alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Blý

Blý er frumefni með efnatáknið Pb (af latnesku heiti blýs, Plumbum) og er númer 82 í lotukerfinu. Það er mjúkur, eitraður, þungur og þjáll tregur málmur. Blý er bláhvítt þegar það er nýsneitt en tærist yfir í daufgráan lit við snertingu vð loft vegna oxunar. Blý er notað í byggingar, blýsýrurafgeyma, byssukúlur, og sem blendi í lóðmálmum, pjátri og sambræðanlegum málmblöndum. Blý hefur hæstu atómtölu allra stöðugra efna. Þess má þó geta að Bismút-209 hefur helmingunartíma uppá milljarðfaldan þekktan aldur alheimsins og er því stundum talið sem stöðugt. Þessvegna er bismút stundum talið hafa hæsta atómtölu allra stöðugra efna.

Sagan 
Talið er að menn hafi notað blý frá því um 3000 f.Kr.  Blý var mikið notað í hinu forna Rómaveldi. Forn-Rómverjar notuðu blý i vatnslagnir. Þess vegna er enska orðið yfir pípulagningamann „plumber“ leitt af latneska orðinu „plumbum“ sem þýðir blý. Á miðöldum var blý notað í þök, kistur, tanka og ræsi og í styttur og skraut. Blý var einnig notað til að skeyta saman gler á gluggaskreytingum í kirkjugluggum. Í dag er blý ekki mikið notað í þök þar sem það er of dýrt og þar sem eituráhrif blýs eru orðin vel þekkt. Þess í stað er meira notað af kopar og plastefnum eins og pólýeten. Lög af blýi eru notuð til að fóðra innan tanka með tærandi vökvum eins og sýru sem myndi éta sundur aðra málma. Þar sem blý er þyngri málmur en járn og kopar er það notað í ýmsa hluti sem verða að vera þungir en mega ekki vera stórir um sig, svo sem sökkur á veiðarfæri og stígvél kafara. 

Víngerðarmenn í Rómaveldi til forna vildu ekki nota neitt annað en blý í áhöld sín. Þeir notuðu áhöld úr blýi til að kremja vínber. Þeir tóku ekki í mál að nota annað en blýpotta eða blýklædda koparkatla því þeir ryðguðu síður og þeir töldu þá gefa betra bragð. Í rómversku uppskriftabókinni Apician, sem hefur að geyma uppskriftir sem taldar eru frá 1.-5. öld, eru fimmtungur hinna 450 uppskrifta bragðbættar með blýi. Á miðöldum notaði fólk blýsölt af sýrum eða „blýsykur“ eins og þau voru kölluð sem sætuefni í mat eða vín. Blý var enn fremur notað í borðbúnað, skartgripi og smápeninga. Að lokum komu fram margs konar eiturverkanir í fólki en þótt suma Rómverja grunaði að tenging væri milli málmsins og krankleikanna breyttust venjurnar aldrei og sumir sagnfræðingar telja að margir af heldri borgurum Rómar hafi þjáðst af blýeitrun

Tengt efni 
 Blýeitrun

Heimildir 

Frumefni
Tregir málmar
Þallín

Þallín er frumefni með efnatáknið Tl og er númer 81 í lotukerfinu. Þessum mjúka, gráa, þjála trega málmi svipar til tins en hann aflitast við snertingu við loft. Þallín er mjög eitrað og er notað í nagdýra- og skordýraeitur, en sökum þess að það er krabbameinsvaldandi, hefur notkun þess verið dregin saman eða hætt algerlega í mörgum löndum. Það er líka notað í innrauða skynjara.

Frumefni
Tregir málmar
Bismút

Bismút er frumefni með efnatáknið Bi og er númer 83 í lotukerfinu. Efnið er þungur, brothættur, hvítkristallaður, þrígildur tregur málmur, sem hefur bleikan litblæ og líkist efnafræðilega arsen og antimon. Hann er mest mótseglandi allra málma. Bismút hefur minnstu varmaleiðni allra frumefna fyrir utan kvikasilfur. Blýlaus bismút efnasambönd eru notuð í snyrtivörur og í læknisaðgerðum.

Tengill 

Frumefni
Tregir málmar
Þéttleiki byggðar

Þéttleiki byggðar er hugtak yfir meðaldreifingu íbúa ákveðins svæðis. Venjulega er hún mæld í fjölda íbúa á ferkílómetra.

Sjá einnig 

 Óskipulagður vöxtur þéttbýlis

Landafræðihugtök
Breyta

Breyta er eiginleiki í efnislegu eða huglægu kerfi sem getur tekið fleiri en eitt sjáanlegt gildi. Breyta er því andstæða fasta, sem tekur aðeins eitt gildi og er því alltaf eins. Þegar breytur eru notaðar með tölum og táknum eins og  kallast það stæða.

Breytur flokkaðar eftir tegund gilda sem þær taka 
 Fallsbreyta er ílag falls og vísar til staks í formengi fallsins. Myndmengi inniheldur frálag fallsins og ef fall er gagntækt er fyrir sérhvert stak í varpmenginu til eitt og aðeins eitt stak í formengi fallsins.
 Færibreyta er notuð í forritunarmáli.
 Nafnbreyta tekur aðeins eigindleg gildi en ekki megindleg (það er töluleg) gildi. Ekkert gildi er því meira eða minna en nokkurt annað. Dæmi um slíka breytu er breytan Stjórnmálaflokkur sem gæti til að mynda tekið gildin Sjálfstæðisflokkur, Framsóknarflokkurinn, Frjálslyndi flokkurinn, Samfylking og Vinstri hreyfingin grænt framboð. 
 Raðbreyta tekur gildi sem hægt er að raða í röð eftir stærð, en bilið á milli gilda er ekki skilgreint. Dæmi um raðbreytu er breytan sæti í fegurðarsamkeppni, sem tekur gildin fyrsta sæti, annað sæti og svo framvegis. Breytan er raðbreyta því hún gefur upplýsingar um hvort tiltekinn keppandi sé fegurri en annar, en segir ekki hversu MIKIÐ fegurri hann er. 
 Jafnbilabreyta tekur megindleg gildi þar sem jafnt bil er á milli eininga. Jafnbilabreyta hefur þó ekki eiginlegan núllpunkt og því er merkingarlaust að reikna hlutfall gilda breytunnar. Dæmi um slíka breytu er hiti á Celsíuskvarða því jafnmikill hitamunur er til að mynda á milli 0 og 100 gráða og á milli 100 og 200 gráða. Celsíus-kvarðinn hefur aftur á móti ekki eiginlegan núllpunkt (því hægt er að fara niður fyrir núllpunktinn og yfir í mínusgráður). 
 Hlutfallsbreyta tekur gildi sem jafnt bil er á milli en ólíkt jafnbilabreytu hafa gildi hlutfallsbreytu eiginlegan núllpunkt. Því er hægt að tala um hlutfall tveggja gilda breytunnar. Dæmi um slíka breytu er lengd. Gildi lengdar fara frá núlli og upp, en lengd getur ekki tekið neikvæð gildi. Lengd er hlutfallsbreyta því hlutfall tveggja gilda sem hún getur tekið hefur merkingu. Til að mynda er hægt að segja að hlutfallið 2 cm / 4 cm sé 0,5 eða að 2 cm séu helmingurinn af 4 cm.

Breytur flokkaðar eftir orsakatengslum 
 Frumbreyta er sú breyta sem talin er hafa áhrif á aðra breytu. Hún er oft táknuð með gildinu X.
 Fylgibreyta er sú breyta sem aðrar breytur hafa áhrif á. Hún er oft táknuð með gildinu Y. 
 Þriðja breyta eða samsláttarbreyta er sú breyta sem hefur áhrif á samband frumbreytu og fylgibreytu eða mælingar á því. Hún er oft táknuð með gildinu Z. Í rannsóknum er reynt að hafa stjórn á slíkum breytum svo hægt sé að kanna tengsl á milli X og Y án truflandi áhrifa hennar.

Tölfræði
Stærðfræði
Upplýsingar
Inna (vefkerfi)

Inna er miðlægt, vefrænt upplýsingakerfi framhaldsskóla á Íslandi og inniheldur upplýsingar um stóran hluta þess sem við kemur skólagöngu flestra nema í íslenskum framhaldsskólum s.s. námsferil, skólasókn og stundatöflu.
Þrátt fyrir að Inna sé aðallega hugsað sem upplýsingakerfi ber það örlítinn vott af því að vera fjarvinnukerfi en möguleikar kerfisins í þeim efnum eru mjög takmarkaðir.

Kerfið er þróað í verktöku af Advania fyrir menntamálaráðuneytið en það var fyrst tekið í notkun árið 2001.

Undirkerfi
Inna skiptist í tvo hluta sem hafa hvor sinn tilganginn. Annar er til að stjórna og breyta upplýsingum fyrir hönd skóla en hinn er fyrir nemendur.

Inna fyrir skóla
Starfsmenn skóla, s.s. áfangastjórar, kennarar og námsráðgjafar notast við sérstakt kerfi þar sem þeir geta séð upplýsingar um alla nemendur sína og síns skóla auk þess sem þeir geta breytt upplýsingum um þá nemendur, merkt inn fjarvistir og skráð einkunnir svo eitthvað sé nefnt. Útgáfunúmer þessa hluta er nú 1.0.

Inna fyrir nemendur
Nemendur hafa sér aðgang að kerfinu þar sem þeir komast í upplýsingar um sig og sína skólagöngu og geta breytt námsáætlun svo eitthvað sé nefnt. Þessi hluti kerfisins er enn ókláraður.

Námsumsjónarkerfi
Staðlaráð Íslands

Staðlaráð Íslands er ráð sem skv. lögum 
 hefur það hlutverk að staðfesta alþjóðlega staðla og annast gerð íslenskra staðla í samvinnu við hagsmunaaðila, svo sem hlutaðeigandi ráðuneyti, stofnanir, samtök og fyrirtæki.

Staðlaráð er fulltrúi Íslands í alþjóðlegu staðlasamtökunum ISO og IEC og evrópsku staðlasamtökunum CEN, CENELEC og  ETSI og þátttakandi í norrænu stöðlunarsamstarfi INSTA.

Þessi eru helstu verkefni Staðlaráðs Íslands:

    * Umsjón með staðlagerð á Íslandi.
    * Að aðhæfa og staðfesta þá staðla sem skylt er vegna aðildar Staðlaráðs að erlendum staðlasamtökum.
    * Að greiða fyrir því að íslenskum stöðlum verði beitt í opinberri stjórnsýslu og hjá einkaaðilum.
    * Að starfrækja miðstöð stöðlunarstarfs á Íslandi sem þjónustar stofnanir, fyrirtæki, einstaklinga og  
      samtök sem vilja nýta sér staðla.

Staðlaráð tekur ekki efnislega afstöðu til staðla og ákveður ekki hvað skuli staðlað. Ákvarðanir um það eru teknar af þeim sem eiga hagsmuna að gæta og þeir greiða fyrir verkefnin.

Tengt efni 
Listi yfir íslenska staðla

Tenglar 
Vefsíða Staðlaráðs Íslands (verðlisti)
 Lög um staðla og Staðlaráð Íslands ()

Staðlaráð
Íslensk lög
Sönn íslensk sakamál

„Sönn íslensk sakamál“  er einnig lag með XXX Rottweilerhundum.

Sönn íslensk sakamál er sakamálaþáttur framleiddur af Hugsjón sem sýndur var í Sjónvarpinu í febrúar og mars 2001 og árið 2002. Hugsjón hefur endurnýjað framleiðsluna í samstarfi við Skjáeinn og hafa þættirnir [átta talsins] verið sýndir á Skjáeinnum frá árinu 2012

Endurhljóðblönduð útgáfa af laginu „Over“ af breiðskífunni Portishead með Portishead var notað sem stef þáttarins.

Tenglar og heimildir 
Stef þáttarins
Listi yfir aðkeypt íslenskt efni sýnt á RÚV 2001
Listi yfir aðkeypt íslenskt efni sýnt á RÚV 2002

Íslenskir sjónvarpsþættir
Íslensk sakamál
Meðaltal

Meðaltal er aðferð til að einfalda talnagögn niður í eina tölu en með henni er stefnt að því að finna miðsækni í ákveðnu þýði. Þetta er framkvæmt með því að finna summu talnanna sem um ræðir og deila þeim með fjölda þeirra. Aðferðin virkar þó eingöngu vel þegar fyrrnefndar tölur dreifast jafnt yfir talnabilið (þ.e.a.s. í normalkúrfu). Önnur leið til þess að finna tölu sem er lýsandi fyrir þýði er að reikna út miðgildið.

Skilgreining 

Meðaltal safns X, með N fjölda staka fæst með eftirfarandi hætti:

.

Vegið meðaltal mengis n staka

með tilheyrandi mengi jákvæðra vigtarstuðlun

er reiknað þannig:

Dæmi
Reynt er að finna meðaltal fyrir tölurnar 2, 6 og 7. Þá skal leggja saman tölurnar (reikna út ):

Fjöldi talnanna er 3 svo að við vitum að 

Þetta reiknast þá út þannig:

Meðaltalið af 2, 6 og 7 er þá 5.

Tölfræði

cs:Aritmetický průměr
de:Mittelwert
en:Arithmetic mean
es:Media aritmética
fr:Moyenne arithmétique
ja:算術平均
nl:Rekenkundig gemiddelde
no:Gjennomsnitt
pl:Średnia arytmetyczna
Brisbane

Brisbane er höfuðborg ástralska fylkisins Queensland. Íbúar Brisbane sjálfrar eru tæp milljón en um 1,7 milljónir búa í borginni og útborgum hennar til samans.Hún er sú höfuðborg ástralskra fylkja sem vex hraðast, sem dæmi óx hún um 10,5% á fimm árum frá 1998 til 2003. Borgin liggur með fram bökkum Brisbaneár rétt fyrir innan Moretonflóa í suðurhluta fylkisins. Borgin er nefnd eftir ánni sem er nefnd eftir Brisbane lávarði sem var landsstjóri Nýja Suður Wales árið 1823 þegar svæðið var fyrst kannað. Árið 1824 var fanganýlenda stofnuð í Redcliffe við fyrrnefndan flóa en aðeins ári síðar flutti hún suður stutt frá þar sem borgin er núna. Sú nýlenda var stofnuð sem eins konar fangelsi innan fangelsis, fyrir fanga sem brutu af sér meðan þeir voru að afplána dóma í Ástralíu. Lengi var almenningi bannað að flytjast nálægt fanganýlendunni og það var ekki fyrr en árið 1842 sem það var leyft, en þá óx íbúafjöldinn hratt. Þegar Queensland hlaut sjálfstæði frá Nýja Suður Wales árið 1859 var Brisbane gerð höfuðborg. Þróun var það var hins vegar enn mjög hæg og það var meira að segja reyndar ekki fyrr en 1902 að hún varð formlega borg. Margir skólar á háskólastigi eru á Brisbane-svæðinu, þeirra á meðal Queensland-háskóli og kaþólski háskólinn í Ástralíu. Þar eru að auki ýmsar rannsóknarstofnanir, en ríkisstjórn Queensland hefur markvisst verið að reyna að laða slíka starfsemi til fylkisins.

Borgir í Ástralíu
Faxasker

Faxasker er um 10 metra hátt sker norðan við Ystaklett við Heimaey í Vestmannaeyjum. Skerið að mestu gróðurlaust því algengt er að brimi yfir það í vondu veðri.

Neyðarskýli er á skerinu og viti. Skýlinu var komið fyrir þarna vegna stórs sjóslyss sem varð við skerið 1950. Báturinn sem lenti í slysinu hét Helgi og fórust allir sem um borð voru eða 10 manns. Tveir menn komust upp á skerið en náðust ekki þaðan í tæka tíð. Eftir þetta var hafist handa við að reisa skýlið og ljóshúsi komið fyrir ofan á því sex árum síðar. Skýlið er 6 metrar á hæð. Ljóseinkenni vitans er Fl W 7s (eitt hvítt blikkljós á 7 sekúndna fresti).

Sker
Vestmannaeyjar
Vitar á Íslandi
Tvíhöfði (tvíeyki)

Tvíhöfði er tvíeyki þeirra Sigurjóns Kjartanssonar og Jóns Gnarrs. Þeir eru grínistar og hafa verið vinsælir sem slíkir á Íslandi. Þeir hafa verið í útvarpi á ýmsum útvarpsstöðvum síðan árið 1993. Frá 2017 hafa þeir verið í útvarpinu á RÚV á sunnudögum. Árið 2019 byrjaði þátturinn sem hlaðvarp.

Útvarp 
Útvarpsþátturinn byrjaði undir nafninu Heimsendir árið 1994 og var í gangi til ársins 1995 á Rás 2. Sumarið 1996 kom þátturinn aftur og hét Tvíhöfði og var á Aðalstöðinni og var morgunþáttur en árið 1997 flutti þátturinn yfir á X-ið og árið 2000 yfir á nýju útvarpsstöðina Radíó. Seinna árið 2000 var nafninu breytt í Radíó X og árið 2001 sameinaðist Radíó X og X-ið og hét X-ið. Í febrúar 2002 hætti þátturinn og kom þátturinn Zombie með Sigurjóni og Dr. Gunna í staðinn. Í janúar 2004 kom Tvíhöfði aftur á útvarpsstöðinni Skon­rokk en þátturinn hætti í janúar 2005. Í janúar 2007 kom þátturinn aftur á Rás 2 en var einungis einu sinni í viku og á kvöldin. Þátturinn var þar á dagskrá til ársins 2009 en í ágúst 2009 fór þátturinn yfir á útvarpstöðina Kaninn. Þátturinn yfirgaf Kanann í mars 2010 vegna borgarstjórnarframboðs Jóns. Árið 2013 var Tvíhöfði sem morgunþáttur á Rás 2 en hætti fljótlega þar. Í nóvember 2014 kom þátturinn aftur á hlaðvarpsveitur Kjarnans en hætti í lok febrúar 2015. Tvíhöfði kom aftur saman árið 2017 sem kvöldþáttur einu sinni í viku á Rás 2. Árið 2019 varð þátturinn líka hlaðvarpið, Tvíhöfði er en á dagskrá Rás 2.

Sjónvarp 
Á árunum 1994 - 1996 voru þeir með vikuleg innslög í þáttunum Dagsljós á RÚV. Árið 1996 voru gefnir út þættir með öllum innslögum í þáttunum sem hétu Tvíhöfði. Frá 1997 - 2004 voru þeir tveir í ýmsum sjónvarpsverkefnum svo sem Fóstbræður og Svínasúpan fyrir Stöð 2. Árið 2004 gerðu þeir svokallaða Adult Animation þætti fyrir Popptíví sem voru tólf teiknaðir sjónvarpsþættir fyrir fullorðna.

Listi yfir plötur Tvíhöfða 

Íslenskir grínþættir
Íslenskir útvarpsþættir
Íslenskir skemmtikraftar
Norn (tungumál)

Norn var tungumál ættað úr fornnorrænu sem talað var í Hjaltlandseyjum, í Orkneyjum og í Katanesi áður en lágskoska fór að taka þar yfir á 15. öld. Málið var þó notað eitthvað fram á 18. öld en ekki er nákvæmlega vitað hvenær það dó út. Leifar málsins lifa enn í skoskum mállýskum á svæðinu.

Dæmatexti 
orkneysku norn (Wallace, 1700).
Favor i ir i chimrie, Helleur ir i nam thite,
gilla cosdum thite cumma, veya thine mota vara gort
o yurn sinna gort i chimrie,
ga vus da on da dalight brow vora. 
Firgive vus sinna vora 
sin vee Firgive sindara mutha vus,
lyv vus ye i tumtation, min delivera vus fro olt ilt, Amen.

hjaltlensku norn (Low, 1774).
Fy vor or er i Chimeri. Halaght vara nam dit.
La Konungdum din cumma. La vill din vera guerde
i vrildin sindaeri chimeri.
Gav vus dagh u dagloght brau. 
Forgive sindorwara
sin vi forgiva gem ao sinda gainst wus.
Lia wus ikè o vera tempa, but delivra wus fro adlu idlu.
For do i ir Kongungdum, u puri, u glori, Amen.

Færeyska.
Faðir vár, Tú, sum ert í Himli.
Heilagt verði navn Títt.
Komi ríki Títt.
Verði vilji Tín, sum í Himli, so á jørð.
Gev okkum í dag okkara dagliga breyð.
Og fyrigev okkum syndir okkara, so sum vit eisini fyrigeva teimum, ið móti okkum synda.
Leið okkum ikki í frestingar, men frels okkum frá tí illa.
Tí at títt er ríkið, valdið og heiðurin um allar ævir.
Amen  

Norræn.
Faþer vár es ert í himenríki, verði nafn þitt hæilagt
Til kome ríke þitt, værði vili þin
sva a iarðu sem í himnum.
Gef oss í dag brauð vort dagligt 
Ok fyr gef þu oss synþer órar,
sem vér fyr gefom þeim er viþ oss hafa misgert
Leiðd oss eigi í freistni, heldr leys þu oss frá öllu illu.

íslenska
Faðir vor, þú sem ert á himnum. Helgist þitt nafn,
til komi þitt ríki, verði þinn vilji, 
svo á jörðu sem á himni.
Gef oss í dag vort daglegt brauð. Fyrirgef oss vorar skuldir, 
svo sem vér og fyrirgefum vorum skuldunautum.
Og eigi leið þú oss í freistni, heldur frelsa oss frá illu. 
Því að þitt er ríkið, mátturinn og dýrðin að eilífu, amen.

Norska (Nýnorska)
Fader vår, du som er i himmelen! Lat namnet ditt helgast.
Lat riket ditt koma. Lat viljen din råda på jorda 
så som i himmelen.
Gjev oss i dag vårt daglege brød. Forlat oss vår skuld,
som vi òg forlèt våre skuldmenn.
Før oss ikkje ut i freisting, men frels oss frå det vonde.
For riket er ditt, og makta og æra i all æve. Amen.

Útdauð tungumál
Norræn tungumál
Hjaltlandseyjar
Orkneyjar
Kalín

Kalín, eða kalíum (latína: kalium úr arabísku: القَلْيَه‎ al-qalyah „jurtaaska“, orðið alkalí er af sömu rót) er frumefni með efnatáknið K og er númer nítján í lotukerfinu. Þetta er mjúkur, silfurhvítur, málmkenndur alkalímálmur sem í náttúrunni finnst aðeins sem jónískt salt, bundinn öðrum frumefnum í sjó og mörgum steinefnum. 

Kalín er nauðsynlegt virkni frumna í öllum lífverum og finnst því í vefjum bæði dýra og jurta, sérstaklega í jurtafrumum þar sem mestur þéttleiki kalíns er í ávöxtum. Kalín oxast fljótt í lofti, er mjög hvarfgjarnt, sérstaklega í snertingu við vatn, og líkist natríni efnafræðilega.

Almenn einkenni 
Kalín er eðlisléttara en vatn og annar léttasti málmurinn, á eftir litíni. Það er mjúkt, fast efni sem auðveldlega má skera með hníf og er silfrað á litinn þegar yfirborðið er tært. Það oxast hratt þegar það kemst í snertingu við loft og verður því að geyma það í jarð- eða steinolíu. 

Líkt og aðrir alkalímálmar hvarfast kalín af miklum krafti við vatn og myndar þá vetni. Ef því er dýft í vatn getur kviknað í því sjálfkrafa. Sölt þess gefa frá sér fjólubláan lit ef þau eru sett í eld.

Notkun 
 Kalínoxíð er aðallega notað í áburð.
 Kalínhýdroxíð er mikilvægt iðnaðarefni, notað sem sterkur lútur.
 Saltpétur (KNO3) er notaður í byssupúður.
 Kalínkarbónat (K2CO3), einnig þekkt sem pottaska, er notað í framleiðslu á gleri.
 Gler, sem meðhöndlað er með kalíni í vökvaformi, er mun sterkara en venjulegt gler.
 NaK, málmblanda natríns og kalíns, er notað sem varmaleiðandi efni.
 Kalín er nauðsynlegt vexti jurta og finnst í flestum tegundum jarðvegs.
 Í frumum dýra eru kalínjónir nauðsynlegar til að halda frumunum á lífi (sjá kalínjónadæla).
 Kalínklóríð er notað sem staðgengill matarsalts og einnig til að stöðva hjartað, eins og til dæmis í hjartaskurðlækningum eða í aftökum með banvænum lyfjaskammti.
 Ofuroxíðið KO2 er notað sem færanleg uppspretta súrefnis og sem koltvíoxíðgleypir. Það er nytsamlegt í færanlegum öndunartækjum.

Frumefni
Alkalímálmar
Rúbidín

Rúbidín (úr latínu rubidus, „dökkrauður“) er frumefni með efnatáknið Rb og sætistöluna 37 í lotukerfinu. Þetta er mjúkt, silfurhvítt málmkennt frumefni í flokki alkalímálma. Náttúruleg samsæta rúbidíns, 87Rb, er lítillega geislavirk. Rúbidín er gríðarlega hvarfgjarnt með svipaða eiginleika og önnur frumefni í flokki 1, til dæmis brennur það fyrirvaralaust ef það kemst í snertingu við loft. Nafnið er dregið af því að það brenur með rauðfjólubláum loga. Það var fyrst uppgötvað með litrófsgreiningu árið 1861.

Rúbidín nýtist engum lífverum svo vitað sé en lifandi frumur taka það upp á sama hátt og kalín. Það er í 23. sæti yfir algengustu frumefni jarðskorpunnar. Það er því álíka algengt og sink og algengara en kopar.

Einkenni 
Rúbidín bráðnar við 39,3 °C. Líkt og aðrir alkalímálmar hvarfast það hratt við vatn. Efnahvarfið er venjulega svo útvermið að það kveikir í vetnisgasinu sem verður til. Rúbidín hefur líka sést brenna fyrirvaralaust í snertingu við loft. 

Líkt og hinir alkalímálmarnir myndar það kvikasilfursmelmi með kvikasilfri og getur myndað málmblöndu með gulli, sesíni, kalíni og natríni.

Notkun 
Rúbidín er lítið notað í iðnaði en eiginleikar efnisins eru nýttir við rannsóknir og þróun á sviði efnafræði og rafeindatækni. Það er stundum notað sem ódýr valkostur við sesín í mælitækjum.

Það er stundum notað í flugelda til að gefa fjólubláan loga. 

Frumefni
Alkalímálmar
Sesín

Sesín eða sesíum (úr latínu: caesius, „himinblár“) er frumefni með efnatáknið Cs og sætistöluna 55 í lotukerfinu. Þetta er mjúkur, silfur-gulllitaður alkalímálmur. Það er einn af fimm málmum sem eru í vökvaformi við stofuhita. Sesín er þekktast fyrir notkun þess í atómklukkum.

Sesín er fyrsta frumefnið sem uppgötvaðist með litrófsgreiningu 1860, þar sem það þekktist af tveimur skærbláum línum.

Einkenni 
Sesín er silfur-gylltur, mjúkur og sveigjanlegur málmur sem hefur minnstu jónunarorku allra frumefna. Það er sjaldgæfast ógeislavirku alkalímálmanna fimm (fransín er sjaldgæfasti alkalímálmurinn en það hefur engar stöðugar samsætur). Sesín, gallín, fransín, rúbidín og kvikasilfur eru einu málmarnir sem eru í vökvaformi við stofuhita.

Sesínhýdroxíð (CsOH) er mjög sterkur basi sem ætir gler auðveldlega. Þegar sesín hvarfast við kalt vatn verður sprenging. Það hvarfast líka við ís yfir -116 °C. 

Sesín á sér 39 þekktar samsætur með atómmassa frá 112 til 151. Einungis ein af þessum samsætum, 133Cs, er stöðug í náttúrunni. Flestar hinar samsæturnar hafa helmingunartíma frá nokkrum dögum að nokkrum sekúndum. Samsætan 137Cs verður til við geislun í kjarnorkusprengingum og í kjarnorkuverum. Frá 1945 hefur nokkuð magn 137Cs farið út í andrúmsloftið, mest í Tsjernóbylslysinu 1986. Þaðan fellur það til jarðar sem geislavirkt úrfelli en helmingunartími þess er 30,17 ár.

Notkun 
Helsta notkun sesíns er í borvökva í olíuiðnaðinum vegna þess hve það er þétt, en jafnframt lítið geislavirkt.

Sesín er líka notað í atómklukkur sem halda nákvæmni sinni í þúsundir ára. Frá 1967 hefur grunneining tíma í alþjóðlega einingakerfinu byggt á eiginleikum sesíns. 

 Líkt og önnur frumefni í 1. flokki gengur sesín auðveldlega í samband við súrefni og er því notað sem fangefni í lofttæmdum ílátum.
 Sesín er notað í sólarrafhlöður þar sem það lætur auðveldlega frá sér rafeindir.
 Sesín var áður notað í jónavélum þar til xenon var tekið upp í staðinn.
 Sesín er notað sem hvati í vetnisbindingu lífrænna efnasambanda.
 Sesínflúoríð er notað víða sem basi í lífrænni efnafræði.
 Sesíngufa er notuð í segulsviðsmælum.
 Sesínnítrat er notað í blys sem gefa frá sér innrautt ljós.

Frumefni
Alkalímálmar
Fransín

Fransín er frumefni með efnatáknið Fr og er númer 87 í lotukerfinu. 
Þetta er mjög geislavirkur alkalímálmur sem finnst í úran- og þóríngrýti.

Saga og almenn einkenni 
Marguerite Perey frá Curie-stofnuninni í París uppgötvaði þetta frumefni, sem nefnt er eftir Frakklandi, árið 1939. Fransín er þyngsti alkalímálmurinn og verður til við alfahrörnun aktiníðs. Einnig er hægt að framleiða það með því að láta róteindir dynja á þóríni.

Þó að það verði til í náttúrunni í úrangrýti, er áætlað að einungis séu til um 30 grömm af fransíni í jarðskorpunni. Það er óstöðugast af fyrstu 101 frumefnunum og hefur hæstu jafngildu þyngd allra frumefna.

Þekkt er 41 samsæta af fransíni. Sú langlífasta, 223Fr, er dóttursamsæta 227Ac, hefur helmingunartíma upp á 22 mínútur og er eina samsæta fransíns sem finnst í náttúrunni. Allar samsætur fransíns eru gríðarlega óstöðugar og þess vegna hafa eingöngu verið hægt að mæla eiginleika þess með geislaefnafræðilegum hætti.

Örfáar myndir hafa verið teknar af fransíni en aðeins af litlu magni þess, mest 200.000 atómum í hvert sinn. Myndirnar voru teknar með því að fanga atómin og nota sérstaka flúrljómunarmyndavél.

Frumefni
Alkalímálmar