alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Napa-sýsla, Kaliforníu

Napa County er sýsla norður af San Francisco í Norður-Kaliforníu. Í sýslunni er Napa Valley. Árið 2000 bjuggu á svæðinu 124.249. Höfuðstaður sýslunnar nefnist Napa.

Napa County er þekkt fyrir vínframleiðslu sína, sem er í svipuðum gæðaflokki og frönsk og ítölsk vín. Sýslan er stutt frá San Francisco, Oakland og Sacramento og er mjög eftirsóttur staður til að búa á. Ekki er óalgengt að húsnæði í sýslunni seljist á allt að 10 milljónir dollara (u.þ.b. 650 milljónir íslenskra króna).

Napa er komið úr indjánamáli og getur þýtt hús, móðurland eða fiskur. 

Notendur Windows stýrikerfisins kunna að kannast við landslag frá Napa County. Einn bakgrunnurinn, Bliss.jpeg, er frá Napa Valley, með grænum hlíðum og bláum himni.

Borgir og bæir í Napa County 
American Canyon
Angwin
Calistoga
Deer Park
Napa
St. Helena
Yountville

Vínrækt
Napa Valley lék lykilhlutverk í að skapa vínum frá Kaliforníu góðan orðstý á heimsmarkaði. Eftir að hafa unnið til fyrstu verðlauna bæði í flokki hvítvína og rauðvína á vínsmökkunarhátíð í París árið 1976 komust kalifornísk vín loks á kortið og frá þeim tíma hefur framleiðsla á vínu margfaldast. Ferðamennska tengd víniðnaði er nú stór atvinnugrein og er dalurinn í öðru sæti á eftir Disneylandi hvað viðkemur fjölda ferðamanna sem heimsækja svæðið á hverju ári.

Vínbú í Napa Valley

 Artesa Winery
 Acacia
 Andretti Winery
 Atlas Peak Vineyards
 Beaulieu Vineyard
 Beringer Blass Wine Estates
 Cakebread Cellars
 Caymas
 Carneros Creek Winery
 Chappellet Winery and Vineyard
 Chateau Montelena 
 Chimney Rock Winery
 Clos Du Val Winery 
 Conn Creek Winery
 Delectus Winery
 Domaine Carneros
 Domaine Chandon
 Duckhorn Vineyards
 Dutch Henry Winery
 Far Niente Winery
 Folie a Deux
 Frank Family Winery
 Franciscan
 Freemark Abbey Winery 
 Frog's Leap Winery
 Goosecross Cellars
 Grgich Hills Winery
 Hans Kornell
 Heitz Wine Cellars
 Hess Collection
 Honig Vineyard & Winery
 Howell Mountain Vineyards
 Charles Krug
 Markham Vineyards
 Louis Martini
 Mayacamas Vineyards
 Merryvale Vineyards
 Monticello Vineyards
 Mount Veeder Winery
 Peju Province
 Pepi Winery
 Pride Mountain Vineyards
 Raymond Vineyard & Cellar
 Robert Keenan Winery 
 Robert Mondavi
 Robert Pecota Winery
 Robert Sinskey Vineyards
 Rutherford Hill Winery
 Rutherford Ranch Vineyards
 Mumm Napa Valley
 Niebaum-Coppola Winery
 Opus One
 Plump Jack Winery
 Pope Valley Winery
 Rutherford Hill Winery
 Saintsbury
 Schramsberg
 Seavey Vineyard
 Sequoia Grove Vineyards
 Shafer Vineyards
 Silver Oak Cellars
 Silverado Vineyards
 Stag's Leap Wine Cellars 
 Stags' Leap Winery 
 Sterling Vineyards
 Stony Hill Vineyard
 Sutter Home
 Trefethen Vineyards
 Turnbull Wine Cellars
 V. Sattui
 Whitehall Lane Winery
 William Hill Winery
 ZD Wines

(ath. ekki tæmandi listi)

Tenglar 
 Allt um Napa Valley (á ensku): http://www.napavalleysearch.com 
 Opinber síða Napa County (á ensku): http://www.co.napa.ca.us/  

Sýslur í Kaliforníu
Treasure Island

Treasure Island getur átt við:
Treasure Island í San Francisco flóa
Hótel í Las Vegas
Bók eftir Robert Louis Stevenson
Treasure Island (eyja)

Treasure Island er gervieyja í San Francisco flóa milli San Francisco og Oakland. Hún var gerð árið 1939 fyrir heimssýninguna í San Francisco. Treasure Island er tengd við aðra eyju, Yerba Buena Island, með þunnri landræmu. 

Eyjan er algjörlega innan borgarmarka San Francisco.

Í Seinni Heimstyrjöldinni var eyjan notuð sem flotastöð af bandaríska sjóhernum. Hún er enn í eigu sjóhersins, þótt stöðin hafi verið lögð niður árið 1996. 

San Francisco
Mellowdrone

Mellowdrone er bandarísk hljómsveit stofnuð af Jonathan Bates seint á tíunda áratug tuttugustu aldar.

Meðlimir
 Jonathan Bates (aðalsöngvari/gítarspilari)
 Tony DeMatteo (gítarleikari)
 Cami Gutierrez (bassaleikari/hljómborðsspilari/söngvari)
 Brian Borg (trommari)
Fyrrverandi meðlimir:
 Greg Griffith (bassaleikari)
 Scott Ellis (trommari)

Hljómplötur 
Boredom Never Sounded So Sweet (ep)  (1999)
Glassblower (ep)  (2001)
A Demonstration of Intellectual Property (ep) (2003)
Go Get 'Em Tiger (ep)  (2004)
Box (2006)

Tenglar
 Opinbert vefsetur Mellowdrone
 Mellowdrone á MusicBrainz

Bandarískar hljómsveitir
Draumur

Draumar eru sýnir, hljóð eða önnur skynjun sem fólk upplifir í svefni, sem mynda oftast samfellda frásögn um eitthvað tiltekið efni.
Rannsóknir vísindamanna hafa sýnt fram á að draumar séu oft uppgjör á deginum og hreinsun í undirmeðvitundinni sem hefur geymt miklar, jafnvel ónothæfar upplýsingar yfir daginn. Það er þess vegna sem draumar fylgja oft tilfinningum þess sem dreymir, sbr. martraðir. Rannsóknir hafa einnig sýnt að sum dýr dreymir.

Draumar eiga stóran þátt í menningarsögunni, bæði almenningur og fræðimenn hafa velt fyrir sér tilgangi og merkingu þeirra. Menn trúa því oft að draumar merki eitthvað og að það eigi að taka mark á þeim. Í Íslendingasögunum eru mörg dæmi um að draumar hafi verið fyrirboðar og frægustu draumarnir eru draumar Guðrúnar Ósvífursdóttur í Laxdælu.

Draumakenningar 
Þekktustu hugmyndir um tilgang drauma eru komnar frá sálgreinandanum Sigmund Freud sem setti fram kenningar sínar um 1900. Í þá daga lítið sem ekkert vitað um þá heilastarfsemi sem einkennir draumsvefn, en vísindalegar rannsóknir á svefni hófust ekki fyrr en á þriðja áratug 20. aldar. Þar sem Freud gat ekki rennt vísindalegum stoðum undir kenningu sína lagði hann megináherslu á inntak drauma, eins og almenningur hefur gert í gegnum tíðina, og greindi hundruð drauma. Með því að greina drauma fólks taldi Freud sig geta skyggnst inn í dulvitund fólks. Eins og flestar kenningar Freuds hafa samt draumakenningar hans verið umdeildar innan sálfræði, svo ekki sé meira sagt, og sumir sálfræðingar afneita þeim alfarið og telja þær ekki til vísinda heldur hjáfræða.

Rétt eins og Freud greindi sálfræðingurinn J. Allan Hobson fjölda drauma og rannsakaði eðli þeirra. Ólíkt Freud byggði Hobson sínar niðurstöður á þeirri vísindalegu þekkingu sem hefur fengist með heilarannsóknum síðustu áratugina. Menn hættu að leita að duldum skilaboðum í draumum og fóru þess í stað að rannsaka formgerð þeirra. Þá er ekki verið að tala um smættarhyggju sem gengur út á að skýra drauma einvörðungu sem aukaafurð heilabylgna í bliksvefni heldur viðhorf í anda hugfræðinnar. Reynt er að komast að því hvaða áhrif skynjun, hugsun og tilfinningalífið hafa á drauma. Í því samhengi eru draumar vissulega áfram mikilvægt rannsóknarefni.

Heimild 
 Aldís Guðmundsdóttir og Jörgen Pind (2003). Almenn sálfræði: Hugur Heili Hátterni.

Tenglar 

 
 
 

Sálfræði
Svefn
Kaplakriki

Kaplakriki er heimavöllur Fimleikafélags Hafnarfjarðar sem er betur þekkt sem FH. Örnefnið er kennt við kapla í merkingunni hryssur.

Íþróttahúsið með tveimur handboltavöllum rúmar ríflega 2200 manns í sæti, og var vígt árið 1990. Knattspyrnuvöllur er á svæðinu og rúmar hann rétt yfir 3000 manns í sæti og stefnt er að frekari stækkun áhorfendastúkna. Einnig er þar frjálsíþróttaaðstaða og  innanhúsaðstaða tekinn i notkun vorið 
2015 handa frjálsíþróttafólki félagsins. Sumarið 2004 var svo vígt knatthús nefnt Risinn sem nýtist til æfinga allan ársins hring, síðan haustið 2015 var tekið í notkun minna knatthús sem fékk nafnið Dvergur.

Hafnarfjörður
Íslensk íþróttamannvirki
165 University Avenue

165 University Avenue (eða Háskólastræti 165 eins og það útlegst á íslensku) er lítil skrifstofubygging sem liggur við götuna University Avenue í miðbæ bæjarins Palo Alto í Kaliforníu. Byggingin er fræg fyrir það að hafa verið húsnæði margra þekkta tæknifyrirtækja á meðan þau voru enn lítil og óþekkt. Af þeim eru merkust Google, Logitech og PayPal.

Tenglar 
 Grein á news.com: "A building blessed with tech success"
 Grein frá Mercury News: "The Right Place" 
 "Loftmynd af svæðinu"

Kalifornía
Ígerð

Ígerð (læknisfræðiheiti: abscessus; þýðir „fjarverandi“ eða „að fara í burtu“) er afmörkuð söfnun graftar sem örverur valda oftast en einnig getur verið um að ræða aðskotahlut sem myndar holrúm í líkamsvef (svo sem flís eða byssukúlu).  Graftarmyndunin er aðferð líkamans til að einangra  sýkinguna og koma í veg fyrir frekari dreifingu hennar um líkaman.  Ígerð getur myndast jafnt innan sem utan á líkamanum, jafnvel í líffærum eins og heilanum.  Graftarmyndunin getur valdið tilfærslu eða þjöppum vefja í kring og það getur valdið sársauka.

Örverurnar eða aðskotahlutirnir drepa nærliggjandi frumur sem um leið gefa frá sér eiturefni sem veldur bólgumyndun með því að draga að sér hvít blóðkorn og auka blóðstreymi í sýkta vefnum.  Gröfturinn er því samblanda af dauðum frumum, hvítum blóðkornum, örverum eða aðskotahlutum og eiturefnum sem örverurnar eða blóðkornin leysa úr læðingi.  Að síðustu mynda frumurnar í kringum ígerðina svokallaðan ígerðarvegg sem einangrar sýkta svæðið enn frekar.

Tenglar
 MedlinePlus Medical Encyclopedia - Abscess
 MedlinePlus Medical Encyclopedia - Skin Abscess

Sýkingar
Art Spiegelman

Art Spiegelman (fæddur 15. febrúar 1948) er sænsk-bandarískur gyðingur af pólskum ættum og listamaður. Hann skrifaði og teiknaði bókina Maus sem fjallar um upplifun foreldra Spiegelman af því að vera gyðingar í Auschwitz-fangabúðunum í Póllandi í seinni heimsstyrjöldinni. Fyrir bókina hlaut Spiegelman sérstök Pulitzer verðlaun.

Hann myndskreytti meðal annars marga Garbage Pail Kids límmiða.

Spiegelman, Art
Spiegelman, Art
Ágústa Eva Erlendsdóttir

Ágústa Eva Erlendsdóttir (fædd 28. júlí 1982) er íslensk söng- og leikkona. Hún er þekktust fyrir hlutverk sitt sem Silvía Nótt og sem söngkona hljómsveitarinnar Ske.

Ágústa er næstyngst fimm systkina. Hún ólst upp í Hveragerði en flutti á unglingsárunum til Hafnarfjarðar og gekk í Víðistaðaskóla. Hún hóf nám við Menntaskólann í Kópavogi en lauk ekki námi. Hún var virk í leiklist og söng, enda eru það hennar helstu áhugamál. Hún hefur líka fengist við það að teikna. 

Ágústa var söngkona í rapphljómsveitinni Kritikal Mazz sem gaf út samnefnda plötu árið 2002. Platan fékk tilnefningu sem besta íslenska hiphop platan á Tónlistarverðlaunum Radio X og Undirtóna. Trausti Júlíusson gagnrýnandi í Fókus sagði plötuna vera eina bestu hiphop plötuna sem komið hefði út á Íslandi.

Ágústa tók þátt í leiksýningum hjá Leikfélagi Kópavogs, til dæmis Memento Mori. Árið 2004 lék hún í Hárinu. Leikstjóri verksins var Rúnar Freyr Gíslason og tónlistarstjóri Þorvaldur Bjarni Þorvaldsson. Í hlutverki Bergers var Björn Thors.

Árið 2005 hlaut Ágústa og/eða Silvía Nótt, tvær Eddur á Edduverðlaununum. Silvía var valin sjónvarpsmaður ársins og þátturinn hennar Sjáumst með Silvíu Nótt var valinn skemmtiþáttur ársins. Ári seinna, það er að segja 2006, lék hún í bíómyndinni Mýrinni sem gerð var eftir samnefndri bók eftir Arnald Indriðason. Hún lék dóttur Erlends, Evu Lind sem er fíkniefnaneytandi. 

Árið 2008 tók hún þátt í undirbúningi að þróun skemmtiþáttarins Svalbarða, sem er þáttur í stjórn Þorsteins Guðmundssonar. Í þættinum er hún söngkona hljómsveitarinnar sem leikur tónlist milli atriða. Skrifar innslög sem og að leika í þeim sjálf með Þorsteini.  

Árið 2009 lék hún Bjarnfreði í kvikmyndinni Bjarnfreðarson í leikstjórn Ragnars Bragasonar.  Hún leikur einnig Margreti í kvikmynd Ólafs De fleur í framleiðslu Popoli, Laxdæla Lárusar.

Ágústa er í hljómsveitinni Sycamore Tree

Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum
{| class="wikitable" 
|-
!Ár !! Kvikmynd/Þáttur !! Hlutverk !! Athugasemdir og verðlaun
|-
|2005||Sjáumst með Silvíu Nótt||Silvía Nótt|| 15 þættir - Edduverðlaun
|-
|2006||Mýrin||Eva Lind|| 
|-
|2007||The Silvia Night Show||Silvía Nótt||
|-
|2008||Sveitabrúðkaup|| Auður || 
|-
|rowspan="3"|2009||Epic Fail||Sigga||stuttmynd
|-
|Góða ferð|| || stuttmynd
|-
|Bjarnfreðarson|| Bjarnfreður Geirsdóttir ||
|-
|rowspan="2"|2011||Kurteist fólk||Margrét||
|-
|Borgríki|| Andrea ||
|-
|2012||Ávaxtakarfan||Eva Appelsína|||
|-
|2013||Frosinn||Elsa|||
|-
|2019||Beforeigners||Urðr Sighvatsdóttir|||

Íslenskar söngkonur
Íslenskir leikarar

Íslenskar konur
Þátttakendur í söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva
Ske

Ske er íslensk hljómsveit sem er ættuð undan hljómsveitinni Skárren ekkert. Hljómsveitin hefur gefið út tvær plötur, Life, Death, Happiness and Stuff sem Smekkleysa gaf út árið 2002 og "Feelings are great" sem Smekkleysa gaf út árið 2004.

Hljómsveitarmeðlimir 
 Eiríkur Þórleifsson
 Frank Þórir Hall
 Guðmundur Steingrímsson
 Hrannar Ingimarsson

Á Life, Death, Happiness and Stuff voru þeir ásamt:
 Unu Sveinbjarnardóttur
 Kjartani Guðnasyni (Didda)

Útgefið Efni

Breiðskífur 
 Life, Death, Happiness and Stuff (2002)
 Feelings are great (2004)

Tengill 
 Vefur hljómsveitarinnar

Íslenskar hljómsveitir
Bolungavík

Sjá einnig Bolungarvík (með „r“) sem er kaupstaður á Vestfjörðum.
Bolungavík er eyðivík á Hornströndum, fyrir norðan Furufjörð og sunnan við Barðsvík. Hún liggur innan marka Hornstrandafriðlandsins.

Í Bolungavík rekur Reimar Vilmundarson ferðaþjónustu og er með bát sem hann notar til að sigla ferðamönnum um Hornstrandir.

Hornstrandir
Víkur á Íslandi
Hillingar

Hillingar eru loftfyrirbrigði sem verða til þegar ljósbylgjur breyta um stefnu og spegla þannig mynd af himninum eða fyrirbærum í nágrenninu. Við hitabreytingar, s.s. þegar kalt loft rís upp yfir hlýrra loft, geta orðið til miklar hillingar vegna þess að heitt loft endurspeglar betur og þannig verða til hillingar þegar ljósbylgjan „beygir frá“ hitauppstreyminu, hvort sem það er heitur sandur eða malbik.

Ljós
Rithöfundur

Rithöfundur er sá sem fæst við ritstörf; skrifar, semur eða ritar sögur. Framúrskarandi rithöfundar hafa sumir hverjir í sinni tíð, þ.e. á tuttugustu öldinni og síðar, hlotið ýmiskonar verðlaun og viðurkenningar fyrir ritstörf sín. Einna þekktust þeirra eru Nóbelsverðlaun í bókmenntum.

Tengt efni 

 Listi yfir íslensk skáld og rithöfunda
Gullknötturinn

Gullknötturinn (franska: Ballon d'Or) er viðurkenning sem franska knattspyrnublaðið France Football veitir þeim knattspyrnumanni sem hefur staðið upp úr á árinu. 

Verðlaunin voru veitt í fyrsta sinn árið 1956. Fram til ársins 1994 var kjörið einungis opið evrópskum leikmönnum, en frá 1995 hefur verið kosið um alla þá sem spila með evrópskum liðum, hvort sem þeir eru evrópskir eður ei.

Johan Cruyff, Michel Platini og Marco van Basten hafa allir hlotið verðlaunin þrisvar. Cristiano Ronaldo hefur unnið til þeirra fimm sinnum en Lionel Messi er hlutskarpastur með 7 verðlaun.

Verðlaunahafar
Ratatoskur

Ratatoskur er íkorni í norrænni goðafræði sem hleypur upp og niður stofn Asks Yggdrasils á milli drekans Níðhöggs, sem nagar rætur asksins, og arnar sem situr í efstu greinum hans og hefur milli augna sér haukinn Veðurfölni. Í Snorra-Eddu, Gylfaginningu, segir að hann beri öfundarorð á milli þeirra: 

Örn einn sitr í limum asksins, ok er hann margs vitandi, en í milli augna honum sitr haukr, sá er heitir Veðrfölnir. Íkorni sá, er heitir Ratatoskr, renn upp ok niðr eftir askinum ok berr öfundarorð milli arnarins ok Níðhöggs, en fjórir hirtir renna í limum asksins ok bíta barr. Þeir heita svá: Dáinn, Dvalinn, Duneyrr, Duraþrór. En svá margir ormar eru í Hvergelmi með Níðhögg, at engi tunga má telja. 

Þannig segir frá Ratatoski í Grímnismálum: 

Ratatoskr heitir íkorni, 
er renna skal 
at aski Yggrdrasils; 
arnar orð 
hann skal ofan bera 
ok segia Níðhöggvi niðr.

Orðsifjar 
Viðliðurinn í nafninu Ratatoskur, þ.e. toskur eða toskr merkir „tönn“ eða „skögultönn“ og er talinn samstofna fornenska orðinu tusc þaðan sem enska orðið tusk (‚skögultönn‘) kemur.

Forliðurinn gæti átt skilt við Rati, sem er bor eða nafar í norrænni goðafræði. Einnig er hann talinn skyldur latnesku sögninni rado, rodo: krafsa. Sumir útskýra Ratatoskur sem: tönn sem borar.

Tilvísanir 

Skepnur í norrænni goðafræði
Giovanni Spadolini

Giovanni Spadolini (21. júní 1925 – 4. ágúst 1994) var ítalskur stjórnmálamaður og forsætisráðherra Ítalíu í tveimur ríkisstjórnum, sá fyrsti sem ekki var í Kristilega demókrataflokknum, en hann sat fyrir Lýðveldisflokk Ítalíu.

Hann varð blaðamaður hjá dagblaðinu Il Mondo á eftirstríðsárunum og kenndi samtímis við háskólann í Flórens, heimabæ sínum.

Eftir að hann fór úr Róttæka flokknum yfir í Lýðveldisflokkinn, varð hann ritstjóri dagblaðsins Il Resto del Carlino í Bologna frá 1955 til 1968 og Corriere della Sera frá 1968 til 1972. 1974 varð hann svo öldungadeildarþingmaður fyrir Lýðveldisflokkinn og sama ár varð hann fyrsti ráðherra menningararfs og umhverfis (Beni culturali e ambientali) í ríkisstjórn Aldo Moros, sem heyrði undir menntamálaráðherra.

1981 samþykktu Kristilegir demókratar að hann yrði forsætisráðherra, sá fyrsti sem ekki var demókrati, eftir að hneykslið kringum frímúrarastúkuna P2 hafði neytt Arnaldo Forlani til að segja af sér. Í kosningunum 1983 náði flokkur hans í fyrsta skipti yfir 5% fylgi. Hann varð síðan varnarmálaráðherra í tveimur ríkisstjórnum Bettino Craxi.

Spadolini, Giovanni
Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu
Brussel

Brussel (sem hefur þrjú opinber nöfn, á frönsku heitir hún: Bruxelles, á hollensku: Brussel og á þýsku: Brüssel) er höfuðborg Belgíu, og þar að auki höfuðborg Flæmingjalands og frönskumælandi menningarsvæðisins í Belgíu, og aðalaðsetur flestra helstu stofnana Evrópusambandsins, vegna þessa er Brussel stundum kölluð „höfuðborg Evrópu“. Atlantshafsbandalagið hefur haft höfuðstöðvar sínar þar frá 1967 þegar það flutti þangað frá París. Borgin stendur inni í miðju landi.

Brussel-höfuðborgarsvæðið varð til í núverandi mynd við samruna 19 sveitarfélaga eða gemeenten / communes, en þau mynda enn sjálfstæðar heildir að flestu leyti. Ýmis önnur sveitarfélög renna einnig saman við þessa heild, þar má t.d. nefna Anderlecht og Waterloo. 

Bæði franska og hollenska eru opinber mál á höfuðborgarsvæðinu.

Vinsælt kennileiti borgarinnar er Manneken Pis, eða Peðlingur piss eins og hann hefur verið kallaður á íslensku.

Myndasafn

Tenglar 

 Ýmislegt sniðugt um Brussel

Borgir í Belgíu
Höfuðborgir

nn:Brussel#Region
Gabbró

Gabbró er basískt djúpberg og tilheyrir storkubergi.

Lýsing 
Það hefur sömu efnasamsetningu og basaltgler (sem oft ummyndast í móberg), blágrýti og grágrýti en kæling þess við myndun hefur verið hægari. Gabbró er grófkristallað vegna þess að það storknar djúpt í jörðinni og kristallarnir hafa nægan tíma til að vaxa.

Steindir 
Helstu steindir í gabbrói eru blanda af kalsíum-og natríumfeldspati og frumsteindirnar eru dökkar nema feldspatið. 
 Plagíóklas
 Pýroxen
 Magnetít
 Ólivín

Útbreiðsla 
Gabbrósteinn úr Hoffelli í Hornafirði er á  útveggjum lágbyggingar og súlum hábyggingar húss Seðlabanka Íslands við Sölvhólsgötu. Nokkur fjöll á Íslandi eru úr gabbrói: Vestrahorn, Eystrahorn, Þorgeirshyrna og Kolgrafamúli á Snæfellsnesi. Finna má lagskipt gabbró í Múlarnesi yst á Kjalarnesi.

Heimildir 
 
 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2
 Þorleifur Einarsson (1994) Myndun og mótun lands: Jarðfræði. ISBN 9979-3-0263-1

Bergtegundir
Vestrahorn

Vestrahorn eða Horn (454 m) er fjall á Suð-Austurlandi á nesinu milli Skarðsfjarðar og Papafjarðar. Fjallið stendur milli Hornsvíkur og Papóss við opið úthaf um 10 km fyrir austan Höfn í Hornafirði. Það er eitt af fáum fjöllum á Íslandi sem eru úr gabbró.  Gabbró hefur stundum verið kallað horngrýti í hálfkæringi, vegna þess að það finnst við Vestrahorn og Eystrahorn.

Erfið og ógreiðfær gönguleið liggur milli fjalls og fjöru við Vestrahorn. Við rætur fjallsins og í fjörunni er mikið af gabbróhnullungum, þeir stærstu að stærð á við fimm hæða fjölbýlishús. Vestan við Vestrahorn gengur Stokksnes í sjó fram. Þar var eftirlitsstöð varnarliðs Atlantshafsbandalagsins til ársins 2000. Mikið er um sel á skerjunum fyrir utan ströndina við Stokksnes.

Vestrahorn tilheyrir fjalllendinu utan Skarðsdals en það fjalllendi er á náttúruminjaskrá. Það er fagurt fjallendi með margvíslegum bergtegundum og í Vesturhorni finnst bæði granófýr og gabbró.

Jarðfræði fjallsins 
Einu sinni var talið að gabbróið í Vestrahorni væri elsta berg á Íslandi. Síðar hefur komið í ljós að gabbróið er innskotsberg inn í eldra basaltbergi. Austast við Vestrahorn eru basaltlög, aðallega úr þóleiíti sem er elsta bergið við Hornafjörð, um 8 milljón ára gamalt. Innan um basaltið liggja innskotslög og stórir innskotahnúðar úr gabbró og granófýri, meðalgrófu og grófkristölluðu djúpbergi. Grófkorna djúpbergið er innskotaberg og yngra en þóleítbasaltið sem umlykur það. Gabbró-granófýrið er um 6,6 milljón ára gamalt.

Sögulegir atburðir við Vestrahorn 
Vestrahorn er á mörkum á landnámi landnámsmannanna Þorsteins leggs og Hrollaugs Rögnvaldssonar. Hrolllaugur var sonur jarlsins á Mæri í Noregi og bróðir Göngu-Hrólfs. Hann kom fyrst til hafnar í Reykjavík en fann öndvegissúlur sínar reknar á land við Vestrahorn og settist þar að.

Þann 6. mars 1873 strönduðu nokkrar franskar skútur við Vestrahorn í aftakaveðri.

Mynd af Vestrahorni er á frímerki frá 1991. Teiknari er Þröstur Haraldsson.

Heimildir 
 

Fjöll á Íslandi
Austur-Skaftafellssýsla
Eystrahorn

Eystrahorn er fjall (756 m) fremst á Hvalnesi austan við Lón í Austur-Skaftafellssýslu.  Á  milli Eystrahorns og Vestrahorns er löng sandfjara og innan þess tveir firðir eða lón, Papafjörður og Lónsfjörður. Eystrahorn er snarbratt fjall, að mestu úr gabbró og granófýr. Ýmsir málmar svo sem gull, silfur og kvikasilfur hafa fundist í fjallinu.

Fyrrum hét fjallið Hvalneshorn og þá hét Vestrahorn Eystrahorn. Þá var Horn á Hornströndum kallað Vestrahorn. 

Á Höfn var blaðið Eystrahorn gefið út.

Tilvísun 

Fjöll á Íslandi
Austur-Skaftafellssýsla
Hvalnes

Hvalnes í Lóni er austasti bær í Austur-Skaftafellssýslu og stendur undir Eystrahorni. Hvalneskrókurinn var löggilt siglingahöfn 1912. Þar var byggður viti árið 1954. Tyrkir komu á land á Hvalnesi árið 1627 en fundu ekkert fólk, því það var allt í seli.

Heimildir 
 

Austur-Skaftafellssýsla
Íslenskir bæir
Lón
Skrúður

Skrúður er 160 metra há hamraeyja út frá mynni Fáskrúðsfjarðar. Þar sem hún er breiðust er hún 530 metrar en á lengd 590 metrar. Fjölskrúðugt fuglalíf er í eynni. Eggja- og fuglatekja var mikil í eyjunni fyrrum. Eyjan var friðlýst árið 1995. Skrúður er gerður úr basalti og súru gosbergi. Skrúður heyrir undir jörðina Vattarnes. Vestan megin við hann er eyjan Andey.

Skrúðsbóndinn 
Samkvæmt þjóðtrúnni býr í Skrúðnum Skrúðsbóndinn, sem er vættur sem rændi sauðum bænda, sem létu fé sitt ganga í eyjunni. Skrúðsbóndinn seiddi einu sinni til sín prestdóttur til fylgilags. Sagnir eru til um að Skrúðsbóndinn hafi bjargað mönnum úr sjávarháska.

Fuglalíf 
18 fuglategundir verpa í eyjunni. Lundi er algengasti varpfuglinn þar en talið er að um 150.000 lundahjón byggi Skrúðinn. Svartfuglar eins og  langvía og stuttnefja eru algengir varpfuglar í eynni, en álka og teista eru sjaldgæfari. Súla hóf að verpa í Skrúðnum árið 1943 og hefur henni fjölgað jafnt og þétt. Fýll og rita eru algengir bjargfuglar í Skrúðnum.  Silfurmáfur, sílamáfur og svartbakur hafa sést í eynni. Þar hafa einnig sést æðarkollur, þúfutittlingar, maríuerlur, snjótittlingar, grágæsir, hrafnar, sæsvölur og stormsvölur.

Skrúðshellir 
Í eyjunni er sérkennilegt náttúrufyrirbæri sem er stór hellir, sem skiptist í tvo minni hella, þann ytri og þann innri. Fremri hellirinn er áætlaður um 3200 m² og sá innri 2600 m². Hellirinn er talinn vera um 125 metra langur, 85 metra breiður og mesta hæð hans er 22 metrar. Í hellinum er lundavarp. Fyrr á tímum var róið úr Skrúðnum og þá höfðust vermenn við í Skrúðshelli.

Þann 26. desember 1986 fórst tankskipið Syneta við Skrúðinn og létust allir skipverjar. Bubbi Morthens hefur sungið eigið ljóð um þetta sjóslys.

Heimildir

Tenglar 

 Skrúður (úr sóknarlýsingu); grein í Lesbók Morgunblaðsins 1945

Eyjar við Ísland
Fáskrúðsfjörður