alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Agnes af Meraníu

Agnes af Meraníu (d. í júlí 1201), fullu nafni Agnes María af Andechs-Meraníu var evrópsk hefðarkona á 12. öld og kallaðist drottning Frakklands frá 1196 til 1200. Hún var þó ekki drottning með réttu því maður hennar, Filippus 2., var kvæntur fyrir og páfi neitaði að viðurkenna ógildingu hjónabandsins.

Agnes var dóttir Bertholds 4., greifa af Andechs í Bæjaralandi og síðar hertoga af Meraníu í Istríu (Dalmatíu). Móðir hennar hét Agnes af Rochlitz. Heiðveig systir hennar giftist Hinrik 1., hertoga af Slésíu og var tekin í helgra manna tölu árið 1267. Önnur systir hennar, Geirþrúður, giftist Andrési 2. Ungverjalandskonungi og var móðir heilagrar Elísabetar af Ungverjalandi.

Filippus 2. Frakkakonungur hafði gifst Ingibjörgu, dóttur Valdimars mikla Danakonungs, árið 1193 en fór þegar daginn eftir brúðkaupið að reyna að losa sig við hana og fékk franska biskupa til að lýsa hjónabandið ógilt. Ingibjörg leitaði til páfa, sem neitaði að viðurkenna ógildinguna og skipaði Filippusi að taka Ingibjörgu til sín aftur. Hann lét fyrirmælin sem vind um eyru þjóta og giftist Agnesi 7. maí 1196. Hann hafði raunar ætlað að giftast Margréti af Genf en þegar hún var á leið til brúðkaups í París rændi Tómas 1. af Savoja henni og giftist henni sjálfur.

Filippus fékk hvað eftir annað fyrirmæli frá páfa um að sendi Agnesi frá sér og taka Ingibjörgu til sín að nýju en hlýddi þeim ekki þótt páfi bannfærði hann. Það var ekki fyrr en Innósentíus III hafði sett allt Frakkland í bann árið 1199 sem Filippus lét undan. Hann sendi Agnesi frá sér árið 1200 en tók þó ekki Ingibjörgu til sín, heldur hélt henni áfram í stofufangelsi við þröngan kost.

Agnes settist að í Poissy-kastala, um 25 km frá París, og dó þar sumarið 1201, að sögn úr hjartasorg. Hún hafði átt tvö börn með Filippusi og fékk hann því framgengt árið 1201 að páfi úrskurðaði þau skilgetin þótt hjónaband foreldranna væri ógilt.

Heimildir 
 

Evrópskar aðalskonur
Drottningar Frakklands
Liu Xiaobo

Þetta er kínverskt nafn: kenni- eða fjölskyldunafnið er Liu, eiginnafnið er Xiaobo.

Liu Xiaobo (28. desember 1955 – 13. júlí 2017) var kínverskur aðgerðasinni og handhafi friðarverðlauna Nóbels en hann hlaut þau árið 2010 „fyrir langa og friðsamlega baráttu sína fyrir grundvallarmannréttindum í Kína“. Kínversk yfirvöld brugðust illa við afhendingunni og sögðu hana ganga gegn meginreglum verðlaunanna, ásamt því að vera „guðlast“ við verðlaunin. Árið 2009 var Liu dæmdur til 11 ára fangelsisvistar fyrir að grafa undan ríkisvaldinu. Hann sat í stofufangelsi þar til hann lést árið 2017.

Æviágrip
Liu Xiaobo fæddist árið 1955 og nam bókmenntafræði í háskóla. Hann útskrifaðist með meistaragráðu frá Beis­hida-háskól­anum í Beijing árið 1984 og var í kjölfarið ráðinn sem kennari við skólann. Liu varð vinsæll fyrirlesari og vann meðal annars sem gestaprófessor við Columbia-háskóla, Óslóarháskóla og ýmsar menntastofnanir í Evrópu.

Liu sneri aftur til Kína árið 1989 og tók þátt í mótmælunum á Torgi hins himneska friðar. Liu var handtekinn fyrir þátttöku sína í mótmælunum og dæmdur til tveggja ára fangelsisvistar þar sem stjórnvöld töldu hann einn af hugmyndafræðingunum að baki þeirra. Hann var aftur handtekinn og dæmdur í sex mánaða fangelsi árið 1995 og síðan dæmdur til sex ára betrunarvinnu árið 1996 fyrir að „trufla stöð­ug­leik­ann í sam­fé­lag­inu“. Kínversk stjórnvöld fylgdust grannt með honum eftir að hann lauk við að afplána dóminn.

Þann 8. nóvember árið 2008 var Liu handtekinn á ný ásamt félaga sínum fyrir að safna undirskriftum á skjal sem kallaðist Kafli 08 og þeir hugðust birta tveimur dögum síðar. Í skjalinu var áskorun til kínverskra stjórnvalda um að tryggja mannréttindi og aukið almenningsfrelsi. Réttað var yfir Liu þann 23. desember árið 2009 og hann sakaður um „ógnun við öryggi rík­is­ins og brot á kín­verskum lög­um“. Á jóladag var hann dæmdur í 11 ára fangelsi og sviptur borgaralegum réttindum í tvö ár.

Þann 9. október árið 2010 tilkynnti norska Nóbelsnefndin að Liu skyldi sæmdur friðarverðlaunum Nóbels. Kínversk stjórnvöld brugðust illa við fréttunum, mótmæltu valinu við sendiherra Noregs í Kína og sögðu Nóbelsnefndina með þessu skipta sér af innanríkismálum Kínverja. Hvorki Liu né eiginkona hans, Liu Xia, fengu að vera viðstödd verðlaunaafhendinguna í Ósló og því var hafður auður stóll við athöfnina til að tákna fjarveru hans.

Kunngert var í maí árið 2017 að Liu væri haldinn af krabbameini í lifur. Hann var fluttur á sjúkrahús í júní sama ár og lést þann 13. júlí.

Tilvísanir

Kínverskir aðgerðasinnar
Handhafar friðarverðlauna Nóbels
Seinäjoki

Seinäjoki er bær og sveitarfélag í sunnanverðum Austurbotni í Finnlandi. Seinäjoki varð sérstakt sveitarfélag árið 1868. Gamalt sænskt nafn á bænum er Östermyra en það er nú afar sjaldan notuð, jafnvel meðal sænskumælandi fólks.

Borgir í Finnlandi
Sveitarfélög í Finnlandi
Edmund Fanning

Edmund Fanning (16. júlí 1769 – 23. apríl 1841) var bandarískur landkönnuður og skipstjóri á Kyrrahafi. Hann fann meðal annars Fanning-eyju árið 1797 en hún kallast nú Tabuaeran og tilheyrir Kiribati.

Árið 1829 átti hann stóran þátt í að senda bandaríska flotann í sinn fyrsta könnunarleiðangur og stóð einnig á bak við Wilkes-leiðangurinn svonefnda, sem farinn var um suðurhöf á árunm 1838-1842.

Bandarískir landkönnuðir
Mürzzuschlag

Mürzzuschlag er bær í Steiermark í Austurríki, með 8.814 íbúa (2014). Bærinn er þekktastur fyrir að vera fæðingarstaður Nóbelsverðlaunahafans í bókmenntum árið 2004, Elfriede Jelinek.

Í bænum er líka stærsta skíðaiðkunar- og vetraríþróttasafn í heimi.

Borgir í Austurríki
Flosagjá

Flosagjá  er gjá á Þingvöllum sem rennur saman við Nikulásargjá fyrir enda hraunrima sem nefnist Spöngin. Flosagjá og Nikulásargjá eru því samtengdar. 

Í Nikúlásargjá mun Nikulás Magnússon sýslumaður hafa drekkt sér 24. júlí 1742 en Nikulásargjá er líka stundum nefnd Nikulásarpyttur. Eftir að menn tóku að kasta skildingum í Nikulásargjá af brúnni, sem er hluti af veginum að Þingvallabænum, kalla menn nú staðinn Peningagjá. Margir kannast aðeins við gjána undir því nafni en það er þó ekki eiginlegt nafn hennar. 

Þingvellir
Íslenskar gjár
Nikulás Magnússon

Nikulás Magnússon (1700 – 24. júlí 1742) var sýslumaður Rangæinga á 18. öld og bjó síðast á Barkarstöðum í Fljótshlíð. Hann var sonur Ingibjargar Þorkelsdóttur og Magnúsar Benediktssonar á Hólum í Eyjafirði, sem var af höfðingjaættum en var „nafnkunnugt illmenni“ að sögn Jóns Espólíns og var dæmdur fyrir morð á barnsmóður sinni.

Nikulás varð stúdent frá Skálholtsskóla og sigldi síðan og nam við Kaupmannahafnarháskóla. Hann varð sýslumaður Rangæinga árið 1727. Hann mun hafa átt við andlega örðugleika að stríða og verið afar skapbráður. Á Alþingi 1742 sturlaðist hann, fór úr rúmi sínu í Nikulásarbúð um nótt og drekkti sér í eystri hluta Flosagjár, sem eftir það kallaðist Nikulásargjá en er nú oftast kölluð Peningagjá. Þótt allir vissu að hann hefði fyrirfarið sér var hann grafinn í kirkjugarði en ekki utan garðs eins og átti að gera við þá sem frömdu sjálfsmorð.

Dauðsföll af völdum sjálfsmorða
Íslenskir sýslumenn
Gliese 581 d

Gliese 581 d er fjarreikistjarna á sporbaug um stjörnuna Gliese 581. Hún uppgötvaðist þann 27. apríl 2007 og er í um 20,5 ljósára fjarlægð frá jörðu. Hún er af stærðartegundinni súperjörð og er berghnöttur. Eins og með Gliese 581 c var haldið að þar gæti þrifist líf. Eftir frekari rannsóknir kom í ljós að plánetan væri of köld, mjög lík Mars. Árið á plánetunni er 66 dagar.

Gliese 581
Vogin
Fjarreikistjörnur
Góð trú

Góð trú eða grandleysi er hugtak í lögfræði, sem má rekja allt til Rómarréttar (bona fides). Það merkir, að maður viti ekki um atvik, sem varða réttarstöðu hans, og vanrækslu hans sé ekki um þennan þekkingarskort að kenna. Þá getur hann öðlast rétt, sem hann nyti ekki, ef hann teldist vera í vondri trú. Undir vanrækslu fellur margs konar óaðgæsla, þar á meðal vanviska í lögum og túlkun þeirra.

Heimildir 
Björn Þ. Guðmundsson: Lögbókin þín, bls. 158 – 159, Reykjavík 1973.
Gulbransen, Egil: Juridisk Leksikon, bls. 88, Oslo 1973.

Lagahugtök
Samingaréttur
Vond trú

Vond trú er hugtak í lögfræði, sem má rekja allt til Rómarréttar (mala fides). Það merkir, að maður viti um atvik, sem útiloka hann frá að öðlast eða halda tilteknum réttindum. Stundum er nóg, að hann hafi mátt vita um atvikin, svo að réttur hans glatist. Eins og nafnið bendir til, er vond trú í lögfræði andstæða við góða trú.

Heimildir 
Björn Þ. Guðmundsson: Lögbókin þín, bls. 460, Reykjavík 1973.
Gulbransen, Egil: Juridisk Leksikon, bls. 151, Oslo 1973.

Lagahugtök
Samingaréttur

fr:Existentialisme#La mauvaise foi
Jóhann mildi af Holtsetalandi

Jóhann mildi (um 1297 – 27. september 1359) eða Jóhann 3. af Holtsetalandi var greifi af Schauenburg, Holtsetalandi-Plön og Holtsetalandi-Kiel, sem stýrði Danmörku í félagi við frænda sinn, Geirharð 3. af Holtsetalandi-Rendsburg og fleiri þýska aðalsmenn, á árunum 1332-1340, en þá var konungslaust í landinu.

Jóhann var sonur Geirharðs 2. blinda af Holtsetalandi og Agnesar af Brandenborg, sem verið hafði drottning Danmerkur 1273-1286 (kona Eiríks klippings) og var móðir Danakonunganna Eiríks menved og Kristófers 2., sem voru því hálfbræður Jóhanns. Jóhann var stórauðugur og keypti eftir dauða föður síns upp mestallar jarðeignir eldri hálfbróður síns, Geirharðs. Í krafti auðs síns komst hann í félagi við frænda sinn, Geirharð 3. (þeir voru bræðrasynir), í valdaaðstöðu í Danmörku og hirtu þeir allar tekjur af landinu á meðan það var konungslaust.

Þegar gerð var uppreisn gegn Kristófer 2. árið 1326 og hann hrakinn úr landi leitaði hann til Jóhanns hálfbróður síns, veðsetti honum Sjáland og Skán fyrir 100.000 merkur silfurs og var tekinn til konungs þar aftur að nafninu til 1329. Geirharði hafði hann veðsett Jótland og Fjón fyrir sömu upphæð. Jóhann var hálfbróður sínum þó fremur hliðhollur og brátt kom til átaka milli frændanna Jóhanns og Geirharðs. Fór Jóhann halloka og varð að viðurkenna Geirharð sem yfirboðara sinn í Danmörku.

Jóhann skipti sínum hluta landsins upp í minni lén og lét aðra norðurþýska aðalsmenn fá þau. Þeir gengu margir hart fram í skatheimtu og íbúar Skánar gerðu uppreisn 1332 og leituðu liðsinnis hjá Magnúsi Eiríkssyni smek, konungi Svíþjóðar og Noregs. Hann keypti veðbréfið fyrir Skán og titlaði sig eftir það einnig konung Skánar. Kristófer var settur af öðru sinni og dó skömmu síðar. Jóhann réð áfram yfir Danmörku austan Stórabeltis en þótt enginn væri konungurinn virðist hann ekki hafa látið mikið til sín taka pólitískt, heldur einbeitti sér að því að hafa sem mestar tekjur af landinu. 

Árið 1340 tókst Valdimar atterdag, syni Kristófers 2., að ná Danmörku undir sig að nýju og þar með var valdaskeiði holsteinsku greifanna lokið. Jóhann átti fyrst í stað samtarf við Valdimar bróðurson sinn til að reyna að fá greitt það sem eftir stóð af skuldinni en smátt og smátt dró úr áhrifum hans og þegar hann dó réði hann aðeins yfir þýsku greifadæmunum sem hann hafði átt alla tíð. 

Jóhann var tvígiftur og átti fjórar dætur sem allar giftust norður-þýskum aðalsmönnum en eini sonur hans, Adolf, var barnlaus og dó því ættleggur hans út með honum.

Heimildir 
 
 

Hertogar af Holtsetalandi
Filippa af Englandi

Filippa af Englandi (4. júní 1394 – 7. janúar 1430) var ensk konungsdóttir og drotting Danmerkur, Svíþjóðar og Noregs frá 1406 til dauðadags. Hún var ríkisstjóri Danmerkur og Noregs frá 1423 til 1425.

Filippa var dóttir Hinriks Bolingbroke, sem varð svo Hinrik 4. Englandskonungur, og Maríu de Bohun. Skömmu eftir aldamótin 1400 fóru Hinrik konungur og Margrét Danadrottning að ræða hugsanlegt bandalag milli Englands og Kalmarsambandsins og átti að innsigla það með því að Eiríkur af Pommern, sem þá var orðinn konungur allra Norðurlanda þótt Margrét héldi um stjórnartaumana, giftist Filippu og Hinrik prins af Wales, bróðir hennar, giftist Katrínu systur Eiríks. 

Af bandalaginu varð ekki því Margrét gat ekki samþykkt þau skilyrði sem Englendingar settu en þó var gengið frá trúlofun Filippu og Eiríks og þau giftust 26. október 1406, þegar Filippa var tólf ára. Hún er fyrsta prinsessa sögunnar sem staðfest er að hafi gift sig í hvítum brúðarklæðum, kyrtli og yfir honum hvítri silkiskikkju bryddaðri með grárum íkorna- og hermelínskinnbryddingum.

Ungu hjónin bjuggu í Kalmar í Svíþjóð fyrstu árin og Filippa átti raunar eftir að eyða miklum hluta drottningarára sinna í Svíþjóð, þar sem henni höfðu hlotnast miklar lendur. Sagt er að hún hafi stýrt Svíþjóð að meira eða minna leyti, hvort sem Eiríkur var þar eða ekki, hún sat í forsæti í sænska ríkisráðinu 1422 þegar skera þurfti úr deilu milli aðalsætta, og þegar Eiríkur ferðaðist um Evrópu og til Jerúsalem á árunum 1423 til 1425 gerði hann hana að ríkisstjóra allra Norðurlandanna á meðan. 

Bæði samtímamönnum og seinni tíma fræðimönnum ber saman um að hún hafi staðið sig vel í hlutverki ríkisstjóra og að sumu leyti verið betri stjórnandi en maður hennar. Hún gerði til dæmis samkomulag við Hansaborgirnar Lübeck, Hamborg, Lüneburg og Wismar um sameiginlega myntsláttu. Myntbandalagið var reyndar úr sögunni 1426 þegar átök hófust milli Dana og Hansasambandsins. Árið 1428 stýrði Filippa vörnum Kaupmannahafnar gegn umsátri Hansasambandsins og þótti standa sig mjög hetjulega.

Árið 1429, eftir 23 ára hjónaband, ól Filippa eina barnið sem vitað er til að hún hafi átt og fæddist það andvana. Fæðingin virðist hafa verið henni mjög erfið og rétt eftir áramótin 1430 dó hún í Svíþjóð og var grafin í klausturkirkjunni í Vadstenaklaustri. Hún hafði notið mikilla vinsælda víða um ríki sitt, ekki síst í Kaupmannahöfn, og tóku borgarbúar það mjög óstinnt upp þegar Eiríkur konungur tók Sessilíu hirðmey hennar sem frillu sína.

Heimildir 
 
 

Drottningar Danmerkur
Drottningar Noregs
Drottningar Svíþjóðar
Enskar konungsdætur
Vængjasláttur í þakrennum

Vængjasláttur í þakrennum er bók eftir Einar Má Guðmundsson var skrifuð 1983 og var gefinn út af Almenna bókafélaginu, Reykjavík. 

Sagan á að gerast í kringum sjöunda áratuginn og fylgjumst við með Jóhanni Péturssyni. Hann er sögumaðurinn og sjáum við hans viðhorf til hlutanna í gegnum bókina. Jóhann og bróðir hans Tryggvi eiga sérstakt áhugamál, Dúfnasöfnun en á þeim dögum var þetta vinsælt meðal strákanna í hverfinu. Þeir fengu þessa hugmynd frá hugmyndaríkum rakara í hverfinu sem hafði ætíð mikinn áhuga á dúfum. Dúfurnar sem strákarnir söfnuðu gat notast sem gjaldmiðill til Antons rakara en hann klippti strákana í staðin og voru strákarnir komnir með hátískuklippingar allir saman.  Kassar voru smíðaðir og var mikið lagt í nýjungar til dúfnaveiðanna. Vinur þeirra Diddi oft kallaður Diddi dúfa var talinn vera dúfna kóngurinn því hann átti svo margar og var þetta mikið veldi að mati strákanna og annarra. Þessir strákar unnu sér vel við dúfuveiðarnar en hrekkjusvínin voru ekki langt undan en þeir voru leynifélag sem þutu um götur reykjavíkur á skellinöðrum og brutu og brömluðu. Mikill rígur var milli þeirra og stofnuðu Dúfuvinirnir samtökin FUF eða félag unglinga í fjölbýlishúsum til að varðveita og standa fyrir málstað sínum. Mikill götuslagur varð milli þessara tveggja samtaka og voru barefli, tjara og glerbrot meðal árasavopna í bardaganum. Lögreglan kom oft til sögu til að grípa til aðgerða leynifélagssinns og voru þeir að verki m.a. þegar þeir hleyptu villiköttum til Antons rakara og voru þeir búnir að slátra öllum dúfunum hans.Hápunktur sögunnar fannst mér þegar lögreglan kom upp um þá og umkringdu þá í fylgsninu sínu og fundu þar á meðal ránsfeng úr kjörbúðum, áfengi og fjöldan allan af bareflum. Seinna með voru íbúar hverfisins orðnir þreyttir á þessum dúfum þegar allt var farið að vera í dúfnaskít og voru þær farnar að valda fólki andvöku um nætur. Bylting varð hjá íbúum og var komið að hreinsunardegi. Anton rakari kom með hugmynd að stofnun Sameinaðs dúfnafélags en sú humynd var fljótt vísað á bug. Flestar dúfurnar voru reknar en rauðhærði dúfnakóngurinn leiddi dúfurnar líkt og Móses yfir elliðárnar frá bænum og sendi þær á brott og hafa ekki sést síðan þá í borginni.  

Auka:

Höfundur kemur mikið með menningu til sögu í bókinni m.a. þegar Tryggvi hætti dúfnastandinu og byrjaði að hlusta á The Shadows og seinna með bítlana í segulbandstækinu og tók upp á því að ganga í leðurjakka, greiða sér með geli og drekka kók með strákunum. Bítlarnir komu sterkt til sögu í seinni hluta sögunnar þar sem það breytti algerlega stílnum, eða svokallaðri tískunni á þeim tíma og breyttust greiðslur, tónlistarsmekkir og fatastílar. Strákarnir byrjuðu að safna hári og kvikmyndastjörnur eins og Marlon Brando og Marilyn Monroe orðnar það heitasta.
Listi yfir landfógeta á Íslandi

Eftirfarandi er Listi yfir landfógeta á Íslandi 1683-1904:

 Kristofer Heidemann (1683-1693)
 Andrés Iversen (1693-1695)
 Jens Jörgensen (1695-1702)
 Páll Pétursson Beyer (1702-1717)
 Kornelíus Wulf (1717-1727)
 Kristján Luxdorf (1727-1739)
 Kristján Drese (1739-1749)
 Guðni Sigurðsson (1749)
 Skúli Magnússon (1749-1793)
 Jón Skúlason (aðstoðarlandfógeti) (1763-1786)
 Hans Jakob Líndal (1786-1787)
 Magnús Stephensen (1793-1794)
 Paul M. Finne (1794-1804)
 Rasmus Frydensberg (1804-1813)
 Sigurður Thorgrímsen (1813-1828)
 Christian Ulstrup (1828-1836)
 Ólafur H. Finsen (1831-1832)
 Þórður Sveinbjörnsson (1835-1836)
 Stefán Gunnlaugsson (1836)
 Morten Hansen Tvede (1836-1838)
 Stefán Gunnlaugsson (1838-1849)
 Kristján Kristjánsson (1849-1851)
 Jón Pétursson (1851-1852)
 Vilhjálmur Finsen (1852-1860)
 Hermanníus E. Johnson (1859-1861)
 Árni Thorsteinson (1861-1904)

Heimildir 
 Einar Laxness: Íslandssaga a-ö, 2. bindi (Reykjavík: Vaka-Helgafell, 1995).

Saga Íslands
Heiðhvolf

Heiðhvolfið er hvolf lofthjúps jarðar, sem tekur við af veðrahvolfi og nær upp að miðhvolfi. Staðsetning þess er á milli um 10 og 50 km hæð yfir yfirborði jarðar, en yfir heimskautum eru neðri mörkin kringum 8 km. Í heiðhvolfinu finnst ósonlag jarðar, sem veldur því að hiti hættir að falla með hæð og eykst þess í stað þegar ofar dregur.

Veðurfræði
Alrúna

Alrúna (fræðiheiti: Mandragora officinarum) er jurt af Náttskuggaætt með þykka, oft greinda rót (stólparót) sem gerir það að verkum að hún fær stundum mannsmynd.  Alrúna vex villt í Miðjarðarhafslöndunum. Á miðöldum var hún tengd við ýmiss konar hjátrú og litið á hana sem öflugan verndargrip.

Flokkun

 Í einni rannsókn var M. chinghaiensis sett innan M. caulescens.

Hjátrú tengd alrúnu 
Á miðöldum var talið að alrúna yxi undir gálga og yrði til af sæði hinna hengdu. Var hennar einkum að leita á slíkum slóðum, enda stundum nefnd „gálgamaður“, til dæmis í dönskum bókmenntum. Ekki var hlaupið að því að grafa upp alrúnurót. Helst var það reynandi fyrir sólarupprás á föstudegi. Skyldi maður þá bera vax í eyru sér, fara til gálgastaðar og hafa með sér kolsvartan hund (eða svartan hana að öðrum kosti). Ekki mátti snerta sjálfa rótina, heldur var grafið umhverfis og bandi brugðið um hana og hnýtt í hundinn. Síðan var hann lokkaður frá rótinni með vænum kjötbita og kippti henni þá upp um leið. Heyrðist þá angistarvein og ógurleg öskur þegar alrúnan slitnaði upp. Varð það venjulega bani hundsins. Hvítu líni var nú sveipað um alrúnurótina, hún síðan böðuð í rauðvíni og klædd í hvítrauðan klæðnað. Varð hún eftir þetta verndarvættur eigandans. 

Oft fluttu ferðalangar Alrúnurætur sunnan yfir Alpafjöll og seldu í Norður-Evrópu. En iðulega var hún fölsuð og seldar rætur annarra jurta, sem auðveldara var að ná í, til dæmis sverðliljurætur o. fl. Opinberlega var verslun með alrúnurætur stranglega bönnuð og á galdrabrennuöldinni voru konur sem versluðu með hana brenndar á báli.

Læknislyf fornaldar 
Talið er að Forn-Egyptar hafi haft miklar mætur á alrúnunni. Aldin hennar hafa fundist þar í fornaldargröfum, fléttuð í hálskransa, til dæmis í gröf Tútankamons. Rót, blöð og aldin jurtarinnar voru notuð til lækninga fyrir a.m.k. 3500 árum. Hippókrates, hinn frægi læknir Forn-Grikkja, ráðlagði seyði rótarinnar við þunglyndi, sjálfsmorðshugleiðingum og jafnvel krampa. Í Alexandríu var hún notuð sem deyfilyf löngu fyrir Kristsfæðingu.

Tilvísun 

Náttskuggaætt
Lækningajurtir
Konungsríkið Aragónía

Konungsríkið Aragónía var sjálfstætt ríki á Pýreneaskaga á miðöldum og náði yfir nokkurn veginn sama svæði og sjálfstjórnarhéraðið Aragon á Spáni gerir nú.

Aragónía var upphaflega frankneskt lén umhverfis borgina Jaca. Á fyrri hluta 8. aldar varð það lénsríki konungsríkisins Pamplóna (seinna Navarra) en greifaættin sem réði því dó út árið 922 og Navarrakonungar yfirtóku það. 

Þegar Sancho 3., konungur Navarra, dó árið 1035 var ríki hans skipt milli sona hans. Óskilgetni sonurinn Ramíro fékk Aragóníu en átti þó að vera settur undir García bróður sinn, sem fékk Navarra og Baskaland. Gonzalo bróðir þeirra fékk greifadæmin Sobrarbe og Ribargorza en þegar hann var drepinn eignaðist Ramíro lönd hans, sameinaði Aragóníu og tókst að öðlast sjálfstæði í reynd frá García. Flestir kölluðu hann konung en sjálfur titlaði hann sig ævinlega Ramíro, son Sanchos konungs.

Hver sem staða Aragóníu var meðan Ramíro lifði varð ríkið ótvírætt sjálfstætt konungsríki eftir dauða hans. Sonur hans náði Navarra undir sig og voru afkomendur hans konungar beggja ríkjanna í rúm fimmtíu ár en þá varð Navarra sjálfstætt að nýju. Aragónía stækkaði líka smátt og smátt til suðurs með því að vinna lönd af Márum. Höfuðstaðurinn færðist frá Jaca suður til Huesca 1096 og síðan til Zaragoza 1118.

Eftir að Petrónilla, drottning Aragóníu, gekk að eiga Ramon Berenguer 4., greifa af Barcelona, árið 1150 varð Ríkjasambandið Aragónía til og náði það ekki aðeins yfir konungsríkið Aragóníu, heldur einnig Katalóníu og seinna Majorka og nálægar eyjar, Valensíu, Sikiley, Napólí og Sardiníu. Þetta samband var þó fremur laust í reipunum og stækkaði og skrapp saman á víxl. Þjóðhöfðinginn, konungur Aragóníu, var í raun það eina sem ríkjasambandið átti sameiginlegt.

Ríkjasambandið leystist upp eftir að Ferdínand 2., konungur Aragóníu, giftist Ísabellu 1., drottningu Kastilíu, árið 1469 og ríkin sameinuðust en það var undanfari sameiningar Spánar undir einum þjóðhöfðingja. Eftir það hélt Aragónía þó vissu sjálfstæði allt til 1707.

Tengt efni 
 Aragónía
 Listi yfir þjóðhöfðingja Aragóníu

Heimild 
 

Aragónía
Fyrrum ríki á Íberíuskaga
Saga Spánar
Tennisfélag Hafnarfjarðar

Tennisfélag Hafnarfjarðar er íþróttafélag sem stofnað var í Hafnarfirði árið 1928. Lítið er vitað um starfsemi félagsins og varð það ekki langlíft. Þetta mun þó vera eitt fyrsta dæmið um sjálfstætt tennisfélag hér á landi.

Tilvísanir 

Íþróttafélög í Hafnarfirði
Íslensk tennisfélög
Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2002

Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2002 voru sveitarstjórnarkosningar haldnar hinn 25. maí 2002.

Niðurstöður eftir sveitarfélögum

Akranes

Akureyri

Blönduós

Bolungarvík

Borgarbyggð

Dalvíkurbyggð

Fjarðarbyggð

Garðabær

Grindavík

Grundarfjarðarbær

Hafnarfjörður

Heimild

Tengt efni
Kosningasaga

Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi
2002
Invaders Must Die

Invaders Must Die er fimmta breiðskífa ensku rafhljómsveitarinnar The Prodigy. Hljómplatan var gefin út 18. febrúar 2009.

Lagalisti 
 „Invaders Must Die“ - 4:55
 „Omen“ - 3:36
 „Thunder“ - 4:08
 „Colours“ - 3:27
 „Take Me to the Hospital“ - 3:39
 „Warrior's Dance“ - 5:12
 „Run with the Wolves“ - 4:24
 „Omen (Reprise)“ - 2:14
 „World's on Fire“ - 4:50
 „Piranha“ - 4:05
 „Stand Up“ - 5:30

Breskar breiðskífur
Hljómplötur gefnar út árið 2009
Röksteinninn

Röksteinninn (sænska: Rökstenen) er rúnasteinn í Svíþjóð sem var ristur á 9. öld eftir Krist. Röksteinninn er samtals með um 760 rúnir, dreifðar á öllum fimm hliðunum sem upp snúa og er einna frægastur allra rúnasteina sem til eru. Í ristunni á steininum notar ristarinn, Varinn, bæði eldra og yngra rúnastafrófið og einnig þrídeilur og aðrar dulrúnir á margvíslegan hátt. Efnið er mjög erfitt að skýra, og sumir segja af ásettu ráði gert myrkt. Röksteinninn stendur við Rökskirkju, ekki langt frá Linköping í Austur-Gautlandi.

Tenglar
 The ancient Viking runestone revealing a modern fear (BBC 10. mars 2020) 
 Þórgunnur Snædal, Íslenskar rúnir í norrænu ljósi, Árbók Hins íslenzka fornleifafélags 01.01.1998►
 Viðtal við Þórgunni Snædal, Leyndardómar rúnanna, Dagblaðið Vísir - DV  04.10.2003
 Finnur Jónsson, Rúnafræði, Ársrit Hins íslenska fræðafjelags í Kaupmannahöfn 1930

Rúnasteinar
Rúnasteinar í Svíþjóð