alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Húmanismi

Húmanismi er afstaða í námi, heimspeki eða heimsmynd þar sem höfuðáhersla er lögð á manninn. Hugtakið húmanismi er torrætt og hefur verið notað í margvíslegum skilningi, það er þó algengast að það sé notað í eftirfarandi skilningi: 

(1) fornmenntastefnu tengda Ítölsku endurreisninni (sjá Húmanismi endurreisnarinnar), sem lagði áherslu á grískar og rómverskar bókmenntir, mælskulist og heimspeki sem góða uppeldis- og kennslustefnu (sjá Humanitas). Þessi skilningur á húmanisma er ekki í mótstöðu við skipulögð trúarbrögð. Ennfremur er í nútímalegum skilningi átt við menningartengda sögulega starfsemi í víðari skilningi (en einvörðungu gríska og rómverska menningu) með húmanisma. 

Í öðrum skilningi (2) er átt við veraldlega hugmyndafræði í anda Upplýsingarinnar sem leggur áherslu á skynsemi, siðfræði og réttlæti og hafnar yfirnáttúrulegu eða trúarlegu dogma sem grunninn að góðu siðferði. Þessi seinni skilningur hefur leitt af sér því sem kalla má veraldlegan húmanisma. Þennan veraldlega skilning má rekja til frumgyðistrúar og hreyfinga mótsnúnum kirkjunni í kjölfar Upplýsingarinnar og ýmsar hreyfingar á 19. öld s.s. pósitívisma sem byggðu á vísindum.

Tengt efni 
 Siðmennt - Félag siðrænna húmanista á Íslandi

Tilvísanir

Tenglar 
 Alþjóðasamtök siðrænna húmanista - IHEU
 Human-Etisk Forbund - stærsta veraldlega lífsskoðunarfélagið miðað við höfðatölu
 Samtök Húmanista í Bandaríkjunum
 Hvað er húmanismi? Upphaf hans , grein eftir Gísla Gunnarsson, prófessor í sagnfræði

Heimspeki
Trúleysi
Geimkönnun

Geimkönnun kallast það að nota stjörnufræði og geimtækni til að kanna geiminn. Könnun á geiminum er framin af annaðhvort mönnum eða vélmennum. Þar sem stjörnufræði kallast það að athuga geiminn frá Jörðinni og hefur verið stunduð frá ómunatíð var geimkönnun aftur á móti gerð að raunveruleika á 20. öld með þróun stórra og hagkvæmra geimflauga. Almennar ástæður sem lagðar eru fram fyrir könnun geimsins eru m.a. framþróun vísindarannsókna, samvinna milli þjóða og sköpun aðstöðumuna miðað við önnur lönd.

Mikil samkeppni hefur verið milli þjóða á leiðinni til könnunar geimsins, t.d. á milli Bandaríkjanna og Sovétríkjanna í Kalda stríðinu. Fyrsta tímabilinu í könnun geimsins fylgdi Geimferðakapphlaupið, þar sem fyrirnefndu lönd kepptu við hvorn annan. Spútnik 1, það fyrsta geimfar sett á braut um jörðu, var skotið í geiminn af Sovétríkjunum 4. október 1957. Það fyrsta geimfarið sem lendi á Tunglið var bandaríska geimskipið Apollo 11, sem lendi þar 20. júlí 1969. Sovétríkin náðu mörgum tímamótum fyrst, t.d. sú fyrsta lifandi vera á braut um jörðu, það fyrsta geimflug með menn um borð (Júrí Gagarín um borð í Vostok 1) árið 1961, sú fyrsta geimganga (Aleksei Leonov) árið 1965, sú fyrsta lending á annan himnihnött (Lúna 9) árið 1966 og sú fyrsta geimstöð (Saljút 1) árið 1971.

Eftir fyrstu tuttugu ár í könnun geimsins var byrjað á þroún endurnýtanlegra geimfara eins og Space Shuttle. Nýtt samvinnu- í stað fyrir samkeppnistímabil fygldi þessum árum, og verkefni eins og Alþjóðlega geimstöðin hófust. Frá tíunda áratugnum varð til mikill áhugi á geimferðamennsku og þróun einkageimgeira. Árið 2003 sendi Alþýðulýðveldið Kína mann upp í geiminn og Evrópusambandið, Japan og Indland hafa öll staðfest að þau ætli að senda fleiri menn upp í geiminn. Bandaríkin sögðust ætla að senda geimfar aftur til Tunglsins fram að 2018 og síðar annað til Mars.

Tengt efni 
 Geimfari
 Geimstöð

Tenglar 
 Stjörnufræðivefurinn: Geimferðir 
 Stjörnufræðivefurinn: Apollo geimáætlunin 
 Stjörnufræðivefurinn: Apollo 11

Heimild
Hæfni

Hæfni er eiginleiki sem þróast með þekkingu, leikni og reynslu.
Tilfinning

Tilfinning er meðvituð huglæg upplifun geðshræringar eða snertingar.

Tenglar 
 

Hugspeki
Sálfræði
Fransk-prússneska stríðið

Fransk-prússneska stríðið (19. júlí 1870 – 10. maí 1871) var stríð milli Frakklands og Prússlands, sem naut fulltingis annarra þýskra ríkja. Afgerandi sigur Prússlands leiddi til sameiningar þýsku ríkjanna í Þýska keisaraveldið undir Vilhjálmi 1. keisara. Það leiddi einnig til falls Napóleons 3. og stofnunar þriðja franska lýðveldisins. Í friðarsáttmálanum var kveðið á um að Prússland fengi héruðin Alsace-Lorraine og þau tilheyrðu Þýskalandi þar til eftir fyrri heimsstyrjöldina.

Yfirburðir prússneska hersins urðu fljótt ljósir og stöfuðu meðal annars af notkun járnbrauta og nýtískulegs stórskotaliðs. Prússar unnu nokkra auðvelda sigra í Austur-Frakklandi og í orrustunni við Sedan þann 2. september 1870 handsömuðu þeir Napóleon 3. ásamt öllum her hans. Þetta batt þó ekki enda á stríðið, því lýðveldi var stofnað í París tveimur dögum síðar og mótspyrna Frakka hélt áfram.

Eftir fimm mánaða langt stríð unnu prússneskar og þýskar hersveitir franskar hersveitir í röð bardaga í Norður-Frakklandi, og í kjölfar umsáturs um borgina féll París í hendur Prússa þann 28. janúar 1871. Tíu dögum síðar var þýska keisaraveldið stofnað. Friðarsáttmáli var undirritaður í Frankfurt þann 10. maí 1871.

Saga Frakklands
Saga Ítalíu
Saga Prússlands
Stríð á 19. öld
Handknattleikssamband Íslands

Handknattleikssamband Íslands, eða HSÍ er samband sem heldur utan um handknattleiksiðkun á Íslandi. Sambandið var stofnað 11. júní 1957. Formaður sambandsins er Guðmundur B. Ólafsson og framkvæmdastjóri þess er Róbert Geir Gíslason. Sambandið heldur úti deildakeppni í handknattleik, bikarkeppni karla, bikarkeppni kvenna og deildarbikar.

Tenglar 
Vefur Handknattleikssambands Íslands

Tilvísanir

Heimildir
Úrvalsdeild karla í handknattleik

Olís deild karla er efsta deild karla í handknattleik á Íslandi og er hún rekin af Handknattleikssambandi Íslands. Keppnin hefur farið fram árlega síðan 1940.  Valur hefur sigrað oftast allra liða eða 23 sinnum.

Félög í deildinni (2021-2022)

Styrktaraðilar

Meistarasaga 

Gylltir Íslandsmeistarar merkir að liðið hafi unnið titilinn í úrslitakeppni að deildarkeppni lokinni.
Mótherjar í úrslitaleikjum merktir með "+" þýðir að tvö lið hafi verið jöfn að stigum í deildarkeppninni og því keppt til úrslita.
"&" Merkir að deildin hafi verið tvískipt í norður og suðurdeild fyrrihluta móts, það hefur áhrif á "Stig" deildarmeistara.
* Ekkert lið varð Íslandsmeistari - mótið var blásið af sökum Kórónaveirufaraldursins
** Sökum frestanna vegna Kórónaveirufaraldursins spiluðu lið heima og heiman í stað hefðbundinnar úrslitakeppni.

Íslandsmeistaratitlar 

Sjá lista yfir titla í íslenskum íþróttum

Bæir 

Titlarnir hafa skipts svona á milli bæja á Íslandi. 

Handknattleikur á Íslandi
Handknattleiksmót og -keppnir
Þrándheimur

Þrándheimur (norska: Trondheim: Suðursamíska Tråante) er þriðja stærsta borg og sveitarfélag Noregs, með um 198.219 íbúa (2019). Sveitarfélagið er staðsett í Þrændalags fylki, sem er í miðju Noregs. Íbúar sveitarfélagsins eru 279.234. Árið 1963 sameinuðust sveitarfélögin Byneset, Leinstrand, Strinda og Tiller með Þrándheimi.

Þrándheimur stendur við Þrándheimsfjörð og um borgina rennur áin Nið (norska: Nidelva). Fyrir utan borgina er eyjan Niðarhólmur (norska: Munkholmen)

Þrándheimur var áður kallaður Niðarós, sem eitt sinn var höfuðborg Noregs og einnig Íslands, þegar Norðmenn réðu yfir því. Leifur Eiríksson bjó í Þrándheimi í kringum árið 1000. Mikill eldur varð í Þrándheimi árið 1651, og eyðilagði bruninn 90 % af allri borginni. Árið 1681 var hún endurbyggð.

Tenglar 
 „Svipmyndir frá Þrándheimi“; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1980

Borgir í Noregi
Suður-Þrændalög

Suður-Þrændalög (norska: Sør-Trøndelag) var fylki í miðju Noregs, 18.848 km² að stærð og íbúarnir eru um það bil 283.000. Höfuðstaðurinn og stærsta borgin í fylkinu er Þrándheimur, með um 160.000 íbúa. Þrándheimur er einnig þriðja stærsta borg Noregs. Fylkið er nú hluti af fylkinu Þrændalög sem varð til 1. janúar 2018.

Sveitarfélög 
 Åfjord
 Agdenes
 Bjugn
 Frøya
 Hemne
 Hitra
 Holtålen
 Klæbu
 Malvik
 Meldal
 Melhus
 Midtre Gauldal
 Oppdal
 Orkdal
 Ørland
 Osen
 Rennebu
 Rissa
 Roan
 Røros
 Selbu
 Skaun
 Snillfjord
 Trondheim
 Tydal

Þrændalög
Hagaskóli

Hagaskóli er grunnskóli í vesturbæ Reykjavíkur. Skólinn tók til starfa í hluta núverandi húsnæðis 1. október 1958. Skólinn tók við starfi þess skóla sem áður nefndist Gagnfræðaskólinn við Hringbraut og var að Hringbraut 121. Sá skóli tók til starfa 1. október 1949. Hagaskóli var byggður í áföngum 1956 – 1963 og svo aftur veturinn 1988 – 1989 en þá var byggð ný álma meðfram Dunhaga með 7 kennslustofum.

Þröngt hefur verið í skólanum alla tíð. Vesturbærinn byggðist hratt á 6. og 7. áratugnum og um 240 nemenda árgangar bættust árlega við. Við það að Miðbæjarskólinn var lagður niður og skólahverfið stækkaði þurfti skólinn að vera tvísetinn og kennt fram undir kvöld. Nemendafjöldi fór þá yfir 850.

Fólksfjöldi í hverfinu minnkaði þegar byggðin í Reykjavík teygðist austur á bóginn og hægt var að afnema tvísetningu skólans 1976. Skólahverfi Hagaskóla er allur Vesturbærinn frá Reykjavíkurflugvelli og Lækjargötu út að Seltjarnarnesi. Auk heimafólks hafa jafnan verið allmargir nemendur utan hverfis í skólanum en verulega hefur verið þrengt að möguleikum nemenda utan Reykjavíkur að sækja skóla þar eftir að grunnskólarnir færðust yfir til sveitarfélaga. Nemendum fækkaði nokkuð undir aldarmótin og komu 170 manns inn í hverjum árgangi á þeim tíma þeim hefur þó smámsaman fjölgað eftir það.

Ýmsir þjóðþekktir einstaklingar hafa stundað nám við skólann og má þar nema sem dæmi Boga Ágústsson fréttamann og Pál Óskar söngvara

Grunnskólar í Reykjavík

Vesturbær Reykjavíkur
Bláhegri

Bláhegri (fræðiheiti: Ardea herodias) er vaðfugl af hegraætt. Hann er algengur í Norður- og Mið-Ameríku, í Vestur-Indíum og á Galapagoseyjum. 

Bláhegri er stærsti ameríski hegrinn. Hann er 91-137cm á lengd frá gogg að stéli og með 180cm vænghaf. Hann vegur 2,2-3,6kg. Hann er aðallega blágrár að lit með svartar flugfjaðrir, rauðbrún læri og rauðbrúnar og svartar rendur á síðunum. Höfuðið er ljósara og andlitið næstum hvítt og svart fjaðraskraut sem liggur frá augunum og aftur á hnakka. Goggurinn er gulur en verður appelsínugulur í stutta stund við upphaf fengitímans.

Tenglar 

Hegrar
Gulrófa

Gulrófa  (eða rófa) (fræðiheiti: Brassica napobrassica eða Brassica napus var. napobrassica) er tvíær rótarávöxtur af krossblómaætt sem upphaflega var kynblendingur hvítkáls og næpu. Lauf rófunar eru vel æt en sjaldan nýtt. Gulrófan er stundum kölluð „appelsína norðursins“ vegna hins háa C vítamín innihalds hennar.

Saga
Gulrófan er upprunnin í Norður-Evrópu og barst frá Svíþjóð til Bretlands og Norður-Ameríku þar sem hún er líka þekkt sem „Svíi“ (Swede) eða „sænsk næpa“ (Swedish turnip). Á Íslandi er hennar fyrst getið í ræktun í byrjun 19. aldar. Hún fékk á sig slæmt orð sem neyðarfæða „gulrófuveturinn“ (Steckrübenwinter) 1916-1917 í Þýskalandi þar sem bæði korn- og kartöfluuppskeran höfðu brugðist vegna stríðsins og margar fjölskyldur þurftu að lifa nánast eingöngu á gulrófum.

Matreiðsla
Gulrófur eru ætar hráar. Einnig er þó hægt að matreiða þær, og þá er gjarnan búið til úr þeim mauk, rófustappa, eða þær soðnar í súpur eins og íslenska kjötsúpu og baunasúpu.

Tenglar 
* Gulrófan; grein í Heimilistíminn 1975

Krossblómaætt
Rótargrænmeti
Blöndal

Blöndal er næst algengasta ættarnafnið á Íslandi.

Þekktir nafnhafar
Ásgeir Blöndal Magnússon
Auðunn Blöndal
Halldór Blöndal
Magnús Blöndal Jóhannsson
Pétur Blöndal
Sigfús Blöndal
Valtýr Blöndal
Björn Blöndal
Sigurður Blöndal Sigurðsson

Sjá einnig
Blöndahl 

Íslensk ættarnöfn
Orðabók Blöndals

Orðabók Blöndals er íslensk-dönsk orðabók, útgefin á árunum 1920-1924. Höfundar hennar voru hjónin Sigfús Blöndal og Björg C. Þorláksson, en þrátt fyrir það er hún alltaf nefnd Orðabók Blöndals eða Blöndalsbókin. Aðrir aðstoðarmenn hjónana voru Jón Ófeigsson og Holger Wiehe. Vinna við orðabókina hófst árið 1904 og í henni eru flest þau orð sem notuð voru í íslenskri tungu frá því um árið 1800. Orðabók Blöndals er enn þann dag í dag víðfeðmasta orðabók sem út hefur komið og inniheldur útskýringar á íslenskum orðum, orðatiltækjum og málsháttum.   

Orðabók Blöndals er ekki hægt að nota sem stafsetningaorðabók, því nú gilda aðrar reglur um stafsetningu en þegar hún var samin. Auk þess tilgreinir Blöndal oft mismunandi rithátt og fer þá eftir þeim bókum, sem orðteknar hafa verið, en þær geta vitanlega staðið á ólíku stigi að þessu leyti.

Tengt efni 
 Orðabók
 Sigfús Blöndal

Orðabækur
Norwich City F.C.

Norwich City Football Club (einnig þekktir sem Kanarífuglarnir) er enskt knattspyrnufélag staðsett í Norwich, Norfolk. Liðið féll í ensku meistaradeildina árið 2020 en komst svo upp í úrvalsdeildina ári síðar.

Liðið var meðal stofnenda ensku úrvalsdeildarinnar á árunum 1991 til 1992, spiluðu í þeirri deild fyrstu þrjú árin og snéru svo aftur eina leiktíð á árunum 2004 til 2005. Það komst upp í ensku efstu deildina árið 1972, og hafa spilað samtals 18 leiktíðir í efstu deild, lengsta samfellda tímabilið varði í 9 ár. Norwich hafa unnið enska deildabikarinn tvisvar, annarsvegar árið 1962 og hinsvegar árið 1985. Norwich spiluðu síðast í ensku úrvalsdeildinni tímabilið 2019-2020.

Félagið var stofnað þann 17. júní árið 1902. Síðan árið 1935, hafa Norwich leikið leiki sína á Carrow Road og hafa verið erkióvinir austur-anglísku nágrannana Ipswich Town, sem að þeir hafa keppt gegn 134 sinnum, og hafa borið sigur úr býtum 51 sinni frá árinu 1902.

Stuðningsmannalagið On The Ball, City er sagt vera elsta fótboltalag í hinum enskumælandi heimi.

Þekktir leikmenn
Kevin Keelan: Með flesta leiki, 673 talsins.
Chris Sutton: Markahrókur.
Steve Bruce: Núverandi knattspyrnuþjálfari.
James Maddison: Núverandi leikmaður Leicester City. Var leikmaður ársins hjá Norwich 2018.
Teemu Pukki: Finnskur markahrókur.

Neðanmálsgreinar 

Ensk knattspyrnufélög
Norwich
Rogaland

Rogaland (íslenska: Ryggjafylki) er fylki í suðvestur Noregi, 9376 km² að stærð og íbúarnir eru um það bil 459.000 (2014). Höfuðstaðurinn og stærsta borgin í fylkinu er Stafangur, með um 117.500 íbúa, sem er nærrum því jafn margir og íbúar Reykjavíkur, þar sem búa 500 manns fleiri. Stafangur er einnig fjórða stærsta borg Noregs. Fylkið er í landshlutanum Vestlandið.

Sveitarfélög 
 Bjerkreim
 Bokn
 Eigersund
 Finnøy
 Forsand
 Gjesdal
 Haugesund
 Hjelmeland
 Hå
 Karmøy
 Klepp
 Kvitsøy
 Lund
 Randaberg
 Rennesøy
 Sandnes
 Sauda
 Sokndal
 Sola
 Stavanger
 Strand
 Suldal
 Time
 Tysvær
 Utsira
 Vindafjord

Fylki Noregs
Rogaland
Klauflax

Klauflax er feluorð yfir kjöt af klaufdýri, og var notað á föstunni meðan ekki mátti borða kjöt.

Tenglar 
 Klauflaxinn; grein í Fjölni 1846

Íslensk feluorð
Nína Sæmundsson

Nína Sæmundsson, fædd Jónína Sæmundsdóttir í Nikulásarhúsum í Fljótshlíð (f. 22. ágúst 1892, d. í Reykjavík 29. janúar 1965) var íslenskur myndlistarmaður, sem starfaði lengst af í Bandaríkjunum. Nína nam við hina Konuglegu dönsku listaakademíu í Charlottenborgarhöll undir leiðsögn Julius Schultz og Einar Ultzon-Frank. Þekktust er hún fyrir höggmyndir sínar, þ.á m. Sofandi drengur, Móðurást og Afrekshug sem stendur yfir aðalanddyri Waldorf-Astoria hótelsins við Park Avenue í New York. Höggmynd hennar, Hafmeyjan, sem var á Tjörninni í Reykjavík, var sprengd í loft upp á nýársdag 1960. Nína helgaði sig málaralist síðustu æviár sín.

Árið 2004 færði Ríkey Ríkarðsdóttir, myndlistarkona og náfrænka Nínu, Listasafni Reykjavíkur að gjöf 11 höggmyndir eftir Nínu.

Nína var trúlofuð Gunnari Thorsteinssyni, bróður myndlistarmannsins Muggs, þegar hann lést árið 1921 langt fyrir aldur fram.

Nínu er stundum ruglað saman við nöfnu sína, Nínu Tryggvadóttur, myndlistarkonu.

Íslenskir myndlistarmenn
Íslenskir myndhöggvarar

Íslenskar konur
Gunnlaugur Scheving

Gunnlaugur Óskar Scheving (8. júní 1904 – 9. september 1972) var íslenskur myndlistarmaður og einn þekktasti listmálari Íslendinga á 20. öld. Gunnlaugur stundaði myndlistarnám í Kaupmannahöfn. 
Gunnlaugur ólst upp á Seyðisfirði. Úrsmiðurinn þar  átti ensk littímarit með myndum, hann kenndi Gunnlaugi ensku og dáðist Gunnlaugur mjög að myndunum. Foreldrar Gunnlaugs sendu hann 5 ára gamlan í fóstur á Unaósi og síðar Seyðisfirði. Sextán ára sneri hann aftur til Reykjavíkur til að vinna á Morgunblaðinu hjá frænda sínum, ritstjóranum og skáldinu Þorsteini Gíslasyni. Gunnlaugur lærði teikningu hjá Einari Jónssyni og er meðal fyrstu nemenda Muggs í skólanum við Hellusund. Árið 1923 fór hann til Kaupmannahafnar, reyndar með viðkomu í Eyjum, Austfjörðum, Leith (við Edinborgh) og Osló. Hann nam við listaakademíuna þar en á meðan hann bjó sig undir inngöngu bjó hann í húsnæði Nínu Sæmundsson sem þá var á Ítalíu. Hann fékk  enga sumarvinnu í Danmörku  og vann því  við kolauppskipun heima. Eftir sumarið hafði hann ekki efni á að snúa aftur og þar sem hann fær engan styrk  hann er heima til 1925.  Hann var í Akademíinu til 1930. Verk hans, Bassabáturinn, var í öndvegi Landakotssýningarinnar 1930. Hún er máluð miðað við gullinsnið. Gunnlaugur málaði um tíma á Þingvöllum með Jóni Engilberts og Eggerti Guðmundssyni. Hann flutti eftir það á Seyðisfjörð en hélt sýningar í Reykjavík. Á þessum tíma var dyggasti stuðningsmaður Gunnlaugs járnsmiðurinn Markús Ívarsson sem lét listaverkakaup framar öðrum þörfum sínum. Gunnlaugur giftist Grete Linck, samnemanda úr listnámi í Kaupmannahöfn og héldu þau sýningar saman. Gunnlaugur dvaldi hjá Sigvalda Kaldalóns í Grindavík um 1940 og málaði þá margar sjávarmynda sinna. Hann bjó einnig hjá Ragnari Ásgeirssyni ráðunauti við Laugarvatn. Hann gerði myndir um Landnámið fyrir lýðveldishátíðina úr lituðum pappír. Þær myndir sýna m.a. Hrafna-Flóka, Ingólf og Hjörleif og öndvegissúlurnar. Auk þess að myndskreyta Njálu myndskreytti hann Gretlu og var fyrirmynd hans norsk skreyting Heimskringlu.

Heimildir 
Íslensk myndlist á 19. og 20. öld, I (1964) eftir Björn Th. Björnsson

Tenglar 
 Góð list er undantekning frá reglunni; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1974
 Málaði á umbúðapappír; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1996

Íslenskir myndlistarmenn
Málmfræði

Málmfræði er sú grein efnafræðinnar sem rannsakar eiginleika málmkenndra frumefna og málmblendur.

Málmfræði hefur verið stunduð frá byrjun bronsaldarinnar má segja því þá lærðu menn að blanda saman tini og kopar til að mynda málmblenduna brons.

Í dag er hún aðallega stunduð til að læra að búa til nýjar og ódýrar málmblöndur sem vinna betur en þær málmblöndur sem við þekkjum í dag.

Efnafræði

jv:Pandhé
Örtækni

Örtækni (stundum líka kölluð nanótækni) er breitt svið innan tæknigeirans sem hefur það að markmiði að hanna og þróa tæki til að vinna með efni á nanó stærðarskalanum, venjulega á bilinu 1 til 100 nm. Einnig fellur það undir örtækni að þróa smátæki með því að stýra efninu á nanó stærðarskalanum.

Mikil von er bundin við þessa tækni innan læknavísindanna með því að hanna betri tæki sem geta skoðað líkamann án þess að valda óþarfa skaða á heilbrigðri starfsemi líkamans.

Nanótækni
Útgáfur af Windows Vista

Windows Vista kemur í sex útgáfum, Windows Vista Starter, Windows Vista Home Basic, Windows Vista Home Premium, Windows Vista Business, Windows Vista Enterprise og Windows Vista Ultimate. Allar útgáfur nema "Windows Vista Starter" styðja bæði 32-bit(x86) og 64-bit(x64)

Útgáfur

Windows Vista Starter 
Mjög líkt Windows XP Starter Edition verður þessi útgáfa fyrir lönd eins og Brasilíu, Kólumbíu, Indland, Taíland, Indónesíu og Filippseyjar, aðallega til að bjóða löglegar útgáfur til að fólk steli ekki öðrum útgáfum. Hún er ekki fáanleg í Bandaríkjunum, Kanada, Evrópu eða Ástralíu.

Windows Vista Home Basic 
Mjög líkt Windows XP Home Edition er Home Basic fyrir notendur sem þurfa ekki margmiðlun heima og er þessi útgáfa ódýr. Windows Aero þemað fylgir ekki þessari útgáfu. 64-bita Home Basic styður allt að 8 GB af vinnsluminni og verður stutt til ársins 2012.

Windows Vista Home Premium 
Þessi útgáfa inniheldur alla eiginleika frá Home Basic og fleira, til dæmis HDTV stuðning. Þessi útgáfa er sambærileg Windows XP Media Center Edition. Windows Aero fylgir með þessari útgáfu.

Windows Vista Business 
Þessi útgáfa er sambærileg Windows XP Professional og Windows XP Tablet PC Edition. Henni er beint að minni fyrirtækjamarkaði. Hún inniheldur alla eiginleika Home Premium nema Windows Media Center og allt sem því fylgir. Hún inniheldur í staðinn eiginleika sérstaklega ætlaða fyrirtækjum.

Windows Vista Enterprise 
Þessi útgáfa er aðeins fyrir fyrirtæki. Enterprise er sér hannað fyrir stærri fyrirtæki og  aðeins fáanlegt fyrir þá sem eru í hópi "Microsoft's Forrits Triggingu". Hún er með alla eiginleika Windows Vista Business og nokkra til viðbótar.

Windows Vista Ultimate 
Þessi útgáfa inniheldur alla eiginleika úr Home Premium og Enterprise útgáfunum og fleira. Meðal annars hreyfanlegan bakgrunn á skjáborðið.

Stýrikerfi
Garrí Kasparov

Garrí Kasparov (f. 13. apríl 1963) er rússneskur skákmeistari og stjórnmálamaður.

Garrí varð yngsti skákmeistari sögunnar þegar hann varð FIDE meistari árið 1985 og hélt titlinum til ársins 1993 þegar upp komu ósætti milli hans og stjórnar FIDE sem leiddi til þess að hann og Nigel Short stofnuðu annað skáksamband sem kallaðist samband atvinnuskákmanna.

Árið 2007 ætlaði Kasparov að bjóða sig fram til forsetakosninganna í Rússlandi sem framboðsaðili stjórnmálasamtakanna Hið Annað Rússland, en náði ekki að skrá inn framboð sitt áður en framboðsfresturinn rann út.

Kasparov býr í Króatíu í dag og er með króatískan ríkisborgararétt.

Rússneskir skákmenn
Rússneskir stjórnmálamenn
Þriðja ríkið

Þriðja ríkið (stundum kallað Þýskaland Hitlers) var Þýskaland undir flokksræði nasista og leiðtoga þeirra Adolfs Hitlers 1933 til 1945. „Þriðja“ vísar til þess að Þýska keisaraveldið var „annað ríkið“ og hið Heilaga rómverska ríki „fyrsta ríkið“. 

Undir stjórn nasista rak Þýskaland útþenslustefnu í nafni kenningarinnar um landrými (Lebensraum) og ofsótti gyðinga og önnur þjóðarbrot innan ríkisins á grundvelli hugmynda um arískan uppruna Þjóðverja og nauðsyn þess að viðhalda eða endurheimta „hreinleika“ kynþáttarins. Í nafni þessara hugsjóna stunduðu Þjóðverjar árásargjarna utanríkisstefnu og lögðu nágrannalönd sín undir sig með hervaldi á fyrstu árum síðari heimsstyrjaldarinnar. Bæði í Þýskalandi og hinum hernumdu löndum var stunduð skipuleg einangrun og fjöldamorð á gyðingum, sígaunum, stríðsföngum, fötluðum, samkynhneigðum og fleiri hópum sem taldir voru ógnun við hinn aríska kynþátt. Morð á gyðingum voru svo víðtæk, kerfisbundin og skilvirk að þau eru nefnd helförin.

Þriðja ríkið náði hátindi sínum á fyrstu árum styrjaldarinnar og Þýskaland varð stórveldi í Evrópu um 1940. Eftir ósigur Þjóðverja í síðari heimsstyrjöldinni var Þýskaland og stór hluti Evrópu í rúst og landinu var skipt í tvö ríki: Vestur-Þýskaland og Austur-Þýskaland, sem saman náðu yfir mun minna landsvæði en Þýskaland gerði fyrir styrjöldina. Prússland leið formlega undir lok sem sérstakt fylki. Þýsku ríkin tvö sameinuðust svo á ný árið 1990.

Saga Þýskalands
Seinni heimsstyrjöldin
Fyrrum Evrópuríki
Feluorð

Feluorð (eða nóaorð) er orð notað í stað bannorðs, og tengist oft hjátrú, þ.e.a.s. að nefna ekki það sem um er rætt réttu nafni til að forðast að eitthvað fari öðruvísi en ætlað var. Refaskyttur nefna t.d. refinn oft lágfótu til að refurinn „hafi ekki pata“ af hvað skyttan ætlar sér. Þá má líka nefna fjölbreytni íslenskunnar um hákarlsheiti, og eru sum þau orð bannorð eða feluorð, sem algengt var í sambandi við sjómennsku. Bannheldi og feluorð skipa þó mun meira rúm í færeysku en íslensku.

Orðið nóa í nóaorð er ættað úr Kyrrahafseyjum og merkir: óguðlegur.

Dæmi um feluorð 
 afrás  var haft um flot, eða eins og segir í Þjóðsögum Jóns Árnasonar: mátti aldrei nefna ,,ket`` né ,,flot``, heldur ,,klauflax`` og ,,afrás``.
 grunnhætta var fyrrum feluorð þegar verið var á sjó, en þá var botn bannorð. Þá var talað um grunnhættu og ef færið hjóst var að grunnhöggvast. 
 hóflax var haft um hrossakjöt. 
  pokaönd var haft um ólöglega veiddan æðarfugl þegar um hann var rætt. 
 vængjagrásleppa var haft um æðarkollu sem hefur veiðst í net.

Tengt efni 
 Klauflax
 Veigrunarorð
 Nafnavíti
 Sjóvíti
 Tabú
 Raðhverfa (anagram)

Tilvísanir