alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Columbia-háskóli

Columbia-háskóli (enska Columbia University) er einkarekinn rannsóknarháskóli í New York í Bandaríkjunum. Aðalháskólavæði skólans er á Manhattan-eyju. Skólinn var stofnaður sem King's College af ensku kirkjunni árið 1754. Hann var fyrsti háskólinn í New York fylki og sá fimmti í Bandaríkjunum. Skólinn er einn af hinum átta svonefndu Ivy League-skólum.

Columbia-háskóli var fyrsti háskólinn í Norður-Ameríku sem bauð upp á nám í mannfræði og stjórnmálafræði. Í október 2006 höfðu 76 manns sem tengjast skólanum hlotið nóbelsverðlaun í efnafræði, læknisfræði, hagfræði, bókmenntum og Friðarverðlaun Nóbels.

Við skólann starfa rúmlega 3.200 háskólakennarar og þar nema á sjötta þúsund grunnnemar og á fimmtánda þúsund framhaldsnemar. Fjárfestingar skólans nema tæplega 6 milljörðum bandaríkjadala. 

Einkunnarorð skólans eru In lumine Tuo videbimus lumen eða „Í ljósi þínu munum við sjá ljósið“.

Tenglar 
 Vefsíða skólans

Háskólar í New York
Ivy League-háskólar
Cornell-háskóli

Cornell-háskóli (Cornell University) er einkarekinn rannsóknarháskóli í bænum Ithaca í New York fylki í Bandaríkjunum. Skólinn rekur einnig tvo læknaskóla, í New York borg og í Katar.

Cornell er yngsti skólinn af hinum átta svonefndu Ivy League-skólum. Hann var stofnaður árið 1865 af Ezra Cornell og Andrew Dickson White. Skólanum var ætlað að mennta fólk óháð trúarsannfæringu, kynþætti eða uppruna og átti hann að kenna á öllum sviðum mannlegrar þekkingar — frá fornfræði til raunvísinda og jafnt kennileg sem hagnýtt vísindi.

Tæplega 1600 kennarar starfa við skólann í Ithaca, en rúmlega 1000 kenna við læknaskólann í New York borg og 34 í Katar. Nemendur skólans eru á 14. þúsund í grunnnámi, tæplega sex þúsund í framhaldsnámi í Ithaca, rúmlega 800 í New York borg og á annað hundrað í Katar. Fjárfestingar skólans nema um 4,3 milljörðum bandaríkjadala.

Cornell háskóli á merkilegt safn íslenskra bóka, Fiske safnið svokallaða.
Daniel Willard Fiske ánafnaði háskólanum sitt eigið bókasafn árið 1904 og er það stærsta safn íslenskra bókmennta á erlendri grund, að Danmörku undanskilinni.

Tenglar 
 Vefsíða Cornell-háskóla

 
Háskólar í New York
Ivy League-háskólar
Bókasöfn
Hljóðhraði

Hljóðhraði er hraði hljóðbylgja og er mjög háður því efni, sem hljóðið berst um og ástandi efnisins, t.d. hita. Hljóðhraði er venjulega táknaður með c, en þó er táknið v einnig notað og telst jafngilt. Hljóðhraði í gasi er mjög háður hita og gasþéttleika.

Oft þegar talað er um hljóðhraða er verið að tala um hraða hljóðs í lofti, en hann er um 344 m/s (1238 km/klst) við 21° hita. Þotur eða önnur farartæki sem ferðast með hljóðhraða eða hraðar eru sagðar hljóðfráar. 

Ljóshraði í tómi er mesti hugsanlegi hraðinn, en hann er tæplega milljón sinnum meiri en hljóðhraði í lofti.

Um hljóðhraða 
Hljóðhraða c í föstu efni eða vökva má  reikna með eftirfarandi jöfnu:

þar sem C er efnisstuðull og    er eðlismassi. Almennt gildir að

þar sem p er þrýstingur. Fyrir kjörgas gildir að

þar sem R er gasfasti,  er hlutfall varamrýmda gassins og T hiti.

Útreiknaður hljóðhraði í andrúmslofti 
Hægt er að reikna út með töluverðri nákvæmni hraða hljóðs í andrúmslofti við 21°C (T) með fáum þekktum stærðum.  Andrúmsloftið er að mestu samsett úr súrefnis- og köfnunarefnissameindum sem hafa fimm frelsisgráður (f) og hefur mólmassan 0.029 (M).  Þá getum við reiknað hljóðhraðan í andrúmslofti við 21°C (eða 294 kelvín) svona þar sem R er gasfastinn:

Eðlisfræði
Tíðni

Tíðni, stundum sveiflutíðni ef um reglulega sveiflu er að ræða, er mælikvarði á hversu oft tiltekinn atburður verður á ákveðinni tímaeiningu. SI-mælieining tíðni er hertz, sem einnig nefnist rið á íslensku. Táknið fyrir tíðni er f og á það rætur sínar að rekja í enska heitið á tíðni, frequency. Tíðni er formlega skilgreind sem 

þar sem T er sveiflutími.

Horntíðni, táknuð með f, á við hringhreyfingu og telur hve mörgum hringjum (2π rad) er lokið á hverri tímaeiningu, þ.e.

f := ω/2π,

þar sem ω er hornhraði.

Fourier-vörpun er fall sem breytir tíma formengi merki í tíðnisvið merka.

Bylgjur og tíðni 

Bylgjur hafa tíðni og þá er talað um fjölda bylgjuumferða á tímaeiningu (sekúndu ef mæla á bylgjuna í Hz, sem er yfirleitt gert). Hægt er að reikna tíðni bylgju með eftirfarandi jöfnu

þar sem v táknar hraða bylgjunnar og  táknar bylgjulengd bylgjunnar.

Dæmi um bylgjur og tíðni 
 Sem dæmi má nefna hljóð, en hljóð hefur ákveðna tíðni sem segir til um tónhæð hljóðsins. Tíðni hljóðsins ákvarðast af því hversu oft hljóðbylgjurnar sveiflast á sekúndu. Mannseyrað (á heilbrigðum ungum einstakling) getur numið hljóð frá 20 Hz (20 sveiflur á sekúndu, mjög djúpt hljóð) að 20.000 Hz (20.000 sveiflur á sekúndu, mjög bjart hljóð).
 Annað dæmi er tíðni rafmagns í raforkukerfum. Í Evrópu er þessi tíðni 50 Hz en í Bandaríkjunum er þessi tíðni 60 Hz. Þetta þýðir að spennan í kerfinu í Evrópu sveiflast frá lággildi sínu(u.þ.b. -325 Volt) til hágildis síns (325 Volt) 50 sinnum á sekúndu. Þetta þýðir m.a. að allar ljósaperur blikka 100 sinnum á sekúndu, en sem betur fer blikka þau of hratt fyrir augu okkar til að nema (augun í mannslíkamanum geta numið u.þ.b. 20Hz).

Tengt efni 
 Doppler hrif
 Tónhæð
 Hljóð
 Ljós
 Rafmagn
Leðurblaka

Leðurblaka er spendýr af ættbálkinum Chiroptera. Það sem helst einkennir leðurblökur eru fit sem myndast hafa milli útlima og gera þeim kleift að fljúga. Leðurblökur eru einu náttúrulega fleygu spendýrin þótt sum önnur spendýr (t.d. flugíkorni) geti svifið stutta leið. 

Talið er að til séu um 1.100 tegundir leðurblaka í heiminum sem er um fimmtungur af öllum þekktum tegundum spendýra.

Upphaf
Elstu steingervingar leðurblakna (Chiroptera) er um 50-60 milljón ára og litu mjög svipað út og þær gera í dag. Líklegast er að svifdýrin sem leðurblökurnar þróuðust upp úr hafi tekið á loft til þess að annaðhvort að flýja rándýr eða til þess að elta skordýrin sem voru að byrja að fljúga á sama tíma.

Heimkynni
Leðurblökur lifa nánast allstaðar í heiminum fyrir utan nokkrar eyjar og norður- og suðurpólinn. Þær vilja helst vera á heitum svæðum og lifa víðs vegar; í borgum, skógi, fjöllum o.fl. Leðurblökur eru næturdýr og lifa oftast á myrkum stöðum sem skýlir þeim frá veðri t.d trjám, hellum og námum. Þær eru hópdýr og lifa oft frá hundrað talsins upp í þúsund.

Fæða
Ávextir og skordýr er helsta fæða leðurblaka. Sumar stærri leðurblökur veiða mýs, fiska og smærri dýr. Blóðsugu-leðurblökur eru þekktar fyrir að drekka blóð en þær bíta V-lagað sár og sleikja upp blóðið.

Mökun
Til þess að heilla gagnstæða kynið þurfa karlarnir að gera allskonar fluglistir. Þegar mökunar tíminn er kominn þá fljúga allar leðurblökurnar í þéttum hópum og leika sínar kúnstir. Eftir að hafa fundið sér maka fer parið saman á rólegri stað og lýkur mökunarferlinu.

Bergmálsmiðun
Leðurblökur eru ekki blindar eins og margir halda. Þær hafa einfaldlega ekki góða nætursjón heldur nota þær bergmálsmiðun. Bergmálsmiðun virkar þannig að leðurblökurnar framkalla hátíðihljóð sem lendir á föstum hlutum í kring og bergmálar síðan til baka. Ef hljóðið fer fljótt til baka er stutt í hlutinn. Með bergmálsmiðun geta leðurblökur séð 360° í kringum sig. Þegar leðurblökurnar ferðast hins vegar í hópum, skiptast þær á að þegja svo ekki verði ruglingur og óreiða á flugi. Hlustað er á eina leðurblöku sem virkar eins og leiðtogi í þeim hóp.

Tenglar 
 Evolution; sótt 17/05/2016 
 Facts About Bats; sótt 17/05/2016
 Á hverju lifa leðurblökur?; sótt 17/05/2016
 Bat Facts; sótt 17/05/2016
 Bats Shut Traps When Flying in Groups; sótt 17/05/2016
Kameldýr

Kameldýr (fræðiheiti: Camelus bactrianus) eru klaufdýr af úlfaldaætt sem teljast, ásamt drómedara, til úlfalda. Kameldýr aðgreina sig frá drómedara með því að þau eru með tvo hnúða á bakinu en drómedari aðeins einn. Þau finnast á gresjunum í Mið-Asíu, nær allt húsdýr. Kameldýr eru sterkbyggðari, lágfættari og harðgerri dýr en drómedarar og fara hægar yfir en hafa meira þol sem burðardýr.

Tenglar 

 
 
 

Úlfaldar
Salamanca

Salamanca er borg á Spáni í sjálfsstjórnarsvæðinu Kastilía og León og höfuðborg í samnefndu héraði. Borgin hefur um 144 þúsund íbúa (2018) og er staðsett um 200 km vestur af Madríd. Hún er næstfjölmennasta borgin í Kastilíu-León á eftir Valladolid. Salamanca er háskólaborg og þúsundir alþjóðlegra stúdenta sækja þar nám. Gamli bærinn er á heimsminjaskrá UNESCO.

Borgir í Kastilíu og León
Höfrungar

Höfrungar eða Höfrungaætt (fræðiheiti: Delphinidae) eru ein af fimm ættum tannhvala. Flestar tegundir höfrunga eru tiltölulega litlir hvalir, allt niður í 1,2 metrar á lengd. Háhyrningur er ekki höfrungur. Þó verður hann jafnvel yfir níu metrar á lengd og um tíu tonn. Höfrungar lifa aðallega á uppsjávarfiski og smokkum sem lifa ofarlega í sjó. Þeir ferðast um í vöðum og hafa samvinnu um veiðar.

Kínverski vatnahöfrungurinn (l. Lipotes vexillifer) sem átti heimkynni sín í Jangtse-fljótinu í Kína var talinn útdauður árið 2006.

Flokkun 
 Ætt: Höfrungaætt (Delphinidae)
 Ættkvísl: Hundfiskar (Delphinus)
 Delphinus capensis
 Eiginlegur höfrungur (Delphinus delphis)
 Ættkvísl: Tursiops
 Stökkull (Tursiops truncatus)
 Tursiops aduncus
 Ættkvísl: Berbakar (Lissodelphis)
 Lissodelphis borealis
 Lissiodelphis peronii
 Ættkvísl: Sotalia
 Flóðahöfrungur (Sotalia fluviatilis)
 Ættkvísl: Kroppinbakar (Sousa)
 Kryppuhöfrungur (Sousa chinensis)
 Hvítur kryppuhöfrungur (Sousa chinensis chinensis)
 Hnúðhöfrungur (Sousa teuszii)
 Ættkvísl: Skopparar (Stenella)
 Stenella frontalis
 Stenella clymene
 Stenella attenuata
 Trjónuskoppari (Stenella longirostris)
 Rákaskoppari (Stenella coeruleoalba)
 Ættkvísl: Nefhöfrungar (Steno)
 Nefhöfrungur (Steno bredanensis)
 Ættkvísl: Cephalorynchus
 Cephalorhynchus eutropia
 Cephalorhynchus commersonii
 Cephalorhynchus heavisidii
 Cephalorhynchus hectori
 Ættkvísl: Grampus
 Grámi (Grampus griseus)
 Ættkvísl: Lagenodelphis
 Malajahöfrungur (Lagenodelphis hosei)
 Ættkvísl: Hnýðhöfrungar (Lagenorhyncus)
 Leiftur (Lagenorhynchus acutus)
 Dökkvahnýðir (Lagenorhynchus obscurus)
 Lagenorhynchus cruciger
 Skelluhnýðir (Lagenorhynchus obliquidens)
 Ránarhnýðir (Lagenorhynchus australis)
 Hnýðingur (Lagenorhynchus albirostris)
 Ættkvísl: Irravaddíhöfrungar (Orcaella)
 Orcaella heinsohni
 Irravaddíhöfrungur (Orcaella brevirostris)
 Ættkvísl: Peponocephala
 Peponocephala electra
 Ættkvísl: Orcinus
 Háhyrningur (Orcinus orca)
 Ættkvísl: Feresa
 Tunglhyrningur (Feresa attenuata)
 Ættkvísl: Pseudorca
 Háhyrningsbróðir (Pseudorca crassidens)
 Ættkvísl: Grindhvalir (Globicephala)
 Marsvín (Globicephala melas)
 Flipagrind (Globicephala macrorhynchus)

Heimildir 

 

Höfrungaætt

ml:ഡോള്‍ഫിന്‍
Makimono

Makimono (japönsku: 巻物) er austurasískt málverk sem er málað á breiddina á langa, mjóa vafninga. Vafningnum er síðan rúllað út þegar verkið er skoðað. Á  kínverskum makimono-vafningum eru einkum landslagsmyndir en í Japan voru þeir notaðir til að segja sögur. Makimono-málverk voru oft tekin út í guðsgræna náttúruna og þeirra notið undir berum himni og síðan sett í stranga á ný og lögð til geymslu heima fyrir til hægt væri að njóta þeirra aftur seinna.

Myndlist

en:Handscroll
Kakemono

Kakemono (japönsku: 掛け物, en nú oftast 掛け軸) er austurasískt málverk á pappírs- eða silkirenningum sem eru festir við kefli að neðanverðu. Kakemono-málverk eru bæði með mynd og áletrun og eru hengd á vegg við hátíðleg tækifæri (sjá: makimono). Kakemono er blek-og-pentskúfs málverk og hangir oft uppi í tehúsum til að setja réttu stemminguna og innihald þeirra er oftast í samræmi við árstíðina, atburðin eða það tækifæri sem fagna ber þegar hún er hengd upp. 

Myndlist
Demetra

Demetra eða Demeter (grísku: Δημήτηρ) er móðurgyðja og gyðja akuryrkju í grískri goðafræði. Hún er ein af Ólympsguðunum tólf.

Hún er dýrkuð í elevsísku launhelgunum. Persefóna, dóttir Demetru var numin af brott af Hadesi. Harmþrungin og reið stöðvaði Demetra þá þroska alls lífs á jörðinni en Seifur miðlaði málum milli þeirra og Hadesar. Varð að samkomulagi að Persefóna dveldist hjá Hadesi þriðjung árs en byggi hjá Demetru í átta mánuði á ári. Sögnin endurspeglar árstíðarskipti í akuryrkjusamfélagi. Rómversk hliðstæða Demetru er Ceres.

Grískar gyðjur
Ólympsguðir
Loðfíll

Loðfíll (mammút eða fornfíll) (fræðiheiti: Mammuthus) er ættkvísl nokkurra útdauðra tegunda fíla sem voru með stórar sveigðar vígtennur og norðlægari tegundir þeirra voru með loðinn feld. Loðfílar komu fram á pleiósentímabilinu fyrir 4,8 milljónum ára og dóu út um 3750 f.Kr. 

Tegundin er horfin af völdum manna.

Tilvísanir

Tenglar 
 

Fílar
Íó (gyðja)

Íó (grísku: Ιώ) var fögur argversk konungsdóttir. Seifur kom auga á hana og gerði til hennar með lostum. Hann huldi hana skýi svo að hin afbrýðissama Hera sæi þau ekki, en allt var unnið fyrir gýg. Hera kom inn í skýið til að athuga hvað um væri að vera en þá breytti Seifur sér í hvítt ský og Íó í hvíta kvígu. (Sumir segja að hann hafi síðar reynt að nálgast hana í nautsham). Hera bað Seif um að gefa sér þessa kvígu og fékk hana að gjöf. Hún lét hinn hundraðeyga Argos halda vörð um hana þannig að Seifur gæti ekki nálgast hana. Fól Seifur þá Hermesi að drepa Argos. En Hera linnti ekki ofsóknum sínum. Sendi hún Íó nú broddflugu sem aldrei lét hana í friði og hrakti hana hálfærða um ýmis lönd veraldar. Loks hlaut Íó lausn í Egyptalandi, breyttist aftur í sína eðlilegu mynd og ól son sinn, Epafos.

Grísk goðafræði
Fílar

Fílar (Elephantidae) eru ætt stórra landspendýra. Auk þriggja núlifandi tegunda heyra til þeirrar ættar nokkrar aðrar tegundir fíla og mammúta sem hafa dáið út frá lokum síðustu ísaldar fyrir um tíu þúsund árum. Núlifandi tegundir þrjár ganga allar undir nafninu fíll í daglegu tali. Þær eru: gresjufíll (Loxodonta africana) og skógarfíll (Loxodonta cyclotis), sem stundum eru taldar ein tegund og kölluð Afríkufíll, og Asíufíll (Elephas maximus).

Fílar hafa langan rana og tvær langar skögultennur og eru stærstu núlifandi landdýrin. Í fornöld voru þeir stundum notaðir í hernaði.

Tengt efni 
 Rani

Tenglar 
 „Fíllinn er þarfur þjónn“, Lesbók Morgunblaðsins 1951
Ragnheiður Ríkharðsdóttir

Ragnheiður Ríkharðsdóttir (f. 23. júní 1949) er fyrrum þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins og bæjarstjóri í Mosfellsbæ. Ragnheiður sat á Alþingi fyrir Sjálfstæðisflokkinn í Suðvesturkjördæmi á árunum 2007-2016.

Ragnheiður er menntaður íslenskufræðingur. Hún starfaði um margra ára bil sem íslenskukennari í Gagnfræðaskólanum í Mosfellsbæ sem nú heitir Varmárskóli. Ragnheiður var jafnframt skólastjóri í Gagnfræðaskólanum um tíma og þar á eftir skólastjóri í Hjallaskóla í Kópavogi. 

Ragnheiður var bæjarstjóri í Mosfellsbæ á árunum 2002-2007 og var kjörin á Alþingi þann 12. maí 2007 fyrir Suðvesturkjördæmi.

Faðir Ragnheiðar er Ríkharður Jónsson fyrrum knattspyrnumaður. Sonur Ragnheiðar er Ríkharður Daðason knattspyrnumaður og dóttir hennar er Hekla Daðadóttir handboltakona.

Ragnheiður var sú eina af þingmönnum Sjálfstæðisflokksins sem samþykkti tillöguna um að leggja inn aðildarumsókn hjá Evrópusambandinu sem kom fyrir Alþingi þann 16. júlí 2009. 

Ragnheiður ákvað að gefa ekki kost á sér í Alþingiskosningunum 2016.

Tilvísanir

Tenglar 
 Skilar ekki fjárhagsupplýsingum; af Vísi.is 05. feb. 2010

Alþingismenn
Þingmenn Sjálfstæðisflokksins
Íslenskir kennarar
Íslenskar konur
Íslenskir stjórnmálamenn
Bæjarstjórar Mosfellsbæjar
Leda

[[Mynd:Leda - after Michelangelo Buonarroti.jpg|thumb|right|Leda og svanurinn, 16. aldar endurgerð af týndu málverki eftir Michelangelo]]
Leda eða Leða (grísku: Λήδα) var drottning sem var gift Tindareifi (Tyndareos) Spartverjakonungi. Seifur náði ástum hennar með því að breyta sér í svan. Samkvæmt einni sögn verpti Leða tveimur eggjum og úr þeim klakktist Helana fagra og Polídefkes og voru börn Seifs. En Klítemnestra og Kastor voru börn Tindareifs. Kastor og Polídefkes voru tákn bróðurkærleikans. Drengirnir voru dýrkaðir um gervallt Grikkland undir nafninu Dioskúroi, þ.e. Seifsdrengirnir''.

Grísk goðafræði
Maurar

Maurar (fræðiheiti: Formicidae) eru félagsskordýr sem tilheyra ættbálki æðvængja líkt og vespur og býflugur. Maurar byggja sér vel skipulögð bú sem stundum hýsa milljónir einstaklinga sem skiptast í stéttir með ákveðið sérhæft hlutverk innan búsins og þar sem flest dýrin eru ófrjó og aðeins eitt kvendýr (drottningin) sér um að fjölga einstaklingum. Hjá sumum tegundum, til dæmis Formica rufa, finnast þó fleiri en ein drottning í búinu, hér um bil tvö hundruð hjá Formica rufa. 

Bú maura og lifnaðarhætti þeirra eru gífurlega fjölbreytt. Sem dæmi má nefna þá sem byggja bú með því að festa saman laufblöð (e. leaf-cutter ants) með silki lirfa sinna, þeir maurar (hermaurar) sem mynda áhugavert bú með samvinnu (úr öðrum maurum) (e. bivouac) og þá hefðbundnu maura sem grafa göng og hvelfingar. Lifnaðarhættir maura eru enn fjölbreyttari, en sumir þeirra næra sig nánast alfarið af því að leggjast á lirfur sínar og sjúga úr þeim vessa (e. ). Þeir maurar færa lirfum sínum alla fasta fæðu, en þeir næra sig svo af sætum úrgangsdropum (hunangsdögg) sem lirfurnar seyta. Aðrir maurar stunda landbúnað og rækta sveppi (t.d. e. laufskurðarmaurar) sem þeir svo éta, en sumir maurar "smala búpeningi" þ.e.a.s. lifa í samhjálp með plöntulúsum (Aphidae). Þeir maurar veita búpeningi sínum vernd og skjól frá rándýrum og fá í staðinn aðgang að sætum úrgangsdropum þeirra. Eins og sést, er augljóst að ekki skal tala strangt um maura sem kjötætur, heldur sem alætur. Þó ber vel að merkja að sumir maurar lifa nær langmest á öðrum skordýrum. Það er þó regla hjá flestum maurum að sykur og prótein eru lífsnauðsynlegt fyrir upphald búsins, en hlutföll þessa tveggja atriða geta verið eitthvað breytileg. 

Maurar gegna mikilvægu hlutverki í vistkerfum (þar sem þeir eiga heima), því þeir eru með næst síðustu skrefunum í hringrás lífsins þ.e.a.s. þeir háma í sig flest afföll t.d. lík og úrgang dýra. Maurar hafa nefnilega einnig tekið uppp á því að vera nokkuð snyrtileg dýr. Maurar færa nefnilega allt sitt "rusl" (óætir afgangar og lík annara maura úr sínu búi, o.s.frv.) á einn ákveðinn stað m.ö.o. ruslahaug. Það er haldið að þetta sé atferli sem lærst hefur í gegnum tíðina til þess að halda sýkingum og óæskilegum rotverum frá búinu. 

Maurar finnast nánast alls staðar í heiminum á þurru landi. Einu staðirnir þar sem þeir hafa ekki náð fótfestu eru Suðurskautslandið, Grænland, ákveðum Kyrrahafseyjum og Hawaii. Áætlað hefur verið að allt að þriðjungur lífmassa allra landdýra séu maurar og termítar.

Blökkumaur, algengasti maur í Evrópu, hefur fundist árlega frá 2002 á Íslandi og fyrst árið 1994 samkvæmt Náttúrufræðistofnun.

Tengill

Tilvísanir

Maurar
Býflugur

Býflugur (fræðiheiti: Apiformes eða Anthophila) eru fleyg skordýr sem mynda einn stofn innan yfirættbálksins Apoidea sem einnig inniheldur vespur. Um tuttugu þúsund tegundir eru skráðar en þær eru líklega fleiri. Býflugur finnast alls staðar á þurru landi nema á Suðurskautslandinu.

Mismunandi flokkun 
Í eldri flokkun voru öll bý sett í eina ætt; Apidae. Í dag er þeim skift í sjö ættir. 

 ættbálkur æðvængjur, Hymenoptera
 undirættbálkur broddvespur, Apocrita
 óraðað  Aculeata
 yfirætt Apoidea
   Apiformes
 ættin Stenotritidae
 ættin Colletidae 
 ættin Andrenidae (sefjur (Andrea), t.d. grasefjur)
 ættin Halictidae (hunangssefjur)
 ættin Melittidae 
 ættin Megachilidae (skærasefjur)
 ættin Apidae (Býflugnaætt, t.d hunangsbý, humlur o.a.)

Þróun býflugna

Ytri 
Þessi flokkun byggist á "Debevic et al. 2012".

Innri 
Þessi flokkun byggist á "Hedtke et al., 2013", sem setur fyrrum ættirnar Dasypodaidae og Meganomiidae sem undirættir innan Melittidae.

Í bókmenntum 
 Maurice Maeterlinck skrifaði bók um býflugur sem hét La vie des abeilles (útg. 1901), eða Býflugur á íslensku, og kom út árið 1934. 
 Jónas Hallgrímsson minnist á býflugur í kvæðinu Alþingi hið nýja, sem hann orti árið 1840: 
Bera bý
bagga skoplítinn
hvert að húsi heim,
en þaðan koma ljós
hin logaskæru
á altari hins göfga guðs.

Tilvísanir

Tenglar 

 Býflugur
1201

Árið 1201 (MCCI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Júlí - Messudagur Jóns Ögmundssonar biskup (3. mars) lögtekinn á Alþingi.
 14. október - Guðmundur Arason prestur á Víðimýri kjörinn til biskups á Hólum.
 Klaustrið í Hítardal lagðist af.

Fædd

Dáin
 Brandur Sæmundsson, Hólabiskup (f. um 1120).

Erlendis 
 Ríga fékk borgarréttindi.
 Fjórða krossferðin hófst (1201 - 1204).
 Valdimar hertogi af Slésvík (síðar Valdimar sigursæli lagði Holtsetaland undir sig.

Fædd
 9. október - Robert de Sorbon, guðfræðingur og stofnandi Sorbonne-háskóla (d. 1274).
 Jóhann Sörkvisson, Svíakonungur (d. 1222).
 30. maí - Teóbeld 4., greifi af Champagne (d. 1253).
 Ladislás 3. Ungverjalandskonungur (d. 1205).
 Alix, hertogaynja af Bretagne (d. 1221).

Dáin
 21. mars - Absalon erkibiskup Dana, „faðir“ Kaupmannahafnar (f. um 1128).
 24.maí - Teóbald 3., greifi af Champagne (f. 1179).
 29. júlí - Agnes af Meraníu, drottning Frakklands, kona Filippusar 2. 
 5. september - Konstansa, hertogaynja af Bretagne (f. 1161).

1201
1201-1210
1202

Árið 1202 (MCCII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Guðmundur góði og Hrafn Sveinbjarnarson fóru til Noregs til að staðfesta biskupskjör þess fyrrnefnda. 
 Sigurður Ormsson Svínfellingur tók við staðarforráðum á Hólum.
 Snorri Sturluson flutti frá Odda að Borg á Mýrum.

Fædd

Dáin
 Narfi Snorrason á Skarði.

Erlendis 

 Hákon harmdauði varð konungur Noregs.
 Valdimar sigursæli varð konungur Danmerkur.
 Regla Sverðbræðra stofnuð á Líflandi.
 Leonardo Fibonacci gaf út ritið Liber Abaci sem varð upphafið á notkun arabísks núlls í Evrópu.

Fædd

Dáin
 8. mars - Sverrir Sigurðsson, Noregskonungur.
 12. nóvember - Knútur 6., Danakonungur (f. 1162).

1202
1201-1210
1203

Árið 1203 (MCCIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 13. apríl Guðmundur góði Arason tók biskupsvígslu í Niðarósdómkirkju í Noregi.
 Hallur Gissurarson varð lögsögumaður.
 Jón Grænlendingabiskup kenndi Íslendingum að gera vín úr krækiberjum eftir uppskrift Sverris konungs, að því er segir í Biskupasögum.

Fædd
 Jón murtur Snorrason, sonur Snorra Sturlusonar (d. 1231)
 Krákur Hrafnsson frá Eyri við Arnarfjörð, sonur Hrafns Sveinbjarnarsonar (d. 1238).

Dáin
 Þóra eldri Guðmundsdóttir, húsfreyja á Valþjófsstað og Svínafelli.
 Þorkell Skúmsson, ábóti í Saurbæjarklaustri.

Erlendis 
 17. júlí - Fjórða krossferðin hertók Konstantínópel. Alexíus 3. keisari flúði í útlegð.
 Háskólínn í Siena á Ítalíu stofnaður.
 Erkibiskupinn í Písa á Ítalíu lét flytja 53 skipsfarma af mold frá Jerúsalem í kirkjugarðinn Campo Santo til að framliðnir fengju að hvíla í helgri mold.

Fædd

Dáin
 Arthúr 1., hertogi af Bretagne (f. 1187).

1203
1201-1210
Lífland

„Lífland“ getur líka átt við um íslenska fyrirtækið Lífland sem áður hét Mjólkurfjelag Reykjavíkur.

Lífland var ríki við austanvert Eystrasaltið. Landið náði umhverfis Rígaflóa eða hluta þess sem í dag eru Eistland og Lettland. Íbúarnir töluðu finnskt tungumál. Ríkið varð miðstöð verslunar Hansakaupmanna á 12. öld sem byggðu þar borgina Ríga. Sverðbræður lögðu landsvæðið undir sig 1204 og stofnuðu ríki sem Innósentíus 3. páfi viðurkenndi.

Minnst er á Lífland t.d. í Örvar-Odds sögu: 

Lífland skiptist milli Eistlands og Lettlands, en stærsti hlutinn er í Lettlandi. Líflenska er nú töluð af minna en 100 manns í Lettlandi og er því að deyja út.

Lífland
Eystrasaltslöndin