alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Carl Franz Siemsen

Carl Franz Siemsen var kaupmaður í Reykjavík. Hann rak verslun í Reykjavík en flutti síðan til Hamborgar og þá tók bróðir hans Edvard við rekstrinum og rak verslunina til ársins 1878. Edvard giftist Sigríði Þorsteinsdóttur.

Carl Franz og kona hans Caroline voru  frá Slesvík og  fædd í Glücksborg. Carl Franz Siemsen rak póstferðir milli Íslands og Danmerkur á árunum 1840-1845.

Carl Franz byggði Siemsenshús (síðar Hafnarstræti 23) árið 1839. Það stóð norðan Hafnarstrætis og við hlið þess rann lækurinn til sjávar. Siemsenshús var rifið árið 1974.

Fyrsta dæmið um notkun einkamyntar eða verðmerkja á íslandi er árið 1846 en það eru  vörupeningar sem gefnir voru út af Carl Franz Siemsen  en hann verslaði einnig í Færeyjum og giltu sömu peningar þar. 

Carl Franz Siemsen var umboðsmaður fyrir ýmsa erlenda vísindamenn og söfn. Árið 1844 var honum falið að ná í geirfugl og bauð hann bændum í Höfnum 300 krónur fyrir dauðan eða lifandi geirfugl. Það varð til þess að 4. júní 1844 fóru fjórir af stað til Eldeyjar og sáu þar tvo geirfugla sem sátu á klettasnös og sneru þá úr hálsliðnum.

Tenglar 
Saga Siemsenshússn, Morgunblaðið, 28. tölublað (03.02.2002)

Tilvísanir 

Þýskir kaupmenn
Saga Reykjavíkur
Vörupeningur

Vörupeningur eða vöruseðill er mynt sem kaupmaður lætur slá eða prenta og gildir hún eingöngu í verslunum viðkomandi kaupmanns. Vörupeningar og vöruseðlar voru gjaldmiðill sem kaupmenn og útgerðarmenn gáfu út og þeir  greiddu laun með slíkum peningum en ekki var hægt að nota þá annars staðar en í verslunum þeirra. Það tíðkaðist að afsláttur var gefinn af vörum sem greiddar voru með ríkismynt en vörur voru hærra verðlagðar ef greitt var með vörupeningum. 

Vörupeningar eða verðmerki á Íslandi urðu 17 talsins og voru árið 1901 sett lög þar sem slík einkamynt var bönnuð og skyldi innleysast í síðasta lagi árið 1902. Tímabil vörupeninga á Íslandi var því 56 ár eða tímabilið 1846—1902. 

Fyrsta dæmið um notkun á einkamynt eða verðmerkjum á íslandi er árið 1846 en það eru vörupeningar sem 
gefnir voru út af Carl Franz Siemsen kaupmanni í Reykjavík en hann verslaði einnig í Færeyjum og giltu sömu peningar þar.

Tilvísanir

Heimildir 
 "Ekki einstakur í sinni röð, einungis einstakur . . . "
 Mynd af vörupeningi frá P.J. Thorsteinsson á Bíldudal frá um 1907-1909
 Poletter & Pengetegn i Danmark siden stenalderen og indtil omkring 1960, 1. del, Tegn indtil 1875

Peningar
Viðskipti
Palazzo Chigi

Palazzo Chigi er embættisbústaður forsætisráðherra Ítalíu og er staðsettur í Róm. Forsetisráðherra Ítalíu býr ekki í eigin persónulega húsnæði heldur flytur þangað inn þegar hann tekur við embætti. Samsvarandi bústaður forsetans heitir Palazzo del Quirinale.

Smíði byggingarinnar var hafin 1562 af Giacomo della Porta og lokið 1580 af Carlo Maderno og var hún byggð fyrir Aldobrandini fjölskylduna. Árið 1659 keypti Chigi-fjölskyldan bygginguna.

Byggingar í Róm
Ítölsk stjórnmál
Hertzsprung-Russell-línuritið

Hertzsprung-Russell-línuritið, eða HR-línurit, er dreifirit sem flokkar stjörnur eftir sýndarbirtu, hitastigi, ljósafli og lit. Að öllu jöfnu er „birtustig/ljósafl“ sett á y-ás þess „hitastig/litur“ á x-áss þess. Grafið kortleggur hverja stjörnu fyrir sig. Á grafinu er áberandi lina sem gengur þvert yfir það. Sú lína kallast „meginröð“ grafsins og eru langflestar stjörnur á þeirri línu, yfir 90%. Á meginröð dvelja stjörnur sem mest á æviskeiði sínu á meðan þær breyta vetni í helíum. Sólin okkar er á meginröð og kallast G2V-stjarna. HR-línuritið var búið til af Ejnar Hertzsprung og Henry Norris Russell árið 1910 og breytti miklu hvað varðaði sýn manna á æviskeið stjarna jafnt sem heimsmynd stjarneðlisfræðinnar.  

Margar gerðir eru af HR-línuritinu. Enn eru ekki til skýrar reglur varðandi staðlað HR-línurit en líkt og áður hefur verið nefnt er viðurkendasti staðallinn að hitastig sé á x-ás þess og ljósafl á y-ás. Einnig eru tengsl á milli massa stjarna og staðsetningu þeirra á HR-línuritinu. Massi stjarna er oft settur upp sem hlutfall af massa sólar með skálínum á grafi.

Nokkrir hópar eru á dreifiritinu. Líkt og sést á mynd eru hvítir dvergar aðskildir meginröðinni. Þeir hafa sína eigin litrófsflokkun sem nefnist WD (e. white dwarf). Aðrir hópar eru til dæmis risarnir. Efst á HR-ritinu eru reginrisar (e. supergiants) og eftir á þeim koma risar. Til eru gerðir af HR-ritinu sem hafa einnig stað fyrir bjarta risa og undirmálsstjörnur. 

Stjörnufræði
Grenoble École de Management

Grenoble École de Management (GEM) er evrópskur verslunarskóli með skólalóðir í Grenoble og París. Hann er stofnaður 1984. GEM var í 20. sæti meðal evrópskra verslunarskóla árið 2015 samkvæmt The Finanical Times.  Árið 2015, var meistaranám hans í stjórnun (Master in Management program) í 20. sæti á heimsvísu skv. The Financial Times. Hann er einnig í 94. sæti á heimsvísu fyrir MBA nám hans á Framkvæmdasviði. GEM býður einnig upp á doktorsnám (PhD nám), sem og  ýmis meistaranám (Master programmes) í sérhæfðum stjórnsviðum, svo sem: markaðssetningu, fjármálasvið, eða frumkvöðlastarfsemi. Nám hans eru þrí-faggild af hinum alþjóðlegu samtökum AMBA, EQUIS, and AACSB (evrópskar og norður amerískar faggildingarnefndir (samtök) fyrir MBA gráður). Skólinn á yfir 25 000 hollvini (alumni) í verslun og stjórnmálum.

Tilvísanir

Ytri tenglar
 Opinber vefsíða

Háskólar í Frakklandi
Arnór Jónsson (sýslumaður)

Arnór Jónsson (f. 1701, d. 12. júní 1785) var sýslumaður í Belgsholti í Melasveit. Foreldrar hans voru Jón lögréttumaður Arnórsson og Guðrún Sveinbjarnardóttir, fyrsta kona hans, en þau bjuggu í Ljárskógum í Dölum. 

Arnór þótti vel gefinn maður en hlaut ekki menntun í skóla. Hann starfaði fyrst sem ritari hjá Páli Vídalín, lögmanni. Síðar hafði hann sýsluvöld í Vaðlaþingi og varð síðan lögréttumaður í Dalasýslu. Kona hans var Steinunn Jónsdóttir prests í Hjarðarholti í Dölum, Þórarinssonar. Þau bjuggu fyrst í Dunki, svo í Bæ og loks í Belgsholti frá 1740 en það ár var hann settur sýslumaður í Þverárþingi sunnan Hvítár og gegndi því embætti til 1756. Hann fékk eftirlaun frá 1758.

Börn þeirra voru Jón, sýslumaður í Snæfellsnessýslu; Jón (annar), sýslumaður í Ísafjarðarsýslu; Sveinbjörn Holt, trésmiður; Steinunn, kona Árna Þórarinssonar biskups; Sigríður, kona Jóns Hannessonar prests á Mosfelli; Ingibjörg og Þórður stúdent. Einnig átti Arnór launson er hét Finnur.

Íslenskir sýslumenn
Laterít

Laterít  er rauður jarðvegur sem myndast við efnaveðrun  við aðstæður þar sem loftslag er hlýtt og rakt. Flest efni berast þá burt með vatni en eftir verða einkum  ál- og járnhýdröt. Báxít  sem ál er unnið úr er  laterít.

Heimildir 
 

Bergfræði
Beinahús Jakobs

Beinahús Jakobs er kalksteinskistill frá 1. öld sem var talinn tengjast Jakobi bróður Jesús. Slíkir kalksteinskistlar voru hluti af greftrunarsiðum gyðinga í Jerúsalem á 1. öld en þá voru lík látið þorna og beinum síðan komið fyrir í litlum kistlum. Á eina hlið  kistilsins er þessi áletrun á arameísku Ya'akov bar-Yosef akhui diYeshua en það þýðir "Jakob, sonur Jóseps, bróðir Jesús". Fornleifaráð Ísraels (IAA) lýsti því yfir árið  2003 að áletrunin væri fölsuð.
Pulsatilla

Ættkvíslin Pulsatilla er með um 33 tegundir jurtkenndra fjölæringa sem vaxa á engjum og sléttum Norður Ameríka, Evrópa, og Asía. Nokkrar tegundanna eru notaðar sem skrautplöntur vegna fíngerðra blaða, stórra blómanna, og skrautlegs fræstands.

Ættkvíslin Pulsatilla er stundum talin vera undirættkvísl undir Anemone eða óformlega nefnd sem hópur innan Anemone subgenus Anemone section Pulsatilloides.

Tegundir 
Það eru um 33 tegundir, þar á meðal:

{|
|- valign="top"
|
 Pulsatilla albana (Stev.) Bercht. & J.Presl
 Pulsatilla ajanensis Regel et Til.
 Pulsatilla alpina Delarbre
 Pulsatilla alpina Delarbre subsp. alpina
 Pulsatilla alpina ssp. austriaca Aichele & Schwegler; Syn.: Pulsatilla alba Rchb.
 Pulsatilla alpina subsp. apiifolia Nyman; Syn.: P. alpina subsp. sulphurea (DC.) Zämelis
 Pulsatilla ambigua (Turcz. ex Hayek) Juz.
 Pulsatilla aurea (N. Busch) Juz.)
 Pulsatilla bungeana C.A.Mey.
 Pulsatilla campanella Fisch. ex Krylov
 Pulsatilla cernua (Thunb.) Berchtold & Presl
 Pulsatilla chinensis (Bunge) Regel
 Pulsatilla dahurica (Fisch. ex DC.) Spreng.
 Pulsatilla georgica Rupr.
 Pulsatilla grandis Wender.
 Pulsatilla halleri (All.) Willd.
 Pulsatilla koreana (Y.Yabe ex Nakai) T. Mori
 Pulsatilla kostyczewii (Korsh.) Juz.
 Pulsatilla millefolium (Hemsl. & E.H.Wilson) Ulbr.
 Pulsatilla montana Rchb.)
 Pulsatilla nigricans Störck, Syn.: Pulsatilla pratensis subsp. nigricans (Störck) Zämelis)
 Pulsatilla occidentalis (S. Watson) Freyn
 Pulsatilla oenipontana Dalla Torre & Sarnthein
 Pulsatilla patens- (L.) Mill.
 Pulsatilla patens subsp. flavescens (Zucc.) Zämelis, Syn.: Pulsatilla flavescens (Zucc.) Juz.
 Pulsatilla patens subsp. hirsutissima Zämelis
 Pulsatilla patens subsp. multifida (Pritz.) Zämelis
 Pulsatilla patens (L.) Mill. subsp. patens
 Pulsatilla pratensis (L.) Mill.
 Pulsatilla pratensis subsp. bohemica Skalický
 Pulsatilla rubra (Lam.) Delarbre
 Slawische Kuhschelle (Pulsatilla slavica G. Reuss
 Pulsatilla styriaca (Pritz.) Simonk.
 Pulsatilla tatewakii Kudo
 Pulsatilla taurica Juz.
 Pulsatilla tenuiloba (Hayek) Juz.
 Pulsatilla turczaninovii Krylov & Serg.
 Pulsatilla vernalis (L.) Mill.
 Pulsatilla vulgaris Mill., 

 Tilvísanir 

 Heimildir 
 
 Anemone pulsatilla , Wildflowers index, Department of Horticultural Science of NC State University
 Gregory L. Tilford 1997. Edible and Medicinal plants of the West, Mountain Press Publishing ISBN 0-87842-359-1 preview
   - "Pasqueflower (Pulsatilla vulgaris'') Local species action plan for Cambridgeshire, 1999"
 Image of Pulsatilla cernua (Thunb.) Spreng.- Flavon's art gallery

Sóleyjaætt
Vinča menning

Vinča menning, einnig þekkt sem  Turdaș menning eða  Turdaș-Vinča menning er steinaldarmenning frá Nýsteinöld sem var við lýði í Mið-Evrópu og Suðaustur-Evrópu á tímabilinu  5700–4500 f. Kr.

Vinča menningin var á svæði í Suðaustur-Evrópu (Balkanskaganum) aðallega þar sem nú eru ríkin Serbía og Kósóvó en náði einnig yfir hluta af Rúmeníu, Búlgaríu, Bosníu, Svartfjallalandi, Makedóníu og Grikklandi.

Fundist hafa táknmyndir eða eins konar táknmál eða ritmál sem kallað er Vinča táknin. Þessi tákn hafa fundist undir húsum og á botni kerja og hafa ekki verið ráðin en tilgátur eru um að táknin séu helgitákn og tákn notuð í viðskiptum eða vöruskiptum. Árið 1961 fundust töflur með flóknustu táknum þessarar menningar.

Heimildir 

  Tasić, Nikola, Dragoslav Srejović, and Bratislav Stojanović. "Vinča: Centre of the Neolithic Culture of the Danubian Region". Belgrade: Centar za arheoloska istrazivanja Filozofskog fakulteta, 1990.
 Cvekic, Ljilja (12 November 2007). "Prehistoric women had passion for fashion". Reuters.

Nýsteinöld
Vinča menning
Vinča táknin

Vinča táknin eru tákn sem finnast á hlutum tengdum Vinča menningunni sem var við lýði í Mið-Evrópu og Suðaustur-Evrópu á nýsteinöld. Fyrstu táknin fundust árið 1875 í fornminjauppgreftri sem  Zsófia Torma  stýrði í  Tordos (núna Turdaș í Rúmeníu). Táknin eru forstig ritmáls, þau eru talin miðla skilaboðum án þess að vera eftirgerð af talmáli og eru elstu tákn sem hafa fundist þeirrar gerðar. Ekki hefur tekist að ráða táknin en tilgátur eru um að þau séu trúartákn eða tákn notuð í viðskiptum.

Fundist hafa meira en þúsund brot með svipuðum táknum í ýmsum fornminjastöðum  í Suðaustur-Evrópu, sérstaklega í Grikklandi (Dispilio taflan), Búlgaríu, Rúmeníu, Austur-Ungverjalandi, Moldóva og Suður-Úkrainínu. Flest eru táknin á leirmunum en einnig á styttum og snældusnúðum og öðrum hlutum.

Árið 1961 fundust í Tărtăria í Rúmeníu steinvölur sem virðast hafa verið hluti af festi eða armbandi og í þær eru greipt tákn sem talin er geta verið letur og/eða tölustafir. Ekki var hægt að aldursgreina Tărtăria tölfurnar sjálfar en hlutir umhverfis fundarstaðinn eru taldir frá fyrir 4000 f. Kr.

Árið 1993 fannst tafla í Dispilio í Grikklandi sem var viðarbútur með ískornum táknum. Aldursgreining sýndi að taflan er frá 7300 ± 40 f.Kr. eða  5260 ± 40 f.Kr.
Meginhluti þeirra  vinča tákna sem hafa fundist eru frá 4500 og 4000 f.Kr. og Tărtăria töflurnar eru taldar frá 5300 f.Kr. Það þýðir að  Vinča táknin eru eldri en myndletur Súmera frá Uruk (Írak nútímans) sem venjulega er talið um þúsund árum yngra. Táknin virðast ekki skyld ritmáli Austurlanda nær og það styður þá tilgátu að vinča táknin og letur Súmera hafi þróast óháð hvort öðru. Þrátt fyrir að mörg tákn hafi fundist þá eru flestir hlutir  með svo fáum táknum að það er ólíklegt að þau myndi  texta en þó hefur fundist áletrun í Sitovo í Búlgaria sem  inniheldur um 50 tákn. Vafi leikur á um aldur hennar. Það er ekki þekkt á hvaða tungumáli sú áletrun er eða hvort hún sé tákn fyrir tungumál.

Tenglar 

 Vinca symbols bei omniglot.com, inkl. Font
 Vinca symbols (Tomislav Nacevski)
 The Danube Script: Neo-Eneolithic Writing in Southeastern Europe. málþing í Rúmeníu 2008
 The Old European Script: Further evidence - Shan M. M. Winn

Skrifletur
Vinča menning
Lyngrós

Rhododendron  (úr Forngríska ῥρόδον  "rós" og  δέντρο  "tré") er ættkvísl 1,024 tegunda viðarkenndra jurta í Lyngætt (Ericaceae), ýmist sígræn eða lauffellandi, sem eru aðallega frá Asíu.  Flestar tegundir hafa skrautleg blóm, sem koma frá síðla vetrar til snemmsumars. 
Í gegn um tíðina hefur ekki verið einhugur um íslenskt nafn á ættkvíslinni; Alparós, Róslyng og Lyngrós hafa helst verið notuð. Þó virðist það síðasta vera að festast í sessi. Þjóðarblóm Nepals er lyngrós.

Tegundir 
TILVÍSUN Listi yfir Lyngrósategundir

Lyngætt
Spintria

Spintria er lítið rómverskt brons eða brassmerki sem var einhvers konar vörupeningur sem hugsanlega var notaður í vændishúsum Rómaborgar. Önnur tilgáta er að merkin séu spilapeningar. Oftast eru myndir af kynlífi eða kynlífsathöfnum á þessum myntmerkjum. Bannað var að viðlagðri dauðarefsingu að vera í vændishúsum með mynt með mynd sem líktist hinum rómverska keisara. Spintria merkin voru bundin við tímabil, þau eru flest frá 1. öld f.Kr.

Útlit

Merkin voru vanalega úr brassi eða bronsi og örlítið minni en 25 senta bandarísk mynt. Myndefnið var tengt kynlífi. Sum merki sýna kynlíf milli tveggja karlmanna.

Peningar
Róm
Stöngull

Stöngull er önnur meginstoða plantna; hin er rótin. Hugtakinu sprota er oft ruglað saman við stöngla. Sprotar eru yfirleitt nývöxtur þar sem stönglar, blöð eða blóm. Hjá flestum tegundum eru stönglarnir ofanjarðar, en aðrar hafa jarðstöngla.

Stönglar hafa fjögur aðalhlutverk fyrir plöntuna:
 Stuðningur fyrir og upphækkun fyrir, blóm og fræ. Stönglarnir halda blöðunum í ljósi og mynda stað fyrir blóm og fræ
 Flutningur vökva og næringarefna milli rótar og sprota um viðarvef (e. xylem) og sáldvef (e. phloem)
 Geymsla næringarefna
 Myndun nýs lifandi vefs. Eðlilegur líftími plöntufruma er eitt til þrjú ár. Stönglar hafa frumur kallaðar meristem sem árlega mynda nýjan lifandi vef

Stöngulbygging

Monocot stönglar

Gymnosperm stönglar 

Grasafræði

Tilvísanir
Meistarakeppni karla í knattspyrnu

Meistarakeppni karla í knattspyrnu er árleg viðureign Úrvalsdeildarmeistara og Bikarmeistara. Leikurinn fer fram í lok apríl áður en keppni hefst í Úrvalsdeildinni. Í þeim tilvikum sem að lið hefur unnið tvöfalt árið áður, þe bæði unnið úrvalsdeildina og bikarkeppnina, þá spilar liðið við taplið bikarúrslitaleiksins árið á undan.

Leikið hefur verið um titilinn, sem að í daglegu tali er kallaður meistarar meistarana, síðan 1969 fyrir utan árin 1999-2002 þar sem að ekki var keppt um titilinn.

Valur hefur oftast haft sigur í leiknum eða 9 sinnum.

Sigurvegarar
Listinn er fengin af síðu KSÍ

Flestir sigrarListinn er fengin af síðu KSÍ.

Tilvísanir

Íslensk knattspyrnumót
Meistarakeppni karla í knattspyrnu 2016

Meistarkeppni karla í knattspyrnu 2016, meistarar meistaranna, var spilaður þann 25. apríl 2016 á Valsvellinum. Bikarmeistarar Vals og íslandsmeistarar FH áttust þá við. Leikurinn var jafn og spennandi og eftir 90 mínútna leik var staðan jöfn 3-3 og grípa þurfti til vítaspyrnukeppni. Þar höfðu Valsmenn betur og fögnuðu sínum níunda sigri í meistarakeppni KSÍ.

Leiklýsing
Leiklýsing er byggð á textalýsingu Fótbolti.net. Texti innan gæsalappa er tekin beint úr texta Fótbolti.net

 2 mín: FH kemst yfir með marki frá Sam Hewson. „Atli Viðar skallaði boltann fyrir fætur Hewson sem lúrði rétt utan teigs og skoraði hann af öryggi. Fyrsta alvöru sókn leiksins.“
 18 mín: Kristinn Freyr Sigurðsson jafnar metin fyrir Val með marki úr vítaspyrnu sem að dæmd var á Kassim Doumbia eftir að hann handlék knöttinn innan teigs. „Kristinn sendir Stjána í vitlaust horn. Öruggt var það.“
 21 mín: Valsmenn komast yfir með marki frá Sigurði Agli Lárussyni. „Viðsnúningur í lagi hjá Valsmönnum. Bjarni Ólafur sendir boltann á Sigurð sem lyftir boltanum listilega yfir gamla manninn í markinu og Valsmenn eru skyndilega komnir yfir.“
 59 mín: FH-ingar jafna metin með marki frá Atla Guðnasyni. „Davíð Þór þræðir boltann fallega á Atla Guðnason sem klárar mjög vel undir Ingvar Þór. Fallega spilað. Game on!“
 81 mín: Atli Guðnason kemur FH í 3-2. „FH komið aftur yfir. Davíð Þór á gull af sendingu á Atla Guðna sem klárar heldur betur snyrtilega undir Ingvar Kale.“
 89 mín: Guðjón Pétur Lýðsson jafnar metin úr aukaspyrnu rétt utan teigs sem að dæmd var á Steven Lennon. „Og þvílíkt mark. Yfir vegginn, undir slánna og steinlá inni. Kristján átti ekki mögulega. Frábær aukaspyrna.“

Leikskýrsla

Fróðleikur
 Hinn 44. ára Kristján Finnbogason stóð í marki FH-inga í leiknum. Hann varð 45. ára tveimur vikum seinna.
 Sigur Valsmanna var sá sjötti í jafn mörgum leikjum. Liðið tapaði seinast leik meistara meistaranna árið 1989 gegn Fram

Tilvísanir

Meistarakeppni karla á Íslandi
Knattspyrna á Íslandi
Bónóbósimpansi

Bónóbósimpansi, bónóbóapi eða bónóbó (Pan paniscus) (áður kallaður dvergsimpansi),  er ein tveggja tegunda í ættkvísl simpansa. Ásamt almennum simpansa er hann sú tegund sem skyldust er manninum.

Bónóbósimpansinn finnst á 500.000 ferkílómetra svæði í Austur-Kongó og telur 30.000 til 50.000 dýr. Erfitt hefur verið að áætla fjölda vegna stríðsástands í landinu. Alþjóðlegu náttúruverndarsamtökin telja hann til tegunda í útrýmingarhættu.

Bónóbósimpansi er alæta og étur stundum kjöt annarra spendýra svo sem svifíkorna, þótt hann sé meiri jurtaæta en frændi hans simpansinn. Hann er grennri og smærri en simpansi. 

Rannsóknir hafa sýnt að kvendýrin hafa háa stöðu innan samfélags bónóbósimpansa. Þó karldýrin séu sterkari mynda kvendýr nána, samstillta hópa sem geta haft vald yfir karldýrunum. Átök eru sjaldgæf. Stigveldi þekkist innan tegundarinnar en er minna áberandi en hjá öðrum prímötum.

Tegundin er fjöllynd og tvíkynhneigð er algeng. Vegna þess hve óvíst er að rekja faðerni afkvæmis þá elur móðirin það upp. Bónóbósimpansar eru eina dýrategundin fyrir utan manninn þar sem munnmök og trúboðastelling eru stundaðar. Snípur kvendýranna er stærri en í flestum spendýrum.

Uppgötvast hefur að þeir beita rödd sinni til tjáskipta á fjölbreytilegri hátt en áður var talið. Raddbeiting þeirra líkist tjáskiptum mennskra barna á máltökuskeiði. Bónóbóapinn Kanzi er líklega frægasta dæmið, en hann lærði mikinn fjölda myndtákna undir leiðsögn vísindakonunnar Sue Savage Rumbaugh, og nokkrar bendingar úr bandaríska táknmálinu líka.

Heimild

Tilvísanir

Tegundir í útrýmingarhættu
Apar
Mannætt
Spendýr
Aðhvarfsgreining

Aðhvarfsgreining er samheiti yfir tölfræðiaðferðir sem notaðar eru til þess að byggja líkön af sambandi einnar eða fleiri svarbreyta við eina eða fleiri frumbreytur og meta marktekt þess.

Til eru margar aðferðir við aðhvarfsgreiningu svo sem aðferð minnstu fervika (e. least square regression) og aðhvarfstré (e. regression tree).

Tölfræði
Enheduanna

Enheduanna var hofgyðja í Úr í Súmer sem var uppi um 2300 f.Kr. Enheduanna var dóttir Sargonar fyrsta  keisara í Súmer. Sargon var  frá Akkadíu en réðst inn í Súmer og sameinaði ríkin og myndaði þannig fyrsta keisararíki sem sögur fara af. Varðveist hafa þrjú ljóð Enheduönnu en þau eru ákall til gyðjunnar Inönnu sem og safn trúarlegra sálma.

Heimildir

Tenglar 
 Í hofi skáldagyðjunnar. Ritverk hofgyðjunnar Enheduönnu, fyrsta nafngreinda skáldsins í mannkynssögunni, skoðuð með hliðsjón af viðtökufræði og kvennafræði (B.A ritgerð Kolbrún Lilja Kolbeinsdóttir)
Pantera

Pantera var bandarísk þungarokkshljómsveit sem stofnuð var í Arlington, Texas.

Hljómsveitin var stofnuð árið 1981 af bræðrunum Vinnie Paul og Dimebag Darrell Abbott og spilaði fyrstu árin glysþungarokk. Árið 1986 vildi hljómsveitin breyta um stíl þar sem þeir voru hrifnir af nýjum straumum í þungarokki: þrassi. Kynntist hljómsveitin Phil Anselmo, söngvara frá Louisiana sem varð nýr söngvari Pantera. Darrell fékk tilboð um að ganga í Megadeth en hafnaði því af þeirri ástæðu að bróðir hans yrði að spila með.

Pantera naut vinsælda með plötunum Cowboys from Hell og Vulgar Display of Power með sínum þunga, nýja groove metal stíl sem blandaðist áhrifum úr þrassi. Bandið varð eitt stærsta þungarokksband 10. áratugarins í Bandaríkjunum og platan Far Beyond Driven náði toppnum á Billboard listanum.

En upp úr 1996 varð spenna innan Pantera eftir að Anselmo varð háður heróíni og lést næstum af of stórum skammti. Samskiptaörðugleikar plöguðu hljómsveitina eftir það. Anselmo fór að einbeita sér að hliðarböndum sínum eins og Down. 

Abbott bræður ákváðu að leysa upp bandið árið 2003 og stofnuðu nýja hljómsveit Damageplan og gáfu út plötuna New Found Power árið 2004. Sú hljómsveit varði ekki lengi því á fyrsta tónleikaferðalagi sínu var Darrell skotinn til bana ásamt þremur öðrum á tónleikum bandsins í Columbus, Ohio. Ódæðismaðurinn, Nathan Gale, var skotinn til bana af lögreglu. Hann átti við alvarleg geðræn veikindi að stríða. 

Samkvæmt Vinnie Paul var enginn möguleiki á að endurreisa hljómsveitina.  Hann spilaði síðast með sveitinni Hellyeah. Vinnie lést árið 2018 úr hjartaáfalli.

Árið 2022 ákváðu eftirlifandi meðlimir hljómsveitarinnar, Phil og Rex, að koma saman aftur og spila sem Pantera á hljómleikaferðalagi 2023. Til að fylla í skarðið fyrir Abott bræður eru Zakk Wylde á gítar (Black Label Society, Ozzy Osbourne) og Charlie Benante á trommur (Anthrax).

Meðlimir 1987-2003
Phil Anselmo – Söngur
Dimebag Darrell – gítar
Rex Brown – Bassi
Vinnie Paul – Trommur

Plötur
Metal Magic (1983)
Projects in the Jungle (1984)
I Am the Night (1985)
Power Metal (1988)
Cowboys from Hell (1990)
Vulgar Display of Power (1992)
Far Beyond Driven (1994)
The Great Southern Trendkill (1996)
Reinventing the Steel (2000)

Tilvísanir

Bandarískar hljómsveitir
Bandarískar þungarokkshljómsveitir
Bjarg (Miðfirði)

Bjarg í Miðfirði er sveitabær þar sem Grettir Ásmundsson ólst upp á. Bjarg er líka líkamsrækt á Akureyri en hún heitir það útaf því að Grettir sterki kom frá bænum Bjargi.

íslenskir bæir