alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Mannréttindi

Mannréttindi eru hugmyndin um að allir menn njóti ákveðinna grundvallarréttinda sem ekki verða af þeim tekin og eru í gildi í hvaða lögsögu sem er og óháð þáttum eins og kyni, þjóðerni eða kynþætti.
Sameinuðu þjóðirnar hafa beitt sér fyrir samþykkt fjölmargra þjóða á yfirlýsingu, sem kallast Mannréttindayfirlýsing Sameinuðu þjóðanna og er hún eða efnisatriði hennar víða stjórnarskrárbundin, eða með öðrum hætti tryggt að borgararnir njóti þess réttar sem þar er áskilinn. Sumar svæðisbundnar stofnanir hafa einnig samþykkt mannréttindasaminga, þróaðasta dæmi þess er Mannréttindasáttmáli Evrópu á vegum Evrópuráðsins. Sá samningur hefur mikið vægi í aðildarríkjunum og einstaklingar innan þeirra geta farið með kvörtunarefni sín fyrir sérstakan dómstól.

Gerðir mannréttinda 
Mannréttindum er gjarnan skipt niður í frelsi og réttindi (stundum nefnd neikvæð og jákvæð réttindi eða griðaréttur og gæðaréttur). Neikvæð réttindi eða griðaréttur samsvarar aðhaldsskyldu og eru þau sem að krefjast aðgerðarleysis (að borgararnir séu látnir í friði) og eru til dæmis tjáningarfrelsi, trúfrelsi og fundafrelsi. Jákvæð réttindi eða gæðaréttur eru aftur á móti þau réttindi sem að ríki hafa jákvæða skyldu eða svokallaða verknaðarskyldu til að tryggja borgurum sínum, eins og réttur til menntunar, heilbrigðis og lífsviðurværis. Þó er hægt að tryggja frelsi með því að varna nokkrum frá því að brjóta gegn því.

Mannréttindum er einnig stundum skipt í kynslóðir samkvæmt hugmynd Karel Vasak:
 Fyrsta kynslóð mannréttinda nær yfir skoðanafrelsi og borgaraleg réttindi.
 Önnur kynslóð nær yfir félagsleg og efnahagsleg réttindi.
 Þriðja kynslóðin, svokölluð „samstöðuréttindi“, til dæmis réttur til friðar og óspillts umhverfis.
Þriðja kynslóðin nýtur minnstrar viðurkenningar enn sem komið er.

Mannréttindi í stjórnarskránni 
Sjöundi kafli Stjórnarskrár Íslands er svokallaður mannréttindakafli. Þar er meðal annars kveðið á um að ekki skuli lögleiða nema hefðbundna ritskoðun, og þá aðeins til að tryggja allsherjarreglu eða öryggi ríkisins. Pyndingar og nauðungarvinna eru bannaðar með öllu.

Tenglar 
 Mannréttindastofa Íslands
 Amnesty International á Íslandi
 Mannréttindi - Rússland
 Mannréttindi - Kína

Tilvísanir

 
Tjáningarfrelsi
Þjóðernishyggja

Þjóðernishyggja (eða þjóðernisstefna) er sú skoðun að þjóðir séu grunneiningar í samfélagi manna, að þær séu eini lögmæti grundvöllurinn fyrir ríkjum og að hver þjóð eigi rétt á eigin ríki. Ekki má rugla þjóðernishyggju saman við ættjarðarást þó vissulega geti þetta allt skarast. 

Þjóðernishyggja er trú á að ein sameinuð þjóð í hverju ríki sé besta fyrirkomulagið. Þar sem að andstæðan væri þá ríki með mörgum þjóðum þar sem ríkir óeining samkvæmt þeirri skoðun. Þjóðernissinnar vilja oftar en ekki aðlaga útlendinga að samfélagi sínu og gera þá að sama þjóðerni og þeir. Á meðan vilja andstæðingar þeirra sem eru oft kallaðir fjölmenningarsinnar að útlendingar haldi sínu þjóðerni og að í landinu þrífist margskonar menningarstefnur hlið við hlið. Ekki má blanda saman orðunum þjóðernishyggja og kynþáttahyggja þótt sögulega hafi þessar stefnur stundum fylgst að. Kynþáttahyggja gengur venjulegast út á það að einn kynþáttur búi í viðkomandi landi. Þjóðernishyggja gerir ekki endilega mun á kynþætti samanber þjóðernishyggja flestra Bandaríkjamanna sem eru skilgreindir af mismunandi kynþætti.

Oft fylgir þjóðernishyggju sú skoðun að blöndun þjóða sé af hinu illa og sér í lagi að sumar þjóðir séu öðrum þjóðum með einhverjum hætti „æðri“. Þessi skoðun eða stefna hefur verið grundvöllur ofsókna þjóða gegn öðrum um aldir og er mjög áberandi víða í heiminum enn í dag. Margar styrjaldir hafa verið háðar vegna þessarar stefnu og eru einhverjar í fullum gangi á okkar tímum. Skemmst er að minnast borgarastyrjaldarinnar í fyrrum Júgóslavíu og eilífra deilna Ísraels og Palestínu.

Til eru ýmsar kenningar um þjóðernishyggju, orsakir hennar og afleiðingar. Samtímakenningum um þjóðernishyggju er stundum skipt í tvo hópa: annars vegar þær sem líta svo á að þjóðernishyggja hafi einfaldlega verið búin til af rómantískum höfundum á 18. og 19. öld, og hins vegar þær sem telja að þjóðernishyggja eigi sér eldri rætur í ættbálkasamfélögum þótt hún komi fyrst fram sem kenning á rómantíska tímabilinu. Benedict Anderson einn af þekktustu fulltrúum fyrri kenninganna, bendir engu að síður á að þjóðarhugtakið er óumdeilt í samtíma okkar sem grundvöllur samskipta fólks á öllum stigum samfélags og þjóðernishyggja sé síður en svo á undanhaldi.

Tengt efni 

 Fjölmenning
 Íslensk þjóðernishyggja
 Þjóð
 Þjóðríki

Þjóðernishyggja
Stjórnmálastefnur
1849

Árið 1849 (MDCCCXLIX í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 22. maí - Norðurreið Skagfirðinga að amtmanssetrinu á Möðruvöllum til að mótmæla embættisfærslum Gríms Jónssonar amtmanns og krefjast afsagnar hans.
Grími margt þeri báru á brýn / 
báðu hann ei að vera: /
"Ríða munu menn til þín, /
mene tekel ufarsín, /
ráð væri að resignera."
 18. júní - Fyrsti Kollabúðafundurinn haldinn.
 20. júní - Konungleg tilskipun um veiði á Íslandi gefin út. Þar eru meðal annars settar takmarkanir á eggjatöku, netalagnir og veiði í sellátrum.
 2. júlí - Jón Sigurðsson og fleiri alþingismenn gerðu þá kröfu að Alþingi yrði háð í heyranda hljóði. Hafa fundir þess verið opnir síðan.
 Páll Melsteð var skipaður amtmaður í vesturamtinu.
 Fyrsta fæðingarheimili á Íslandi reist í Vestmannaeyjum.

Fædd

Dáin
 7. júní - Grímur Jónsson, amtmaður norðan og vestan (f. 1785).

Erlendis 
 5. mars - Zachary Taylor tók við embættisem 12. forseti Bandaríkjanna.
 14. apríl - Ungverjar hófu uppreisn og lýstu yfir sjálfstæði frá Austurríki.
 Viktor Emmanúel 2. varð konungur Sardiníu.
 5. júní - Einveldi afnumið í Danmörku og ný stjórnarskrá tók gildi.
 6. júlí - Danski herinn vann sigur á Prússum við Fredericia á Jótlandi.
 8. ágúst - Austurríkismenn bældu niður uppreisn Ungverja með aðstoð Rússa.

Fædd
 22. janúar - August Strindberg, sænskur rithöfundur (d. 1912).
 18. febrúar - Alexander Kielland, norskur rithöfundur (d. 1906 ).
 9. júní - Michael Ancher, danskur listmálari (d. 1927).
 14. september - Ívan Petrovítsj Pavlov, rússneskur lífeðlisfræðingur (d. 1936).
 24. nóvember – Frances Hodgson Burnett, bresk-bandarískur rithöfundur (d. 1945).

Dáin
 14. mars – Vilhjálmur 2. Hollandskonungur (b. 1792).
 28. maí - Anne Brontë, enskur rithöfundur (b. 1820).
 15. júní - James K. Polk, 11. forseti Bandaríkjanna (f. 1795).
 28. júlí - Karl Albert Sardiníukonungur (f. 1798).
 2. ágúst - Múhameð Alí af Egyptalandi (f. 1769).
 25. september - Johann Strauß eldri , austurrískt tónskáld (f. 1804).
 7. október - Edgar Allan Poe, bandarískt skáld og rithöfundur(f. 1809).
 17. október - Fryderyk Chopin, pólskur píanóleikari og tónskáld (f. 1810).
 2. desember - Adelaide Bretadrottning, kona Vilhjálms 4. (f. 1792).

1849
Þjóðaratkvæðagreiðsla

Þjóðaratkvæðagreiðsla kallast það þegar allt kosningabært fólk kýs um ákveðið mál hvort sem atkvæðagreiðslan er ákvarðandi eða leiðbeinandi fyrir ríkisvaldið. Í mörgum stjórnarskrám er kveðið á um að almenningur eigi að kjósa um ákveðin mál í staðinn fyrir að kjörnir fulltrúar þeirra leiði það til lykta. Tilgangurinn með þjóðaratkvæðagreiðslum er oft sá, að sjá hvaða möguleika almenningur vill velja í ákveðnu máli og helst koma í veg fyrir að ákvarðanir í viðkvæmum málum séu gegn vilja meirihluta landsbúa.

Það land þar sem þjóðaratkvæðagreiðslur eru hvað mest í notkun er Sviss þar sem þær eru haldnar reglulega um margs kyns málefni. Varlega má áætla að ríflegur meirihluti þjóðaratkvæðagreiðslna sem átt hafa sér stað í sögunni hafi verið haldnar í Sviss.

Sjá einnig 
 Þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi

Stjórnmálafræði
Konungur

Konungur er þjóðhöfðingi í konungsríki, sem hlotið hefur tign sína í arf eða verið tekinn til konungs af þjóðinni eða þingi hennar. Konungur þjónar (eða ríkir yfir) þjóð sinni ævilangt, nema því aðeins að hann segi af sér eða sé settur af með einhverjum hætti. Konungstign gengur að jafnaði í arf til elsta sonar, en allnokkur ríki hafa samþykkt breytingu þess efnis að elsta barn konungsins hljóti tignina, hvors kynsins sem það kann að vera.

Konungdæmi
Þjóðhöfðingjar
Nafnbætur
Þing

Þing er nú til dags hugtak sem haft er um hóp sérstaklega kjörinna manna, fulltrúa, sem kjörnir eru til þess að taka ákvarðanir í nafni heildarinnar um einhver nánar skilgreind málefni. Þjóðþing eru kjörin í kosningum og nefnast fulltrúarnir þingmenn. Slík þing eru kosin með það fyrir augum að setja þegnunum lög, hefur það þá löggjafarvald, og að veita ríkisstjórn landsins aðhald, því að ráðherrar, sem fara með framkvæmdavald hver á sínu sviði, eru ábyrgir gagnvart þinginu.

Orðið var upprunalega notað yfir samkomur sem flestir germanskir ættbálkar héldu meðal annars til að ákvarða um málefni ættbálksins. Þá höfðu oftast allir frjálsir menn sem honum tilheyrðu atkvæðisrétt. Þing norrænna ríkja sem svo heita í dag má flest rekja til slíkra þinga.

Þing ýmissa landa 
 Alþingi (Ísland)
 Breska þingið
 Skoska þingið

 
Stjórnskipun
1851

Árið 1851 (MDCCCLI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Baula í Borgarfirði klifin í fyrsta sinn svo vitað sé
 9. ágúst - Þjóðfundurinn: „Vér mótmælum allir!“
Einróma hrópuðu allir: "NEI!"
Amtmönnum sýndur hnefinn:
"Ísland skal um aldur mey
og aldrei dönskum gefin!"

Fædd

Dáin 
 1. febrúar - Mary Shelley, enskur rithöfundur (f. 1797).
 18. október - Brynjólfur Pétursson, lögfræðingur og einn Fjölnismanna (f. 1810).
 19. desember - William Turner, breskur listmálari (f. 1775).

1851
1867

Árið 1867 (MDCCCLXVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

Fædd

 14. febrúar - Þórarinn B. Þorláksson, myndlistamaður (d. 1924)

 14. desember - Ingibjörg H. Bjarnason skólastýra Kvennaskólans í Reykjavík og alþingiskona (d. 1941)

Dáin

Erlendis 

Fædd
 7. maí - Wladyslaw Reymont, pólskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (d. 1925).
 14. ágúst - John Galsworthy, breskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (d. 1932)

Dáin
 26. desember – József Kossics slóvensku rithöfundur, kaþólsku prestur (fæddur móti 9. október, 1788)

1867
1871

Árið 1871 (MDCCCLXXI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Stöðulögin voru sett, sem kváðu á um samband Íslands og Danmerkur.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 10. nóvember - Henry Morton Stanley og David Livingstone hittast í bænum Ujiji á bökkum Tanganjikavatns og verður Stanley að orði: „Dr. Livingstone, I presume?“.

Fædd

Dáin
 18. október - Charles Babbage, enskur stærðfræðingur (f. 1791).

1871
1874

Árið 1874 (MDCCCLXXIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 5. janúar - Kristján IX. færði Íslendingum sína fyrstu stjórnarskrá.
 2. ágúst - Þjóðhátíð haldin um land allt vegna 1000 ára Íslandsbyggðar. 

Fædd

 30. janúar - Björg Caritas Þorláksson, doktor í sálfræði (d. 1934)
 14. ágúst - Ágúst Jósefsson, íslenskur verkalýðsleiðtogi (d. 1968)

Dáin
7. september: Sigurður Guðmundsson málari (f. 1833)

Erlendis 

Fædd
 24. mars - Luigi Einaudi, ítalskur hagfræðingur (d. 1961)

Dáin

Tilvísanir 

1874
Kristján 9.

Kristján 9. var konungur Danmerkur 1863 – 1906. Hann fæddist 8. apríl 1818 í Gottorpshöll (Gottorp Slot) og dó 29. janúar 1906 í Amalienborgarhöll.

Friðrik 7. konungur af Aldinborgarætt var barnlaus, en hann útnefndi þennan fjarskylda frænda sinn af Lukkuborgarætt til þess að taka við krúnunni eftir sinn dag. Kona Kristjáns (og síðar drottning Danmerkur) var Louise af Hessen-Kassel, en hún var náskyld Friðriki konungi og hafði erfðarétt og er talið að það hafi verið helsta orsök þessarar tilnefningar.

Þessi konungshjón, Kristján 9. og Louise af Hessen-Kassel urðu þekkt sem „tengdaforeldrar Evrópu“. Fjögur barna þeirra urðu þjóðhöfðingjar eða makar þjóðhöfðingja. Þau voru: Friðrik, konungur Danmerkur, Alexandra drottning í Englandi, gift Albert Edward prins af Wales, sem síðar varð konungur Englands undir nafninu Játvarður 7., Dagmar keisaraynja Rússlands gift Alexander 3. sem tók sér nafnið Maria Feodorovna og Vilhelm, sem varð Georg 1. konungur Grikklands.

Meðal núlifandi (2021) afkomenda Kristjáns og Louise af Lukkuborgarætt má nefna Margréti 2. Þórhildi Danadrottningu, Elísabetu 2. Bretadrotningu, Harald 5. Noregskonung, Konstantin 2. fyrrum Grikkjakonung og Önnu-Maríu drottningu hans, systur Konstantíns Soffíu, fyrrum Spánardrottningu, son hennar Filippus 6. Spánarkonung, Filippus prins og hertoga af Edinborg (sem fæddist prins af Grikklandi og Danmörku, en afsalaði sér þeim titlum 1947 við brúðkaup sitt og Elísabetar og fékk í staðinn breska aðalstitla ) og son hans Karl 3. Bretakonung. Breska grein ættarinnar kallar sig Windsor-ætt og hin spænska Borbón-Anjou.

Tengill 
 Freigátan Jylland, grein eftir Leif Sveinsson. Lesbók Morgunblaðsins, 25. tölublað (06.07.1985), Blaðsíða 8.

Danakonungar
Hertogar af Holtsetalandi
Lukkuborgarætt
Varmafræði

Varmafræði er sú grein eðlisfræðinnar sem fjallar um flutning á orku á milli kerfa. Hiti er grundvallarstærð í varmafræði, en einnig er fengist við hugtök eins og orku, vermi, óreiðu, varma og vinnu til að lýsa kerfum og hvernig þau víxlverka. Varmafræði er nátengd safneðlisfræði, sem er oft notuð til að leiða út varmafræðileg sambönd. Lögmál varmafræðinnar eru grundvallarlögmál í eðlisfræði og eru fjögur talsins.

Varmafræði fjallar einungis um hvort hlutir séu komnir í varmafræðilegt jafnvægi eða ekki, en ekki hvernig orka færist á milli hluta. Tveir hlutir sem eru að flytja varma á milli sín eru ekki í varmafræðilegu jafnvægi. Því er sagt að varmafræði sé tímáóháð.

Lögmál varmafræðinnar 

Varmafræðin hefur tvö grundvallarlögmál, það 1. og 2., en síðar var bætt við s.k. 0. og 3. lögmáli. 

Núllta lögmálið fjallar um varmafræðilegt jafnvægi en tvö kerfi eru sögð í jafnvægi ef enginn heildarflutningur á varma er á milli þeirra. Lögmálið segir að ef kerfi A er í jafnvægi við kerfi B og kerfi B í jafnvægi við kerfi C þá er kerfi A í jafnvægi við kerfi C.

Fyrsta lögmálið er leitt af varðveislu orkunnar. Hvert kerfi inniheldur innri orku (U) sem tengist hreyfi- og stöðuorku sameindanna sem mynda kerfið. Innri orkan getur aðeins breyst með flutningi varma (Q) inn og út úr kerfinu og með vinnu (W) sem kerfið beitir á umhverfið eða öfugt. Í stærðfræðilegum búningi er fyrsta lögmálið því: 

(Í jöfnunni er Q skilgreint sem jákvætt ef varminn berst inn í kerfið og W jákvætt ef kerfið beitir vinnu.)

Annað lögmál varmafræðinnar setur skorður á það hvernig orka getur breytt um form. Það er til í mörgum útgáfum sem allar eru jafngildar. Sem dæmi má nefna útgáfu Clausiusar sem segir að varmi geti ekki borist af sjálfu sér frá kaldari hlut til heitari hlutar og útgáfu Kelvins og Plancks sem segir að ómögulegt sé að breyta varma að öllu leyti í vinnu. Almennasta orðalag annaðs lögmálsins er að óreiða geti aldrei minnkað í lokuðu kerfi, sem ekki skiptir á varma við umhverfi sitt, eða stærðfræðilega
 d S ≥ 0,
þar sem S táknar óreiðu í lokuðu kerfi.

Þriðja lögmálið segir að ómögulegt sé að kæla kerfi niður í alkul, eða
 T ≠ 0,
þar sem T táknar hita kerfis í kelvín, en útilokar ekki neikvæðan hita.
Löggjafarvald

Löggjafarvald er valdið til þess að setja lög, sem almenningur og ríkisvald eiga síðan að fylgja. Nafnið felur það í sér að lögin séu gefin (þjóðinni) og löggjafinn er sá sem gefur lögin. Á Íslandi er Alþingi löggjafinn og hjá því er löggjafarvaldið ásamt forseta Íslands samkvæmt Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands.

Íslandi var sett sérstök stjórnarskrá árið 1874 en með henni fékk Alþingi löggjafarvald í málefnum Íslands (konungur hélt að vísu neitunarvaldi)

Tengt efni
 Þrískipting ríkisvaldsins

Stjórnmálafræði
Stjórnmál
Ríkisvald
Bráðabirgðalög

Bráðabirgðalög eru lög sem sett eru af stjórnvöldum án þess að hefðbundinn handhafi löggjafarvalds komi nálægt því. Þetta er gert ef brýnt er að setja lög mjög hratt útaf aðkallandi aðstæðum t.d. neyðarástandi og ekki er unnt að kalla til þing til þess.

Ísland
Á Íslandi setur forseti bráðabirgðalög fyrir atbeina ráðherra þegar þing situr ekki. Nauðsynlegt er að bera bráðabirgðalög undir þingið strax og það kemur saman, til samþykktar eða synjunar. Ef þau eru ekki samþykkt innan sex vikna eftir að Alþingi hefur komið saman (þrátt fyrir að lögin séu í afgreiðslu þingsins), þá falla þau sjálfkrafa úr gildi.  Almennt fá engin lög gildi til frambúðar nema hafa samþykki beggja handhafa löggjafarvaldsins, Alþingis og forseta. Undantekning frá þessu er ef forseti synjar undirritun laga og þau verða staðfest í þjóðaratkvæði, þá er ekki gert ráð fyrir því að forseti undirriti lögin. Ekki er hægt að setja bráðabirgðalög á meðan Alþingi er að störfum eða ef þau ríða í bág við stjórnarskránna. Óæskilegt þykir að setja bráðabirgðalög og er slíkt ekki gert, nema að rík ástæða sé til að mati ráðherra. Mjög hefur dregið úr því á síðari árum að bráðabirgðalög séu sett á Íslandi enda hafa þær aðstæður ekki komið oft upp.

Lögfræði
Jean Baptiste Joseph Fourier

(Jean Baptiste) Joseph Fourier (21. mars 1768 – 16. maí 1830) var franskur barón, verkfræðingur og stærðfræðingur. Hann er þekktastur fyrir rannsóknir sínar á varmaleiðni og á hornafallaröðum. Þessar raðir eru við hann kenndar og kallast Fourier-raðir og hafa gífurlega þýðingu í eðlisfræði, verkfræði og á fleiri sviðum, auk þess að vera stærðfræðilega áhugaverðar.

Fourier, Jean Baptiste Joseph
Fourier, Jean Baptiste Joseph
Franskir barónar
Johannes Kepler

Johannes Kepler (27. desember 1571 – 15. nóvember 1630) var þýskur stjarnfræðingur og stærðfræðingur. Hann er þekktastur fyrir þrjú lögmál sem við hann eru kennd, eitt þeirra segir að reikistjörnurnar ferðist á sporbaugslaga brautum umhverfis sól sína, með sólina í öðrum brennipunkti sporbaugsins. Fyrstu tvö lögmálin setti hann fram 1609 og það þriðja 10 árum síðar. Lögmálin voru reynslulögmál, sem þýðir það að þau voru byggð á athugunum og mælingum, en ekki útleidd stærðfræðilega. Niðurstöður sínar byggði hann á athugunum Tycho Brahe. Það beið þar til Isaac Newton kom fram með þyngdaraflslögmál sitt, sem segir að tveir hlutir dragist hvor að öðrum í réttu hlutfalli við massa þeirra og í öfugu hlutfalli við fjarlægðina á milli þeirra í öðru veldi. Út frá þessu lögmáli Newtons má síðan leiða lögmál Keplers stærðfræðilega.

Tengill 
 Stjörnufræðivefurinn: Keplerssjónaukinn 

Kepler, Johannes
Kepler, Johannes
Saga stjörnufræðinnar
Fjölskylda

Fjölskylda er hugtak sem notað er um nánustu ættingja einhvers. Á milli menningarheima er þetta hugtak nokkuð mismunandi breitt en venjulega er talað um þá ættingja sem búa á sama heimili og/eða eru tengdir nánum fjölskylduböndum.

Helstu hugtök er varða ættingjatengsl:
Hjónaband, sambúð, barn, sonur, dóttir, foreldri, móðir, faðir, bróðir, hálfbróðir, systir, hálfsystir, afi, amma, frændi, frænka, niðji.

Sjá einnig 
 Hyski

Fjölskylda
Maðurinn
Barnaskóli Vestmannaeyja

Barnaskóli Vestmannaeyja er annar tveggja heildstæðra grunnskóla í Vestmannaeyjum, með u.þ.b. 450 nemendur á aldrinum 11-16 ára í 2 bekkjardeildum. Skólastjóri er Sigurlás Þorleifsson, en Ingibjörg Jónsdóttir er aðstoðarskólastjóri. Barnaskólinn hefur verið einsetinn frá og með haustinu 1995.

Saga 
Fyrsti barnaskóli Íslands var settur á stofn í Vestmannaeyjum árið 1745. Hann starfaði í u.þ.b. 10 ár, en þá voru ekki til peningar til frekari starfsrækslu hans. Árið 1880 var Barnaskóli Vestmannaeyja stofnaður, og hefur hann starfað samfleytt í Vestmannaeyjum frá 1880.

Skólinn stendur við Skólaveg og var elsti hluti byggingarinnar tekinn í notkun 1917. 

Byggt hefur verið við skólann fjórum sinnum; fyrst var íþróttasalur byggður árið 1929, en hann er nú notaður sem samkomusalur; svo var sá hluti byggingarinnar þar sem að anddyri, skólabókasafn og skólaskrifstofur eru nú byggður, svo sá hluti þar sem að miðdeild skólans er með aðstöðu, og loks sá hluti þar sem að unglingadeildin er til húsa. Í elsta hluta byggingarinnar - gamla skólanum - eru yngstu bekkir með aðstöðu, ásamt sérdeild.

Aðstaða og starfsumhverfi 
Íþróttakennsla skólans fer fram í Íþróttamiðstöðinni við Brimhólabraut. Í skólanum er sérdeild fyrir fatlaða nemendur enn fremur hefur undanfarin ár verið starfrækt nýbúadeild í skólanum til stuðnings fyrir nemendur sem hafa flutt til Eyja erlendis frá.

Barnaskólinn leggur áherslu á að nemendur kynnist sérstöðu heimabyggðar sinnar eins og jarðfræði, dýralífi og sögu. Skólinn er virkur þátttakandi í erlendum samskiptum með nýjustu tækni má þar nefna Jason verkefnið, þátttaka í Comeniusarverkefni, GLOBE- umhverfisverkefnið sem nú stendur yfir og fleira. 

Þá eru óakedemísk starfsmarkmið skólans að efla samkennd, vináttu og sjálfsöryggi nemenda og er unnið að því m.a. með: samveru á sal, vinahópum, íþróttadegi, upplestrarkeppni, útivistardögum, árshátíð, tilbreytingadögum og ýmsu öðru.

Tengt efni
 Listi yfir íslenska grunnskóla

Ýtarefni 
Heimasíða Barnaskólans í Vestmannaeyjum 
Táknmálsvefur sem rekinn er af Barnaskólanum
Barnaskólinn á Heimaslóð

Íslenskir barnaskólar
Íslenskir grunnskólar
Vestmannaeyjar
Frjáls hugbúnaður

Frjáls hugbúnaður er hugtak notað yfir hugbúnað sem handhafinn getur notað, afritað, kynnt sér, breytt og dreift með eða án breytinga að vild. Hugbúnaður sem flokkast undir þetta er meðal annars hugbúnaður sem ekki nýtur verndar laga um höfundarrétt eða hugbúnaður sem leyfi er gefið til að nota á þennan hátt.
Richard Stallman, ásamt því að stofna Frjálsu hugbúnaðarstofnunina fann upp og skilgreindi hugtakið um miðjan níunda áratug 20. aldar, í skilgreiningunni eru tekin fram fjögur „frelsi“ (hér „leyfi“) (talin frá 0) sem hugbúnaðurinn verður með höfundaréttarstöðu sinni að veita til að teljast undir hana:

0. Leyfi til að keyra forritið í hvaða tilgangi sem er.
1. Leyfi til að skoða hvernig forritið vinnur og breyta því eftir þörfum (aðgang að frumkóða forritsins þarf nær alltaf til þess)
2. Leyfi til að dreifa afritum af forritinu.
3. Leyfi til að breyta forritinu og bæta það, og dreifa útkomunni til annarra svo að samfélagið í heild hagnist af breytingunum (aðgang að grunnkóða forritsins þarf til þess).

Tengt efni 
 Frjálst efni
 Opinn hugbúnaður

Tenglar 
 Skilgreiningin á frjálsum hugbúnaði
 Listi yfir frjáls hugbúnaðarleyfi

 
Frjálst efni
Tími

Tími er hugtak um huglægu víddina (eða aðferðina) þar sem að breyting gerist. Tími hefur verið mældur í fleiri aldir en á misnákvæman hátt en mælingar eru byggðar á alþjóðlega einingakerfinu þar sem að grunneining tíma er sekúnda.

Til að mæla og ákvarða tíma eru venjulega notaðar tímaeiningar sem eru ekki hluti af SI kerfinu, þ.e. mínútur, klukkustundir, dagar o.s.frv. Þessar einingar eru þó venjulega notaðar í sambland við SI kerfið. Til hæginda notum við klukkur (og dagatöl) sem að segja okkur hvað tímanum líður og þar með getum við áætlað hversu langur tími er liðin frá því að eitthvað gerðist (einhver breyting varð) eða hversu langt það er í að eitthvað gerist (hversu langt er til jóla til að mynda). 

Við tölum um að klukkan sé t.d. 5:07:10 — sem er lesið sjö mínútur og 10 sekúndur yfir fimm — sem þýðir í raun að 18.430 sek. séu frá miðnætti (5,7 og 10 samanlagt í sexagesimal kerfinu eru ), við vitum þá einnig að 67.970 sekúndur eru til miðnættis (næsta dags), því að í einum degi eru 24 klukkustundir eða u.þ.b. 86.400 sek (sekúndu fjöldi daga er breytilegur skv. sumum tímakerfum, sjá GMT). Deginum er ýmist skipt upp í tvisvar sinnum 12 klukkustundir eða 24 klukkustundir (hertími). Þegar honum er skipt upp í 12 klukkustundir er talað um tíma liðin frá hádegi (eftir hádegi, skammstafað e.h.) og miðnætti (e.m. eða f.h., fyrir hádegi), en í 24-klukkustundakerfinu er alltaf talað um tíma frá miðnætti.

Fortíð og framtíð eru hugtök um það sem hefur þegar gerst og það sem á eftir að gerast en fortíðinni er ekki hægt að breyta því að hún er þegar búin að gerast. Framtíðin er hins vegar í stöðugri breytingu frá okkur séð en hún gæti einnig verið fyrirfram ákveðin, að hluta eða algjörlega, án þess að við höfum aðgang að því hvernig hún muni fara fram. Hún fer eftir orsökum og afleiðingum atburða sem eru að gerast og eiga eftir að gerast.

Tímaeiningar 
 Sekúnda
 Mínúta
 Klukkustund
 Dagur
 Vika
 Mánuður
 Ár
 Áratugur
 Öld (árhundruð)
 Árþúsund
 Ármilljón

Tengt efni 
 Tímabil
 Dagatal

Tenglar 

Tími
Tímatal