alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Leirá (Hrunamannahreppi)

Leirá er ein af þverám Stóru-Laxár á Hrunamannaafrétti. Upptök sín á hún í Leirárleirum og Frægðarveri og rennur svo fram með Mikluöldu. Síðasta spölinn að Stóru-Laxá rennur hún í djúpu gljúfri.

Hrunamannaafréttur
Ár á Íslandi
Leppistungur

Leppistungur kallast svæði á Hrunamannaafrétti í tungunum milli Fúlár, Kerlingarár og Sandár. Svæðið er nokkuð fyrir sunnan Kerlingarfjöll og draga nafn sitt af Stóra- og Litla-Leppi. Í Leppistungum er nokkuð vel gróið og er þar samnefndur fjallmannaskáli.

Hrunamannaafréttur
Loðmundur (fjall)

Loðmundur er 1.432 metra hátt fjall í Kerlingarfjöllum. Stendur hann stakur norðaustast í fjöllunum. Hann er brattur og girtur hamrabelti efst. Á tveimur stöðum er einstigi upp á koll fjallsins, en kollurinn sjálfur er flatur að ofan.

Kerlingarfjöll
Hrunamannaafréttur
Fjöll á Íslandi
Merkurhraun

Merkurhraun kallast hraunspilda á mörkum Flóa og Skeiða. Merkurhraun er hluti af Þjórsárhrauni, sem rann fyrir um 8.600 árum eða 6.600 f.Kr. Jarðvegur á þessu svæði er þunnur, svo hraunstrýtur standa á mörgum stöðum upp úr mosaþembunum. Nafn sitt dregur hraunið af bænum Mörk sem var á þessu svæði, samkvæmt Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalín.

Skeiða- og Gnúpverjahreppur
Hraun á Íslandi
Miklafell

Miklafell er 1.456 metra hátt fjall í austurbrún Hofsjökuls. Er það mjög áberandi af Sprengisandi. Á kolli þess er jökulhetta, auk þess sem er skriðjökulstunga austan í því sem nefnist Tungufönn.

Hofsjökull
Jökulsker á Íslandi
Fjöll á Íslandi
Miklavatn

Miklavatn getur átt við eftirfarandi:
 Miklavatn í Fljótum.
 Miklavatn við Héraðsvötn í Skagafirði.
 Lake Superior (Miklavatn) - hluti af Vötnunum miklu í Norður-Ameríku.
Miklavatn (Fljótum)

Miklavatn er 7,4 km² stöðuvatn í Fljótum í Skagafirði og er annað stærsta stöðuvatn héraðsins. Grandinn Hraunamöl skilur það frá sjó en frárennsli úr vatninu er um Hraunaós. Vatnið er gamall fjörður en grandinn hefur svo hlaðist upp og lokað honum.

Í vatninu er mikil silungsveiði en þar sem sjór gengur oft inn í vatnið og það er saltara á botninum veiðast þar einnig ýmsir sjávarfiskar. Í Miklavatn rennur Fljótaá úr Stífluvatni en einnig renna í það smærri ár og lækir.

Snemma á 20. öld var til umræðu að grafa skipgengan skurð í gegnum Hraunamöl og gera hafskipahöfn í Miklavatni en ekkert varð úr þeim áformum. Á 5. áratug aldarinnar höfðu sjóflugvélar sem stunduðu síldarleitarflug bækistöð á Miklavatni á sumrin.

Fljót í Skagafirði
Stöðuvötn á Íslandi
Undirforrit

Undirforrit (fall, aðferð eða stefja) eru safn setninga í forritum sem eru endurnýtanlegar.

Notkun undirforrita 
Þau eru gagnleg ef við höfum forritsbút sem þarf að framkvæma oft. Við spörum pláss með því að geyma forritsbútinn á einum stað í minni. Forrit sem kallar á undirforrit þarf ekki að vita neitt um smáatriðin. Þetta eykur læsileika forrita.

Kóðadæmi úr C og C++ 
Hérna er einfalt dæmi um undirforrit sem hefur eina færibreytu (tala) og skilar henni í öðru veldi með því að margfalda henni með sjálfri sér (tala * tala):

 int ferningstala (int tala)
 {
     return (tala * tala);
 }

þar sem það er skilgreint að undirforritið skili heiltölu eða int og að hún taki inn eina tölu sem er líka heiltala (þ.e. talan tala). Svo mætti kalla á þetta fall svona:

 int main()
 {
     int x, y; // Skilgreini heiltölurnar x og y
     y = 2;    // Gef y gildið 2
     x = ferningstala(y);
 }

þar sem x er gefið gildið sem kemur úr undirforritinu ferningstala() þegar talan y er sett í gegnum það, talan y hefur þarna gildið  og er send í gegnum undirfallið sem margfaldar hana með sjálfri sér og því verður .

Tengt efni 
 Fall í stærðfræði
 Samsetning falla (tölvunarfræði)

Heimild 
 Kári Harðarson (2003).Undirforrit: Háskólinn í Reykjavík, Forritunarmál haustið 2003.

Forritun
Myrkavatn

Myrkavatn er stöðuvatn norður af Þingvallasveit, skammt vestan Leggjabrjóts. Öxará rennur úr Myrkavatni. Hæð þess er 419 metrar og flatarmál þess rétt rúmur hálfur ferkílómetri.

Stöðuvötn á Íslandi
Þingvellir
Nautabú í Skagafirði

Nautabú er bær í Skagafirði, á Neðribyggð í Lýtingsstaðahreppi. Þar var mönnuð veðurathugunarstöð frá árinu 1946 til 2004, en síðan sjálfvirk veðurstöð.

Heimildir 

Íslenskir bæir
Veðurathugunarstöðvar á Íslandi
Skagafjörður
Nautalda

Nautalda er 669 metra hátt móbergsholt milli Hnífár og Miklukvíslar, sunnan Nauthagajökuls í Hofsjökli. Austan Nautöldunnar er Nauthaginn. Um Nauthaga og Nautöldu lá leiðin inn í Arnarfell hið mikla en í Nauthaga eru volgrur sem ferðalangar gátu baðað sig í. 

Gnúpverjaafréttur
Nauthagi

Nauthagi kallast gróðursvæðið upp af Illaveri, austan Nautöldu á Gnúpverjaafrétti á Íslandi. Í Nauthaga eru 25-45°C heitar laugar. Nauthaginn er í um 600 metra hæð en þó er mikil gróska í blómjurtum á þessu svæði.

Nafn sitt dregur Nauthaginn af því að árið 1847 fundust þarna tvö naut sem höfðu týnst frá Jóni Guðmundssyni ritstjóra þegar hann flutti frá Kirkjubæjarklaustri til Reykjavíkur. Þarna hafa nautin fundið góðan haga, þó skjóllaus sé.

Gnúpverjaafréttur
Þjórsárver
Norðlingaalda

Norðlingaalda er 658 metra hátt fell á sunnanverðum Fjórðungssandi. Aldan er mikil um sig en þó ber ekki mikið á henni í landslaginu. Hún er í vesturátt frá Eyvafeni. Sprengisandsleið hin forna liggur austan við Norðlingaöldu.

Samkvæmt fyrirhuguðum veituframkvæmdum Landsvirkjunar í Þjórsárverum ætti að rísa stífla frá Norðlingaöldu og austur fyrir Þjórsá.

Gnúpverjaafréttur
Fjöll á Íslandi
Ófærutangi

Ófærutangi heitir klettabelti vestan við Þjórsá, innst í Gljúfurleit. Fram af Ófærutanga þurfa fjallmenn að klífa til að hefja göngur sínar um Þjórsárgljúfur. Ófærutangi samanstendur af þremur háum stöllum sem gangnamenn þurfa að stökkva niður. Verk þetta er nokkuð hættulegt. Fossinn Dynkur er stuttan spöl ofar í Þjórsá.

Gnúpverjaafréttur
Forngríska

Forngríska er það tímabil í grískri málsögu sem samsvarar klassískri fornöld. Tímabilinu má skipta gróflega í fjögur smærri tímabil: mýkenskan tíma, snemmgrískan tíma, klassískan tíma og síðklassískan tíma eða síðfornöld.

Gríska er indóevrópskt tungumál

Mállýskur 
Gríska var farin að greinast í ólíkar mállýskur áður en grískumælandi hópar fólks settust fyrst að í Grikklandi en þó ekki að fullu fyrr en eftir landnámið. 

Venjulega eru mállýskur snemmgríska og klassíska tímans flokkaðar í fjóra eða fimm mállýskuhópa:

 Attíska-jóníska
 Jóníska
 Attíska

 Miðgríska
 Arkadíska-kýpverska
 Æólíska-akkæíska
 Æólíska (Böótíska, lesbíska, þessalíska)
 Akkæíska (aðallega argverska)

 Vestur-gríska
 Norðvestur-gríska (öll afbrigði af dórísku og hugsanlega fornmakedónísku)

Arkadísku-kýpversku mállýskurnar virðast vera skyldastar mýkenískri grísku, sem er elsta skráða málstig grískunnar, talað á meginlandi Grikklands og á Krít um 16.-11. öld f.Kr.; sennilega eru arkadísku-kýpversku mállýskurnar komnar af mýkensku mállýskunni. Norðvestur-grísku mállýskurnar eða dórísku mállýskurnar eru mest frábrugðnar öllum hinum. Deilt er um tengsl milli æólísku og attísku-jónísku mállýskanna á elsta stigi þeirra.

Umtalsverð áhrif mállýskanna hver á aðra gera að verkum að erfitt er að vita með vissu hvernig tengslum er háttað á milli þeirra.

Eftir landvinninga Alexanders mikla á 4. öld f.Kr. varð til ný stöðluð mállýska sem er nefnd koine eða samgríska mállýskan, sem var að mestu leyti byggð á attísku en í afar einfölduðu formi og undir áhrifum frá ýmsum öðrum mállýskum.

Bókmenntamállýskur 
Forngrískar bókmenntir voru einungis skrifaðar á nokkrum mállýskum. Elstu bókmenntir Grikkja eru Hómerskviður en þær voru samdar á tilbúinni mállýsku, sem er oftast nefnd „hómerísk“ gríska og er blanda af jónískri grísku og (í minna mæli) æólískri grísku auk nokkurra skáldlegra séreinkenna. Grískur kveðskapur var áfram saminn á æólísku (m.a. lesbísku) og jónísku, og síðar á attísku (harmleikir) en kórljóð voru þó ætíð höfð á dórísku. Bókmenntir á óbundnu máli voru samdar á jónísku og attísku. Sumir gamanleikir endurspegla aðrar mállýskur.

Frekari fróðleikur 
 Buck, Carl Darling, The Greek Dialects (London: Duckworth, 2003). ISBN 1-85399-556-8
 Palmer, Leonard R., The Greek Language (Oklahoma: University of Oklahoma Press, 1996). ISBN 0-8061-2844-5

Tenglar 
 

Forn tungumál
Forngríska
Sannkjör

Sannkjör eru þau skilyrði sem þurfa að vera uppfyllt til þess að staðhæfing geti talist sönn. Ísland þarf til dæmis að vera eyja til þess að staðhæfingin „Ísland er eyja“ geti talist sönn og til þess að staðhæfingin „Ísland er stærra en Grænland“ geti talist sönn þarf Ísland að vera stærra en Grænland. 

Bandaríski heimspekingurinn Donald Davidson hefur sett fram þá kenningu að merking staðhæfingar sé fólgin í því að þekkja sannkjör hennar. Samkvæmt þessu skilur maður staðhæfingu ef og aðeins ef maður veit hvernig heimurinn þyrfti að vera til þess að hún gæti talist sönn. Á hliðstæðan máta má segja að maður skilji spurningu og skipun ef og aðeins ef maður veit hvaða upplýsingar þyrftu að koma fram til að svara spurningunni og hvað þyrfti að gera til þess að hlýða skipuninni.

Tengt efni
Sagnkjör
Sannleikur

Heimspekileg hugtök
Málspeki
Leikslokasiðfræði

Leikslokasiðfræði eða afleiðingasiðfræði er sú tegund siðfræðikenninga sem heldur því fram að afleiðingar athafnar ákvarði hvort hún sé siðfræðilega rétt eða röng, með öðrum orðum að spyrja skuli að leikslokum. Leikslokasiðfræðikenning heldur því fram að siðferðilega rétt athöfn sé sú sem hefur bestar afleiðingar.

Íslensku orðin „leikslokasiðfræði“ og „afleiðingasiðfræði“ eru þýðingar á enska orðinu „consequentialism“, sem G.E.M. Anscombe bjó til í ritgerð sinni frá árinu 1958 „Siðfræði nútímans“ („Modern Moral Philosophy“).

Frægasta leikslokasiðfræðikenningin er nytjastefnan, sem á rætur að rekja aftur til Davids Hume (1711-1776) og Jeremys Bentham (1748-1832) en frægasti málsvari hennar var John Stuart Mill (1806-1873) sem setti kenninguna fram í riti sínu Nytjastefnan árið 1861.

Meginmunurinn á nytjastefnunni og annarri aðgerðasiðfræði er sá að nytjastefnan heldur því fram að bestu afleiðingarnar séu fólgnar í því að hámarka hamingju sem flestra. Nytjastefnan er útbreiddasta og vinsælasta leikslokasiðfræðikenningin en hin endanlegu gildi nytjastefnunnar er eigi að síður ekki nauðsynlegt einkenni á allri leikslokasiðfræði. Leikslokasiðfræðingur gæti til að mynda haldið því fram að bestu afleiðingarnar séu ekki fólgnar í því að hámarka hamingju sem flestra, heldur auka jöfnuð meðal manna sem mest.

Frægir leikslokasiðfræðingar
Jeremy Bentham
John Stuart Mill
R.M. Hare
Amartya Sen
Peter Singer
Henry Sidgwick

Tengt efni
Dygðasiðfræði
Nytjastefna
Skyldusiðfræði

Tenglar

Siðfræði
Nytjastefna

Nytjastefna er leikslokasiðfræðikenning. Samkvæmt nytjastefnunni eru aðgerðir réttar eftir því sem leiða til ánægju, rangar eftir því sem þær leiða til hins gagnstæða, í heiminum öllum. Tilgangsfræði nytjastefnunar fellur undir sældarhyggju. Sagnfræðilega á hún rætur að rekja aftur til Davids Hume (1711-1776) og Jeremys Bentham (1748-1832) en frægasti málsvari hennar var John Stuart Mill (1806-1873) sem setti kenninguna fram í riti sínu Nytjastefnan árið 1861.

Líkt og aðrar leikslokasiðfræðikenningar heldur nytjastefnan því fram að afleiðingar athafnar ákvarði siðferðilegt réttmæti hennar. Meginmunurinn á nytjastefnunni og annarri aðgerðasiðfræði er sá að nytjastefnan heldur því fram að bestu afleiðingarnar séu fólgnar í því að hámarka hamingju sem flestra. Nytjastefnan er útbreiddasta og vinsælasta leikslokasiðfræðikenningin.

Tengt efni 
 Dygðasiðfræði
 Leikslokasiðfræði
 John Stuart Mill
 Skyldusiðfræði

Tengill 
 

Nytjastefna
Siðfræði
Stjórnspeki
Æðra forritunarmál

Æðra forritunarmál eða hámál er forritunarmál sem í samanburði við lágmál er að jafnaði óhlutbundnara, auðveldara í notkun og auðveldara í flutningi milli verkvanga (mismunandi örgjörva eða stýrikerfa). Dæmi um hámál eru t.d. C++, Java, JavaScript, Julia, Lisp, Python, Prolog, Ada og Delphi.

HTML er ívafsmál en ekki forritunarmál; SQL sem er fyrirspurnarmál, er almennt ekki talið forritunarmál (er þó strangt til tekið í nýrri útgáfum), sem er oft notað af forriturum, venjulega í "bland" með almennu forritunarmáli.

Eftir að forrit hefur verið smíðað í hámáli er það vistþýtt yfir í svokallað vélamál svo það sé keyranlegt á tölvunni.

Hér að neðan er dæmi um lítið forrit sem umreiknar hitastig úr Celsíus yfir í Farenheit, í C++:

    #include <iostream>
    using namespace std;
    
    int main()
    {
       int celsius, farenh;
       cout << "Sláið inn hitastig í celsíusgráðum: ";
       cin >> celsius;
       farenh = 9*celsius/5 + 32;
       cout << "Hiti í Fahrenheit er þá " << farenh << " gráður" << endl;
       return 0;
    }

Langflest, en ekki öll, forritunarmál (Nim er t.d. undantekning), gera greinarmun á stórum og litlum staf, og þó svo að t.d. sé í lagi að nefna breytuna í forritinu hér að ofan Celsíus, er mjög algent að fólk haldi sig við litla stafi, eða noti stóra stafi í ákv. tilgangi í einstaka aðstæðum. Ef breytan væri með stórum staf, þarf s.s. samræmi þar sem hún er annars staðar notuð, en það samræmi þarf ekki í textastrengnum eins og sést með Fareinheit. Margir forritarar nota ensk breytuheiti (og fyrir nöfn á öðru, s.s. föllum), af gömlum vana, frá því að forritunarmál réðu ekki við séríslenska stafi, eða af góðum ástæðum vegna samvinnu (síðar gæti verið ráðinn erlendur forritari í íslenskt fyrirtæki, eða forrit gert opinbert öllum heiminum, "open source"). Hins vegar ráða nú mörg mál við svoleiðis stafi, eða jafnvel gríska (sem getur verið mjög gagnlegt sumu stærðfræðitengdu samhengi), kínverska, og sum jafnvel emoji (líka fyrir breytur, þar sem ekki ráðlagt, en gott er að hafa alla þessa möguleika í textastrengjum).

Forritunarmál eru almennt séð með lykilorðum á ensku, sbr. t.d. return hér að ofan (og select í SQL). Þau eru hins vegar talin í örfáum tugum í flestum málum, og enskukunnátta er því í raun ekki skilyrði til að læra forritun. Þó hefur t.d. verið gert eitt mál (sem vitað er um) sem byggir á íslensku, Fjölnir og nokkuð mörg (til samans) sem byggja á öðrum málum, sennilega fá fyrir hvert og eitt, til að mynda til byggt á arabísku (og þá skrifuð frá hægri til vinstri) og kínvesku.

Forritun
Refasveit

Refasveit kallast byggðarlagið við enda Langadalsfjalls innst við Húnafjörð, frá Blönduósi að Laxá. Við sjóinn eru háir bakkar, en annars einkennist sveitin af melum, móum og mýrun. Í sveitinni eru fjögur vötn; Langavatn nyrst, svo Hólmavatn, Réttarvatn og loks Grafarvatn syðst.

Bæir 
Bæir sem teljast til hinnar eiginlegu Refasveitar eru:
 Lækjardalur
 Kúskerpi
 Flúðabakki
 Sölvabakki
 Svangrund
 Síða
 Bakkakot
 Blöndubakki
 Enni
 Breiðavað

Austur-Húnavatnssýsla
Rauðukambar

Rauðukambar eru um 200-300 metra líparít-hryggir sem kljúfa Þjórsárdal í tvo botna. Vestan kambanna rennur Bergálfsstaðaá en Fossá og Fossárdalur fyrir austan þá. Vestan við Rauðukamba er Þjórsárdalslaug, sem Landsvirkjun bjó til úr afgangssteypu frá Búrfellsvirkjun. Á þessum stað er jarðhiti, sem nýttur er í laugina. 

Fjöll á Íslandi
Þjórsárdalur
Mýrasýsla

Mýrasýsla (einnig Mýrar) var ein af sýslum Íslands. Sýslur eru ekki lengur stjórnsýslueining á Íslandi, en nafnið er enn notað til að vísa til svæðisins.

Mýrarsýsla er á Vesturlandi og nær frá Hvítá í Borgarfirði að Hítará. Sýslan er alls 3.270 km².

Náttúrufar 
Úti fyrir strönd Mýrasýslu eru ótal sker og er aðgrunnt að ströndinni. Mestur hluti sýslunnar er láglendur og kallast hann einu nafni Mýrar og ná þær allt inn að Norðurá og Gljúfurá meðfram Hvítá. Mýrarnar eru víða illar yfirferðar, með lágum klapparholtum inn á milli. Holt þessi eru mörg hver vaxin birkikjarri. Upp af Mýrunum ganga síðan dalir inn í hálendið; helstu dalir eru Hítardalur, Hraundalur með Langavatnsdal, Norðurárdalur og Þverárhlíð austust. 

Mýrasýslan er öll gróðursæl og er gróðurlendið útbreiddast á Mýrum. Afréttir eru einnig grösugir. Í Mýraeldum vorið 2006 skemmdist þó nokkurt gróðurlendi en líklegt er talið að það muni ná sér á einhverjum áratugum.

Stjórnsýsla 
Mýrasýsla er í lögsagnarumdæmi með Borgarfjarðarsýslu og hefur sýslumaður aðsetur sitt í Borgarnesi. Sveitarfélög innan Mýrasýslu eru tvö, Borgarbyggð og Hvítársíðuhreppur.

Kjördæmið
Mýrarsýsla var kjördæmi í Alþingiskosningum fram til 1959, er Vesturlandskjördæmi var myndað.

Heimild 
 

Mýrasýsla
Martin Heidegger

Martin Heidegger (26. september 1889 – 26. maí 1976) var þýskur heimspekingur.

Heidegger hafði áhrif á marga aðra heimspekinga en meðal nemenda hans voru Hans-Georg Gadamer, Hans Jonas, Emmanuel Levinas, Hannah Arendt, Xavier Zubiri og Karl Löwith. Maurice Merleau-Ponty, Jean-Paul Sartre, Jacques Derrida, Michel Foucault, Jean-Luc Nancy og Philippe Lacoue-Labarthe kynntu sér einnig verk hans ítarlega. Auk þess að vera mikilvægur hugsuður í hefð fyrirbærafræðinnar er Heidegger álitinn mikilvægur hugsuður í tilvistarspeki, afbyggingu, túlkunarfræði og póstmódernisma. Hann reyndi að beina vestrænni heimspeki frá frumspekilegum og þekkingarfræðilegum spurningum og í áttina að verufræðilegum spurningum, það er að segja, spurningum um þýðingu verunnar, eða hvað það þýðir „að vera“. Heidegger var meðlimur í nasistaflokknum og hefur verið umdeildur meðal annars af þeim sökum.

Tengt efni 
 Fyrirbærafræði
 Edmund Husserl
 Jean-Paul Sartre
 Tilvistarspeki
 Túlkunarfræði

Tenglar 
 

Fyrirbærafræðingar
Heimspekingar 20. aldar
Meginlandsheimspekingar
Þýskir heimspekingar
Nasistar
Edmund Husserl

Edmund Gustav Albrecht Husserl (8. apríl 1859, Prostějov – 26. apríl 1938, Freiburg) var þýskur heimspekingur, sem er þekktur sem „faðir“ fyrirbærafræðinnar.

Husserl fæddist inn í gyðingafjölskyldu í Prostějov (Prossnitz) í Moravíu í Tékkóslóvakíu (sem var þá hluti af Austurríki-Ungverjalandi). Hann var nemandi Franz Brentano og Carl Stumpf en hafði síðar mikil áhrif á  Edith Stein, Eugen Fink, Martin Heidegger, Jean-Paul Sartre og Maurice Merleau-Ponty meðal annarra. Árið 1887 gerðist hann kristinn mótmælandi. Hann kenndi heimspeki í Halle frá 1887, þá í Göttingen sem prófessor frá 1901 og að lokum í Freiburg im Breisgau frá 1916 til 1928 þegar hann settist í helgan stein. Hann hélt þó áfram að fást við og skrifa um heimspeki og nota bókasafnið í Freiburg þar til honum var meinað að gera það vegna gyðinglegs uppruna síns.

Helstu ritverk 
 1887. Über den Begriff der Zahl. Psychologische Analysen.
 1891. Philosophie der Arithmetik. Psychologische und logische Untersuchungen.
 1900. Logische Untersuchungen. Erste Teil: Prolegomena zur reinen Logik. 
 1901. Logische Untersuchungen. Zweite Teil: Untersuchungen zur Phänomenologie und Theorie der Erkenntnis.
 1911. Philosophie als strenge Wissenschaft.
 1913. Ideen zu einer reinen Phänomenologie und phänomenologischen Philosophie. Erstes Buch: Allgemeine Einführung in die reine Phänomenologie.
 1928. Vorlesungen zur Phänomenologie des inneren Zeitbewusstseins.
 1929. Formale und transzendentale Logik. Versuch einer Kritik der logischen Vernunft.
 1931. Mèditations cartèsiennes.
 1936. Die Krisis der europäischen Wissenschaften und die transzentale Phänomenologie: Eine Einleitung in die phänomenologische Philosophie.

Husserl, Edmund
Husserl, Edmund
Husserl, Edmund
Husserl, Edmund
Husserl, Edmund
Háskóli

Háskóli er menntastofnun þar sem fer fram æðri menntun og vísindalegar rannsóknir. Námsgráður sem veittar eru í háskólum eru í grófum dráttum á þremur stigum:  bakkalárstigi  (til dæmis B.A.- og B.S.-gráður eða sambærilegar gráður sem eru gráður veittar að loknu grunnnámi);  kandídatsstigi (magister gráður sem eru veittar að loknu eins eða tveggja ára framhaldsnámi); og að lokum  doktorsstigi (doktorsgráður sem veittar eru að loknu umfangsmiklu rannsóknatengdu framhaldsnámi en doktorsgráða er æðsta námsgráða sem veitt er á Íslandi).

 Kennaraháskóli er háskóli sem hefur það hlutverk að mennta kennara fyrir grunn- og framhaldsskólastig.
 Listaháskóli er skóli á háskólastigi sem býður einkum upp á menntun í listgreinum á borð við myndlist, leiklist og tónlist.
 Tækniháskóli er háskóli sem útskrifar aðallega tæknifræðinga og verkfræðinga.
 Viðskiptaháskóli er skóli sem undirbýr nemendur aðallega fyrir starf í viðskiptalífinu.

Íslensk og erlend hugtakanotkun 
Íslenska orðið „háskóli“ er notað jafnt um alla skóla á háskólastigi. Á öðrum tungumálum er oft gerður greinarmunur annars vegar á þeim skólum á háskólastigi þar sem einungis eða að langmestu leyti fer fram kennsla á grunnstigi eða á afar takmörkuðu sviði (svo sem tæknivísindum eða viðskiptum) og hins vegar á skólum þar sem kennsla fer fram í flestum greinum vísinda, bæði á grunn- og framhaldsstigi og rannsóknarstarfsemi er öllu umfangsmeiri.

Á ensku er til að mynda gerður greinarmunur á „college“ og „university“, þar sem „college“ er skóli á háskólastigi, sem veitir námsgráður einkum á grunnstigi, ef til vill á takmörkuðu sviði (samanber til dæmis viðskiptaháskóla eða „business college“) en orðið „university“ er notað um háskóla þar sem kenndar eru allar helstu greinar vísinda, veittar eru námsgráður á framhaldsstigi og rannsóknarstarfsemi er venjulega töluvert meiri en í þeim skólum sem teljast vera „college“.

Sams konar greinarmunur endurspeglast meðal annars í norsku orðunum „høyskole“ („høgskole“ á nýnorsku) og „universitet“, dönsku orðunum „ professionshøjskole“ og „universitet“ og sænsku orðunum „högskola“ og „universitet“.

Af þessum sökum hefur verið lagt til að kalla íslenska háskóla sem samsvara „university“ eða „universitet“ rannsóknarháskóla en láta öðrum skólum eftir orðið „háskóli“. Háskóli Íslands væri þá dæmi um rannsóknaháskóla en Kennaraháskóli Íslands, Listaháskóli Íslands og Háskólinn á Bifröst væru venjulegir háskólar.

Tenglar
The Latin Library

The Latin Library er vefsíða sem hýsir latneska texta í almannaeigu. Textarnir eru fengnir frá mismunandi stöðum. Margir voru skannaðir inn úr bókum sem eru lausar undan höfundarétti. Aðrir voru halaðir niður af ýmsum síðum á veraldarvefnum (sumar þeirra eru ekki lengur til). Leyfi hefur fengist fyrir birtingu flestra nýrri textanna. Textarnir eru ekki ætlaðir til nýtingar í rannsóknum og þeim er ekki ætlað að leysa af hólmi fræðilegar útgáfur með handritaskýringum. Á vefsíðunni eru engar þýðingar. William L. Carey í Fairfax, Virginíu, heldur síðunni við, sem er hluti af stærra Ad Fontes Academy vefsíðu.

Tengt efni
Latneskar bókmenntir

Heimild

Tengill
The Latin Library homepage.

Fornfræði
Latneskar bókmenntir
Rafræn bókasöfn
Will Durant

William James Durant (5. nóvember 1885 — 7. nóvember 1981) var bandarískur sagnfræðingur, heimspekingur og rithöfundur.

Helstu ritverk 
 (1926) The Story of Philosophy. 
 (1927) Transition.
 (1930) The Case for India.
 (1931) Adventures in Genius.
 (1953) The Pleasures of Philosophy.
 (ásamt Ariel Durant) (1968) The Lessons of History. – Íslensk þýðing: Í ljósi sögunnar (1985). Björn Jónsson þýddi.
 (ásamt Ariel Durant) (1970) Interpretations of Life.
 (ásamt Ariel Durant) (1977) A Dual Autobiography.

Saga siðmenningar 
 (1935) Our Oriental Heritage.
 (1939) The Life of Greece. – Íslensk þýðing: Grikkland hið forna 1–2 (1967). Jónas Kristjánsson íslenskaði og samdi viðauka. Endurprentað 1979 og 1993.
 (1944) Caesar and Christ. – Íslensk þýðing: Rómaveldi 1–2 (1963 og 1965). Jónas Kristjánsson íslenskaði. Endurprentað 1993.
 (1950) The Age of Faith.
 (1953) The Renaissance. 
 (1957) The Reformation. – Íslensk þýðing fyrsta hluta verksins: Siðaskiptin 1-2 (1989). Björn Jónsson þýddi.
 (ásamt Ariel Durant) (1961) The Age of Reason Begins.
 (ásamt Ariel Durant) (1963) The Age of Louis XIV.
 (ásamt Ariel Durant) (1965) The Age of Voltaire. 
 (ásamt Ariel Durant) (1967) Rousseau and Revolution. 
 (ásamt Ariel Durant) (1975) The Age of Napoleon.

Tengill 
 Will Durant Foundation

Durant, Will
Durant, Will