alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Kvennasáttmáli Sameinuðu þjóðanna

Kvennasáttmáli Sameinuðu þjóðanna (skammstafað CEDAW sem stendur fyrir Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women) er alþjóðlegur sáttmáli um réttindi kvenna sem var samþykktur árið 1979. Í dag eru 189 ríki aðilar að honum. Hann var undirritaður af íslenskum stjórnvöldum árið 1980 en gekk ekki í gildi á Íslandi fyrr en árið 1985. Kvennasáttmálinn er í sex hlutum og samanstendur af 36 greinum. Hann var gerður að fyrirmynd Alþjóðasamnings um afnám alls kynþáttamisréttis. Bandaríkin og Palau eru einu tvö löndin sem hafa skrifað undir en ekki lögfest samninginn.

Tenglar 
 Upplýsingar um Kvennasáttmálann á heimasíðu Sameinuðu þjóðanna 
 Kvennasáttmáli Sameinuðu þjóðanna bók gefin út af Mannréttindaskrifstofu Íslands 2009 í tilefni af 30 ára afmælis hans
 Kvennasáttmáli Sameinuðu þjóðanna 30 ára, grein eftir Kristínu Ástgeirsdóttur

Kvenréttindi
Sáttmálar Sameinuðu þjóðanna
Skjaldarmerki Máritíus

Skjaldarmerki Máritíus er skjöldur, sem skipt er í fjóra reiti. Í efra vinstra horninu er gult skip á bláum grunni sem vísar í fyrstu landnemana. Uppi til hægri eru þrjú pálmatré á gulum grunni sem vísar til gróðursældar landsins. Niðri til vinstri er rauður lykill á gulum grunni og hægra megin niðri er hvít stjarna á bláum grunni sem skín yfir hvítum fjallstindi og vísa lykillin og stjarnan til kjörorða landsins.

Dúdúfugl og hjörtur halda skildinum uppi.

Skjaldarmerki
Máritíus
Fáni Hollands

Fáni Hollands er að stofni til frá um 1630 og var opinberlega viðurkenndur 1796. Fáninn er með þremur jafnbreiða lágréttum borðum í rauðu, hvítu og bláu. Engin formleg tilskrift er um hlutföll en almennt er notast við 3:2.

Saga 

Elsti þekkti fáni Hollands er frá 16. öld. Árið 1572 var nefndur á nafn í fyrsta sinn appelsínugulur, hvítur og blár fáni sem kallaðist prinsfáninn. Þegar Holland lýsti yfir sjálfstæði frá Spáni árið 1579 varð prinsfáninn hinn opinberlega viðurkenndi fáni Hollands.

Árið 1596 var sá rauði, hvíti og blái fáni nefndur í fyrsta skipti og ekki fyrr en um miðja 17. öld hafa flestir fánar skipt út appelsínugulum fyrir rauðann. Hví appelsínugulur vék fyrir rauðum í efsta borðanum er ekki vitað nákvæmlega. Nokkrar tilgátur eru hér nefndar. sjómenn áttu að hafa kosið hann heldur, hann var sínilegri, hann dofnaði síður en appelsínugulur, skortur á appelsínugulum lit í efnislituninni, að ný aðferð við litun gaf dekkri lit, að síður var litið til Óraníu-konungsfjölskyldunnar og loks að hollenska þingið hefði sett rauða litinn inn út frá sínum eigin þingfána. En engin af þessum tilgátum getur þó sannast.

Holland
Holland
Shiraz

Shiraz er borg í suðvestur Íran sem liggur í Zagrosfjöllum. Shiraz er höfuðstaður Fars-héraðs. Árið 2016 var íbúafjöldi um 1,9 milljónir.

Shiraz er gömul borg og hefur verið höfuðborg Íran nokkrum sinnum. Seinast gegndi staðurinn stöðu höfuðborgar Persíu undir Zand-konungsættinni frá 1750 til 1781.

Borgir í Íran
Semnan-hérað (Íran)

Semnan er eitt af 30 héruðum Íran og heitir eftir samnefndum höfuðbæ . Héraðið nær yfir 97 þúsund km2 svæði og er því á stærð við Ísland. Það liggur meðfram Alborz-fjöllunum og hefur endamörk við Dasht-e Kavir-eyðimörkina í suðri. Árið 2011 bjuggu um 630.000 manns í héraðinu. Flestir íbúar eru í borgunum Semnan og Shahroud.

Héruð í Íran
Helga Vala Helgadóttir

Helga Vala Helgadóttir (f. 14. mars 1972) er íslensk leikkona, stjórnmálamaður og lögmaður. Hún var kjörinn á alþingi fyrir Samfylkinguna í Reykjavíkurkjördæmi norður í alþingiskosningunum 2017. Helga er formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis og sat í umhverfis og samgöngunefnd til 2019.
Hún er núna formaður í Velferðarnefnd frá 2019.

Æviágrip
Helga Vala fæddist í Reykjavík þann 14. mars árið 1972. Foreldrar hennar voru leikararnir Helgi Skúlason og Helga Bachmann. Helga Vala stundaði nám Menntaskólanum í Hamrahlíð og útskrifaðist úr Leiklistarskóla Íslands árið 1998. Hún hlaut BA-gráðu í lögfræði frá Háskólanum í Reykjavík árið 2009 og meistaragráðu úr sama skóla árið 2011.

Helga Vala er gift Grími Atlasyni. Þau eiga saman fjögur börn.

Stjórnmál 
Helga Vala var formaður Samfylkingarfélagsins í Reykjavík 2008–2010 og virk í grasrót flokksins. Hún var kjörin á Alþingi fyrir Samfylkinguna í Reykjavíkurkjördæmi norður í alþingiskosningunum árið 2017. Í aðdraganda kosninganna hafði Helga Vala meðal annars lagt áherslu á jafnrétti, málefni flóttamanna og hælisleitenda, umfhverfismál og að Ísland fengi nýja stjórnarskrá.

Sem þingmaður vakti Helga Vala nokkra athygli árið 2018 þegar hún gekk út af hátíðarfundi alþingis á Þingvöllum til að mótmæla nærveru Piu Kjærsgaard, forseta danska þingsins. Sagði hún síðar að mótmæli hennar gegn Kjærsgaard hafi verið gegn „framgöngu [hennar] og hatursorðræðu gagnvart útlendingum og flóttamönnum“ en ekki gegn Kjærsgaard sem fulltrúa dönsku þjóðarinnar.

Helga Vala vakti mikla athygli fyrir gagnrýni sína á Sigríði Á. Andersen dómsmálaráðherra í kringum Landsréttarmálið, hæfnisnefnd mat umsækjendur en Sigríður fór ekki eftir tillögum nefndarinnar. Að lokum steig hún til hliðar eftir að meirihluti Mannréttindadómstóls Evrópu komst að þeirri niðurstöðu að skipan dómara bryti gegn 6. grein Mannréttindasáttmála Evrópu. 

Helga Vala gaf kost á sér sem varaformaður Samfylkingarinnar árið 2020 en tapaði fyrir sitjandi varaformanni Heiðu Björgu Hilmisdóttur.

Starfsferill 
Helga Vala starfaði sem leikkona og leikstjóri hjá Leikfélagi Akureyrar 1999 og einnig sem leikkona hjá New Perspective Theatre Company árið 2000. Hún var einnig dagskrárgerðarkona á Bylgjunni, Ríkisútvarpinu, Talstöðinni og NFS 2000–2006. Upplýsingafulltrúi hjá Eddu, miðlun og útgáfu, 2001–2002. Árið 2008 starfaði hún sem blaðakona á Mannlífi. Síðan sem löglærður fulltrúi á Lögron, Lögfræðistofu Reykjavíkur og nágrennis, 2009–2011. Árin 2011 til 2017 rak Helga eigin lögmannsstofu, Valva lögmenn. Helga Vala hefur sinnt fjöl­mörg­um trúnaðar­störf­um, meðal ann­ars setið í stjórn Fé­lags ís­lenskra leik­ara, í Þjóðleik­hús­ráði og Höf­und­ar­rétt­ar­ráði.

Í störfum sínum sem lögmaður hefur Helga sinnt og sérhæft sig í málefnum flóttafólks, innflytjenda og fjölskyldna. Í störfum sínum sem lögmaður hefur hún einnig sinnt réttargæslu fyrir þolendur kynferðis- og heimilsofbeldis.   Helga Vala hlaut viðurkenningu frá Siðmennt árið 2014 fyrir störf í þágu mannréttinda og mannúðar á Íslandi.

Tilvísanir

Íslenskir leikarar
Þingmenn Samfylkingarinnar
Íslenskir lögfræðingar
Alþingismenn
Íslenskar konur
Orenbúrg

Orenburg er borg í Rússlandi, höfuðstaður Orenburg-óblasts.

Orenburg liggur við Úral-fljót um 1250 km suðaustur af Moskvu, nálægt landmærunum við Kasakstan. Íbúafjöldi var 565 þúsund árið 2017.

Borgir í Rússlandi
Barnarót

Barnarót (fræðiheiti Coeloglossum viride) er fremur lágvaxin jurt af brönugrasaætt. Hún vex í mólendi og oft í skóglendi. Blóm eru í klasa efst á stöngli. Ytri blómhlífarblöð eru rauðbrún.
Hún líkist friggjargrasi og hjónagrasi en þekkist frá þeim á lögun neðri varar og rauðbrúnum blómum.
Barnarót er algeng um allt Ísland og vex frá láglendi upp í um 700 m hæð.

Notkun 
Coeloglossum viride var. bracteatum er nú rannsakað  í tengslum við æðavitglöp.

Tilvísanir

Heimildir 
 Barnarót (Flóra Íslands)
 Barnarót (Coeloglossum viride) Náttúrufræðistofnun Íslands
 Barnarót (Ágúst Bjarnason)
 Coeloglossum virade (Lystigarður Akureyrar)

Brönugrasaætt
Æðavitglöp

Æðavitglöp (fræðiheiti: Vascular dementia) er samheiti yfir heilabilunarsjúkdóma sem orsakast af sjúkleika í æðum.

Tenglar 
 Björn Einarsson, Æðavitglöp – Öldrun, 1. tölublað (01.02.2003), p. 16-19 
 Heilabilun vegna æðasjúkdóma í heila

Heilabilunarsjúkdómar
Heilablóðþurrð

Heilablóðþurrð (fræðiheiti: Cerebral ischemia) er ástand þar sem ekki berst nóg blóð til heila.

Tengill
 Ólafur Sveinsson læknir, Ólafur Kjartansson læknir, Einar Már Valdimarsson læknir Heilablóðþurrð/-drep - greining og meðferð, Læknablaðið (07/08. tbl. 100. árg. 2014)

Heilinn
Grámulla

Grámulla (fræðiheiti: Omalotheca supina) er fjölær jurt af körfublómaætt sem vex í lautardrögum og snjódældum til fjalla og einnig í láglendi á snjóþungum stöðum. Blómlitur er gulmóleitur.

Heimildir
 Grámulla (Omalotheca supina) Lystigarður Akureyrar
 Grámulla (Omalotheca supina) Náttúrufræðistofnun Íslands
 Grámulla (Omalotheca supina) Flóra Íslands

Körfublómaætt
Fjandafæla

Fjandafæla eða grájurt (fræðiheiti: Omalotheca norvegica)  er meðalstór jurt af körfublómaætt.

Heimildir
 Fjandafæla (Náttúrufræðistofnun Íslands)
 Fjandafæla (Flóra Íslands)
 Fjandafæla (Lystigarður Akureyrar)

Körfublómaætt
Omalotheca

Omalotheca er fjölskylda jurta innan körfublómaættar.

Körfublómaætt
Grámygla

Grámygla (fræðiheiti: Filaginella uliginosa) er einær jurt af körfublómaætt. Grámygla er sjaldgæf jurt sem finnst eingöngu við jarðhitasvæði á Íslandi og  aðallega á Suðvesturlandi. Hitastig við  vaxtarstaði hennar er  um 50°C. Hún lifir á svæðum þar sem jarðvegur er heitur og lítill jarðraki. Grámygla  verður 5-12 sm há. Búsvæði hennar á Íslandi einkennist af hita í jarðvegi og litlum jarðraka. Stöngull grámyglu er þéttvaxinn hvítum hárum og marggreindur. Utan Íslands er grámygla útbreidd á suðlægum slóðum og vex þar í röku graslendi.

Heimild

 Gróður á háhitasvæðum í Krýsuvík, Grændal og á Hveravöllum Olga Kolbrún Vilmundardóttir, Ásrún Elmarsdóttir, Sigurður H. Magnússon og Borgþór Magnússon, NÍ-06007 Reykjavík, maí 2006

Körfublómaætt
Sætindagerð

Sætindagerð er sú iðn og list að búa til sætindi en það er fæða sem inniheldur mikið af sykri og kolvetnum. Sætindagerð er almennt skipt í tvo flokka, annars vegar sætabrauðsgerð sem er í höndum bakara og hins vegar sælgætisgerð. Við sætabrauðsgerð er notað hveiti  og gerðar sætar bökur, smákökur og ýmiss konar kökur.

Matargerð
Ragnheiður Torfadóttir

Ragnheiður Torfadóttir (f. 1. maí 1937) er fyrrverandi kennari í latínu og grísku við Menntaskólann í Reykjavík. Hún gegndi stöðu rektors MR 1995 - 2001, fyrst kvenna.

Ragnheiður er dóttir hjónanna Önnu Jónsdóttur og Torfa Hjartarsonar Tollstjóra í Reykjavík og ríkissáttasemjara. Maður hennar Þórhallur Vilmundarson prófessor í sagnfræði. Ragnheiður hóf störf við Menntaskólann í Reykjavík sem rektorsritari árið eftir útskrift sína frá skólanum og starfaði við stofnunina alla starfsævina, að tveimur árum undanskildum.

Tilvísanir 

Fólk fætt árið 1937
Íslenskar konur
Íslenskir kennarar
Sveinbjörn Björnsson

Sveinbjörn Björnsson (f. 28. október 1936)  er íslenskur eðlisfræðingur sem hefur mikið fengist við rannsóknir á jarðhita, eldgosum og jarðskjálftum. Hann gegndi stöðu rektors Háskóla Íslands árin 1991-1997.

Íslenskir eðlisfræðingar
Rektorar Háskóla Íslands
Prófessorar við Háskóla Íslands
Reykjahlíðarætt
Melakræða

Melakræða (fræðiheiti: Cetraria aculeata)  er  dökkbrún eða nær svört marggreinótt flétta. Hún er lágvaxin 1,5 til 4 sm. Melakræða er algeng um allt Ísland og myndast oft stórar breiður af henni þar sem land hefur verið friðað.  Melakræða krækist mjög auðveldlega í föt, einkum lopapeysur og loðir við þær. Melakræða á Íslandi eru tvær  afar líkar tegundir Cetraria aculeata og Cetraria muricata.

Heimild

 Hörður Kristinsson, Krókar og kræður, Náttúrufræðingurinn 66 (1) bls. 3-14, 1996

Fléttur
Litskófarætt
Hreindýrakrókar

Hreindýrakrókar eða hreindýramosi (fræðiheiti: Cladonia arbuscula) er ljós flétta af bikarfléttuætt. Hreindýrakrókar eru mjög algengir á þúfum í mólendi sérstaklega upp á  heiðum. Þeir finnast um allt land.

Efnafræði
Hreindýrakrókar innihalda úsninsýru og fá af henni gulleitan blæ. Einnig innihalda þeir fléttuefnið fumarprotocetrarsýru.

Þalsvörun hreindýrakróka er K-, C-, KC+ gul og P+ gulrauð.
K-, C-, KC+ gul, P+

Tilvísanir

Bikarfléttuætt
Skollakræða

Skollakræða (fræðiheiti: Alectoria ochroleuca) eða tröllagrös  er runnkennd, ljósgul, stór og áberandi flétta sem myndar  oft samfelldar, gular breiður á hæðum og hólum. Hún er algeng á austanverðu og norðanverðu Íslandi og vex einkum inn til landsins á Norðausturlandi. Skollakræða setur svip á landslag í Mývatnssveit. Hún vex einnig á Álftanesi og nágrenni þess.  

Þal skollakræðu er runnkennt og greinar uppréttar um  4–10 sm á hæð. Greinar eru hvítgular eða grængular og mattar.  Skollakræðan vex á jarðvegi uppi á hæðum og utan í hæðarbrúnum.  Skollakræða hefur einnig verið kölluð tröllagrös eða tröllakræða.

Heimild

 Hörður Kristinsson, Krókar og kræður. – Náttúrufræðingurinn, 1. Tölublað (01.03.1996), p. 3-14
 Skollakræða (fræðiheiti Alectoria ochroleuca) Flóra Íslands

Tilvísanir

Fléttur
Fáni Mongólíu

Fáni Mongólíu er settur saman af þremur lóðréttum borðum, tveimur rauðum til hliðanna og einum bláum í miðjunni.

Rauði liturinn táknaði upprunalega sósíalisma en er nú sagður tákna framfarir. Blái liturinn er þjóðarlitur Mongólíu. Á rauða borðanum til vinstri er gula merkið svonefnt soyombo, sem er gamalt mongólskt tákn. Guli liturinn er sagður tákna órjúfandi vináttu.

Merkið á fánanum er í raun bókstafur í stafrófinu soyombo, sem var búið til 1686 af mongólska munknum Bogdo Zanabazar, vegna þess að það vantaði mongólskt ritróf. Stafrófið má einnig nota til að skrifa tíbesku og sanskrít. 

Í miðjunni má ennfremur sjá tajitu eða yin og yang-táknið (kínverska: 阴阳). Hæð fánans á móti breidd er 1:2. Fáninn tók formlega gildi 12. febrúar 1992.

Fyrrverandi fánar 

Fáni Alþýðulýðveldisins Mongólíu (1949–1992) hafði sósíalíska stjörnu yfir soyombo-merkinu. Stjarnan var fjarlægð eftir fall Sovétríkjanna. Fáninn sem notaður var frá 1924 – 1949 hafði engan bláan borða. Soyombo-merkið var blátt og stóð í miðjunni en ekki til vinstri. Fáninn frá 1921 hafði hvorki bláan borða né soyombo, heldur var sól og máni (sem var tekið úr soyombo) efst til vinstri.

Mongólía
Mongólía
Brynja Þorgeirsdóttir

Brynja Þorgeirsdóttir (f. 14. nóvember 1974) er íslensk sjónvarpskona. Árið 2006 hóf hún störf sem umsjónarmaður í Kastljósi hjá RÚV. Hún var ritstjóri Djöflaeyjunnar og menningarritstjóri Kastljóss 2012–2015. Hún var umsjónarmaður og einn handritshöfunda sjónvarpsþáttanna Orðbragð ásamt Braga Valdimari Skúlasyni. Árið 2008 kynnti hún niðurstöður stiga Íslands í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva. Hún hlaut Edduverðlaun sem sjónvarpsmaður ársins 2015.

Árið 2015 lauk hún meistaragráðu í bókmenntafræði við Háskóla Íslands og doktorsprófi frá Cambridge háskóla árið 2020.

Íslenskir sjónvarpsmenn
Íslenskar konur
Íslenskir bókmenntafræðingar
YogaLundur

YogaLundur er jógastúdíó sem starfrækt er í Lundahverfi á Akureyri. Þar er öll helsta aðstaða til jógaiðkunar og skipuleg dagskrá.

Tenglar 

 YogaLundur á facebook

Jóga
Íslensk íþróttamannvirki
Strandreyr

Strandreyr (fræðiheiti: Phalaris arundinacea) er hávaxið gras sem oft myndar þéttar breiður við ár og læki og á öðrum votlendissvæðum í heimkynnum sínum, en tegundin er útbreidd í Evrópu, Asíu, norður Afríku og Norður-Ameríku.

Lýsing
Stönglarnir geta náð 2 m hæð. Blöðin eru yfirleitt græn, en geta verið mislit. Punturinn er að 30 sm langur. Öxin eru ljósgræn, oft með dekkri rákum. Þetta er fjölært gras sem breiðist út með jarðstönglum.

Nytjar
Nokkur afbrigði eru í ræktun í görðum með tví eða þrílit blöð; stundum nefnd randagras – svo sem 'Picta', 'Castor' og 'Feesey'. Það seinna er með bleikum blæ á blöðunum. Það er þurrkþolið, en vex best í nægu vatni og jafnvel sem tjarnargróður.

Úr Plants for a Future (pfaf.org):
Ætir hlutar: blöð;  rót;  fræ;  stöngull.

P. arundinacea er einnig ræktað sem dýrafóður, ýmist til beitar eða í hey.

Tilvísanir

Ytri tenglar
Flora Europaea: Phalaris arundinacea
USDA Plants Database: Phalaris arundinacea 
Jepson Manual Treatment - taxonomy and distribution within California

Grasaætt
Fáni Djibútí

Fáni Djibútí er samansettur úr tveimur eins formuðum láréttum borðum í ljósbláum og grænum lit og hvítum þríhyrndum fleti til vinstri og vísar eitt horn hans til hægri inn að miðju fánans. Inni í hvíta þríhyrnda fletinum er rauð fimmarma stjarna. Litirnir tákna jörð (grænn), haf (blár) og frið (hvítur). Rauða stjarnan táknar samstöðu eða einingu.

Fáninn var fyrst dreginn að húni á sjálfstæðisdegi ríkisins 27. júní 1977.

Djibútí
Djibútí
Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu

Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu er útsláttarkeppni í knattspyrnu kvenna á Íslandi á vegum KSÍ.

Sigurvegarar

Flestir sigrar 
''Listinn er fengin af síðu KSÍ.

Heimildaskrá

Heimild 

Íslenskar knattspyrnudeildir
Íslensk knattspyrnumót
Menachem Begin

Menachem Begin (16. ágúst 1913 – 9 mars 1992) var ísraelskur stjórnmálamaður, stofnandi Likud-flokksins og 6. forsætisráðherra Ísraels. Fyrir stofnun Ísraelsríkis var hann leiðtogi síonískra hernaðarsamtaka að nafni Irgun sem höfðu klofnað frá samtökunum Haganah. Hann lýsti yfir uppreisn gegn bresku stjórninni sem var andvíg gyðingahreyfingunni. Sem leiðtogi Irgun gerði hann árásir á bresk skotmörk í Palestínu. Seinna meir börðust Irgun-samtökinn á móti aröbunum í borgarastríði í bresku Palestínu.

Begin var kjörinn á Knesset, þing Ísraelsríkis, við fyrstu setningu þess árið 1949, sem leiðtogi og stofnandi stjórnmálaflokksins Herut (sem síðar rann inn í Likud). Begin varð einn sýnilegasti leiðtogi stjórnarandstöðunnar gegn ríkisstjórn vinstriflokksins Mapai (sem síðar varð ísraelski Verkamannaflokkurinn). Hann sat í stjórnarandstöðu eftir átta kosningar í röð (fyrir utan þátttöku hans í þjóðstjórn sem sett var á fót í sex daga stríðinu). Flokkur hans hafði lengi verið á útjaðri ísraelskra stjórnmála en hann varð smám saman þóknanlegri ísraelskri alþýðu. Þegar flokkurinn vann kosningasigur og Begin varð forsætisráðherra árið 1977 var endi bundinn á þriggja áratuga stjórn Verkamannaflokksins.

Sem forsætisráðherra undirritaði Begin friðarsáttmála við Egyptaland árið 1979 og hlaut fyrir það friðarverðlaun Nóbels ásamt Anwar Sadat Egyptalandsforseta. Eftir undirritun friðarsáttmálans voru ísralskir hermenn kallaðir frá Sínaískaga, sem Ísraelar höfðu hertekið frá Egyptalandi í sex daga stríðinu. Ríkisstjórn Begins studdi síðar byggingu ísraelskra byggða á Vesturbakkanum og Gasaströndinni. Begin fyrirskipaði sprengjuárásir á Osirak-kjarnorkustöðina í Írak og innrás í Líbanon árið 1982 til þess að uppræta vígi Frelsissamtaka Palestínu þar í landi. Þetta hóf stríð Ísraels við Líbanon árið 1982. Eftir því sem stríðsátökin í Líbanon drógust á langinn og kristnir líbanskir bandamenn Ísraela frömdu voðaverk í landinu varð Begin sífellt einangraðari. Því lengur sem ísraelski herinn var í Líbanon, því meira leið ísraelski efnahagurinn fyrir það og er ríkið var farið að glíma við óðaverðbólgu fór gagnrýni á Begin að aukast. Begin var á þessum tíma enn að syrgja konu sína, Alizu, sem hafði látist í nóvember 1982, og svo fór að hann sagði af sér í október næsta ár.

Tilvísanir

Forsætisráðherrar Ísraels
Handhafar friðarverðlauna Nóbels
Sochaux

Sochaux er franskur iðnaðarbær í miðaustanverðu Frakklandi, í héraðinu Búrgund-Franche-Comté. Helstu nágrannabæir eru Montbéliard og Belfort. 

Sochaux er einkum þekktur fyrir framleiðslu á Peugeot-bílum sem þar hafa verið gerðir frá 1912. Þar er ennfremur fótboltaklúbburinn FC Sochaux.

Fólkfjöldaþróun 
Tala íbúa í bæjarfélaginu Sochaux

Heimild:INSEE

Tilvísanir 

Bæir í Frakklandi
Fáni Barbados

Fáni Barbados var tekinn í notkun á sjálfstæðisdegi landsins þann 30. nóvember 1966. Fáninn samanstendur af tveimur bláum borðum aðskildum af gulum borða í miðjunni. Í miðjum gula borðanum er höfuð á þrítenntum gafli. Svarti gafallinn táknar sjálfstæði frá Bretlandi. Blái liturinn táknar himininn og hafið en sá guli táknar sandinn á Barbados. Hlutföllin eru 2:3. 

Barbados
Barbados
Lorenzo de' Medici

Lorenzo de' Medici (1. janúar 1449 – 8. apríl 1492), kallaður Lorenzo hinn mikilfenglegi (Lorenzo il Magnifico), var ítalskur höfðingi og aðalsmaður sem réði í reynd yfir borgríkinu Flórens á fimmtándu öld. Hann var einn voldugasti og auðugasti velgjörðamaður listamanna endurreisnartímabilsins á Ítalíu. Lorenzo var samningamaður, kaupmaður, stjórnmálamaður og velgjörðamaður listmálara, ljóðskálda og fræðimanna. Hann er einna helst þekktur fyrir að veita listamönnum á borð við Botticelli og Michelangelo styrk sinn. Lorenzo viðhélt valdajafnvægi innan ítalska bandalagsins, bandalagi ítalskra borgríkja sem tókst að koma á stöðugleika á Ítalíuskaga í marga áratugi. Ævi Lorenzos spannaði hápunkt ítölsku endurreisnarinnar og gullöld Flórensborgar. Eftir að Lorenzo lést lauk friðnum á milli ítölsku borgríkjanna sem komið hafði verið á í Lodi árið 1454. Lorenzo er grafinn í Medici-kirkjunni í Flórens.

Æviágrip
Lorenzo de' Medici var þriðja barn og elsti sonur Piero di Cosimo de’ Medici og Lucreziu Tornabuoni, og sonarsonur Cosimo de' Medici, sem hafði stutt við menningar- og menntalíf Flórensborgar á ævi sinni. Ásamt bróður sínum, Giuliano di Piero de’ Medici, hlaut Lorenzo menntun í húmanískum anda til að undirbúa hann fyrir stjórn Flórensborgar. Fyrir menntun bræðranna stóðu biskupinn og erindrekinn Gentile de' Becchi, heimspekingurinn Marsilio Ficino, og grískukennarinn Johannes Argyropoulos.

Lávarður Flórens
Eftir að faðir hans dó árið 1469 gerðist Lorenzo drottnari Flórensborgar, sem var á þessum tíma voldugasta ríki á Ítalíuskaga, ásamt bróður sínum, til ársins 1478. Það ár reyndu keppinautar Lorenzos að steypa Medici-ættinni af stóli með hjálp páfans Sixtusar 4., og gerðu tilraun til að myrða bræðurna. Lorenzo lifði tilræðið af en Giulano beið bana. Lorenzo réð þaðan af einn yfir Flórens til dauðadags árið 1492. Höggmyndirnar á gröf hans í San Lorenzo-kirkjunni eru eftir Michelangelo.

Lorenzo var mikill listunnandi og styrkti marga helstu listamenn endurreisnarinnar. Michelangelo var í innsta hring hjá Lorenzo og varð fyrir innblástri af fornum höggmyndum sem Lorenzo átti í hirslu sinni. Leonardo da Vinci naut einnig stuðnings Lorenzos.

Macchiavelli kallaði Lorenzo de' Medici „mesta stuðningsmann bókmennta og lista allra tíma“. Tveir synir Lorenzos urðu síðar páfar. Annar sonur hans, Leó, tók sér páfanafnið Leó 10., og fóstursonur hans, Giulio (sem var óskilgetinn sonur bróður Lorenzos), tók sér nafnið Klemens 7. sem páfi.

Á valdatíð Lorenzos fór mjög að halla á auðævi Medici-ættarinnar í hirslum þeirra í Medici-bankanum. Á valdatíð sonar Lorenzos var bankinn lagður niður.

Heimildir
 Emmy Cremer: Lorenzo de’ Medici. Staatsmann, Mäzen, Dichter. Klostermann, Frankfurt am Main 1970.
 Lauro Martines: Die Verschwörung. Aufstieg und Fall der Medici im Florenz der Renaissance.  Primus, Darmstadt 2004.
 Volker Reinhardt: Die Medici. Florenz im Zeitalter der Renaissance. C. H. Beck, München 1998.
 Ingeborg Walter: Der Prächtige. Lorenzo de’ Medici und seine Zeit. C. H. Beck, München 2003.

Tilvísanir

Leiðtogar Flórens
Lorenzo
Louise Michel

Clémence-Louise Michel (29. maí 1830 – 9. janúar 1905), yfirleitt kölluð Louise Michel og stundum þekkt undir viðurnefninu „Enjolras“, var franskur skólakennari, stjórnleysingi og femínískur hugsuður sem lék lykilhlutverk í Parísarkommúnunni árið 1871. Hún var sú fyrsta sem dró hinn svarta fána anarkismans að húni og gerði hann að vinsælli táknmynd stjórnleysisstefnunnar. Í íslenskum samtímaheimildum var henni líkt við „eins konar Hervör eða valkyrju byltingarinnar“.

Michel hafði mikinn áhuga á menntun frá unga aldri og hafði unnið sem kennari í nokkur ár áður en hún flutti til Parísar árið 1856. Hún var farin að láta á sér bera á bókmennta- og stjórnmálasviðinu þegar hún var 26 ára og hafði kynnst mörgum helstu byltingarsinnum Parísar þegar kom á sjöunda áratuginn. Árið 1871 tók hún virkan þátt í Parísarkommúnunni, bæði í stofnun og vörn hennar. Stuttu eftir að uppreisn kommúnumannanna hófst í París bauðst hún til að ferðast til Versala og myrða Adolphe Thiers, nýkjörinn leiðtoga þriðja franska lýðveldisins, en áætlun hennar var ekki fylgt eftir.
 
Frönsk stjórnvöld handsömuðu Michel í maí við endurheimt höfuðborgarinnar og sendu hana síðan í útlegð til Nýju-Kaledóníu. Í útlegðinni snerist Michel til stjórnleysishyggju og tók árið 1878 þátt í uppreisn frumbyggja eyjanna gegn frönskum nýlenduyfirráðum. Hún sneri aftur til Frakklands árið 1880 og tók þátt í fjölmörgum mótmælum og fjöldasamkomum verkamannastéttanna. Yfirvöld fylgdust grannt með henni og fangelsuðu hana mörgum sinnum en hún hélt áfram pólitískum baráttum sínum allt fram til dauðadags árið 1905.

Hún er enn vel þekkt meðal byltingarsinna og stjórnleysingja. Íslensk-franski kvikmyndaleikstjórinn Sólveig Anspach leikstýrði sjónvarpsmynd um Michel árið 2010.

Tilvísanir

Franskir byltingarmenn
Franskir femínistar
Franskir stjórnleysingjar