alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Gasaströndin

Gasaströndin er mjótt landsvæði í Mið-Austurlöndum við botn Miðjarðarhafsins og er ekki viðurkennt sem hluti neins sjálfstæðs ríkis de jure. Það dregur nafn sitt af Gasaborg sem er stærsta borgin á svæðinu. Langflestir íbúanna eru Palestínumenn og svæðið er að nafninu til undir stjórn heimastjórnar Palestínumanna, en svæðin kringum landnemabyggðir Ísraelsmanna, helstu vegir og landamæri eru undir stjórn Ísraelshers.

Gasaströndin er 360 km2 og þar búa yfir 1,8 milljónir manna.

Gasaströndin er eitt þeirra svæða sem Ísraelar hertóku í Sex daga stríðinu 1967. Samkvæmt Oslóarsamkomulaginu frá 1993 heyrir Gasaströndin undir heimastjórn Palestínumanna og er ásamt Vesturbakkanum hluti heimastjórnarsvæða Palestínumanna.

15. ágúst 2005 hóf ríkisstjórn Ariels Sharon niðurrif landnemabyggða og brottflutning gyðinga og herstöðva Ísraelshers frá Gasaströndinni. Ísrael mun þó halda stjórn yfir hafsvæðinu undan ströndinni og mjórri landræmu með fram landamærunum við Egyptaland.

Palestína
Vesturbakkinn

Vesturbakkinn er landsvæði vestur af Jórdan-fljóti sem er ekki viðurkennt sem hluti af neinu sjálfstæðu ríki de jure. De facto er svæðið að hluta undir takmarkaðri stjórn heimastjórnar Palestínumanna og að hluta undir stjórn Ísraelshers. Samkvæmt Sameinuðu þjóðunum ber landsvæðinu að vera, líkt og Gasaströndin, hluti af heimastjórnarsvæði Palestínumanna, og stjórn Ísraelshers því tæknilega séð hernám. Meirihluti íbúa svæðisins eru Palestínumenn en töluverður fjöldi gyðinga býr í landnemabyggðum á svæðinu.

Svæðið var hernumið af Ísrael í Sex daga stríðinu 1967, en aðeins Austur-Jerúsalem var formlega innlimuð í Ísrael.

Palestína
Ísrael
Andamanhaf

Andamanhaf er hafsvæði í Indlandshafi, suðaustan við Bengalflóa og markast af Andamaneyjum og Níkóbareyjum í vestri, strönd Mjanmar í norðri og strönd Taílands í austri. Í suðri tengist hafið Suður-Kínahafi um Malakkasund milli Indónesíu og Malasíu. 

Andamanhaf er um 1200 kílómetra langt frá norðri til suðurs, og 650 kílómetra breitt og þekur 797.700 ferkílómetra svæði. Meðaldýpt þess er 870 metrar en dýpst er það 3.777 metrar.

Höf
Indlandshaf
Taílandsflói

Taílandsflói er flói í Suður-Kínahafi (Kyrrahafi). Umhverfis hann eru löndin Malasía, Taíland, Kambódía og Víetnam. Flóinn þekur um það bil 320 þúsund ferkílómetra stórt svæði. Suðurmörk flóans eru miðuð við beina línu sem nær frá Bai Bung-höfða á suðurodda Víetnam (rétt sunnan við ósa árinnar Mekong) að borginni Kota Baru á austurströnd Malasíu.

Flóar
Suður-Kínahaf
Landafræði Malasíu
Landafræði Taílands
Landafræði Kambódíu
Landafræði Víetnam
Suður-Kínahaf

Suður-Kínahaf er hafsvæði í Kyrrahafi sem markast gróflega af Malakkaskaga í vestri, Borneó í suðri, Indókína og Kína í norðri og Filippseyjum og Taívan í austri, hafið er um 3.500.000 km² að flatarmáli

Hinar agnarlitlu Suður-Kínahafseyjar eru þúsundir talsins og skiptast milli ríkjanna sem eiga strandlengju að hafinu. 

Ríkin og yfirráðasvæðin sem eiga strönd að Suður-Kínahafi eru:
 Alþýðulýðveldið Kína
 Maká
 Hong Kong
 Lýðveldið Kína
 Filippseyjar
 Malasía
 Brúnei
 Indónesía
 Singapúr
 Taíland
 Kambódía
 Víetnam

Höf
Suður-Kínahaf
Indókína

Indókína er stór skagi í Suðaustur-Asíu. Skaginn dregur nafn sitt af því að hann liggur austan við Indland og sunnan við Kína og telst til beggja menningarsvæða.

Strangt til tekið merkir Indókína það sama og nýlendan Franska Indókína. Þá teljast eftirfarandi lönd hlutar Indókína:
 Kambódía
 Víetnam
 Laos

Í breiðari skilningi nær hugtakið yfir allan meginlandshluta Suðaustur-Asíu. Þá bætast eftirfarandi lönd við:
 Mjanmar
 Vestur-Malasía
 Taíland

Suðaustur-Asía
Borneó

Borneó eða Kalimantan er eyja í Suðaustur-Asíu og þriðja stærsta eyja heims, 743.936 km² að stærð. Hún skiptist milli ríkjanna Malasíu, Indónesíu og Brúnei. 

Landafræði Malasíu
Landafræði Brúnei
Eyjar Indónesíu
Vogar (Færeyjum)

Vogar eða Vogey (færeyska: Vágar, Vágoy) er þriðja stærsta eyjan í Færeyjum. Hún liggur sunnan og vestan við Straumey og er næstvestust allra eyjanna, aðeins Mykines er vestar. Íbúar Vága voru 3050 þann 1. janúar 2011 og hefur farið heldur fjölgandi á síðustu árum. Á eynni er eini flugvöllur Færeyja.

Hæsta fjallið á eynni er Árnafjall (722 m.) Á Vogum eru tvö stærstu stöðuvötn Færeyja, Sørvágsvatn eða Leitisvatn og Fjallavatn. Lögun Voga er oft sögð minna á hundshaus og er þá Fjallavatn auga hundsins en Sørvágsfjörður kjafturinn. Fjöldi hólma og skerja er í kringum eyna.

Byggðir 
Byggðirnar á eynni eru Sørvágur, Bøur, Gásadalur, Miðvágur, Sandavágur og Vatnsoyrar, en síðastnefnda byggðin hefur nokkra sérstöðu því hún er sú eina í öllum Færeyjum sem ekki er við sjó, heldur á strönd Sørvágsvatns. Þarna var raunar engin byggð fyrr en 1921, þegar þrjár fjölskyldur settust þar að.

Bøur og Gásadalur eru á vesturströnd eyjarinnar og var Gásadalur án vegasambands við umheiminn allt til 2004, en þá voru vígð göng þangað. Tvær aðrar afskekktar byggðir fóru í eyði á síðustu öld, Víkar 1910 og Slættanes 1964. Þær voru báðar á norðvestanverðri eynni og er nú sá hluti hennar allur óbyggður. Svo var raunar einnig áður því þessar byggðir voru báðar stofnaðar á 19. öld.

Í Sandavogi var stórbýlið Steig, sem var gert að lögmannssetri árið 1555 og bjuggu flestir lögmenn Færeyja þar eftir það, allt þar til embættið var lagt niður 1816. Síðasti lögmaðurinn á Steig var Jørgen Frants Hammershaimb og þar fæddist sonur hans, V.U. Hammershaimb, prestur og málfræðingur, sem lagði grunn að færeyska ritmálinu. Minnisvarði um hann er á Steig.

Samgöngur 
Á eynni er eini flugvöllur Færeyja, Vogaflugvöllur og eru Vogar því viðkomustaður flestra sem til Færeyja koma. Völlurinn var lagður af Bretum í síðari heimsstyrjöldinni en eftir að henni lauk var völlurinn lítið sem ekkert notaður í tuttugu ár. Hann var svo endurnýjaður á sjöunda áratugnum og gerður að alþjóðaflugvelli. Vegna flugvallarins voru Vogar öryggissvæði á heimsstyrjaldarárunum og þurftu íbúar annarra eyja sérstakt leyfi til að fara þangað. Mestallt herlið Breta á eyjunum var staðsett á Vogum, aðallega á Vatnseyrum, og voru íbúar þorpsins fluttir burt á meðan hernámið stóð yfir.

Fyrstu neðansjávargöngin í Færeyjum, Vogagöngin, milli Voga og Straumeyjar, voru opnuð árið 2002. Þau eru um 4900 m löng.

Eyjur í Færeyjum
Færeyjar
Gásadalur

Gásadalur (framburður: [ˈɡ̊ɔasaˌd̥ɛalur], íslenska: Gæsadalur) er bær í Vágum (Vogum) í Færeyjum, vestan við Bø (Bæ). Hann liggur út með Mykinesfirði og er umkringdur hæstu fjöllum á eyjunni.

Gásadalur var lengi eina þorpið í Færeyjum sem var án vegasambands við aðra bæi. Áður en jarðgöng voru grafin, var engin leið til Gásadals nema með þyrlu eða fótgangandi. Pósturinn varð að bera póstinn yfir fjallið þrisvar í viku. Þegar danska kvikmyndin "1700 metrar frá framtíðinni" kom út, varð hann heimsþekktur.

Frá árinu 2003 hefur verið hægt að ganga í gegnum jarðgöngin (ef vasaljós gleymist ekki) og frá árinu 2005 geta íbúar Gásadals, sem eiga lykil, farið akandi á bíl. Jarðgöngin sjálf eru 1.410 metrar að lengd. Þau verða opnuð almennri umferð árið 2006, þegar allri vinnu við þau lýkur.

Íbúarnir segja að hefðu jarðgöngin ekki komið, væri bærinn horfinn, en þrátt fyrir það er óvíst hvort Gásadalur vex aftur. Meirihluti íbúanna er 60 ára eða eldri og engin börn eru lengur í Gásadal.

Samkvæmt sögu Gásadals hefur bærinn fengið nafn eftir konu í Kirkjubø (Kirkjubæ), sem kölluð var Gæsa. Hún hafði borðað kjöt á föstunni þó svo að það væri bannað. Því voru allar eigur hennar gerðar upptækar og hún varð að flytja til dalsins í Vogum. Önnur saga, sem er trúlegri en hin, segir, að nafnið sé dregið af grágæsum, sem hafa löngum flogið til Gásadals á sumrin. Aðrar sögur fjalla að mestu um huldufólk.

Í Gásadal er engin kirkja. Því eru guðsþjónustur haldnar í skólanum. Áður en kirkjugarðurinn var byggður árið 1873, var fólk grafið í Bæ og borið yfir fjallið. Líksteinn á leiðinni þangað var staður, þar sem líkmennirnir hvíldu sig. Á leiðinni til Bæjar er líka uppspretta, sem heitir Keldan vígda, þar sem prestur nokkur skírði óvenjulega sjúkt barn, sem þurfti að leita læknis í Bæ.

Myndasafn

Slóðir
www.hagstova.fo (það nýjasta frá hagfræði)
www.faroestamps.fo  (upplýsingar um Gásadal á ensku, Þýsku, frönsku, dönsku og færeysku)
www.fms.fo (upplýsingar um jarðgöngin til Gásadals)
Stamps.fo (Póstsagan í Gásadali)

Þéttbýlisstaðir í Færeyjum
Beringssund

Beringssund er sund sem afmarkast af Desnjév-höfða (austasta odda Asíu) og Prince of Wales-höfða (vestasta odda Ameríku). Sundið er um 85 km breitt og dýpt þess um 30-50 m. Það tengir Tjúktahaf (Chukchi-haf, hluti Norður-Íshafsins) í norðri og Beringshaf (hluti Kyrrahafsins) í suðri. Sundið er nefnt eftir danska landkönnuðinum Vitus Bering sem fór yfir það árið 1728. Í miðju sundinu eru Diomedes-eyjar, litla og stóra, og eru 4 km á milli þeirra. Litla Diomedes-eyja tilheyrir Alaska og er því hluti af Bandaríkjunum. Á vesturströnd hennar er lítið þorp þar sem búa um 150 manns. Stóra Diomedes-eyja tilheyrir Rússlandi og er óbyggð fyrir utan fámenna herstöð. Landamæri Rússlands og Bandaríkjanna liggja um sundið milli eyjanna og sömuleiðis alþjóðlega daglínan og er því sinn dagurinn á hvorri eyju.

Sund (landslagsþáttur)
Norður-Íshaf
Beringshaf
Desnjév-höfði

Desnjév-höfði (rússneska: Mys Dezhneva) er austasti hluti Asíu og sá höfði sem afmarkar Beringssund til vesturs. Höfðinn er nefndur eftir rússneska landkönnuðinum Semion Dezhnev sem uppgvötaði hann árið 1648. Undir höfðanum að norðvestanverðu er austasta byggð Asíu, lítið 800 manna þorp, sem heitir Uelen.

Tengt efni 
 Prince of Wales-höfði, höfðinn sem afmarkar Beringssund til austurs.

Höfðar
Kúsjanaveldið

Kúsjanaveldið var ríki sem stóð á 1. öld til 3. aldar og var á hátindi veldis síns um 105-250. Það náði frá Tadsjikistan að Kaspíahafi til Afganistan og teygði sig niður eftir Gangesfljóti. Ríkið var stofnað af Kúsjönum, ættkvísl úr Júesí þjóðflokknum frá Sinkíang í Kína, sem hugsanlega voru skyldir Tokkörum. Ríkið átti í viðskiptum við Rómverja, Sassanída í Persíu og Kína og var um skeið miðstöð samskipta milli austurs og vesturs.

Evrasía
Hirðingjar
Indversk ríki
Keisaradæmi
Kúsjanaríkið
Fyrrum Asíuríki
Tokkarar

Tokkarar voru indó-evrópsk þjóð sem bjó í Tarímdældinni, þar sem nú er sjálfstjórnarhéraðið Sinkíang í norðvesturhluta Kínverska alþýðulýðveldisins. Menning þeirra stóð frá 1. árþúsundinu f.Kr. til 8. aldar e.Kr. Til eru ritaðir textar á tokkarísku frá 6. öld.

Fornþjóðir í Kína
Saga Kína
Silkivegurinn
Indó-evrópskar þjóðir
Nám

Nám er tiltölulega varanleg breyting á hugsun, hegðun og heilastarfsemi lífveru sökum reynslu hennar.

Nám
Prince of Wales-höfði

Prince of Wales-höfði (enska: Cape Prince of Wales) er vestasti hluti Ameríku og sá höfði sem afmarkar Beringssund til austurs.

Tengt efni 
 Desnjév-höfði, höfðinn sem afmarkar Beringssund til vesturs.

Tengill 
 Gögn um höfðann hjá Jarðfræðistofnun Bandaríkjanna (USGS)

Höfðar
Tjúktahaf

Tjúktahaf (rússneska Чукотское море, enska Chukchi Sea) er hafsvæði í Norður-Íshafi á milli Tjúktaskaga og Alaska. Beringssund tengir það við Beringshaf og Kyrrahaf. Vesturmörk þess eru við Wrangel-eyju og austurmörk við Beaufort-haf. 

Tjúktahaf þekur um 582 þúsund ferkílómetra svæði og einungis er hægt að sigla um það í fjóra mánuði á ári. Meira en helmingur hafsins er innan við 50 metrar á dýpt.

Hafið heitir eftir tjúktum sem búa við strendur þess.

Helsti hafnarbærinn er Uelen í Rússlandi með um 800 íbúa.

Norður-Íshaf
Abel Tasman

Abel Janszoon Tasman (1603 – október 1659) var hollenskur landkönnuður, þekktastur fyrir leiðangra sína austurleiðina til Kyrrahafsins árin 1642 og 1644, í þjónustu Hollenska Austur-Indíafélagsins. Þetta voru fyrstu ferðir Evrópumanna til eyjanna Van Diemenslands (sem nú heitir Tasmanía) og Nýja-Sjálands. Hann kortlagði einnig stóra hluta Ástralíu. Hlutverk hans var að kanna Nýja-Holland (Ástralíu) og sjá hvort það væri hluti stóra meginlandsins Terra australis incognita („óþekkt land í suðri“) sem menn töldu að væri til. Austur-Indíafélagið vonaði að hann myndi þannig uppgötva nýtt, áður óþekkt meginland, og náttúruauðlindir þess.

Nafni Tasmans hefur verið haldið á lofti í ýmsum örnefnum:
 Eyjan Tasmanía og örnefni þar eins og
 Tasmanskagi
 Tasmanbrúin
 Tasman-hraðbrautin
 Tasmanhaf
 Tasmanjökull og Abel Tasman-þjóðgarðurinn á Nýja-Sjálandi.

Hollenskir landkönnuðir
Könnun Kyrrahafsins
Francis Galton

Francis Galton (16. febrúar 1822 í Birmingham á Englandi – 17. janúar 1911), breskur mannfræðingur, landkönnuður, uppfinningamaður, tölfræðingur, frumkvöðull í arfbótum og upphafsmaður þeirra vísinda er rannsaka greind. Móðir hans var hálfsystir föður Charles Darwin en faðir hans auðugur bankamaður. Strax í barnæsku sýndi Galton einstaka hæfni, t.d. orðinn læs og skrifandi fyrir þriggja ára aldur og gat vitnað í kviður Hómers sex ára. Þrátt fyrir þetta veganesti út í lífið varð hann uppreisnarseggur á unglingsárum. Að lokum hóf hann nám í læknisfræði. Hluti námsins var að fást við lyfjagerð og hann ákvað að prófa öll lyf á sjálfum sér. Við 18 ára aldurinn urðu kaflaskipti í lífi Galtons því þá ákvað hann að reyna fyrir sér í stærðfræði við Cambridge háskólann í Englandi. Honum gekk ekki eins vel og hann hafði vonast til. En meðan á dvöl hans stóð fékk hann hugmyndina að svokallaðri normalkúrfu. Hún útskýrist þannig að meðalmennskan er algengust á öllum sviðum, t.d. í hæð og greind, en algengið minnkar síðan í báðar áttir frá meðaltali. Það eru t.d. fáir afburðagreindir.

Galton var sá fyrsti til að hefja rannsóknir á mismuni einstaklinga, með tilliti til greindar. Hann beitti þróunarkenningu Darwins, frænda síns, óspart við rannsóknir sínar. Galton hafði mikla trú á erfðaþáttum og hélt því fram að umhverfi og uppeldi einstaklingsins skipti engu máli, allt erfðist.
Ein af rannsóknum Galtons fólst í því að kanna hvort að frægir menn myndu eignast fræga syni. Hann komst að því að 48 af hverjum 100 frægum feðrum eignuðust fræga syni. 

Það sem Galton er einna frægastur fyrir í dag eru greindarvísitölu próf sem hann fann upp. Einnig er hann þekktur fyrir að vera frumkvöðull í ýmis konar rannsóknum og má þar nefna tvíburaðaferðina sem er könnun á tvíburum sem eru aldir upp á sitthvorum staðnum. Þannig má sjá hvort vegi meiri, erfðir eða umhverfi.

Breskir mannfræðingar
Breskir landkönnuðir
Breskir uppfinningamenn
Greindarvísitala
Dulvitund

Dulvitund (undirvitund eða undirmeðvitund) í almennri notkun, er hugtak sem fjallar um hugsanir, viðhorf, hvatir, óskir og tilfinningar sem viðkomandi er ekki meðvitaður um.

Ýmsir fræðimenn hafa fjallað um hugtakið á undan Sigmund Freud, en hann lagði þó mesta áherslu á það. Hann taldi að í dulvitundinni, eða undirmeðvitundinni lægi rót alls vanda falin. Snúast því kenningar hans flestar um þennan mikilvægasta hluta sálarlífsins að hans mati, með einum eða öðrum hætti. Hann hélt því fram að öllu sem okkur þætti óþægilegt að hugsa um væri ýtt niður í undirvitundina en þar héldi það samt sem áður áfram að hafa áhrif á hegðun okkar og líðan þegar það reyndi að brjóta sér leið upp úr undirvitundinni. Birtingarform þessa eru m.a. draumfarir, mismæli og kækir.

Sálfræði
Wilhelm Wundt

Wilhelm Wundt (16. ágúst 1832 í Neckarau í Baden – 31. ágúst 1920) var þýskur sálfræðingur.

Æviágrip 
19 ára gamall ákvað Wundt að fara á læknisfræðibraut því að þar var hægt að læra um mannlegt atferli og sálarlíf, nokkuð sem hann hafði mikinn áhuga á. Hann útskrifaðist síðan úr læknisfræðinámi með hæstu einkunn árið 1856. Wundt fékk áhuga á lífeðlisfræði, einkum lífeðlisfræði skynjunar, þar sem hann taldi að hún gæti aukið skilning manna á sálarlífinu. Wundt varð dósent við háskólann í Heidelberg. Árið 1858 gerðist hann aðstoðarmaður Hermanns von Helmholtz. Þar skrifaði hann Framlag til kenningar um skyntúlkun árin 1858 – 62. Wundt beitti sér fyrir því að viðfangsefni sálfræðinnar væru rannsökuð með tilraunaaðferð raunvísinda.

Margir rekja upphaf sálfræðinnar til Wilhelms Wundts þar sem hann var sá fyrsti til að stofna rannsóknarstofu þar sem sálfræðileg viðfangsefni voru tekin til skoðunar. Rannsóknarstofuna stofnaði hann í Leipzig í Þýskalandi árið 1879. Wundt var frumkvöðull á mörgum sviðum sálfræðinnar og var meðal þeirra fyrstu til að gefa út bæði kennslubækur og tímarit sem fjölluðu um sálfræði. Þess vegna hefur hann fengið viðurnefnið „faðir sálfræðinnar“.

Wilhelm Wundt kom fram með formgerðarstefnuna. Hún fól í sér að viðfangsefni sálfræðinnar ætti að vera meðvituð hugarstarfssemi og það ætti að rannasaka hana með sjálfsskoðun. Atferlissinnar eru þó algjörlega á móti sjálfsskoðun meðal annars af því að menn geta ekki verið hlutlægir þegar þeir rannsaka sjálfa sig og eiga þá til að sveigja niðurstöðurnar að eigin væntingum. Sjálfsskoðun er ekki lengur notuð.

Wundt lést árið 1920 og hafði þá skrifað um 500 bækur og greinar tengdar sálfræði og er formgerðarstefna sú stefna sem að er kennd við hann.

Tengt efni 
 Formgerðarstefna
 Hermann von Helmholtz
 Sálfræði

Tenglar 
 

Wundt, Wilhelm
Hermann Ebbinghaus

Hermann Ebbinghaus (24. janúar 1850 - 26. febrúar 1909) fæddist í Barmen í Þýskalandi. Hann lærði heimspeki við Háskólann í Bonn og útskrifaðist með Doktorsgráðu þaðan 1873. Hann hafði mikinn áhuga á sálfræði og hóf að gera tilraunir á því sviði. 

Árið 1885 gaf hann út bókina Um minni þar sem að hann birti niðurstöður sínar varðandi minni. Í tilraunum sínum rannsakaði hann minni með því að gera tilraunir á sjálfum sér. Þetta verk er talið tímamótaverk í sálfræði og hafði mikil áhrif á tilrauna sálfræði.

Sálfræðingar
Þýskir sálfræðingar
Greindarvísitala

Árið 1912 kom þýski sálfræðingurinn William Stern fram með þá hugmynd að hægt væri að reikna út greindarvísitölu út frá greindarprófum. Hann reiknaði greindarvísitölu út frá prófi sem franski sálfræðingurinn Alfred Binet hafði búið til. Þetta gerði Stern með ákveðinni formúlu; með því að deila í aldursstig (greindaraldur) sem prófið sýndi með lífaldri próftakans. Talan sem kom út átti að sýna hæfni fólks til að læra og hvar það stóð miðað við jafnaldra sína.

Tilvísanir 

Sálfræði
Sáleðlisfræði

Sálareðlisfræði fæst við að rannsaka sambandið milli áreitis og skynjunar með vísindalegum aðferðum.

Í kringum árið 1860 hóf maður að nafni Gustav Theodor Fechner fyrstur manna  rannsóknir á sálfræðilegum efnum með vísindalegum aðferðum og er hann því oft nefndur faðir sáleðlisfræðinnar. Annar sem lagði líka grunninn var Ernst Heinrich Weber, en hann reið á vaðið í sáleðlisfræðilegum mælingum. 

Fechner rannsakaði sambandið á milli áreitis og skynjunar. Hann var fjöllærður maður og hélt því fram að allir hlutir væru gæddir einhvers konar sál. Hann setti fyrir sig það verkefni að kanna tengsl milli styrks áreita annars vegar og styrks skynjunar hinsvegar. Þessa fræðigrein sína nefndi hann svo sáleðlisfræði og það nafn hefur haldist fram til dagsins í dag.

Sáleðlisfræði er líka nefnd skynfræði vegna þess að hún fjallar aðallega um skynnæmi.

Sálfræði
Sálfræðistefnur
Flaska

Flaska er lítið ílát með háls sem er mjórri en meginhlutinn auk stút efst á hálsinum sem er oftast hringlaga og er oft lokað með tappa. Flöskur eru oftast gerðar úr gleri, plasti eða áli og eru venjulega notaðar til að geyma vökva til dæmis vatn, mjólk, gosdrykki, vín, eldsneyti og svo framvegis 

Neðst á flösku er botn hennar, það er flöskubotninn. Undir honum er stundum böðlastaup sem er dæld sem gengur upp í botninn. Upp af botninum tekur við bolur flöskunnar, en þar sem hún mjókkar upp á við eru axlir hennar (sbr. axlafull flaska). Þá tekur við háls og efst er stúturinn.

Böðlastaup 
Á léttvínsflöskum og ýmsum flöskum öðrum er böðlastaup sem er dæld neðan í flöskubotni. Böðlastaupið er hugsað sem vörn gegn því að flaskan springi þegar hún er lögð á borð þar sem fyrir er aðskotahlutur. Einnig er talið að það styrki flöskuna almennt. Ýmsar aðrar útskýringar eru til sem útskýra böðlastaupið. Þar má til dæmis nefna: 
 Það auðveldi hvort tveggja gerjun og komi í veg fyrir að á botni hennar myndist botnfall. 
 Það auðveldi stöflun flaskna, til dæmis á þetta við um kampavínsflöskur. 
 Það auðveldi þeim sem helli úr flöskunni, bæði hvað varðar grip (þumalgrip) og jafnvægi. 

Ílát
Umbúðir
Rómverskir tölustafir

Rómverskir tölustafir er talnakerfi sem rætur sínar að rekja til Rómaveldis og var aðlagað frá etrúskum tölustöfum. Kerfinu sem notað var til forna var örlítið breytt á miðöldum til að mynda kerfið sem notað er enn í dag.

Það er byggt á ákveðnum bókstöfum sem gefið hefur verið tölulegt gildi:
I eða i fyrir einn,
V eða v fyrir fimm,
X eða x fyrir tíu,
L eða l fyrir fimmtíu,
C eða c fyrir eitt hundrað (centum),
D eða d fyrir fimm hundruð, tekið með því að helminga gríska stafinn Phi,
M eða m fyrir eitt þúsund (mille), eða gríski stafurinn Φ (Phi).
 M̅ milljón 1 000 000

Rómverskir tölustafir eru víða notaðir í dag í tölusettum listum, klukkum, blaðsíðunúmerum á undan aðalefni bókar, tölusetningu framhaldsmynda, tölusetningu ritverka í meira en einu bindi, kaflanúmer í bók og tölusetningu sumra íþróttaleika, eins og til dæmis Ólympíuleikanna. Einnig eru rómverskir tölustafir iðulega notaðir til þess að tákna ártöl, svo sem útgáfuár bóka. 

Reglur um rómversku tölurnar eru þannig, að sé stafur með lægra gildi á undan staf með hærra gildi, þá er sá lægri dreginn frá hinum hærri. Annars er lagt saman. Þannig er til dæmis IV = 4 og LXXXVII = 87 (50+10+10+10+5+2). Ártalið 1964 er MCMLXIV (1000+900+60+4) og 2005 er MMV.

Það er dálítið á reiki hvort notaðir eru hástafir eða lágstafir. Þó eru þeir stundum notaðir saman til þess að tákna margfeldi, þannig að til dæmis mM þýðir 1000 sinnum 1000 (sem sagt milljón), en MM er summan 1000 plús 1000 (sem sagt 2000).

Fyrir upplýsingar um reikning með rómverskum tölustöfum, sjá rómverskur reikningur og rómversk talnagrind.

Rómaveldi
Talnakerfi
Línuleg algebra

Línuleg algebra er grein innan stærðfræðinnar sem lýtur að rannsóknum á vigrum, vigurrúmum, línulegum vörpunum og línulegum jöfnuhneppum. Þar sem vigurrúm eru mikilvæg í nútíma stærðfræði er línuleg algebra mikið notuð, bæði í hreinni algebru og í fallagreiningu. Línuleg algebra hefur ennfremur víðtækt notagildi í hnitarúmfræði, náttúruvísindum og félagsvísindum, þar sem oft er hægt að umrita ólínuleg líkön í línuleg líkön, til dæmis með beitingu velda, róta eða logra.

Tenglar 
 Fyrirlestrar í línulegri algebru hjá MIT 
 „Linear Algebra Toolkit“.
 „Linear Algebra Workbench“: margföldun og andhverfur fylkja, lausnir jöfnuhneppa, eigengildi, o.fl.
 Línuleg algebra hjá MathWorld.
 Frí kennslubók í línulegri algebru á PDF sniði.

Stærðfræði
Smolensk

Smolensk (rússneska: Смоленск;, hvítrússneska: Смаленск) er borg í vesturhluta Rússlands við ána Dnépr. Borgin er höfuðstaður sýslunnar Smolensk Oblast. Íbúafjöldi árið 2003 var 351.100 manns.

Nafn borgarinnar er dregið af nafni árinnar Smolnja en uppruni þess nafns er á huldu. Hugsanlega er það dregið af smola sem merkir bæði tjara og trjákvoða. Grenitré vaxa umhverfis borgina og hún var eitt sinn miðstöð fyrir vinnslu og verslun með trjákvoðu. Annar möguleiki er gamla slavneska orðið smol sem merkir „svört jörð“.

Borgir í Rússlandi