stöð send hingað til lands fyrir gjafafé þeirra í september 1927.

Rekstur stöðvarinnar 

Um leið og stöðin kom til Akureyrar var hún sett upp og útsendingar hófust skömmu síðar. Þegar best lét náðust útsendingarnar víða um land og jafnvel til fjarlægra heimshorna, en oft bar á rafmagnstruflunum sem torvelduðu útsendingu.

Megintilgangur stöðvarinnar var að senda út guðsþjónustur og erindi um trúarleg málefni, en þó átti margt annað að vera á boðstólum s.s. fréttir, veðurfregnir, tónlistarflutningur af hljómplötum, upplestur úr tímaritum, tungumálakennsla o.fl.

Ekki tókst að standa við öll þessi fyrirheit. Rekstur stöðvarinnar var dýr og flókinn, auk þess sem ýmis tæknileg vandamál komu upp. Helst var útvarpað í kringum stórhátíðir og þótti sumum þeirra sem keypt höfðu sér dýr útvarpsviðtæki að Gook hefði tekið fullstórt upp í sig þegar hann lofaði mikilli og fjölbreyttri skemmtidagskrá.

Þessar vanefndir urðu loks til þess að starfsleyfi stöðvarinnar fékkst ekki endurnýjað í desember 1929 og lauk þar með starfsemi hennar. Líklegt má þó telja að hin raunverulega ástæða þess að leyfið fékkst ekki hafi verið sú að unnið var að stofnun Ríkisútvarpsins sem tók til starfa á árinu 1930.

Tilvísanir 

Útvarp
Íslenskar útvarpstöðvar