alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Sjófuglar

Sjófuglar eru fuglar sem aðlagaðir eru lífi í sjó. Sjófuglabyggðir við strönd Íslands eru með þeim stærstu í heimi.

Meðal sjófugla við Ísland eru
 Fýll
 Rita
 Súla
 Ísmáfur
 Bjartmáfur
 Hvítmáfur
 Svartbakur
 Sílamáfur
 Silfurmáfur
 Hettumáfur
 Kría
 Svartfugl  (langvía, álka, stuttnefja)
 Haftyrðill
 Lundi
 Teista
 Skarfur

 Stormsvala
 Sjósvala
 Skrofa
 Dílaskarfur
 Toppskarfur
 Æðarfugl
 Skúmur
 Stormmáfur
 Geirfugl (útdauður)

Sjá einnig 
 Strandfuglar

Heimildir 
 Arnþór Garðarsson,Dreifing sjófugla vestan Íslands
 Skráning sjófuglabyggða
Skeiðönd

Skeiðönd (fræðiheiti Anas clypeata) er fugl af andaætt. Hann verpir í noðurhluta Evrópu og Asíu og á flestum svæðum Norður-Ameríku.

Tenglar
 Shoveler at RSPB A to Z of UK Birds
 Northern Shoveler Species Account – Cornell Lab of Ornithology
 Northern Shoveler - Anas clypeata - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
Northern Shoveler Species Account at Massachusetts Breeding Bird Atlas
 Northern Shoveler on the Birds of India

Tilvísanir 

Andaætt
Brúðönd

Brúðönd (Aix sponsa) er fugl af andaætt sem algengur er í skóglendi við vötn í Norður-Ameríku. Brúðönd fækkaði mikið seint á 19. öld þegar náttúrulegt vistsvæði þeirra þvarr og þær voru veiddar til matar en einnig vegna eftirspurnar á skrautlegum fjöðrum þeirra í kvenhatta í Evrópu. Með friðunaraðgerðum (Migratory Bird Treaty Act of 1918) voru veiðar takmarkaðar og vistsvæði þeirra verndað. Þróaðir voru hreiðurkassar fyrir brúðendur í kringum 1930 og settir upp nálægt vötnum og lækjum. Gefist hefur vel að færa mörk á verndarsvæði bifurs í kringum vistsvæði brúðanda því bifur búa til votlendi sem er kjörlendi fyrir brúðendur. Fjöldi brúðanda hefur vaxið seinustu ár. Brúðönd er önnur algengasta önd í Norður-Ameríku. Brúðendur eru sjaldgæfar á Íslandi.

Mynd af brúðönd er kanadískri mynt frá 2013.

Myndir

Tenglar 
 Wood Duck Society
 Skrautlegur gestur óvænt í heimsókn, Morgunblaðið, 292. tölublað (26.10.2004), Blaðsíða 10

Tilvísanir 

Andaætt
Hreiðurkassi

Hreiðurkassi eða fuglahús er kassi sem oftast er úr ómeðhöndluðum við og er ætlaður til að laða að fugla til að verpa þar. Slík fuglahús eru oft með opi sem passar fyrir þá fuglategund sem húsið er gert fyrir.
Fuglar
Blámeisa

Blámeisa (fræðiheiti Cyanistes caeruleus) er fugl af meisuætt sem finnst víða í Evrópu.

Tilvísanir 

Spörfuglar
Lómur

Lómur (fræðiheiti: Gavia stellata) er fugl af brúsaættbálki.

Heiti 
Stofninn Gavia er sóttur úr latínu þar sem hann merkir "sjáfarmáfur". Latneska auknefnið stellata merkir "stjörnóttur" og vísar til þess hve hann er doppóttur á bakinu sem heiður himinnn um nótt.
"Lómur" er talið leitt af hljómi hans og kvaki sbr. barlómur (bagindakvein) og latína lamentum. Ennfremur er mannsnafnið Colombo/Kólumbus af svipuðum toga.

Tenglar 
 Lómur (Fuglavefurinn) 

Brúsar
Stefán Kristjánsson

Stefán Kristjánsson (fæddur 8. desember, 1982, látinn 28. febrúar, 2018) var íslenskur skákmeistari.

Stefán var útnefndur alþjóðlegur meistari í skák árið 2002 og árið 2011 varð hann stórmeistari í skák. Hann var fastamaður í landsliði Íslands frá 2000-2008 og keppti fimm sinnum á Ólympíuskákmóti.

Tilvísanir

Íslenskir skákmeistarar
Íslenskir skákmenn
Gráhegri

Gráhegri (fræðiheiti Ardea cinerea) er stórvaðfugl af hegraætt. Hann er háfættur og hálslangur og ljós á kvið en með gráa vængi. Svartar flikrur eru á kvið og höfði. Vængirnir eru breiðir og langir. Vænghafið er 155-175 cm. en standandi eru þeir 84-102 cm. á hæð, eftir því hvort hálsinn er uppréttur. Gráhegri er útbreiddur varpfugl í Evrópu og á hverju hausti koma til Íslands gráhegrar sem halda sig við vötn og sjó. Talið er að flestir gráhegrar komi hingað frá Noregi og hafi villst af leið sinni til suðlægari slóða. Gráhegri er aðallega fiskiæta. 

Hegrar
Flækingsfuglar á Íslandi
Hvíti herinn

Hvíti herinn barðist gegn bolsévikum í rússnesku borgarastyrjöldinni 1917-1923. „Hvítur“ í þeirri merkingu var hefðbundinn litur konungssinna í Evrópu og myndaði auk þess andstæðu við „rauður“, þ.e. Rauða herinn sem bolsévikar skipulögðu.
Andkommúnísk samtök
Rússneska borgarastyrjöldin
Teikningastækkari

Teikningastækkari (pantograph) er tól til afrita letur eða myndir þannig að hreyfingar eins penna kalli fram sams konar hreyfingar í öðrum penna. Ef farið er í útlínur í einum punkti þá kemur fram sams konar stærri eða minni mynd. Pantograph er einnig  notað um strúktúr sem getur dregist sundur og saman eins og skæraspeglar sem festir eru á vegg  og skæralyftur.

Fyrsti teiknistækkarinn var gerður árið 1603. Upphaflega voru  teiknistækkarar gerðir til að afrita og skala flatarmálsteikningar.  Núna eru slík tól seld sem leikföng.

Tólið polygraph sem byggir á sama og teikningastækkari var notað snemma á 19. öld til að tvöfalda bókstafi.

Tenglar 

 Pantograph Java applet 
 Pantograph at mathworld.wolfram.com
 How to build a pantograph
 3 D Pantograph Process
 Pantograph Cradle used in Building Facade Access System
Kabuki heilkenni

Kabuki heilkenni er sjúkdómur hjá börnum sem lýsir sér í ónæmisbælingu og greindarskerðingu. Kabuki heilkenni er sjaldgæft eða um eitt af 32000 fæðingum. Heilkenningu var uppgötvað og lýst árið 1981 af tveimur japönskum rannsóknarhópum. Einkennið er talið stafa af stökk­breyt­ingu í geni sem hef­ur áhrif á virkni margra litn­inga. Orðið kabuki er komið frá förðun japanskra leikara en andlitsdrættir þeirra sem þjást af heilkenninu þykja líkjast því.

Tenglar 
 Morgunblaðiðr 6.10.2013
Varnarsamningur Íslands og Bandaríkjanna

Varnarsamningur Íslands og Bandaríkjanna er samningur sem gerður var um varnir Íslands milli Íslands og Bandaríkjanna 5. maí 1951. Samningurinn var undirritaður af Bjarna Benediktssyni utanríkisráðherra og Edward B. Lawson sendiherra. Með samningnum fengu Bandaríkjamenn afnot af svæði við Keflavíkurflugvöll og reistu þar Keflavíkurstöðina, en Íslendingar tóku við borgaralegu flugi á flugvellinum. Varnarlið Íslands var stofnað sama ár. 

Í samningnum eru ákvæði um tólf mánaða uppsagnarfrest að undangenginni endurskoðun á þörf fyrir hervernd á vegum Atlantshafsbandalagsins. Þann 15. mars 2006 tilkynnti Bandaríkjaher að Íslenska varnarliðið yrði lagt niður og að Bandaríkjamenn myndu uppfylla samninginn með því að senda herlið til Íslands ef á þyrfti að halda. Í kjölfarið var Keflavíkurstöðinni lokað.

Tenglar

 Varnarsamningurinn á vef utanríkisráðuneytis Íslands

Alþjóðasamningar Íslands
Varnir Íslands
Tatjana Samojlova

Tatjana Jevgenjevna Samojlova (fædd 4. maí 1934 í Leníngrad, Sovétríkjunum; dáin 4. maí 2014 í Moskvu, Rússlandi) var rússnesk leikkona.

Kvikmyndir 
 Trönurnar fljuga (rús. Letyat zhuravli) (1957)
 The Unsent Letter (1959)
 Vingt Mille Lieues sur la Terre (1960)
 Alba Regia (1961)
 Anna Karenina (1967)
 Loin de Sunset Boulevard (2005)

Tenglar 
 

Samojlova, Tatiana
Rekavík bak Látur

Rekavík bak Látur er vík norðan við Aðalvík á Hornströndum. Milli Aðalvíkur og Rekavíkur er Straumnesfjall og á Straumnesi var Straumnesviti. Norðan megin við Rekavík er Fljótavík.  Í Rekavík er stórt vatn, Rekavíkurvatn, og tekur það mest allt undirlendi víkurinnar. Það hefur ekkert sjáanlegt affall, heldur sitrar gegnum grótkamb. Rekavíkurbær stóð úti undir fjalli vestanvert í víkinni.
Um miðja 18. öld bjó í Rekavík Kolbeinn Jónsson og fjölskylda hans. Til þeirra kom strokufólk úr Arnarfirði Sigríður og Sveinn og var þeim leynt í Rekavík. Mun Sveinn hafa komist í hollenska duggu og var sonur Rekavíkurbónands Bjarni Kolbeinsson nítján árum seinna dæmdur í tveggja ára betrunarvist fyrir að hafa banað Sigríði.

Út og upp af Rekavíkurbæ er klettahjalli og ofan hans gengur dalur inn í fjallið og heitir sá Öldudalur. Þar fór vitavörður við Straumnessvita upp á Straumnessfjall og síðan niður Straumnessdal að vitanum. Árið 1896 voru tvö bjarndýr unnin í Rekavík bak Látur.

Heimildir 
 Þórleifur Bjarnason, Sú grunna lukka
 Búnaðarrit, 1. Tölublað (01.01.1896), Blaðsíða 183
 Göngubók Snorra Grímssonar 
Hornstrandir
Þórleifur Bjarnason

Þórleifur Bjarnason (30. janúar 1908 – 22. september 1981) var rihöfundur og kennari og  námsstjóri á Vestfjörðum og Vesturlandi. Hann bjó lengi á Ísafirði og síðar á Akranesi í sextán ár en var fæddur og uppalinn á Hornströndum undir Hælavíkurbjargi. Hann var í farskóla í sveitinni í sex vikur 1921-1922 en sautján ára fór hann til Reykjavíkur í nám við lýðskóla Ásgríms Magnússonar. Þaðan tók hann próf upp í Kennaraskólann. Hann lauk kennaraprófi 1929. Á Ísafirði tókst vinátta með honum og Guðmundi G. Hagalín ritöfundi árið 1942 og fékk Guðmundur hann til að segja sér sögur frá Hornströndum og hvatti hann til að skrifa þær niður. Þórleifur fór að ráðum Guðmundar og kom rit hans Hornstrendingabók út ári seinna.
Þórleifur skrifaði fjölda bóka sem margar fjalla um mannlíf á Hornströndum. Meðal verka Þórleifs eru:
 Hornstrendingabók sem kom út 1943
 Saga Grunnavíkurhrepps
 Og svo kom vorið 1946
 Hvað sagði Tröllið 1948?
 Þrettán spor 1955
 Tröllið sagði 1958
 Hjá afa og ömmu 1960
 Sléttuhreppur, fyrrum Aðalvíkursveit (1971) (ásamt Kristni Kristmundssyni)
 Hreggbarin fjöll (gefið út 1974)
 Íslandssaga Ríkisútgáfa Námsbóka 1966
 Aldahvörf, Land og saga, ellefta öldin (gefin út 1974)
 Sú grunna lukka (gefin út  1978)

Heimildir 
 Þórleifur Bjarnason,Íslendingaþættir Tímans,30. september 1981
 Aldarminning, Þórleifur Bjarnason, Morgunblaðið 23. mars 2008

Íslenskir rithöfundar
Hornstrendingabók

Hornstrendingabók er bók um mannlíf á Hornströndum eftir Þórleif Bjarnason sem kom upprunalega út 1943 en svo aftur 1976 og aftur 1983. Verkinu í þrjú bindi en titill þeirra er Land og líf, Baráttan við björgin og Dimma og dulmögn. Í bókunum eru ljósmyndir teknar af Finni Jónssyni og Hjálmari R. Bárðarsyni.

Heimild 
 Aldarminning, Þórleifur Bjarnason, Morgunblaðið 23. mars 2008

Hornstrandir
Hornstrandafriðland

Hornstrandafriðland er friðland á Hornströndum. Friðlandið var stofnað 1975. Svæðið fór í eyði um 1950 og enginn búið þar síðar né á grenndarsvæðum nema að vitavarsla var í Hornbjargsvita alveg til ársins 1995. Ástæða friðunarinnar var náttúrufar svæðisn sem hafði fengið að þróast óáreitt um langt skeið. Búseta var á svæðinu í næstum ellefu aldir en vélvæðing átti sér aldrei stað með jarðraski, framræslu, túnrækt, vegagerð eða áveituframkvæmdum. Íbúar lifðu á landbúnaði, fiskveiðum og fuglanytjum.

Sumarið 2010 var áætlað að til Hornstranda hafið komið 6300 manns. Dagsferðamenn voru þá 1300 þar af 700 með skemmtiferðaskipum.

Firðir og víkur í Hornstrandafriðlandi 
Jökulfirðir
 Hrafnsfjörður, nyrðri hlutinn
 Lónafjörður
 Veiðileysufjörður
 Hesteyrarfjörður
Aðalvík til Fljótavíkur
 Aðalvík
 Rekavík bak Látur
 Fljótavík
Hornstrandir
 Kjaransvík
 Hlöðuvík
 Hælavík
 Hornvík
 Látravík
 Hrolleifsvík
 Smiðjuvík
 Barðsvík
 Bolungavík
 Furufjörður, nyrðri hlutinn

Heimildir 
 Friðlýst svæði - Hornstrandir (Umhverfisstofnun) 
 Kort af svæðinu
 Ársskýrla Hornstrandafriðlandsins 2010
Kindertransport

Kindertransport (á íslensku „barnaflutningar“) er björgun barna af gyðingaættum  með því að flytja þau frá heimkynnum sínum í ríki þar sem þau voru óhult. Þessar ferðir barnahópa fóru fram síðustu níu mánuðina áður en seinni heimsstyrjöldin skall á. Um 10 þúsund börn komu til Bretlands frá Þýskalandi, Austurríki, Tékkóslóvakíu, Póllandi og fríríkinu Danzig. Börnunum var komið fyrir á fósturheimilum, gistiskýlum, skólum og bóndabæjum.

Þann 15. nóvember 1938, fimm dögum eftir Kristalsnótt í Þýskalandi og Austurríki kom sendinefnd frá breskum gyðingum og kvekurum til forsætisráðherra Bretlands og báðu um að bresk stjórnvöld veittu tímabundið landvistarleyfi fyrir börn af gyðingaættum sem kæmu til landsins án foreldra sinna. Breska þingið samþykkti sérstök lög um þessa flutninga.

Önnur lönd eins og Holland, Belgía, Frakkland, Danmörk og Noregur (áður en þau voru hernumin af Þýskalandi), Bandaríki Norður-Ameríku og Svíþjóð tóku einnig á móti flóttabörnum af gyðingaættum. Þannig komu 500 börn til Svíþjóðar.Íslensk samtök friðarvina leituðu eftir samþykki íslenskra stjórnvalda til að taka við hópi flóttabarna árið 1938 en því erindi var synjað af  Hermanni Jónassyni sem þá var forsætisráðherra.

Tilvísanir 

Seinni heimsstyrjöldin
Basse-Terre

Basse-Terre er höfuðborg frönsku eyjarinnar Guadeloupe sem er hluti af Litlu-Antillaeyjum í Karíbahafi. Borgin er á Basse-Terre-eyju sem er vestari helmingur Guadeloupe. Íbúar Basse-Terre eru um 45 þúsund og þar af búa um tólf þúsund í borginni sjálfri. Basse-Terre er önnur stærsta borg Guadeloupe. Stærsta borgin er Pointe-à-Pitre með um 170 þúsund íbúa (þar af tæplega 20 þúsund í borginni sjálfri). 

Borgin var stofnuð árið 1643. Hún var margoft eyðilögð vegna stríða Englendinga og Frakka. 

Borgir í Guadeloupe
Pagó Pagó

Pagó Pagó er höfuðborg Bandarísku Samóa í Kyrrahafi. Íbúar bæjarins voru um 3.600 árið 2000. Alþjóðaflugvöllurinn í Pagó Pagó er suðvestur af bænum.

Bandaríska Samóa
Hargeisa

Hargeisa (sómalska: Hargeysa; arabíska: رجيسا‎, „litla Harar“) er borg í sómalska héraðinu Woqooyi Galbeed. Hún er höfuðborg sjálfstæða landshlutans Sómalílands. Borgin er önnur stærsta borg Sómalíu á eftir Mógadisjú með yfir milljón íbúa. Borgin situr í dal í Ógófjöllum og er í 1.334 metra hæð yfir sjávarmáli. 

Borgir í Sómalíu
Sómalíland
Suva

Suva er höfuðborg Fídjieyja. Hún stendur á suðausturströnd eyjarinnar Viti Levu sem er hluti af Rewa-héraði. Suva er annað fjölmennasta sveitarfélag eyjanna, með rúmlega 88 þúsund íbúa, en Nasinu er fjölmennasta sveitarfélagið. Suva var gerð að höfuðborg árið 1882 í kjölfar þess að Bretar lögðu eyjarnar undir sig. 

Borgir á Fídjieyjum
Höfuðborgir í Eyjaálfu
Forkambríum

Forkambríum er hugtak í jarðfræði sem nær yfir langt tímabil í sögu jarðarinnar á undan lífsöld (phanerozoic). Forkambríum er stóraldabil (supereon) sem er skipt í nokkur mislöng aldabil (eon) af jarðsögulegum tíma. Hið forkambríska tímabil spannar tímanbilið frá myndun jarðar, fyrir um það bil 4600 miljón árum til upphafs kambríum. 

Jarðsöguleg tímabil
Öxi (fjallvegur)

Öxi er vegur á Austurlandi. Hann hefur þjóðveganúmerið 939 og liggur frá Berufirði yfir í skriðdal. Vegurinn tengist hringveginum í báða enda. Endurbætur fóru fram á veginum frá 1998-2010 og eftir þær flokkaðist vegurinn sem heilsársvegur, en hann taldist fjallvegur fyrir endurbæturnar.

Vegir á Íslandi
Umferðaröryggi

Umferðaröryggi er málaflokkur sem tengist áhættu við samgöngur á vegum og götum, og að einhverju leyti á stígum, gangstéttum, torgum og bílastæðum. Umferðaröryggi eru fræði, tæknilausnir, áróður og hegðun, tölfræði, dægurmál, og tengingist við mörg önnur svið samfélagsins.

Íslensk umferðarslysatölfræði 
Samkvæmt opinberum tölum frá Samgöngustofu þá  hafa fjöldi látinna á aðalatriðum fækkað á liðnum áratugunum. En sveiflurnar eru þónokkrar þegar í fjöldinn í tölfræði-samhengi eru frekar lítill.

Fjöldi látinna í umferðinni á Íslandi, eftir ferðamáta þess sem lést 
Fjöldi látinna er alþjóðlega talin vera öruggasti samanburðarkvarðinn í slysum. Hér eru birt nokkur ár og nokkra dálka úr tölfræðinni um dánarmein Íslendinga með önnur dánarmein til hliðsjónar.

Heimildir 

Umferðaröryggi
Samgöngur
Hagaköngulær

Hagaköngulær (latína: Gnaphosidae) eru ætt köngulóa. Til eru yfir 100 ættkvíslir hagakóngulóa og tæplega 2000 tegundir. Engin þekkt tegund hagaköngulóa er hættuleg mönnum.

Tvær tegundir hagaköngulóa lifa á Íslandi: hrafnakönguló (Gnaphosa lapponum) og hagakönguló (Haplodrassus signifer).

Heimildir

Hagaköngulær
Sjávarfit

Sjávarfit er gróið svæði við strönd ofan háflóðslínu sem stundum flæðir yfir. Sjávarfitjar eru vaxnar saltþolnum plöntum. Á sjávarfitjum vaxa plöntur eins og sjávarfitjungur (Puccinellia maritima), flæðistör (Carex subspathacea), skriðstör (Carex mackenziei) og marstör (Carex salina). Sjávarfitjar myndast eingöngu þar sem sjór er lygn og enginn öldugangur, ef það er mikill öldugangur þá  nær jarðvegur ekki að festast og þar myndast sjávarkambar en ef aðfall er lygnt þá ná næringarefni og jarðvegsefni að setjast til og mynda jarðveg fyrir gróður. Sjávarfitjar eru því helst innst í vogum og fjörðum.  

Sjávarfitjar við Ísland eru takmarkaðar við litla bletti eða mjóar ræmur sem má finna við allar strendur landsins, en mestar eru sjávarfitjar  við norðaustanverðan Faxaflóa.

Fitjar
Istría

Istría er stærsti skaginn í Adríahafi. Hann er nyrst í hafinu milli Tríesteflóa og Kvarnerflóa. Stærsti hluti skagans er hluti af Króatíu (Istríusýsla) en norðurhluti hans er hluti af Slóveníu (Slóvenska Istría). Ítalska borgin Tríeste stendur við norðurmörk skagans.

Nafnið er dregið af nafni íbúanna, histra (gríska: Ιστρών έθνος), sem gríski landfræðingurinn Strabon nefnir. Þeir stunduðu sjórán þar til Rómverjar lögðu skagann undir sig árið 177 f.Kr.  

Landafræði Króatíu
Landafræði Slóveníu
Landafræði Ítalíu
Adríahaf
Gin

Gin er brennt vín sem er bragðbætt með einiberjum. Það á rætur sínar að rekja til miðalda, úr heimi grasalækninga en er núna framleitt sem áfengi. Í upphafi var gin selt í apótekum og var notað til lækninga. Gin er byggt á eldra brenndu víni sem nefnist sénever og var fundið upp í Hollandi. 

Gin varð mjög vinsælt á Bretlandi þegar Vilhjálmur 3., leiðtogi Hinna sameinuðu Niðurlanda, steig til ríkis árið 1689. Orðið gin á uppruna sinn í franska orðinu genièvre, hollenska orðinu jenever og ítalska orðinu ginepro, sem þýða öll „einiber“.

Oftast er gin drukkið með tónik og skreytt með límónu eða agúrku.

Brennd vín
Hælavík

Hælavík er vík á Hornströndum milli Skálakambs og Hælavíkurbjargs. Hæll nefnist bergstandur sem stendur upp úr sjónum norður af bjarginu. Við hlið drangsins Hæll er annar drangur og heitir sá Göltur.  Víkin er lítið dalverpi og umlukt hömrum á alla vegu. Hún er ein þriggja víka sem liggja milli  Kjalárnúps í Almenningum og Hælavíkurbjargs en þær eru Kjaransvík, Hlöðuvík og Hælavík. Þær eru kallaðar einu nafni Víkurnar.
Þar sem Hælavík gengur til móts við Hvannadal er Hvannadalsvatn.  
Inn af Hælavík er talin vera álfabyggð. Jörðin í Hælavík fór í eyði árið 1943. Bærinn stóð rétt fyrir ofan fjörukambinn rétt hjá Mávatjörn. Frá Hælavík er gönguleið upp á Hælavíkurbjarg og líka austur yfir í Hvannadal í Hornvík. Einnig er hægt að ganga innar bak Ófærubjargs og upp í Atlaskarð að Rekavík bak Höfn og þangað í Hornvík.

Jakobína Sigurðardóttir skáldkona fæddist í víkinni. Um æsku sína þar skrifaði hún síðar bókina Í barndómi. Í bókinni er uppdráttur af bæjarhúsunum sem þar stóðu.

Nafngift
Þórleifur Bjarnason telur að Hælavík og Hælavíkurbjarg dragi nafn sitt af kletti í sjónum undan bjarginu sem nefnist Hæll. 

Kristinn Kristmundsson telur óljósara hvaðan örnefnin eru dregin. Í gömlum heimildum er víkin nefnd Heljarvík eða Hælarvík. Hælarvíkurnafnið verður einrátt lengi, en á 19. öld kemur Hælavík fyrst fram.

Skálholtsannáll nefnir Heljarvík við árið 1321:
 „Kom hvítabjörn mikill af ísum norður á Ströndum og drap viij menn í Heljarvík og reif alla í sundur og át upp suma alla.“

Rekaskrá Vatnsfjarðarkirkju 1327 nefnir einnig Heljarvík
 „J helarvik allan hvalReka oc gieþi onnor.“

Heimild 
 Hælavík - Land og saga

Hornstrandir
Skoruvíkurbjarg

Skoruvíkurbjarg er fuglabjarg á Langanesi. Í bjarginu er lundi, langvía, álka, teista, fýll og rita og undir Skoruvíkurbjargi er stakur klettastapi sem heitir Stórikarl og þar er súlubyggð. Við Ytra-Lón er stórt kríuvarp. Skoruvík  er utan við bjargið og er bærinn þar kominn í eyði. Þar er mikið kríuvarp og reki. Vegur liggur frá Skoruvík austur yfir nesið að Skálum.

Fuglabjörg við Ísland
Langanes
Mandarínönd

Mandarínönd (fræðiheiti: Aix galericulata) er fugl af andaætt. Mandarínönd er meðalstór trjáönd (Carinini)  ættuð úr Austur-Asíu og er skyld hinni norðuramerísku brúðönd. Trjáendur eru endur sem verja miklum tíma í trjám en eru svipaðar buslöndum. Mandarínönd er 41 - 49 sm löng með 65-75 sm vænghaf. Karlfuglinn er afar litskrúðugur og þekkist auðveldlega. Hann hefur rauðan gogg, stóra hvítar flekki yfir auga og rauðleitt andlit. Brjóstið er fjólublátt með tveimur lóðréttum röndum og á bakinu eru tvo appelsínugul "segl". Kvenfuglinn (kollan) er svipuð kvenfugli brúðandar með hvítan hring kringum auga og strípu sem liggur niður og aftur með auga en fölari að neðan.

Mandarínönd var einu sinni útbreidd í heimkynnum sínum en hefur fækkað mikið vegna  útflutnings og eyðingar skóglendis. Fuglar í fuglasöfnum sleppa oft út í náttúrna og hafa tímgast þar. Þannig er núna töluverður fjöldi varpfugla út í náttúrunni í Bretlandi og nokkuð margir í görðum í Dublin á Írlandi. Einnig eru nokkur hundruð varpfugla á einstökum stöðum í Bandaríkjum Norður-Ameríku og eru þeir hópar afkomendur anda sem hafa verið fluttir á svæðið og sloppið úr haldi.

Villtar mandarínendur verpa í þéttum skógi í nágrenni við grunn vötn, votlendi eða tjarnir. Mandarínendur í haldi gera hreiður í trjám nærri vatni og verpa níu til tólf eggjum í apríl eða maí. Karlfuglinn ver hreiður og kollu á útungunartíma en fer sína leið áður en ungar skríða úr eggjum. Skömmu eftir að ungar koma úr eggjum flýgur móðirin niður úr trénu og fær ungana til að hoppa úr hreiðri. Þegar ungar eru komnir úr hreiðri fara þeir í humátt eftir móður sinni að vatni. Asíustofn mandarínanda eru farfuglar sem halda til á veturna í Austur-Kína og Suður-Japan.

Mandarínendur éta með því að busla í vatni eða ganga á landi. Þær éta aðallega jurtir og fræ en einnig snigla, skordýr og litla fiska. Á veturna éta þær hnetur og korn. Á vorin éta þær skordýr, snigla, fiska og vatnajurtir. Á sumrin éta þær orma, litla fiska, froska, lindýr og litla snáka. Þær éta aðallega kvölds og morgna en halda sig í trjám eða á jörðu niðri á daginn.

Mandarínönd sést stöku sinnum á Íslandi en er sjaldgæf.

Myndir

Tenglar
RSPB A to Z of UK Birds Page
Mandarin Duck Research Pages - Birkbeck, University of London
Mandarin Duck Research
Mandarin Duck videos, photos & sounds  on the Internet Bird Collection

Tilvísanir 

Andaætt
Broddsúla

Broddsúla eða óbelíska er ferstrend steinsúla, oftast einsteinungur með strýtulaga toppi. Broddsúlur eru á mörgum þekktum torgum. Flestar broddsúlur eru skreyttar myndletri. Slíkar súlur hafa verið höggnar allt frá dögum Forn-egypta en þeir  hjuggu súlur, oftast úr rauðu graníti í einu lagi úr bergi og reistu fyrir framan grafhýsi og hof. Af ummerkjum eftir eina súlu sem ekki var flutt á áfangastað má ráða að broddsúlur voru gerðar þannig að hentugt berg var sléttað og síðan gert síki í kringum klettinn.  Grafnir voru skurðir undir klettinn og fylltir af trédrumbum sem tútnuðu út af vatninu svo kletturinn losnaði frá. Síðan var steinsúlan dregin niður að á og flutt með flutningapramma. Í spádómsbók Jeremía segir: „Hann mun brjóta sundur súlurnar í Betsemes í Egyptalandi“ en það gæti átt við broddsúlur í borginni Helíópolis en sú borg nefndist á egypsku Junu og  voru einar fyrstu þekktu broddsúlur reistar.

Heimildir 
 „Til heiðurs lífinu“, Morgunblaðið, 92. árg, 272. tölublað (06.10.2004), blaðsíða 35