alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Gerðarsafn

Gerðarsafn er listasafn Kópavogs og er staðsett í Hamraborg í Kópavogi. Safnið leggur megináherslu á nútíma og samtímalis. Safnið var reist í minningu Gerðar Helgadóttur, myndhöggvara sem hannaði meðal annars gluggana í Kópavogskirkju. Um 20 fjölbreyttar sýningar eru haldnar á ári hverju, jafnt innlendar og erlendar. Þrír sýningarsalir eru í safninu ásamt kaffistofu.

Árið 1965 hófst skipulögð söfnun listaverka í Kópavogi en þá var samþykkt að stofna Lista- og Menningasjóð og verja til hans fastri fjárhæð árlega. Árið 1994 var Gerðarsafn opnað í húsi sem Benjamín Magnússon teiknaði. Safnið geymir fjölda verka, öll þau verk sem Kópavogsbær hefur eignast frá árinu 1965 og veglegra gjafa sem því hafa borist. Þar má helst nefna um 1400 verk frá erfingjum Gerðar Helgadóttur og verk úr minningasjóði Barböru og Magnúsar Á. Árnasonar. Árið 2001 fékk safnið aðra gjöf sem var eitt stærsta einkasafn landsins, safn Þorvaldar Guðmundssonar og Ingibjargar Guðmundsdóttur sem hefur að geyma meira en 1000 verk.

Tengt efni
 Kópavogur
 Salurinn
 Tónlistarsafn Íslands
 Náttúrufræðistofa Kópavogs
 Molinn

Tengill
Heimasíða Gerðarsafns

Listasöfn á Íslandi
Byggingar í Kópavogi
Abbey Road

Abbey Road er tólfta breiðskífa Bítlanna og var hún gefin út árið 1969. Platan var sú síðasta sem Bítlarnir tóku upp en hún kom þó út á undan Let It Be.

Fyrsta lag plötunnar er „Come Together“ eftir John Lennon. Lagið samdi hann upphaflega til að styðja framboð Timothy Leary til ríkisstjóra Kaliforníu, en ekkert varð af því framboði og því endurvann hann lagið fyrir plötuna.

Lagið „Something“ var samið af George Harrison, og var gefið út sem A-hlið á smáskífu.

Stór hluti hliðar tvö á plötunni er nokkurs konar lagasyrpa þar sem öll lögin frá „You Never Give Me Your Money“ til „The End“ eru tengd saman. Sum þessara laga voru hálfkláruð eða lög sem voru samin fyrir fyrri plötur en skilin eftir. Á meðal þessara laga eru lögin „Mean Mr. Mustard“ og „Polythene Pam“ sem voru samin af John Lennon fyrir Hvíta albúmið og lagið „She Came in Through the Bathroom Window“ sem samið var af Paul McCartney fyrir Let It Be plötuna. Lagið er að sögn um raunverulegan atburð þegar aðdáandi braust inn á heimili hans, um baðherbergisgluggann.

Mikil togstreita, á milli meðlima hljómsveitarinnar, hafði einkennt upptökurnar fyrir Hvíta albúmið og Let It Be, en að sögn gengu upptökurnar fyrir Abbey Road mun betur vegna þess að þar sem þeir gerðu sér grein fyrir því að þetta yrði líklega síðasta bítlaplatan, samþykktu þeir að leggja allan ágreining til hliðar.

Platan dregur nafn sitt af götunni Abbey Road, en við hana stendur hljóðverið þar sem flest bítlalögin urðu til. Á umslaginu er fræg mynd þar sem Bítlarnir ganga yfir götuna.

Lagalisti 

Bítlarnir
Hljómplötur gefnar út árið 1969
Fagverðlaun ársins

Fagverðlaun ársins var eitt af fyrstu verðlaunum Edduverðlaunanna árið 1999. Þrjú fagverðlaun voru gefin ár hvert þar til árið 2002 að þeim var skipt niður í Útlit myndar og Hljóð og mynd.

Verðlaunahafar

2001

2000

1999 

Edduverðlaunin
Útlit myndar

Edduverðlaunin fyrir Útlit myndar hefur verið gefun árlega af ÍKSA frá árinu 2002 áður höfðu þau verði gefin undir nafninu Fagverðlaun ársins.

Edduverðlaunin
Hljóð og mynd

Edduverðlaunin fyrir Hljóð og mynd voru gefin þrisvar af ÍKSA, frá árinu 2002, 2003 og 2004. Áður höfðu þau verði gefin undir nafninu Fagverðlaun ársins. 2005 var flokknum skipt niður í tvo flokka, Myndataka og klipping og Hljóð og tónlist.

Edduverðlaunin
Hljóð og tónlist

Hljóð og tónlist er tegund Edduverðlauna sem hafa verið gefin árlega af ÍKSA frá árinu 2005 áður höfðu þau verði gefin undir nafninu Hljóð og mynd sem aftur hafði verið hluti af Fagverðlaunum ársins.

Edduverðlaunin
Myndataka og klipping

Edduverðlaunin fyrir Myndatöku og klippingu voru aðeins verið gefin út einu sinni af ÍKSA, en það var árið 2005. Áður höfðu þau verði gefin undir nafninu Hljóð og mynd sem aftur hafði verið hluti af Fagverðlaunum ársins.

Edduverðlaunin
Sturla Böðvarsson

Sturla Böðvarsson (f. í Ólafsvík á Snæfellsnesi 23. nóvember 1945), er fyrrverandi samgönguráðherra og forseti Alþingis. Sturla sat á Alþingi 1991-2009; fyrir Vesturlandskjördæmi 1991-2003 og Norðvesturkjördæmi 2003-2009. Sturla var forseti Alþingis 2007-2009 og samgönguráðherra 1999-2007.

Sturla er giftur Hallgerði Gunnarsdóttur lögfræðingi og eiga þau fimm börn saman. Sturla hefur setið í fjölda stjórna og nefnda á ferli sínum.

Foreldrar Sturlu voru Böðvar Bjarnason, byggingameistari í Ólafsvík og Elínborg Ágústsdóttir, húsmóðir. Sturla gekk í Skógaskóla og að grunnnámi loknu, 1961 nam hann húsasmíði í Iðnskólanum í Reykjavík þaðan sem hann útskrifaðist með sveinspróf 1966. Sturla lauk raungreinaprófi við Tækniskóla Íslands árið 1970 og loks B.Sc.-próf í byggingatæknifræði við sama skóla 1973.

Sturla var sveitarstjóri og síðar bæjarstjóri í Stykkishólmi árin 1974-1991 og aftur 2014-2018. Sturla hefur verið ritstjóri Snæfells, blaðs sjálfstæðismanna á Vesturlandi síðan 1983.

Sturla var sæmdur stórriddarakrossi Hinnar íslensku fálkaorðu árið 2007 fyrir störf í opinbera þágu.

Tilvísanir 
Samgönguráðherrar Íslands
Fyrrum Alþingismenn
Þingmenn Sjálfstæðisflokksins
Forsetar Alþingis

Handhafar stórriddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu
Leikari ársins

Edduverðlaunin fyrir leikara ársins voru aðeins gefin 1999. En næsta ár voru þeim skipt í Leikari ársins í aðalhlutverki og Leikari ársins í aukahlutverki.

Edduverðlaunin
Leikkona ársins

Edduverðlaunin fyrir Leikkona ársins voru aðeins gefin 1999. En næsta ár voru þeim skipt í Leikkona ársins í aðalhlutverki og Leikkona ársins í aukahlutverki.

Edduverðlaunin
Ólafur 4. Hákonarson

Ólafur 4. Hákonarson eða Ólafur 2. Danakonungur (f. um jólaleytið 1370 - d. 23. ágúst 1387) var konungur Danmerkur 1376-1387 og Noregs 1380-1387. 

Ólafur var sonur Margrétar, dóttur Valdimars 4. Danakonungs, og Hákonar 6. Noregskonungs. Þegar Valdimar afi hans dó 1375 lifði Margrét ein eftir af sex börnum hans, en eldri systir hennar, Ingeborg af Mecklenburg, átti þó börn á lífi. Margrét kom því þó til leiðar að Ólafur var útnefndur konungur í stað afans og stýrði sjálf ríkinu í nafni hans.

Þegar Hákon faðir Ólafs dó 1380 varð hann einnig konungur Noregs og móðir hans fór að vinna að því að fá hann kjörinn konung Svíþjóðar. Hann náði þó aldrei að taka við völdum í ríkjum sínum því að hann dó úr lungnabólgu sumarið 1387 og það varð frændi hans Eiríkur af Pommern sem varð konungur allra ríkjanna þriggja 1396. Fátt er vitað um Ólaf, enda varð hann ekki nema 16 ára. Hann var jarðsettur í klausturkirkjunni í Sórey.

Ólafur fæddist í Akershuskastala í Ósló og var síðasti konungur Noregs sem fæddist innan landamæra ríkisins, allt þar til Haraldur 5. fæddist 1937.

Noregskonungar
Danakonungar
Sálfræðileg ánægjuhámörkun

Sálfræðileg ánægjuhámörkun eða sálfræðileg nautnahyggja er sú kenning að það sem ræður hegðun fólks sé á endanum eftirsókn eftir ánægju. Hún leitast við að útskýra hvers vegna fólk fær sér að borða, fer ekki í peysuna öfugt, forðast að lenda í slysum og stundar kynlíf, hvort sem það er meðvitað eða ómeðvitað um raunverulegar ástæður þess að það gerir þessa hluti.

Siðfræðileg ánægjuhámörkun, oftast nefnd siðfræðileg nautnahyggja, er stundum rökstudd út frá henni.

Athafnafræði
Hugspeki
Sálfræði
The Wall

The Wall er ellefta breiðskífa hljómsveitarinnar Pink Floyd og kom hún út árið 1979. Plötunni var mjög vel tekið af gagnrýnendum sem og almenningi og var hún sögð vera með bestu plötum sem hljómsveitin hefði gefið út.

Sagan eða „konseptið“ á disknum snýst um ungan mann að nafni Pink, sem hefur verið traðkaður niður og níðst á af samfélaginu alveg síðan á fyrstu dögum ævi hans; hann missti föður sinn í seinni heimsstyrjöldinni (alveg eins og faðir Roger Waters), bældur niður í skólanum af ofbeldisfullum kennurum, og margt fleira, sem veldur því að Pink fer inn í sinn eigin hugarheim og missir að lokum vitið.

Lagalisti

Plata 1

Hlið A 
 „In the Flesh?“ (Waters)
 „The Thin Ice“ (Waters)
 „Another Brick in the Wall, Part I“ (Waters)
 „The Happiest Days of Our Lives“ (Waters)
 „Another Brick in the Wall, Part II“ (Waters)
 „Mother“ (Waters)

Hlið B 
 „Goodbye Blue Sky“ (Waters)
 „Empty Spaces“ (Waters)
 „Young Lust“ (Waters/Gilmour)
 „One of My Turns“ (Waters)
 „Don't Leave Me Now“ (Waters)
 „Another Brick in the Wall, Part III“ (Waters)
 „Goodbye Cruel World“ (Waters)

Plata 2

Hlið A 
 „Hey You“ (Waters/Gilmour)
 „Is There Anybody Out There“ (Waters)
 „Nobody Home“ (Waters)
 „Vera“ (Waters)
 „Bring the Boys Back Home“ (Waters)
 „Comfortably Numb“ (Gilmour/Waters)

Hlið B 
 „The Show Must Go On“ (Waters)
 „In the Flesh“ (Waters)
 „Run Like Hell“ (Gilmour/Waters)
 „Waiting for the Worms“ (Waters)
 „Stop“ (Waters)
 „The Trial“ (Waters/Ezrin)
 „Outside the Wall“ (Waters)

Breiðskífur Pink Floyd
Hljómplötur gefnar út árið 1979
Bruninn í Austurstræti (2007)

Bruni varð í Reykjavík vorið 2007. Um kl. 14:00 18. apríl 2007 kom upp eldur í húsum við Austurstræti og Lækjargötu. Tilkynning barst Neyðarlínunni um 14:50. Eldurinn breiddist um húsin á horninu við Lækjargötu; Lækjargötu 2 þar sem Kebabhúsið er m.a. til húsa, og Austurstræti 22 þar sem skemmtistaðurinn Pravda var til húsa og húsið þar á milli sem hýsti upplýsingamiðstöð fyrir ferðamenn og þar áður söluturninn Fröken Reykjavík.

Uppruni eldsins
Talið er að kviknað hafi í út frá loftljósi í Upplýsingamiðstöð ferðamanna, þar sem áður var verslunin Fröken Reykjavík, og eldurinn breiðst þaðan yfir í húsin til beggja hliða. Starfsmaður upplýsingamiðstöðvarinnar sem kom að eldinum kveðst ekki hafa fundið handslökkvitæki í versluninni, og farið yfir í Hressingarskálann þar sem hún þekkti starfsmann til þess að fá slökkvitæki lánað.

Skemmdir og umfang

Lækjargata 2 brann að hluta en húsið að Austurstræti 22 brann til kaldra kola. Bæði þessi hús eiga stóran sess í sögu Reykjavíkur og Austurstræti 22 í Íslandssögunni en það var reist yfir stiftamtmann 1801-1802 og hýsti síðar landsyfirrétt. Var húsið miðpunktur atburðarrásarinnar sumarið 1809 þegar að Jörgen Hundadagakonungur tók þar völdin. Þegar bruninn varð var þar til húsa skemmtistaðurinn Pravda. 

Hornhúsið við Lækjargötu 2 sem skemmdist mikið var reist árið 1852. Þar voru meðal annars veitingastaðurinn Café Ópera, ölkráin Café Rósenberg og skyndibitastaðurinn Kebabhúsið þegar bruninn varð. 

Hressingarskálinn, sem liggur fyrir vestan Austurstræti 22, varð ekki fyrir skemmdum af eldi og opnaði að nýju eftir hreinsun næsta dag, en önnur hús á horninu urðu fyrir skaða. Iðuhúsið við Lækjargötu fylltist einnig af reyk en því var bjargað. Bókabúðin Eymundsson, neðar í götunni, var lokuð á sumardeginum fyrsta vegna hreinsunarframkvæmda.

Reykurinn frá brunanum barst alla leið að Stúdentagörðum Háskóla Íslands í Skerjafirði og lögreglan bað íbúa í nágrenni við brunann um að loka gluggum og gera aðrar ráðstafanir eins og að kynda íbúðir sínar vel upp.

Manntjón
Ekkert manntjón varð né heldur skaði af reykeitrun svo að vitað sé.

Slökkvistarf
Allt tiltækt slökkvilið á höfuðborgarsvæðinu var kallað út vegna brunans, auk slökkviliðs frá Reykjanesbæ sem gerir um 110 manns. Stórvirk vinnuvél var síðan notuð til að rífa þakið af Pravda vegna hrunhættu. Erfitt var að koma vélinni að vegna þess að bíl var lagt fyrir framan húsið, en hann var síðan fjarlægður og þurfti lögregla að brjóta rúðu í honum til þess. Á vefsíðu Slökkviliðs Höfuðborgarsvæðisins kemur fram að afkastageta þess „var þanin til hins ítrasta“.

Rannsókn 
Eftir rannsókn lögreglu á vettvangi fékk tryggingarfélag eigenda afhent yfirráð yfir brunarústunum. Daginn eftir (20. apríl) var því hins vegar breytt og lögregla hóf rannsókn að nýju. Í þeirri rannsókn var ekkert útilokað og heldur ekki hugsanleg íkveikja að sögn lögreglu.

Heimildir
 
 
Vefútsending RÚV 18. apríl 2007
 
 
 

Eldsvoðar á Íslandi
Saga Reykjavíkur
Miðborg Reykjavíkur
Austurstræti
Haraldur 5. Noregskonungur

Haraldur 5. (f. 21. febrúar 1937) er konungur Noregs. Hann er sonur Ólafs 5. Noregskonungs og Mörthu krónprinsessu. Haraldur var settur inn í konungsembættið 17. janúar 1991.

Fjölskylda 
Haraldur giftist Sonju Haraldsen árið 1968. Þau eiga tvö börn:

 Mörtu Lovísu (f. 1971). Hún á þrjár dætur með fyrrverandi manni sínum Ara Behn rithöfundi:
Maud Angelica Behn (f. 2003)
 Leah Isadora Behn (f. 2005)
 Emma Tallulah Behn (f. 2008)

 Hákon Magnús (f. 1973). Hann á tvö börn með eiginkonu sinni Mette-Marit:
 Ingiríði Alexöndru (f. 2004)
 Sverri Magnús (f. 2005)

Tenglar 
Kongehuset. Skoðað 18. október 2010.

Noregskonungar
Lukkuborgarætt
Norska konungsfjölskyldan
Karl 3. Bretakonungur

Karl 3. (Charles Philip Arthur George, áður Karl, prinsinn af Wales) (f. 14. nóvember 1948), er konungur Bretlands og fjórtán annarra ríkja í Breska samveldinu. Hann er elsta barn Elísabetar Bretadrottningar og Filippusar prins. Áður en hann erfði ríkið af móður sinni var Karl einnig hertogi af Cornwall og hertogi af Rothesay í Skotlandi. Hann erfði jafnframt titilinn hertogi af Edinborg við andlát föður síns í apríl 2021.

Æviágrip
Karl er fæddur árið 1948 og var frumburður foreldra sinna, Elísabetar og Filippusar. Elísabet varð drottning Bretlands árið 1952 og Karl varð því erfingi að bresku krúnunni þegar hann var aðeins þriggja ára gamall. Hann hlaut titilinn prins af Wales árið 1969 og átti eftir að bæta við sig fleiri aðalstitlum gegnum árin.

Árið 1970 útskrifaðist Karl með tvöfalda BA-gráðu úr námi í fornleifafræði og mannfræði. Hann varði einu ári í skiptinám í Wales til að læra velsku. Karl gegndi þjónustu í breska flughernum og sjóhernum frá 1971 til 1976.

Valdatíð (2022–)
Við dauða móður sinnar Elísabetar 2. þann 8. september 2022 tók Karl við konungdómi. Líkt og móðir sín hélt hann skírnarnafni sínu þegar hann tók við krúnunni og gengur því undir nafninu Karl 3. konungur.

Fjölskylda 
29. júlí 1981 giftist Karl fyrri konunni sinni, Lafði Díönu Spencer að viðstöddum 3.500 gestum í Dómkirkju Heilags Páls í Lundúnum. Brúðkaupið var sent út í sjónvarpi og er áætlað að um 750 milljón manns hafi horft á athöfnina.
Þau eiga tvo syni:
 Vilhjálmur Bretaprins (f. 1982)
 Harry Bretaprins (f. 1984).

Hjónaband Karls og Díönu var ekki hamingjusamt þegar á leið og stóðu þau bæði í framhjáhaldi. Þau skildu árið 1996.

Þekktasta frilla Karls var Camilla Parker-Bowles sem er núverandi eiginkona hans en þau giftu sig árið 2005.

Tilvísanir

Breskir einvaldar
Breskir hertogar
Prinsar af Wales
Windsor-ætt
Þjóðhöfðingjar Antígva og Barbúda
Þjóðhöfðingjar Ástralíu
Þjóðhöfðingjar Bahamaeyja
Þjóðhöfðingjar Belís
Þjóðhöfðingjar Kanada
Þjóðhöfðingjar Grenada
Þjóðhöfðingjar Jamaíku
Þjóðhöfðingjar Nýja-Sjálands
Þjóðhöfðingjar Sankti Kristófer og Nevis
Þjóðhöfðingjar Sankti Lúsíu
Þjóðhöfðingjar Sankti Vinsent og Grenadíneyja
Þjóðhöfðingjar Salómonseyja
Þjóðhöfðingjar Túvalú
Animals

Animals er tíunda breiðskífa hljómsveitarinnar Pink Floyd. Hún var gefin út árið 1977. aðallagahöfundur plötunnar, Roger Waters, virðist hafa verið undir miklum áhrifum bókarinnar Animal Farm eftir George Orwell, þar sem Waters notar þrjú dýr sem myndlíkingar varðandi almenna hegðun mannskepnunar, hunda, svín og kindur.

Lagalisti 
 „Pigs on the Wing 1“ (Waters)
 „Dogs“ (Waters/Gilmour)
 „Pigs“ (Three Different Ones) (Waters)
 „Sheep“ (Waters/Gilmour)
 „Pigs on the Wing 2“ (Waters)

Breiðskífur Pink Floyd
Hljómplötur gefnar út árið 1977
The Final Cut

The Final Cut er tólfta breiðskífa hljómsveitarinnar Pink Floyd og jafnframt sú síðasta sem var gerð með Roger Waters innanborðs. Hún var gefin út árið 1983. 

Það má í raun segja að The Final Cut sé nánast eins og sólóplata Roger Waters, þar eð hinir meðlimirnir eru aðeins hljóðfæraleikarar, en semja ekkert laganna. Platan er tileinkuð föður Waters, sem lést í seinni heimsstyrjöldinni og bera textarnir þess sterklega merki. 

The Final Cut er tekin upp með tækni sem nefnist Holophonics, sem útleggja mætti á íslensku sem alhljóðatækni og sem argentínumaðurinn Hugo Zuccarelli hannaði. Fáar plötur hafa verið teknar upp með þessari aðferð.

Lagalisti (á endurútgáfu árið 2004) 
 „The Post War Dream“ (Waters)
 „Your Possible Pasts“ (Waters)
 „One of the Few“ (Waters)
 „When the Tigers Broke Free“ (Waters)
 „The Hero's Return“ (Waters)
 „The Gunner's Dream“ (Waters)
 „Paranoid Eyes“ (Waters)
 „Get Your Filthy Hands Off My Desert“ (Waters)
 „The Fletcher Memorial Home“ (Waters)
 „Southampton Dock“ (Waters)
 „The Final Cut“
 „Not Now John“ (Waters)

Breiðskífur Pink Floyd
Hljómplötur gefnar út árið 1983
Meddle

Meddle er sjötta breiðskífa hljómsveitarinnar Pink Floyd og var gefin út árið 1971.

Lagalisti 
 „One of These Days“ (Gilmour/Waters/Wright/Mason)
 „A Pillow of Winds“ (Waters/Gilmour)
 „Fearless“ (Gilmour/Waters)
 „San Tropez“ (Waters)
 „Seamus“ (Gilmour/Waters/Wright/Mason)
 „Echoes“ (Waters/WrightMasonGilmour)

Breiðskífur Pink Floyd
Hljómplötur gefnar út árið 1971
Þögul kvikmynd

Þögul kvikmynd er kvikmynd án hljóðs. Í flestum tilvikum er átt við kvikmyndir sem gerðar voru fyrir þriðja áratug 20. aldar en á þeim tíma var ekki til tækni til þess að skeyta saman hljóð og mynd. Þá var oft brugðið á það ráð að leika á hljóðfæri í kvikmyndasal á meðan kvikmyndin var sýnd. Enn í dag eru þó gerðar þöglar myndir af ýmsum ástæðum. Meðal meistara þöglu kvikmyndanna má nefna: Buster Keaton, Charlie Chaplin og Harold Lloyd.

Kvikmyndir
Aðskilnaðarstefnan í Suður-Afríku

Aðskilnaðarstefnan í Suður-Afríku eða Apartheid var stefna í Suður-Afríku sem fólst í því að þarlend stjórnvöld héldu svörtu fólki og hvítu aðskildu, hvortveggja pólitískt og í hinu daglega lífi.
Það mætti halda því fram að aðskilnaðarstefnan hafi átt upptök sín í þeim friðarsamningaviðræðum sem gerðar voru eftir seinna Búastríðið. Það átti sér stað milli Breta sem vildu ná yfirráðum í Suður-Afríku og afkomenda hollenska landnema sem höfðu stigið á land syðst í Afríku í byrjun 19. aldar.

Tenglar 
 „Ísland gegn Apartheid“; grein í Alþýðublaðinu 1961

Saga Suður-Afríku
Vestræn heimspeki

Vestræn heimspeki er heimspeki sú sem á rætur að rekja til Grikklands hins forna og er oft stillt upp andspænis austrænni heimspeki. Vestræn heimspeki á sér órofa sögu frá fornöld til samtímans.

Heimspeki
Stærðfræðileg sönnun

Stærðfræðilega sönnun er röksemdafærsla sem sýnir að ákveðin staðhæfing sé ávallt sönn með því að leiða hana af tilteknum frumsendum. Aðeins er hægt að sanna staðhæfinguna með frumsendum eða kennisetningum sem áður hafa verið leiddar af frumsendum með viðurkenndum ályktunaraðferðum. Stærðfræðileg sönnun er dæmi um afleiðslu sem sýnir fram á röklega nauðsyn niðurstöðunnar, en byggist ekki á röð empírískra athugana eins og í tilleiðslu sem leiðir til raunhæfra væntinga um að eitthvað sé satt. Þannig nægir ekki að sýna fram á mörg dæmi þar sem staðhæfingin er sönn til að sanna hana, heldur verður að færa rök fyrir því að hún standist í öllum mögulegum tilvikum. Staðhæfing sem hefur ekki verið sönnuð,  en er talin vera sönn, nefnist tilgáta.

Stærðfræðilegar sannanir notast við stærðfræðitákn og náttúrulegt tungumál. Oftast eru sannanir settar fram með strangri óformlegri rökfræði, en sannanir sem eingöngu eru settar fram á táknrænu máli eru notaðar í sönnunarfræði. Munurinn á formlegri og óformlegri sönnun hefur leitt til rannsókna á ýmsum hliðum beitingar stærðfræði, sögulega og í samtímanum og í ólíkum samfélögum, alþýðustærðfræði og munnlegri hefð innan stærðfræði. Stærðfræðiheimspeki fæst við notkun tungumáls og rökfræði í sönnunum, og stærðfræðilegt tungumál.

Stærðfræði
Rökfræði
Frá stofnun borgarinnar (rit)

Frá stofnun borgarinnar (á latínu Ab Urbe condita) er mikilvægt rit um sögu Rómar eftir rómverska sagnaritarann Titus Livius. Livius segir sögu Rómar frá stofnun borgarinnar (753 f.Kr.) til samtíma síns í 142 bókum. Fyrstu bækurnar komu út á árunum 27 til 25 f.Kr. 35 bækur eru varðveittar auk útdrátta úr öðrum bókum. 

Fyrsta bók hefst á komu Eneasar til Ítalíu og segir frá Rómúlusi og Remusi og stofnun Rómar, rómverska konungdæminu, afnámi þess og kjöri Luciusar Juniusar Brutusar og Luciusar Tarquiniusar Collatinusar sem ræðismanna árið 509 f.Kr. Bækur II-X fjalla um sögu rómverska lýðveldisins fram að Samnítastríðunum. Bækur XXI-XLV fjalla um annað púnverska stríðið og enda á stríðinu gegn Perseifi frá Makedóníu.

Efni annarra bóka er einungis þekkt úr útdráttum frá 4. öld, að undanskildum 136. og 137. bók. Útdrættirnir voru þó gerðir úr styttri útgáfu ritsins, sem nú er glatað. Papýrusbrot með samskonar útdráttum úr bókum 37-40 og 48-55 fundust nærri egypska bænum Oxyrhynchus. Þau eru nú í British Museum. Útdrættirnir frá Oxyrhynchus eru illa farnir.

Bækur XLVI-LXX fjalla um tímann fram að Bandamannastríðinu árið 91 f.Kr. Valdatíð Súllu árið 81 f.Kr. er lýst í bók 89 og í bók 103 segir frá fyrsta ræðismannsári Júlíusar Caesars. Bók 142 lýkur eftir dauða Neros Claudiusar Drususar árið 9 f.Kr.

Fyrstu tíu bækurnar ná yfir 500 ára langt tímabil en þegar kemur að 1. öld f.Kr. fjallar Livius um u.þ.b. eitt ár í hverri bók.

Latneskar bókmenntir
Gallastríðið (Caesar)

Athugasemdir um Gallastríðið, Um Gallastríðið eða bara Gallastríðið (á latínu Commentarii de Bello Gallico, De Bello Gallico, stundum einnig nefnt Bellum Gallicum) er rit eftir rómverska herforingjann og stjórnmálamanninn Júlíus Caesar. Það fjallar um níu ára langt stríð hans í Gallíu, frá 58 til 50 f.Kr.

Ritið Gallastríðið skiptist í átta bækur, og fjallar hver bók um eitt ár, nema sú áttunda, sem fjallar um árin 51-50 f.Kr. Áttunda bókin er ekki eftir Caesar. Höfundur hennar mun vera Aulus Hirtius (90–43 f.Kr.), sem var einn af herforingjum Caesars og fylgismaður hans. Hirtius var af alþýðuættum, vel menntaður og rithöfundur góður, en nokkuð skortir þó á að 8. bókin sé með sama snilldarbrag og fyrstu sjö bækurnar, sem Caesar gekk frá. 

Í frásögn Caesars kemur fram að hann sendi til Rómar skýrslur um gang styrjaldarinnar í Gallíu, og eru þessar skýrslur eflaust stofninn að riti hans, sbr. nafnið Commentarii de Bello Gallico. Ritið er lofað fyrir fágaðan en einfaldan og skýran stíl. 

Árið 1933 komu Gallastríð út í íslenskri þýðingu Páls Sveinssonar menntaskólakennara, með 45 bls. ritgerð um Júlíus Caesar og ítarlegum skýringum.

Tengt efni 

 Borgarastríðið
 Gallastríðin

Heimild 
 Cajus Júlíus Caesar: Bellum Gallicum, eða Gallastríð. Þýtt hefir á íslensku Páll Sveinsson. Reykjavík 1933.

Tengill 
 Rit Caesars á latínu

Latneskar bókmenntir
Gallastríðin
Heimspeki og spegill náttúrunnar

Heimspeki og spegill náttúrunnar (e. Philosophy and the Mirror of Nature) er umdeilt rit um heimspeki eftir bandaríska heimspekinginn Richard Rorty. Það kom fyrst út árið 1979.

Í ritinu reynir Rorty að „leysa upp“ heimspekileg vandamál (fremur en að leysa þau) með því að sýna að þau séu gervivandamál, sem eru einungis til í ákveðnum málaleikjum innan rökgreiningarheimspekinnar. Í anda gagnhyggjunnar segir Rorty að heimspekin verði að komast undan þessum gervivandamálum ætli hún sér að gera gagn.

Megin kenning Rortys er sú að heimspekin hafi um of reitt sig á skynhyggju og samsvörunarkenningu um sannleikann í þeirri von að reynsal okkar eða tungumál geti speglað raunveruleikann. Að þessu leyti byggir Rorty á verkum annarra enskumælandi heimspekinga á borð við Willard Van Orman Quine, Wilfrid Sellars og Donald Davidson. Rorty velur að hafna greinarmuninum á hlutlægni og huglægni og kýs heldur að halda fram einfaldari kenningu um sannleikann, sem kveður á um að sannleikur sé einskonar heiðursnafnbót sem fólk sæmir fullyrðingar sem samræmast því sem það sjálft vill segja um viðfangsefnið. 

Heimspekileg ritverk
Bókaárið 1979
Samræður í Túsculum

Samræður í Tusculum (á latínu Tusculanae Disputationes eða Tusculanae Quaestiones) er rit eftir rómverska stjórnmálamanninn, heimspekinginn og rithöfundinn Marcus Tullius Cicero. Það var samið árið 45 f.Kr. og var tilraun til þess að auka vinsældir grískrar heimspeki í Róm.

Tengill 
 Samræður í Tusculum (á latínu)

Ritverk Cícerós
Heimspekileg ritverk
Cato eldri um ellina

Cato eldri um ellina eða einfaldlega Um ellina (á latínu Cato Maior de Senectute eða bara De Senectute) er rit eftir rómverska stjórnmálamanninn, heimspekinginn og rithöfundinn Marcus Tullius Cicero. Það var samið árið 44 f.Kr.

Tengill
Cato eldri um ellina (á latínu)

Ritverk Cícerós
Heimspekileg ritverk