alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Rafstraumur

Rafstraumur eða einfaldlega straumur er færsla rafhleðsla, oftast óbundinna rafeinda í rafleiðara úr málmi, en einnig jóna í raflausn eða rafgasi, eða hola í hálfleiðara. SI-mælieining er amper. Rafstraumur er ýmist fastur, óbreyttur jafnstraumur, eða riðstraumur, þ.e. rafstraumur sem sveiflast reglulega með ákveðinni tíðni.

Skilgreining 
Meðalrafstraumur I, sem fer gegnum svæði A á tíma t er

þar sem J er rafstraumsþéttleiki og Q er rafhleðslan, sem fer um S á tímanum t.

Ef  fæst augnabliksstraumur

Rekhraði rafhleðsla 
Í rafleiðara hliðrast s.n. hleðsluberar, oftast rafeindir, með hraða v, sem nefnist rekhraði. Skilgreina má rafstraum í leiðara með eftirfarandi jöfnu:

I = nAQv, þar sem 

I er rafstraumur,
n er fjöldi hleðslubera á rúmmálseiningu,
A er flöturinn sem hleðslurnar fara gegnum,
Q er rafhleðsla hleðsluberanna,
v er rekhraði hleðsluberanna.

Rekhraði rafeinda í málmleiðara er af stærðargráðunni mm/s.

Rafstraumsþéttleiki 
Skilgreina má rafstraumsþéttleika J, þ.a. J = nQv og rafstraum I = J A. Almennt, þá eru J og v vigrar og ef ρ = n Q er hleðsluþéttleiki þá er rafstraumsþéttleiki skilgreindur með J = ρ v. 

Skilgreinum rafstraum I, sem fer um flötinn A, með eftirfarandi heildi af þverþætti rafstraumsþéttleika J:

Straumstefna 
Óbundnnar rafeindir leiðara í föstu rafsviði (jafnstraumur) hliðrast frá bakskauti (-) að forskauti (+) leiðarans, en straumstefna er skilgreind í hina áttina, þ.e. frá forskauti að bakskauti. Í leiðara, sem ber riðstraum, verður engin nettó hliðrun á rafeindum.

Samband straums og spennu 
Lögmál Ohms gefur samband rafstraums og -spennu í rafrás með því að skilgreina rafviðnám.

Straumlögmál 
Straumlögmálið segir að summa allra rafstrauma í hnútpunkti rafrásar sé núll.

Samband rafstraums og segulsviðs: rafsegulsvið 
Lögmál Amperes lýsir rafstraumi, sem ferilheildi segulsviðs umhverfis leiðarann, en lögmál Biot-Savarts lýsir segulsviðinu, sem myndast vegna rafstraums. Jöfnur Maxwells er kerfi jafna, sem lýsa rafsegulsviði.

Rafmagnsfræði
Spenna

Spenna er styrkur rafmagns. Í rafmagnsfræðum er oftast átt við mismun á styrk mættisins milli tveggja punkta í rafsviði, þar sem annar punkturinn er jörð, sem samkvæmt skilgreiningu hefur rafmætti núll. SI mælieining er volt, nefnd eftir ítalska eðlisfræðingnum Alessandro Volta. 

Stærðfræðileg skilgreining rafspennu: Styrkur rafmættis, eða sú vinna, sem þarf til að hliðra einingarrafhleðslu í rafsviði, frá punkti b til punkts a, en það má setja fram með ferilheildinu

 

Jafnspenna er föst í tíma, en riðspenna sveiflast reglulega milli tveggja útgilda.

Jafnspennan V í rafrás er hlutfall afls W og rafstraums I:

Samband straums og spennu 
Lögmál Ohms gefur samband rafspennu og -straums í rafrás með því að skilgreina rafviðnám.

Spennulögmál 
Spennulögmálið segir að summa allra spennugjafa rafrásar sé jöfn summu spennulfallanna.

Jöfnur Maxwells 
Jöfnur Maxwells gefa samband rafsegulsviðs og rafspennu.

Háspenna 

Háspenna kallast rafspenna sem er nægjanlega há til geta valdið skammhlaupi í lofti og er hættuleg mönnum og dýrum.

Rafspenna á heimilum 
Íslensk heimili nota 230 volta riðspennu, með sveiflutíðnina 50 rið, sem strangt tekið telst ekki háspenna, en getur samt verið banvæn. Um raflagnir á heimilum og í fyrirtækjum gilda lög, sem ætlað er að koma í veg fyrir slys af völdum rafmagns.

Rafmagnsfræði
Carlo Maderno

Carlo Maderno (1556 – 30. janúar 1629) var svissneskur arkitekt frá Ticino sem er talinn vera upphafsmaður barokksins í byggingarlist. Hann hannaði framhliðar rómversku kirknanna Santa Susanna, Péturskirkjunnar og Sant'Andrea della Valle sem marka upphaf ítalska barokksins. Hann er af sumum talinn vera bróðir myndhöggvarans Stefano Maderno sem einnig var frá Ticino.

Svissneskir arkitektar
Barokk
Anna Frank

Annelies Marie „Anne“ Frank, gjarnan nefnd Anna Frank á íslensku (12. júní 1929 – mars 1945) er þekktust sem aðalpersóna í bókinni Dagbók Önnu Frank. Anna Frank var stúlka af gyðingaættum, sem hélt dagbók meðan hún var í felum í Amsterdam, þegar Holland var hernumið af Þjóðverjum í seinni heimsstyrjöld, ásamt fjölskyldu sinni og fjórum vinum. Dagbókin fannst eftir að Anna og fjölskylda hennar höfðu verið hneppt í fangabúðir nasista, þaðan sem eingöngu faðir hennar Otto Frank átti afturkvæmt.

Anna var fædd í Frankfurt am Main í Þýskalandi og flutti ásamt fjölskyldu sinni til Amsterdam árið 1933, eftir að nasistarnir komust til valda í Þýskalandi. Þegar ofsókn nasista gegn gyðingum jókst, fór fjölskyldan í felur árið 1942 í leyniherbergjum undir súð í skrifstofubyggingu föður Önnu. Eftir tvö ár í felum var fjölskyldan svikin og flutt í útrýmingarbúðir. Sjö mánuðum eftir handtökuna lést Anna úr flekkusótt, einungis nokkrum dögum á undan systur sinni, Margot Frank. Otto Frank faðir hennar var eini eftirlifandi meðlimur fjölskyldunnar og sneri hann aftur til Amsterdam eftir að stríðinu lauk. Þar komst hann að því að dagbók hennar hafði verið varðveitt. Árið 1947 gaf hann dagbókina út undir nafninu „Het Achterhuis: Dagboekbrieven van 12 Juni 1942 – 1 Augustus 1944“. Safn af öðrum skrifum hennar voru gefin út árið 1949.

Dagbók Önnu, sem hún fékk í þrettán ára afmælisgjöf, lýsir lífi hennar frá 12. júní 1942 til 1. ágúst 1944. Dagbókin var gefin út sem „Dagbók ungrar stúlku“ og að lokum þýdd úr frummálinu, hollensku, á önnur tungumál. Bókin varð ein sú mest lesna í heiminum.

Faðir Önnu, Otto Frank var sakaður af um að hafa falsað dagbókina, einkum af afneitendum helfararinnar, en réttarrannsókn staðfesti að hún væri ósvikin . Otto hafði þó ritskoðað upprunalegu dagbókina áður en hún kom fyrst út. Dagbókin var fyrst gefin út óritskoðuð 7. nóvember 1986 af ANNE FRANK-Fonds í Basel, en bókin kom í fyrsta skiptið út óritskoðuð á íslensku árið 1999.

Heimild

Tenglar 
 

Fórnarlömb helfararinnar
Þjóðverjar
Peter Paul Rubens

Peter Paul Rubens (28. júní 1577 – 30. maí 1640) var afkastamikill flæmskur listmálari á 17. öld og einn af helstu forvígismönnum barokksins í evrópskri myndlist. Hann er þekktastur fyrir íburðarmiklar altaristöflur, portrett, landslagsmyndir og söguleg málverk með allegóríum og myndefni úr goðsögum. Rubens rak verkstæði í Antwerpen og var sleginn til riddara bæði af Filippusi 2. Spánarkonungi og Karli 1. Englandskonungi.

Æviágrip
Hann var flæmskur málari frá Antwerpen (sem nú er í Belgíu). Auk þess að vera afkastamikill málari var Rubens nokkurs konar sendiherra og rak erindi þjóðhöfðingja um alla Evrópu. Hann fór til Ítalíu árið 1600 og var þar í níu ár. Þar kynntist hann list endurreisnar og barokkmeistara eins og Caravaggios. Þegar hann sneri aftur gerði hann stórar altaristöflur í dómkirkjuna í Antwerpen. 

Fyrri kona hans var Isabella Brant en eftir dauða hennar gekk hann að eiga kornunga stúlku, Helenu Fourment, sem þá var aðeins 16 ára en hann 53 ára. Þær voru báðar fyrirsætur hjá honum en auk þess málaði hann kóngafólk um alla álfuna, m.a. mikla myndröð af Maríu Medici Frakklandsdrottningu. 

Hann rak stórt verkstæði þar sem lærlingar unnu eftir skissum hans og hann sjálfur rak síðan smiðshöggið á verkið. Einkennandi fyrir stíl hans eru opnir og léttir pensildrættir. Myndir hans eru litfagrar og iða af lífsgleði og fjöri. Myndflöturinn er fylltur holdmiklum gyðjum og brosmildum englum sem dansa um leikandi hrynjanda.

Verk
Meðal helstu verka hans eru: Altaristöflur í dómkirkjunni í Antwerpen, María í hásæti meðal dýrlinga (krýning heilagrar Katrínar), Rán dætra Levkipposar, Allegóría friðar, Myndaröð um líf Maríu Medici.

Barokk
Flæmskir listamenn
Kendo

Kendō (剣道) er japönsk sjálfsvarnaríþrótt sem snýr að listinni að skylmast. Kendo er samsett úr ken, sem þýðir sverð, og do, sem þýðir leið eða vegur. Orðið táknar í beinni þýðingu Leið sverðsins.

Tengill 
 Kendo - skylmingar í sögu og menningu þjóðar; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1992

Sjálfsvarnaríþróttir
Japönsk menning
Andlitsmynd

Andlitsmynd (einnig nefnt portrett eða mannamynd) er málverk eða ljósmynd af manni þar sem andlitið er þungamiðja verksins. Þannig er andlitið oftar en ekki í miðjum myndfletinum og myndin nær aðeins rétt niður fyrir axlir. Sjálfsmynd er mynd sem listamaðurinn gerir af sjálfum sér.

Tengt efni 
 Brjóstmynd, er andlitsmynd höggmyndalistarinnar.

Tenglar 
 Íslenskir portretmálarar; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1969
 Íslenskir portretmálarar; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1969
 Þegar ekki tekst að gera til hæfis; grein í Lesbók Morugnblaðsins 1979
  Elsta andlitsljósmynd á Norðurlöndum

Myndlist
Tónakvartettinn - Tónakvartettinn frá Húsavík

Tónakvartettinn - Tónakvartettinn frá Húsavík  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1973. Ljósmynd á framhlið, sem er frá Húsavík tók Óli Páll

Lagalisti 
 Nótt - Lag - texti: Clitchan - Ókunnur
 Mótið - Lag - texti: Jón Þórarinsson - Hannes Hafstein
 Mömmudrengur - Lag - texti: E. Nevin - Friðrik A. Friðriksson
 Út um græna grundu - Lag - texti: Þjóðlag - Steingrímur Thorsteinsson
 Ermgræn - Lag - texti: Enskt þjóðlag - Friðrik A. Friðriksson
 Íslensk kvæðalög (syrpa) - Raddsetning - Birgir Steingrímsson
 Blátt lítið blóm eitt er - Lag - texti: Þýskt þjóðlag - Ókunnur
 Sunnudagur selstúlkunnar - Lag - texti: Ole Bull - Guðmundur Magnússon
 Hrím - Lag - texti: Rússneskt þjóðlag - Friðrik A. Friðriksson
 Vínarljóð - Lag - texti: R. Sieczynski - Ókunnur
 Sveitabrúðkap: a. Förin til kirkjunnar b. Í kirkjunni c. Brúðhjónaminnið d. Í stofu bónda - Lag - texti: A. Söderman - Benedikt Þ. Gröndal

Textabrot af bakhlið plötuumslags 
 

SG-hljómplötur
Hljómplötur gefnar út árið 1973
Hanna Valdís - Tólf ný barnalög

Hanna Valdís - Tólf ný barnalög  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1973. Tólf ný barnalög sem Hanna Valdís syngur, eru við ljóð Kristjáns frá Djúpalæk. Ólafur Gaukur útsetti lögin. Hljóðritun: Ríkisútvarpið. Ljósmynd: Kristján Magnússon

Lagalisti
Afi minn og amma - Lag - texti: Dag Fröland - Kristján frá Djúpalæk
Hundurinn hennar Möttu - Lag - texti: Ólafur Gaukur - Kristján frá Djúpalæk
Berjaferðin - Lag - texti: A. Tegner - Kristján frá Djúpalæk
Sumardagur - Lag - texti: Georg Riedel - Kristján frá Djúpalæk - Úr sögunni um Línu Langsokk
Hæ, Sigga mín - Lag - texti: Danskt barnalag - Kristján frá Djúpalæk
Langi Palli - Lag - texti: Ólafur Gaukur - Kristján frá Djúpalæk
Refurinn lævísi - Lag - texti: Georg Riedel - Kristján frá Djúpalæk
Slysið - Lag - texti: G. Wadenius - Kristján frá Djúpalæk
Trína smalastúlka - Lag - texti: Ólafur Gaukur - Kristján frá Djúpalæk
Bangsi minn - Lag - texti: L. Berghagen - Kristján frá Djúpalæk
Þrír kettlingar - Lag - texti: Ólafur Gaukur - Kristján frá Djúpalæk 
Tólf Bræður -  Lag - texti: Ólafur Gaukur - Kristján frá Djúpalæk

SG-hljómplötur
Hljómplötur gefnar út árið 1973
Verkstæði jólasveinanna - Barnaleikrit eftir Thorbjörn Egner

Verkstæði jólasveinanna - Barnaleikrit eftir Thorbjörn Egner er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1973. Á henni flytja leikarar við Þjóðleikhúsið Verkstæði jólasveinanna eftir Thorbjörn Egner.  Leikstjóri er Baldvin Halldórsson og þýðandi er Hulda Valtýsdóttir. Myndina á framhlið plötuumslagsins gerði Halldór Pétursson.

Leikarar 
Maður frá útvarpinu - Helgi Skúlason
Dóttir hans - Brynja Benediktsdóttir
Gamall maður - Klemenz Jónsson
Gömul kona  -  Helga Valtýsdóttir
Gamli jólasveinninn - Indriði Waage
Mið jólasveinninn - Þorgrímur Einarsson
Litli jólasveinninn - Bessi Bjarnason
Gáttaþefur, kynnir - Ómar Ragnarsson

Textabrot af bakhlið plötuumslags 

SG-hljómplötur
Hljómplötur gefnar út árið 1973
Abbas mikli

Abbas mikli  (persneska: عباس‎ [æˈbːɔːs]; 27. janúar 1571 – 19. janúar 1629) var sja eða keisari í Safavídaríkinu í Persíu. Hann varð keisari árið 1588 eftir að hafa gert uppreisn gegn föður sínum, keisaranum Mohammed Khodabanda, og ríkti til dauðadags. 

Fyrstu ríkisár Abbas samdi hann um frið við Ottómana sem faðir hans hafði átt í stríði við og lét þeim eftir lönd í norður- og norðvesturhluta ríkisins. Eftir það gat hann tekist á við úsbeka og komið sér upp fastaher. Með aðstoð enska ævintýramannsins Robert Shirley bjó hann her sinn öflugum skotvopnum og réðist aftur gegn Ottómönum 1602. Hann náði fljótt aftur þeim löndum sem hann hafði áður látið þeim eftir og jók ríki sitt handan við ána Efrat. Hann barði niður uppreisn í Tbilisi með mikilli hörku og vann sigur á sameinuðum herjum Tyrkja og tatara 1618. 1622 tók hann eyjuna Hormús í Hormússundi frá Portúgölum með stuðningi Breta.

Þegar Abbas lést náði ríki hans frá Tígris í vestri að Indusfljóti í austri.

Íranskeisarar
Sigurjón Ólafsson

Sigurjón Ólafsson (21. október 1908 – 20. desember 1982) var íslenskur myndhöggvari. 

Árið 1949 hlaut Sigurjón önnur verðlaun í hugmyndasamkeppni um hönnun minnisvarða í Viðarlundinum í Þórshöfn í Færeyjum.

Tenglar 
 Heimasíða Listasafns Sigurjóns Ólafssonar
 Heildarskrá listaverka Sigurjóns Ólafssonar

Tilvísanir 

Íslenskir myndhöggvarar
Sigríður E. Magnúsdóttir - Fjórtán sönglög eftir fjórtán tónskáld

Sigríður E. Magnúsdóttir - Fjórtán sönglög eftir fjórtán tónskáld  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1974. Fór hljóðritunin fram í stereo í Austurbæjarbiói og var unnin af Pétri Steingrímssyni. Undirleik sér Ólafur Vignir Albertsson um af sinni alkunnu smekkvísí.

Lagalisti
Draumalandið - Lag - texti: Sigfús Einarsson - Guðmundur Magnússon
Blómálfar - Lag - texti: Sveinbjörn Sveinbjörnsson - Gísli Jónsson
Nótt - Lag - texti: Árni Thorsteinsson - Magnús Gíslason 
Vorvindur - Lag - texti: Sigvaldi Kaldalóns - Ragnar Ásgeirsson
Kvöldsöngur - Lag - texti: Markús Kristjánsson - Ókunnur
Mánaskin - Lag - texti: Eyþór Stefánsson - Helgi Konráðsson
Kveðja - Lag - texti: Þórarinn Guðmundsson - Bjarni Þorsteinsson
Ég heyri ykkur kvaka - Lag - texti: Páll Ísólfsson - Davíð Stefánsson
Vögguvísa - Lag - texti: Jón Leifs - Jóhann Jónsson
Farandsveinninn - Lag - texti: Karl Ó. Runólfsson - Halldóra B. Björnsson þýddi
Mun það senn? - Lag - texti: Victor Urbancic - Björn Franzson þýddi
Smaladrengurinn -  Lag - texti: Skúli Halldórsson - Steingrímur Thorsteinsson
Það vex eitt blóm fyrir vestan -  Lag - texti: Guðmundur Árnason - Steinn Steinarr
Unglingurinn í skóginum -  Lag - texti: Jórunn Viðar - Halldór Laxness

SG-hljómplötur
Hljómplötur gefnar út árið 1974
Haukur Morthens - 24 metsölulög

Haukur Morthens - 24 metsölulög  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1974.

Lagalisti
Syrpa - Kaupakonan hans Gísla í Gröf - Lag - texti: Tipper/Bennett — Loftur Guðmundsson - Suður um höfin - Lag - texti: Kennedy/Carr — Skafti  Sigþórsson - Rock-Calypsó í Réttunum - Lag - texti: H. Fisher — Jón Sigurðsson
Syrpa - Ég er kominn heim - Lag - texti: S. Hamblen - Loftur Guðmundsson - Í landhelginni - Lag - texti: Jónatan Ólafsson - Númi Þorbergsson - Stína Ó, Stína - Lag - texti: Árni Ísleifs - Aðalsteinn Aðalsteinsson
Syrpa - Capri Catarina - Lag - texti: Jón Jónsson frá Hvanná — Davíð Stefánsson - Amorella - Lag - texti: Kristinn Reyr - Hvar ertu? - Lag - texti: Óliver Guðmundsson — Runólfur M. Stefánss. Sig. Sigurðsson
Syrpa - Brúnaljósin brúnu - Lag - texti: Jenni Jóns - Lítið lag - Lag - texti: Þórhallur Stefánsson — Örnólfur í Vík - Ó, borg mín borg - Lag - texti: Haukur Morthens — Vilhjálmur frá Skáholti 
Syrpa - Lóa litla á Brú - Lag - texti: Rogers — Jón Sigurðsson  - Kvöldið er fagurt - Lag - texti: Enskt þjóðlag — Ingólfur Þorsteinsson  - Vinarkveðja - Lag - texti: B. Hoyer — Theódór Einarsson 
Syrpa - Bjössi kvennagull - Lag - texti: Mascheroni  —  Loftur Guðmundsson - Síðasti dansinn - Lag - texti: Óðinn G. Þórarinsson — Loftur Guðmundsson - Sextán tonn - Lag - texti: M. Travis — Loftur Guðmundsson
Syrpa - Síldarstúlkan - Lag - texti: Árni Björnsson — Bjarni Guðmundsson - Hafið bláa - Lag - texti: Svavar Benediktsson — Kristján frá Djúpalæk - Landleguvalsinn - Lag - texti: Jónatan Ólafsson — Númi Þorbergsson 
Syrpa - Í kvöld - Lag - texti: H. Fragna — Valgerður Gísladóttir - Heima - Lag - texti: Oddgeir Krístjánsson — Ási í Bæ - Blátt lítið blóm eitt er - Lag - texti: F. Köcken — Textahöfundur ókunnur

Textabrot af bakhlið plötuumslags 
 

SG-hljómplötur
Hljómplötur gefnar út árið 1974
Pósthússtræti

Pósthússtræti er gata í miðbæ Reykjavíkur sem teygir sig frá Kirkjustræti til suðurs að Geirsgötu til norðurs. Pósthússtrætið tekur nafn sitt af Pósthúsinu sem stóð á horni strætisins og Austurstrætis. Árið 2018 var pósthúsinu lokað þar.

Upphaflega átti Pósthússtræti ekki að lokast heldur smásveigja yfir í Lækjargötu og Kirkjustræti framlengjast að sömu götu. Knud Zimsen, fyrrverandi borgarstjóri, segir frá því bók sinni Úr bæ í borg, sem Lúðvik Kristjánsson skráði, að þar kom til persónuleg ítök einstakra manna sem réðu því að brugðið var frá skipulagi. Það voru þeir Jón Þorláksson og Eggert Claessen sem fengu bæjarstjórn til að falla frá áformum sínum. Knud segir svo frá:

Tilvísanir

Tengill 
 Pósthússtræti; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1959
 Gamla Pósthúsið - hundrað ára minning; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1947

Götur í Reykjavík
Miðborg Reykjavíkur
Pólsk-litháíska samveldið

Pólsk-litháíska samveldið, líka þekkt sem Fyrsta lýðveldið eða Tvíþjóðaveldið (pólska: Pierwsza Rzeczpospolita eða Rzeczpospolita Obojga Narodów; litháíska: Abiejų tautų respublika) var stórveldi í Evrópu á 17. öld. Það var þjóðveldi aðalsmanna sem byggði á hálfgerðu lénsskipulagi og var myndað með Lublinsambandinu 1. júlí 1569 þar sem Konungsríkið Pólland og Stórfurstadæmið Litháen sameinuðust í eitt ríki. Það varði í þessari mynd þar til Prússland, Rússland og ríki Habsborgara skiptu því upp í þremur áföngum á síðari hluta 18. aldar. Árið 1795 var það ekki lengur til á landakortum.

Samveldið var framhald á Pólsk-litháíska bandalaginu frá Krewo-konungssambandinu sem myndað var árið 1385 þegar Jogaila, stórfursti af Litháen, og Jadwiga Póllandsdrottning gengu í hjónaband.

Pólsk-litháíska samveldið náði ekki aðeins yfir þau lönd sem í dag teljast til Póllands og Litháen, heldur einnig yfir Hvíta-Rússland og Lettland, stóran hluta þeirra landa sem í dag eru Eistland og Úkraína og hluta af því sem nú er vesturhluti Rússlands (Kalíníngrad og Smolensk).

Fyrrum Evrópuríki
Saga Póllands
Saga Litháen
Saga Eistlands
Saga Lettlands
Saga Rússlands
Saga Úkraínu
Saga Hvíta-Rússlands

cs:Polsko-litevská unie
Biskupslaug í Hjaltadal

Biskupslaug í Hjaltadal er lítil hlaðin laug í landi Reykja innst í Hjaltadal, hringlaga með hellulagðan botn og voru frá fornu fari setpallar út úr vegghleðslunni. Þarna er sagt er að biskuparnir á Hólum hafi baðað sig á miðöldum, en um 10 kílómetra leið er frá Hólum að Reykjum. Svokölluð Vinnufólkslaug (Hjúalaug) var þar skammt frá, stærri en mun kaldari og óvistlegri. Biskupslaug er friðlýst.

Tenglar 
 Efnainnihald í Biskupslaug; af Hveravefsíðunni

Laugar á Íslandi
Odysseas Elytis

Odysseas Elytis (Gríska: Οδυσσέας Ελύτης) (2. nóvember 1911 – 18. mars 1996) var grískt skáld. Hann 
var einn helsti módernistinn í grískum nútímabókmenntum á fyrri hluta 20. aldar. Hann hét réttu nafni Alepoudelis, en varð frægur undir dulnefninu Elytis. Hann hlaut bókmenntaverðlaun Nóbels 1979.

Tenglar 
 Þar eru rætur okkar; 1. hluti; grein um Elytis, birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1986
 Fyrir þig munu augu sólar gráta fegins tárum; 2. hluti; grein um Elytis í Lesbók Morgunblaðsins 1986

Elytis, Odysseas
Handhafar bókmenntaverðlauna Nóbels
Vöðvaverkir

Vöðvaverkir eru óþægindi sem liggja út með öllum líkamanum. Þeim fylgir oft vægur sótthiti. Vöðvaverkir birtast oft sem einhverskonar seyðingur sem leiðir um allan líkamann og liggur meðfram beinum . Oftast eru slíkir verkir fylgikvillar með kvefi, lumbru og höfuðverk. Í Lækningabók séra Odds Oddsonar á Reynivöllum eru beinverkir útskýrðir sem ossium dolor, og í orðabók Richards Cleasby sem lassitudo febrilis dolorosa universalis.

Tenglar
 

Sjúkdómar
Vladímír Nabokov

Vladimir Vladimirovich Nabokov (rússneska: Влади́мир Влади́мирович Набо́ков) (22. apríl 1899 – 2. júlí 1977) var rússnesk-bandarískur rithöfundur og þýðandi. 

Nabokov fæddist í Sankti Pétursborg í Rússlandi. Á heimili foreldra sinna lærði hann að tala rússnesku, frönsku og ensku, og ensku lærði hann að lesa og skrifa áður en hann nam rússnesku. Fyrstu tíu verk sín skrifaði hann aftur á móti á tungu föðurlands síns, þ.e.a.s. rússnesku. Nabokov fluttist með fjölskyldu sinni til Bretlands og var við nám við Cambridge-háskóla. Þaðan fluttist hann síðan til Berlínar, en flúði 1937 undan herdeildum Þýskalands til Parísar með konu sinni og tveimur börnum. Þaðan hélt hann til Bandaríkjanna árið 1940, og það var þar sem hann hlaut fyrst almenna viðurkenningu og frægð og var þá tekinn að skrifa á ensku. Frægasta skáldsaga hans er án efa Lolita sem út kom árið 1955. 

Nabokov var einnig frægur fiðrildasafnari og lagði ýmislegt nýtt til fiðrildafræðanna. Hann var einnig höfundur margra skákþrauta.

Tenglar 
 Nabokov - rödd frá annarri öld; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1963
 Nabokov sóttur heim; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1970
 Skákmeistarinn Lúsjin berst gegn skákgoðunum; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1989
 Nabokov; viðtal við Vladimir Nabokov; birtist í Morgunblaðinu 1976
 Rím eða rökvísi; af mbl.is

Rússneskir rithöfundar
Jónahlið

Jónahlið er prótín í himnum, einkum frumuhimnum, sem jónir flæða í gegnum; þetta hefur aftur áhrif á himnuspennu frumunnar, það er spennumun milli ytra og innra borðs hennar. 

Jónahlið eru ekki alltaf opin; sum jónahlið opnast frekar við tiltekna himnuspennu; önnur opnast eða lokast frekar ef tiltekið efni, svo sem taugaboðefni, binst hliðinu, o.s.frv. Jónahlið hleypa heldur ekki endilega öllum jónum í gegn; sum hlið hleypa til dæmis nær einungis katjónum, það er jónum með jákvæða rafhleðslu, í gegn, á meðan önnur eru jafnvel enn sértækari og leyfa til að mynda nær eingöngu flæði kalíumjóna. 

Spennuháð jónahlið gegna lykilhlutverki í boðspennu í taugafrumum.

Frumulíffræði
Matthías keisari

Matthías keisari (24. febrúar 1557 – 20. mars 1619) af ætt Habsborgara ríkti sem keisari hins Heilaga rómverska ríkis frá 1612 til 1618, konungur Ungverjalands 1608 til 1619 og konungur Bæheims frá 1611 til 1617. Hann var þriðji sonur Maximilíans 2. og Maríu Spánarprinsessu og tók völdin af bróður sínum Rúdolf 2.

Keisarar hins Heilaga rómverska ríkis
Konungar Ungverjalands
Konungar Bæheims
Konungar Króatíu
Habsborgarar
Vindauga

Vindauga er í fyrstu aðeins op þar sem vindur leikur um. Nú er það oftast haft um baggagat, en það er op á hlöðu sem hey er látið fara inn um. Það getur einnig merkt loftræstingargat og jafnvel vatnsauga á vegg og einnig glugghús sem er það rými sem gluggaumgjörðin er fest í. Vindauga er einnig notað um loftrásarop út um eldhúsvegg þar sem reykur leitar út. 

Enska orðið Window á sér rætur í þessu orði, en vindauga á íslensku þýðir ekki gluggi á sama hátt og enska orðið. Þó er talað um vindaugu í slíkri merkingu ef glugginn er lítill eins og þetta dæmi sýnir: gluggar eru vanalega engir, nema lítil vindaugu með rúðubroti í.