alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Kákasísk tungumál

40 tungumál eða þar um bil teljast til þessa málaflokks. Þeim er skipt í þrjár greinar: abkas-adigísk mál í norðvesturhluta Kákasuss, nakó-dagistan mál í norðaustri og kartvelsk eða suðurkákasísk mál. Til suðurmálanna telst georgíska, ríkismál í Georgíu og það kákasíska mál sem sér á flesta mælendur eða 4,5 milljónir. Til suðurflokksins teljast ennfremur málin san, með 400 þúsund mælendur, og svan með aðeins 20 þúsund mælendur.

Til norðvesturmálanna telst kabardíska (350 þús.), adigei (250 þús.) og abkasíska (100 þús.).

Nakó-dagistan málunum er skipt í sitt hvorn flokkin, dagistan mál og nakó mál. Til dagistan mála teljast avaríska (400 þús.), lessgíska (350 þús.), dargva (230 þús.), lakí (80 þús.) og tabasaríska (50 þús.). Til nakó-flokksins teljast téténíska (800 þús.) og ingúss (150 þús.).
Tímavillti prófessorinn

Tímavillti prófessorinn (franska: L'Horloger de la comète) er 36. Svals og Vals-bókin og fjórða bók þeirra Tome og Janry. Hún kom út á frönsku árið 1986 og á íslensku síðar sama ár.

Söguþráður 
Sveppagreifinn heldur í ferðalag og fær Sval og Val til að gæta heimilis síns. Furðulegt farartæki lendir á garðflötinni og út stígur maður sem er nauðalíkur greifanum, hann kynnir sig þó sem Árelíus, frænda hans úr framtíðinni. Segist hann hafa farið í tímaferðalag fyrir tilstilli halastjörnu á himninum. Í fylgd Árelíusar er fjólubláa furðskepnan Nebbi prumpdýr.

Árelíus, segist ætla að halda til Palombíu til að bjarga ýmsum lífverum sem horfið hafa vegna mengunar eða ágangs manna og flytja þær til framtíðar. Svalur og Valur eru vel kunnugir í Palombíu og bjóðast til að slást í för með honum.

Fyrir slysni sendir Árelíus þá alla til Palombíu, en um leið aftur til miðrar sextándu aldar. Þeir lenda í útistöðum við óvinveitta frumbyggja og eru handsamaðir af portúgalska landstjóranum. franskur njósnari hjálpar þeim að flýja í kapp við tímann, enda virkar tímavélin aðeins á meðan halastjarnan er nærri Jörðu.

Vélin eyðileggst og félagarnir óttast að vera fastir í fortíðinni. Koma þá aðvífandi torkennilegir menn úr enn fjarlægari framtíð, frá stofnun sem hefur það hlutverk að fylgjast með tímaferðalögum. Þeir koma Árelíusi, Sval og Val aftur til síns tíma, en vara þá við að enginn muni leggja trúnað á sögu þeirra. Þegar heim er komið kemur Sveppagreifinn með ungan frænda sinn, Árelíus að nafni. Lýkur sögunni á að augu stráksins opnast fyrir eðli tímans.

Fróðleiksmolar 
 Bókin kom út á íslensku fyrir jólin 1986 en útgáfuár hennar er ranglega skráð 1985.
 Sagan birtist í teiknimyndablaðinu Sval veturinn 1984-85. Halastjarna Halleys var væntanleg til jarðar árið 1986 og var hún augljós fyrirmynd halastjörnunnar í sögunni, þótt það væri ekki sagt berum orðum. Umferðartími Halleys-stjörnunnar er þó 76 ár, en halastjarna Árelíusar 67 ár.
 Bókin Upprisa Z er sjálfstætt framhald Tímavillta prófessorsins.

Íslensk útgáfa 
Bókin kom út á vegum Bókaútgáfunnar Iðunnar árið 1986 í íslenskri þýðingu Bjarna Fr. Karlssonar. Hún er númer 21 í íslensku ritröðinni.

Svalur og Valur
Þangdoppa

Þangdoppa (fræðiheiti: Littorina obtusata) er sæsnigill af fjörudoppuætt.

Útbreiðsla 
Þangdoppu má finna víðast þar sem þang vex við strendur Norður-Atlantshafs. Útbreidd í Evrópu, frá Noregi, Eystrasalti og Norðursjó, til suðurstrandar Spánar. Á austurströnd Norður-Ameríku lifir hún við strendur Nýfundnalands og allt suður til New Jersey í Bandaríkjunum. Við Ísland er Þangdoppa mjög algengur sæsnigill við suður-og vesturstöndina, eins hér og þar við norðvestur-og norðurland en sjaldgæfari við austurland.

Þangdoppa lifir á 0 til 6 metra dýpi, þó hefur stöku dýr fundist allt niður á 110 metra dýpi. Þangdoppa heldur sig að mestu leiti í miðri fjörunni eða neðst í henni. Í hnullunga og þangfjörum og þar sem þang er mikið og er aðallega á klóþangi, bóluþangi og sagþangi.

Skelin (kuðungurinn) 
 Þangdoppa verður stærst um 14,8 mm á breidd og 12,5 mm á hæð. Kuðungurinn er mjög traustur, einlitur, en litaafbrigði mörg, ólífugrænn, skærgulur, rauður, appelsínugulur, grágrænn, jafnvel röndóttur, þótt oftast sé hann dökkgrár eða brúnn. Algengast er að í sólríkum fjörum sé kuðungurinn ljósari á lit en dekkri í þeim skuggsælli. 

Hyrnan á kuðungnum er afar stutt og ekki strýtumynduð. Vindingar 5 til 6, kúptir og er grunnvindingurinn mjög stór eða oftast um 90% af hæð kuðungsins og munnurinn dropalaga og mjög víður og er skelin greinilega þykkari við munnopið en annars staðar. Lokan er hringlaga og brún á lit. Efri vindingar kuðungsins ná lítið eða ekkert upp fyrir neðsta vindinginn. Yfirborðið slétt með nær engum snigilrákum en kuðungurinn getur þó verið með dálitlum afbrigðum í lögun.

Almennt 
Þangdoppa lifir á örsmáum þörungum sem eru á þangi, sem hún skrapar af með skráptungu sem er alsett hörðum tönnum. Sjaldnast nær hún þó að éta þangið sjálft nema mjög ungar plöntur.

Hún verpir eggjum sem hún kemur fyrir í litlum gagnsæjum slímpúðum sem hún festir við þangið. Eggin klekjast út á fjórum til fimm vikum og þegar ungarnir skríða úr eggjunum eru þeir eins í útliti og foreldrarnir, aðeins minni.

Klettadoppa sem einnig lifir í fjörum, getur líkst þangdoppu fljótt á litið og þeim því stundum ruglað saman. Hún þekkist þó frá þangdoppunni á því að vindingarnir enda í trjónu. Klettadoppan lifir ofar í fjörunni en þangdoppan, oftast ofan við þangið.

Þangdoppa, sem og klettadoppa, eru mikilvæg fæða margra strandfugla eins og Stelks, Tildru og Sendlings.

Tilvísanir

Heimildir 
 

Lindýr
Sniglar
Fortálknar
Fjörudoppuætt
Kútmagi

Kútmagi eða kúttmagi er magi úr fiski.

Tilvísanir
Fanginn í styttunni

Fanginn í styttunni (franska: Le Prisonnier du Bouddha) er 14. Svals og Vals-bókin og teiknuð af listamanninum Franquin, en Greg er skráður höfundur. Hún kom út á frönsku árið 1960, en sagan birtist fyrst í teiknimyndablaðinu Sval 1958-59.

Söguþráður 
Svalur og Valur heimsækja Sveppagreifann sem hegðar sér undarlega. Í ljós kemur að hjá honum dvelst sovéskur vísindamaður, Ínofskéff, sem fundið hefur upp undratækið Göggu sem getur m.a. látið hluti svífa, jurtir spretta ógnarhratt og breytt veðrinu. Þeir óttast að tækið geti reynst stórhættulegt falli það í hendur herja stórveldanna.

Óttinn reynist ekki ástæðulaus. Sovéskir leyniþjónustumenn reyna sitt besta til að stela tækinu, án árangurs. Fram kemur þá að vinur Ínofskéffs, Bandaríkjamaðurinn Longplaying sé fangi Kínverja. Félagarnir halda þegar í austurveg til að frelsa hann áður en kínverski herinn nær að þvinga fram leyndarmál tækisins.

Svalur og Valur komast með erfiðismunum inn fyrir kínversku landamærin og að risavöxnu Búdda-líkneskjunum þar sem Longplaying er haldið föngnum. Á leiðinni kemur Gormdýrið þeim til bjargar á hættustund. Þeir frelsa vísindamanninn og saman sleppa þeir naumlega undan Kínverjunum. Sögunni lýkur á að Ínofskéff sendir nýafhjúpaða styttu af borgarstjóra Sveppaborgar á braut um Jörðu.

Fróðleiksmolar 
 Sovétríkin sendu fyrsta gervihnöttinn, Spútnik 1, á braut um Jörðu árið 1957 og eru afdrif borgarstjórastyttunnar vísun í þann atburð.
 Franquin hafði Mogao-hellana í Dunhuang-héraði í Kína sem fyrirmynd að Búddahofs-fangelsinu í sögunni.
 Listamaðurinn Greg er skráður handritshöfundur bókarinnar. Hann starfaði með mörgum helstu teiknimyndasagnahöfundum síns tíma og samdi m.a. handritið af Tinna-bókinni Hákarlavatninu.
 Söguþráður Fangans í styttunni er stef sem margoft hefur verið endurtekið í sögunum um Sval og Val: snjall en hjartahreinn vísindamaður þróar snjalla uppfinningu sem gæti reynst háskaleg í höndum illra manna.

Íslensk útgáfa 
Bókin kom út á vegum Bókaútgáfunnar Iðunnar árið 1981 í íslenskri þýðingu Jóns Gunnarssonar. Hún er númer tólf í íslensku ritröðinni.

Svalur og Valur
Jarðýta

Jarðýta er beltavél (traktor á beltum) með ýtublaði, stórri málmplötu til að ýta á undan sér miklu magni af jarðvegi, sandi og öðru efni sem þarf að ryðja í burtu. Aftan á vélinni er oft riftönn (ripper) til að tæta upp þétt efni. Jarðýtur eru til í fjölmörgum gerðum og stærðum.

Bílar
Davis-bikarinn

Davis-bikarinn er heimsmeistaramót karlalandsliða í tennis sem er haldið árlega. Keppnin er haldin af Alþjóðatennisambandinu og er útsláttarkeppni. Sambærilegt tennismót kvennalandsliða er Fed-bikarinn.

Uppbygging 
Landslið keppa í þremur svæðiskeppnum (Ameríka, Asía/Eyjaálfa og Evrópa/Afríka). Landslið eru dregin í riðla eftir styrkleikalista sem er gefinn út af Alþjóðatennisambandinu. Gull og silfurhafar síðasta móts eru alltaf í efstu styrkleikasætunum.

Landslið í A-riðli keppa á svæðismóti. Sigurvegarar fyrstu umferðar spila umspilunarleik við taplið A-riðilsins. Þau landslið sem sigra umspilunarleikinn spila í Heimsmeistarariðlinum að ári liðnu, en þau lið sem tapa keppa áfram í A-riðli á næsta ári.

Umspilunarleikir eru spilaðir í A- og B-riðlum, þar sem tapliðin fara niður um riðil. Lið í C- og D-riðli spila sín á milli í deild þar sem stigagjöfin ræður hvaða lið fer upp um deild og hvaða lið fer niður um deild.

Riðlakerfið (2010)

Heimild 

Tennis
Úfmæli

Úfmæli (einnig nefnt bakmæli, kverkmæli, gormæli eða að skrolla) heitir það þegar sveifluhljóð (það er að segja r-hljóð) er framleitt ekki með tungubroddinum heldur með úfnum. Úfmæli tíðkast í mörgum tungumálum, til dæmis frönsku. Franskt -r er táknað með exi í IPA alþjóðlega hljóðritunarstafrófinu.

Í raun má tala um þrjú hljóð í þessu sambandi, hið dæmigerða kokmælta -r eins og algengast er í dönsku, einskonar ræskingar eða hrækingar err eins og algengt er í frönsku sem ennfremur myndast við kokið og loks hið úfmælta sveifluhljóð sem torveldast af öllu er að reiða fram og myndast í hálsinum.
Í Þýskalandi er að kalla má allt landið bakmælt nema þá helst í bæjaralandi suð-austast þar sem frammæli er i meirihluta og þá hringlandi. Ennfremur eru þýskumælandi fólk í Rúmeníu, Úngverjalandi, Rússlandi, Georgíu og öðrum löndum sem þjóðverjar hafa búið í sem minnihluti um aldir líklegri til að vera frammæltir.
Sömuleiðis er franska í fyrrum nýlendum í Afríku gjarnan frammælt svo og í haitíska blendingsmálinu.
Í suður Evrópu er bakmæli algengast á Ítalíu. Á meðan skörp skil eru í Noregi og Svíþjóð sunnan til í landinu milli bakmælis og frammælis þar sem á tiltölulega stuttum stað fer frá að vera að mestu eða öllu bakmælt til frammælt finnst bakmæli sem verulegur minnihluti gegnum alla Ítalíu þar með talið Sikiley.

Á meðan bakmæli er litið jaðra við málhefti á Íslandi og börn sem þannig hafa talað hafa verið send til talmeinafræðings er fremur litið á það sem fínt á Ítalíu.

Hljóðfræði
Málvísindi
Úfur

Úfur er aftasti hluti mjúka gómsins, auðþekkjanlegur á því að vera það sem dinglar aftast í munni. Klofinn úfur er vægt tilfelli af gómklofa.

Heimildir 
 

Líffærafræði mannsins
Bikarkeppni KKÍ (karlar)

Maltbikarinn er Bikarkeppni KKÍ í karlaflokki í íslenskum körfuknattleik sem haldið hefur verið árlega frá 1965. Keppnin er með útsláttarfyrirkomulagi og hefur úrslitaleikurinn frá upphafi farið fram í  Laugardalshöllinni.

Sagan
Bikarkeppni KKÍ var fyrst haldin sumarið 1965. Mótið var ætlað liðum sem ekki tóku þátt í 1. deild Íslandsmótsins í körfuknattleik, einkum liðum af landsbyggðinni sem ekki treystu sér til að taka þátt í deildarkeppni að vetrarlagi og varaliðum 1. deildarfélaganna. Fyrir vikið er misjafnt hvort fyrstu mótin eru talin til hinnar eiginlegu bikarkeppni meistaraflokks eða hvort litið sé á þau sem mót í 1. flokki.

Árið 1970 var mótið endurvakið með þátttöku meistaraflokksliða allra félaga og er upphaf bikarkeppninnar oft miðað við það. Þetta fyrsta ár var mótið þó einnig haldið að sumarlagi, með þátttöku fjölda landsbyggðarliða og vakti takmarkaða athygli. Árin 1971-73 fór keppnin fram að haustlagi. Bikarkeppnin var enn leikin sem hálfgert hraðmót, sem fram fór á fáeinum dögum. Bikarkeppnin var færð fram vormisserið árið 1974 og mótið látið teygjast yfir lengra tímabil. Fór vegur keppninnar vaxandi upp frá því.

Sigurvegarar

Bikarmeistaratitlar

Sjá lista yfir titla í íslenskum íþróttum

Körfuknattleikur á Íslandi
Prins Póló

Prins Póló (pólska: Prince Polo) er súkkulaði frá Póllandi sem notið hefur vinsælda hjá íslenskum neytendum um áratugaskeið.

Sagan 
Sælgætistegundin var kynnt til sögunnar árið 1955 af fyrirtækinu Olza í Cieszyn í sunnanverðu Póllandi. Það varð þegar þegar vinsælt meðal heimamanna og varð snemma útflutningsvara til grannþjóðanna þar sem það hefur haft góða markaðshlutdeild til þessa dags.

Sama ár og varan kom á markað gerðu Íslendingar og Pólverjar vöruskiptasamning, þar sem Pólverjar keyptu fiskafurðir en í staðinn var nauðsynlegt að finna pólskar neysluvörur sem Íslendingum féllu í geð. Heildsala Ásbjörns Ólafssonar tryggði sér umboðið fyrir Prins Pólóinu og snúið var á strangar innflutningsreglur á erlendu sælgæti með því að skilgreina vöruna sem kex.

Þegar best lét átu Íslendingar að meðaltali eitt kíló af Prins Póló á mann á ársgrundvelli, en á árinu 2014 stóð talan í hálfu kílói.

Prins Póló í dægurmenningu 
 Hljómsveitin Sumargleðin sendi frá sér lagið Prins Póló, um mann sem étur sælgætið í óhóflegu mæli
 Prins Póló var listmannsnafn Svavars Péturs Eysteinssonar
 Í Kristnihaldi undir jökli lýsir Halldór Laxness Prins Pólói á háðulegan hátt og kallar það vikur sem stökkt hefur verið ofan í súkkulaði
Prins Póló var listamannanafn tónlistarmannsins Svavars Péturs Eysteinssonar.

Heimildir 

Pólsk matargerð
Hammarby IF

Hammarby IF er sænskt knattspyrnulið sem staðsett er í Johanneshov, sunnan við Södermalm í Stokkhólmi. Í Svíþjóð er oft átt við liðið sem Bajen, sem er stytting á enskum framburði nafns liðsins. Árið 1915 tók Hammarby í fyrsta skipti þátt í Sænsku úrvalsdeildinni. Eftir að hafa byrjað vel á fyrstu árunum eftir 1920 fór liðið niður um deildir og gekk illa. Það var ekki fyrr enn árið 1954 sem félagið komst aftur upp í úrvalsdeildina.

Síðan þá hefur Hammarby spilað í úrvalsdeildinni eða komist upp í Allsvenskan öll sumur að fjórum árum undanteknum. Hammarby lék í úrvalsdeildinni allt frá árinu 1998 til ársins 2009. Þegar félagið féll aftur niður í Superettan. 2001 tókst Hammarby IF að vinna úrvalsdeildina í sitt fyrsta og eina skipti.  

Gunnar Þór Gunnarsson, Pétur Hafliði Marteinsson, Heiðar Geir Júlíusson, Arnór Smárason, Birkir Már Sævarsson og Ögmundur Kristinsson hafa spilað með liðinu.  Nú er Viðar Örn Kjartansson með því.

1. janúar árið 2002 varð Hammarby IF 51% í eigu fyrirtækisins Hammarby IF Fotbollförening og 49% í eigu bandaríska hluthafans Anschutz Entertainment Group. Liðið deilir heimavelli með Djurgårdens IF sem teljast erkifjendur þeirra.

Tilvísanir 
Sænsk knattspyrnufélög
Pólsk matargerð

Pólsk matargerð (pólska: kuchnia polska) á við mat og eldunaraðferðir sem eiga uppruna sinn í Póllandi. Pólsk matargerð hefur þróast í gegnum tíma vegna breytilegra aðstæðna í landinu. Pólskar eldunarhefðir eru svipaðar öðrum sem er að finna annarsstaðar í Mið-Evrópu og Austur-Evrópu og jafnvel í Frakklandi og á Ítalíu. Áhersla er lögð á kjöti, sérstaklega svínakjöti, nautkjöti og kjúklingi (mismunandi eftir svæðum), og vetrargrænmeti svo sem káli, og kryddum. Ýmiss konar núðlur, eins og kluski, er líka að finna í mörgum réttum, auk kornplantna eins og kasza. Pólsk matargerð er almennt vegleg og mikið af eggjum og rjóma er notað. Hefðbundnu réttirnir krefjast mikils undirbúnings. Margir Pólverjar eyða miklum tíma í að undirbúa og borða hátíðarréttina sína, sérstaklega um jólin og páska, þá getur tekið nokkra daga til að búa til alla réttina.

Samkvæmt hefð er aðalmáltíð dagsins borin fram um kl. 14 eða seinna og samanstendur af þremur réttum. Forrétturinn er oftast súpa eins og rosół (kjötsúpa) eða tómatsúpa, eða á hátíðum barszcz (rauðrófusúpa) eða żurek (rúgsúpa). Ef borðað er á veitingarstað fylgir oft lystaukandi eins og síld (borin fram í rjóma, olíu eða ediki). Aðrir lystaukendur sem bornir eru fram eru margs konar þurrkað eða reykt kjöt, grænmeti og fiskhlaup. Aðalrétturin er yfirleitt með eins konar ristuðu kjöti eða kotlet schabowy (svínakótelettu í brauðmolum). Grænmeti á borð við surówka (salat með rifnum gulrótum, hnúðsellerí og rauðrófum í sítrónusafa og sykri) og kapusta kiszona (súrkál) eru stundum borin fram með aðalréttinum. Aðalréttinum fylgja oft soðnar kartöflur eða kasza. Eftirréttir eru oft bornir fram en meðal þeirra eru makowiec (baka með birkifræjum) og drożdżówka (gerkaka). Dæmi um aðra pólska rétti eru chłodnik (köld súpa með rauðrófum eða ávöxtum sem borðuð er á heitum dögum), golonka (svínaskanki ristaður með grænmeti), kołduny (soðkökur með kjöti), zrazy (fylltar nautkjötssneiðar), salceson (svínasulta) og flaki (vömb).

Helstu réttir pólskrar matargerðar eru bigos (súpa með nautkjöti), kiełbasa (steiktar pyslur), kotlet schabowy (svínakóteletta í brauðmolum), gołąbki (fyllt kálblöð), pierogi (soðkökur) og zrazy (fyllt og upprúllað kjöthakk).

Heimildir 

 

Pólsk matargerð
Súrrealismi

Súrrealismi (úr frönsku surréalisme „óraunveruleiki“) er listahreyfing sem á uppruna sinn í Frakklandi á þriðja áratugnum. Súrrealismi leysti dadaisma af hólmi eftir fyrri heimsstyrjöldina og byggist á hugmyndinni að listin væri þá of bundin hefðum. Innblástur til listaverka var fenginn frá meðal annars draumum og dulvitundinni. Í súrrealískum málverkum er oft stillt saman hlutum sem virðast vera óskyldir. Nokkrir helstu súrrealistarnir voru Salvador Dalí, Max Ernst og Joan Miró. Súrrealismi er þó ekki bundinn myndlist, til dæmis hefur íslenski höfundurinn Halldór Laxness verið kallaður súrrealisti.

Heimildir 

Súrrealismi
Rússnesk matargerð

Rússnesk matargerð (rússneska: Русская кухня) á við mat og eldunaraðferðir sem eiga uppruna sinn í Rússlandi.

Rússnesk matargerð
Matbaun

Matbaun (fræðiheiti Phaseolus vulgaris) er fjölær matjurt sem var ræktuð til forna í Mið-Ameríku og Andesfjöllum en er núna ræktuð víða vegna baunar sem er vinsæl bæði þurrkuð og sem grænar baunir. Laufin eru stundum borðuð og stönglar eru notaðir sem skepnufóður. Matbaunir, squash og maís voru undirstaða undir jarðrækt frumbyggja Ameríku.

Matbaunir eru tvíkímblöðungar. Þær eru baunir sem fá köfnunarefni úr jarðvegi með aðstoð svepprótar. 

Til eru fjölmargar tegundir matbauna og þær hafa verið lengi ræktaðar. Sumar eru runnar 20 – 60 sm sem standa óstuddir en aðrar eru skriðplöntur sem geta orðið 2 – 3 m langar. Blöðin eru græn eða fjólublá, þrískipt. Blómin eru hvít, bleik eða fjólublá og eru um 1 sm .

Þurrkaðar baunir 

Matbaunir eru eins og aðrar baunir með mikið sterkjuinnihald, eggjahvítuefni og trefjar og eru ágæt uppspretta járns, kalíums, seleniums, molybdenums, þíamíns, B6 vítamíns og fólínsýru. 
[[File:Phaseolus vulgaris MHNT.BOT.2016.24.73.jpg|thumb|left|200px|Phaseolus vulgaris”]]
Þurrkaðar baunir geta geymst mjög lengi ef þær eru geymdar á þurrum og svölum stað en næringargildi minnkar við geymslu.

Þurrkaðar baunir eru soðnar eftir að hafa legið í bleyti í margar klukkustundir. Það styttir suðutímann að setja baunir í bleyti. Það eru nokkrar aðferðir við að setja baunir í bleyti; ein er að setja þær í bleyti yfir nótt, önnur að sjóða þær í þrjár mínútur og setja svo í bleyti í 2 – 4 tíma, skola og henda vatninu og halda áfram að sjóða. Það tekur lengri tíma að sjóða matbaunir en aðrar ertur. Það tekur einn til tvo klukkutíma. 

Í Mexíkó, Mið-Ameríku og Suður-Ameríku er hefðbundið krydd með baunum epazote. Í Austur-Asíu er sérstakri tegund af þangi bætt út í baunir þegar þær sjóða. Salt, sykur og súr fæða eins og tómatar geta valdið því að það þarf lengri suðutíma. Þurrkaðar baunir geta verið seldar eldaðar, niðursoðnar, heilar í vatni og með salti og stundum sykri.

 Tenglar 

 Crop Wild Relatives Gap Analysis Portal  reliable information source on where and what to conserve ex-situ, regarding Phaseolus'' genepool.
 Fact sheet with nutritional information on pinto beans at WHFoods.org .
 Introducing flageolet beans on the Multilingual Multiscript Plantname Database site.
 Lost Crops of the Incas , p. 174 displays a popped seed of P. vulgaris nunas. (An extremely attractive color photograph by J. Kucharski featuring many cultivars can be found in Lost Crops of the Incas between p. 192 & p. 193, unfortunately not shown on web site).
 Plant lectins.
 USAID fact sheet with nutritional information on black beans. 
 USAID fact sheet with nutritional information on pinto beans. 
 Dry bean nutritional comparison chart.
 Instruction guide to cooking dried beans

Ertublómaætt
Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu

Karlalandslið Íslands í knattspyrnu er fulltrúi Íslands á alþjóðamótum í knattspyrnu og er undir stjórn Knattspyrnusambands Íslands.

Liðið spilaði sinn fyrsta opinbera landsleik gegn Danmörku 17. júlí 1946. Leikurinn fór fram á Melavellinum í Reykjavík og tapaðist 0-3. Undir stjórn Lars Lagerbäck og Heimis Hallgrímssonar tryggði liðið sér í fyrsta sinn þátttökurétt á lokakeppni evrópumótsins í knattspyrnu sem haldið var í Frakklandi árið 2016 og undir stjórn Heimis komst liðið í fyrsta sinn á heimsmeistaramótsins. Ísland komst í 18. sæti á FIFA styrkleikalistanum í byrjun árs 2018 og hefur liðið aldrei verið hærra.

Liðið er fulltrúi smæstu þjóðar sem hefur komist á EM og HM.

Ísland á stórmótum

Ísland hefur tvívegis komist á stórmót EM 2016 og HM 2018. Liðið var nálægt því árið 2014 þegar það tapaði í umspili gegn Króatíu um laust sæti.
Á EM komst liðið í 8 liða úrslit eftir frækinn sigur gegn Englandi. Liðið komst ekki upp úr riðli á HM.

Umspil var gegn Rúmeníu og Ungverjalandi um laust sæti á EM 2021 en seinni leikurinn tapaðist naumlega og liðið komst ekki á stórmót þriðja árið í röð.

Þjóðadeildin
Þjóðadeildin var stofnuð 2018 og kom í stað vináttulandsleikja að mestu. Eftir góðan árangur á stórmótum fór Ísland í A-deild keppninnar, þ.e. lið af hæsta styrkleikaflokki. Ísland féll niður í B-deild haustið 2020 en liðið hafði tapað öllum leikjum sínum á móti sterkari þjóðum.

Leikmenn

Núverandi leikmenn
Leikmenn í hóp síðustu 12 mánuði
Tölfræði uppfærð , mars. 2022.

Næstu leikir Íslands
Þjóðadeildin 2022:
13. júní: Ísland - Ísrael
27. sept: Albanía - Ísland
Vináttuleikir
6. nóvember: Sádi-Arabía - Ísland

Þjálfarar 

++ Hafsteinn Guðmundsson gegndi starfi landsliðseinvaldar frá 1969-74. Hlutverk hans var að velja landsliðshópinn þótt aðrir sinntu þjálfun liðsins.

Flestir leikir
Uppfært í júní 2022.

Flest mörk
Uppfært 30. maí, 2021

Tilvísanir

Tenglar 
 Allir leikir íslenska landsliðsins í knattspyrnu
 Allir leikir íslenska landsliðsins á árinu

Karlalandslið í knattspyrnu
Íslensk landslið
Evrópsk knattspyrnulandslið