alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Viðskiptabann Bandaríkjanna gegn Kúbu

Viðskiptabann Bandaríkjanna gegn Kúbu er viðskiptabann sem Bandaríkin settu á viðskipti við Kúbu 1962 og er enn í gildi. Eftir að uppreisnarmenn á Kúbu undir stjórn Fidels Castro steyptu ríkisstjórn Fulgencio Batista af völdum, sem var hlynnt Bandaríkjunum, versnaði samband Bandaríkjanna og Kúbu. Eftir valdatöku Castros fyrirskipaði Kennedy Bandaríkjaforseti bann við viðskiptum Bandaríkjamanna við Kúbu og var sú ákvörðun mikilvægur hluti af forleiknum að kúbudeilunni. 

Bandaríkjamenn útvíkkuðu bannið á tíunda áratug 20. aldar með því að banna fyrirtækjum, sem ekki eru bandarísk, en stunda viðskipti við Kúbu að eiga viðskipti í Bandaríkjunum. Sú nýja stefna var víðast hvar um heiminn gagnrýnd og Bandaríkjamenn hafa ekki fylgt henni hart. 

Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna hefur margsinnis ályktað gegn viðskiptabanninu og hefur mælst til þess að Bandaríkjamenn láti af því. Ísland er í hópi þeirra ríkja sem mótmæla viðskiptabanninu. Á samkomu árið 2008 var hvatt til þess að viðskiptabanninu væri aflétt og var það samþykkt 17. árið í röð. 185 ríki greiddu með ályktuninni; Palau, Bandaríkin, Ísrael voru andvíg henni og Marshalleyjar sátu hjá

Heimildir

Efnahagur Bandaríkjanna
Efnahags- og framfarastofnunin

Efnahags- og framfarastofnunin (enska: Organization for Economic Cooperation and Development; skammstafað OECD) er alþjóðastofnun 36 þróaðra ríkja sem aðhyllast fulltrúalýðræði og markaðshagkerfi. Hún var stofnuð árið 1948 sem Stofnun um efnahagssamstarf Evrópuríkja (OEEC) til að aðstoða við framkvæmd Marshalláætlunarinnar í Evrópu eftir Síðari heimsstyrjöldina. Síðar var ríkjum utan Evrópu boðin aðild og árið 1961 tók stofnunin upp núverandi nafn.

Tilgangur samtakanna er að bera saman stefnumótun stjórnvalda í aðildarríkjunum, greina sameiginleg vandamál og benda á bestu aðferðir við stefnumótun í innanríkismálum og alþjóðasamstarfi. Stofnunin er hugsuð sem samræðugrundvöllur þar sem umræða og gagnrýni getur leitt til stefnubreytingar aðildarríkja með því að skapa þrýsting frá þegnum ríkjanna, fremur en sem vettvangur fyrir bindandi samninga eða lagasetningu. 

Höfuðstöðvar OECD eru í París í Frakklandi.

Alþjóðastofnanir
Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu

Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu, skammstafað ÖSE (á ensku Organization for Security and Co-operation in Europe einnig skammstafað OSCE), er alþjóðastofnun sem var stofnuð árið 1973 sem CSCE (Ráðstefnan um öryggi og samvinnu í Evrópu skammstafað RÖSE) en nafninu var breytt árið 1990 og verkefnin endurskilgreind í kjölfar hruns kommúnismans. 56 ríki frá Evrópu, Asíu og Norður-Ameríku eiga aðild að stofnuninni. Tilgangur stofnunarinnar er að koma í veg fyrir vopnuð átök, stjórnun neyðarástands og enduruppbyggingu á átakasvæðum.

Höfuðstöðvar stofnunarinnar eru í Vínarborg í Austurríki.

Heimildir 

Alþjóðastofnanir
Anna Polítkovskaja

Anna Stepanovna Polítkovskaja (rússneska: Анна Степановна Политковская, 30. ágúst 1958 — 7. október 2006) var rússneskur og úkraínskur blaðamaður, sem var þekktust fyrir harða gagnrýni sína á stríðið í Téténíu og á stjórnarhætti Pútíns, forseta Rússlands.

Polítkovskaja var fædd í New York en foreldrar hennar unnu fyrir Sameinuðu þjóðirnar. Hún útskrifaðist frá MGU árið 1980 með gráðu í fjölmiðlafræði og fékk að námi loknu starf hjá dagblaðinu Ízvestíja. Frá 1999 var hún blaðamaður hjá Novaja Gazeta. Hún kom oft að sáttasamningum og vann meðal annars við að frelsa gísla sem téténskir hryðjuverkamenn héldu í Dúbrovka-leikhúsinu í Moskvu árið 2002.

Anna Polítkovskaja fannst skotin til bana í lyftu fjölbýlishúss sem hún bjó í þann 7. október 2006. Eftir morð hennar lét ritstjóri Novaja Gazeta, Dmítríj Múratov, hafa eftir sér að hún hefði verið að vinna að grein um pyntingar, aftökur og önnur illvirki hersveita Ramzans Kadyrov, forseta sjálfstjórnarlýðveldisins Téténíu, þegar hún var drepin.

Tengt efni 
 Aleksandr Lítvínenko
 Noavaja Gazeta (á rússnesku)

Tilvísanir

Rússneskir blaðamenn
Úkraínskir blaðamenn
Fólk fætt árið 1958
Fólk dáið árið 2006
Menningarmálastofnun Sameinuðu þjóðanna

Menningarmálastofnun Sameinuðu þjóðanna (eða UNESCO af enska heitinu United Nations Educations, Scientific and Cultural Organization) er ein af undirstofnunum Sameinuðu þjóðanna og heyrir undir Efnahags- og félagsmálaráð. Tilgangur UNESCO er að vinna að því að koma á friði í heiminum og tryggja öryggi íbúa heimsins með því að stuðla að alþjóðlegri samvinnu milli aðildarríkja á sviði mennta-, vísinda- og menningarmála. UNESCO stofnunin var sett á laggirnar árið 1945 í kjölfar lok seinni heimsstyrjaldarinnar á þeim hugmyndum að friði yrði að vera komið á grundvelli siðferðis mannkyns og samstöðu meðal íbúa jarðar. Ísland gerðist síðan aðili að stofnuninni árið 1964.

Í dag eru 195 ríki aðilar að UNESCO auk níu ríkja sem ekki hafa sjálfstæði. Höfuðstöðvar stofnunarinnar eru í Place de Fontenoy í París, Frakklandi og núverandi aðalframkvæmdarstjóri UNESCO er Frakkinn Audrey Azoulay. 

UNESCO vinnur að markmiðum sínum í gegnum mismunandi verkefni sem snúa að menntun, náttúruvísindum, félagsvísindum, menningu og tjáningarfrelsi. Verkefni sem UNESCO vinnur að eru m.a. að útrýma ólæsi og koma á stofn skólum á þeim svæðum þar sem þörf er á. Auk þess vinnur UNESCO að því að styrkja alþjóðlegt vísindastarf og hefur sett á laggirnar fjölmörg verkefni sem snúa að varúðunarráðstöfunum gagnvart náttúruhamförum. UNESCO gerir tilraun til að brúa bil milli ólíkra menningarheima og vinnur að því að varðveita bæði náttúrulega og menningalega staði sem eru hluti af menningararfleið heimsins. Þar spilar Heimsminjaskrá UNESCO sem sett var á laggirnar árið 1972, stórt hlutverk en á þeim lista er að finna finna staði sem teljast sérstaklega merkilegir út frá menningarlegu og/eða náttúrulegu sjónarmiði og eru taldir hluti af menningararfleið mannkyns. Í júlí 2015 voru alls 1031 staðir í heiminum á Heimsminjaskrá UNESCO, þar af tveir á Íslandi: Surtsey og Þingvellir. UNESCO stuðlar auk þess að verndunar tjáningarfrelsins, hvar sem er í heiminum, enda er það hluti af stefnu SÞ að tjáningarfrelsi sé nauðsynlegt skilyrði fyrir lýðræði og sjálfbærri þróun í nútímasamfélagi.

Markmið UNESCO er að vinna að því að koma á friði í heiminum, útrýma sárri fátækt og koma á sjálfbærni í heiminum í gegnum menntun, vísindi, menningu og alþjóðlega samvinnu. UNESCO stofnunin skipar mikilvægan sess í heiminum í dag þegar heimurinn er sífellt að leita nýrra tækifæra og leiða til þess að koma á friði og stuðla að sjálfbærri þróun. Fólk verður að treysta á kraft upplýsingaöflunar til að stuðla að nýsköpun, víkka sjóndeildarhringinn og sjá til þess að við séum ekki skerða tækifæri komandi kynslóða. Stofnun eins og UNESCO er mikilvægur hluti af SÞ vegna þess að það er trú fólks að friður meðal ríkja heimsins og stuðlun að sjálfbærri þróun eru lykilatriði sem verða að vera til staðar til þess að maðurinn geti búið á jörðinni næstu þúsundir ára.

Árið 1998 var Vigdís Finnbogadóttir, fyrrverandi forseti Íslands, skipuð velgjörðarsendiherra hjá UNESCO en Vigdís starfaði í þágu tungumáladeildar stofnunarinnar sem þá hafði nýverið verið sett á laggirnar.

Tengt efni 
 Heimsminjaskrá UNESCO

Sérstofnanir Sameinuðu þjóðanna
Alþjóðabankinn

Alþjóðabankinn er fjármálastofnun sem sér ríkjum fyrir fjármagni og ráðgjöf í þeim tilgangi að styðja við þróun og útrýma fátækt. Bankinn varð til 27. september 1945 í kjölfar alþjóðlegrar fullgildingar Bretton Woods-samninganna.

Meginstarfsemi bankans er í þróunarlöndunum á sviðum mannauðsþróunar (t.d. menntun og heilsa), þróun í landbúnaði, umhverfisvernd og grunnvirki (vegir, rafkerfi o.s.frv.) auk stjórnkerfisþróunar. Það veitir aðildarríkjum lán á hagstæðum vöxtum og styrkir auk þess verkefni í fátækum ríkjum. Þessi lán og styrkir eru gjarnan skilyrt af kröfu um stefnubreytingu í efnahagslífi eða stjórnkerfi viðkomandi lánþega. Þetta hefur leitt til gagnrýni á það að Alþjóðabankinn sé tæki vestrænna ríkja til að þrýsta á þróunarlönd að taka upp efnahagskerfi (markaðshagkerfi) sem henti þróuðu ríkjunum betur.

Alþjóðastofnanir
Alþjóðakjarnorkumálastofnunin

Alþjóðakjarnorkumálastofnunin (skammstafað IAEA úr enska orðinu International Atomic Energy Agency) er alþjóðastofnun innan Sameinuðu þjóðanna sem var stofnuð 29. júlí 1957 til að stuðla að friðsamlegri notkun kjarnorku og koma í veg fyrir notkun hennar í hernaðarlegum tilgangi. Höfuðstöðvar stofnunarinnar eru í Vínarborg í Austurríki.

Tengill 
 IAEA

Alþjóðastofnanir
Sameinuðu þjóðirnar
Handhafar friðarverðlauna Nóbels
1491-1500

1491–1500 var 10. áratugur 15. aldar.

1491-1500
1441-1450

1441–1450 var 5. áratugur 15. aldar.

1441-1450
1431-1440

1431–1440 var 4. áratugur 15. aldar.

1431-1440
1421-1430

1421–1430 var 3. áratugur 15. aldar.

1421-1430
Bátur

Bátur er farartæki til ferða á vatni. Bátar eru svipaðir og skip en minni. Bátar eru knúnir áfram með vél, árum, seglum, stjökum, spaðahjólum eða vatnsþrýstidælum.

Tegundir báta 
 Árabátur
 Eintrjáningur
 Fenjabátur
 Flatbytna
 Fljótabátur
 Færeyingur
 Gúmmíbátur eða slöngubátur einnig þekkt sem tuðra (td í vestmannaeyjum)
 Húsbátur
 Julla
 Seglbátur
 Skipsbátur

Tengt efni 
 Drift
 Svifnökkvi
Fjörður

Fjörður er lítið hafsvæði eða innsævi við strönd meginlands þar sem ströndin er á þrjár hliðar. Ef ströndin er aðeins á tvær hliðar heitir það vík eða vogur/bugt eða sund.

Þar sem norræna orðið hefur verið tekið upp í erlendum málum merkir það aðeins langan, mjóan og djúpan fjörð umlukinn bröttum fjallshlíðum sem jökull hefur sorfið niður.

Lengstu firðir í heimi eru:
 Scoresby sund á Grænlandi (350 km)
 Sognfjörður í Noregi (203 km)
 Harðangursfjörður í Noregi (179 km)

Tengt efni 
 Flói
 Vík
 Vogur
 Listi yfir firði Íslands

Landslagsþættir
1211

Árið 1211 (MCCXI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 7. júlí - Suðurlandsskjálfti, margir bæir hrundu og 18 manns fórust.
 Eldgosi því sem myndaði Eldey undan Reykjanesi lauk. „Sörli Kolsson fann Eldeyar hinar nýju, en hinar horfnar er alla ævi höfðu staðið", segir í annálum.

Fædd

Dáin
 Páll Jónsson Skálholtsbiskup (f. um 1155).
 Jón Brandsson prestur á Stað í Steingrímsfirði, tengasonur Hvamm-Sturlu.

Erlendis 
 26. mars - Alfons 2. varð konungur Portúgals.
 Frans frá Assisí stofnaði reglu Klörusystra ásamt heilagri Klöru frá Assisí.
 Gengis Kan réðist inn í Kína Jinveldisins og gjörsigraði her þeirra. 
 Jóhann landlausi sendi nær hverju nunnuklaustri í Englandi birgðir af síld, þótt hann væri þá bannfærður af kaþólsku kirkjunni.
 Dómkirkjan í Reims í Frakklandi brann til grunna. 

Fædd
 Hinrik 2., konungur Sikileyjar, sonur Friðriks 2. keisara (d. 1242).

Dáin
 26. mars - Sancho 1., konungur Portúgals (f. 1154).

1211
1211-1220
Scoresbysund

Þessi grein fjallar um fjörðin. Fjallað er um samnefnt þorp á greininni Ittoqqortoormiit.

Scoresbysund (eða Öllumlengri) er lengsti fjörður í heimi, nær 350 km inn í austurströnd Grænlands. Við fjörðinn er bærinn Ittoqqortoormiit (sem nefnist Scoresbysund á dönsku). Fjörðurinn er að stærstum hluta í sveitarfélaginu Sermersooq, en lítill hluti hans er innan Þjóðgarðs Grænlands. Margar eyjar eru á firðinum og er sú stærsta Milne Land.

Scoresbysund er nefnt eftir skoska hvalveiðimanninum William Scoresby sem fyrstur Evrópumanna rannsakaði svæðið og gerði uppdrátt af því 1822.

Tilvísanir 

Firðir á Grænlandi
Endakarl

Endakarl (einnig í talmáli: boss) er óvinur í tölvuleik sem er sterkari en venjulegir óvinir. Endakarl er síðasta hindrun sem þarf að yfirstíga til þess að sigra viðkomandi leik.

Dæmi um endakarla 
 Metroid Prime- úr Metroid Prime leikinum
 Ganon- úr The Legend of Zelda seríunni
 Bowser- úr Mario leikjunum
 Sephiroth- úr Final Fantasy VII
 Dr. Neo Cortex- úr Crash Bandicoot

Tölvuleikir
1368

Árið 1368 (MCCCLXVIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 2. maí - Þorsteinn Eyjólfsson hirðstjóri var hertekinn af lýbskum kaupmönnum á heimleið frá Noregi og fluttur til Lübeck, þar sem hann sat í fangelsi til 29. júlí. Þá var honum sleppt, hann handtekinn aftur þegar hann kom til Skánar, hafður í varðhaldi um tíma og að lokum fluttur til Noregs. 

Fædd

Dáin
 (sennilega) - Guðný Helgadóttir, abbadís í Reynistaðarklaustri.

Erlendis 
 Tímúr komst til valda í Samarkand þar sem nú er Úsbekistan.
 Floti Hansasambandsins hóf herför gegn Valdimar atterdag Danakonungi og brenndi m.a. verslunarstaðinn og konungssetrið Ögvaldsnes á Körmt í Noregi. Valdimar neyddist til að flýja Danmörku og leita ásjár hjá keisaranum. Ófriðnum lauk með Stralsundsamningnum árið 1370.
 Hongvúkeisarinn stofnaði Mingveldið í Kína sem stóð til 1644.
 Vinna hófst við núverandi Kínamúr.
 Síðasti Grænlandsbiskupinn, Álfur biskup, var vígður í Görðum.
 Grænlandsknörrinn fórst svo að reglulegar siglingar til Grænlands frá Noregi lögðust af (samkvæmt öðrum heimildum var þetta 1368).

Fædd
 14. febrúar - Sigmundur, keisari hins Heilaga rómverska keisaradæmis (d. 1437).
 3. desember - Karl 6. Frakkakonungur (d. 1422).
 (sennilega) - Marteinn V páfi (d. 1431)

Dáin
 7. október - Lionel af Antwerpen, hertogi af Clarence, sonur Játvarðar 3. Englandskonungs (f. 1338).
 Kasimír 3. Póllandskonungur (f. 1310). 
 (sennilega) - Ibn Battuta, arabískur ferðalangur.

1368
1361-1370
Bowser

Bowser (クッパ, Kuppa, Koopa) er stundum kallaður Bowser Konungur (King Bowser)Eða "King Koopa", en heitir fullu nafni Bowser Koopa. Hann ræður yfir verum sem líkjast skjaldbökum og heita Koopa. Hann hefur komið fram í mörgum Mario-leikjum, þar sem hann er vanalega endakarl. 

Tölvuleikir
Íþróttafélagið Magni

Íþróttafélagið Magni á Grenivík var stofnað þann 10.júlí árið 1915. Það hefur lengst af leikið í neðstu deild Íslandsmótsins í knattspyrnu en vann sér rétt til þátttöku í 2. deild sumarið 2007. Öflugt yngri flokka starf er rekið hjá Magna og sendir félagið nokkur lið til keppni á hverju sumri. Árið 2017 komst Magni í næst efstu deild, þá í annað sinn í sögunni.

Leikmenn Magna 2017 

(Síðast uppfært 2. mars, 2017)

Héraðssamband Þingeyinga
Magni
Grenivík
Xbox

Xbox er sjöttu kynslóðar leikjatölva sem kom út árið 2001 og er framleidd af hugbúnaðarfyrirtækinu Microsoft. Var hún fyrsta leikjatölvan sem framleidd var eingöngu af Microsoft.

Árið 2006 gaf Microsoft út sjöundu kynslóðar leikjatölvu sem nefnist Xbox 360 og var ætlað að vera arftaki Xbox.

Tengt efni 
 GameCube
 PS2

Leikjatölvur
Margæs

Margæs (fræðiheiti: Branta bernicla) er smávaxin gæsategund, um 60 sm löng. Stélið er svart og mjög stutt. Margæsir skiptast í þessar þrjár undirtegundir:
 Austræn margæs (Branta bernicla bernicla) - dökk á kvið
 Branta bernicla hrota - ljós á kvið
 Vestræn margæs (Branta bernicla nigricans) - svört á kvið

Austræn margæs verpir við strendur á heimskautasvæðum í mið- og vestur-Síberíu og hefur vetursetu í vestur-Evrópu. 

Margæsin sem er ljós á kvið verpir á Frans Jósefslandi, Svalbarða, Grænlandi og norðaustur-Kanada og hefur vetursetu í Danmörku, norðaustur-Englandi, Írlandi og Atlantshafsströnd Bandaríkjanna frá Maine til Georgíu.

Vestræn margæs verpir í Norðvestur-Kanada, Alaska og Austur-Síberíu og hefur vetursetu aðallega á vesturströnd Norður Ameríku frá suður Alaska til Kaliforníu en einnig í austur Asíu, aðallega í Japan.

Búsvæði 
Að vetrarlagi voru margæsir til skamms tíma einvörðungu strandfuglar  og  héldu  til við sjó þar sem þær lifðu á marhálmi og þangi en átu einnig þörunga og smádýr. Kjörsvæði margæsa eru grunnir og skjólgóðir firðir og vogar þar sem eru lífríkar leirufjörur. Síðustu áratugi hafa margæsir einnig sótt í nýræktuð tún og  ræktarland skammt frá sjó þar sem þær lifa á grasi og vetrarsánu korni. Þetta er hugsanlega hegðun sem margæsir hafa lært af öðrum gæsategundum. 

Margæsir klippa gras í túnum þar sem þær eru á beit en rífa það ekki upp eins og grágæsir.

Farleið margæsa við Ísland 
Margæsir eru alfriðaðar á Íslandi. Þær eru fargestir á Íslandi og hafa hér viðkomu á leið til og frá varpstöðvum sínum í heimsskautahéruðum NA-Kanada.  Fyrstu fuglarnir koma frá Írlandi  í byrjun apríl og þeim fjölgar jafnt og þétt til 10. maí en þá er hámarki  náð. Gæsirnar eru við strendur Faxaflóa og við sunnanverðan Breiðafjörð (við mynni Álftafjarðar) þangað til þær fljúga á brott síðustu daga maímánaðar. Þær fara héðan  um 3000 km leið á varpstöðvar og er algengt að þær fljúgi þá leið í einni lotu á þremur sólarhringum. Leið þeirra liggur yfir Grænlandsjökul í allt að 2400 metra hæð yfir sjó. Þetta flug er mjög erfitt fyrir margæsirnar, þær eru spikfeitar, þær hafa safnað orkuforða og eiga því í erfiðleikum með að ná nógu mikilli flughæð til að komast yfir jökulinn.

Margæsir flytja með sér orkuforða af farstöð sinni á Íslandi til varpstöðva. Sú orka  nýtist þeim við varp skömmu eftir komu á varpstöðvar. Staðsetning Íslands og milt loftslag  gerir  skilyrði til forðasöfnunar fyrir áframhaldandi flug mjög hagstæð og ráða miklu um viðgang stofnsins.

Árið 2018 fannst varp hjá margæs á Bessastaðanesi. Er að í fyrsta sinn sem vitað er um slíkt varp margæsa á Íslandi.

Heimildir 
 
 Guðmundur A. Guðmundsson dýrafræðingur  Margæsir á ferð og flugi (fræðsluerindi Náttúrufræðistofnunar 19. april 2006)
 Margæs (Branta bernicla hrota)(Náttúrufræðistofun Íslands)
Birdguides Brent Goose Page 
RSPB A to Z of Uk Birds
BBC Supergoose

Tilvísanir 

Andaætt
Farfuglar á Íslandi
Svartar gæsir
Grænlandsjökull

Grænlandsjökull er íshella sem þekur um 80% af yfirborði Grænlands. Jökullinn er um 2,400 km að lengd frá norðri til suðurs og er breiðastur 1,100 km á breiddargráðu 77° N. Lesa má sögu loftslags hundruð þúsunda ára með kjarnaborunum í Grænlandsjökli.

Tenglar 
 [IPCC, 2001] Climate Change, the Scientific Basis, IPCC, 2001  , , and  .
 [EB, 1999] Encyclopaedia Britannica. 1999 Multimedia edition.
 [AGU, 1995] National Report to IUGG, Rev. Geophys. Vol. 33 Suppl., American Geophysical Union, 1995  .
 [ACIA, 2004] ACIA, Impacts of a Warming Arctic: Arctic Climate Impact Assessment, Cambridge University Press, 2004.  
 [JPL, 2006] News: Greenland Ice Loss Doubles in Past Decade, Raising Sea Level Faster. Jet Propulsion Laboratory News release, Thursday, 16 February 2006.  

 Geological Survey of Denmark and Greenland (GEUS)  GEUS has much scientific material on Greenland.
 Emporia State University - James S. Aber Lecture 2: MODERN GLACIERS AND ICE SHEETS.
 Arctic Climate Impact Assessment 

Grænland
Firring

Firring er hugtak í marxískri hagfræði sem lýsir því ástandi í kapítalísku þjóðfélagi þegar fólk er þvingað til að selja vinnu sína, sem verður þá ekki lengur skapandi starf heldur eingöngu brauðstrit.

Hagfræði
Búrfell (Þjórsárdal)

Búrfell er 669 metra hár móbergstapi í Þjórsárdal.

Fjallið hefur myndast undir jökli ísaldar og er annar útvörður Þjórsárdals. Þjórsá rennur austan með fjallinu og við suðurenda þess eru fossarnir Tröllkonuhlaup og Þjófafoss í ánni. Nú hefur Þjórsá verið virkjuð við Búrfell og er svokallað Bjarnalón norðaustan við fjallið. Fallorkan nýtist í Búrfellsvirkjun.

Búrfell er bratt á alla kanta, þó síst að norðan en þar liggur vegur upp á topp fjallsins. Þar er endurvarpsstöð fyrir farsíma. Við suðurenda fjallsins er öxl nokkur skógi vaxin og kallast þessi birkiskógur Búrfellsskógur. Gnúpverja hafa í gegnum aldirnar haft skógarítök í Búrfellsskógi. Kristinn Jónsson, frá Úlfsá í Eyjafirði, sem gekk villu vegar suður Sprengisand árið 1889 fannst í Búrfellsskógi af Skriðufellsbændum sem voru við skógarhögg.

Austan í Búrfellshálsi er gil eða gróf sem kallast Stórkonugróf og hefur þar fundist leifar fornrar smiðju.

Myndir

Þjórsárdalur
Fjöll á Íslandi
Stapar
Aleksandr Lítvínenko

Aleksandr Valterovítsj Lítvínenko (rússneska: Александр Вальтерович Литвиненко, fæddur 30. ágúst 1962 — látinn 23. nóvember 2006) var undirofursti í rússnesku öryggisþjónustunni FSB. Árið 2000 flutti hann til Bretlands og gerðist breskur ríkisborgari og rithöfundur. Hann gagnrýndi harkalega þáv. forseta Rússlands, Vladímír Pútín.

Eitrun 
1. nóvember 2006 veiktist Lítvínenko og var lagður inn á spítala í Lundúnum. Þann 19. nóvember 2006 sagði breska dagblaðið Sunday Times frá því að það hefði verið eitrað fyrir Lítvínenko og að hann lægi þungt haldinn á sjúkrahúsi í London. Þá var sagt frá því að eiturefnið hefði verið þallíum en reyndist síðar verið hið sjaldgæfa geislavirka efni Pólon-210. Eitrunin er sögð hafa átt sér stað á fundi sem Litvinenko átti í sambandi við morðið á Önnu Polítkovskaju. Fyrir andlát sitt skrifaði Lítvínenko bréf þar sem hann lýsir því að Pútín hafa skipað fyrir eitruninni á honum.

Mannréttindadómstóll Evrópu komst árið 2021 að þeirri niðurstöðu að rússnesk stjórnvöld bæru ábyrgð á morðinu á Lítvínenko.

Tilvísanir

Litvinenko, Alexander
Liðagrös

Liðagrös (fræðiheiti: Alopecurus) er ættkvísl af grasaætt sem hefur 25 tegundir. Liðagrös eru ýmist fjölær eða vetrareinær og mynda þúfur. Þau hafa flöt blöð og slíðurhimnu.

Tegundir 
Alopecurus aequalis - Vatnsliðagras
Alopecurus aequalis aequalis
Alopecurus aequalis sonomensis
Alopecurus alpinus
Alopecurus alpinus alpinus
Alopecurus anthoxantoides
Alopecurus arundinaceous
Alopecurus bonariensis
Alopecurus brachystachus 
Alopecurus bulbosus
Alopecurus carolinianus
Alopecurus creticus
Alopecurus geniculatus - Knjáliðagras
Alopecurus geniculatus geniculatus
Alopecurus geniculatus microstachys
Alopecurus geniculatus patagonicus
Alopecurus heliochloides
Alopecurus japonicus
Alopecurus lanatus
Alopecurus magellanicus
Alopecurus magellanicus bracteatus
Alopecurus magellanicus magellanicus
Alopecurus myosuroides
Alopecurus pratensis - Háliðagras
Alopecurus rendlei
Alopecurus saccatus
Alopecurus utriculatus

 

sv:Renkavle
Hvassaleitisskóli

Hvassaleitisskóli (á óformlegu talmáli Hvassó) er grunnskóli í hverfinu Hvassaleiti í Reykjavík.

Saga
Sumarið 1965 var samþykkt í fræðsluráði Reykjavíkur að hefja skólastarf í Hvassaleitisskóla. Um haustið varð nokkur bið eftir skólahúsnæði og því nutu þær 6 bekkjardeildir sem byrjuðu í skólanum kennslu í Breiðagerðisskóla og Hlíðaskóla. Fyrsti kennsludagur Hvassaleitisskóla hófst þann 12. nóvember 1965 og nemendur voru 164. Á þeim tíma var efri hæð syðra skólahússins aðeins nothæft til kennslu og frágangur var allur til bráðabirgða. Skólinn tók til starfa í 1. áfanga skólans sem er tveggja hæða hús með 8 stofum. Fyrsti foreldradagur í skólanum var 17. febrúar 1966 og taldist þá 1. byggingaráfanga lokið.

Haustið 1969 gerðist Finnbogi Jóhannsson yfirkennari við skólann og gegndi því starfi þar til hann varð skólastjóri Fellaskóla sumarið 1973. Pétur Orri Þórðarson var ráðinn yfirkennari í Hvassaleitisskóla, en hann hafði verið kennari í Álftamýrarskóla.

Barnapróf var fyrst tekið við skólann árið 1970, en þá lauk 81 nemandi barnaprófi og 476 nemendur voru í skólanum. Annar áfangi skólans var tekinn í notkun haustið 1969 þann 1. október. Þá voru 5 ófullgerðar kennslustofur og kennaraherbergi tekið í notkun. Leikvöllur skólans var malbikaður 29. október 1969. Vorið 1972 var svo fyrst tekið unglingapróf við skólann, en þá voru samtals 584 nemendur í skólanum og af þeim luku 87 nemendur unglingaprófi.

Í janúarlok 1994 lét Kristján Sigtryggsson af störfum og Pétur Orri Þórðarson var ráðinn skólastjóri frá 1. febrúar 1994. Ásta Valdimarsdóttir, kennari við skólann, var sett í stöðu aðstoðarskólastjóra frá 1. febrúar 1994 til 31. júlí sama ár. Þórunn Kristinsdóttir var ráðin aðstoðarskólastjóri frá 1. september 1994.

Byggingar nálægt
Austurver
Grensáskirkja
Kringlan
Miklabraut

Tengt efni
 Listi yfir íslenska grunnskóla

Heimild
 Hvasso.is  undir 'Saga skólans'

Íslenskir barnaskólar
Íslenskir grunnskólar