alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Kópavogsfundurinn

Kópavogsfundurinn var haldinn 28. júlí 1662 á Kópavogsþingi og var tilgangur hans að fá Íslendinga til að samþykkja erfðaeinveldið. Áður fyrr var einveldið þannig að konungur væri kjörinn af helstu fulltrúum ríkisins en yrði síðan ekki löglega konungur fyrr en fulltrúar allra þjóðanna sem tilheyrðu Danaveldi höfðu samþykkt hann. Svíar höfðu fengið nóg af yfirráðum Dana yfir Eyrarsundi og orsakaði það stríð á milli þeirra tveggja. Afleiðingar stríðsins settu fjárhag Dana í rúst og vildi Friðrik 3. koma á erfðaeinveldi að evrópskri fyrirmynd þar sem konungsvaldið gengi sjálfkrafa í arf. Þessi aðgerð var meðal annars til þess að takmarka völd aðalsins í Danmörku.

Henrik Bjelke, aðmíráll, fulltrúi konungs, kom til Íslands á fund í Kópavogi til þess að fá íslenska höfðingja til að undirrita Erfðahyllinguna. Samningurinn var síðan kallaður Kópavogssamningurinn og afleiðingarnar voru þær að lög sem konungur setti hlutu sjálfkrafa gildi án sérstaks samþykkis Alþingis Íslendinga. Erfðaeinveldið gilti til ársins 1874 þegar Íslendingar fengu stjórnarskrá.

Sagnir um að Bjelke hafi hótað Íslendingum með herliði til að neyða Íslendinga til að samþykkja Erfðahyllinguna komust í hámæli eftir að tveir minnismiðar fundust í kistu Jóns Sigurðssonar sem sögðu frá því að Brynjólfur Sveinsson biskup hefði andmælt þessari löggjöf en Bjelke minnt hann á hermennina og að Árni Oddsson, lögmaður hafi tárfellt við undirskriftina. Þessari harmasögu var slegið upp í Þjóðólfi í miðri sjálfstæðisbaráttu Íslendinga. Ekkert í samtímaheimildum bendir hins vegar til annars en að hér hafi verið um annað að ræða en formlegt samþykki á fait accompli, þ.e. að samþykkt Alþingis á lögum konungs hafði um langt skeið áður verið sjálfvirk. Annálar minnast Kópavogsfundarins helst fyrir það að eftir undirskriftina var haldin mikil og vegleg veisla með flugeldasýningu og fallbyssuskotum. Mun það vera fyrsta sinni sem getið er um flugelda á Íslandi.

Heimildir 
Einar Laxness: Íslandssaga a – k, bls. 185, Reykjavík 1974.
Fabricius, Knud: „Frederik III", Danmarks Konger, bls. 293 – 311, København 1944.
Helgi Þorláksson: „Undir einveldi", Saga Íslands VII, bls. 150 – 168, Reykjavík 2004.
Páll Eggert Ólason: Saga Íslendinga V – Seytjánda öld, bls. 154 – 161, Reykjavík 1942.
Sigurður Ólason: Yfir alda haf'', Reykjavík 1964.

Saga Íslands
Gamli sáttmáli

Gamli sáttmáli (eða Gissurarsáttmáli vegna  aðkomu Gissurar Þorvaldssonar að honum) var samkomulag Íslendinga við Hákon gamla, Noregskonung. Sáttmálinn var gerður 1262 og fól hann það í sér, að konungur Noregs væri jafnframt konungur Íslands og að Íslendingar væru skattþegnar Noregskonungs. Á móti skuldbatt Noregskonungur sig til þess að halda uppi siglingum til Íslands og skyldu ekki færri en sex skip koma til Íslands frá Noregi árlega með nauðsynjavarning. Þótti þetta vera misjafnlega efnt af hálfu Noregskonungs. Ekki var lokið við að undirrita samninginn fyrr en árið 1264 þegar Magnús lagabætir var orðinn konungur í Noregi, og er því venjan að tala um að Íslendingar hafi gengið Noregskonungi á hönd árið 1262/64.

Konungur taldi Gamla sáttmála fallinn úr gildi eftir Kópavogsfundinn 1662 og þegar frelsisbarátta Íslendinga stóð sem hæst á 19. öld undir forystu Jóns Sigurðssonar forseta, vísaði hann oftar en ekki til ákvæða Gamla sáttmála og hélt því alltaf fram að hann væri í fullu gildi, þó að það væri mjög umdeilt. Þetta var samt hans sterkasta vopn og ásamt öðrum reyndist það bíta.

Texti Gamla sáttmála er svohljóðandi:

 Í nafni föður ok sonar ok heilags anda.
 Var þetta játað ok samþykt af öllum almúga á Íslandi á Alþingi með lófataki:
 At vér bjóðum (virðuligum herra) Hákoni konungi hinum kórónaða vára þjónustu undir þá grein laganna, er samþykt er milli konungdómsins ok þegnanna, þeirra er landit byggja.
 Er sú hin fyrsta grein, at vér viljum gjalda konungi skatt, ok þingfararkaup slíkt sem lögbók váttar, ok alla þegnskyldu, svá framt sem haldin er við oss þau heit, sem í móti skattinum var játað. Utanstefningar viljum vér aungvar hafa, utan þeir menn, sem dæmdir verða af várum mönnum á Alþingi í burt af landinu. Item at íslenzkir sé lögmenn og sýslumenn á landi váru af þeirra ættum, sem at fornu hafa goðorðin upp gefit. Item at sex hafskip gangi á hverju ári til landsins forfallalaust. Erfðir skulu ok upp gefast fyrir íslenzkum mönnum í Noregi, hversu lengi sem staðið hafa, þegar réttir arfar koma til eðr þeirra umboðsmenn. Landaurar skulu upp gefast. Slíkan rétt skulu hafa íslenzkir menn í Noregi sem þeir hafa beztan haft. Item at konungr láti oss ná íslenzkum lögum ok friði eptir því sem lögbók váttar ok hann hefir boðið í sínum bréfum, (sem guð gefr honum framast afl til). Jarl viljum vér hafa yfir oss meðan hann heldr trúnað við yðr, en frið við oss. Halda skulum vér ok vorir arfar allan trúnað við yðr meðan þér ok yðrir arfar halda við oss þessa sættargerð, en lausir, ef rofin verðr af yðvarri hálfu at beztu manna yfirsýn.
 Anno M. ijc lxiij.
 Hér eptir er eiðr Íslendinga.
 Til þess legg ek hönd á helga bók ok því skýt ek til guðs at ek sver herra Hákoni konungi ok Magnúsi konungi land ok þegna ok æfinlegan skatt með slíkri skipan ok máldaga sem nú erum vér á sáttir orðnir ok sáttmálsbréf várt váttar.
 Guð sé mér hollr, ef ek satt segi, gramr ef ek lýg.

Fræðimaðurinn Patricia Pires Boulhosa hefur sett fram þá kenningu að Gamli sáttmáli sé ekki frá 13. öld heldur frá 15. öld.

Tengt efni 
 Konungar Íslands

Heimildir 
 Gamli sáttmáli alls ekki jafn gamall og við héldum

Tenglar 
 

Saga Íslands
Sandgerði

Sandgerðisbær (áður Miðneshreppur) var sveitarfélag á utanverðum Reykjanesskaga, en það sameinaðist sveitarfélaginu Garði þann 10. júní 2018. Náði Sandgerði yfir alla vesturströnd Miðness (Rosmhvalaness), allt út að Garðskaga. Hið sameinaða sveitarfélag Sandgerðis og Garðs heitir Suðurnesjabær.

Saga 
Miðneshreppur var stofnaður árið 1886 þegar Rosmhvalaneshreppi var skipt í tvennt eftir endilöngu nesinu. Hélt hinn hlutinn gamla nafninu áfram en hann náði yfir byggðirnar innan megin á nesinu: Garð, Leiru og Keflavík.
Miðneshreppur varð bæjarfélag 3. desember 1990 og nefndist upp frá því Sandgerðisbær.

Sandgerðishverfi er eitt af sjö hverfum Miðneshrepps/Sandgerðis og talið að sunnan frá Ósabotnum nefnast þau: Stafneshverfi, Hvalsneshverfi, Fuglavíkurhverfi, Bæjarskershverfi, Sandgerðishverfi, Flankastaðahverfi og Kirkjubólshverfi. 

Við jarðamatið 1861 voru fimm býli skráð í Sandgerðishverfi: Krókskot, Landakot, Tjarnarkot, Bakkakot, auk Sandgerðisjarðar. Eignarhald á þessum býlum var mismunandi, sum voru hjáleigur frá Sandgerðisjörð en önnur sjálfstæðar jarðir. Til dæmis var Krókskotjörð seld 1840 og hefur síðan verið sjálfstæð útvegsjörð. Kaupandi var Bjarni Jónsson (1782–04.07.1859), sem fæddist að Rauðnefsstöðum á Rangárvöllum. Landakot og Tjarnarkot voru einnig aðskilin frá Sandgerðisjörð. Hins vegar var Bakkakot alla tíð tómthús, án landréttinda og hvarf úr ábúð um 1900. Sjálfstæðu jarðirnar fjórar eiga hlutdeild í sameiginlegum réttindum hverfisins. Auk heiðarlandsins sem allar fjórar jarðirnar eiga sameiginlega, eru svonefnd Lönd í sameign Krókskots og Sandgerðisjarðar.

Íbúar í Sandgerði voru rúmlega 1700 og hafði verið nokkur fjölgun síðustu áratugi sveitarfélagsins. Sjávarútvegur og fiskvinnsla voru helstu atvinnuvegir, einnig iðnaður, verslun og þjónusta í frekar smáum stíl. Allgóð höfn var í Sandgerði og höfðu viðamiklar hafnarframkvæmdir átt sér þar stað á seinni hluta 20. aldar. Flugstöð Leifs Eiríkssonar var innan bæjarmarka Sandgerðis.

Sandgerði var upphaflega útvegsjörð í betra lagi og bjuggu þar góðbændur, sem aðallega höfðu fiskinn í sjónum að bústofni. Eins og nafnið gefur til kynna er jarðvegur þarna mjög sendinn og ekki vel fallinn til ræktunar. Sandurinn var að miklu leyti heftur með umfangsmikilli ræktun melgresis og hleðslu mikils sjóvarnargarðs á fyrri hluta 20. aldar.

Í Sandgerði er Björgunarsveitin Sigurvon, sem er fyrsta björgunarsveit sem stofnuð var á vegum Slysavarnafélags Íslands. Rekur hún björgunarbátinn Hannes Þ. Hafstein og hefur mörgum verið bjargað úr sjávarháska og komið til aðstoðar vegna slysa eða sjúkdóma á hafi úti með þessum bát. 

Sandgerðisbær náði frá Garðskagatá í norðri að Ósabotnum í suðri. Kirkjustaður er á Hvalsnesi, en þar var Hallgrímur Pétursson, sálmaskáld, (1614 - 1674) fyrst prestur árin 1644 - 1651.

Sandgerðisbær var draumasveitarfélag Suðurnesja árið 2007 og var í 13. sæti yfir öll sveitarfélög á Íslandi.

Tenglar 
Vefsíða bæjarins
Loftmynd á Google Maps
Lífið í Sandgerði

Tilvísanir
 
Íslensk sjávarþorp
Kaldrananeshreppur

Kaldrananeshreppur í Strandasýslu nær frá Selá í Steingrímsfirði að sunnan að Spena norðan við Kaldbaksvík. Í hreppnum er þorpið Drangsnes á Selströnd norðan við Steingrímsfjörð. Nokkur byggð er einnig í Bjarnarfirði milli Steingrímsfjarðar og Kaldbaksvíkur.

Jarðir í Kaldrananeshreppi 1858:

 Bólstaður
 Bassastaðir
 Sandnes
 Hella
 Kleifar
 Hafnarhólmi
 Gautshamar
 Drangsnes 
 Bær
 Bjarnarnes
 Kaldrananes
 Bakki
 Skarð
 Sunddalur 
 Goðdalir
 Svanshóll 
 Klúka
 Ásmundarnes
 Reykjarvík 
 Brúará 
 Asparvík  
 Eyjar 
 Kleifar í Kaldbaksvík 
 Kaldbakur

Heimild 
 Skýrslur um landshagi á Íslandi, 1. Bindi (01.01.1858), Blaðsíða 715
Drangsnes

Drangsnes er lítið þorp á Selströnd yst við norðanverðan Steingrímsfjörð í Kaldrananeshreppi í Strandasýslu. Íbúar voru 83 árið 2015.

Í Hveravík skammt innan við þorpið eru heitir hverir í fjöruborðinu alveg í vegarkantinum. Þar lifa sérstakar hitaþolnar flær. Þar var áður sundlaug. Í nágrenninu er Strákatangi þar sem hafist var handa haustið 2005 við fornleifauppgröft á hvalveiðistöð Baska frá 17. öld.

Á Drangsnesi er löndunarbryggja, en 2,5 km innan við þorpið, í Kokkálsvík, er viðleguhöfn. Yst í þorpinu, þar sem heita Grundir, er sérkennilegur steindrangur, sem heitir Kerling. Þorpið dregur nafn af þessum drangi, en þjóðsagan segir að hann hafi verið eitt af þremur tröllum sem reyndu að grafa Vestfirði frá meginlandinu.

Fyrir ofan þorpið er Bæjarfell (344 m). Þaðan er víðsýnt og er þægileg gönguleið á fellið.

Við mynni Steingrímsfjarðar utan við Drangsnes er Grímsey, sannkölluð náttúruperla. Þar er stór lundabyggð. Einungis 10 mínútna sigling er út í eyjuna og eru ferðir til Grímseyjar á sumrin með bátnum Sundhana, sem einnig býður upp á sjóstangaveiði.

Árið 1996 fannst heitt vatn við borun í miðju þorpinu og var lögð hitaveita í öll hús. Í fjöruborðinu neðan við þorpið eru heitir pottar, sem öllum er frjálst að nýta sér, wc og skiptiklefar voru opnaðir sumarið 2011 og eru þeir staðsettir hinum meginn við götuna. Sumarið 2005 var Sundlaugin á Drangsnesi opnuð, en hún er útisundlaug með vaðlaug, heitum potti og eimbaði.

Drangsnesingar hafa haldið Bryggjuhátíð árlega frá 1996 og dregur hún til sín fjölda fólks hvert sumar. Flestir Drangsnesingar taka þátt í undirbúningi hátíðarinnar í sjálfboðavinnu.

Strandir
Íslensk sjávarþorp
Rafsegulmagn

Rafsegulmagn kallast víxlverkun rafsegulsviðs við efni, sem hefur rafhleðslu eða segulmagn.

Þótt raf- og segulkraftar hljómi nokkuð framandi þá eiga næstum allir atburðir sem við upplifum í daglegu lífi (fyrir utan þyngdarkraftinn) upptök sín í rafsegulfræði. Kraftarnir á milli atóma, þar á meðal aðdráttarkrafturinn á milli atóma í fast efni sem veldur því að efni stífnar, eru meira eða minna rafsegulkraftar. Einnig allir stærri kraftar eins og núningskraftar eiga rætur sínar að rekja til rafsegulkraftsins, maður þarf bara að skoða kerfið nógu smátt. Litirnir sem við sjáum frá öllum hlutum eru ljós með mismunandi bylgjulengdir og hægt er að lýsa ljósi sem rafsegulbylgjum sem eru truflanir á rafsegulsviðinu. Þarna sést að mikil þörf er á því að skilja rafsegulfræðina.

Kenningar rafsegulfræðinnar 
Klassísk rafsegulfræði var þróuð af nokkrum eðlisfræðingum á 19. öld, og náði hápunkti í vinnu James Clerk Maxwell sem sameinaði fyrri kenningar í eina kenningu og komst að rafseguleiginleikum ljóss. Klassísk rafsegulfræði lýsir hegðun rafsegulsviðsins með jöfnum sem kallast jöfnur Maxwells. Krafturinn, sem rafsegulsviðið virkar á rafhlaðna ögn með, kallast Lorentzkraftur.

Árið 1940 var lokið við að sameina skammtafræði og rafsegulfræði og kallast sú kenning skammtarafsegulfræði (enska Quantum electrodynamics, skammstafað QED (ekki skal ruglað saman við QED í stærðfræði).

Tengill 
 Ítarlegar upplýsingar um ljósið á Stjörnufræðivefnum 
 Ítarlegar upplýsingar um rafsegulmagn á Stjörnufræðivefnum 

Eðlisfræði
Rafsegulfræði

it:Elettromagnetismo
pt:Electromagnetismo
ro:Electricitatea şi magnetismul
tr:Elektromanyetik Kuvvet
uk:Електродинаміка класична
John Hume

John David Hume (18. janúar 1937 – 3. ágúst 2020) var írskur stjórnmálamaður. Hann fæddist árið 1937 í Derry á Norður-Írlandi. Hann varð virkur í stjórnmála- og mannréttindabaráttu lýðveldissinna á sjöunda áratugnum. Hann var þingmaður á Norður-írska þinginu frá árinu 1969 þar til það var lagt niður árið 1972. Árið 1970 var hann stofnmeðlimur í SDLP (Sósíalíska lýðræðissinnaða verkamannaflokkinn á Norður-Írlandi) og varð formaður flokksins árið 1979. Árið 1983 settist hann á Breska þingið og sat þar til ársins 2005.

Hume var leiðtogi hófsamari afla lýðveldissinna og vann að friðarumleitunum í deilunni á Norður-Írlandi. Þessar umleitanir náðu hápunkti þegar samning föstudagsins langa var undirritaður árið 1998. Sama ár hlaut hann, ásamt David Trimble sem var leiðtogi hófsamra sambandssinna, friðarverðlaun Nóbels.

Tilvísanir

Handhafar friðarverðlauna Nóbels
Hume, John
Evrópuþingmenn
Isaac Newton

Newton getur líka átt við SI-mælieininguna njúton.

Sir Isaac Newton (f. 4. janúar 1643, d. 31. mars 1727) [en skv. Júlíska tímatalinu sem þá var í notkun: f. 25. desember 1642, d. 20. mars 1727] var enskur stærðfræðingur, eðlisfræðingur, stjarnfræðingur, náttúruspekingur og gullgerðarmaður. Hann bar höfuð og herðar yfir flesta samtímamenn sína og gjörbylti stærðfræði og eðlisfræði 17. aldar. Framlög hans til þessara fræða voru meðal annars örsmæðareikningur, aflfræðin, þyngdarlögmálið, lögmálið um hreyfingu reikistjarna á braut, tvíliðuröðin (binomial series), aðferð Newtons í tölulegri greiningu auk mikilla fræða um lausnir jafna og fleira. Hann var mikilvægur boðberi upplýsingarinnar.

Newton sagðist þola illa gagnrýni og þess vegna birti hann ekki niðurstöður rannsókna sinna fyrr en seint og um síðir og sumar aldrei. Sem dæmi um þetta er sagt að Edmund Halley, sem halastjarna Halleys er kennd við, hafi árið 1684 stungið upp á því við Newton að hann kannaði hvernig það aðdráttarlögmál væri, sem leiddi af sér niðurstöður Keplers um hreyfingar reikistjarnanna. Þá svaraði Newton því til, að þetta væri hann búinn að leiða út fyrir mörgum árum, það væri lögmálið um andhverfu fjarlægðarinnar í öðru veldi. Halley var undrandi á að Newton skyldi ekki hafa gefið þetta út, og skoraði á hann að birta niðurstöður rannsókna sinna. Newton lét loks af því verða árið 1687, er hann gaf út höfuðrit sitt Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, oftst nefnt Principia. Hin frægu þrjú lögmál Newtons, sem hann setti fram í Principia, leggja grunninn að klassískri aflfræði, en 2. lögmálið gefur tengsl krafts og hröðunar á þann veg að kraftur sé jafn margfeldi massa og hröðunar, þ.e. F = ma. (Lögmál Newtons stóðu óhögguð í rúm 200 ár, en afstæðiskenningin sýndi að breyta þurfti þeim þegar fengist var við hluti sem fara með hraða, sem er nærri ljóshraða.) 

Þessi meinta viðkvæmni Newtons fyrir gagnrýni kom líka í veg fyrir að hann birti niðurstöður sínar í örsmæðareikningi fyrr en eftir að Leibniz hafði gert grein fyrir sínum niðurstöðum. Nú þykir nokkuð víst að Newton gerði uppgötvanir sínar á undan Leibniz, en lokaði þær niðri í skúffu. Leibniz hafði aldrei um þær heyrt er hann gerði sínar uppgötvanir fáum árum síðar og birti niðurstöðurnar strax. Þá loks dreif Newton sig til þess að koma sínum útreikningum á framfæri. Af þessum sökum eru þeir báðir taldir upphafsmenn örsmæðareiknings og er ekki gert upp á milli þeirra hvað það varðar.

SI-mælieining krafts, njúton var nefnd í höfuðið á honum.   

Newton, Isaac
Newton, Isaac
Newton, Isaac
Mannfjöldi

Mannfjöldi eða íbúafjöldi er hugtak yfir fjölda fólks sem tilheyrir ákveðnum hóp.

Í landafræði merkir hugtakið fjölda íbúa ákveðins staðar eða landsvæðis.

Tenglar 
 OECD population data

Félagsfræði
Landafræðihugtök

id:Penduduk#Penduduk dunia
Hlaupár

Hlaupár eru ár þar sem auka degi eða mánuði er bætt við almanaksár til að leiðrétta skekkju í tímatali, sem orsakast af því að árstíðaárið er í raun og veru um 365,2422... dagar. Í Gregoríska tímatalinu koma þau að meðaltali upp á rúmlega 4 ára og 45 daga fresti. Önnur ár eru almenn ár.

Hlaupár í ýmsum tímatölum 
Eratosþenes stakk fyrstur manna upp á hlaupári, en Júlíus Caesar innleiddi það árið 46 f.Kr. Hlaupársdegi var síðan bætt inn eftir vorhátíðina Terminalia sem haldin var 23. febrúar hvert ár en það var síðasti mánuður ársins í Rómverska keisaraveldinu og 1. mars var nýársdagur. Hlaupárið varð síðan alltaf 4. hvert ár. Þetta tímatal var kallað Júlíanska tímatalið og var í gildi á Íslandi þar til í október árið 1700.

Með Gregoríska tímatalinu var hlaupársskipulaginu breytt þannig að eingöngu aldamótaár, sem talan 400 gekk upp í varð hlaupár en að öðru leyti var alltaf hlaupár 4. hvert ár. Þetta tímatal er kennt við Gregoríus 13. páfa, sem lét reikna það út og tók upp notkun þess og breiddist það svo smám saman út um heiminn.

Á Íslandi var Gregoríska tímatalið tekið upp í byrjun október árið 1700. Þá var 10 dögum sleppt úr, svo að í stað 1. október kom 11. október. Dagarnir 1. til 10. október árið 1700 hafa því aldrei verið til á Íslandi.

Listi hlaupára 
 2012
 2016
 2020
 2024
 2028
 2032
 2036
 2040
 2044
 2048
 2052
 2056
 2060
 2064
 2068
 2072

Heimild 
 Almanak Háskóla Íslands

Tenglar 
 Hlaupár; grein í Morgunblaðinu 1956

Tímatöl
Dagatal
Ár
1966

Árið 1966 (MCMLXVI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 31. október - Baltikuferðinni lýkur við komuna til Reykjavíkurhafnar.

Fædd
 27. febrúar - Baltasar Kormákur, leikari og leikstjóri.

Dáin

 17. apríl - Júlíana Sveinsdóttir, myndlistakona (f. 1889)

Erlendis 

Fædd
 18. mars - Jerry Cantrell, bandarískur tónlistarmaður.
 20. apríl - David Chalmers, heimspekingur.
 24. apríl - Alessandro Costacurta, ítalskur knattspyrnumaður.
 2. september - Salma Hayek, mexíkósk leikkona.
 9. október - David Cameron, fyrrum forsætisráðherra Bretlands.
 2. nóvember - David Schwimmer, leikari.
 11. nóvember - Benedikta Boccoli, ítölsk leikkona.

Dáin
 12. febrúar - Wilhelm Röpke, þýskur hagfræðingur (f. 1899).

Nóbelsverðlaunin 
 Eðlisfræði - Alfred Kastler
 Efnafræði - Robert Sanderson Mulliken
 Læknisfræði - Peyton Rous, Charles Brenton Huggins
 Bókmenntir - Shmuel Yosef Agnon, Nelly Sachs
 Friðarverðlaun - Voru ekki veitt þetta árið.

1966
1965

Árið 1965 (MCMLXV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 
 9. júní - 4. Keflavíkurgangan var haldin af Samtökum hernámsandstæðinga.

Fædd
 27. febrúar - Bjarkey Gunnarsdóttir, íslensk stjórnmálakona.
 20. mars - Vigdís Hauksdóttir, íslensk stjórnmálakona.
 28. júní - Vanda Sigurgeirsdóttir, formaður KSÍ.
 3. september - Vilborg Davíðsdóttir, rithöfundur.
 4. október - Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, alþingismaður.
 25. október - Þorsteinn Bachmann, leikari.
 1. nóvember - Hrafn Jökulsson, rithöfundur og blaðamaður (d. 2022).
 21. nóvember - Björk Guðmundsdóttir, tónlistarmaður.

Dáin
 11. janúar - Thor Thors, sendiherra (f. 1903)
 29. janúar - Nína Sæmundsson, myndhöggvari (f. 1892)
 5. maí - Kristinn Pétursson, blikksmiður og íþróttamaður (f. 1889)
 7. júní - Alexander Jóhannesson, málvísindamaður og háskólarektor (f. 1888)
 28. október - Sigurður Jónasson, íslenskur stjórnmála- og athafnamaður (f. 1886).

Erlendis

Fædd 
 5. febrúar - Gheorghe Hagi, rúmenskur knattspyrnumaður.
 13. febrúar - Peter O'Neill, fv. forsætisráðherra Papúa Nýju-Gíneu.
 4. mars - Khaled Hosseini, afgangskur/bandarískur rithöfundur.
 9. apríl - Mark Pellegrino, bandarískur leikari.
 10. maí - Linda Evangelista, kanadísk fyrirsæta.
 6. ágúst - David Robinson, bandarískur korfuknattleiksmadur.
 26. ágúst - Mario Più, ítalskur plötusnúður.
 19. ágúst - Kyra Sedgwick, bandarísk leikkona.
 11. september - Moby, bandarískur tónlistarmaður.
 25. september - Scottie Pippen, bandarískur körfuboltamaður.

Dáin 
 4. janúar - T. S. Eliot, bandarískt ljóðskáld (f. 1888)
 24. janúar - Winston Churchill, forsætisráðherra Bretlands (f. 1874)
 21. febrúar - Malcolm X, bandarískur mannréttindaleiðtogi (f. 1925)
 18. mars - Farúk, konungur Egyptalands (f. 1920)
 21. maí - Hugh Marwick, orkneyskur málfræðingur (f. 1881).
 6. júlí - Moshe Sharett, ísraelskur forseti (f. 1894).
 19. júlí - Syngman Rhee, suður-kóreskur stjórnmálamaður (f. 1875).
 27. ágúst - Le Corbusier, svissneskur arkitekt (f. 1887).
 4. september - Albert Schweitzer, þýsk/franskur guðfræðingur og mannvinur (f. 1875).

Nóbelsverðlaunin 
 Eðlisfræði - Sin-Itiro Tomonaga, Julian Schwinger, Richard P. Feynman
 Efnafræði - Robert Burns Woodward
 Læknisfræði - François Jacob, André Lwoff, Jacques Monod
 Bókmenntir - Michail Aleksandrovich Sholokhov
 Friðarverðlaun - Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna

1965
1964

Árið 1964 (MCMLXIV í rómverskum tölum)

Atburðir 

 20. janúar - Meet the Beatles, önnur breiðskífa Bítlanna, kom út í Bandaríkjunum.
 13. mars - Sextíu þjóðþekktir einstaklingar sendu frá sér áskorun til íslenskra stjórnvalda um að takmarka sjónvarpsútsendingar Kanasjónvarpsins.
 21. júní - Keflavíkurganga á vegum hernámsandstæðinga var gengin frá hliði herstöðvarinnar til Reykjavíkur.
 6. júlí - Malaví hlaut sjálfstæði frá Bretlandi.
 21. september - Malta fékk sjálfstæði frá Bretlandi.

Fædd 

 17. janúar - Michelle Obama, fyrrverandi forsetafrú Bandaríkjanna.

 6. apríl - David Woodard, bandarískur rithöfundur, tónskáld og leiðari.
 24. ágúst - Svandís Svavarsdóttir, íslenskur stjórnmálamaður.

Dáin 
 9. mars - Paul von Lettow-Vorbeck, þýskur herforingi (f. 1870).
 24. apríl - Gerhard Domagk, þýskur örverufræðingur og nóbelsverðlaunahafi (f. 1895).
 3. júní - Frans Eemil Sillanpää, finnskur rithöfundur og nóbelsverðlaunahafi (f. 1888).
10. september - Dóra Þórhallsdóttir, forsetafrú (f. 1893)
 31. desember - Ólafur Thors, stjórnmálamaður (f. 1892)

Nóbelsverðlaunin 
 Eðlisfræði - Charles Hard Townes, Nicolay Gennadiyevich Basov, Aleksandr Prokhorov
 Efnafræði - Dorothy Crowfoot Hodgkin
 Læknisfræði - Konrad Bloch, Feodor Lynen
 Bókmenntir - Jean-Paul Sartre (afþakkaði verðlaunin)
 Friðarverðlaun - Martin Luther King, Jr.

1964
1963

Árið 1963 (MCMLXIII í rómverskum tölum)

Atburðir 

 14. apríl - Hrímfaxi, vél Flugfélags Íslands, fórst við Fornebu flugvöll í Ósló í Noregi. Tólf voru um borð og fórust þau öll.

 9. júní - Alþingiskosningar haldnar á Íslandi.
 21. júní -  Páll 6. kjörinn páfi eftir lát Jóhannesar 23..
 1. október - Leðurskjaldbaka veiddist í Steingrímsfirði.
 14. nóvember - Surtsey rís úr sjó.
 14. nóvember - Bjarni Benediktsson tók við embætti forsætisráðherra.

Fædd 
 26. janúar - Andrew Ridgeley, breskur tónlistarmaður.
 17. febrúar - Michael Jordan, körfuknattleiksmaður.
 13. apríl - Garrí Kasparov, rússneskur stjórnmálamaður og skákmeistari.
 3. ágúst - James Hetfield, söngvari og lagahöfundur bandarísku hljómsveitarinnar Metallica.
 9. ágúst - Whitney Houston, söngkona, lagahöfundur, leikkona og framleiðandi (d. 2012)
24. ágúst - Yrsa Sigurðardóttir, verkfræðingur og rithöfundur
 26. nóvember - Kristján Logason, ljósmyndari, ljóðskáld, listamaður.

Dáin 
 23. janúar - Józef Gosławski var pólskur myndhöggvari á 20. öld (f. 1908).
14. apríl - Anna Borg, íslensk leikkona (f. 1903).
 3. júní -  Jóhannes 23. páfi (f. 1881).
 11. febrúar - Sylvia Plath, bandarískt ljóðskáld, rithöfundur og smásagnahöfundur (f. 1932).
 22. nóvember - John F. Kennedy, forseti Bandaríkjanna (f. 1917).

Nóbelsverðlaunin 
 Eðlisfræði - Eugene Paul Wigner, Maria Goeppert-Mayer, J. Hans D. Jensen
 Efnafræði - Karl Ziegler, Giulio Natta
 Læknisfræði - Sir John Carew Eccles, Alan Lloyd Hodgkin, Andrew Fielding Huxley
 Bókmenntir - Giorgos Seferis
 Friðarverðlaun - Alþjóðaráð og alþjóðasamband Rauða krossins

1963