alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
1205

Árið 1205 (MCCV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Deilur Guðmundar biskups Arasonar og Kolbeins Tumasonar hófust.
 Órækja Snorrason, íslenskur höfðingi, sonur Snorra Sturlusonar.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 14. apríl - Orrustan um Adríanópel milli Búlgara og hers Latverska keisaradæmisins í Konstantínópel. Baldvin keisari var tekinn til fanga og dó síðar í fangelsi.
 20. ágúst - Hinrik af Flæmingjalandi var krýndur konungur Latverska keisaradæmisins eftir að fregnir bárust af láti Baldvins bróður hans.
 Filippus 2. Frakkakonungur lagði Anjou undir sig. Jóhann landlausi óttaðist innrás í England og krafðist þess að allir enskir karlar yfir tólf ára aldri gengju í varnarlið.
 Valdimar sigursæli Danakonungur gekk að eiga Margréti (Dagmar) af Bæheimi.
 Stríð í Svíþjóð milli Sörkvis yngri og sona Knúts Eiríkssonar. Í orrustu í nóvember féllu þrír sonanna en sá fjórði, Eiríkur Knútsson, komst undan til Noregs og stýrði þaðan uppreisn gegn Sörkvi.

Fædd

Dáin
 1. apríl - Amalrekur 1., konungur Kýpur og Jerúsalem (f. 1145).
 5. apríl - Ísabella, drottning Jerúsalem (f. 1172).
 7. maí - Ladislás 3., konungur Ungverjalands (f. 1201).
 Desember - Alexíus 5., keisari Býsans.
 Baldvin 1., greifi af Flæmingjalandi og keisari Latverska keisaradæmisins (f. 1172).

1205
1201-1210
1206

Árið 1206 (MCCVI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 22. september - Guðmundur Arason biskup bannfærði Kolbein Tumason.
 Hekla gaus.
 Eldgos á Reykjanesi.
 Snorri Sturluson fluttist að Reykholti.
 Eyjólfur ofláti Hallsson vígður ábóti í Saurbæjarklaustri.

Fædd

Dáin
 27. júlí - Gissur Hallsson, goðorðsmaður í Haukadal (f. um 1125).

Erlendis 
 Temüjin var lýstur Gengis Kan Mongóla og stofnaði Mongólaveldið.
 Valdimar sigursæli Danakonungur lagði undir sig eyna Saaremaa við Eistland.
 Soldánsdæmið Delí á Indlandi stofnað.
 Innósentíus III páfi bættir við kirkjurétt ákvæði um að slíta megi hjónabandi þar sem hjónin geta ekki notist vegna stærðarmunar kynfæranna.
 Sykur nefndur á nafn í enskum heimildum í fyrsta sinn.

Fædd
 Albertus Magnus, þýskur fræðimaður (fæðingarár þó ekki öruggt, d. 1280).

Dáin
 4. júní - Adela, drottning Frakklands, þriðja kona Loðvíks 7. (f. um 1140).
 Haraldur Maddaðarson jarl í Orkneyjum.
 Jóhannes 10., patríarki í Konstantínópel.

1206
1201-1210
1207

Árið 1207 (MCCVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Karl Jónsson lét af embætti ábóta Þingeyraklausturs í annað sinn. Þórarinn Sveinsson tók við af honum.

Fædd

Dáin
 Þorvarður Þorgeirsson, skáld og hirðmaður, goðorðsmaður Ljósvetninga.
 17. maí - Herdís Ketilsdóttir biskupsfrú, kona Páls Jónssonar, drukknaði í Þjórsá ásamt dóttur sinni.

Erlendis 
 Jóhann landlausi Englandskonungur veitti Liverpool og Leeds bæjarréttindi.
 Innósentíus III lýsti yfir stuðningi við Filippus af Sváfalandi sem keisara en hafði áður stutt Ottó 4.

Fædd
 8. september - Sancho 2. Portúgalskonungur.
 1. október - Hinrik 3. Englandskonungur (d. 1272).
 Heilög Elísabet af Ungverjalandi (d. 1231).

Dáin

1207
1201-1210
1208

Árið 1208 (MCCVIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 8. september - Víðinesbardagi milli liðs Ásbirninga og Svínfellinga og liðs Guðmundar Arasonar Hólabiskups. 

Fædd
 Kolbeinn ungi Arnórsson, höfðingi Ásbirninga (d. 22. júlí 1245)
 Gissur Þorvaldsson, höfðingi Haukdæla (d. 12. janúar 1268).

Dáin
 8. september - Kolbeinn Tumason, höfðingi Ásbirninga (f. 1173).

Atburðir 
 31. janúar - Orrustan við Lena í Svíþjóð milli Sörkvis yngri Karlssonar Svíakonungs, sem naut stuðnings Dana, og Eiríks, sonar Knúts Eiríkssonar Svíakonungs, sem hafði norskan stuðning. Eiríkur Knútsson vann sigur og varð konungur Svíþjóðar en Sörkvir flúði til Danmerkur.
 24. mars - Innósentíus III setti England í bann þar sem Jóhann konungur hafði neitað að fara að óskum páfa varðandi útnefningu á nýjum erkibiskupi af Kantaraborg.
 4. október - Ottó 4. krýndur keisari hins Heilaga rómverska ríkis.
 Ingi Bárðarson Noregskonungur og Filippus Símonarson, konungsefni bagla, gerðu með sér sátt á Hvítingsey.

Fædd
 2. febrúar - Jakob 1., konungur af Aragóníu (d. 1276).
 23. maí? - Simon de Montfort, jarl af Leicester og einn af frumkvöðlum nútíma þingræðis (d. 1265).
 Margrét Skúladóttir, Noregsdrottning, kona Hákonar gamla.

Dáin

1208
1201-1210
1209

Árið 1209 (MCCIX í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Norðlenskir höfðingjar hröktu Guðmund biskup frá Hólum.
 Hallur Gissurarson sagði af sér lögsögumannsembætti og gerðist munkur í Helgafellsklaustri.
 Arnór Tumason hrakti Guðmund Arason biskup frá Hólum.

Fædd
 Brandur Kolbeinsson, leiðtogi Ásbirninga (d. 1246).

Dáin

Erlendis 
 4. október - Ottó 4. krýndur keisari hins Heilaga rómverska ríkis.
 Nóvember - Innósentíus III páfi bannfærði Jóhann landlausa Englandskonung.
 Regla heilags Frans var stofnuð á Ítalíu.
 Cambridge-háskóli var stofnaður.
 Gengis Kan lagði Túrkistan undir sig.
 Albigensakrossferðin gegn Katörum hófst.

Fædd
 4. janúar - Ríkharður jarl af Cornwall, sonur Jóhanns konungs, kjörinn konungur Þýskalands 1256 (d. 1272).

Dáin
 Margrét Eiríksdóttir Noregsdrottning, kona Sverris konungs.
 Jón smyrill Árnason, Grænlandsbiskup.

1209
1201-1210
1210

Árið 1210 (MCCX í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Eldey myndaðist í neðansjávargosi undan Reykjanesi.
 Styrmir Kárason varð lögsögumaður í fyrra sinn.

Fædd
 Þórður kakali Sighvatsson (d. 1256).

Dáin
 22. febrúar - Guðmundur gríss Ámundason, allsherjargoði.
 Halldóra Eyjólfsdóttir, fyrsta abbadís í Kirkjubæjarklaustri.

Erlendis 
 Orrustan við Gestilren í Svíþjóð. Sörkvir yngri Karlsson reyndi að ná aftur krúnunni sem hann hafði orðið að sleppa tveimur árum áður en beið lægri hlut fyrir Eiríki Knútssyni og var felldur.
 Eiríkur Knútsson var krýndur konungur Svíþjóðar.
 Innósentíus III páfi bannfærði Ottó 4. keisara fyrir að ráðast inn í Suður-Ítalíu.
 Frans frá Assisi stofnaði Fransiskanaregluna.

Fædd
 2. apríl - Honóríus IV (Giacomo Savelli) páfi (d. 1287).
 5. maí - Alfons 3., konungur Portúgals (d. 1279).
 Gregoríus X páfi (d. 1276).
 Jóhanna Skotadrottning, kona Alexanders 2. (d. 1238).
 Friðrik 2., hertogi af Austurríki (d. 1246).Dáin'''
 17. júlí - Sörkvir yngri Karlsson, Svíakonungur (f. 1164).

1210
1201-1210
1212

Árið 1212 (MCCXII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Kálfur Guttormsson lét drepa Hall Kleppjárnsson á Hrafnagili.
 Þorsteinn Tumason varð ábóti í Saurbæjarklaustri.

Fædd

Dáin
 14. júlí - Jón Sigmundsson, goðorðsmaður á Valþjófsstað og í Svínafelli.
 Guðmundur dýri Þorvaldsson dó í Þingeyraklaustri.
 Eyjólfur ofláti Hallsson, ábóti í Saurbæjarklaustri.
 Ormur Skeggjason, ábóti í Munkaþverárklaustri.
 Karl Jónsson, rithöfundur og áður ábóti í Þingeyraklaustri (dó þetta ár eða 1213).

Erlendis 
 10. júlí - Stórbruni í London, yfir 3000 manns fórust.
 17. júlí - Orrustan við Navas de Tolosa. Kristnu konungsríkin á Spáni unnu öruggan sigur á Almóhödum.
 Barnakrossferðin undir forystu hins 12 ára gamla Stefáns frá Cloyes lagði af stað frá Frakklandi.

Fædd
 Jólanda, drottning Jerúsalem (d. 1228).

Dáin
 26. mars - Sancho 1. Portúgalskonungur (f. 1154).
 Dagmar af Bæheimi, drottning Danmerkur, kona Valdimars sigursæla (ekki víst hvort hún dó þetta ár eða 1213).

1212
1211-1220
1213

Árið 1213 (MCCXIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 4. mars - Þorvaldur Snorrason Vatnsfirðingur fór að Hrafni Sveinbjarnarsyni á Eyri við Arnarfjörð og lét hálshöggva hann. Sturla Bárðarson, systursonur Snorra Sturlusonar, var fóthöggvinn.

Fædd

Dáin
 4. mars - Hrafn Sveinbjarnarson, höfðingi Seldæla.
 (líklega) - Karl Jónsson, ábóti í Þingeyraklaustri og höfundur Sverris sögu (f. um 1135).

Erlendis 
 15. maí - Jóhann landlausi Englandskonungur gerðist lénsmaður páfastóls. Í staðinn aflétti Innósentíus III banni sem hann hafði lagt á 1208.
 12. september - Her Albígensakrossferðarinnar undir stjórn Simon de Montfort vann sigur á her Raymonds 6. af Toulouse og Péturs 2. konungs Aragóníu í orrustunni við Muret.
 12. september - Jakob 1. varð konungur Aragóníu.
 Innósentíus III gaf út páfabréf og boðar til Fimmtu krossferðarinnar til að ná Jerúsalem aftur úr höndum heiðingja.

Fædd
 9. mars - Húgó 4., hertogi af Búrgund, franskur krossfari (d. 1271).

Dáin
 12. september - Pétur 2. konungur Aragóníu féll í orrustu (f. 1174)
 24. september - Geirþrúður af Meraníu, kona Andrésar 2. Ungverjalandskonungs (f. 1185).
 Eiríkur Ívarsson, erkibiskup í Niðarósi. 

1213
1211-1220
1214

Árið 1214 (MCCXIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Guðmundur Arason biskup fór til Noregs á fund erkibiskups.
 Þorvaldur Vatnsfirðingur var gerður útlægur fyrir dráp Hrafns Sveinbjarnarsonar.

Fædd
 29. júlí - Sturla Þórðarson, lögmaður og sagnaritari (d. 1284).

Dáin
 Teitur Bersason, sem kjörinn hafði verið Skálholtsbiskup, dó erlendis í vígsluferð.

Erlendis 
 27. júlí - Orrustan við Bouvines: Filippus 2. Frakkakonungur vann sigur á Jóhanni landlausa.
 5. október - Hinrik 1. varð konungur Kastilíu.
 4. desember - Alexander 2. varð konungur Skotlands.
 Kínakeisari gafst upp fyrir herjum Mongóla undir stjórn Gengis Kan eftir að þeir höfðu setið um Beijing í heilt ár.

Fædd
 25. apríl - Loðvík 9., konungur Frakklands (d. 1270).

Dáin
 5. október - Alfons 8., konungur Kastilíu (f. 1155).
 31. október - Elinóra Kastilíudrottning, kona Alfreðs 8. (f. 1162).
 4. desember - Vilhjálmur ljón, konungur Skotlands (f. um 1143).

1214
1211-1220
1215

Árið 1215 (MCCXV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Sighvatur Sturluson flutti búferlum að Grund í Eyjafirði og tók við mannaforráðum þar.
 Snorri Sturluson varð lögsögumaður í fyrra skiptið.

Fædd
 Arnbjörg Arnórsdóttir, systir Kolbeins unga og kona Órækju Snorrasonar.

Dáin
 Ketill Pálsson, sonur Páls Jónssonar biskups.

Erlendis 

 15. júní - Jóhann landlausi Englandskonungur neyddist til að setja innsigli sitt á réttindaskrá landeigenda, Magna Carta.
 Ágúst - Jóhann landlausi hafnaði Englandskonungur Magna Carta sem leiðir til borgarastyrjaldar.
 24. ágúst - Innósentíus 3. páfi lýsti Magna Carta ógilt.
 Her Mongóla undir stjórn Gengis Kan lagði Peking undir sig. Eldar loguðu í borginni í meira en mánuð.
 Dóminíkanareglan var stofnuð samkvæmt sumum heimildum.
 Kirkjuþingið í Lateran samþykkti að dómklerkaráð hverrar dómkirkju ætti að kjósa biskup.

Fædd
 23. september - Kúblaí Kan, leiðtogi Mongólaveldisins (d. 1294).
 Loðvík 9., Frakkakonungur (d. 1270).
 Selestínus V páfi (d. 1296).

Dáin

1215
1211-1220
1216

Árið 1216 (MCCXVI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Páll, sonur Sæmundar Jónssonar í Odda, drukknaði í Noregi. Sæmundur kenndi Björgvinjarkaupmönnum um og varð ævareiður.
 Magnús Gissurarson kjörinn biskup í Skálholti.

Fædd
 Klængur Björnsson, stjúpsonur Snorra Sturlusonar.

Dáin
 Þorfinnur Þorgeirsson ábóti í Helgafellsklaustri.

Erlendis 

 Maí - Loðvík prins af Frakklandi (seinna Loðvík 8.) réðist inn í England og barðist með enskum aðalsmönnum gegn Jóhanni landlausa. Hann réði um tíma svo stórum hluta landsins að sumir telja að hann eigi að vera með í ensku kóngaröðinni.
 24. júlí - Honóríus III var kjörinn páfi.
 19. október - Hinrik 3. varð Englandskonungur, níu ára að aldri.
 Páfi viðurkennir formlega reglu Dóminíkana.

Fædd
 Eiríkur plógpeningur Danakonungur (d. 1250).
 Eiríkur hinn smámælti og halti, Svíakonungur (d. [1250])

Dáin
 10. apríl - Eiríkur Knútsson Svíakonungur.
 16. júlí - Innósentíus III páfi.
 18. október - Jóhann landlausi Englandskonungur (f. 1166).

1216
1211-1220
Snarrótarpuntur

Snarrótarpuntur (Deschampsia cespitosa) er stórvaxið gras (Poaceae). Hann  er algengur um allt Ísland og vex í gömlum túnum, graslendi, móum og deiglendi upp í 700 m hæð.

Heimildir 
 Um snarrótarpunt í landgræðlsu

Grasaætt
1217

Árið 1217 (MCCXVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Samþykkt var á Alþingi að mönnum væri ekki skylt að leggja meðlag með ómögum sem væru fimmmenningar við þá og meðlagið minnkað með ómögum sem voru skyldir manni að þriðja og fjórða, fjórmenningar eða skyldir í fjórða og fimmta lið.
 Sæmundur Jónsson í Odda fékk fréttir af því að Páll sonur hans hefði drukknaði við Noreg. Hann kenndi Björgvinjarkaupmönnum um og fór og gerði vörur að verðmæti þrjú hundruð hundraða upptækar hjá norskum kaupmönnum.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 20. maí - Her Hinriks 3. Englandskonungs vann sigur á uppreisnarmönnum og her Loðvíks Frakklandsprins í orrustunni við Lincoln.
 11. september - Friðarsamningar milli Hinriks 3. og andstæðinga hans. Loðvík prins afsalaði sér öllu tilkalli til ensku krúnunnar.
 Skúli Bárðarson, bróðir Inga Noregskonungs, var gerður að jarli.
 Hákon gamli varð konungur Noregs.
 Fimmta krossferðin hófst með mislukkaðri árás á Egyptaland.

Fædd
 Hinrik 1., konungur Kýpur (d. 1253).
 Elinóra af Provence, Englandsdrottning, kona Hinriks 3. (d. 1291).

Dáin
 23. apríl - Ingi Bárðarson, Noregskonungur (f. 1185).
 14. október - Ísabella af Gloucester, fyrri kona Jóhanns landlausa (f. um 1173).
 Hinrik 1., konungur Kastilíu (f. 1204).

1217
1211-1220
1218

Árið 1218 (MCCXVIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 6. ágúst - Átök urðu í Vestmannaeyjum milli Oddaverja og kaupmanna frá Björgvin. Ormur Breiðbælingur og Jón sonur hans voru drepnir.
 Snorri Sturluson hélt til Noregs og heimsótti þar meðal annars Skúla jarl.
 Guðmundur Arason biskup kom til landsins eftir nokkurra ára dvöl í Noregi. Arnór Tumason tók hann höndum og hafði í haldi í heilt ár.

Fædd

Dáin
 6. ágúst - Ormur Jónsson Breiðbælingur.
 Gunnlaugur Leifsson munkur, rithöfundur og skáld (kann þó að hafa dáið 1219).

Erlendis 
 Fimmta krossferðin hélt frá Akkó til Egyptalands.
 Regla Sverðbræðranna hóf að leggja Eistland undir sig.
 Alfons 9., konungur Kastilíu, stofnaði háskólann í Salamanca.

Fædd
 1. maí - Rúdolf 1., konungur Þýskalands og keisari hins Heilaga rómverska ríkis (d. 1291).
 Abel Valdimarsson, Danakonungur (d. 1252).

Dáin
 10. janúar - Húgó 1., konungur Kýpur (f. 1195).
 19. maí - Ottó 4. keisari hins Heilaga rómverska ríkis (f. um 1175).
 6. júlí - Ottó 3., hertogi af Búrgund (f. 1166).

1218
1211-1220
Túnfífill

Fífill vísar hingað. Fyrir aðrar merkingar orðsins má sjá aðgreiningarsíðuna.

Túnfífill (fræðiheiti: Taraxacum spp. eða Taxacum officinale) er blómplanta og fífiltegund (Taraxacum) af körfublómaætt. Hann er algeng jurt á Íslandi og getur vaxið upp í 1000 m hæð yfir sjávarmáli. Hann skiptist í nokkrar tegundir. Eftir blómgun lokar fífillinn blómakörfunni og opnar hana svo aftur þegar fræin eru fullþroskuð og nefnist þá biðukolla. Fræ fífilsins eru með svifhár og geta borist langa leið. Rótin er stólparót. Afblómgaður fífill nefnist biðukolla (bifikolla eða bifukolla).

Heimild 
 Flóra Íslands

Körfublómaætt
1219

Árið 1219 (MCCXIX í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Teitur Þorvaldsson varð lögsögumaður í fyrra sinn.

Fædd

Dáin
 Gunnlaugur Leifsson, munkur og sagnaritari (kann þó að hafa dáið 1218).

Erlendis 
 15. júní - Valdimar sigursæli lagði Tallinn í Eistlandi undir sig í orrustunni við Lyndanise.
 7. ágúst - Jóhann Sörkvisson krýndur konungur Svíþjóðar.
 5. nóvember - Borgin Damietta í Egyptalandi féll í hendur krossfara eftir umsátur.
 Heilagur Frans frá Assisí predikaði kaþólska trú fyrir mönnum soldánsins Melek-el-Kamels í fimmtu krossferðinni.
 Valdimar sigursæli stofnar Dannebrogsorðuna.

Fædd
 Kristófer 1. Danakonungur (d. 1259).

Dáin
 Húgó 9. af Lusignan, krossfari (f. 1168).

1219
1211-1220
1220

Árið 1220 (MCCXX í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Snorri Sturluson gerðist hirðmaður Hákonar gamla Noregskonungs og hélt til Íslands með það yfirlýsta markmið að leggja landið undir konung sem markar upphaf Sturlungaaldar.
 Helgastaðabardagi á milli manna Guðmundar Arasonar biskups annars vegar og Arnórs Tumasonar og Sighvatar Sturlusonar hins vegar.

Fædd

Dáin
 Þórður Böðvarsson í Görðum á Akranesi.
 Ketill Hermundarson, ábóti í Helgafellsklaustri.

Erlendis 
 Honoríus 3. páfi viðurkenndi Dóminíkanaregluna.
 Mongólar réðust á Abbasídaveldið í Persíu og lögðu undir sig Samarkand og Búkara.
 Benedikt frá Núrsíu tekinn í heilagra manna tölu.
 Önnur krossferð Svía til Eistlands. Eistar unnu sigur á her þeirra og hröktu þá úr landi.

Fædd
 30. maí - Alexander Nevskíj, rússnesk þjóðhetja og dýrlingur.

Dáin
 Saxo Grammaticus, danskur sagnaritari.
 Ríkissa Valdimarsdóttir, Svíadrottning, kona Eiríks Knútssonar konungs (f. 1190).
 Urraca, drottning Portúgals, kona Alfons 2. (f. 1186).

1220
1211-1220
Knjáliðagras

Knjáliðagras (fræðiheiti: Alopecurus geniculatus) er lágvaxin grastegund af ættkvísl liðagrasa. Knjáliðagras þrífst best í rökum túnum, deiglendi og á engjum. 

Liðagrös
Haugarfi

Haugarfi (fræðiheiti: Stellaria media) er jurt af hjartagrasaætt sem þrífst vel í áburðarríkum jarðvegi. Blómin eru lítil og hvít. Hann er talinn illgresi.

Á Íslandi er haugarfi þekktur hýsill fyrir fræhyrnublaðmyglu, þrátt fyrir að vera ekki af ættkvísl fræhyrna (Cerastium).

Tilvísanir

Hjartagrasaætt
Plöntur á Íslandi
Brown-háskóli

Brown-háskóli (enska Brown University) er einkarekinn rannsóknarháskóli í Providence á Rhode Island. Brown var stofnaður árið 1764 og hét þá Rhode Island College. Hann er þriðji elsti háskólinn í Nýja Englandi og sjöundi elsti háskólinn í Bandaríkjunum. Brown er einn hinna átta svonefndu Ivy League-skóla.

Brown var fyrsti skólinn í Bandaríkjunum sem tók inn nemendur af öllum trúarbrögðum. Skólinn er eini háskóli Bandaríkjanna sem býður upp á grunnnám í Egyptalandsfræði og var lengi eini háskólinn sem hafði sérstaka deild fyrir sögu stærðfræðinnar.

Christina Paxson hefur verið forseti skólans frá árinu 2013. Forveri hennar, Ruth J. Simmons var forseti skólans frá 2001 til 2013. Hún var fyrsti afrískættaði forseti Ivy league-skóla, annar kvenforseti Ivy league-skóla og fyrsti kvenforseti Brown.

Við skólann starfa alls um 2900 kennarar. Grunnnemar eru um 5700 og framhaldsnemar eru rúmlega 1.800. Fjárfestingar skólans nema um 2,3 milljörðum bandaríkjadala.

Einkunnarorð skólans eru In deo speramus eða „Í guði vonum við“ (á ensku In God we hope).

Tenglar 
 Vefsíða skólans

Háskólar í Rhode Island
Ivy League-háskólar
Varpasveifgras

Varpasveifgras (fræðiheiti: Poa annua) er sveifgras. Hún er ágætis beitarplanta, en þykir ekki æskileg í túnum og er þá talin til illgresis.

Grasaætt
Túnsúra

Túnsúra (fræðiheiti: Rumex acetosa) er fjölær jurt sem vex víða í Evrópu og er sums staðar ræktuð vegna blaðanna sem grænmeti. Túnsúra er meðalhá planta með gáraðan stöngul. Hún blómgast í maí-júní. Hún er algeng á Íslandi og vex upp í 800-900 m hæð. 

Túnsúra er stundum ranglega nefnd hundasúra, en um er að ræða aðra skylda tegund. Túnsúra þekkist best frá hundasúru á blaðlögun, hornin neðst á blöðkunni vísa niður en eru ekki útstæð eins og á hundasúru. Í túnsúru er oxalsýra. Sýran ver túnsúru fyrir sniglum og öðrum meindýrum en búfénaður sækir í að éta hana. Hún var líka kölluð lambasúra eða lambablaðka. Túnsúra fannst fyrst í Surtsey árið 1991.

Sem nytjajurt 
Sem lækningajurt er túnsúra er talin góð við bjúg, örva og styrkja lifrina og góð við lystarleysi, hægðatregðu og gyllinæð.

Víða í Evrópu er túnsúra notuð í matargerð, m.a. í súpur, sósur og salöt. Hún er uppistaðan í súrusúpu sem þekkist í hvítrússneskri, eistneskri, lettneskri, litháskri, rúmenskri, pólskri, rússneskri og úkraínskri matargerð. Súrusúpa hefur einnig verið borðuð á Íslandi, en þá með hundasúrum, njóla eða rabarbarablöðum.

Heimildir 

Súrur
Lækningajurtir
Plöntur á Íslandi
Dartmouth-háskóli

Dartmouth-háskóli (Dartmouth College) er einkarekinn háskóli í Hanover í New Hampshire, í Bandaríkjunum. Hann er einn hinna átta svonefndu Ivy League-skóla og einn af níu háskólum Bandaríkjanna sem voru stofnaðir áður en nýlendurnar lýstu yfir sjálfsæði.

Dartmouth var stofnaður árið 1769 af Eleazar Wheelock. Auk grunnnáms í hug-, raun- og félagsvísindum rekur Dartmouth læknaskóla, verkfræðiskóla og viðskiptaskóla og býður upp á framhaldsnám í sumum greinum. Nemendur eru 5.744 talsins, 4.078 þeirra grunnmenar. Dartmouth er þar með minnsti skólinn í Ivy League-deildinni.

Fjárfestingar skólans nema um 3,1 milljörðum bandaríkjadala.

Einkunnarorð skólans eru Vox clamantis in deserto eða „Rödd hrópandans í eyðimörkinni“.

Háskólar í New Hampshire
Ivy League-háskólar
Chicago-háskóli

Chicago-háskóli eða Háskólinn í Chicago (The University of Chicago) er einkarekinn rannsóknarháskóli í Hyde Park hverfi Chicago-borgar. Skólinn var stofnaður árið 1890 af John D. Rockefeller. Fyrsta kennslustundin var haldin 1. október árið 1892. Chicago-háskóli var einn fyrsti háskóli Bandaríkjanna sem hefur allt frá stofnun verið blanda af hefðbundnum bandarískum háskóla og rannsóknarháskóla að þýskri fyrirmynd.

Chicago-háskóli er víða talinn einn besti háskóli Bandaríkjanna. 79 nóbelsverðlaunahafar er tengdir skólanum.

Markverðir nemendur og kennarar 
Meðal markverðra nemenda og kennara við skólann má nefna: Hönnuh Arendt, John Ashcroft, Ramsey Clark, Edward H. Levi, Lien Chan, Gary Becker, Milton Friedman, Friedrich Hayek, Robert Lucas, Saul Bellow og J.M. Coetzee, Subrahmanyan Chandrasekhar, John Dewey, T.S. Eliot, Enrico Fermi, Philip Glass, Seymour Hersh, Edwin Hubble, Robert Millikan, Mike Nichols, Mörthu Nussbaum, Paul Ricoeur, Jean-Luc Marion, Leo Strauss, Barack Obama, Bertrand Russell, Philip Roth, David Rockefeller, Carl Sagan, Marshall Sahlins, Kurt Vonnegut, Thornton Wilder, Michael Foote, Paul Wolfowitz.

Skáldaðar persónur 
Ýmsar skáldaðar persónur hafa einnig tengst skólanum. Meðal þeirra má nefna: Harry Burns og Sally Albright (leikin af Billy Crystal og Meg Ryan) í kvikmyndinni When Harry Met Sally..., Indiana Jones (leikinn af Harrison Ford), Robert og Hal (leiknir af Anthony Hopkins og Jake Gyllenhaal) í kvikmyndinni Proof, Jack McCoy (leikinn af Sam Watterson) í Law & Order, Dr. Josh Keyes (leikinn af Aaron Eckhart) í kvikmyndinni The Core, Eddie Kasalivich (leikinn af Keanu Reeves) í kvikmyndinni Chain Reaction, Brandon Shaw og Philip Morgan (leiknir af John Dall og Farley Granger) í kvikmynd Alfreds Hitchcock Rope, Dr. Lawrence Green (leikinn af Jeremy Piven) í kvikmyndinni Runaway Jury og Kate Forster (leikin af Sandra Bullock) í kvkmyndinni The Lake House.

Tenglar 

 Vefsíða skólans

Háskólar í Illinois
Chicago
Eduard Zeller

Eduard Zeller (22. janúar 1814 – 19. mars 1908) var þýskur heimspekingur og fornfræðingur.

Merkasta rit hans er Philosophie der Griechen (1844-52). Hann hélt áfram að auka við ritið og beturumbæta það í ljósi nýrra rannsókna. Síðasta útgáfa þess birtist árið 1902. Það var þýtt á flest evrópumál og hlaut viðurkenningu sem undirstöðurit um gríska heimspeki.

Náms- og starfsferill 
Zeller fæddist í Kleinbottwar í Württemberg í Þýskalandi og hlaut menntun sína við háskólann í Tübingen. Á námsárum sínum var hann undir miklum áhrifum Georg Wilhelm Friedrich Hegel. Árið 1840 varð hann Privatdozent í guðfræði við háskólann í Tübingen. Hann varð prófessor í guðfræði árið 1847 við háskólann í Berne og prófessor í guðfræði við háskólann í Marburg árið 1849. Stuttu seinna flutti hann sig yfir í heimspekideildina. Hann varð prófessor í heimspeki við háskólann í Heidelberg árið 1862 en fluttist til Berlínar árið 1872. Hann settist í helgan stein árið 1895. 

Auk Philosophie der Griechen ritaði Zeller um guðfræði og heimspeki.

Helstu ritverk 
 Platonische Studien (1839)
 Philosophie der Griechen (1844-52)
 Die Apostelgeschichte kritisch untersucht (1854)
 Entwickelung des Monotheismus bei den Griechen (1862)
 Geschichte der christlichen Kirche (1898)
 Geschichte der deutschen Philosophie seit Leibniz (1873)
 Staat und Kirche (1873)
 Strauss in seinen Leben und Schriften (1874)
 Über Bedeutung und Aufgabe der Erkenntnisstheorie (1862)
 Über teleologische und mechanische Naturerklärung (1876)
 Vorträge und Abhandlungen (1865-84)
 Religion und Philosophie bei den Römern (1866)
 Grundriss der Geschichte der Griechischen Philosophie (1883)
 Philosophische Aufsätze (1887).

Zeller, Eduard
Zeller, Eduard
Zeller, Eduard
Tvistur

Tvistur eða díóða er rafeindaíhlutur sem aðeins hleypir gegn rafstraumi í eina átt. Tvistar eru ólínulegur rásaíhlutur þ.e. straumurinn er ekki línulegt fall af spennunni.

Tegundir tvista 
Til er mismunandi gerðir tvista, t.d. ljóstvistur, sem gefur frá sér ljós þegar straumur fer um hann, ljósnæmur tvistur, innrauður tvistur, sem gefur frá sér innrautt ljós og leysitvistur, sem gefur frá sér leysigeisla. Tvistar eru nú til dags nær alltaf gerðir úr pn-hálfleiðara skeyti, einnig er hægt að búa til tvist úr rafeindalampa.

Rafeindafræði