alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Petsamo (bók)

Petsamo er 20. bók Arnaldar Indriðasonar. Bókin kom út árið 2016.

Bókin er í seríunni um Flóvent & Thorsson og gerist á stríðsárunum. Í sögunni eru rakin tvö aðskilin morðmál, annarsvegar af manni sem finnst drukknaður við Nauthólsvík og hins vegar af samkynhneigðum manni sem finnst laminn til ólífis bak við skemmtistað.

Bókaárið 2016
Kinetoscope

Kinetoscope er tæki  til að sýna hreyfimyndir. Kinetoscope samanstóð af stórum kössum eða skáðum sem áhorfendur gátu  einn í einu staðið við og horft inn í og séð stuttar hreyfimyndir. Þessar hreyfimyndir voru yfirleitt um 20 sekúndur að lengd og  voru gerðar úr röð mynda á filmu sem varpað var gegnum ljós og skipt ört á milli mynda.  Ferli sem notaðu upprúllaða filmu var fyrst lýst í frönsku einkaleyfi sem frumkvöðull að nafni  Louis Le Prince fékk og hugmyndin var einnig notuð af bandaríska uppfinningamanninum Thomas Edison árið 1889 og þróuð áfram af starfsmanni hans William Kennedy Laurie Dickson á árunum 1889 og 1892.

Þessar stuttu hreyfimyndir voru undanfari kvikmynda og urðu mjög vinsælar. Verslanir og barir opnuðu víðs vegar í USA þar sem margir kassar voru í röðum og fólk gat farið á milli þeirra. Þessar sýningabúðir voru kallaðar Nickleodeons.

Tengill
 Kvikmyndafræði fyrir framhaldsskóla (kennslubók)

Hreyfimyndir
Phenakistiscope

Phenakistiscope (oft misritað sem phenakistoscope) var fyrsta tækið til að kalla fram hreyfimyndir sem náði útbreiðslu. Slíkar myndasýningar eru taldar eitt af fyrstu formum hreyfimynda og undanfari kvikmynda. Þessi tæki sýndu hreyfimyndir sem endurtóku sig aftur og aftur í endalausri lykkju. Diskur snerist á handfangi og áhorfandinn horfði gegnum gægjugat og sá teikningar á disknum hreyfast þegar honum var snúið í hringi. Phenakistiscope var ein fyrsta tilraun til að skapa hreyfingu með því að nota sjónbrellur.

Orðið phenakistiscope var notað í grein í franska fréttablaðinu Le Figaro í júní 1833 og er runnið úr grísku orðunum phenakisticos „að blekkja“ og óps „auga, andlit“.

Tengill
 Kvikmyndafræði fyrir framhaldsskóla (kennslubók)

Hreyfimyndir
Zoetrope

Zoetrope er eitt af nokkum tækjum til að skapa hreyfingu með að birta röð af ljósmyndum eða teikningum  og búa til sjónbrellu þannig að það sem var á myndunum virðist hreyfast. 

Zoetrope var undanfari kvikmyndasýningavéla sem byggja á slíkum myndaræmum. Áhorfandinn horfði í gegnum gat á lítilli tromlu og horfði þar á teikningar sem teiknaðar voru á pappírsstrimil. Tromlan hreyfðist annað hvort með að áhorfandi ýtti áfram með fingrum eða sveuf eða það var snerill sem var trekktur upp svo tromlan hreyfðist.

Tengill
 Kvikmyndafræði fyrir framhaldsskóla (kennslubók)

Kvikmyndir
Ljósmyndir
Afvötnun

Afvötnun er ferli í efnafræði sem felst í því að vetni er tekið út úr sameind til þess að auðvelda efnasamruna annarra efna.

Efnafræði
Anna Rússakeisaraynja

Anna Ívanovna (7. febrúar 1693 – 28. október 1740) var ríkisstjóri hertogadæmisins Kúrlands frá 1711 til 1730 og keisaraynja Rússlands frá 1730 til 1740.

Æviágrip
Anna var dóttir Ívans 5. Rússakeisara og bróðurdóttir Péturs mikla. Pétur trúlofaði hana Friðrik Vilhjálmi, hertoga af Kúrlandi, í nóvember árið 1710, en á leiðinni heim úr brúðkaupi þeirra í Sankti Pétursborg í janúar næsta ár lést hertoginn skyndilega. Anna varð ríkisstjóri Kúrlands sem ekkja hertogans frá 1711 til 1730.

Eftir að Pétur 2. lést árið 1730 hugðust rússneskir háaðalsmenn takmarka völd næsta einvalds og undirbjuggu tilskipun þess efnis sem eftirmaður Péturs ætti að undirrita. Þegar Anna var valin sem næsta keisaraynja og kom til Sankti Pétursborgar reif hún einfaldlega í sundur tilskipunina. Hún var krýnd í Moskvu stuttu síðar.

Anna var ekki vinsæll stjórnandi þar sem hún þótti fremur þýsk en rússnesk auk þess sem hún var yfirlætisfull og lét sig málefni ríkisins litlu varða. Auk þess skipaði hún Þjóðverja í flest ríkisstjórnarembætti og umkringdi sig Þjóðverjum í hirð sinni. Á valdatíð hennar, árið 1734, innlimaði Rússaveldi Úkraínu formlega. Rússar háðu einnig stríð við Tyrkjaveldi frá 1735–1739 en uppskáru aðeins mjör rýrt landsvæði í kringum borgina Asov þrátt fyrir mikið mannfall.

Tilvísanir

Rússakeisarar
Rómanov-ætt
Chusquea culeou

Chusquea culeou er tegund af bambus frá suður Ameríku sem þolir nokkuð frost og er því nokkuð notuð í görðum á tempruðum svæðum á norðurhveli.

Útbreiðsla
Tegundin er ættuð frá tempruðum skógum Chile og suðvestur Argentínu.

Lýsing
Hún verður að 8 m há.
Einkennandi fyrir þessa tegund er að stönglarnir eru ekki holir, ólíkt flestum öðrum bambusum.

Tilvísanir

Ytri tenglar 
Bamboo garden
Chusquea culeou - E.Desv.
Images
GRIN

Bambus
Grasaætt
Þórdís Anna Kristjánsdóttir

Þórdís Anna Kristjánsdóttir, fædd  6. apríl 1953, er fyrrum körfuknattleiksmaður og fyrrverandi formaður Körfuknattleikssamband Íslands.

Körfuknattleiksferill
Þórdís  var fyrirliði meistaraflokks kvenna hjá Íþróttafélag stúdenta í byrjun níunda áratugarins og varð bikarmeistari með félaginu árið 1985.

Körfuknattleikssamband Íslands
Þórdís sat í stjórn KKÍ frá 1978 til 1985. Árið 1983 varð hún fyrsta konan til að verða formaður KKÍ og gengdi hún stöðunni í 1 ár, til 1984.

Tilvísanir 

Íslenskir körfuknattleiksmenn
Leikmenn Úrvalsdeildar kvenna í körfuknattleik
Íslenskar konur
Katrín 1. Rússakeisaraynja

Katrín 1. (15. apríl 1684 – 17. maí 1727) var keisaraynja Rússlands frá 1725 til 1727. Hún hafði gifst Pétri mikla Rússakeisara árið 1707 og tók við af honum sem einvaldur Rússaveldis eftir dauða hans.

Æviágrip
Ekki eru til traustar heimildir um uppruna Katrínar. Voltaire sagði um hana að hún hefði lifað enn merkilegra lífi en Pétur mikli.

Katrín fæddist undir nafninu Marta Helena Skowrońska til fátækra, kaþólskra foreldra sem létust úr plágu í kringum árið 1689. Eftir dauða foreldra sinna setti frænka hennar hana í fóstur sem þjónustustúlku lúterska prestsins Johanns Ernst Glück, sem þýddi biblíuna á lettnesku.

Árið 1702 giftist Katrín, sem þá þegar var rómuð fyrir fegurð sína, sænskum dragóna að nafni Johan Cruse, sem var staðsettur með herliði sínu í nágrenninu. Hjónaband þeirra varði aðeins í átta daga því sænsku hermennirnir neyddust til að hörfa undan árás rússneska hersins. Johan sást aldrei framar og lést líklega í átökunum. Marta fékk vinnu hjá rússneska hermarskálknum Boris Sjeremetev, sem hafði leitt rússnesku gagnárásina, en hann lét hana síðan ganga til furstans Alexanders Mensjikov. Hugsanlega áttu þau Alexander í ástarsambandi áður en Marta kynntist Pétri mikla árið 1703. Stuttu síðar gerðist hún ástkona Péturs.

Árið 1705 snerist Marta til rússnesks rétttrúnaðar og tók sér nafnið Jekaterína Alexejevna. Einhvern tímann á bilinu 23. október til 1. desember árið 1707 giftust Katrín og Pétur í leynilegri athöfn í Sankti Pétursborg. Árið 1711 fylgdi Katrín keisaranum í herför hans gegn Tyrkjum og veitti honum aðstoð með því að semja við Tyrki eftir að Pétur var innikróaður með her sínum á bakka Prutfljótsins. Sagt er að hún hafi mútað tyrkneska stórvesírnum með skartgripum sínum til að fá hann til að hörfa með her sinn.

Þau Pétur héldu formlega giftingarathöfn árið 1712 eftir að Katrín hafði fætt dóttur, prinsessuna Önnu Petrovnu. Keisarahjónin eignuðust sex börn til viðbótar, þar á meðal keisaraynjuna Elísabetu.

Katrín var krýnd keisaraynja árið 1724. Pétur lést næsta ár án þess að útnefna sér erfingja og Katrín tók því við honum sem drottnari Rússaveldis með stuðningi embættismanna sem höfðu komist til metorða á valdatíð Péturs. Hún útnefndi Mensjikov helsta ráðherra sinn og leyfði honum að fara með töluverð völd. Katrín lést aðeins tveimur árum á eftir Pétri og því varði valdatíð hennar ekki lengi.

Tilvísanir

Rússakeisarar
Leikni framar líkamsburðum

Leikni framar líkamsburðum er bók um sögu körfuboltans á Íslandi, skráð af Skapta Hallgrímssyni blaðamanni og gefin út af Körfuknattleikssambandi Íslands árið 2001. Nafn bókarinnar er tilvísun til hugmyndafræði Dr. James Naismith sem fann upp körfuknattleikinn í Springfield í Massachusetts í Bandaríkjunum í lok 19. aldar. Tilefni útgáfu bókarinnar var 40 ára afmæli Körfuknattleikssambandsins 29. janúar 2001 og rúmlega 50 ára saga körfuknattleiks á Íslandi. Í bókinni er þessi saga rakin á rúmlega 400 blaðsíðum.

Heimildir

Bækur
Bókaárið 2001
Körfuknattleikur á Íslandi
Karfan.is

Karfan.is er íslenskur vefmiðill sem fjallar um körfuknattleik. Hann var opnaður 14. desember árið 2005 og stofnendur síðunnar voru þeir Jón Björn Ólafsson, Davíð Ingi Jóhannsson og Ingvi Steinn Jóhannsson. Í september 2016 tók við ný ritstjórn á Karfan.is en þá viku úr ritstjórn Jón Björn Ólafsson, Skúli Björgvin Sigurðsson og Hörður D. Tulinius. Við ritstjórninni tóku Ólafur Þór Jónsson og Davíð Eldur Baldursson.

Tilvísanir

Tenglar 
 karfan.is

Íslenskir fjölmiðlar
Íslenskir vefmiðlar
Körfuknattleikur á Íslandi
Súrefnismettunarmæling

Mæling á súrefnismettun er óbein mæling á súrefnisgildum í blóði. Mælingin er gerð með súrefnismettunarmæli sem er lítill skynjari með infrarauðu ljósi  sem birtir upplýsingar um súrefnismettun og púlstíðni. Algengast er að slíkur mælir sé settur eins og klemma á fingur eða eyrnasnepil. Ljósgeisli fer í gegnum fingurinn eða eyrnasnepilinn. Þessi mæling er sársaukalaus.  Með því er fundið út  hversu mikið súrefni er í rauðu blóðkornunum. Eðlileg gildi eru 95 - 98% en nægilegt er að vera yfir 90%.

Mæling á súrefnismettun er mikilvæg í aðstæðum þar sem súrefnisupptaka sjúklings er óstöðug  og er notuð á gjörgæsludeildum, bráðamótttökum og sjúkrahúsum. Súrefnismettunarmælir mælir súrefnismettun en ekki hvernig súrefni er tekið upp af líkamanum og hve mikið súrefni sjúklingur notar. Til að mæla það þarf einnig að mæla CO2 gildi.

Tengill
 Principles of pulse oximetry explained using diagrams 

Læknisfræði
Wrangell-fjöll

Wrangell-fjöll er fjallgarður í austur-Alaska. Mestur hluti þeirra er í Wrangell-þjóðgarðinum. Fjöllin eru af eldfjallauppruna og eru þar annað og þriðja stærsta eldfjall Bandaríkjanna; Mount Blackburn og Mount Sanford. Nafn fjallgarðsins kemur frá Wrangell-fjalli sem er dyngja og virkt eldfjall. Nálægir fjallgarðar eru Saint Elias-fjöll og Chugach-fjöll.

Svæðið norður af Wrangell-fjöllum er eitt það kaldasta í Norður-Ameríku en fjöllin hindra það að hlýrra rakara loft komist inn í land.
Þau taka nafn sitt af rússneska landkönnuðinum Ferdinand von Wrangel sem var yfir rússnesk-ameríska kaupfélaginu.

Tindar
12 af yfir 40 tindum Alaska yfir 4000 metra eru í fjöllunum.
Mount Blackburn, (4996 m) 
Mount Sanford, (4949 m)
Mount Wrangell, (4317 m) 
Atna Peaks, (4225 m)
Regal Mountain, (4220 m)
Mount Jarvis, (4091 m) 
Parka Peak, (4048 m)
Mount Zanetti, (3965 m)
Mount Drum,  (3661 m)

Heimild

Fjöll í Alaska
Herman Van Rompuy

Herman Achille, greifi af Rompuy (f. 31. október 1947), er belgískur stjórnmálamaður sem var áður forsætisráðherra Belgíu (2008-2009) og fyrsti fastkjörni forseti evrópska ráðsins (2009-2014).

Van Rompuy er meðlimur í belgíska Kristilega demókratíska og flæmska flokknum. Hann var forsætisráðherra Belgíu frá 30. desember 2008 þar til Yves Leterme (sem var einnig forveri hans) leysti hann af hólmi þann 25. nóvember 2009. Meðlimir evrópska leiðtogaráðsins kusu Van Rompuy í lok ársins 2009 til þess að gerast fyrsti fastráðni forseti ráðsins í samræmi við umbætur Lissabon-sáttmálans. Van Rompuy var útnefndur í embættið frá 1. desember 2009 til 31. maí 2012 en tók ekki formlega við embættinu fyrr en 1. janúar 2010. Van Rompuy var endurkjörinn þann 1. mars 2012 og gegndi forsetaembættinu til 30. nóvember 2014.

Gordon Brown sagði um Van Rompuy við embættistöku hans að hann væri „sáttagerðamaður“ sem hefði „komið á pólitískum stöðugleika í landi sínu eftir marga mánuði af óvissu“. Í grein dagblaðsins Le Figaro var Van Rompuy lýst á svipaðan máta og hann kallaður „vandvirkur hönnuður ómögulegra málamiðlana“ (l'horloger des compromis impossibles) Í yfirlýsingu á blaðamannafundi í kjölfar embættistöku sinnar lýsti Van Rompuy nálgun sinni á forsetaembættið á eftirfarandi máta:

„Sérhvert land ætti að koma sigursælt úr samningaviðræðum. Samningaviðræður sem enda með tapliði er aldrei góð samningaviðræða. Ég mun taka hagsmuni og gildi allra til greina. Þótt samheldni okkar sé enn styrkur okkar er fjölbreytni okkar enn auður okkar.“

Ekki voru allir eins ánægðir með valið á Van Rompuy. Þegar Van Rompuy birtist í fyrsta sinn á Evrópuþinginu vandaði Nigel Farage, formaður breska Sjálfstæðisflokksins, honum ekki kveðjurnar og sagði um hann: „Ég vil ekki vera ókurteis, en satt að segja hefur þú persónutöfra rakrar mottu og útlit lítilfjörlegs bankastarfsmanns [...] Hver ert þú? Ég hafði aldrei heyrt um þig, enginn í Evrópu hafði heyrt þín getið [...] Þú ert frá Belgíu, sem er ekki einu sinni land.“

Tilvísanir

Belgískir greifar
Forsetar evrópska ráðsins
Forsætisráðherrar Belgíu
Bókhveiti

Bókhveiti (fræðiheiti: Fagopyrum esculentum) er jurt af súruætt sem er ræktuð vegna frækorna sinna sem líkjast hveiti og byggi, og tið að þekja. Skyld og áþekk, en bitrari tegund, Fagopyrum tataricum, er ræktuð í Asíu en er sjaldgæfari í Evrópu og Norður Ameríku er einnig kölluð bókhveiti.

Orðsifjar 
Nafnið bókhveiti er dregið af einhverri útgáfu orðanna "buckwheat", "beech wheat" og boecweite sem er líklega dregið af líkingu fræjanna við beykifræ, og því að það var notað eins og hveiti.

Saga 

Upprunaleg tegund bókhveitis er F. esculentum ssp. ancestrale. F. homotropicum er ófrjó með F. esculentum og villi afbrigði hafa sameiginlega útbreiðsla, í Yunnan, í suðvestur Kína. Upphafleg villitegund tatarabókhveitis er F. tataricum ssp. potanini.

Bókhveiti var fyrst ræktað inn í landi í Suðaustur Asíu, hugsanlega um 6000 fyrir krist, og breiddist þaðan út til Mið Asíu og Tíbet, og þaðan til Miðausturlanda og Evrópu. Bókhveiti er fyrst skráð í Evrópu í Finnlandi um 5300 BCE sem fyrstu ummerki um arðrækt, og í Balkanskaga um 4000 BCE.

Ræktun 
Bókhveiti þarf stuttan ræktunartíma, vex vel í ófrjóum jarðvegi eða súrum, en þarf gott frárennsli. Of mikill áburður, sérstaklega nitur dregur úr uppskeru. Í heitu loftslagi er aðeins hægt að rækta það með því að sá því seint, svo það geti blómstrað í svölu veðri. Nærvera frjóbera (t.d alibýflugur) auka mjög uppskeru. Blómsafinn gefur af sér dökkt hunang. Bókhveiti er stundum notað sem grænn áburður, til varnar jarðvegseyðingu eða sem fóður.

Plantan er með greinótta rót með megin stólparót sem nær niður í raka og næringu dýpri laga jarðvegsins. Bókhveiti er með þríhyrnd fræ og myndar blóm sem eru yfirleitt hvít, en geta líka verið bleik eða gul. Bókhveiti myndar greinar auðveldlega, í stað þess að koma með hliðarsprota eða rótarskot. 

Bókhveiti er ræktað þar sem ræktunartímabilið er stutt, annað hvort sem seinni uppskera tímabilsins, eða vegna erfiðs loftslags. Það kemur fljótt til sem dregur úr samkeppni við illgresi. Bókhveiti þarf yfirleitt aðeins 10 til 12 viknur til uppskeru og getur verið ræktað hátt til fjalla eða norðarlega. Það verður 75 til 125 sm hátt.

Næringarefni 

Þar sem bókhveiti inniheldur ekkert glútein og getur því verið í fæði fólks með glúteintengd vandamál. Hinsvegar getur bókhveiti mengast af glúteini í vinnslu, t.d. við mölun.

Þekkt er að fólk geti fengið ofnæmisviðbrögð af bókhveiti.
Einnig getur mikil neysla á bókhveiti valdið eitrunum vegna fagopyrina. Einkenni eitrunar getur verið bólga í húð þar sem sól hefur skinið á hana, viðkvæmni við kulda, og náladoði eða doði í höndum.

Framleiðsla

Árið 2016 var heimsframleiðslan 2.4 milljón tonn, með Rússland með 50% af heimsframleiðslunni og Kína með 17%.

Tilvísanir

Plöntur á Íslandi
Matjurtir
Súruætt
Fáni Svíþjóðar

Fáni Svíþjóðar er þjóðfáni landsins og hefur verið til í núverandi mynd frá 16. öld, þó hann hafi fyrst verið lögfestur árið 1906. Fáninn er blár með gulum krossi í miðjunni og hefur því sama form og aðrir fánar Norðurlanda.

Blái og guli liturinn þekkjast frá skjaldarmerki Magnúsar hlöðuláss á 13. öld, en form og lögun núverandi fána þó aðeins frá um 1500. Ætla má að fánninn taki mið af þeim danska sem er elsti óbreytti þjóðarfáni í heimi.

Elstu heimildir um sænska fánann eru frá upphafi 16. aldar í valdatíð Gústafs Vasa. Árið 1562 sagði í konunglegri tilskipun að fáninn skyldi vera „gult udi korssvijs fördeelt påå blot“, sem þýðir gulur kross á bláum feldi. Nákvæmlega hvernig fáninn varð til er ekki vitað en sumir segja að hann hafi orðið til á 15. öld sem andstæða við danska fánann. Löndin tvö voru þá í konungssambandi, Kalmarsambandinu, og konungar Danmerkur voru líka kóngar yfir Svíþjóð.

Hlutföll og litir 
Hlutföll fánans eru 10:16. Bláu fletirnir til vinstri skulu vera 4:5 en þeir til hægri 4:9. Hæð krossarmanna skal vera helmingur hæðar bláu flatanna.

Samkvæmt NCS-litakerfinu skulu litir fánans vera: 

 Gulur: NCS 0580-Y10R
 Blár: NCS 4055-R95B.

Litirnir eru skilgreindir þannig í Pantone-litakerfinu:

 Gulur: PMS 116 C og 109 U 
 Blár: PMS 301 C eller U. 

Svíþjóð
Svíþjóð
Tanavatn

Tanavatn er stærsta stöðuvatn í Eþíópíu og stofn Bláu Nílar. 

á Gorgora-skaga í norðurhluta vatnsins er minnismerki um það ítalsk-abbesíska stríð.

tilvísun
Gorgora-skagi

Gorgora-skagi er stöðuvatns-skagi í Tana-vatni, stærsta stöðuvatni Eþíópíu. Samnefnt þorp er á skaganum.

Skagar
Músaætt

Músaætt (fræðiheiti:  Muridae) er stærsta ætt nagdýra. Henni tilheyra um 700 tegundir sem finnast í Evrópu, Asíu, Afríku og Eyjaálfu.

Músaætt
Muroidea

Muroidea er stærsti yfirætt nagdýra. Henni tilheyra t.d. mýs, rottur, hamstra og fleiri. Muroidea er skipt í 6 ættir 19 undirættir u.þ.b. 280 ættkvísl og a.m.k 1750 tegundir.

Nagdýr
Eugénie de Montijo

María Eugenia Ignacia Agustina de Palafox-Portocarrero de Guzmán y Kirkpatrick, markgreifynja af Ardales, markgreifynja af Moya og 20. greifynja af Teba, kölluð Eugénie de Montijo (5. maí 1826 – 11. júlí 1920), var eiginkona Napóleons 3. Frakkakeisara og keisaraynja Frakklands frá 1853 til 1870.

Eugénie réð Frakklandi sem ríkisstjóri í nafni eiginmanns síns í stuttan tíma á meðan fransk-prússneska stríðið stóð yfir árið 1870. Hún er því síðasta konan sem hefur ríkt yfir Frakklandi með valdi þjóðhöfðingja.

Æviágrip
Eugénie fæddist til spænskrar aðalsfjölskyldu í Grenada á Spáni árið 1826. Faðir hennar, don Cipriano de Palafox y Portocarrero, hafði gengið til liðs við innrásarher Frakka á Íberíuskaga í Napóleonsstyrjöldunum. Móðir hennar, María Manuela Kirkpatrick de Closbourn, var hálf-skosk og var dóttir sendiherra Bandaríkjanna til Malaga. María flúði með dætur sínar til Frakklands árið 1834 vegna Karlistastríðanna á Spáni. Í Frakklandi réð hún franska rithöfundinn Stendhal til að gerast kennari Eugénie.

Eugénie kynntist Louis-Napoléon Bonaparte, forseta franska lýðveldisins, árið 1849. Bonaparte hreifst af Eugénie og eyddi næstu tveimur árunum í að stíga í væng við hana. Eftir að hann tók sér keisaratign sem Napóleon 3. árið 1852 vonuðust margir stuðningsmenn hans til þess að hann myndi kvænast inn í ríkjandi konungsfjölskyldu annars Evrópuríkis en svo fór að þau Eugénie gengu í hjónaband þann 22. janúar næsta ár. Þau Napóleon eignuðust einn son, Napoléon Eugène Louis Jean Joseph Bonaparte, árið 1856.

Eugénie naut nokkurra pólitískra áhrifa sem keisaraynja og hvatti meðal annars til hernaðaríhlutunar Frakka í Mexíkó til þess að hægt yrði að stofna kaþólskt keisaradæmi þar.

Þegar fransk-prússneska stríðið braust út árið 1870 varð Eugénie eftir sem ríkisstjóri í París á meðan eiginmaður hennar og sonur héldu til atlögu gegn Þjóðverjum. Hún útnefndi nýja ríkisstjórn undir forsæti Charles Cousin-Montauban á meðan maður hennar var í burtu. Eftir nokkra franska hernaðarósigra íhugaði Napóleon að yfirgefa her sinn og snúa aftur til Parísar en Eugénie réð honum frá því og sagði honum að bylting myndi brjótast út ef keisarinn yfirgæfi hermenn sína. Þjóðverjar handsömuðu Napóleon 3. eftir ósigur Frakka í orrustunni við Sedan og í kjölfarið lýstu Frakkar yfir endalokum keisaraveldisins og stofnun nýs fransks lýðveldis. 

Eugénie flutti ásamt eiginmanni sínum og syni í útlegð til Englands, þar sem Napóleon lést árið 1873. Sonur þeirra lést sömuleiðis árið 1879 í hernaði Breta gegn Súlúmönnum.

Þegar fyrri heimsstyrjöldin braust út árið 1914 gaf Eugénie breska hernum gufuskipið sitt, Thistle. Hún styrkti einnig hernaðarsjúkrahús í styrjöldinni.

Tilvísanir

Bonaparte-ætt
Franskar keisaraynjur
Ríkisstjórar Frakklands
Spænskar greifynjur
Spænskar markgreifynjur
Murinae

Undirættinni Murinae tilheyra a.m.k 519 tegundir músa og rotta. Þessi undirætt er stærri en allar ættir spendýra fyrir utan Cricetidea og músaætt (meridea). Hún er einnig stærri en allir ættbálkar spendýra fyrir utan leðurblökur og nagdýr.

Nagdýr
Skammkrækill

Skammkrækill (fræðiheiti: Sagina procumbens) er jurt af arfaætt. Skammkrækil er að finna um allt nyrðra hvel jarðar og á svæðum í Suður-Ameríku. Stundum má finna hann í görðum og í brotnum gangstéttum.

Tilvísanir

Arfaætt
Plöntur á Íslandi
Saint Elias-fjöll

Saint Elias-fjöll (franska: Chaîne Saint-Élie) er fjallgarður í suðaustur-Alaska, suðvestur-Júkon og norðaustur-Bresku Kólumbíu. Wrangell–St. Elias-þjóðgarðurinn og verndarsvæði, Kluane-þjóðgarðurinn og verndarsvæði
og Glacier Bay-þjóðgarðurinn og verndarsvæði eru öll innan fjallanna.

Fjallgarðurinn er nefndur eftir Mount Saint Elias sem er annað hæsta fjall Bandaríkjanna og Kanada. Mount Logan er hæsta fjall hans og hæsta fjall Kanada. Fjallgarðurinn er sá hæsti við strönd sem fyrirfinnst.

Helstu fjöll
Mount Logan	5959 m	
Mount Saint Elias 5489 m	
Mount Lucania	5226 m
King Peak	5173 m
Mount Steele	5073 m
Mount Bona	5005 m
Mount Wood	4842 m	
Mount Vancouver 4812 m	
Mount Churchill 4766 m
Mount Slaggard	4742 m
Mount Macaulay	4690 m
Mount Fairweather 4671 m
Mount Hubbard	4577 m	
Mount Bear	4520 m
Mount Walsh	4507 m		
Mount Alverstone 4439 m	
University Peak 4410 m	
McArthur Peak	4389 m
Mount Augusta	4289 m		
Mount Kennedy	4250 m		
Mount Cook	4196 m	

Fjöll í Alaska
Fjöll í Kanada
Blóðarfi

Blóðarfi (fræðiheiti: Polygonum aviculare) er einær jurt í súruætt (Polygonaceae). Hann finnst víða á tempruðum svæðum, en virðist vera upprunninn frá Evrasíu og Norður-Ameríku.

Undirtegundir 
Blóðarfi er mjög útbreiddur og eru nokkrar undirtegundir viðurkenndar:
 Polygonum aviculare subsp. aviculare – Mjög útbreidd
Polygonum aviculare subsp. boreale (Lange) Karlsson – Grænland, Labrador, Nýfundnaland, Skandinavía
Polygonum aviculare subsp. buxiforme (Small) Costea & Tardif – Norður Ameríka
 Polygonum aviculare subsp. depressum (Meisn.) Arcang. – Evrópa, Norður Ameríka
Polygonum aviculare var. fusco-ochreatum (Kom.) A.J.Li – norðaustur Kína, austast í Rússlnadi
Polygonum aviculare subsp. neglectum (Besser) Arcangeli – Evrópa, Norður Ameríka
 Polygonum aviculare subsp. rurivagum (Jord. ex Boreau) Berher  – Evrópa, Norður Ameríka

Tilvísanir

Ytri tenglar
photo of herbarium specimen collected in Nuevo León in Mexico in 1989
 Howard, Michael. Traditional Folk Remedies, (Century, 1987); page 162.

Plöntur á Íslandi
Aporofobia

Aporofóbía eða fátækraandúð er hugtak yfir ótta við og andúð á fátæku, umkomulausu og hjálparvana fólki. Orðið var upphaflega smíðað í kringum 1990 af spænska heimspekingnum Adela Cortina og  er sett saman úr forngríska orðinu άπορος sem merkir allslaus og fátækur og φόβος sem merkir ótti. Munur á fátækraandúð og útlendingahatri er að það er ekki mismunun eða jaðarsetning innflytjenda eða fólks af framandi uppruna ef það fólk á eignir og fé eða hefur háa þjóðfélagsstöðu. 

Orðið aporofobia var valið orð ársins árið 2017 af spænsku tungumálastofnuninni Fundéu BBVA en orð sem áður hafa verið valin sem orð ársins eru selfi, populismo, refugiado og escrache.

Tenglar
 Adela Cortina, Aporofobia, El País,7. mars 2000
 Aporofobia, palabra del año 2017

Félagsfræði