alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Karlakór Reykjavíkur syngur lög eftir Sveinbjörn Sveinbjörnsson og Sigfús Einarsson

Karlakór Reykjavíkur syngur lög eftir Sveinbjörn Sveinbjörnsson og Sigfús Einarsson  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1974. Hljóðritun þessarar plötu fór fram í Háteigskirkju í Reykjavík fyrri hluta ársins 1974 undir stjórn Péturs Steingrímssonar. Ljósmynd á framhlið tók Gunnar Hannesson í Kverkfjöllum.

Lagalisti
Ó, guð vors lands - Lag - texti: Sveinbjörn Sveinbjörnsson - Matthías Jochumsson 
Ingólfs minni - Lag - texti: Sveinbjörn Sveinbjörnsson - Matthías Jochumsson
Á Sprengisandi - Lag - texti: Sveinbjörn Sveinbjörnsson - Grímur Thomsen
Ólafur og álfamærin - Lag - texti: Sveinbjörn Sveinbjörnsson - Þjóðvísa
Fífilbrekka - Lag - texti: Sveinbjörn Sveinbjörnsson - Jónas Hallgrímsson
Móðurmálið - Lag - texti: Sveinbjörn Sveinbjörnsson - Gísli Jónsson
Sprettur - Lag - texti: Sveinbjörn Sveinbjörnsson - Hannes Hafstein - Útsetning: Jan Morávek - Píanóundirleikur: Guðrún Kristinsdóttir 
Yfir voru ættarlandi - Lag - texti: Sigfús Einarsson - Steingrímur Thorsteinsson
Sefur sól hjá ægi - Lag - texti: Sigfús Einarsson - Sigurður Sigurðsson
Draumalandið - Lag - texti: Sigfús Einarsson - Guðmundur Jónsson - Einsöngur: Sigurður Björnsson 
Þú álfu vorrar yngsta land - Lag - texti: Sigfús Einarsson - Hannes Hafstein
Ég man þig -  Lag - texti: Sigfús Einarsson - Guðmundur Guðmundsson - Einsöngur: Hreiðar Pálmason
Sjá hin ungborna tíð -  Lag - texti: Sigfús Einarsson - Einar Benediktsson
Þó að kali heitur hver -  Lag - texti: Sigfús Einarsson - Vatnsenda-Rósa
Ísland -  Lag - texti: Sigfús Einarsson - Freysteinn Gunnarsson - Einsöngur: Friðbjörn G. Jónsson - Píanóundirleikur: Guðrún Kristinsdóttir

Textabrot af bakhlið plötuumslags 
 

SG-hljómplötur
Hljómplötur gefnar út árið 1974
Super Mario Bros.

Super Mario Bros. er fyrsti Super Mario Bros. tölvuleikurinn. Hann kom út árið 1985 á NES (Nintendo Entertainment System).

Nintendo
Christopher Marlowe

Christopher „Kit“ Marlowe (skírður 26. febrúar 1564 – 30. maí 1593) var enskt leikrita- og ljóðskáld og þýðandi á Elísarbetartímabilinu. Hann var besta skáld síns tíma, að undanskildum William Shakespeare sem hann hafði mjög mikil áhrif á. Marlowe er kunnur fyrir glæsilega meðferð sína á stakhendunni og fyrir ótímabært andlát sitt, en hann lést eftir hnífsstungu, aðeins 29 ára gamall. Frægustu verk hans eru Dr. Faustus (The Tragical History of Doctor Faustus) og Gyðingurinn á Möltu (The Jew of Malta)).

Tengill 
 Marlowe; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1964

Ensk skáld
Lífey

Lífey (danska: Livø) er dönsk eyja í Limafirði á Norður-Jótlandi. Eyjan er um 320 hektarar á stærð og hægt er að ferðast þangað með ferju frá 1. apríl til 1. september ár hvert. Eyjan hefur verið friðuð frá árinu 1977 en byggð hefur verið þar frá steinöld. Í dag er þó engin föst byggð á eyjunni og er þar aðeins ein gata með verslun og krá. Á eyjunni er hægt að fá bjórtegund sem er sérmerkt og ber nafnið Livøl.

Danskar eyjar
Sidney Nolan

Sir Sidney Robert Nolan (22. apríl, 1917 – 28. nóvember 1992) var einn af helstu listmálurum Ástralíu á ofanverðri 20. öld. Hann er þekktastur fyrir myndaröð sem hann málaði af Ned Kelly, hinum fræga ástralska útlaga (bushranger).

Tenglar 
 Ned Kelly; um Nolan og Kelly; grein í Morgunblaðinu 1994

Nolan, Sidney
Ormur Ásláksson

Ormur Ásláksson var biskup á Hólum 1342 – 1356, eða í 14 ár.  

Ormur biskup var Norðmaður, sem hafði verið kórsbróðir í Stafangri. Lítið annað er vitað um uppruna hans. Hann var kjörinn biskup 1342 og vígður 1343, um leið og Jón skalli Eiríksson til Grænlands. Ormur kom til Íslands sumarið 1343, og brotnaði skipið við Þjórsársand. 

Ormur varð fljótt illa þokkaður af landsmönnum vegna fégræðgi, en hirti minna um andleg mál. Bændur norðanlands gerðu samtök gegn honum, og fór biskup utan 1345 til þess að styrkja stöðu sína. Kom hann út aftur ári síðar og braut þá skip við Melrakkasléttu. Enn fór hann utan 1347 og var þá í Noregi í 4 ár. Sumarið 1349 urðu þau tíðindi að svartidauði barst til Noregs. Geisaði pestin þar fram eftir ári 1350 og felldi meira en helming landsmanna. Einkum varð prestastéttin hart úti, en þeir Ormur Ásláksson og Jón skalli Eiríksson voru meðal fárra kirkjuhöfðingja sem lifðu pestina af. 

Ormur kom aftur til landsins 1351 með verndarbréf konungs, þar sem farið var hörðum orðum um andstöðu Norðlendinga og nokkrum þeirra stefnt utan á konungsfund. Átökin héldu samt áfram. Biskup bannfærði þá forsprakkana, sem hafði lítið að segja. Efldi hann flokk gegn þeim, náði nokkrum þeirra á sitt vald og hélt þeim föngnum, þar til þeir voru leystir út með fé. Sumarið 1353 komu út þeir sem stefnt hafði verið utan, og höfðu með sér bréf konungs, þar sem Ormi var boðið að virða fornan rétt þegnanna, og skipað að leysa þá úr banni. Taldi hann sér þá ekki lengur vært á Hólum, fór til Noregs 1354 og andaðist þar haustið 1356. "Var hann fáum harmdauði", segir í annál.

Árið 1344 lét Ormur biskup taka upp bein Guðmundar góða og þvo þau fyrir jarteiknir, líklega til að geta aukið tekjur biskupsstólsins. Glæsilegt skrín var síðar gert undir beinin og er þess getið á Hólum skömmu fyrir siðaskipti.

Heimildir
Jón Helgason biskup: Kristnisaga Íslands I, 183.
Sigurður Líndal (ritstj.): Saga Íslands V.
Gustav Storm (útg.): Islandske Annaler indtil 1578.

Hólabiskupar í kaþólskum sið
Savanna tríóið - Skemmtilegustu lög Savanna tríósins

Savanna tríóið - Skemmtilegustu lög Savanna tríósins  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1974. Hönnun umslags: Björn Björnsson. Ljósmyndir á umslagi tók Troels Bendtsen og eru þær frá upptöku sjónvarpsins á "Bílavísum" í apríl 1974. Lögin hafa einnig komið út á kasettu. 

Savanna tríóið skipa: Þórir Baldursson,Troels Bendtsen og Björn Björnsson.

Lagalisti
Bílavísur - Lag - texti: Erlent alþýðulag - Ingimundur
Eitt sinn var ég ógiftur - Lag - texti: Þórir Baldursson - Sigurður Þórarinsson
Hafmeyjan - Lag - texti: Írskt þjóðlag - Sigurður Þórarinsson
Beykirinn í Miðkoti - Lag - texti: Skoskt þjóðlag - Sigurður Þórarinsson
Surtseyjarríma - Lag - texti: Þórir Baldursson - Sigurður Þórarinsson
Konuvísur - Lag - texti: Erlent alþýðulag - Ingimundur
Teitur tinari - Lag - texti: Írskt þjóðlag - Jón Örn Marinósson
Ég ætla heim - Lag - texti: Amerískt þjóðlag - Sigurður Þórarinsson
Jarðarfarardagur - Lag - texti: Þórir Baldursson - Sigurður Þórarinsson
Nikkólína - Lag - texti: Erlent alþýðulag - Ingimundur
Brúðarskórnir - Lag - texti: Þórir Baldursson - Davíð Stefánsson
Pálína -  Lag - texti: Sænskt alþýðulag - G. Ásgeirsson/ Sv. Björnsson

SG-hljómplötur
Hljómplötur gefnar út árið 1974
Silius Italicus

Silius Italicus (fullu nafni Tiberius Catius Asconius Silius Italicus; um 26 – 101) var rómverskt skáld.

Hann vakti snemma athygli sem hæfileikaríkur ræðumaður og síðar sem varkár stjórnmálamaður. Hann var ræðismaður árið sem Neró lést (68).

Rómversk skáld
Salt

Þessi grein fjallar um matarsalt. Fyrir sölt í efnafræði, sjá salt (efnafræði). Fyrir aðrar merkingar má sjá aðgreiningarsíðuna.

Salt er steinefni sem er að mestu gert úr natríumklóríði (efnatákn NaCl), sem er efnasamband sem tilheyrir söltum. Það er mikið af salti í sjónum, það eru 35 grömm af salti í lítra af sjó (3,5% selta). 

Salt er notað til að bragðbæta mat og til að koma í veg fyrir að hann spillist. Bergsalt (steinsalt)'' er unnið úr saltnámum, en sjávarsalt er unnið úr sjó.

Salt er lífsnauðsynlegt og er eitt af grunnbrögðum bragðskynsins. Það er natríum (en ekki klór) sem er jónin sem spilar mikilvægt hlutverk í dýrum, hún er , nauðsynleg fyrir starfsemi vöðva og tauga, og viðheldur réttum flæðiþrýstingi (osmótískum þrýstingi).

Matarsalt 
Matarsalt inniheldur snefil af öðrum efnum auk natríumklóríðs, t.d. kalíumjoðíð (K I) og efni sem hindra myndun kekkja.

Joði er oft bætt við til að koma í veg fyrir joðskort hjá almenningi. Aðeins þarf örlítið magn af joði til að hindra joðskort. Joðskortur veldur greindarskorti. Sums staðar er flúori bætt við til að koma í veg fyrir tannskemmdir, og járni til að koma í veg fyrir blóðleysi.

Iðnaðarsalt 
Aðeins um 6% af öllu því salti sem unnið er í heiminum er matarsalt, afgangurinn er iðnaðarsalt sem er notað í iðnaðarframleiðslu af ýmsu tagi, til að draga úr hálku á vegum, eða í landbúnaði. Gerðar eru mun strangari kröfur til hreinleika og efnainnihalds matarsalts en iðnaðarsalts og það er því mun dýrara.

Iðnaðarsaltmálið á Íslandi 2012 
Í janúar 2012 sögðu íslenskir fjölmiðlar frá því að salt sem Ölgerðin og áður Danól höfðu flutt inn, að minnsta kosti frá 1998, og selt til fjölda fyrirtækja í matvælaiðnaði var ekki borðsalt, heldur iðnaðarsalt, sem ekki þarf að standast sömu kröfur og salt sem ætlað er til manneldis. Forsvarsmenn Ölgerðarinnar kváðust ekki hafa vitað að saltið væri ekki ætlað til neyslu.

Tilvísanir

Tenglar 

 Salt; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1954
 Saltvinnslueyjan Ibíza; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1953
 Saltverksmiðja á Reykjanesi; grein í Morgunblaðinu 1981

Sölt
Krydd
Þorskhöfði

Þorskhöfði (enska: Cape Cod) er stór L-laga höfði sem tilheyrir Barnstable-sýslu í Massachusetts á austurströnd Bandaríkjanna. Þorskhöfðaskurðurinn skilur á milli höfðans og meginlandsins. Á Þorskhöfða eru margir smábæir og vinsælar baðstrendur. Sunnan við höfðann eru eyjarnar Nantucket og Martha's Vineyard.

Þorskhöfði var önnur enska landnemabyggðin sem heppnaðist að koma upp á meginlandi Norður-Ameríku en þangað komu stofnendur Plymouth-nýlendunnar með skipinu Mayflower árið 1620.

Massachusetts
Keltar

Keltar eru fólk sem talar keltnesk tungumál og er frá Evrópu. Keltnesku löndin eru Írland, Skotland, Wales, Mön, Kornbretaland og Bretagne.

Keltar
Fornir þjóðflokkar
Ljóstvistur

Ljóstvistur, ljósdíóða eða ljóstvískaut (enska light-emitting diode, skammstafað LED) er tvistur sem gefur frá sér veikt ljós þegar rafstraumur fer um hann. Ljóstvistar eru oftast notaðir sem gaumljós á rafmagnstækjum, en eru stundum notaðir, margir saman, sem ljósgjafar á heimilum, í sumarbústöðum, hjólhýsum og bílum. Ljóstvistar sem gefa frá sér innrautt ljós eru notaðir m.a. í fjarstýringum fyrir sjónvarp og hljómflutningstæki.

Heimildir 

 Ljóstvistar ljósgjafi framtíðarinnar  Verkís hf

 Framtíðarljósgjafinn Ljóstvistar Daði Ágústsson

Rafeindafræði
Ryð

Ryð er heiti yfir efnasamsetningu járns (Fe) og súrefnis (O) og verður til þegar jónir þessara efna tengjast saman. Ryð er stökkt efni sem molnar við hnjask. Það getur verið gult, rauðleitt, brúnleitt eða dökkt á lit.

Hlutir úr járni eyðast smám saman vegna ryðs og eru því oft ryðvarðir eða húðaðir með einhverjum efnum til að hindra að súrefni komist að málminum. Ryðmyndun verður þegar óvarið járn kemst í snertingu við súrefni því þá streyma rafeindir frá járninu þannig að járnfrumeindirnar verða plúshlaðnar (Fe 2+ eða Fe 3+) en frumeindir súrefnisins (O2-) verða mínushlaðnar. 
Bakskautsvörn er notuð á skipum til að hamla gegn ryðmyndun.

Ryðfrítt stál er stál sem hefur verið sérstaklega meðhöndlað til að verjast ryði.

Járn
Tæring
Efnasambönd
Skammhlaup

Skammhlaup er það nefnt þegar rafstraumur fer stystu leið frá rafleiðara til jarðar. Straumur í skammhlaupi getur orðið mun sterkari en hámarksstraumur sá sem raftæki eða -lagnir þola og þannig valdið ofhitnun og skemmdum á því. Til að koma í veg fyrir skammhlaup eru leiðarar varðir með einangrara og lagðir þannig að lágmarkslíkur séu á skammhlaupi. Ef skammhlaup verður í rafkerfi bygginga eða ökutækis á lekaliði eða var að rjúfa straumrásina án tafar til að minnka líkur á tjóni. Bræðivar brennur yfir við skammhlaup og rýfur þannig straumrásina, en skemmist varanlega og þarf því að endurnýja.

Ef maður eða dýr veldur skammhlaupi með líkamanum eða hluta hans í háspennukerfi, getur hann hlotið alvarleg brunasár eða bana.

Rafmagnsfræði
Jörð (rafmagn)

Jörð í rafmagnsfræði á við ákveðinn leiðara, sem hefur spennuna núll, miðað við aðra leiðara í tilteknu raftæki. Jörð í byggingum er tengd jörðu og jarðtengingin á að hafa litinn gult og grænt á víxl.

Alþjóðleg tákn fyrir jörð:
  

Rafmagnsfræði
Böðvar frá Hnífsdal

Böðvar Guðjónsson frá Hnífsdal (1906 - 1961) var rithöfundur, þýðandi og kennari. Hann skrifaði margar smásögur og drengjasögur. Nokkurs konar dulnefni hans var Böðvar frá Hnífsdal.

Verk 
 Ég þekki konur: ljóðabók - 1930
 Strákarnir sem struku: drengjasaga - 1934; 1957 
 Ævintýralegt jólafrí: drengjasaga - 1958  
 Strákar í stórræðum: drengjasaga - 1959 
 Fremstur í flokki: drengjasaga - 1960

Þýðingar 
 Sautján ára - eftir Booth Tarkington - 1945
 Blámaður um borð - eftir Joseph Conrad - 1949

Tengill 
 Sjóferð í Æðarvík; smásaga eftir Böðvar frá Hnífsdal; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1935

Íslenskir rithöfundar
Íslenskir þýðendur
Stjórnarskrá Ítalíu

Stjórnarskrá Ítalíu (ítalska: Costituzione della Repubblica Italiana) eru æðstu lög Ítalíu sem voru samþykkt af stjórnlagaþinginu 22. desember 1947. Kosið var á stjórnlagaþingið með almennum kosningum   2. júní 1946 um leið og haldin var þjóðaratkvæðagreiðsla um afnám konungdæmis. Stjórnarskráin tók formlega gildi 1. janúar 1948, einni öld eftir að Stofnlög Alberts (Statuto Albertino) gengu í gildi, en þau voru sú stjórnarskrá sem ítalska konungdæmið byggðist á.

Stjórnarskráin var samin af stjórnlagaþinginu sem á sátu aðallega kristilegir demókratar, jafnaðarmenn (m.a. róttæk öfl sem tekið höfðu þátt í ítölsku andspyrnuhreyfingunni) og frjálslyndir og ber stjórnarskráin þess merki að vera málamiðlun milli þeirra sem vildu alger skil frá stofnunum fasismans og konungdæmisins og þeirra sem vildu fara varlega í sakirnar. Einkenni á stjórnarskránni er andstaða við gerræði og upphafning á hugmyndinni um réttarríki sem ætlunin er að skapa með stjórnarskránni.

Stjórnarskrá Ítalíu er nánast óbreytanleg en til þess að breyta henni þarf mikinn meirihluta á þingi og auk þess í mörgum tilfellum, þjóðaratkvæðagreiðslu. Henni hefur þó verið breytt nokkrum sinnum.

Ítölsk stjórnmál
Ítalía
Mógúlveldið

Mógúlveldið (persneska: سلطنت مغولی هند, Solṭanat Moġuli Hend; úrdú: مغلیہ سلطنت, Muġalīh Sulṭanat; eigið nafn: گوركانى, Gurkâni) var keisaradæmi í Suður-Asíu sem stóð frá 16. öld fram að miðri 19. öld. Á hátindi sínum, um aldamótin 1700, náði það yfir nær allan Indlandsskaga og hluta þess sem í dag er Afganistan. Blómaskeið Mógúlveldisins er venjulega talið ná frá því þegar Akbar mikli komst til valda 1556 þar til Aurangzeb lést árið 1707. Nafnið er dregið af persneska orðinu yfir mongóla. 

Stofnandi veldisins var Babúr sem náði Kabúl á sitt vald árið 1504. Hann var afkomandi bæði Gengis Kan og Tímúrs og hann og menn hans aðhylltust íslam og höfðu tekið upp persneska siði og menningu.

Saga Indlands
Suður-Asía
Mingveldið

Mingveldið (kínverska: 明朝; pinyin: Míng Cháo) var ættarveldi sem ríkti yfir Kína frá 1368 til 1644. Mingveldið var síðasta keisaraættin sem tilheyrði hankínverjum. Það hófst með uppreisn gegn hinu mongólska Júanveldi og beið á endanum ósigur fyrir mansjúmönnum sem stofnuðu Kingveldið 1644 þótt Syðra Mingveldið héldi velli til 1662. Margir hópar hankínverja litu á Kingveldið sem erlend yfirráð og börðust fyrir endurreisn Mingveldisins.

Mingveldið kom sér upp herflota og fastaher sem taldi milljón hermenn. Á hátindi ríkisins voru íbúar þess 160 milljónir.

Fyrrum Asíuríki
Saga Kína
Stofnað 1368
Lagt niður 1644
Rússneska keisaradæmið

Rússneska keisaradæmið (rússneska: Царство Русское, frá 1721 Россійская Имперія) var stórveldi í Evrópu og Asíu sem varð til þegar Ívan grimmi stórfursti af Moskvu ákvað, árið 1547, að taka sér titilinn царь tsar, sem merkir keisari. Ívan var fastur í sessi, hafði mikil völd yfir bojurunum og jók verulega við ríki sitt með því að leggja undir sig tatararíkin Kasan og Astrakan. Þótt faðir hans og afi hefðu báðir notað titilinn á undan honum var Ívan sá fyrsti sem var formlega krýndur tsar eða „keisari“, en þeir langfeðgar litu á Moskvu sem arftaka Konstantínópel eftir fall Austrómverska keisaradæmisins og sjálfa sig því sem arftaka rómversku keisaranna.

Eftir að Pétur mikli hafði gert ríkið að einveldi og lagt niður stofnanir bojarasamfélagsins ákvað hann síðan árið 1721 að taka upp evrópska heitið Россійская Имперія Rossijskaja Imperija.

Saga Rússlands
Keisaradæmi
Fyrrum Evrópuríki
Fyrrum Asíuríki
Borobudur

Borobudur er Mahayana búddahof frá níundu öld staðsett í miðhluta Jövu í Indónesíu. Hofið er byggt upp af sex ferhyrndum stöllum og þremur hringlaga og er skreytt með 2.672 lágmyndum og 504 búddhalíkneskjum. 

Aðalhelgidómurinn er við miðju efsta stallsins og kring um hann eru 72 búddalíkneski í bjöllulaga helgiturnum búddhatrúarmanna (stúpa).

Talið er að Borobudur hafi verið yfirgefið á fjórtándu öld samfara hnignun ríkja búddatrúarmanna og útbreiðslu íslam í Java. Það var grafið aftur úr gleymsku árið 1814 fyrir tilstuðlan Thomas Raffles landstjóra Breta á Jövu og hefur frá þeim tíma verið varðveitt og viðhaldið. Borobudur er á heimsminjaskrá UNESCO.

Það er ekki til skráð saga af hver byggði Borobudur eða hver var tilgangur hofsins. Talið er líklegt að Borobudur hafi verið reist um árið 800 á tímum Sailendra ríkisins í Jövu. Líklegt þykir að bygging hofsins hafi tekið 75 ár og verið fullgerð árið 825.

Öldum saman lá Borobudur hofið falið undir lögum af eldfjallaösku og frumskógagróðri. Það er ráðgáta hvers vegna hofið var yfirgefið og ekki er vitað hvenær hætt var að nota það og pílagrímsferðir til þessu lögðust niður. 

Java var undir breskri stjórn árin 1811 til 1816. Landstjórinn Thomas Stamford Raffles hafði mikinn áhuga á sögu Java. Hann safnaði fornmunum og skráði hjá sér það sem innfæddir sögðu honum á ferðum hans um eyjuna. Á ferðalagi til Semarang árið 1814 var honum sagt frá stóru hofi sem kallað var Chandi Borobudur og staðsett var lengst inni í frumskógi nálægt þorpinu Bumisegoro. Hann sendi hollenskan verkfræðing H.C. Cornellius til að rannsaka málið.

Cornellius og 200 starfsmenn hans unnu í tvo mánuði við að höggva niður tré og brenna niður gróður og flytja burt jarðveg til að afhjúpa hofið. Ekki var hægt að grafa öll líkneskin úr jörðu af hættu á því að þau eyðilegðust.

Hollenski stjórnandi Kedu héraðsins Hartmann að nafni hélt áfram verki Cornelliusar og árið 1835 þá var allt hofið grafið úr jörðu. Það kom í ljós að aðal stúpan var tóm. Það fannst stór Buddha líkneski sem var eins stórt og eitt hundrað hinna búddhalíkneskjanna. 

Daglega skoða margir ferðamenn hofið. Þann 21. janúar árið 1985 skemmdust níu stúpur illa þegar níu sprengjur sprungu. Blindur bókstafstrúarmaður og múslimi Husein Ali Al Habsyie var árið 1991 dæmdur í lífstíðarfangelsi fyrir að hafa lagt á ráðin um sprengjutilræði, þar á meðal sprengjurnar í hofinu.

Myndasafn

Tenglar 

 Opinber vefsíða fyrir Borobudur
 Borobudur leiðbeiningar fyrir ferðamenn frá Wikivoyage
 Archaeology and architecture of Borobudur
 360° view on the World Heritage Tour
 Australia National University's research project on Borobudur

Heimild 
 

Heimsminjar
Búddismi
Indónesía
Stúpa

Stúpa (eða hvolfhlað) er hvolflaga helgidómur (oft turnhýsi) í byggingarlist búddhatrúarmanna. 

Stúpur voru upprunalega gerðar úr leir og mold eða steinhlaðnar ofan á jarðveg eða múrstein.
Í stúpu er grafhýsi sem geymir helga gripi. Hún er oft girt svalariði og efst er stöpull með eins konar regnhlíf. 

Við lát Gautama Búdda mun líkami hans hafa verið brenndur og askan grafin undir átta stúpum og  tvær aðrar stúpur undir duft og grafker.

Elsta þekkta stúpan er Dhamek stúpan í  Sanchi á Indlandi og stærsta stúpan er  Phra Pathom Chedi í Nakhon Pathom héraðinu í  Tælandi en hún er 127 metra há. Sú stúpa sem mest er lagt í er minnisvarðinn í  Borobudur  frá 8. öld í  Java í  Indónesíu. Efri hringlaga pallur þess hofs er  með raðir af bjöllulagar stúpum þar sem í eru Búddalíkneski sem tákna Arupajhana, svið formleysisins. Aðalstúpan er tóm og táknar fullkomnun uppljómunar. Hofið er skreytt með lágmyndum úr lífi  Gautama Búdda. Borobudur er á heimsminjaskrá UNESCO og er talinn stærsti búddaminnivarðinn í heiminum.

Stúpan þróaðist yfir í pagóðu þegar búddismi breiddist út til annarra Asíulanda. Pagóður eru breytilegar að gerð en geta einnig verið bjöllulaga og pýramídalaga. Það eru í dag ekki skörp skil á milli stúpu og pagóðu en venjulega er stúpa notað um búddahelgiskrín  á Indlandi og Suðaustur-Asíu en pagóða um trúarlegar byggingar í Austur-Asíu, byggingar sem hægt er að ganga inn í.

Stúpa er gerð úr fimm einingum:

 ferkantaður grunnur
 hvolflaga rými 
 stöpull eða spíra
 hálfmáni
 hringlaga diskur

Myndir af stúpum

Tenglar 
Stupas.org is an entire site dedicated to the history and meaning of stupas
Wolrd's Largest Buddhist Pagoda, India
 Shambhala Mountain Center, One of the largest Stupas in North America
Gyantse's Kumbum Stupa 
The Stupa Information Page
KPC Stupa Project
Dhardo Rimpoche Stupa at Padmaloka 
Largest Stupa in Europe, 'The Englightenment Stupa' in Spain 

What is a Stupa? 
Stupas, Tempel und verwandte Bauwerke aus drei Felsbildstationen bei Chilas am oberen Indus (Nordpakistan) in German
Meaning of the Thai Chedi

Heimild 
 

Búddismi
Tíu litlir negrastrákar

Tíu litlir negrastrákar er heiti á vinsælli barnagælu sem samin var af bandaríska vísnaskáldinu Septimus Winner og fyrst gefin út árið 1868 undir heitinu Ten Little Niggers. Nokkru síðar var þessu breytt í Ten Little Injuns eða Ten Little Indians og textanum breytt vegna þess hve niðrandi orðið nigger er í augum þeldökkra bandaríkjamanna. Engu að síður var lagið gefið út með upprunalegum titli í Bretlandi og þýtt þannig á fjölda tungumála.

Til er fjöldinn allur af útgáfum vísunnar þar sem hinar ólánsömu söguhetjur eru t.d. rómverskir hermenn (X roman soldiers), hjólreiðamenn (Ti små cyklister), sjómenn (Ten little sailor boys) og þar fram eftir götunum.

Skáldsaga Agöthu Christie
Skáldsaga eftir Agöthu Christie með sama nafni kom út í Bretlandi árið 1938. Í Bandaríkjunum var titli bókarinnar hins vegar breytt í And Then There Were None og öllum tilvísunum í vísuna breytt samkvæmt Ten Little Injuns útgáfunni sem er miklu þekktari í Bandaríkjunum en hin upprunalega útgáfa sem þekkt er í Bretlandi. Leikrit sem byggir á sögunni og kvikmynd sem komu út árið 1945 notuðust bæði við titilinn And Then There Were None en síðari útgáfur leikritsins og aðrar bíómyndir hafa notast við Ten Little Indians. Enskar útgáfur bókarinnar notuðust við upprunalega titilinn til 1985 þegar fyrsta endurútgáfan með bandaríska titlinum kom út í Bretlandi. Síðan þá er orðið algengast að notast við þann titil einnig í Bretlandi.
Bókin fjallar um tíu manneskjur sem boðið er í heimsókn á eyju af herra og frú U.N. Owen. Manneskjurnar eiga það sameiginlegt að hafa allar orðið fólki að bana án þess að hægt sé að dæma þau fyrir það. Í herbergjum sínum finna þau öll eintak af vísunni "tíu litlir negrastrákar". Fólkið deyr svo á svipaðan hátt og strákarnir í vísunni hurfu. Þegar lögreglumenn koma og skoða eyjuna virðast þetta vera óleysanleg morðgáta þar sem ómögulegt er að komast óséður af eyjunni og þar er enginn nema líkin tíu. Málið hefðu þeir líklega aldrei leist ef morðingjanum hefði ekki fundist hann þurfa að monta sig af þessu afreki. Hann skrifaði flöskuskeyti.

Íslenska þýðingin
Á Íslandi kom barnagælan fyrst út sem Negrastrákarnir í Reykjavík árið 1922 í þýðingu Gunnars Egilssonar með myndskreytingum eftir listamanninn Mugg sem var mágur Gunnars. Hún var síðan endurútgefin af Heimskringlu 1937, Lithoprent 1947 og 1955 og af Þjóðsögu árið 1975. Bókin var síðan endurútgefin af Skruddu árið 2007. Til er önnur þýðing úr þýsku eftir Loft Guðmundsson sem var fyrst gefin út árið 1948. Íslenska vísan er sungin við allt annað lag en upprunalega vísan við lag Winners.

Íslensk þýðing á bók Agöthu Christie kom upphaflega út árið 1949 með titlinum Blámannsey en síðan í nýrri þýðingu hjá Skjaldborg 1992 undir titlinum Tíu litlir negrastrákar.

Gert var grín að útgáfunni í Áramótaskaupinu 2007.

Barnagælur

ar:ثم لم يبق منهم أحد
es:10 negritos
fr:Dix petits nègres
he:עשרה כושים קטנים
pt:And Then There Were None
fi:Eikä yksikään pelastunut