alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Vegir liggja til allra átta

„Vegir liggja til allra átta“ (upphaflega „79 af stöðinni“) er íslenskt dægurlag eftir Sigfús Halldórsson við texta eftir Indriða G. Þorsteinsson. Lagið var samið fyrir kvikmyndina 79 af stöðinni eftir samnefndri skáldsögu Indriða sem kom út 1955 og hafði notið mikilla vinsælda. Guðlaugur Rósinkranz Þjóðleikhússtjóri tók fljótlega að skrifa kvikmyndahandrit eftir sögunni og íslenska fyrirtækið Edda Film stóð að gerð myndarinnar sem var leikstýrt af danska leikstjóranum Erik Balling. Guðlaugur fékk Sigfús og Indriða til að semja lagið og textann fyrir myndina. Samkvæmt Indriða hafði Guðlaugur fengið þá hugmynd að myndin yrði að hafa eftirminnilegt lag, líkt og myndirnar Casablanca og Brúin yfir Kwai. Jón Sigurðsson tónlistarmaður útsetti lagið og í einu atriði kvikmyndarinnar sést Elly Vilhjálms syngja það á balli á Hótel Borg. Í laginu er langt gítarmillispil sem Ólafur Gaukur Þórhallsson lék og sumir segja vera fyrsta gítarsóló íslenskrar tónlistarsögu. 

Lagið varð umsvifalaust gríðarlega vinsælt. Það kom út á smáskífu ásamt laginu „Lítill fugl“ 1963, ári eftir að kvikmyndin var frumsýnd, undir heitinu „79 af stöðinni“, en í síðari útgáfum var nafninu breytt í „Vegir liggja til allra átta“. Þetta var önnur plata Ellyjar.

Heimildir
 
 

Íslensk dægurlög
Íslensk kvikmyndatónlist
Sigfús Halldórsson

Sigfús Halldórsson (7. september 1920 – 21. desember 1996) var íslenskt tónskáld og dægurlagahöfundur. Meðal frægustu laga hans eru „Dagný“, „Tondeleyó“, „Litla flugan“ og „Vegir liggja til allra átta“, sem hann samdi fyrir kvikmyndina 79 af stöðinni.

Sigfús stundaði nám í málaralist og leiktjaldamálun og lauk prófi í þeirri grein frá þekktum listaskóla í London árið 1945. Sigfús starfaði sem bankamaður í Reykjavík og var einnig teiknikennari um árabil. Hann hélt margar myndlistasýningar bæði á Íslandi og annars staðar.

Tenglar 
 Sigfús Halldórsson á Ísmús
Glatkistan - Sigfús Halldórsson

Íslensk tónskáld
Íslenskir leiktjaldahönnuðir
Þangprjónn

Þangprjónn (fræðiheiti: Syngnathus typhle) er útlendur fiskur af sænálaætt.

Sænálar
Bókmerki

Bókmerki er á íslensku bæði haft um flúrað merki (eða límmiða) sem eigandi bókar (t.d. bókasafn) festir á bækur sínar, svonefnt ex libris. En bókmerki er einnig haft um spjald eða miða til að leggja inn í bók til að merkja þann stað þar sem lestrinum lauk síðast.

Tenglar 
 Íslensk bókmerki; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1968
 Bókmerki; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1960

Bókmenntir
Ansgar

Ansgar (8. september 801 – 3. febrúar 865) var munkur, trúboði og erkibiskup í Hamborg-Brimum, sem þá var einnig biskupsstóll Norðurlanda. Ansgar, sem nefndur hefur verið postuli Norðurlanda, var einn af þeim fyrstu, ásamt Englendingnum Willibrord, sem hóf kristniboð í Danmörku. Hann hafði einnig töluverða þýðingu fyrir útbreiðslu kristni í Svíþjóð.

Tenglar 
 Ansgar-hátíðin í Rípum; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1926

Biskupar
Munkar
Trúboð
CANTAT-3

CANTAT-3 er þriðji sæstrengurinn sem lagður var á milli Kanada og Evrópu. Hann hefur verið í notkun síðan árið 1994 og var flutningsgeta hans þá 2 x 2,5 Gbit/s á milli Kanada og Evrópu. Strengurinn tengist bæði Íslandi og Færeyjum og var lengi aðal sæstrengur landana beggja áður en FARICE-1 strengurinn var tekinn í notkun árið 2004.

Strengurinn fer í gegn um eftirtalda staði:

 1.Pennant Point í Nova Scotia, Kanada
 2.Vestmannaeyjar
 3.Tjørnuvík í Færeyjum
 4.Redcar á Englandi
 5.Blaabjerg í Danmörku
 6.Sylt í Þýskalandi

Strengurinn er rekinn af Indverska fyrirtækinu Teleglobe.

Internetið
Hestamannafélagið Fákur

Hestamannafélagið Fákur er félag hestamanna í Reykjavík. Það var stofnað 24. apríl 1922. Núverandi formaður þess er Bjarni Finnsson.

Tenglar 
 Heimasíða Hestamannafélagsins Fáks
 Hestamannafélagið Fákur þrjátíu ára; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1952

Íslensk hestamannafélög
Íþróttafélög í Reykjavík
Reaction Engines A2

Reaction Engines A2 eða A2 er hönnun á flugvél, teiknuð af breska fyrirtækinu Reaction Engines limited sem getur ferðast á fimmföldum hljóðhraða (Mach 5). Flugvélin er hönnuð með það í huga að fljúga frá alþjóðaflugvellinum í Brussel á Mach 0,9 út yfir Norður-Atlantshaf, auka þar hraðan upp í Mach 5 yfir Norðurpólnum, fljúga yfir Kyrrahaf og þaðan til Ástralíu á aðeins 4,6 klukkustundum. Miðaverð ætti að vera svipað og á miðum á vildarfarrými í öðrum flugvélum. Hönnunin er nú í skoðun hjá LAPCAT, verkefni hjá Evrópusambandinu sem skoðar möguleikann á því að byggja flugvél sem getur flogið á Mach 4-8 frá Brussel til Sydney. Reaction Engines Limited segja að vélin gæti verið fullkláruð innan 25 ára ef markaður er fyrir hana.

Flugvélar
Öskupoki

Öskupoki er lítill poki sem er fylltur af ösku, og upp af honum er bandspotti og við hann festur lítill krókur. Allt fram á síðustu áratugi 20. aldar léku börn sér að því að búa til öskupoka og krækja öskupokum aftan í fólk á öskudegi. Öskupokana átti helst að hengja aftan í einhvern án þess að viðkomandi tæki eftir því. 

Hér áður fyrr voru öskupokar oft fagurlega saumaðir og skreyttir, til dæmis með hjörtum. Var málað á þá mynstur eða þeir sniðnir spaða- eða tígullaga. Sumstaðar var það þannig að stúlkur settu ösku í pokana, en strákarnir steina. Síðustu áratugina sem þessi siður tíðkaðist voru pokarnir þó yfirleitt tómir. Öskupokasiðurinn er nú að mestu horfinn og hefur vikið fyrir grímubúningum og búðarsöng. Ein ástæða þess að pokarnir hurfu var sú að títuprjónarnir sem notaðir voru í krókinn voru gerðir úr harðari málmi en áður hafði verið svo að erfitt eða ómögulegt var að beygja þá.

Sá siður að hengja öskupoka á fólk á líklega rætur að rekja aftur í kaþólskan sið. Elsta heimild um orðið „öskupoki“ er úr orðabók Jóns Ólafssonar úr Grunnuvík, líklega frá miðbiki 18.aldar en þar segir:

Öskupoki, stundum öskuposi: Lítill poki fylltur ösku, sem piltar eða stúlkur hengja, sér til gamans á klæði annarra eða koma öðrum til að bera óvart á einhvern hátt á öskudag, það er að segja miðvikudag í föstuinngang. Sama á við um burð á steinum eða steinvölum. Þessi venja er án efa leifar úr kaþólskum sið.

Að hengja öskupoka á fólk á þessum degi virðist hafa verið alíslenskur siður. Eina útlenda dæmið um einhvers konar „öskupoka“, sem fundist hefur, er frá Danmörku og kemur fyrir hjá sagnfræðingnum Troels-Lund í verki hans Dagligt liv i Norden, en það er í þá veru að menn hafi slegið hvern annan með öskupokum, en ekki hengt þá hver á annan.

Tenglar 
  Hvernig búa á til öskupoka (úr Vefsafninu)

Þjóðhættir
Fjaðraherfi

Fjaðraherfi er herfi með S-laga tinda sem brjóta niður torf og aðra köggla við jarðvinnslu. Þegar ekið er á tilteknum hraða, sem gefinn er upp hjá framleiðanda, kemur titringur á tindana (fjaðrirnar) sem nýtist til að brjóta niður misfellur í flagi. Það samanstendur einnig af litlu jöfnunarborði og litlum jarðvalta aftast til að slétta sáðbeðið.

Tindarnir eru að mismunandi gerðum og stífleika og er hægt að stjórna innfallshorni þeirra eftir því hvernig á að vinna jarðveginn. Þau vinna fyrir eigin þyngd, þ.e. þau eru tengd á þrítengisbeisli dráttarvélarinnar. Aflþörf frá dráttarvél er misjöfn milli jarðvegstegunda en algeng regla er að það þurfi  10 kW á hvern metra vinnslubreiddar.

Herfi
Hnífaherfi

Hnífaherfi eða Hankmóherfi er herfi með hnífásum sem byggðir eru á grind. Það er oftast tengt á þrítengisbeisli dráttarvélar en vinnsla þess er best á nokkrum ökuhraða. Þannig henta þau best á fínvinnslu á myldum jarðvegi. Þannig henta þau ekki á seigan jarðveg s.s. mýrajarðveg þar sem hnífarnir eiga erfitt með að ganga ofan í yfirborðið.

Herfi
Vetrarólympíuleikarnir 1984

Vetrarólympíuleikarniar 1984 voru 14. vetrarólympíuleikarnir sem voru haldnir í Sarajevó í Júgóslavíu. Þetta voru fyrstu vetrarólympíuleikarnir sem haldnir voru í sósíalísku ríki. 

 
1984
Vetrarólympíuleikarnir 2002

Vetrarólympíuleikarnir 2002 voru 19. vetrarólympíuleikarnir. Þeir voru haldnir í Salt Lake City í Bandaríkjunum. 

 
2002
Kennslufræði menningararfs

Kennslufræði menningararfs (Kulturarvspædagogik) er samheiti yfir allt ferli þekkingar/náms/kennslu, sem tekur til efnislegra og óefnislegra menningarleifa. Notað sem hugtak fyrir þá kennslufræðilegu vinnu sem fer fram innan listgreina, hjá minjasöfnum, skjalasöfnum og í öðru umhverfi menningararfsins. Menningararfurinn birtist í umhverfinu, hlutum, skjölum og myndum.

Kennslufræði
Kennslufræði menningarumhverfis

Kennslufræði menningarumhverfis (Kulturmiljøpædagogik) fjallar um nám/kennslu, sem stundað í eða tengist menningarumhverfi eins og fornleifasvæðum, menningarsögulegum byggingum og stóru byggingar- og menningarlandslagi. Það sem maður sér, heyrir og skynjar hefur mikla þýðingu fyrir það sem lærist, auk þess að hægt er að staðhæfa að það var einmitt hér sem eitthvað gerðist.

Kennslufræði
Kennslufræði minjasafna

Kennslufræði minjasafna (Museumspædagogik) lýtur að kennslu sem notar söfn og safnmuni sem kennslutæki. Innlifun og skapandi vinnuferlar eru dæmigerðir þættir í námsferlinu þar sem hugsanir og hugarflug gestsins er virkjað til þess að sýna hvernig aðstæður gætu hafa verið.

Kennslufræði
Kennslufræði skjalasafna

Kennslufræði skjalasafna (Arkivpædagogik) fjallar um kennslu sem fram fer í skjalasafni. Skjöl og skjalaflokkar eru þau kennslutæki sem byggt er á. Heimildirnar tala beint til gestsins og geta því svarað spurningum hans milliliðalaust. Uppgötvunargleði og áðreiðanleiki eru einkennandi þættir í námsferlinu.

Kennslufræði
Kennslufræði lista

Kennslufræði lista (Kunstpædagogik) er kennsla með það markmið að auka skilning á listum. Hugtakið er oft notað í tengslum við listmenntun og kennslu í fagurfræði. Getur einnig verið kennsla sem nýtir listir og myndir til að auka þekkingu og skilning safngesta. Samræða, sköpunargleði og túlkun þátttakenda eru áberandi þættir í námsferlinu.

Kennslufræði
Norræn miðstöð fyrir kennslufræði menningararfs

Norræn miðstöð fyrir kennslufræði menningararfs (sænsku: Nordiskt Centrum för Kulturarvspedagogik skammstafað sem NCK) er norrænt þróunarverkefni sem hefur það markmið að efla símenntun byggða á starfsemi minjasafna, skjalasafna, listasafna og annars menningarumhverfis.

NCK þjónar sem starfsvettvangur fyrir virka og áhugasama aðila á sviði menningararfsmiðlunar. Með fundum, miðlun reynslu og námskeiðum þróast kennslufræði menningararfsins og eflir stöðu sína innan símenntunar.

Með því að standa fyrir menntunar- og rannsóknarstarfi samhæfir NCK listir og menningararf innan kennslufræðanna. NCK þróar fræðilega og aðferðafræðilega þekkingarmyndun innan kennslufræða skjalasafna, menningarumhverfis, lista og minjasafna.

NCK hefur aðsetur í Östersund í Svíþjóð og er rekið sem þverfaglegt verkefni af Minjasafni Jamtaléns (Jamtli, Jämtlands läns museum), Félagsskjalasafni Jamtaléns (Föreningsarkivet i Jämtlands län) og Skjalasafni Östersunds (Landsarkivet i Östersund).

Norrænt samstarf
Skiptingar Póllands

Skiptingar Póllands vísa til skiptinga landa Pólsk-litháíska samveldisins milli Rússlands, Prússlands og Austurríkis 5. ágúst 1772, 23. janúar 1793 og 24. október 1795. Eftir þessar skiptingar var samveldið ekki lengur til á landakortum.

Í Napóleonsstyrjöldunum bjó Napoleon Bonaparte til pólskt ríki, Hertogadæmið Varsjá, og hin ríkin þrjú sem höfðu skipt samveldinu milli sín gáfu innlimuðu héruðunum eftir nokkra sjálfstjórn. Þannig urðu til:
 Stórhertogadæmið Poznań
 Lýðveldið Kraká
 Konungsríkið Pólland

Fjórða skipting Póllands getur átt við eitt af eftirfarandi:
 Skiptingu hertogadæmisins Varsjár eftir Vínarþingið 1815.
 Innlimun konungsríkisins Póllands í Rússland 1832 og Krakárlýðveldisins í Austurríki 1846.
 Skiptingu Póllands milli Þýskalands og Sovétríkjanna samkvæmt Mólotov-Ribbentrop-samkomulaginu 1939.

Saga Póllands
Saga Þýskalands
Saga Rússlands
Saga Austurríkis

be:Рэч Паспалітая#Падзелы Рэчы Паспалітай
Garðar Olgeirsson - Meira fjör

Garðar Olgeirsson - Meira fjör  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1978. Á henni leikur Garðar Olgeirsson lög á harmoniku. Upptaka, hljóðblöndun og frágangur var unninn af Garðari Olgeirssyni, Hljóðrita og Pétri Steingrímssyni.
Ljósmynd á framhlið tók Halldór Gestsson

Lagalisti
Meira fjör - polki - Lag - Bjarni Böðvarsson 
Marsúrki - Lag - Jóhannes Jóhannesson 
Coquette - polki - Lag - Pietro Frosini 
Á valdi minninganna - vals - Lag - Garðar Olgeirssons
Skútu-skottís - Lag - Bjarni Böðvarsson 
Variations-polki - Lag - Chr. Liebak 
Elvira - vals - Lag - Pietro Deiro 
Frilufts liv - marsúrki - Lag - Höfundur ókunnur 
Shinka Bazara Mars - Lag - Ragnar Sundquist 
Glittrende vågor - vals - Lag - Per Edberg 
Migliavacca - marsúrki - Lag - V. Arienzo 
Pee Wee polki - Lag - Myron Floren 

SG-hljómplötur
Hljómplötur gefnar út árið 1978
Kirkjusundrungin

Kirkjusundrungin var klofningur sem átti sér stað árið 1054 innan kirkjunnar. Við klofninginn urðu til rómversk-kaþólska kirkjan undir páfanum í Róm, og rétttrúnaðarkirkjan undir patríarkanum í Konstantínópel. Sundrungin var niðurstaða aldalangra deilna milli biskupanna í Róm og Konstantínópel um lögsögu þeirra, þar sem biskup Rómar (páfinn) hélt því fram að biskupinn í Konstantínópel væri undirmaður hans, og líka (en í mun minna mæli) deilna um guðfræðileg efni, svo sem Filioque-setninguna í Níkeujátningunni. 

Kirkjurnar tvær skiptust málfræðilega, guðfræðilega, pólitískt og landfræðilega og sundrungin varð varanleg. Tilraunir voru gerðar til að sameina kirkjurnar aftur 1274 (Annað kirkjuþingið í Lyon) og 1439 (Kirkjuþingið í Basel) en í bæði skiptin hafnaði rétttrúnaðarkirkjan sameiningunni.

Kristnisaga
1054
Mankala

Mankala (arabíska: منقلة‎, manqalä) er flokkur borðspila sem líka eru kölluð sáðspil eða telja og grípa. Þekktustu afbrigðin á Vesturlöndum eru kalaha, oware, sungka og bao. Elstu minjar um leik af þessu tagi eru frá tímum Konungsríkisins Aksúm frá 6. eða 7. öld. Leikurinn hefur svipaða stöðu í Afríku og sums staðar í Asíu eins og skák á Vesturlöndum og í Mið-Austurlöndum.

Borðspil
Áhöfn

Áhöfn er hópur fólks sem starfar saman um borð í skipi, kafbáti, flugvél eða öðru loftfari. Notkun flókinna farartækja þarfnast nokkurra starfsmanna sem taka að sér sérhæfð verkefni og þannig hefur hver áhafnarmeðlimur skilgreinda stöðu um borð samkvæmt þeirri stöðuskipun sem gildir fyrir hverja tegund farartækja.

Stundum er áhöfn skips kölluð „skipshöfn“. Orðið „flughöfn“ merkir hins vegar ekki áhöfn flugvélar, heldur er annað orð yfir flugvöll.

Siglingar
Flug
Damm

Damm er borðspil sem er leikið á skákborði með 8x8 reitum (12 skífur) eða á borði með 10x10 reitum (15 skífur) sem skiptast á hvítir og svartir. Aðeins annar hver reitur (aðeins einn litur) er notaður í spilinu. Takmarkið er að ná öllum skífum andstæðingsins af borðinu með því að hoppa yfir þær á ská.

Borðspil
Þessir grallaraspóar

Þessir grallaraspóar (enska: Those Scurvy Rascals) er bresk tölvuteiknuð 26 þátta sjónvarpsþáttaröð fyrir börn. Hún var frumsýnd á sjónvarpsstöðinni Nickelodeon UK í maí 2005. Þáttaröðin hefur verið sýnd í Ríkissjónvarpinu frá 2007.

Breskir sjónvarpsþættir
Blaðamennska

Blaðamennska eða fréttamennska er fag sem gengur út á að safna, skrifa og miðla fréttum og öðrum upplýsingum um samtímaatburði. Blaðamennska er starfssvið innan fjölmiðla og sá sem hana stundar nefnist blaðamaður eða fréttamaður. Blaðamenn starfa á ýmsum fjölmiðlum s.s. dagblöðum, útvarpi, sjónvarpi, netmiðlum, sem fjölmiðlafulltrúar fyrirtækja og á fleiri stöðum.

Blaðamennska er kennd sem fag í háskólum og sérstökum blaðamannaskólum.

Tenglar 
 Um íslenska blaðamennsku; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1958

Blaðamennska
Fló á skinni

Fló á skinni er leikrit (svefnherbergisfarsi) eftir franska leikskáldið Georges Feydeau frá 1907.

BBC sýndi uppfærslu á verkinu í sjónvarpi 7. júní 1967 þar sem Anthony Hopkins kom í fyrsta sinn fram í sjónvarpi í hlutverki Etienne Plucheux.

Kvikmynd varð gerð eftir leikritinu árið 1968 í leikstjórn Jacques Charon.

Leikritið var fyrst sett upp hjá Leikfélagi Reykjavíkur í þýðingu Vigdísar Finnbogadóttur og leikstjórn Jóns Sigurbjörnssonar fyrir jólin árið 1972. Verkið naut mikilla vinsælda og gekk lengi. 1990 var það aftur tekið til sýninga hjá leikfélaginu með sama leikstjóra og var þriðja leikritið sem var sett upp í hinu nýja Borgarleikhúsi (á eftir Höll sumarlandsins og Ljósi heimsins). Freyvangsleikhúsið  í Eyjafjarðarsveit tók það til sýninga 1999. 2008 tók Leikfélag Akureyrar verkið til sýninga í nýrri þýðingu Gísla Rúnars Jónssonar.

Frönsk leikrit
1907
Toggenburg

Toggenburg er dalur í St. Gallen-kantónu í Sviss. Um hann rennur áin Thur.

Dalir í Sviss
Toggenburg (geitakyn)

Toggenburg er geitakyn upprunalega ræktað í Toggenburg í Sviss. Geiturnar eru meðalstórar en mjólkin er fitulítil, oft um 2-3%. Geiturnar hafa nokkuð ólíka liti, allt frá skjannahvítum að kampavínslit. Þá eru margar botnóttar og kolóttar. Hvít einkenni sjást á fótum og höfði. Þær eru ýmist hyrndar eða kollóttar.

Geitfé
Rússneska borgarastyrjöldin

Rússneska borgarastyrjöldin var borgarastyrjöld í Rússlandi 1918 til 1922 þar sem átök stóðu milli rauðliða, undir stjórn Vladimírs Lenín, sem höfðu komist til valda eftir Októberbyltinguna 1917 og hvítliða undir stjórn ýmissa stríðsherra sem áttu það sameiginlegt að vera andsnúnir stjórn kommúnista. Hvítliðar fengu stuðning frá ýmsum erlendum ríkjum. Borgarastyrjöldinni lyktaði með sigri rauðliða sem stofnuðu í kjölfarið Sovétríkin.

Borgarastríð
Saga Rússlands
Saga Sovétríkjanna
Stríð á 20. öld
Meðganga

Meðganga, þungun eða ólétta er það ferli þegar kona er með einn eða fleiri lifandi fósturvísa eða fóstur í legi sínu. Meðgöngutími er oftast 38 vikur frá getnaði, þ.e. um það bil 40 vikum frá síðustu blæðingum, en henni lýkur með fæðingu barns, stundum með keisaraskurði.

Mögulegt er að stöðva meðgöngu og framkalla fósturlát með þungunarrofi, en stundum lýkur meðgöngu með fósturláti af ókunnum ástæðum, líklega vegna þess að fóstur þroskast ekki eðlilega. 

Fæðingarfræði er grein innan læknisfræði, sem fæst við rannsóknir á meðgöngu.

Tengt efni 
 Sorturák

Meðganga
Kynferði

Kynferði á við um muninn á milli karls og konu. Kynferði felur í sér ákveðinn samfélagslegan mun sem gerður er á kynjunum og vísar til ólíkra kynhlutverka og ólíkrar kynhegðunar. Kynvitund er síðan sjálfsvitund einstaklings sem tengist öðru hvoru kyninu, þ.e. hvort einstaklingur upplifir sig sem karl eða konu óháð líffræðilegu kyni. Stundum er talað um þriðja kynið með vísan til einstaklinga sem upplifa sig hvorki sem karla né konur heldur eitthvað annað.

Líffræði
 *
Heimsfriður

Heimsfriður er hugsjónin um frelsi, frið og hamingju hjá öllum mönnum. Það er hugmynd um framtíð þar sem stríð og annað ofbeldi er ekki til. 

Friðarhugsjónin er meginstefið í stefnu margra friðarhreyfinga, mannréttindasamtaka og stjórnmálaflokka. Margir leiðtogar heimsins hafa lýst því yfir sem markmiði sínu að koma á heimsfriði.

Tengt efni 
 Friðarsúlan
 Friður
 Friðsamlegt samlífi
 Eilífur friður

Samskipti
Eiginkona

Eiginkona (í eldri íslensku eignarkona, ektakvinna eða ektavíf) er kvenkyns aðili í hjónabandi. Kona sem giftist verður eiginkona við giftingu, en er rétt fyrir og eftir athöfnina nefnd brúður og karlmaðurinn, ef einhver, brúðgumi. Bíðandi eiginkona var nefnd biðkván í forníslensku, og í skáldamáli var eiginkona stundum nefnd eyrarúna, inna og spúsa. Hið síðastnefnda er oft notað enn þann dag í dag.

Tengt efni 
 Frilla
Meðvitund

Meðvitund er það ástand að vera var við sína eigin tilvist, tilfinningar, hugsanir, skynja umhverfi sitt og svo framvegis. Meðvitund er mikið rannsökuð af hugspeki, sálfræði, taugavísindum og hugfræði.

Almennt séð felur meðvitund í sér að vera vakandi og bregðast við áreiti frá umhverfinu (sjá þó drauma) og andstæða hennar er að vera sofandi eða í dauðadái.

Tengt efni 
 Dulvitund

Mannshugurinn
Geðshræring

Geðshræring er upphrært ástand sem fólk kemst í við taugaboðum sem stafa af innra eða ytra áreiti. Geðshræringar geta verið ýmist jákvæðar (gleði, hamingja) eða neikvæðar (reiði, sorg) eða hvorugt (undrun). Geðshræringar tengjast tiltekinni hegðun (til dæmis hlátur eða grátur), innri reynslu og tilhneigingu, líkamlegri örvun, námi og virkni taugakerfisins. Geðshræringar þjóna því hlutverki að túlka reynslu og hafa því mikið að segja fyrir nám og eru líka mikilvægur þáttur í samskiptum. 

Tilfinningar eru huglæg upplifun geðshræringa.

Heimildir og ítarefni 
 Lyons, William. Emotion (Cambridge: Cambridge University Press, 1980).

Tenglar 
 

Sálfræði
Taugakerfið
Hamingja

Hamingja, sæla eða lukka er tilfinning fyrir gleði, ánægju og velferð. Hamingja er flókin tilfinning sem erfitt er að festa hendur á. Hugtakið er samt mikilvægt í heimspeki, sálfræði og í trúarbrögðum auk þess sem markaðsrannsóknir ganga oft út á að reyna að meta hvað það er sem gerir fólk hamingjusamt.

Tenglar 
 
 

Siðfræði
Tilfinningar
Depurð

Depurð eða hryggð er skap sem felur í sér tilfinningu fyrir missi, sorg, þunglyndi. Þegar fólk er dapurt er það oft hæglátt, orkulítið og heldur sig til hlés.

Tengt efni 
 Eftirsjá
 Sorg

Tilfinningar
Hugsun

Hugsun er hugrænt ferli sem gerir verum kleift að gera sér eftirmynd af umheiminum og takast á við hann með skilvirkum hætti samkvæmt sínum markmiðum, áætlunum, tilgangi og löngunum. Skyld hugtök eru skilningur, skynjun, meðvitund, hugmynd og ímyndun.

Heimildir og ítarefni 
 Fodor, Jerry. The Language of Thought (Cambridge, MA: Harvard University Press, 1975).
 Fodor, Jerry. The Mind Doesn't Work That Way (Cambridge, MA: The MIT Press, 2001).
 McGinn, Colin. Mindsight: Image, Dream, Meaning (Cambridge, MA: Harvard University Press, 2004).
 Searle, John R. Rationality in Action (Cambridge, MA: The MIT Press, 2001).

Tengt efni 
 Hugur

Tenglar
Framburður

Framburður er það hvernig orð eru sögð (borin fram) í töluðu máli, venjulega með vísun til hljóðfræðinnar og hljóðkerfis hvers tungumáls. Framburður getur verið mismunandi milli hópa málhafa í tilteknu tungumáli. Í íslensku má nefna sem dæmi um staðbundinn framburð bæði norðlenskan framburð og skaftfellskan einhljóðaframburð.

Sjá einnig 

 Framburðarafbrigði í íslensku 
 Alþjóðlega hljóðstafrófið

Hljóðkerfisfræði
Gó

Gó (e. Go) er borðspil sem tveir spila. Það er kallað wéiqí á kínversku (hefðbundin kínverska: 圍棋; einfölduð kínverska: 围棋), igo (囲碁) eða go (碁) á japönsku, og baduk á kóresku (hangúl: 바둑). Spilið á uppruna sinn í Kína löngu áður en elstu ritheimildir á 5. öld f.Kr. geta þess. Það er vinsælast í Austur-Asíu, en hefur á síðari árum notið nokkurra vinsælda annars staðar líka. Gó er þekkt fyrir að vera taktískt flókið spil þrátt fyrir einfaldar reglur.

Gó spilað af tölvum
Gó er talið erfiðara en skák, alla vega tókst tölvum mun síðar að ná yfirburðum yfir mönnum í þeirri grein. Það tókst með AlphaGo gervigreindarforritinu frá Google, sem síðar var endurbætt í AlphaGo Zero, og svo útvíkkað í þriðju útgáfunni undir nafninu Alpha Zero yfir í forrit sem getur lært og spilað marga sams konar leiki (þ.e. allar upplýsingar eru þekktar á borðinu), m.a. gó og skák og vinnur fólk þeim (og aðrar skáktölvur/forrit). Ólíkt hefðbundum skákforritum, notast þessi forrit við annars vegar tauganet og líka svokallaða Monte-Carlo trjáaleit (e. Monte-Carlo tree search, MCTS).

Borðspil
Bardagaíþrótt

Bardagaíþrótt er íþrótt þar sem tveir eða fleiri keppa í bardaga í návígi samkvæmt tilteknum keppnisreglum ýmist með eða án vopna. Dæmi um bardagaíþróttir eru hnefaleikar, glíma, sjálfsvarnaríþróttir og skylmingar.

Tegundir bardagaíþrótta 
 Hnefaleikar
 Sjálfsvarnaríþrótt
Veisla

Veisla, teiti, samkvæmi eða gleðskapur (líka partí eða partý) er mannfögnuður sem getur verið af trúarlegum eða menningarlegum ástæðum. Orðið á við um mannfagnaði þar sem lítill hópur fólks kemur saman til að skemmta sér á litlu afmörkuðu svæði, ólíkt hátíð þar sem mannfjöldi kemur saman af einhverju tilefni.

Dæmi um veislur eru til dæmis afmælisveislur, skírnarveislur, matarboð, kveðjuveislur og erfidrykkjur.

Tengt efni 
 Gleði (veisla)

Hátíðahöld
Lag

Fyrir aðrar merkingar orðsins „lag“ má sjá aðgreiningarsíðuna.
Lag er tónlistarverk sem byggir á samspili hljóðs og þagnar. Vert er að athuga að í lagi þarf að vera söngur.

Tónlist
Reynsla

Reynsla er þekking og hæfni sem fengin er með því að reyna ákveðna hluti.

Þekking
Þekkingarfræði