alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Haffjarðará

Haffjarðará er á á Snæfellsnesi sem rennur úr Oddastaðavatni um 20 km leið í Haffjörð. Áin er ein þekktasta laxveiðiá landsins og á hún sér nokkra sérstöðu að því leiti að engum seiðum hefur verið sleppt í hana og er hún því sjálfbær.  Frá 1974 hefur eingöngu verið veitt á flugu. Við ána ofan þjóðvegar er afburða gott veiðihús. Sumarið 2013 var metveiði, 2156 laxar sem veiddir voru á 4-6 stangir.

Áin er í eigu Óttars Yngvasonar. Fyrr á 20. öldinni var áin lengi vel í eigu Thors Jensens og fjölskyldu hans: Thor byrjaði að kaupa jarðir við ána 1909 og smám saman keypti hann allan veiðirétt í Haffjarðará. Thor byggði tvö hús við ána og fjölskyldan dvaldi þar langdvölum á sumrin. Til er frásögn af því að Ólafur Thors hafi verið í útreiðartúr nálægt ánni í júlí 1923 og hann hafi fallið af baki og hlotið slæmt höfuðhögg með þeim afleiðingum að hann treysti sér ekki til að taka fyrsta sæti á lista Sjálfstæðisflokksins í kosningunum sama ár.

Á árunum 1918–1920 lét Thor byggja tvö hús ofan þjóðvegar við Haffjarðará: veiðihús og starfsmannahús. Síðan hefur viðbyggingum verið bætt við og eru húsin rauðmáluð bárujárnsklædd timburhús með grænum þökum. Ofar við ána reisti Thor sumarbústað fyrir fjölskyldu sína og nefndist húsið Kvörn. Í hraunjaðrinum milli Kvarnar og Ytri-Rauðamels lét hann reisa klakstöð.

Tenglar 
 NAT veiðvefur – Haffjarðará 
Angling.is – Haffjarðará 
Vefsíða - Haffjarðará 
Myndir frá Haffjarðará

Snæfellsnes
Ár á Íslandi
Thorsarar

Thorsararnir eða Thorsfjölskyldan var notað um Thor Jensen, konu hans Margréti Þorbjörgu Kristjánsdóttur og 11 börn þeirra. Thor var mjög umsvifamikill athafnamaður og átti Kveldúlf útgerðarfélag, eitt stærsta fyrirtæki landsins. Synir hans stjórnuðu fyrirtækinu, Ólafur Thors (1892-1964), seinna forsætisráðherra Íslands, Richard Thors (1888-1970), Kjartan Thors (1890-1971) og Thor Thors (1903-1965), seinna sendiherra og fastafulltrúi Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum.

Fjölskyldan var alla tíð mjög tengd Sjálfstæðisflokknum. Ólafur Thors var formaður hans í 27 ár, og notuðu andstæðingar flokksins þessa nafngift oft í háði eða neikvæðri merkingu. Nafnið Thors var tekið upp af systkinunum að eigin frumkvæði fyrst af Kjartani í ágúst 1912, svo Richard í mars 1913, Ólafur í september, Haukur 1915, Kristín 1918, og Kristjana, Margrét, Thor, Lorentz og Hilmar 1920.

Tilvísanir

Heimild
 

Thorsararnir
Alexandrína af Mecklenburg-Schwerin

Alexandrína af Mecklenburg-Schwerin (24. desember 1879 – 28. desember 1952) var drottning Danmerkur 1912 til 1947 og drottning Íslands frá 1918 til 1944. Hún var gift Kristjáni 10. Danakonungi. Sonur þeirra Friðrik 9. tók við ríkinu eftir lát föður síns árið 1947.

Alexandrína kom fjórum sinnum með manni sínum til Íslands. Árið 1921 var hún viðstödd vígslu Elliðaárvirkjunar og létu kvenfélagskonur þá sauma skautbúning og möttul og gáfu drottningunni. Árni Björnsson smíðaði skartið með búningnum en það var úr 14 karata gulli. Búningurinn er varðveittur í Amalienborg. 

Árið 1926 komu konungshjónin til Íslands og Alexandrína lagði hornstein að byggingu Landspítalans við Hringbraut í Reykjavík. Árið 1930 voru þau viðstödd Alþingishátíðina á Þingvöllum og síðasta heimsókn Alexandrínu til Íslands var árið 1936 en þá ferðuðust þau talsvert um landið og heimsóttu m.a. Suðurland og Norðurland.

Heimild 
 Íslenskur iðnaður 9. tbl. 12. árg. September 2006

Tilvísanir 

Drottningar Danmerkur
Lukkuborgarætt
Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu
Dauðadans

Dauðadans er allegóría frá síðmiðöldum um dauðann. Með dauðadansinum er dauðinn persónugerður og leiðir röð af dönsurum frá öllum æviskeiðum til grafar, þ.e. allir sameinast í dauðadansi að lokum. Dansararnir eru oftast keisari, konungur, unglingur, falleg stúlka, allt beinagrindur. Þær eru gerðar til að minna á fallvaltleika lífsins og hve gæfan er hverful (sjá Sic transit gloria mundi. Gögn um uppruna dauðadansins eru  myndskreytingar frá fyrri tíð. Elstu dæmin má finna í grafreit í París frá árinu 1424.

Málverk
Elstu listaverk sem sýna dauðadansinn eru freskur í kirkjugarði í París. Það hafa líka varðveist verk eftir  Konrad Witz í Basel (1440), Bernt Notke frá Lübeck (1463) og tréskurðarmyndir hannaðar af  Hans Holbein yngri og gerðar af Hans Lützelburger (1538).

Tenglar

 Døden fra Lübeck
 A collection of historical images of the Danse Macabre at Cornell's The Fantastic in Art and Fiction

dans
dauðasiðir
listform
Hans Holbein yngri

Hans Holbein yngri (1497 – 1543) var þýskur listamaður og prentari. Hann er þekktastur fyrir andlitsmyndir og tréskurðarmyndir af dauðadansinum.

Hans Holbein yngri fæddist í Augsburg í Bayern. Faðir hans Hans Holbein eldri var listmálari. Hann fór 19 ára til Basel og þar fékk hann það verkefni að mála borgarstjórann. Í Basel hitti hann Erasmus frá Rotterdam sem hann málaði margar myndir af. 

Holbein ferðaðist til Englands árið 1526 og vann sem andlitsmyndamálari í tvö ár. Þegar hann sneri aftur til Basel voru erfiðir tímar fyrir listamenn. Múgur eyðilagði allt sem minnti á kaþólska trú og margar trúarlegar myndir glötuðust.

Holbein sneri aftur til Englands og málaði margar myndir fyrir hirð Hinriks VIII. Eitt þekktasta málverk hans frá þessum tíma og hápunktur málverka endurreisnarinn er málverkið Ambassadørene frá 1533.

Tenglar 

 Lisyi yfir söfn sem eiga verk eftir Hans Holbein yngri
 Kvikmynd um  Hans Holbein frá listasafninu í Basel 2006
 Umsögn um sýningu á verkum Holbeins í Tate Britain í Englandi (á ensku) 

Holbein, Hans
Desiderius Erasmus

Desiderius Erasmus eða Erasmus frá Rotterdam (17. október 1466/1469 – 12. júlí 1536) var hollenskur húmanisti og guðfræðingur. 

Erasmus, Desiderius
Skrapp út

Skrapp út (enska: Back Soon) er íslensk gamanmynd eftir Sólveigu Anspach með Diddu Jónsdóttir í aðalhlutverki.

Tenglar
 
 

Íslenskar kvikmyndir
Stokkhólmsbanki

Stokkhólmsbanki (opinbert heiti: Stockholms Banco) einnig þekktur sem Banki Palmstruchs var sænskur banki stofnaður 1657 af hollenska kaupmanninum Johan Palmstruch. Bankinn hóf prentun peningaseðla árið 1661, fyrstur banka í Evrópu (prentaðir seðlar höfðu verið notaðir frá því á miðöldum í Kína). Seðlarnir nefndust kreditivsedlar hljóðuðu upp á 5, 25, 100 og 1000 kopardali. Hver seðill var undirritaður af Palmstruch sjálfum. Aðeins þremur árum síðar hætti bankinn starfsemi þar sem útgefnir seðlar voru upp á langtum stærri upphæð en bankinn átti í innistæðum. Palmstruch var dæmdur til dauða, en síðar náðaður. Sænska þingið tók yfir starfsemi bankans og stofnaði árið 1668 Riksens Ständers Bank sem síðar varð Sænski seðlabankinn.

Saga Svíþjóðar
Sænskir bankar
Peningar
Sjórán

Sjórán er rán sem fram fer á sjó eða á skipum við ströndina. Sjórán eru fremur algeng á vissum hafsvæðum og er tap vegna þeirra talið nema milli 13 og 16 milljörðum Bandaríkjadala árlega. Sjórán eru sérstaklega algeng milli Indlandshafs og Kyrrahafs, úti fyrir strönd Sómalíu, í Malakkasundi og við Singapúr. Þótt enn komi fyrir að ráðist sé á báta og skip undan strönd Norður-Afríku og í Karíbahafinu er það fremur sjaldgæft vegna markvissrar baráttu flota og strandgæslu á þessum hafsvæðum.

Fríbýttari eða kapari er gamalt heiti á sjóræningja sem rænir her- og kaupskip óvinveittrar þjóðar í umboði konungs (kaparabréf), einkum á 16., 17. og 18. öld. Slíkir sjóræningjar gátu hlotið frægð og vegsemd hjá því ríki sem þeir störfuðu fyrir. Sem dæmi má nefna sir Francis Drake sem rændi spænsk skip í Karíbahafinu og Magnus Heinason í Færeyjum sem fékk kaparabréf til að ráðast gegn enskum og hollenskum sjóræningjaskipum sem herjuðu á eyjarnar.

 
Alþjóðlegur refsiréttur
Harry Potter og blendingsprinsinn

Harry Potter og blendingsprinsinn er sjötta og næstsíðasta bókin í bókaröð J. K. Rowling um Harry Potter. Bókin kom út 16. júlí 2005 og setti met í sölu með en hún seldi níu milljón eintök á fyrsta sólarhringnum. Metið var síðar slegið af næstu bók í bókaröðinni, Harry Potter og dauðadjásnin. Í bókinni koma fram leyndarmál Voldemorts og Albus Dumbledore er myrtur af Severus Snape. Þar kemur í ljós að Snape er drápari og þjónar hinum myrkra herra. 
 

Harry Potter-bækur
J. D. Salinger

Jerome David Salinger (1. janúar 1919 – 27. janúar 2010) var bandarískur rithöfundur sem er þekktastur fyrir skáldsöguna Bjargvætturinn í grasinu (enska: The Catcher in the Rye). Hún kom út árið 1951. J.D. Salinger hafði ekki gefið út bók síðan 1965, og ekki veitt viðtal frá árinu 1980. Sagt er að dánarbú hans lumi á meira en tíu óútgefnum skáldsögum. 

Bandarískir rithöfundar
Fólk fætt árið 1919
Fólk dáið árið 2010
Xena: Warrior Princess

Xena: Warrior Princess er bandarískur gamanþáttur um hóp af vinum er búa. Þátturinn var sýndur frá árinu 1995 til ársins 2001. Þátturinn var skapaður af Lucy Lawless og Renee O'Connor og var hann framleiddur af Ted Raimi, Hudson Leick og Marton Csokas. Þátturinn hefur verið sýndur í yfir hundrað löndum og er enn þann dag í dag mjög vinsæll víða um heim.

Hlutverk 

 Lucy Lawless sem Xena
 Renee O'Connor sem Gabrielle
 Ted Raimi sem Joxer
 Hudson Leick sem Callisto
 Marton Csokas sem Borias

Bandarískir grínþættir
Fríkirkjan í Reykjavík

Fríkirkjan í Reykjavík er kirkja Fríkirkjusafnaðarins í Reykjavík sem er kristinn lútherstrúarsöfnuður utan Þjóðkirkjunnar. Fríkirkjan stendur við Fríkirkjuveg við Tjörnina í Reykjavík. Prestur Fríkirkjunnar er Hjörtur Magni Jóhannsson og formaður safnaðarráðs er Davíð Sigurður Snorrason.  Meðlimir árið 2022 voru 9.977.

Tenglar
Fríkirkjan í Reykjavík á kirkjukort.net 
 Fríkirkjan

Kirkjur í Reykjavík
Miðborg Reykjavíkur
Þangbrandur

Þangbrandur getur líka átt við  Þangbrandur (mannsnafn)
Þangbrandur var prestur sem sendur var til Íslands af Ólaf Tryggvason Noregskonung skömmu fyrir árið 1000 í þeim tilgangi að kristna landið.

Faðir hans var Vilbaldús (eða Vilbaldur) greifi í Saxlandi í Þýskalandi. 

Þangbrandur var sagður mikill ofstopamaður. Þangbrandur kom árið 997 til Austfjarða í Álftafjörð hinn syðra og var fyrsta veturinn hjá Halli á Síðu sem tók trú og lét skírast. Um vorið eftir fer Þangbrandur vestur Lónsheiði og Hallur með honum til Stafafells og hitta þar Þorkell sem mælti í mót trúnni og skorar Þangbrand á hólm en Þangbrandur drap Þorkel. Þaðan fóru þeir til Hornafjarðar og gistu í Borgarhöfn fyrir vestan Heinabergssand þar sem bjó Hildir inn gamli og Glúmur sem til brennu fór með Flosa og tekur Hildir trú og hjú hans öll. Þaðan fóru þeir til Fellshverfis og gistu á Kálfafelli en þar bjó Kolur Þorsteinsson frændi Halls og tók hann trú og hjú hans öll.

Þaðan fóru þeir til Breiðár þar sem bjó Özur Hróaldsson, sem var líka frændi Halls. Tók hann svonefndri prímsigning sem var minna en skírn. Þaðan fóru þeir til Flosa leiðtoga Njálsbrennumanna sem bjó að Svínafelli og tók Flosi prímsigning og hét að fylgja þeim á þingi (Alþingi um sumarið). Frá Flosa fóru þeir til Surts Ásbjarnarsonar í Kirkjubæ en hann var þegar kristinn og höfðu forfeður hans einnig verið það. Þorvaldur veili og Veturliði skáld ortu níð um Þangbrand en hann drap þá báða. Hann drap líka einn berserk. 

Þangbrandur dvaldist tvo vetur á Íslandi og sneri svo aftur til hirðar Ólafs og sagði farir sínar ekki sléttar. Taldi hann ekki góðar líkur á því að tækist að kristna Ísland. Ólafur brást reiður við og ætlaði að drepa alla heiðna Íslendinga í bænum en Gissur hvíti og Hjalti Skeggjason sem báðir höfðu látið skírast af Þangbrandi töldu konung af þeim fyrirætlunum. Þeir útskýrðu fyrir konungi að ástæða þess að Þangbrandi gekk svona illa að kristna Ísland væri út af aðferðum hans sem voru ofbeldi og morð og lofuðu sjálfir að gerast trúboðar á Íslandi.

Heimildir 
 s:Heimskringla/Ólafs saga Tryggvasonar/73
 

Saga Íslands
Kristni á Íslandi
Trúboðar á Íslandi
Vísir (vefmiðill)

Vísir eða visir.is er íslensk fréttasíða í eigu Sýnar.

Vísir var stofnaður 1. apríl árið 1998. Á vefnum má finna efni frá ýmsum öðrum miðlum 365 miðla, t.a.m. Stöð 2, Stöð 2 Sport, Bylgjunni, FM957, X-inu og Fréttablaðinu. Vefurinn rekur einnig fréttastofu. Þann 1. desember árið 2017 keypti Fjarskipti hf. Vísi af 365 miðlum ásamt Stöð 2 og Bylgjunni.

Tilvísanir

Tengill
Vefsíða Vísis

Íslenskar vefsíður
Þorvaldur veili

Þorvaldur veili eða Þorvaldr (inn) veili var skáld á Ísland á seinasta hluta  10. aldar. Njála segir frá örlögum hans. Þorvaldur var heiðinn og andsnúinn kristni. Í Ólafs sögu Tryggvasonar segir Snorri Sturluson frá því að Þorvaldur hafi ort níð um trúboðann Þangbrand sem Ólafur sendi til Íslands til að kristna landið. Þegar Þangbrandur kom í hérað Þorvalds í Grímsnesið safnaði Þorvaldur liði til að drepa hann og félaga hans Guðleif Arason. En leikar fóru svo að Þorvaldur var drepinn.

Þorvaldur hafði beðið skáldið Úlf Uggason að hjálpa sér að klekkja á Þangbrandi sem Þorvaldur kallaði argan goðvarg. Beiðni Þorvalds er sett fram í lausavísu og er hún það eina sem hefur varðveist af kveðskap hans. Snorri segir frá því í Háttatali að Þorvaldur sé höfundur drápu um Sigurðarsögu. Sú drápa var sérstök af því hún var steflaus og skjálfhent.

Lausavísa Þorvalds veila er svona:

Yggs bjálfa mun eg Úlfi
Endils um boð senda,
mér er við stála stýri
stugglaust, syni Ugga,
að gnýskúta Geitis
goðvarg fyrir argan,
þann er við rögn um regnir,
reki hann en eg annan.

Heimildir 
 s:Brennu-Njáls saga/102
 

Íslensk skáld
Saga Íslands
Viðeyjarberg

Viðeyjarberg er elsta berg á Reykjavíkursvæðinu. Það er um 2 milljón ára gamalt og kom frá megineldstöðinni Viðeyjareldstöð. Viðeyjarberg kemur fram í
Viðey, Geldinganesi, Gufunesi og á svæðinu frá Kleppi og út með Sundahöfn. Það er úr basalti, líparíti og andesíti og er ýmist  hraun, gosaska eða innskot.

Tilvísanir
Regína Þórðardóttir

Regína Þórðardóttir (fædd í Reykjavík 26. apríl 1906, látin 17. október 1974) var íslensk leikkona. Hún hóf að leika á Akureyri um 1930, en þar bjó hún þá ásamt eiginmanni sínum, Bjarna Bjarnasyni lækni. Hugur hennar stóð snemma til náms í leiklist og gat hún látið þann draum rætast árið 1933 er þau hjónin fluttust til Kaupmannahafnar þar sem Bjarni stundaði um skeið framhaldsnám í sinni grein. Prófi frá skóla Konunglega leikhússins lauk Regína þó ekki fyrr en árið 1940.

Regína Þórðardóttir hóf að leika með Leikfélagi Reykjavíkur árið 1936 og starfaði með því þangað til Þjóðleikhúsið tók til starfa árið 1950. Í Þjóðleikhúsinu starfaði hún rúman áratug og var allan þann tíma ein helsta burðarleikkona hússins. Hún var á yngri árum sjálfkörin til að leika ungu og fögru stúlkurnar, en brátt kom í ljós að hún var efni í stórbrotna skapgerðarleikkonu. Hún lék frú Júlíu Strindbergs með Leikfélagi Akureyrar árið 1933 og meðal helstu hlutverka hennar hjá Leikfélagi Reykjavíkur voru Ragnheiður Brynjólfsdóttir í Skálholti Kambans, Geirþrúður Danadrottning í Hamlet Shakespeares og Steinunn í Galdra-Lofti Jóhanns Sigurjónssonar. Af hlutverkum hennar í Þjóðleikhúsinu má nefna frú Arnaeus í Íslandsklukku Laxness, Lindu Loman í Sölumaður deyr Arthurs Millers, Tyrkja-Guddu í samnefndu leikriti Jakobs Jónssonar og Evelyn Holt í Edward sonur minn eftir Noel Langley og Robert Morley.

Regína Þórðardóttir kvaddi Þjóðleikhúsið árið 1962 og næstu ár lék hún mest með Leikfélagi Reykjavíkur, auk þess sem hún lék einnig mikið í útvarp. Hún vakti mikla athygli fyrir túlkun sína á Matthildi von Zahnd í Eðlisfræðingum Dürrenmatts og Clöru Zachnassian í Sú gamla kemur í heimsókn eftir sama höfund. Þar naut dirfska hennar, hugkvæmni og hæfileiki til að lýsa sérkennilegum, jafnvel gróteskum persónum, sín til fulls. Hún var afar kröfuhörð við sjálfa sig, en yfirlætislaus og kunni því illa að vera mikið hampað. Hjá því varð þó ekki komist, þar sem engum duldist að hún var einn af fremstu listamönnum þjóðarinnar um sína daga.

Heimild  
 http://www.leikminjasafn.is/merkisda/regina.html 

Íslenskir leikarar
Íslenskar konur
Elliðaárlögin

Elliðaárlögin eru setlög sem innihalda jökulurð, sjávarset og landset og  liggja ofan á leifum Viðeyjareldstöðvar og undir grágrýtinu í Reykjavík. Þau eru talin 200 - 400 þúsund ára gömul. Neðantil eru Elliðalögin sjávarset úr leirsteini með fornskeljum. Ofan á sjávarsetinu eru ýmis konar strandmyndanir og jökulberg. Efst er þurrlendisset og í því er  sums staðar samanpressaður mór sem er orðinn eins konar surtarbrandur. 

Elliðaárlögin ná frá Brimnesi yfir á Álftanes. 

Þau eru misþykk og þau eru þykkust þar sem þau hafa hlaðist upp undir sjávarmáli. Við Háubakka í Breiðholti sjást þessi lög vel. Neðsta lagið er jökulborið set, fyrir ofan það er sjávarset. Þar hafa fundist skeljar eins og halloka, kúfskel, krókskel og gljáhnytla en sam konar skeljar lifa þar við ströndina í dag. Þetta sjávarset er um 300 þúsund ár frá Cromer hlýskeiði. Ofan á það er að finna annað lag af jökulbornu seti sem talið er um 250 þúsund ára gamalt. Efst er svo samanþjappaður mór eða surtarbrandur á milli tveggja grágrýtislaga. Þessi surtarbrandur er talinn vera um 200 þúsund ára gamall og frá Elster hlýskeiði. Í honum eru leifar ýmissa plantna sem uxu á því skeiði.

Tilvísanir 

Jarðfræði Reykjavíkur
Háubakkar

Háubakkar við Elliðaárvog er náttúruvætti í Breiðholti í Reykjavík. Þar sjást þykk setlög,Elliðaárlögin sem sennilega eru um 200 þúsund ára gömul. Þessi lög sýna  áhrif mikilla loftslagsbreytinga á ísöld. Setlögin eru um 8 m á þykkt og það má finna undir grágrýtislagi um 20 sm þykkt surtarbrandslag.

Heimildir 
 Umhverfisstofnun:Háubakkar
 Háubakkar (vefur Reykjavíkurborgar um græn svæði í Reykjavík) 
Jarðfræði Reykjavíkur
friðlýst svæði á Íslandi
Friðþjófssaga

Friðþjófssaga er norrænt söguljóð í 24 köflum (eða kvæðum), eftir sænska skáldið Esaias Tegnér. Hver kafli er undir sérstökum bragarhætti.

Friðþjófssaga kom út á íslensku árið 1866 í þýðingu Matthíasar Jochumssonar. Þýðingin er frábærlega af hendi leyst, t.d. yrkir Matthías undir svipuðum bragarháttum og Tegnér notaði. 

Þýðing Matthíasar varð vinsæl, og hefur komið út sérstaklega alls fimm sinnum, 1866, 1884, 1906, 1935 og 1949. Einnig birtist hún í seinna bindinu af Ljóðmælum hans, 1958, tekin eftir frumútgáfunni. Þess ber að geta að Matthías endurskoðaði þýðingu sína og orti t.d. annan kafla upp undir nýjum bragarhætti. Frumútgáfan frá 1866 er því ekki endanleg útgáfa Matthíasar af Friðþjófssögu.

Söguljóðið Friðþjófssaga er byggt á fornaldarsögunni Friðþjófs sögu hins frækna.

Kaflar í Friðþjófssögu 

 Friðþjófur og Ingibjörg
 Beli konungur og Þorsteinn Víkingsson
 Friðþjófur tekur við arfi eftir föður sinn
 Friðþjófur biður Ingibjargar
 Hringur konungur
 Friðþjófur situr að tafli
 Unaðarstund Friðþjófs
 Skilnaður Friðþjófs og Ingibjargar
 Grátur Ingibjargar
 Vesturförin
 Friðþjófur heimsækir Angantý jarl
 Heimkoma Friðþjófs
 Baldursbál
 Friðþjófur flýr land
 Víkingabálkur
 Friðþjófur og Björn
 Friðþjófur kemur til Hrings konungs
 Ísförin
 Freistnin
 Dauði Hrings
 Hringsmál
 Konungsvalið
 Friðþjófur á haugi föður síns
 Sættin

Tengill 

 Friðjófssaga, þýðing Matthíasar Jochumssonar, Reykjavík 1866 – Stafræn útgáfa: Google

Fornaldarsögur
Sænskar bókmenntir
Ljóð
Friðþjófs saga hins frœkna

Friðþjófs saga hins frækna er ein af fornaldarsögum Norðurlanda.
Sagan var þýdd á sænsku árið 1737. Hún er til í íslensku handriti frá um 1300 og gerist á 8. öld. Sagan er framhald af annarri fornaldarsögu, Þorsteins sögu Víkingssonar.

Söguljóðið Friðþjófssaga eftir Esaias Tegnér er byggt á Friðþjófs sögu hins frækna.

Söguþráður 

Beli konungur af Sogni á tvo syni Helga og Hálfdán og eina dóttur Ingibjörgu. Hinum megin við fjörðinn býr vinur konungs, Þorsteinn Víkingsson, og hann á soninn Friðþjóf sem kallaður er hinn frækni. Friðþjófur var alinn upp með Ingibjörgu. Fóstri þeirra var Hildingur.

Tenglar

 Upphaflega sagan
Friðþjófs saga hins frækna, af vefsíðunni heimskringla.no
Friðþjófs saga hins frækna 

 Söguljóð Tegnérs
 Friðjófssaga í þýðingu Matthíasar Jochumsonar, Reykjavík 1866. Fært á stafrænt form af Google

Fornaldarsögur
Adam Gottlob Oehlenschläger

Adam Gottlob Oehlenschläger (14. nóvember 1779 – 20. janúar 1850) var danskt skáld og leikritahöfundur.

Oehlenschlæger hlustaði á fyrirlestra Henrik Steffens árið 1802 um hina nýju rómantísku heimspekistefnu og hreifst af henni. Árið 1803 gaf hann út ljóðabókina Digter. Árið 1805 gaf hann út "Poetiske Skrifter" og í þeirri bók eru leikritin Aladin og Völundarsaga. Árin 1805-1809 dvaldi Oehlenschlager erlendis og var í Þýskalandi og Frakklandi. 

Árið 1823 skrifaðir hann textann við þjóðsöng dana, Der er et yndigt land.

Heimild 

 Verkamaðurinn, 8. tölublað (03.02.1950), Blaðsíða 3

Oehlenschläger, Gottlob
Oehlenschläger, Gottlob
Nikolai Frederik Severin Grundtvig

Nikolaj Frederik Severin Grundtvig (8. september 1783 – 2. september 1872), oftast nefndur N. F. S. Grundtvig, var danskur kennari, rithöfundur, skáld, heimspekingur, sagnfræðingur, prestur og stjórnmálamaður. Hann var einn áhrifamesti maður í danskri sögu og hugmyndir hans ollu þjóðernisvakningu í Danmörku á síðasta helmingi 19. aldar. Hann giftist þrisvar sinnum, síðast 66 ára.

Grundtvig nam við Kaupmannahafnarháskóla og útskrifaðist 1803. Hann var mikilvirkt sálmaskáld og ritaði sálmasafn fyrir dönsku kirkjuna. Hann skrifaði nokkrar bækur um sögu heimsins. Grundtvig þýddi Bjólfkviðu yfir á dönsku. Lýðháskólahreyfingin á Norðurlöndum byggir á hugmyndum Grundtvigs.

Grundtvig er ásamt H.C. Andersen og Søren Kierkegaard talinn með fremstu rithöfundum Dana.

Tenglar 
 Skólavefurinn:Grundvig

Grundtvig, Nikolai Frederik Severin
Grundtvig, Nikolai Frederik Severin
Grundtvig, Nikolai Frederik Severin
Grundtvig, Nikolai Frederik Severin
Grundtvig, Nikolai Frederik Severin
Grundtvig, Nikolai Frederik Severin
Grundtvig, Nikolai Frederik Severin
Bjólfskviða

Bjólfskviða, sem á ensku heitir Beowulf, er engilsaxneskt eða fornenskt miðaldakvæði sem segir af hetjunni og stríðsmanninum Bjólfi og viðureign hans við risann Grendil, móður Grendils og síðar við dreka, þegar hann er orðinn konungur í Gautlandi. Bjólfskviða var skrifuð á Englandi en sögusviðið er Skandinavía á 8. eða 9. öld. Kviðan er söguljóð um atburði og hetjur fortíðar. Bjólfskviða er eitt af höfuðritum fornenskrar tungu, en höfundur er ókunnur.

Ástæðan fyrir því að danskar og norrænar sagnir eru í þessu fornenska handriti, er sú að danskir og norskir menn höfðu hertekið og numið land víða á Englandi, einkum í Danalögum, og hafa sagnirnar borist með þeim. Að lokum náðu Danakonungar Englandi á sitt vald, Sveinn tjúguskegg 1013–1014 og Knútur ríki 1016–1035.  

Kvæðið er 3183 línur og hefur aðeins varðveist í einu handriti, sem talið er frá því um 1000. Handritið er í safni Robert Bruce Cottons í British Library og ber nafnið Cotton Vitellius A XV, eða Nowell Codex, eða einfaldlega Handrit Bjólfskviðu þó að fleiri ritverk séu í því. Árið 1731 lenti handritið í eldsvoða og sviðnaði og skemmdist, sem varð til þess að á 18. og 19. öld molnaði utan af spássíunum svo að nú vantar víða bókstafi og orð eða þau eru ólæsileg.

Grímur Jónsson Thorkelín skrifaði fyrstur upp handritið um 1787, þegar hann vann að sagnfræðirannsóknum á Englandi fyrir dönsk stjórnvöld; hann gaf Bjólfskviðu svo út 1815. Grímur hafði tvö eftirrit með sér til Danmerkur, annað gerði hann sjálfur, en hitt eftirritið fékk hann starfsmann British Museum til að gera, líklega James Matthews. Vegna síðari skemmda á frumhandritinu er uppskrift Thorkelíns mikilvæg fyrir þá sem rannsaka Bjólfskviðu. 

Halldóra B. Björnsson hefur þýtt Bjólfskviðu á íslensku, og kom kviðan út hjá Fjölva árið 1983. Í þýðingunni reynir Halldóra að fylgja bragarhætti fornenska textans, sem er náskyldur fornyrðislagi.

Kvikmyndin Bjólfskviða byggir á miðaldakvæðinu. Kvikmyndin var tekin upp á Íslandi árið 2006.

Heimild

Tenglar 
 Íslensk þýðing Halldóru B. Björnsson á Bjólfskviðu (Fjölvi, 1983)
 Allt annar handleggur; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1998

Erlendir tenglar 
 Samanburður á nokkrum enskum þýðingum 
 Heimildasafn um rannsóknir á Bjólfskviðu - University of Nevada
 Heimildasafn um Bjólfskviðu og skyld efni
 Handrit Bjólfskviðu – Gögn sem hægt er að fá frá The British Library's Online Gallery 
 Bjólfskviða  Enskur texti og hljóðupptaka.
 Bjólfskviða – Enskur efnisútdráttur
 Bjólfskviða – Söguþráður kviðunnar (á ensku)  – Literapedia 
 Texti Beowulf í forn ensku 

Bókmenntir
Miðaldir