alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Fjarvídd

Fjarvídd er í myndlist nálgun á framsetningu þrívíðra hluta á tvívíðum fleti sem líkir eftir því sem augað sér. Einkenni á fjarvídd er að hlutir smækka hlutfallslega eftir því sem þeir eiga að virðast fjarlægari sjónarhorni flatarins og þeir verða fyrir styttingu, það er línur sem liggja frá sjónarhorni flatarins styttast hlutfallslega miðað við línur sem liggja þvert á sjónarhornið. 

List fornaldar notaðist við lárétt sjónarhorn, þar sem myndformum var raðað eftir láréttum línum, og þematískt sjónarhorn, þar sem stærð myndanna fór eftir mikilvægi myndefnisins. Kínverjar tóku að notast við samsíða sjónarhorn þegar á 2. öld. Listamenn fornaldar voru vel meðvitaðir um að hlutir sýndust smærri eftir því sem þeir fjarlægðust áhorfandann en sjaldgæft var að þeir kysu að nýta sér það. Á miðöldum var notast við samsíða sjónarhorn eða öfuga fjarvídd.

Stærðfræðilegur grunnur fjarvíddar var lagður á Endurreisnartímanum af listamönnum og stærðfræðingum í Flórens. Filippo Brunelleschi varð fyrstur til að kynna þá aðferð að láta allar hallalínur koma saman á láréttri sjónlínu. Aðrir listamenn, eins og Paolo Uccello, Masolino da Panicale og Donatello, voru fljótir til að taka upp þessa aðferð. Með ritgerðinni Della pittura frá 1435 sýndi Leon Battista Alberti hvernig átti að beita fjarvídd og um 1474 skýrði Piero della Francesca fjarvídd út frá evklíðskri rúmfræði í ritgerðinni De Prospectiva Pingendi.

Tegundir fjarvíddar eru þrjár; eins punkta, tveggja punkta og þriggja punkta (eftir fjölda hvarfpunkta).

Myndlist
Teikning
Kortagerð
Holtasóleyjar

Dryas er ættkvísl fjölærra, jarðlægra hálfrunna í rósaætt. Ættkvíslin er nefnd eftir Grísku nymph Dryad. Staðsetning Dryas ættkvíslarinnar innan Rosaceae hefur verið óljós. Ættkvíslin var áður staðsett í undirættinni Rosoideae, en er nú í Dryadoideae.

Tegundir
Dryas samanstendur af þremur tegundum, en ættkvíslin þarfnast endurskoðunar:

Dryas drummondii Richardson ex Hook.
 var. drummondii Richardson ex Hook.

 var. tomentosa (Farr) L.O. Williams

Dryas integrifolia Vahl
 subsp. chamissonis (Spreng.) Scoggan
 subsp. crenulata (Juz.) J. Kozhevn
 subsp. integrifolia Vahl
 subsp. sylvatica (Hultén) Hultén

Dryas octopetala L.—Rjúpnalauf, Holtasóley
 subsp. alaskensis (A.E. Porsild) Hultén
 subsp. hookeriana (Juz.) Hultén
 subsp. octopetala L.
 var. angustifolia C.L. Hitchc.
 var. argentea Blytt
 var. kamtschatica (Juz.) Hultén
 var. octopetala L.
 subsp. punctata (Juz.) Hultén

Blendingar
Tveir blendingar hafa verið staðfestir:

Dryas × suendermannii Kellerer ex Sundermann—(D. drummondii × D. octopetala)

Dryas × wyssiana Beauverd—(D. drummondii × D. integrifolia)

Niturbinding 
Sumar tegundir Dryas plantna hafa rótarhnýði sem hýsa niturbindandi bakteríur af ættkvíslinniFrankia.
 Dryas drummondii myndar rótarhnýði og bindur nitur með Frankia.
 Dryas integrifolia myndar ekki rótarhnýði og bindur ekki nitur.
 Dryas octopetala  myndar ekki rótarhnýði og bindur ekki nitur.
 Dryas × suendermannii (D. drummondii × D. octopetala)  myndar ekki rótarhnýði og bindur ekki nitur.

Tilvísanir

Ytri tenglar
Germplasm Resources Information Network: Dryas 
Huxley, A. (1992). New RHS Dictionary of Gardening. Macmillan [D. × suendermannii].

Rósaætt
Austur-Álaborg

Austur-Álaborg (danska: Aalborg Øst) er austasti bæjarhluti Álaborgar og liggur 6 km suðaustur frá miðbænum. Austur-Álaborg inniheldur hverfin Øster Sundby, Øster Uttrup, Sønder Tranders og Nørre Tranders. Stundum er hugtakið Austur-Álaborg notað í breiðari skilningi og inniheldur þá einnig Háskólahverfi Álaborgar, sem liggur milli Austur-Álaborgar og Gug.

Skólar 
Austur-Álaborg inniheldur þrjá skóla á grunnskólastigi. Mellervangskolen, Herningvejskole og Tornhøjskolen. Einnig liggur Álaborgarháskóli á mörkum hverfisins, en háskólasvæðið er svo stórt að það er yfirleitt flokkað sem eigið hverfi.

Íþróttafélög og tómstundarklúbbar 
Þekktasta íþróttafélag hverfisins er Aalborg BK, eitt elsta fótboltafélag danmerkur og það eina, ásamt AFK, sem hefur spilað í Superligaen frá upphafi. Heimavöllur Aalborg BK liggur í Aalborg Vestby. Austur Álaborg hýsir einnig tvö önnur fótboltafélög. Øster Sundby B32, sem spilar í þriðju deildinni og KB 81 Aalborg, sem spilar í fjórðu deild.

Austur-Álaborg hýsir einnig fjaðurboltafélagið ABC sem spilar í þriðju deild og hlaupaklúbbinn Aalborg Road Runners.

Íbúar 
Austur-Álaborg er eitt af fjölbreyttustu hverfum Álaborgar. Margir af íbúum hverfisins eru innflytjendur af erlendu bergi brotnu. Þar af eru margir Grænlendingar.

Heimildir

Álaborg
Russell Westbrook

Russell Westbrook (fæddur 12. nóvember árið 1988) er bandarískur körfuknattleiksmaður sem spilar fyrir  Los Angeles Lakers í NBA-deildinni. Westbrook var stigakóngur deildarinnar tímabilin 2014–15 og 2016–17 og mikilvægasti leikmaðurinn (MVP) tímabilið 2016-17 þegar hann spilaði fyrir Oklahoma City Thunder. Hann er í 30. sæti stigahæstu leikmanna. Westbrook er í efsta sæti yfir flestar tvöfaldar þrennur (triple double) með um 200 talsins og á flestar slíkar á einu tímabili eða 42.

Bandarískir körfuknattleiksmenn
Fólk fætt árið 1988
Besta fáanlega tækni

Besta fáanlega tækni er framleiðsluaðferð og tækjakostur sem beitt er til að lágmarka mengun og myndun úrgangs með sem bestum árangri. Hugtakið er notað í löggjöf um mengunarvarnir.

Í íslenskum lögum er hugtakið skilgreint í reglugerð nr. 920/2016 um brennisteinsdíoxíð, köfnunarefnisdíoxíð og köfnunarefnisoxíð, bensen, kolsýring, svifryk og blý í andrúmsloftinu, styrk ósons við yfirborð jarðar og um upplýsingar til almennings.

Tilvísanir 

Umhverfisréttur
Mengun
Mengunarbótareglan

Mengunarbótareglan eða greiðslureglan er regla sem kveður á um að sá sem veldur mengun skuli að jafnaði bera þann kostnað sem hlýst af því að koma í veg fyrir eða draga úr áhrifum hennar. Mengunarbótareglan er nefnd í 16. grein Ríóyfirlýsingarinnar um umhverfi og þróun frá 1992. Reglan er mikilvæg undirstaða í allri bandarískri umhverfislöggjöf. 

Fjallað er um greiðsluregluna í íslenskum lögum um umhverfisábyrgð.

Tilvísanir 

Mengun
Umhverfisréttur
Hormónaraskandi efni

Hormónaraskandi efni eru efni sem líkja eftir hormónum í líkamanum og geta í ákveðnum styrk haft truflandi áhrif á hormónastarfsemi líkamans.

Tilvísun 

Innkirtlafræði
Losunarheimild

Losunarheimild er heimild til losunar tiltekins magns tiltekinna mengunarvalda á tilteknu tímabili. Verslun með losunarheimildir er aðferð til að takmarka mengun með því að nýta markaðsaðferðir og skapa hagræna hvata til að draga úr útblæstri mengunarvalda. Losunarheimildir eru dæmi um sveigjanlega umhverfislöggjöf, öfugt við staðla um bestu fáanlegu tækni eða opinber gjöld og styrki. Mörg ríki hafa tekið upp verslun með losunarheimildir, sérstaklega í samhengi við átak gegn loftslagsbreytingum. 

Losunarheimildir eru skilgreindar af einhverju yfirvaldi (oft ríkisstofnun) sem úthlutar eða selur heimildir fyrir tiltekið magn tiltekinna mengunarvalda yfir afmarkað tímabil. Aðilar sem stunda mengandi starfsemi eru þá skyldaðir til að kaupa losunarheimildir sem samsvara þeirri mengun sem þeir valda. Ef mengandi starfsemi vill auka losun mengandi efna verður hún að kaupa frekari heimildir af einhverjum sem er tilbúinn til að selja þær. Afleiður losunarheimilda er hægt að kaupa og selja á fjármálamörkuðum. 

Í þessu kerfi fá aðilar í mengandi starfsemi sem geta dregið úr losun mengunarvalda hvata til að gera það, sem verður til þess að kostnaðurinn sem fellur á samfélagið verður lægstur mögulegur kostnaður. Með þessari aðferð er hugmyndin að gefa atvinnulífinu efnahagslega hvata til að draga úr losun, og auka nýsköpun og hagvöxt um leið.

Til eru virkir markaðir með losunarheimildir nokkurra loftmengunarvalda. Losunarheimildir fyrir gróðurhúsalofttegundir eru oft kallaðar kolefniskredit. Eitt kolefniskredit jafngildir einu tonni af koltvíoxíðsígildi á einu ári. Umfangsmesta verslunarkerfið með losunarheimildir er viðskiptakerfi ESB fyrir losunarheimildir þar sem verslað er með „Evrópusambandsheimildir“ (European Union Allowances eða EUA). Í Kaliforníu er verslað með „Kaliforníukolefnisheimildir“, á Nýja-Sjálandi með „Nýja-Sjálandseiningar“ og „Ástralíueiningar“ í Ástralíu. Acid Rain Program í Bandaríkjunum notast við markaðsaðferðir til að draga úr losun brennisteinsdíoxíðs og köfnunarefnisoxíða sem valda súru regni.

Tilvísanir 

Umhverfisstjórnun
Umhverfisréttur
Rokgjarnt lífrænt efnasamband

Rokgjarnt lífrænt efnasamband er lífrænt efnasamband með háan gufuþrýsting við stofuhita. Þessi hái gufuþrýstingur stafar af lágu suðumarki sem veldur því að margar sameindir gufa upp frá vökvanum eða fasta efninu sem þær eru hluti af. Þessi tilhneiging nefnist rokgirni. Dæmi um þetta er formaldehýð sem gufar upp úr málningu, en suðumark þess er -19⁰C. 

Rokgjörn lífræn efnasambönd eru mörg og margvísleg. Þau koma bæði fyrir í manngerðum efnum og í náttúrunni. Flest lykt stafar af rokgjörnum lífrænum efnasamböndum. Slík efnasambönd leika mikilvægt hlutverk í boðskiptum milli lífvera. Sum rokgjörn lífræn efnasambönd eru skaðleg umhverfinu. Notkun manngerðra rokgjarnra lífrænna efnasambanda er oft takmörkuð með lögum, sérstaklega í lokuðum rýmum. Hættuleg rokgjörn lífræn efnasambönd stafa meðal annars frá málningu, hreinsiefnum, kæliefnum, eldsneyti og lími.

Tilvísanir 

Varmafræði
Lofttegundir
Þrýstingur
Umhverfisáhrif

Umhverfisáhrif eru hvers konar breytingar á umhverfinu sem afleiðing af félagshagfræðilegum og náttúrulegum athöfnum.

Tilvísun 
Vistfræði
Umhverfisstjórnun

Umhverfisstjórnun er stjórnun umhverfisþátta í starfsemi og rekstri fyrirtækja þar sem stöðugar umbætur eru hafðar að leiðarljósi.

Tilvísun 

Umhverfisstjórnun
Umhverfisálag

Umhverfisálag er nýting náttúruauðlinda, mengun eða athafnir manna eða annarra lífvera sem valda neikvæðum umhverfisáhrifum.

Tilvísun
Umhverfisvöktun

Umhverfisvöktun er kerfisbundin og síendurtekin skráning einstakra breytilegra þátta í umhverfinu. Umhverfisvöktun er notuð til að undirbúa mat á umhverfisáhrifum og í mörgum tilvikum þar sem athafnir manna fela í sér mikla hættu á að skaða náttúrulegt umhverfi.

Tilvísanir 

Umhverfisstjórnun
Víðerni

Víðerni er náttúrulegt umhverfi á Jörðinni sem ekki hefur orðið fyrir umtalsverðum breytingum vegna athafna mannsins. Víða í heiminum er leitast við að varðveita þau víðerni sem eftir eru með því að takmarka athafnir manna þar með lögum. 

Í íslenskum lögum um náttúruvernd nr. 60/2013 er „óbyggt víðerni“ skilgreint sem svæði í óbyggðum sem er að jafnaði a.m.k. 25 km2 að stærð eða þannig að hægt sé að njóta þar einveru og náttúrunnar án truflunar af mannvirkjum eða umferð vélknúinna farartækja og í a.m.k. 5 km fjarlægð frá mannvirkjum og öðrum tæknilegum ummerkjum, svo sem raflínum, orkuverum, miðlunarlónum og uppbyggðum vegum.

Tilvísanir 

Umhverfið
Friðland

Friðland er afmarkað landsvæði sem hefur verið friðlýst með lögum til verndar tiltekinna vistgerða, búsvæða eða tegunda lífvera sem eru sjaldgæfar eða í hættu eða til verndar lífríkis sem er sérstaklega fjölbreytt eða sérstætt. 

Á Íslandi er „friðland“ skilgreint í lögum um náttúruvernd nr. 60/2013.

Tengt efni
Listi yfir friðlýst svæði á Íslandi

Tilvísun 

Náttúruvernd
Seyra

Seyra eru föst efni sem skilin eru frá fráveituvatni. 

Seyra er skilgreind í reglugerð um meðhöndlun seyru nr. 799/1999.

Tilvísun
Spilliefni

Spilliefni er úrgangur sem hefur eða getur haft skaðleg áhrif á umhverfi og heilsu manna.

Tilvísanir

 
Mengun
Nytjagreiðslureglan

Nytjagreiðslureglan er sú regla að þeir sem nýta eitthvað úrræði eigi að greiða allan kostnað sem í úrræðinu felst. Reglan gengur út frá því að mesta skilvirkni í skiptingu gæða náist þegar neytendur greiða fullt verð fyrir úrræðið. Ef úrræðið er undirverðlagt leiðir það til ofnotkunar og ef það er yfirverðlagt leiðir það til vannýtingar. Í opinberri þjónustu felst andstæða nytjagreiðslureglunnar í hugmyndinni um greiðslugetu sem segir að þeir sem hafa meira milli handanna axli meira af kostnaðinum við veitingu þjónustunnar en þeir sem minna mega sín. 

Nytjagreiðslureglan styður hugmyndina um láréttan jöfnuð sem segir að fólk með svipaðar tekjur og eignir eigi að fá jafna skattalega meðferð óháð því hverjar aðstæður þess eru að öðru leyti. Grunnhugmyndin er sú að þeir sem ekki nýta sér þjónustuna ættu ekki að þurfa að greiða fyrir hana með sköttum. 

Nytjagreiðslureglan virkar vel þegar greiðandinn og neytandinn eru sami aðili, en það er ekki alltaf tilfellið. Munur á greiðanda og neytanda kemur til dæmis fram þar sem um er að ræða ytri áhrif. Ökumaðurinn sem kaupir eldsneyti greiðir í raun ekki fullt verð vegna þess að kostnaður fellur til vegna gróðurhúsalofttegunda sem losna í útblæstri bílsins og valda hnattrænni hlýnun. Í þessu tilviki verður því til samfélagslegur kostnaður sem lýsir sér ekki í verði eldsneytisins. Aukin opinber gjöld á eldsneyti eru því oft rökstudd með nytjagreiðslureglunni, þótt það byggist kannski á takmarkaðri vitneskju um það hver hinn samfélagslegi kostnaður sé nákvæmlega. 

Í samhengi við auðlindastjórnun felst nytjagreiðslureglan í því sjónarmiði að þeir sem hagnýta náttúrulegar auðlindir sér til ávinnings skuli greiða allan kostnað sem til fellur við stjórn, viðhald og verndun auðlindanna. Nytjagreiðslureglan er þannig notuð sem rökstuðningur fyrir álagningu veiðigjalda og aðstöðugjalda. 

Hagfræði
Umhverfisréttur
Dryas integrifolia

Karralauf eða Dryas integrifolia er tegund blómstrandi plantna í Rósaætt. Hún vex í norðurhluta norður Ameríku, þar sem hún er frá Alaska yfir Kanada til Grænlands. Þetta er algeng tegund á heimskautasvæðum og er líklega algengasta blómstrandi plantan á sumum heimskautaeyjum Kanada. Það líkist mjög íslenska ættingja sínum Holtasóley nema að það er með mjórri og heilrend blöð.

Þessi tegund er runni, oftast dvergrunni. Hann er í jarðlægum breiðum allt að 10 til 17 sentimetra háum, stönglarnir greinast lárétt eftir jörðinni. Blöðin eru  á stuttum stilkum þakin löngum, silki eða ullarkenndum hárum. Blöðin eru striklaga til lensulaga, heilrend, um 2.2 sm löng. Blöðin eru með slétt efra borð og eru þétthærð að neðan. Blómstöngullinn er blaðlaus e n þakinn löngum ullarlegum hárum. Hann er með eitt blóm með allt að 11 krónublöðum sem eru yfirleitt hvít en geta verið  í ýmsum blæbrigðum yfir í gult eða rjómalituð. Í miðjunni eru margir fræflar með með gulum frjóhnöppum. Frævurnar eru fyrst smáar, en stækka eftir því sem fræið þroskast, og verður að 2.5 sentimetra löng og skrýðist hala af löngum, dúnkenndum hárum. Þessir halar flækjast saman og klumpar af fræjum falla frá plöntunni og dreifast með vindi.

Sumar plönturnar eru með svonefnt heliotropism, það er; þær færast til eftir sólarstöðu. Aðrar vaxa í átt að stöðu sólar á hádegi. Þar sem blómið snýr í átt að sól er það hvíldarstaður fyrir ýmis skordýr þar sem það ar lítið eitt hlýrra en nálæg yfirborð. 

Þessi tegund myndar rótarhnýði, með samlífi við niturbindandi bakteríur. Hún getur einnig myndað sambýli við sveppategundina Hebeloma cylindrosporum með útrænni svepprót.

Karralauf er algengt á mörgum heimskautasvæðum, þar sem það vex í mörgum gerðum af köldum og blautum búsvæðum. Það finnst á túndru, engjum, árdölum, og á skriðum. Það nær góðri rótfestu í grýttum og malarkenndum jarðvegi, og þrífst vel í jarðvegi með litlu lífrænu innihaldi. Það er frumbýlisplanta á erfiðum svæðum. Það nam land á stórum svæðum við heimskautin eftir því sem meginlandsísinn hörfaði. Þessi tegund er ríkjandi á ýmsum búsvæðum heimskautsins, með að vera ein af fyrstu tegundunum til að ná fótfestu á berum svæðum eftir jöklana og verða algengasta tegundin þar. Það er ríkjandi í dvergheiðabúsvæðum ásamt störum eins og Carex rupestris í Montana. Í hlutum norður Alaska deilir það svæðinu með fléttunni Ochrolechia frigida, á rústajarðvegi , og rökum strand flatneskjum með Carex aquatilis.

Hæfileikar karralaufs til að nema land á nöktum jarðvegi heimskautanna gerir það heppilegt verkfæri til að græða upp, sérstaklega á svæðum eftir námugröft. Þegar plantan er einu sinni búin að koma sér fyrir, nýtast þéttar þúfurnar til að safna lífrænu foki. Aukning lífrænnar þekju álitin mikilvægur hluti þess að endurgræða berar námur.

Á inúítamálum gengur það undir ýmsum nöfnum, til dæmis: malikkaat, isuqtannguat, isurramuat, og piluit. Á grænlensku er nafnið umerluusaq. Inúítar fylgdust með þroska plöntunnar til að fylgjast með því hvað sumri leið.

Tilvísanir 

Rósaætt
Kabýlía

Kabýlía (amazigh: : ⵜⴰⵎⵓⵔⵜ ⵏ ⵉⵇⴱⴰⵢⵍⵉⵢⴻⵏ, Tamurt n Iqvayliyen) er sögulegt hérað í Alsír, rétt austan við Algeirsborg. Það er í Atlasfjöllum við strönd Miðjarðarhafs og nær yfir nokkur héruð í Alsír; Tizi Ouzou-hérað, Béjaïa-hérað, Bouïra-hérað, Boumerdès-hérað. Gouraya-þjóðgarðurinn og Djurdjura-þjóðgarðurinn eru í Kabýlíu. Íbúar Kabýlíu eiga langa sögu andspyrnu gegn ríkjandi stjórnvöldum í landinu frá tímum Rómaveldis og síðar Tyrkjaveldis. Héraðið var með þeim síðustu sem gáfust upp fyrir Frakkaveldi á 19. öld. Árið 2001 var Sjálfstjórnarhreyfing Kabýlíu stofnuð sem berst fyrir sjálfstjórn í héraðinu.

Kabýlía skiptist í tvennt við árdal Soummam. Vestan megin er Kabýlía meiri en austan megin Kabýlía minni. Á árnýöld voru Konungsríkið Kuku vestan megin og Konungsríkið Ait Abbas austan megin. Héraðið var fyrst gert að einu stjórnsýsluumdæmi í Sjálfstæðisstríði Alsír 1954 til 1962.

Landfræði Alsír
Saga Alsír
Stéphane Udry

Stéphane Udry (f. 1961) er svissneskur stjörnufræðingur sem starfar við Stjörnuathugunarstöðina í Genf. Hann hefur einkum fengist við leit að reikistjörnum utan sólkerfisins. Hann og teymi undir hans stjórn uppgötvuðu lífvænlega reikistjörnu, Gliese 581d, í lífvænlega belti stjörnunnar Gliese 581, í um 20 ljósára fjarlægð, í stjörnumerkinu Voginni. Hann leiddi líka teymið sem uppgötvaði aðra lífvænlega reikistjörnu, HD 85512 b.

Svissneskir stjörufræðingar
Plastmengun

Plastmengun er mengun sem stafar af uppsöfnun plasts í umhverfinu sem hefur neikvæð áhrif á dýralíf, búsvæði lífvera og manninn. Plastmengun stafar af því að notkun plasts fer ört vaxandi þar sem það er bæði endingargott, létt og ódýrt efni sem nýtist betur en náttúruleg efni í alls kyns samhengi. Ókosturinn við plastnotkun felst einkum í því hvað plast endist vel. Plastrusl safnast því upp bæði á landi og í sjó og vötnum. 

Dýr verða fyrir margvíslegum skaða vegna plastmengunar. Þau geta flækst í því, étið það í misgripum (oft óvitandi í formi örplasts) og fengið í sig skaðleg efni sem plastið geymir. Mannfólk verður líka fyrir skaða af völdum plasttegunda sem valda truflunum á hormónabúskap líkamans. Í Bretlandi er áætlað að 5 milljón tonn af plasti séu keypt árlega og að aðeins 24% af því skili sér til endurvinnslu (2021). Þar með má gera ráð fyrir að um 3,8 milljónir tonna af plasti endi á ruslahaugum. Í mörgum löndum er reynt að draga úr notkun plasts og hvetja til endurvinnslu þess til að draga úr plastmengun.

Tilvísanir 

Mengun
Plast
Jarðvegsmengun

Jarðvegsmengun er mengun í jarðvegi sem stafar af lífframandi efnum eða öðrum breytingum á samsetningu náttúrulegs jarðvegs. Helstu orsakir jarðvegsmengunar eru efnamengun frá iðnaði, landbúnaði eða sorpi. Algeng efni sem valda jarðvegsmengun eru kolvetni úr jarðefnaeldsneyti, fjölhringa arómatísk vetniskolefni (eins og naftalen og bensó(a)pýren), leysiefni, skordýraeitur, blý og aðrir þungmálmar. Jarðvegsmengun helst í hendur við aukna iðnvæðingu og efnanotkun.

Áhyggjur af jarðvegsmengun stafa aðallega af heilbrigðisáhættu vegna beinnar snertingar við jarðveg, uppgufun mengunarvalda og mengun vatnsbóla við og undir jarðveginum. Kortlagning mengaðs jarðvegs og hreinsun hans eru gríðarlega tímafrek og dýr verkefni. 

Mengun
Jarðvegur
Balkanfjöll

Balkanfjöll (búlgarska/serbneska: Стара планина Stara planina „Gömlu fjöll“) eru fjallgarður á Austur-Balkanskaga. Hann spannar 560 kílómetra frá Svartahafi í Búlgaríu og inn í Austur-Serbíu. Hæsti tindurinn er Botev-fjall, 2.376 metrar á hæð. Í Búlgaríu eru Rila-fjöll og Pirin-fjöll með hærri tinda.

Í Balkanfjöllum lifa spendýrategundir eins og brúnbjörn, gemsa, krónhjörtur, gaupa, refur og úlfur. Garðahlynur, silkifura, beyki, eik og evrópuþinur eru meðal trjátegunda.
 
Fjöllin hafa virkað í gegnum aldirnar sem náttúrulegur varnargarður Búlgara gegn innrásarliði, meðal annars frá Býsantíum og Tyrkjaveldi.

Heimild

Fjallgarðar í Evrópu
Fjöll í Búlgaríu
Fjöll í Serbíu
Saksun

Saksun er gamalt þorp á norðvestur-Straumey í Færeyjum sem rekja má að minnsta kosti til 14. aldar. Það liggur í Saksunardal. Íbúar eru nú einungis 10 (2015). Saksunarkirkja var byggð árið 1858 en þá var ákveðið að taka kirkjuna í Tjørnuvík í sundur og flytja yfir til Saksunar. Dúvugarður er safn gamalla húsa.

Saksunarvatn er skammt frá byggðinni. Vel þekkt gjóskulag, Saksunarvatnsgjóskan, er kennd við vatnið en þar fannst hún fyrst. Þetta er mikilvægt leiðarlag í jarðvegi og setlögum á Íslandi, Færeyjum og víðar við norðanvert Atlantshaf og á hafsbotninum. Það er 10.200 ára gamalt og upprunnið í Grímsvötnum í Vatnajökli.

Heimild
Færeyska Wikipedia -Saksun. Skoðað 29. apríl, 2017

Þéttbýlisstaðir í Færeyjum
Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)

Sósíalistaflokkur Íslands getur einnig átt við: Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn
Sósíalistaflokkur Íslands oftast kallaður Sósíalistaflokkurinn er íslenskur stjórnmálaflokkur sem stofnaður var 1. maí árið 2017. Hvatamaður að stofnun hans var Gunnar Smári Egilsson, blaðamaður og fyrrum ritstjóri. Samkvæmt honum á flokkurinn á að vera; málsvari launafólks og allra þeirra sem búa við skort, ósýnileika og valdaleysi. Andstæðingar Sósíalistaflokks Íslands eru auðvaldið og þeir sem ganga erindi þess. .

Áherslumál
Aðaláherslumál flokksins eru mannsæmandi kjör (laun, atvinnuleysisbætur, lífeyrir, námslán o.fl.), aðgengi að öruggu og ódýru húsnæði, gjaldfrjálst heilbrigðiskerfi, stytting vinnuvikunnar og enduruppbygging skattheimtunar (hærri álögur á auðmenn og lægri á verkafólk).

Saga og flokksskipulag
Samkvæmt Gunnari Smára höfðu 1400 manns skráð sig í flokkinn fyrir stofnfund hans. Bráðabirgðastjórn var kosin á stofnfundinum til að undirbúa sósíalistaþing haustið 2017. Þinginu var frestað og fór fram 20. janúar 2018.  

Var þar meðal annars ákveðið að uppbygging flokksins yrði með þeim hætti að engin hefðbundin stjórn yrði, heldur væri honum stýrt af þremur stjórnum, framkvæmdarstjórn, málefnastjórn og félagastjórn sem kosnar voru á fundinum. Hver stjórn velur sér síðan formann úr sínum hópi.

Framboð

Alþingiskosningar 2017
Flokkurinn ákvað að bjóða ekki fram fyrir Alþingiskosningar 2017 heldur einbeita sér að uppbyggingarstarfi og hafa áhrif með öðru móti.

Sveitarstjórnarkosningar 2018
Á flokksfundi 1. maí 2018 tilkynnti flokkurinn að hann myndi bjóða fram í sveitarstjórnarkosningunum 2018 í Reykjavík og Kópavogi.
Flokkurinn hlaut tæp 3,2% atkvæða í Kópavogi og engan mann, en 6,4% einn fulltrúa í Reykjavík, Sönnu Magdalenu Mörtudóttur.

Alþingiskosningar 2021 
Í júní árið 2021 tilkynnti flokkurinn að þeir myndu bjóða fram í Alþingiskosningunum 2021 með Gunnar Smára Egilsson sem oddvita. Flokkurinn hlaut 4,1% atkvæða og engan mann inn á þing.

Sveitarstjórnarkosningar 2022 
8. apríl 2022 var greint frá því að flokkurinn ætlaði að bjóða fram í sveitarstjórnarkosningunum árið 2022. Sanna Magdalena Mörtudóttir var oddviti í Reykjavík í annað sinn.

Tilvísanir

Tenglar
  Heimasíða Sósíalistaflokksins

Íslenskir stjórnmálaflokkar
Sósíalismi
Svartar fjaðrir

Svartar fjaðrir var fyrsta ljóðabók Daviðs Stefánssonar frá Fagraskógi. Hún kom út árið 1919 þegar Davíð var 25 ára. 

Bókin varð gríðarlegra vinsæl meðal allra landsmanna, en hún höfðaði þó einkum til ungra kvenna. Ljóðin þóttu ofsafengin og tilfinningarík. Draumkenndur stíll hans var hrífandi, þótti losa um bældar langanir og vekja upp kynóra, þó efnið væri ekki af kynferðislegum toga). Ljóðin eru á hefðbundnu formi, þ.e. þau notast við stuðla, höfuðstafi, og rím. Textinn er aðgengilegur og frekar auðskiljanlegur.

Davíð orti undir áhrifum nýrómantíkurinnar.