alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
1430

Árið 1430 (MCDXXX í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Jón Gerreksson Skálholtsbiskup kom til landsins með sveina sína.
 Loftur Guttormsson gaf laungetnum sonum sínum, sem hann átti með Kristínu Oddsdóttur, miklar eignir.
 Bólusótt gekk um Ísland (þetta ár eða 1431).

Fædd

Dáin
 Guðrún Halldórsdóttir, abbadís í Kirkjubæjarklaustri.

Erlendis 
 Tyrkir, undir Murad 2., unnu grísku borgina Þessalóniku af Feneyingum eftir þriggja daga umsátur.
 Kraká í Póllandi varð Hansaborg.
 23. maí - Jóhanna af Örk tekin til fanga.

Fædd
 16. október - Jakob 2. Skotakonungur (d. 1460).
 Dóróthea af Brandenborg, drottning Svíþjóðar, Noregs og Danmerkur, kona Kristófers af Bæjaralandi og síðan Kristjáns 1. (d. 1495).

Dáin
 7. janúar - Filippa af Englandi, drottning Danmerkur, Svíþjóðar og Noregs, kona Eiríks af Pommern (f. 1394).

1430
1421-1430
1473

Árið 1473 (MCDLXXIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 3. október - Þorleifur Björnsson reið með flokk manna að Oddgeirshólum í Flóa. Saurguðu þeir kirkjuna með höggum, slögum og blóðsúthellingum þegar heimafólk leitaði þar skjóls. Um tilefni þessa er ekki vitað.
 
Fædd

Dáin
 Febrúar - Eiríkur Loftsson slógnefur, bóndi á Grund í Eyjafirði (f. um 1415).

Erlendis 
 Englendingar og Danir gerðu friðarsamninga til tveggja ára.
 Elstu nótur sem til eru á prenti voru prentaðar þetta ár.
 Leiðangur Diðriks Pínings og Hans Pothorst talinn hafa lent á Grænlandi og hugsanlega farið lengra, jafnvel allt til Nýfundnalands.
 Sixtus IV páfi lét hefja byggingu Sixtínsku kapellunnar.

Fædd
 19. febrúar - Nikulás Kópernikus, stjörnufræðingur og stærðfræðingur (d. 1543).
 17. mars - Jakob 4. Skotakonungur (d. 1513).
 17. ágúst - Ríkharður hertogi af York, annar prinsanna í Turninum (d. 1483).

Dáin
 10. júlí - Jakob 2., konungur Kýpur (f. um 1440).

1473
1471-1480
Vatnsdalur

Vatnsdalur er 25 km langur dalur í Austur-Húnavatnssýslu. Í dalnum nam Ingimundur gamli Þorsteinsson land samkvæmt því sem segir í Landnámu, og bjó hann á Hofi. Vatnsdalsvegur er 40 km langur og liggur um dalinn, beggja vegna Vatnsdalsár.

Náttúrufar 
Vatnsdalur er grösugur og búsældarlegur dalur sem gengur inn til suðurs milli Vatnsdalsfjalls, sem er 1018 m hátt, í austri og Víðidalsfjalls, sem er 993 m. Næsti dalur vestan við hann er Víðidalur, en til austurs er Sauðadalur næstur, svo Mjóidalur og að lokum Svínadalur. 

Við mynni dalsins að vestan eru Vatnsdalshólar, sem sagðir eru óteljandi. Þeir eru flestir keilumyndaðir og eru taldir hafa orðið til við jarðskrið úr Vatnsdalsfjalli fyrir um 10.000 árum. Í Þrístöpum vestast í Vatnsdalshólum fór fram síðasta aftaka á Íslandi árið 1830, þegar Friðrik Sigurðsson og Agnes Magnúsdóttir voru hálshöggvin fyrir morð. Innan við hólana er stöðuvatnið Flóðið, sem varð til árið 1720, þegar skriða (Bjarnastaðaskriða) úr Vatnsdalsfjalli stíflaði Vatnsdalsá, sem rennur um dalinn, og eyddi bænum Bjarnastöðum. Áin sem nú rennur úr vatninu heitir Hnausakvísl. Vatnsdalsá er ein af betri laxveiðiám landsins og í henni er líka mikil silungsveiði.

Í landi Kornsár fyrir miðjum dal er alldjúp, sérkennileg smátjörn sem nefnist Kattarauga, á henni eru tvær fljótandi eyjar og er hún friðlýst náttúruvætti. Trjálundur er í Þórdísarlundi og við Ólafslund. Inn af dalnum er Grímstunguheiði, víðlent afréttarland sem áður tilheyrði stórbýlinu Grímstungu, þar sem áður var prestssetur og kirkjustaður. Vestan við hana er Haukagilsheiði, kennd við bæinn Haukagil í Vatnsdal.

Vatnsdalur er þéttbýl sveit og þar er stundaður landbúnaður og ferðaþjónusta. Kirkja er á Undirfelli og þar er einnig rétt sveitarinnar.

Tenglar 

 Vatnsdalur
 www.northwest.is 
 Vatnsdalur.is 

Dalir á Íslandi
Austur-Húnavatnssýsla
Altbier

Altbier (þýska: gamall bjór) er bjórstíll sem á uppruna sinn að rekja til Düsseldorf og Niederrhein í Þýskalandi.

Framleiðsla 
Altbier er öl og því bruggaður með gersveppi. Þrátt fyrir nafnið þá er bjórinn frekar ferskur. Hann er ekki geymdur lengi heldur aðeins þær örfáu vikur sem hann er hafður í tunnum. Nafnið vísar til að þetta sé gamall bjórstíll, þ.e. bjórstíll sem var til áður en Pilsner og Lager bjórar urðu vinsælir. Altbier er yfirgerjaður öfugt miðað við Pilsner og Lager bjóra, þ.e. hann er látinn gerjast við hátt hitastig yfir nokkra daga, og er því skyldur belgísku og bresku öli að einhverju leyti.

Útlit og bragð 
Altbier er koparlitaður, frekar þurr, en mikið humlaður. Hann er bruggaður samkvæmt Reinheitsgebot sem eru gamlar þýskar viðmiðunarreglur, eða hreinleikalög sett af Vilhjálmi IV hertoga yfir Bæjaralandi árið 1516. Þessar reglur eru í dag einungis viðmiðun, og er næstum einungis staðbundin við Þýskaland og Tékkland. 

Venjulegur Altbier hefur alkóhólinnihald að 4,5% rúmmáls.

Heimildir
 
 
 

Þýskir áfengir drykkir
Bjór
Steinbítur

Steinbítur (fræðiheiti: Anarhichas lupus) er fiskur sem lifir í sjó um allt Norður-Atlantshafið, bæði að austan og vestan. Hann er sívalur og aflangur og hreistrið er smátt og inngróið sem gerir hann sleipan. Einn bakuggi liggur eftir endilöngum hryggnum og sömuleiðis einn langur gotraufaruggi frá gotraufinni að sporði að neðan. Eyruggarnir eru stórir og hringlaga. Bakugginn og bakið eru blágrá að lit með dökkum þverröndum, en kviðurinn er ljósari. Í bæði efri og neðri góm er steinbítur með sterkar vígtennur til að bryðja skeljar skeldýra og krabbadýra sem hann nærist á. Hann missir þessar tennur um hrygningartímann í október-nóvember og sveltur þá þar til nýjar tennur vaxa.

Hann verður yfirleitt um 80 cm langur, en getur orðið allt að 125 cm. Hann heldur sig á leir- eða sandbotni á 20-300 metra dýpi. 

Steinbítur er langmest veiddur á línu, en kemur einnig í botnvörpu og dragnót. Hann er vinsæll matfiskur, með þétt, hæfilega feitt, hvítt hold sem er auðvelt að matreiða.

Tilvísanir 

Sæúlfar
Steinbítar

Steinbítar (fræðiheiti: Anarhichadidae) eru ætt borra sem finnast á landgrunni í köldum sjó í norðanverðu Kyrrahafi og Atlantshafi. Þeir nærast við botninn á skeldýrum og krabbadýrum sem þeir bryðja með sterkum framtönnum og jöxlum. Stærstur steinbíta verður Anarrhichthys ocellatus sem nær 240 cm lengd.

Tegundir
Fimm tegundir steinbíta skipa sér í tvær ættkvíslir.
 Ættkvísl: Sæúlfar (Anarhichas)
Blágóma (Anarhichas denticulatus), Krøyer, 1845.
Steinbítur (Anarhichas lupus), Linnaeus, 1758.
Hlýri (Anarhichas minor), Olafsen, 1772.
Anarhichas orientalis, Pallas, 1814.
 Ættkvísl: Anarrhichthys
 Anarrhichthys ocellatus Ayres, 1855.

Sæúlfar
Steinunn Valdís Óskarsdóttir

Steinunn Valdís Óskarsdóttir (f. 7. apríl 1965) er fyrrverandi borgarstjóri í Reykjavík og alþingismaður Samfylkingarinnar í Reykjavíkurkjördæmi norður.  

Steinunn Valdís fæddist í Reykjavík og voru foreldrar hennar Óskar Valdemarsson (1917-1998) húsasmiður og Aðalheiður Þorsteinsdóttir (1926-1978). 

Hún lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum við Sund árið 1986, BA-prófi í sagnfræði frá Háskóla Íslands árið 1992 og lauk viðbótardiplómu í opinberri stjórnsýslu árið 2017.

Starfsferill 
Hún starfaði í fjármálaráðuneytinu frá 1986-1987, á skrifstofu Kvenfélagasambands Íslands 1992-1996 og var framkvæmdastjóri kvennaheimilisins Hallveigarstaða frá 1996-1998. 

Steinunn Valdís varð þriðja konan til að gegna embætti borgarstjóra í Reykjavík, en hún gegndi embættinu á árunum 2004-2006. Hún sat í borgarstjórn Reykjavíkur í þrettán ár, 1994-2007, fyrir Reykjavíkurlistann og Samfylkinguna. 

Steinunn Valdís var kjörin á Alþingi í kosningunum 12. maí 2007 og baðst í kjölfarið lausnar úr borgarstjórn. Hún sat sinn síðasta borgarstjórnarfund á kvenréttindadaginn, 19. júní 2007.

1. júní 2010 sagði hún svo af sér þingmennsku í kjölfar umræðu um styrki sem hún þáði í prófkjörsbaráttu sinni fyrir sæti í borgarstjórn.

Eftir að Steinunn Valdís lét af þingmennsku starfaði hún sem sér­fræðingur og stað­gengill skrif­stofu­stjóra í innan­ríkis­ráðu­neytinu og atvinnu- og nýsköpunarráðuneytinu frá 2011-2019 og frá 2019 hefur hún starfað sem skrifstofustjóri skrifstofu jafnréttismála í forsætisráðuneytinu.

Heimildir 

Borgarstjórar Reykjavíkur
Fyrrum Alþingismenn
Þingmenn Samfylkingarinnar
Íslenskar konur
Íslenskir sagnfræðingar
Fólk fætt árið 1965
Stúdentar úr Menntaskólanum við Sund

Borgarfulltrúar Reykjavíkurlistans
Borgarfulltrúar Samfylkingarinnar
Tónlistarskólinn í Reykjavík

Tónlistarskólinn í Reykjavík var íslenskur tónlistarskóli sem stofnaður var árið 1930, en var lengi elsti tónlistarskóli landsins sem enn starfaði. Skólinn hafði aðsetur í Skipholti í Reykjavík og bauð upp á tónlistarnám á miðstigi, framhaldsstigi og háskólastigi. Námi við skólann lauk með burtfararprófi í hljóðfæraleik, söng eða tónsmíðum.

Tónlistarskólinn starfrækti sinfóníuhljómsveit (Hljómsveit Tónlistarskólans í Reykjavík) sem var ætlað að þjálfa hljóðfæraleikara skólans.

Eftir rekstrarerfiðleika tók skólinn þátt í stofnun Menntaskóla í tónlist ásamt Tónlistarskóla FÍH árið 2017. Menntaskólinn hóf starfsemi í húsnæði skólans í Skipholti.

Tengill
Vefur skólans á Vefsafninu

Íslenskir tónlistarskólar
Hlíðar
Hugleiðingar um frumspeki

Hugleiðingar um frumspeki eða Meditationes de Prima Philosophia (undirtitill: þar sem færðar eru sönnur á tilveru Guðs og greinarmun sálar og líkama, eða in qua Dei existentia et animae immortalitas demonstratur) er heimspekilegt ritverk eftir franska heimspekinginn René Descartes. Ritið kom fyrst út á latínu árið 1641. Frönsk þýðing eftir hertogann af Luynes, unnin í samvinnu við Descartes, kom út árið 1647 undir titlinum Méditations Metaphysiques. Ritið samanstendur af sex hugleiðingum, þar sem Descartes hafnar fyrst trú sinni á alla hluti sem hann getur ekki verið fullkomlega viss um og reynir svo að sýna fram á hvað hann getur vitað með vissu.

Í Hugleiðingunum er að finna ítarlegustu framsetningu Descartes á frumspeki sinni, sem er ítarlegri og lengri umfjöllun um efni fjórða kafla bókar hans Orðræðu um aðferð sem kom fyrst út árið 1637. Descartes fjallar einnig um frumspeki í ritinu Lögmál heimspekinnar frá árinu 1644, sem hann samdi sem einskonar inngangsrit um heimspeki.

Hugleiðingarnar 
 Fyrsta hugleiðing: Um það sem hægt er að draga í efa
 Önnur hugleiðing: Um eðli mannshugans, sem er auðþekkjanlegri en líkaminn
 Þriðja hugleiðing: Um tilveru Guðs
 Fjórða hugleiðing: Um sannleika og ósannindi
 Fimmta hugleiðing: Um eðli efnislegra hluta og meira um tilveru Guðs 
 Sjötta hugleiðing: Um tilveru efnislegra hluta og raunverulegan greinarmun sálar og líkama

Tengt efni 

 Orðræða um aðferð
 Rökhyggja

Heimild

Frekara lesefni

Þýðingar 
 Descartes, René. Hugleiðingar um frumspeki. Þorsteinn Gylfason (þýð.) (Reykjavík: Hið íslenzka bókmenntafélag, 2001).

Rit um heimspeki Descartes 
 Alquié, Ferdinand. La découverte métaphysique de l'homme chez Descartes (Paris: PUF, 2000).
 Beyssade, Jean-Marie. La Philosophie première de Descartes (Paris: Flammarion, 1979).
 Cottingham, John. (ritstj.) The Cambridge Companion to Descartes (Cambridge: Cambridge University Press, 1992).
 Dicker, Georges. Descartes: An Analytical and Historical Introduction (New York: OUP, 1993).
 Frankfurt, Harry. Demons, Dreamers and Madmen (Indianapolis: Bobbs-Merrill, 1970).
 Gilson, Étienne. Études sur le rôle de la pensée médiévale dans la formation du système cartésien (Paris: Vrin, 1930).
 Gueroult, Martial. Descartes selon L'Ordre des Raisons (Paris: Aubier, 1968).
 Hatfield, Gary. Routledge Philosophy Guidebook to Descartes and the Meditations (London: Routledge, 2003).
 Kenny, Anthony. Descartes: A Study of His Philosophy (Bristol: Thoemmes Press, 1968).
 Rorty, Amelie. (ritstj.) Essays on Descartes' Meditations (Berkeley: University of California Press, 1986).
 Williams, Bernard. Descartes: The Project of Pure Enquiry (London: Penguin Books, 1978).
 Wilson, Margaret. Descartes (London: Routledge & Kegan Paul, 1978).

Tenglar 
 Meditationes de prima philosophia, éd. de Amstelodami, ex typographia Blavania, 1685 (Vicifons)
 
 

Heimspekileg ritverk
Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn

Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn, oftast nefndur einfaldlega Sósíalistaflokkurinn, var íslenskur stjórnmálaflokkur sem starfaði frá 1938 til 1968 þegar Alþýðubandalagið var gert að formlegum stjórnmálaflokki. Hann var myndaður af Kommúnistaflokki Íslands og hluta úr Alþýðuflokknum á grundvelli hugmyndarinnar um breiðfylkingu alþýðu gegn fasisma sem síðasta þing Komintern árið 1935 hafði sett fram og sem Einar Olgeirsson barðist fyrir á Íslandi.

1956 tók Sósíalistaflokkurinn þátt í stofnun kosningabandalagsins Alþýðubandalagsins ásamt Málfundafélagi jafnaðarmanna og Hannibal Valdimarssyni. Þegar Alþýðubandalagið varð að stjórnmálaflokki árið 1968 gekk Sósíalistaflokkurinn sjálfkrafa inn í það. Með því var flokkurinn lagður niður.

Sósíalistafélag Reykjavíkur neitaði að ganga í Alþýðubandalagið og hélt áfram sjálfstæðu starfi í nokkur ár áður en það hætti starfsemi. Kvenfélag Sósíalista var einnig starfrækt áfram þar til það var formlega lagt niður árið 1992.

Formenn
 Héðinn Valdimarsson, 1938-1939
 Einar Olgeirsson, 1939-1968

Varaformenn
 Sigfús Sigurhjartarson, 1938-1952
 Steinþór Guðmundsson, 1952-1957
 Lúðvík Jósepsson, 1957-1968

Kjörfylgi

Tenglar 
 Klassísk rit jafnaðarsinna á Íslandi
 Einkaskjalasafn Kvenfélags Sósíalista

Fyrrum íslenskir stjórnmálaflokkar
Sósíalistaflokkar á Íslandi
Birgitta Haukdal

Birgitta Haukdal Brynjarsdóttir (fædd 28. júlí 1979 á Húsavík), er söngkona popphljómsveitarinnar Írafár.

Birgitta Haukdal hefur tekið þátt í ýmsum leikritum og tónleikum. Hún byrjaði feril sinn í áheyrnarprufu fyrir ABBA-sýningu sem stóð yfir í þrjú ár. Þá hefur hún meðal annars leikið Sandy í leikritinu „Grease“.

Íslenskir tónlistarmenn
Íslenskar söngkonur
Íslenskar tónlistarkonur
Íslenskir söngvarar
Þátttakendur í söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva
Dvergþorskur

Dvergþorskur eða skreiðungur (fræðiheiti: Trisopterus minutus) er lítill fiskur af þorskaætt sem lifir í tempruðum sjó við strönd Evrópu, frá Noregi að Miðjarðarhafi og Atlantshafsströnd Marokkó. Hann er rauðbrúnn á lit með áberandi skeggþráð. Hann verður allt að 40 sm langur og finnst venjulega í litlum torfum við sand- eða leirbotn á 10-300 metra dýpi.

Þorskaætt
Gullna hindin

Gullna hindin var enskt galíon, þekktust sem flaggskip Francis Drake sem hann sigldi á umhverfis jörðina 1577-1580. Upphaflega hét skipið Pelíkaninn, en Drake endurnefndi það rétt áður en hann lagði inn í Magellansund, í höfuðið á Sir Christopher Hatton, sem hafði fjármagnað ferðina og sem hafði gullinn hjört í skjaldarmerki sínu.

Tvær eftirlíkingar eru af skipinu; ein í Southwark í London og önnur í hafnarbænum Brixham í Devonskíri.

Galíon
Safnaskip
Könnun heimsins
Klarínett

Klarínett eða klarínetta er tréblásturshljóðfæri. Hljóðpípa þess er nær sívalningslaga, og einfalt blað er notað til að framkalla tóninn. Nafnið er dregið af ítalska orðinu clarino, sem þýðir trompet, að viðbættri smækkunarendingunni -et, en fyrstu klarínettin höfðu skæran tón líkt og trompett.

Til eru margar gerðir klarínetta, og er klarínettufjölskyldan stærsta fjölskylda tréblásturshljóðfæra, en hún hefur á þriðja tug meðlima. Mörg þessara klarínetta hafa fallið að mestu úr notkun eða eru frekar sjaldgjæf, og oft eru algengari hljóðfærin notuð til að spila tónlist sem skrifuð var fyrir þau. Algengasta klarínettið er sópranklarinett í Bes, sem jafnan er kallað einfaldlega klarinett, og oftast er átt við það þegar orðið er notað stakt.

Tréblásturshljóðfæri
LOL (netslangur)

LOL (einnig stafað lol) er ensk skammstöfun (og slangur) sem stendur fyrir „laughing out loud“ sem þýðir á íslensku „hlæja upp hátt“ eða „Laughing Out Loud“ sem þýðir „mikil hlátrasköll“. Þessi skammstöfun er fyrst og fremst notuð á vefsíðum og í rauntímaspjalli sem fer fram á netinu, en þar skrifar fólk „LOL“ til að sýna að það hafi farið að hlæja eða hafi þótt eitthvað fyndið. Lol getur einnig staðið fyrir „lots of love“ sem þýðir á íslensku „mikil ást“.

LOL er líka skammstöfunin fyrir tölvuleikinn League of Legends.

ROTFL, sem stendur fyrir „rolling on the floor laughing“, hefur svipaða merkingu.

Netslangur
Skammstafanir

pl:Slang internetowy#Przykłady
Ritstjórar Skírnis

Ritstjórar Skírnis hafa í gegnum tíðina verið þessir:

 Finnur Magnússon, 1827
 Þórður Jónassen, 1828 - 1829
 Baldvin Einarsson, 1830
 Þórður Jónassen, 1831 - 1835
 Konráð Gíslason og Jónas Hallgrímsson, 1836
 Jón Sigurðsson og Magnús Hákonarson, 1837
 Magnús Hákonarson, 1838
 Brynjólfur Pétursson, 1839 - 1841
 Gunnlaugur Þórðarson, 1844 - 1845
 Grímur Thomsen, 1846
 Gunnlaugur Þórðarson, 1847
 Gísli Magnússon (ritstjóri) og Halldór Friðriksson, 1848
 Gunnlaugur Þórðarson, 1849 - 1851
 Jón Guðmundsson, 1852
 Arnljótur Ólafsson og Sveinn Skúlason, 1853
 Sveinn Skúlason, 1854
 Arnljótur Ólafsson, 1855 - 1860
 Guðbrandur Vigfússon, 1861 - 1862
 Eiríkur Jónsson, 1863 - 1872
 Björn Jónsson, 1873 - 1874
 Eiríkur Jónsson, 1875
 Guðmundur Þorláksson, 1876
 Eiríkur Jónsson, 1877 - 1887
 Jón Stefánsson, 1888 - 1891
 Jón Stefánsson og Einar H. Kvaran, 1892
 Ólafur Davíðsson og Einar H. Kvaran, 1893
 Einar H. Kvaran, 1894 - 1895 
 Jón Ólafsson, 1896 - 1902
 Þorsteinn Gíslason, 1903 
(Skírnir kom ekki út árið 1904) 
 Guðmundur Finnbogason, 1905 - 1907
 Einar H. Kvaran, 1908 - 1909
 Björn Bjarnason, 1910 - 1912
 Guðmundur Finnbogason, 1913 - 1920
 Árni Pálsson, 1921 - 1929
 Einar Arnórsson, 1930
 Árni Pálsson, 1931 - 1932
 Guðmundur Finnbogason, 1933 - 1943
 Einar Ól. Sveinsson, 1944 - 1953 
 Halldór Halldórsson, 1954 - 1967
 Ólafur Jónsson, 1968 - 1983
 Kristján Karlsson og Sigurður Líndal, 1984 - 1986
 Vilhjálmur Árnason, 1987 - 1988
 Vilhjálmur Árnason og Ástráður Eysteinsson, 1989 - 1994
 Jón Karl Helgason og Róbert H. Haraldsson, 1995 - 1999 
 Svavar Hrafn Svavarsson og Sveinn Yngvi Egilsson, 2000 - 2005
 Halldór Guðmundsson, 2006 - 2012
 Páll Valsson, 2012 - 2019
 Ásta Kristín Benediktsdóttir og Haukur Ingvarsson, 2019 - í dag

Heimildir og tilvísanir 

 Jörgen L. Pind (JLP). 2005. Guðmundur Finnbogason, sálfræðingur, ritstjóri Skírnis. Skírnir - tímarit hins íslenska bókmenntafélags, Vor 2005. 179. ár.
 Einar Sigurðsson (ES). Skrá um efni í tímaritum bókmenntafélagsins. Hið Íslenska Bókmenntafélag, Reykjavík, 1966. 
  Steinn Bjarki Björnsson. Skrá um efni í Skírni. Hið Íslenska Bókmenntafélag, Reykjavík, 2001, bls. 128.
  JLP, bls. 7
  ES, bls. 291.
  ES, bls. 292.

Ritstjórar Skírnis
Listar tengdir Íslandi
Mokkakaffi

Mokkakaffi (eða Mokka eða Kaffi Mokka) er reyk- og áfengislaust kaffihús á Skólavörðustíg í Reykjavík, stofnað 24. maí árið 1958 og er því eitt af elstu kaffihúsum í Reykjavík. Mokka var stofnað af Guðmundi Baldvinssyni og Guðnýju Guðjónsdóttur og rekur Guðný staðinn enn í dag, en Guðmundur dó 9 nóvember 2006. Guðmundur hafði kynnst ítalskri kaffihúsamenningu á námsárum sínum á Ítalíu. Í kaffihúsinu eru haldnar sýningar á málverkum. Espressóvélin sem var flutt inn til landsins og notuð í kaffihúsinu var sú fyrsta sem barst til landsins.

Kaffihúsið kemur víða við sögu í íslenskum bókmenntum, t.d. í bók Steinunnar Sigurðardóttur, Sólskinshestur.

Tengill
 Heimasíða Kaffi Mokka
 Á Mokka fyrir 20 árum; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1987

Kaffihús í Reykjavík
Miðborg Reykjavíkur
Skoruþörungar

Skoruþörungar (fræðiheiti: Dinophyceae) eru stærsti flokkur svipuþörunga. Þessir þörungar mynda þörungablóma við strendur þegar líður á sumar og sumar tegundir þeirra eru helsta ástæðan fyrir hættulegum eiturefnum í skelfiski eins og kræklingi.

Útlit
Einkenni í útliti þessara einfrumu þörunga eru tvær skorur sem liggja í kross þvert yfir frumuna. Önnur skoran, þverskoran, nær umhverfis alla frumuna, en hin, langskoran, er misjöfn eftir tegundum. Skoruþörungar hafa tvær mis langar svipur og liggja þær hvor í sinni skorunni. Svipan í langskorunni er að jafnaði meira áberandi. 
Nokkurskonar brynja umlykur margar tegundir skoruþörunga. Hún getur verið hornótt og er samsett úr nokkuð þykkum plötum. Þeir þörungar sem hafa þetta útlit eru oft kallaðir hornþörungar eða brynþörungar (Dinophyceae). Aðrar tegundir eru nánast berar og getur lögun þeirra verið breytileg. 
Í flestum tilvikum er kjarni skoruþörunga áberandi. Frumurnar sjálfar eru í ýmsum litum og sumar jafnvel rauðar. Í þörungablóma er oft talað um blóðsjó vegna litarins. Grænukornin í þeim eru yfirleitt gulbrún, en sumar tegundir hafa engin grænukorn (Dinoflagellata). Þær geta neytt fastrar fæðu og flokkast því oft með dýrum. Sumir skoruþörungar hafa rauðan augndíl.

Flokkun
Skoruþörungar eru flokkaðir eftir sköpulagi en taldir vera af samsíða þróunarlínum. Þeir hópar sem eru með hulu eru flokkaðir í fjóra ættbálka eftir því hvernig brynplötur þeirra raðast.

 Peridiniales - t.d. Peridinium
 Gonyaulacales - t.d. Ceratium, Gonyaulax, Alexandrium
 Dinophysiales - t.d. Dinophysis
 Prorocentrales - t.d. Prorocentrum

Ættbálkar (auk ýmissa ættkvísla) skoruþörunga sem eru án hulu eru taldir vera fjölstofna (þ.e. tilheyra ólíkum þróunarlínum).
 Gymnodiniales - t.d. Gymnodinium, Amphidinium
 Ptychodiscales
 Suessiales - t.d. Symbiodinium
 Desmocapsales
 Phytodiniales - t.d. Dinamoeba, Pfiesteria
 Thoracosphaerales

Heimkynni
Skourþörunga má finna bæði í sjó og vötnum, þó meira sé um þá í sjó. Þeir búa oft í samlífi eða jafnvel í samhjálp með öðrum sjávardýrum, þar á meðal kóraldýrum og svömpum.

Þörungablómi
Skoruþörungar eru meðal þeirra svifþörunga sem mynda svokallaðan þörungablóma við strendur og í fjörðum á vorin, sumrin og svo aftur á haustin.  Mjög mikill þörungablómi getur litað vötn og sjó í rauðum eða brúnum lit. Þetta er oft kallað mor eða bljóstjór og skapast vegna gríðarlegs fjölda þörunga á viðkomandi svæði.

Skelfiskeitrun
Vissar tegundir skoruþörunga geta valdið matareitrun í mönnum vegna neyslu á skelfiski. Meðal þeirra eitrana sem menn geta veikst af er svokölluð DSP (Diarrhetic shellfish poisoning) eitrun. Eitrunin á sér stað þegar menn neyta skelfiskt sem nærst hefur á þörungunum með þeim afleiðingum að eitur safnast upp í þeim. Þetta gerist aðeins ef mikið magn þörunga er í sjó á svæðinu. DSP eitrun veldur ógleði og uppköstum, niðurgangi og verkjum í kviði. Veikindin ganga yfirleitt yfir á þrem sólarhringum, en þó er talið að í um 15% tilvika valdi hún dauða. 

Svipuþörungar
Þörungar
Plöntusvif

Heimildir
Ebólafljót

Ebólafljót er 200 km langt fljót í norðvesturhluta Austur-Kongó. Það rennur í Mongalafljót sem aftur rennur í Kongófljót. 

Ebólavírusinn heitir eftir fljótinu.

Fljót í Austur-Kongó
Charlie Chaplin

Sir Charles Spencer Chaplin, Jr, KGB, (16. apríl 1889 – 25. desember 1977), best þekktur sem Charlie Chaplin, var leikari sem fæddur var á Bretlandi. Hann var einn frægasti leikari fyrstu Hollywood kvikmyndanna og einnig þekktur sem afbragðsgóður leikstjóri. Ein þekktasta persóna hans var „umrenningurinn“: heimilislaus maður með framkomu og mannasiði hefðarmanns, sem gengur um í kjólfatajakka, útskeifur í víðum buxum og of stórum skóm, með kúluhatt, bambusstaf og yfirvaraskegg. Chaplin var einn af mest skapandi persónuleikunum í þöglu myndunum. Auk þess að leika leikstýrði hann, skrifaði, framleiddi og fjármagnaði sínar eigin myndir. Chaplin kynntist leikhópum og leiksviði mjög ungur og snemma komu fram einstakir tjáningarhæfileikar (mime). Hann ferðaðist víða upp úr 1900 með Fred Carno leikhópnum og 1913 gerði hann samning við Mack Sennet hjá Keystone kvikmyndafélaginu. Fljótt varð hann einn þekktasti skemmtikraftur heims og sá fyrsti sem sameinaði grín og drama á hvíta tjaldinu. Myndir eftir hann eru meðal annars The Kid sem var fyrsta mynd hans í fullri lengd. Einnig voru myndirnar Gullæðið, Nútíminn og Einræðisherrann mjög vinsælar.

Chaplin, Charlie
Chaplin, Charlie
Chaplin, Charlie
Óskarsverðlaunahafar í flokki bestu tónlistar
Gesta Danorum

Gesta Danorum (latína afrek Dana) er rit um sögu Danmerkur eftir Saxo Grammaticus (Saxa málspaka), ritað á latínu um aldamótin 1200, að beiðni Absalons erkibiskups. Hún skiptist í tvo hluta: bækur 1-9 sem fjalla um fornaldarsögu (sbr. Fornaldarsögur Norðurlanda) og endar á Gormi gamla, sem talinn er fyrsti eiginlegi konungur Danmerkur. Bækur 10-16 fjalla svo um röð Danakonunga frá Gormi og lýkur með sigri Knúts VI á Vindum árið 1186. Stærsti einstaki hluti verksins er bók 14 sem er nærri einn fjórði hluti þess og fjallar um valdatíð Valdimars Knútssonar (Valdimars I) og fyrstu valdaár Knúts VI.

Saga Danmerkur
Miðaldabókmenntir
Víkingaöld