alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Auðnir í Svarfaðardal

Auðnir var bær í Svarfaðardal milli bæjanna Hóls og Klaufabrekkna. Upp af bænum er hár fjallshnjúkur sem nefnist Auðnasýling. Bæjarins er fyrst getið í Auðunnarmáldaga frá 1318. Þá áttu Urðakirkja mest í jörðinni. Gottskálk biskup grimmi náði henni svo undir Hólastól með brögðum. Biskupsstóllinn átti síðan jörðina til 1802 en þá keypti Jón Ólafsson frá Hæringsstöðum Auðnir. Seinna var jörðin gefin til styrktar ekkjum og munaðarlausum börnum í Svarfaðardalshreppi og var kristfjárjörð allt til 1949 þegar Jón Ágústsson, síðasti bóndi á Auðnum, keypti hana.   Bærinn eyddist í snjóflóði 3. apríl 1953, það var á föstudaginn langa. Síðan hefur ekki verið búið á Auðnum.

Snjóflóðið 
Snjóflóðið kom hátt úr hlíðum Auðnasýlingar upp af bænum. Fannfergi var mikið og stórhríð um nóttina. Á Auðnum bjuggu eldri hjón, Ágúst Jónsson og Snjólaug Flóventsdóttir og sonur þeirra Jón ásamt unnustu sinni Rannveigu Valdemarsdóttur frá Teigi í Vopnafirði. Flóðið gereyðilagði íbúðarhúsið og útihús öll. Fannfergi og ófærð gerðu björgunaraðgerðir afar erfiðar og símalínur höfðu slitnað í óveðrinu. Björgunarmenn grófu þó fólk og fénað úr fönninni þá um kvöldið og nóttina. Jón og Snjólaug móðir hans náðust lifandi en Ágúst og Rannveig létust í flóðinu. Mest af búfénaðinum fórst. Stór minningarsteinn með áletrun stendur nú á bæjarstæðinu gamla.

Heimildir 

Dalvíkurbyggð
Svarfaðardalur
Íslenskir bæir
Letidýr

Letidýr er aðeins að finna í Suður- og Mið-Ameríku. Letidýr eru spendýr og tilheyra tveimur ættum spendýra. Skiptast dýrin í Dradypodidae ef þau eru þrítæð og Megalonychidae ef þau eru tvítæð. Áður voru letidýr aðeins sett í fyrrnefndu ættina en nú er tegundum þeirra skipt í tvær ættir eftir táafjölda.

Stærð 
Núlifandi letidýr eru frekar smávaxin en tvítæðu letidýrin eru stærri og geta fullorðin dýr orðið allt að 8 kg á þyngd. Þrítæðu letidýrin eru oft um 4-5 kg á þyngd. Ein útdauð tegund af letidýri, sem talið er að hafi dáið út þegar seinasta ísaldarskeiði lauk fyrir um tíu þúsund árum, var risavaxin en hún nefnist Megatherium americanum og var á stærð við fíl.

Tilvísanir

Heimildir 
 Jón Már Halldórsson. „Hvar finnast letidýr?“. Vísindavefurinn 10.2.2003. http://visindavefur.is/?id=3122. (Skoðað 14.5.2013).

Tannleysingjar
Letidýr
Fjallaljón

Fjallaljón (fræðiheiti: Puma concolor) er kattardýr af undirættinni Felinae sem eru smákettir og er eina tegundin innan puma-ættkvíslarinnar. Þó að ljónið teljist til smákatta er það frekar stórt.

Fjallaljón lifa í Norður- og Suður-Ameríku. Fjallaljónið er það spendýr sem hefur mesta útbreiðslu á meginlandi Ameríku, eða frá Eldlandi sem er syðst í Suður-Ameríku allt norður til suðurhluta Alaska í Norður-Ameríku. 

Fjallaljón hafa aðlagast mjög ólíkum búsvæðum og má þar nefna hálfeyðimerkur, barrskóga, gresjur, kjarrlendi, staktrjáasléttur, regnskóga og fjalllendi.

Stærð 
Karldýrin eru að meðaltali 36 til 120 kílógrömm að þyngd en kvendýrin eru að meðaltali 29 til 64 kílógrömm.

Litur 
Litur fjallaljónsins er breytilegur, frá gulbrúnum yfir í grábrúnan.

Heildarstofnstærð fjallaljóna er ekki með öllu þekkt vegna þess að nákvæmar stofnstærðmælingar liggja ekki fyrir frá stórum svæðum í suðurhluta útbreiðslusvæðis þeirra. Eins og oft vill verða hefur sambúð fjallaljóna og manna verið dýrunum í óhag.

Í skrifum frá árinu 1959 var sagt að fjallaljónin eða panþerar eins og þau voru kölluð væru til mikilla vandræða fyrir búfénað og upp úr því voru skipulagðar víðamiklar útrýmingarherferðir gegn þeim og öðrum stórum rándýrum. Þeim var útrýmt af stórum svæðum og fækkað verulega annars staðar.
Eins og langflestar aðrar kattategundir helga högnar fjallaljóna sér óðul sem innihalda óðul nokkurra kvendýra og fara dýrin reglulega um óðulin og míga utan í tré og eru þá að merkja óðalsmörkin

Æxlun og kettlingar 
Fjallaljónin eru að mestu einfarar, nema fullorðnu dýrin umbera hvert annað í fjóra til sex daga á æxlunartíma, einnig virðast bræður halda saman í nokkra mánuði eftir að þeir yfirgefa móðurina.

Pörunartími fjallaljóna fer eftir því á hvaða svæði þau eru, á nyrstu svæðunum er æxlunartíminn bundinn við desember til mars, en á regnskógasvæðunum er ekki neinn sérstakur æxlunartími.

Rannsóknir sýna að læðurnar gjóta að meðaltali á tveggja ára fresti og er gotstærðin allt frá einum upp í sex kettlinga. Meðgöngutíminn er á bilinu 82-96 dagar og eru kettlingarnir á spena í allt að 40-45 daga. Þeir fæðast blindir en opna augum 10-14 daga gamlir. Sex vikna bragða þeir fyrst á kjöti og yfirgefa móður sína yfirleitt um eins árs aldur en kvendýrin halda sig lengur hjá móðurinni. Rannsóknir hafa sýnt að fjallaljón verða yfirleitt ekki eldri en tólf ára.

Fæði 
Fjallaljónin eru kjötætur eins og önnur kattardýr og er allt of löng upptalning að nefna öll þau dýr sem fjallaljón veiða sér til matar en spendýr eru algengust á matseðli þeirra. Einstöku sinnum éta þeir fugla og jafnvel snigla þegar hart er í ári.

Heimildir 
 Jón Már Halldórsson. „Hvað getið þið sagt mér um fjallaljón?“. Vísindavefurinn 23.12.2005. http://visindavefur.is/?id=5509. (Skoðað 15.5.2013).

Kattardýr
Rándýr
Kengúrur

Kengúrur eru pokadýr sem tilheyra ættinni Macropodidae en til hennar teljast allt að 47 tegundir. Kengúrur finnast ekki aðeins í Ástralíu heldur einnig á Tasmaníu, Papúa-Nýju Gíneu og á Bismarck-eyjum. Á hverju ári eignast kengúrur unga, meðgangan er mjög stutt, hún varir einungis í 30 daga. Unginn er mjög vanþroska við fæðingu, aðeins um 2 cm á lengd og vegur um eitt gramm. Unginn kemur sér í poka móður sinnar og heldur sig þar í um sjö til tíu mánuði. Strax eftir að unginn hefur yfirgefið pokann er móðirin reiðubúin til mökunar á nýjan leik.

Helstu tegundir 
 Grákengúra lifir í Ástralíu og Tasmaníu. Hún er oftast silfurgrá en litabreytileiki hennar fer eftir svæðum, hún er einnig mjög síðhærð og eru þær með mikinn og fallegan feld.
 Rauðkengúra er stærst kengúra. Hún finnst um alla Ástralíu. Karldýrin geta orðið allt að 200 cm á hæð og vegið um 90 kíló.
 Wallaroo kengúra finnst einnig um alla Ástralíu, aðallega á klettasvæðum.
 Antilópukengúra heldur til í Norður-Ástralíu.

Fæða 
Kengúrur éta mikið af gróðri, þær tyggja mat sinn vel og lengi áður en þær kyngja. Fæða þeirra er mismunandi eftir tegundum en allar kengúrur eru þó jurtaætur. Framtennur þeirra eru beittar sem auðveldar þeim mjög að bíta gras niðri við rót.

Orðsifjar 

Orðið kengúra er dregið af ensku "kangaroo" sem aftur kemur úr Guugu Yimithirr orðinu gangurru, sem vísar til grákengúru. Nafnið var fyrst skráð "kanguru"  þann 12. júlí 1770 í dagbók Sir Joseph Banks. Það gerðist þar sem nú er Cooktown, á bökkum Endeavour-ár, þar sem HMS Endeavour undir stjórn James Cook var dregið á land og næstum sjö vikur tók að gera við skemmdir sem það hafði orðið fyrir á Kóralrifinu mikla. Cook minntist fyrst á kengúrur í dagbókarfærslu þann 4. ágúst. Guugu Yimithirr er tungumál- Guugu Yimithirr þjóðflokksins á svæðinu.

Algeng saga um enska nafnið er að "kangaroo" þýði "Ég skil þig ekki" á Guugu Yimithirr. Samkvæmt þessari þjóðsögu voru Cook og Banks að rannsaka svæðið þegar þeir rákust á dýrið. Þeir spurðu nálægan frumbyggja hvað skepnurnar nefndust. Viðkomandi svaraði "Kangaroo", sem þýddi "Ég skil þig ekki", sem Cook tók fyrir nafnið á skepnunni. Þessi þjóðsaga var afsönnuð um 1970 af málfræðingnum John B. Haviland í rannsóknum hans á Guugu Yimithirr-fólkinu.

Heimildir 
Jón Már Halldórsson. „Hvað getið þið sagt mér um kengúrur?“. Vísindavefurinn 10.3.2003. http://visindavefur.is/?id=3216. (Skoðað 15.5.2013).

Pokadýr
Spendýr í Ástralíu
Kengúrur
Órangútan

Órangútan tilheyra mannættinni, ásamt górillum, mönnum og simpönsum. Orðið órangútan þýðir persóna skógarins. Þessi apategund er aðeins til í regnskógum Súmötru og Borneó í Asíu. Órangútan er mjög gáfaður api og náskyldur mönnum. Órangútönum er skipt í tvær undirtegundir en það var gert árið 1996: Borneó-órangútan (P. pygmaeus) og Súmötru-órangútan (P. abelii).

Vistfræði 
Órangútan eyðir mestum tíma lífs síns í trjám. Þeir eru rauð-brúnhærðir og það er þó nokkur munur hjá stærð og hreyfingum karlkyns og kvenkyns öpunum. Karlapinn hefur sérstaka kinn leppi sem stækka þegar apinn eldist. Karlapinn getur öskrað mjög hátt og heillar kvenkyns apana og hræðir andstæðinga með öskrinu. Ungar órangútans hafa ekki þessi einkenni og líkjast fullorðnum kvenöpum þar til þeir eldast. Órangútan eyðir mesta tíma sínum einn en móðirin og unginn ferðast saman fyrstu tvö árin eftir fæðingu ungans sem er óvenju langur tími miðað við aðra apa.

Fæða 
Næstum 90% af fæðu órangútansins eru ávextir. Þeir éta meira en 400 tegundir af plöntum. Uppáhaldsávöxtur órangútansins er durian. Ávöxturinn hefur harða skel sem er hefur marga beitta odda á sér og lyktar illa. Órangútaninn notar öflugan kjálka sinn til að brjóta skel ávaxtarins og einnig á aðra ávexti og hnetur. Aðal orkugjafinn sem þeir fá úr fæðu sinni eru kolvetni en þeir fá líka prótín og fitu úr plöntum og hnetum. Órangútaninn fær vatn aðallega úr ávöxtum en fá líka vatn úr ám og vötnum.

Hreiður 
Órangútaninn hreiðrar um sig í trjánum og notar hreiðri bæði á daginn og á nótunni. Hreiðrin eru mjög vel byggð. Apaungarnir læra af móður sinni að búa til hreiðrið við ungan aldur.

Greind 
Órangútan er eitt greindasta spendýrið á jörðinni. Þeir nota hluti náttúrunnar sem verkfæri. Til dæmis nota þeir lauf sem regnhlífar þegar það rignir. Þeir nota líka lauf sem bolla til að drekka úr ám og vötnum.

Óvinir 

Það dýr sem ógnar órangútönum mest er maðurinn. Þeir taka af þeim búsvæði. Það eykur vandann að mennirnir ræna líka ungunum og selja þá sem gæludýr. Þess vegna fer þeim mjög hratt fækkandi í heiminum og eru ekki margir órangútanar eftir í náttúrunni.

Heimildir 
 Animals.nationalgeographic.com
 Seaworld.org 

Mannætt
Lemúrar

Lemúrar (fræðiheiti: Lemuroidea) eru ein af fimm greinum prímata frá Madagaskar af undirættbálki hálfapa. Lemúrum er stundum líkt við ketti vegna þess sumar tegundir þeirra eru á stærð við kött og gefa frá sér hljóð sem sum minna á mjálm en lengra nær þessi samlíking ekki. Til eru meira en 20 mismunandi tegundir lemúra, en þekktust þeirra er kattalemúrinn.

Einkenni 
Lemúrar eru hópdýr þar sem allt að þrjátíu dýr lifa saman. Þrátt fyrir þessa hópamyndun virðist ekki bera á samfélagslegu skipulagi. Lyktin er mikilvægur þáttur í lífi þeirra. Þegar flokkurinn á leið um skóg merkja dýrin tré og aðrar jurtir með því að nudda kirtlum við börkinn. Einnig má nota lyktina sem kirtlarnir gefa frá sér sem árásarvopn. Kvendýrið fæðir að meðaltali einn til tvo unga eftir að hafa gengið með þá í 120 til 140 daga. 

Lemúrar lifa að mestu leyti á jurtafæði. Þeir halda sig mest í trjám og griphæfni er mikil. Sumir eru litlu stærri en mýs en aðrir, eins og sífakar, eru á stærð við meðalapakött. Meðallengd lemúra er 32 - 56 sentimetrar án skotts og þyngd þeirra allt frá 0,7 – 5 kg. Skott flestra lemúra er langt og feldurinn mismunandi eftir tegund.

Nokkrar staðreyndir um lemúra 
 Þeir eru með þefkirtla á þremur stöðum; innan á úlnliðnum, rétt við armkrikann og við kynfærin.
 Karldýrin nota þefkirtlana þegar þeir berjast um hylli kvendýranna og kallast þetta stundum fýluslagur ( e. stink fight).
 Stóratá lemúrans er tvöfalt lengri en aðrar tær.
 Orðið lemúr (úr latínu) þýðir draugur og skýrist nafngiftin að nokkru að því lemúrar eru náttdýr.

Flokkun

Ekki eru menn á eitt sáttir um flokkun lemúra en þó er ekki ágreiningur um að núlifandi tegundir deilast í 5 fjölskyldur:
 Dværglemúrar (Cheirogaleidae)
 Fingurdyr, ein einstök tegund - aye-aye (Daubentoniidae)
 Indríar (Indriidae)
 Ekta lemúrar (Lemuridae)
 Vísillemúrar (Lepilemuridae)

Heimildir 
 Mammalsrus (2009). Sótt af http://www.mammalsrus.com/eutheria/primates/lemuridae/lemuridae.html
 Attenborough, David ( 1982). Lífið á jörðinni. Náttúrusagasga í máli myndun. Mál og menning.

Hálfapar
Afrískur smábroddgöltur

Afrískur smábroddgöltur (Atelerix albiventris) er broddgaltategund sem er að finna í miðri og austanverðri Afríku. Hann er minni en evrópski broddgölturinn og er því kallaður afrískur smábroddgöltur. Þessi tegund broddgalta dreifist um grassléttur og annað graslendi en forðast skóglendi. Vegna dreifingar þvert yfir Afríku og stöðugs fjölda villtra dýra er tegundin ekki talin í útrýmingarhættu. Engar undirtegundir af afrískum smábroddgelti hafa fundist eða eru almennt samþykktar.

Broddgeltir
Ungmennafélagið Einherji

Ungmennafélagið Einherji er íslenskt íþróttafélag frá Vopnafirði. Félagið var stofnað árið 1929. Einherji, eins og félagið er kallað í daglegu tali, heldur úti öflugu yngri flokka starfi í knattspyrnu og blaki og meistaraflokki karla í knattspyrnu. Félagið er nefnt eftir einherjum úr norrænni goðafræði.

Saga 

Félagið var stofnað í Félagsheimilinu Miklagarði á Vopnafirði 1. desember 1929 sem Íþróttafélagið Einherjar. Fyrsti formaður félagsins var Ingólfur Erlendsson. Nafni félagsins var breytt í Ungmennafélagið Einherjar árið 1943 og seinna var því breytt í Ungmennafélagið Einherji.

Árið 1974 tók félagið í fyrsta skipti þátt í Íslandsmótinu í knattspyrnu; í gömlu 3. deildinni (2. deild karla). Á síðari hluta áttunda áratugsins var liðið oft nálægt því að tryggja sér sæti í 2. deild (1. deild karla). En árið 1981 komst liðið loks upp um deild eftir að hafa slegið Grindavík út í umspili um sæti í 1. deild. Á níunda áratugnum lék liðið alls sex leiktíðir í næstefstu deild og náði sínum besta árangri árið 1986. Þá lenti liðið í 5. sæti 1. deildar eftir að hafa verið í toppbaráttu fram á næstsíðustu umferð. Árið 1990 hafði liðið fallið niður um tvær deildir; alla leið niður í D deild. Liðið hefur ekki komist ofar síðan þá.

Þjálfarar

 Gunnlaugur Dan Ólafsson (1974)
 Skarphéðinn Óskarsson (1975)
 Þórir Jónsson (1976)
 Sigurður Þorsteinsson (1977)
 Ingólfur Hannesson (1978)
 Þormóður Einarsson (1979)
 Einar Friðþjófsson (1980)
 Ólafur Jóhannesson (1981–1982)
 Gústaf Baldvinsson (1983)
 Hreiðar Sigtryggsson (1985)
 Snorri Rútsson (1985)
 Njáll Eiðsson (1986), (1988–1989), (1996)
 Aðalbjörn Björnsson (1987), (1991–1992), (1995)

 Örnólfur Oddsson (1990)
 Ólafur Ólafsson (1993)
 Eysteinn Kristinsson (1994)
 Sigurður Pálsson (1998)
 Hallgrímur Guðmundsson (1999)
 Helgi Már Þórðarson (2003–2004)
 Davíð Örvar Ólafsson (2009–2010)
 David Hannah (2011 – June, 2012)
 Ryan McCann (bráðabirgðaþjálfari) (June 2012 – Aug 31, 2012)
 Víglundur Páll Einarsson (2013–2015), (2017)
 Yngvi Borgþórsson (2016)
 Jón Orri Ólafsson (2018)
 Akim Armstrong (2019)

Leikmenn

Leikmenn meistaraflokks karla í knattspyrnu

Met leikmanna

Flestir deildaleikir
{|class="wikitable"
|-bgcolor="#efefef"
! 
! Nafn
! Ár
! Tímabil
! Leikir
|-
| 1
| Kristján Davíðsson
|1976-1995
|20
|278
|-
| 2
| Aðalbjörn Björnsson
|1974-1998
|24
|251
|-
|}

Flest deildamörk
Frá 11. júlí 2019

Tölfræði vantar frá árunum 1974 til 1981
{|class="wikitable"
|-bgcolor="#efefef"
! 
! Nafn
! Ár
! Tímabil
! Mörk
|-
| 1
| Sigurður Donys Sigurðsson
|2003, 2009, 2012–nútíð
|10
|77
|-
| 2
| Hallgrímur Guðmundsson
|1985-1999
|N/A
|67
|-
| 3
| Todor Hristov
|2015–nútíð
|5
|50
|-
|4
| Gunnlaugur Bjarnar Baldursson
|2009–2018
|10
|50
|-
| 5
| Kristján Davíðsson
|1976-1995
|20
|40 (Frá 1981)

|}
Íþróttafélög frá Austurlandi
Kristín Þorvaldsdóttir

Kristín Þorvaldsdóttir (14. janúar 1870 – 20. júní 1944), stundum nefnd Jónsson, var málari og ein af fyrstu Íslendingunum sem námu málaralist, hún lærði í Kaupmannahöfn og fór til frekara framhaldsnáms til Þýskalands. Kristín ferðaðist vítt og breytt um Evrópu á fyrstu áratugum tuttugustu aldar og bjó lengi í Kaupmannahöfn, þá stofnaði hún listmunaverslun við Kirkjustræti í Reykjavík. Kristín ólst upp á Ísafirði, dóttir hjónanna Þórunnar Jónsdóttur og Þorvaldar Jónssonar læknis þar í bæ en Þorvaldur var sonur Jóns Guðmundssonar alþingismanns og ritstjóra Þjóðólfs og Hólmfríðar Þorvaldsdóttur. 

Um Kristínu má lesa í bók Hrafnhildar Schram listfræðings, Huldukonur í íslenskri myndlist. Verk Kristínar hafa verið sýnd á samsýningum.

Íslenskir myndlistarmenn
Framfarahyggja

Framfarahyggja er sú hugmynd eða söguspeki að jafnt og þétt batni ástand mannkyns eftir því sem tíminn líður. Í þessari hugmynd felst að jafnvel þó svo að ákveðin lægð í þróun eða framförum geti átt sér stað þá sé hún ávallt tímabundin og að á heildina litið vænkist hagur mannsins smám saman. Þessi hugmynd er tengd vestrænni veraldlegri heimssýn sterkum böndum.

Tengill 
 Getur þú staðið í vegi fyrir framförum? — Ferðasaga úr kaleidóskópískri tímavél Angeli Novi

Heimspeki
Hummer

Hummer er bíll sem kom fyrst á markað 1992 af AM General sem M998 Humvee. General Motors keypti bílategundina og markaðsetti þrjá bíla: Hummer H1, H2 og H3. Í kjölfar fjármálakreppunar 2008 var fyrirhugað að selja Hummer, en þar sem engir kaupendur fundust var fyrirtækið tekið af markaði. Síðasti Hummerinn var seldur 24. maí 2010.

Tilvísanir
Snjóhengjan

Snjóhengjan er óformlegt heiti á krónueignum erlendra aðila sem fastar eru á Íslandi vegna gjaldeyrishafta sem hafa verið í gildi frá bankahruninu 2008. Þessar eignir eru taldar nema á bilinu 800 til 1000 milljörðum króna. Eigendur þessara fjármuna eru flestir taldir vera erlendir vogunarsjóðir og bankar sem vilji skipta þeim yfir í erlendan gjaldeyri. Óttast er að ef gjaldeyrishöftum yrði aflétt í skyndi þá myndi það þýða snöggt útstreymi gjaldeyris frá Íslandi og verulega gengisrýrnun krónunnar. Önnur lausn sem lögð hefur verið til er að eigendur snjóhengjunnar taki á sig verulega niðurfærslu á eignunum gegn því að fá leyfi til að taka afganginn út í erlendum gjaldeyri.

Í fréttum sumarið 2016 kom í ljós að meðal helstu eigenda innistæðna á Íslandi væru fjárfestingarfyrirtækin Eaton Vance og Loomis Sayles & Co.

Tengt efni 
 Aflandskrónur
 Jöklabréf

Tengill 
 Snjóhengjan.is, vefur settur upp í kringum Alþingiskosningarnar 2013

Efnahagur Íslands
Jagúar

Jagúar (fræðiheiti: Panthera onca) er ein af fjórum tegundum innan ættkvíslar stórkatta (Panthera). Hann lifir í hitabeltinu í Ameríku og er eini stórkötturinn sem finnst þar. Jagúarinn er þriðja stærsta kattardýrið í heiminum á eftir tígrisdýrinu og ljóninu.

Jagúar líkist blettatígri mest, þótt hann sé stærri og þrekvaxnari en að atferlinu til svipar honum meira til tígrisdýra. Að búsvæði kýs hann sér þétta regnskóga og eins og tígrisdýrið kann þessi kattartegund vel við sig í vatni.

Hann er einförult rándýr, efst í fæðukeðjunni og gegnir mikilvægu hlutverki við að halda jafnvægi í stofnstærð dýranna sem hann veiðir. Bit jagúarsins er óvenjulega kröftugt og notar hann það til að bíta bráð sína aftan frá, á milli eyrnanna í heilann, og drepur dýrið þannig með einni árás.

Útrýmingarhættan 
Dýrunum hefur farið fækkandi að undanförnu vegna breytinga í umhverfi þess og árekstra við bændur og veiðimenn, þrátt fyrir veiðibann. Sífellt fleiri býli og þorp eru byggð, námur grafnar og vegir lagðir þar sem jagúarinn á heima og með því er hann smátt og smátt að komast í útrýmingarhættu. Þegar sveitabæir eru byggðir á heimasvæði jagúarsins á hann til að veiða búfé á bæjunum sem veldur því að jagúarinn er ekki í miklu uppáhaldi hjá bændum.

Fæða 
Jagúar er, eins og öll önnur kattardýr, kjötæta og veiðir að minnsta kosti 87 tegundir dýra. Sem dæmi um fæðu hans má nefna dádýr, krókódíla, snáka, apa, egg, skjaldbökur, froska, fiska, letidýr og eiginlega hvaðeina sem jagúarinn getur náð. Oftast veiðir jagúarinn á jörðu niðri en á það til að fara upp í tré og stökkva á bráðina úr trénu. Jagúarinn er með mjög kröftuga kjálka og beittar tennur og drepur vanalega bráð sína með því að brjóta hauskúpuna.

Hegðun jagúars 
Búsvæði jagúars geta verið allfjölbreytt eins og skógar, regnskógar, mýrar, graslendi og stundum fjalllendi. Þeir eru einfarar og lifa lífi sínu einir, nema þegar fengitíminn er og þá er auðvitað læðan með hvolpana. Óðal karldýrsins er 19-53 ferkílómetrar að stærð á meðan kvendýrið lætur sér nægja 10-37 ferkílómetra. Karldýrið deilir oft óðali sínu með nokkrum kvendýrum en ver það fyrir öðrum karldýrum til að tryggja að öll kvendýrin séu með honum en ekki einhverjum öðrum. Ólíkt flestum öðrum kattardýrum kann jagúarinn vel við sig í vatni. Hann syndir oft í vötnum, leikur sér og þvær sér. Hann á einnig til að veiða fisk í vatninu.

Stórkettir
Rándýr
Norðurárdalur (Húnaþingi)

Norðurárdalur er lítill dalur í Austur-Húnavatnssýslu, sem gengur til norðurs og siðan norðausturs úr Laxárdal. Norðurá rennur eftir honum. Þverárfjallsvegur liggur um dalinn og úr honum upp á Þverárfjall og til Skagafjarðar. Fáeinir bæir voru áður í Norðurárdal en nú er aðeins Þverá í byggð, innst í dalnum.

Jóhannes Guðmundsson Nordal (1850-1946) frá Kirkjubæ í Norðurárdal fluttist til Vesturheims 1887 . Hann kenndi sig þar við dalinn og tók upp ættarnafnið Nordal eins og systkini hans, sem flutt höfðu vestur á undan honum. Jóhannes fluttist aftur til Íslands 1894 til að kenna Íslendingum að nota ís til kælingar og frystingar á sjávarafurðum og stýrði fyrsta íshúsi landsins, sem jafnan var við hann kennt og nefnt Nordalsíshús.

Heimildir 
  Frjáls verslun, 8-10 tölublað, 1946.

Austur-Húnavatnssýsla
Dalir á Íslandi
Jóhannes Guðmundsson Nordal

Jóhannes Guðmundsson Nordal (8. apríl 1850 - 8. október 1946)  var íslenskur athafnamaður og brautryðjandi og stýrði um áratuga skeið fyrsta íshúsinu sem reist var á Íslandi.

Jóhannes var fæddur á Kirkjubæ í Norðurárdal í Austur-Húnavatnssýslu, sonur Guðmundar Ólafssonar og Margrétar Jónsdóttur, sem þar bjuggu. Faðir hans lést þegar hann var sex ára en móðir hans bjó áfram í Kirkjubæ með börn sín níu. Jóhannes fór ungur að heiman í vinnumennsku og var í 18 ár hjá hálfbróður sínum, sem bjó á Eyjólfsstöðum í Vatnsdal. Flest eða öll alsystkini hans fluttust hins vegar til Vesturheims og þangað fór Jóhannes einnig 1887, en þá var afar mikið harðæri norðanlands, og tók upp ættarnafnið Nordal eins og systkini hans höfðu gert en þau kenndu sig við fæðingarsveitina; Norðurárdal.

Í Kanada stundaði Jóhannes einkum fiskveiðar á Winnipegvatni á sumrin en vann við íshús á veturna. Þá var ekkert íshús til á Íslandi og Tryggvi Gunnarsson gekkst árið 1894 fyrir því að stofnað var félag um rekstur slíks húss í Reykjavík og ákveðið að fá mann erlendis frá sem kynni til verka. Tryggvi fékk Jóhannes til að koma heim, enda mun hann alltaf hafa haft í huga að snúa aftur. Var hann þegar ráðinn framkvæmdastjóri félagsins og stóð fyrir byggingu hússins, sem jafnan var kennt við hann og kallað Nordalsíshús. Þar var bæði fryst síld til beitu og einnig annar fiskur, auk þess sem íshúsið keypti kjöt til geymslu og seldi, og má kalla starfsemi íshússins upphafið að byltingu á atvinnháttum landsmanna. Jóhannes var forstjóri íshússins allt til 1933.

Jóhannes var ókvæntur en eignaðist tvö börn, Sigurð Nordal prófessor og Önnu Nordal. Á meðal afkomenda hans eru Jóhannes Nordal seðlabankastjóri, Jón Nordal tónskáld, Guðrún Nordal forstöðumaður Stofnunar Árna Magnússonar, Salvör Nordal forstöðumaður Siðfræðistofnunar og Ólöf Nordal fyrrverandi alþingismaður.

Heimildir 
  Frjáls verslun, 8-10 tölublað 1946.
  Morgunblaðið, 8. apríl 1930.

Íslenskir athafnamenn
Þverárfjall

Þverárfjall er fjall í Austur-Húnavatnssýslu, á milli Norðurárdals, sem liggur til norðvesturs úr Laxárdal fremri, og Laxárdals í Skagafirði. Fjallið er kennt við Þverá, innsta bæ í Norðurárdal. Þverárfjallsvegur (744) var lagður yfir fjallið sumarið 2002 en áður var þar seinfarinn sumarvegur sem lá yfir óbrúaðar ár og læki. Með tilkomu vegarins styttist leiðin á milli Blönduóss og Sauðárkróks um 30 kílómetra.

Þann 3. júní 2008 varð bílstjóri sem átti leið um Þverárfjall var við hvítabjörn skammt frá veginum. Björninn var felldur sama dag. 

Húnabyggð
Fjöll á Íslandi
Skagafjörður