alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Lvív

Lvív (úkraínska: Львів, Ľviv, pólska: Lwów, þýska: Lemberg, rússneska: Львов, Ľvov, latína: Leopolis) er borg í vesturhluta Úkraínu. Hún er sjöunda stærsta borg landsins með um 718.000 íbúa (2021). Lvív er stærsta borg vestur Úkraínu. Borgin var höfuðborg konungsríkisins Galisía-Volhynía sem varð til við hrun Garðaríkis á miðöldum. Síðar var hún höfuðborg Rúþeníu innan Pólsk-litháíska samveldisins. Eftir uppskiptingu fengu Habsborgarar landið í sinn hlut og gerðu Lvív, sem nú hét Lemberg, að höfuðborg Konungsríkisins Galisíu af Austurríska-Ungverska keisaradæminu frá 1772-1918. Á millistríðsárunum tilheyrði borgin Öðru pólska lýðveldinu en eftir stríð varð hún hluti af Sovétríkjunum innan Sovétlýðveldisins Úkraínu.

Árið 2022 fór þar í gegn fjöldi flóttamanna, aðallega á leið til Póllands, vegna innrásar Rússa í Úkraínu. Rússar gerðu loftárásir á borgina og nágrenni hennar.

Borgin er sögulega höfuðstaður héraðsins Galisíu. Hún slapp að mestu við eyðileggingu í Síðari heimsstyrjöld. Miðborgin er á heimsminjaskrá UNESCO. Í borginni eru Háskólinn í Lviv (stofnaður 1661), Tækniskólinn í Lviv og Óperu- og balletthúsið í Lviv.

Borgir í Úkraínu
Ybbs an der Donau

Ybbs an der Donau er um 5.500 manna bær í héraðinu Neðra Austurríki í austurhluta Austurríkis þar sem áin Ybbs rennur út í Dóná.

Neðra Austurríki
Klaipėda

Klaipėda (þýska: Memel) er hafnarborg við Eystrasaltsströnd Litháen. Borgin er höfuðstaður Klaipėda-sýslu. Íbúar eru um 150 þúsund. Borgin varð til í kringum virki sem Þýsku riddararnir reistu árið 1252 í Kúrlandi á miðöldum og nefndu Memelburg. 

Borgir í Litháen
Eystrasalt
Brig

Brig, formlega Brig-Glis (franska: Brigue-Glis, ítalska: Briga-Glis) er 13 þúsund manna bær í kantónunni Valais í Sviss.

Borgir í Sviss
Xanten

Xanten er bær í Norðurrín-Vestfalíu í vesturhluta Þýskalands í Wesel-umdæmi. Íbúar eru um 20 þúsund.

Borgir í Þýskalandi
Norðurrín-Vestfalía
Pirot

Pirot er bær í suðausturhluta Serbíu. Íbúar eru tæplega 40 þúsund. Bærinn er höfuðstaður Pirotumdæmis. 

Borgir í Serbíu
Patras

Patras (gríska: Πάτρα) er hafnarborg við Patrasflóa á vesturströnd Grikklands. Hún er þriðja stærsta borg Grikklands með um 200.000 íbúa og höfuðstaður Vestur-Grikklands. Hún stendur á norðvesturhorni Pelopsskaga 215 km vestan við Aþenu.

Borgir á Grikklandi
Malko Tarnovo

Malko Tarnovo (búlgarska: Малко Търново, „Litli Tarnovo“) er 2500 manna bær í Burgashéraði í austurhluta Búlgaríu um 5 km frá landamærunum að Tyrklandi. 

Borgir í Búlgaríu
Pula

Pula eða Pola er borg í Istríu í Króatíu. Íbúar eru tæplega 60 þúsund . Borgin er hafnarborg við Adríahaf og er stærsta borg Istríuskagans. Þar er eitt stærsta varðveitta rómverska hringleikahúsið. 

Borgir í Króatíu
Rínardalur

Rínardalur er jökuldalur þar sem sá hluti Rínarfljóts sem nefnist Alparín rennur frá upptökunum, Vorderrhein og Hinterrhein, í norður að Bodensee við rætur Alpafjalla. Efri hluti dalsins er dæmigerður Alpadalur en neðri hluti hans er víðfeðm slétta. Hann er um 80 km að lengd. Dalurinn myndar landamæri Sviss í vestri og Austurríkis og Liechtenstein í vestri. Helstu þéttbýlisstaðir eru Tamins, Chur, Landquart, Vaduz, Lustenau og Bregenz. Árnar Plessur, Landquart, Ill og Frutz renna út í fljótið austan megin.

Alpafjöll
Rínarfljót
Dalir í Austurríkis
Dalir í Liechtenstein
Dalir í Sviss
Reinthal

Reinthal er þorp í Neðra Austurríki við landamæri Austurríkis og Tékklands. Íbúar eru um 400 talsins.

Þorp í Austurríki
Split

Split (gríska: Aσπάλαθος, Aspalaþos, latína: Spalatum, ítalska: Spalato) er önnur stærsta borg Króatíu með um 180 þúsund íbúa í borginni sjálfri og 350 þúsund á stórborgarsvæðinu. Borgin er hafnarborg við Adríahafið á Dalmatíuströndinni í héraðinu Split-Dalmatíu. 

Borgir í Króatíu
Szeged

Szeged er þriðja stærsta borg Ungverjalands með um 163 þúsund íbúa (2016). Hún er söguleg miðstöð Suðursléttunnar Dél-Alföld og höfuðstaður Csongrád-sýslu. Áin Tisza rennur í gegnum borgina.

Borgir í Ungverjalandi
Košice

Košice (slóvakíska: ; ; ungverska: Kassa; þýska: Kaschau; nýlatína: Cassovia) er næststærsta borg Slóvakíu, með um 240 þúsund íbúa (2018). 

Košice stendur við ána Hornád við austurenda Slóvakísku málmfjallanna, á mörkun Karpatafjalla og Pannónísku sléttunnar. Miðja borgarinnar er í um 20 km fjarlægð frá landamærum Ungverjalands í suðri, 70 km frá Úkraínu í austri og 70 km frá Póllandi í norðri. Í næsta nágrenni eru Prešov, þriðja stærsta borg landsins (40 km vegalengd til norðurs); Miskolc í Ungverjalandi (90 km til suðvesturs) og Uzhhorod í Úkraínu (100 km til austurs). Næstu stórborgir eru Bratislava (440 km til vesturs), Búdapest (260 km til suðvesturs) og Kraká (260 km til norðurs).

Heimildir

Tenglar 
Opinber vefsíða Košice

Borgir í Slóvakíu
Almería

Almería er hafnarborg í Andalúsíu á Spáni. Hún er höfuðstaður samnefndrar sýslu. Íbúar eru um 190 þúsund.

Borgir í Andalúsíu
Neuf-Brisach

Neuf-Brisach er víggirtur bær í umdæminu Haut-Rhin í héraðinu Elsass í Frakklandi. Íbúar eru um 2000 talsins. Bærinn var reistur um aldamótin 1700 til að verja landamærin milli Frakklands og Heilaga rómverska ríkisins eftir að Frakkar fengu bæinn Breisach á hinum bakka Rínarfljóts við Rijswijk-samninginn sem batt enda á Níu ára stríðið 1697. Nafn bæjarins þýðir Nýi Breisach. Bærinn er á heimsminjaskrá UNESCO.

Borgir í Frakklandi
Rezovo

Rezovo er strandþorp við Svartahaf í suðausturhluta Búlgaríu. Þorpið er í Burgassýslu þar sem áin Rezovo rennur út í Svartahaf við landamæri Búlgaríu og Tyrklands. Á hinum árbakkanum stendur bærinn Beğendik í Tyrklandi.

Borgir í Búlgaríu
Smoljan

Smoljan (búlgarska: Смолян) er bær og skíðastaður í Búlgaríu. Bærinn er í Rodopifjöllum syðst í landinu við landamærin að Grikklandi. Íbúar eru um 30 þúsund.

Borgir í Búlgaríu
Kladovo

Kladovo er bær í Borumdæmi austast í Serbíu. Bærinn stendur á vesturbakka Dónár. Íbúafjöldi er um 9000.

Borgir í Serbíu
Andermatt

Andermatt er bær í kantónunni Uri í Sviss. Bærinn stendur í Urserental í 1437 metra hæð í miðjum Gotthardfjöllum á mótum meginleiða yfir fjöllin í norður-suðurátt og austur-vesturátt. Íbúar eru um 1.400 talsins.

Borgir í Sviss
Cádiz

Cádiz er borg á suðvesturströnd Spánar við Atlantshaf í héraðinu Andalúsíu. Borgin var stofnuð af Föníkum og er ein af elstu byggðu borgum Vestur-Evrópu. Hún hefur verið aðalhöfn spænska flotans frá því á 18. öld. Íbúar eru um 117 þúsund (2018).

Cádiz CF er knattspyrnulið borgarinnar.

Borgir í Andalúsíu
Dubrovnik

Dubrovnik er hafnarborg á Dalmatíuströnd Króatíu við Adríahaf og höfuðstaður sýslunnar Dubrovnik-Neretva. Íbúar eru um 40.000.

Borgir í Króatíu
Svilengrad

Svilengrad er bær í Haskovohéraði í Búlgaríu þar sem landamæri Tyrklands og Grikklands mætast. Íbúar, sem eru um 18 þúsund, starfa flestir við landamæraþjónustu.

Borgir í Búlgaríu
Edirne

Edirne (áður þekkt sem Adríanópólis) er borg í norðvesturhluta Tyrklands í Edirnehéraði í Austur-Þrakíu nærri landamærunum að Grikklandi og Búlgaríu. Edirne var þriðja höfuðborg Tyrkjaveldis frá 1363 til 1453 áður en Konstantínópel tók við því hlutverki. Íbúar eru um 165 þúsund.

Borgir í Tyrklandi
Bingen am Rhein

Bingen am Rhein er bær í Rínarlandi-Pfalz í Þýskalandi. Bærinn stendur við bugðu í Rínarfljóti austan við Bingenskóg. Hildegard von Bingen fæddist í bænum. Íbúar eru um 25 þúsund.

Borgir í Þýskalandi
Zaječar

Zaječar er bær í austurhluta Serbíu. Íbúar eru um 60.000 talsins. Bærinn er þekktur fyrir árlegu rokkhátíðina Gitarijada.

Borgir í Serbíu
Dragoman (Búlgaríu)

Dragoman er bær í Sofiahéraði í Búlgaríu. Íbúar eru um 5000.

Borgir í Búlgaríu
Lauterbourg

Lauterbourg er bær í umdæminu Bas-Rhin í héraðinu Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine í norðausturhluta Frakklands þar sem áin Lauter rennur út í Rínarfljót. Bærinn stendur við landamærin að Þýskalandi nálægt þýsku borginni Karlsruhe. Lauterbourg er austasti bær meginlandshluta Frakklands. Íbúar eru um 2000.

Borgir í Frakklandi
Montpellier

Montpellier er borg í Suður-Frakklandi í umdæminu Hérault í héraðinu Languedoc-Roussillon-Midi-Pyrénées. Borgin var stofnuð á miðöldum. Háskólinn í Montpellier var stofnaður árið 1160 og er því einn elsti háskóli heims. Íbúar eru um 285 þúsund (2017).

Menntun 
 École nationale de l'aviation civile
 EPITECH
 Montpellier Business School

Borgir í Frakklandi
Huningue

Huningue (þýska: Hüningen) er bær í umdæminu Haut-Rhin í Elsass í Frakklandi norðan við svissnesku borgina Basel þar sem landamæri Sviss og Þýskalands mætast. Íbúar eru um 6.500 talsins.

Borgir í Frakklandi
Sodankylä

Sodankylä er sveitarfélag í Lapplandi í Norður-Finnlandi. Íbúar eru tæplega 8.500 (2019).

Sveitarfélög í Finnlandi
Petrits

Petrits er bær í Blagoevgradhéraði í suðurhluta Búlgaríu við rætur Belasitsafjalla í árdal Strumitsa. Íbúar eru um 30.000.

Borgir í Búlgaríu
Vršac

Vršac er bær í Suður-Banatumdæmi í héraðinu Vojvodina í Serbíu. Íbúar eru um 35 þúsund.

Borgir í Serbíu
Valence

Valence er bær í umdæminu Drôme í héraðinu Auvergne-Rhône-Alpes í suðausturhluta Frakklands. Hann stendur á vesturbakka Rónar um 100 km sunnan við Lyon. Íbúar eru um 60 þúsund.

Borgir í Frakklandi
Evrópska hjólreiðasambandið

Evrópska hjólreiðasambandið er regnhlífarsamtök hjólreiðafélaga í Evrópu. Þau eru með 74 aðildarfélög frá 39 löndum, þar á meðal Landssamtök hjólreiðamanna á Íslandi. Samtökin standa fyrir Velo-city-ráðstefnuröðinni. Megináherslur samtakanna er að hafa áhrif á stefnu Evrópulanda í málefnum hjólreiðafólks, styðja þróun hjólreiðaferðamennsku (til dæmis í gegnum EuroVelo-verkefnið) og bæta öryggi hjólandi og annarra berskjaldaðra vegfarenda.

Tenglar
 Vefur samtakanna

Hjólreiðafélög
Evrópsk samtök
EV8 Miðjarðarhafsleiðin

EV8 Miðjarðarhafsleiðin er EuroVelo-hjólaleið meðfram strönd Miðjarðarhafsins, frá Cádiz á Spáni til Limassol á Kýpur. Leiðin er um 5.900 km að lengd og fer um ellefu lönd: Spán, Frakkland, Mónakó, Ítalíu, Slóveníu, Króatíu, Bosníu-Hersegóvínu, Svartfjallaland, Albaníu, Grikkland og Kýpur.

Aðeins lítill hluti leiðarinnar er á sérstökum hjólaleiðum með aðskildri umferð.

Leiðin
 Spánn: Leiðin hefst í Cádiz og liggur um Malaga, Granada, Valensíu og Barselóna. Aðeins einn lítill hluti, Pirinexus, frá Barselóna að landamærum Frakklands, er sérstök hjólabraut.
 Frakkland: Leiðin liggur yfir Pýreneafjöll við Le Perthus í gegnum Argelès-sur-Mer, Port Barcarès, Port Leucate, Narbonne, Béziers, Agde, Sète, La Grande-Motte, Cavaillon, Apt, Forcalquier og Nice og endar í Menton við landamæri Ítalíu.
 Mónakó: Leiðin liggur um Mónakóborg.
 Ítalía: Leiðin liggur um Tórínó, Pavía, Piacenza, Mantúa, Ferrara, Feneyjar og Tríeste. Hlutinn frá Pavía að Feneyjum liggur um þróaða hjólastíga meðfram báðum bökkum Pó: Ciclovia del Po e delle lagune og Ciclovia destra Po.
 Slóvenía: Leiðin liggur í gegnum Koper áður en hún nær inn í Istríu í Króatíu.
 Króatía: Í Króatíu liggur leiðin um Istríuskaga og Dalmatíuströndina og fer í gegnum Pula, Rijeka, Zadar, Split, Klek og Dubrovnik.
 Bosnía og Hersegóvína: Leiðin liggur eftir stuttri ströndinni frá Klek í Króatíu, gegnum Neum, og svo aftur inn í Króatíu.
 Svartfjallaland: Leiðin liggur um Kotorflóa til Podgorica og síðan að landamærum Albaníu.
 Albanía: Leiðin liggur um Shkodër, Tírana og Durrës.
 Grikkland: Leiðin liggur um Igoumenitsa, Patras, Kórinþuborg og Aþenu. 
 Kýpur: Frá Grikklandi er ferjuleið til Kýpur þar sem leiðin endar í hringleið um eyjuna sem fer í gegnum Limassol.

Myndir

Tenglar
 Vefur leiðarinnar

EuroVelo
Rytjumosaætt

Rytjumosaætt (fræðiheiti Amblystegiaceae) er ætt mosa, sem vaxandi næstum allan heim.

Ættkvíslir 
Til Rytjumosaætta teljast 54 ættkvíslir með samtals allt að 200 tegundir.
AcrocladiumAmblystegiella
AmblystegiumApterygium
CallialariaCalliergidium
CalliergonCalliergonella
CampyliadelphusCampylidium
CampyliumChrysohypnum
ConardiaCratoneuron
CratoneuropsisDonrichardsia
DrepanocladusHamatocaulis
HygroamblystegiumHygrohypnum
HypnitesKoponenia
LeptodictyumLimprichtia
LoeskypnumOchyraea
OrthotheciellaPalustriella
PlatydictyaPlatyhypnum
PlatylomellaPseudoamblystegium
PseudocalliergonPseudocampylium
PseudohygrohypnumRichardsiopsis
SanioniaSarmentypnum
SasaokaeaSciaromiella
SciaromiopsisScorpidium
SerpoleskeaStraminergon
VittiaWarnstorfia

Tegundir á Íslandi 
Á Íslandi eru 27 tegundir mosa af rytjumosaætt:
 Amblystegium fluviatile (Hedw.) Schimp. — Lækjarytja
 Amblystegium serpens (Hedw.) Schimp. — Skógarytja
 Amblystegium tenax (Hedw.) C.E.O.Jensen — Lænurytja
 Leptodictyum riparium (Hedw.) Warnst. — Pollalæpa
 Cratoneuron filicinum (Hedw.) Spruce — Rekjumosi
 Campyliadelphus chrysophyllus (Brid.) Kanda — Klettatjása
 Campyliadelphus elodes (Lindb.) Kanda — Pollatjása
 Conardia compacta (Müll.Hal..) H.Rob. — Vogmosi
 Warnstorfia exannulata (Schimp.) Loeske — Lindakló
 Warnstorfia fluitans (Hedw.) Loeske — Síkjakló
 Warnstorfia sarmentosa (Wahlenb.) Hedenäs — Roðakló
 Warnstorfia tundrae (Arnell) Loeske — Keldukló
 Drepanocladus aduncus (Hedw.) Warnst. — Pollalufsa
 Drepanocladus polygamus (Schimp.) Heden. — Fitjalufsa
 Drepanocladus sordidus (C.Müll.) Heden. — Keldulufsa
 Tomentypum nitens (Hedw.) Loeske — Lémosi
 Sanionia georgico-uncinata (Müll.Hal.) Ochyra & Hedenäs — Fjallasigð
 Sanionia orthothecioides (Lindb.) Loeske — Brekkusigð
 Sanionia uncinata (Hedw.) Loeske — Móasigð
 Scorpidium cossonii (Schimp.) Hedenäs — Lindakrækja
 Scorpidium revolvens (Sw.) Rubers — Mýrakrækja
 Scorpidium scorpioides (Hedw.) Limpr. — Tjarnakrækja
 Pseudocalliergon angustifolium Hedenäs — Heiðadoppa
 Pseudocalliergon lycopodioides (Brid.) Hedenäs — Digurdoppa
 Pseudocalliergon trifarium (F.Weber. & D.Mohr) Loeske — Stafdoppa
 Pseudocalliergon turgescens (T.Jensen) Loeske — Búldudoppa
 ''Loeskypnum badium (Hartm.) H.K.G.Paul — Hómosi

Myndasafn

Tilvísanir

Heimildir 
 Bergþór Jóhannsson 2003. Íslenskir mosar: Skrár og viðbætur. 138 s.

Tengt efni 
 Mosar

Tenglar 
Amblystegiaceae. Montana Field Guide.
Íslenskir mosar — Skrár og viðbætur

Mosar
Mosi
Rytjumosaætt
Stornoway

Stornoway (norræna: Stjórnavágr, gelíska: Steòrnabhagh) er bær á Ljóðhúsum í Suðureyjum í Skotlandi. Stornoway er stærsti bærinn í Suðureyjum með um 8.000 íbúa. Bærinn er líka stjórnsýslumiðstöð og helsta höfn Vestureyja (Ytri Suðureyja). Ferja gengur frá Stornoway til Ullapool á meginlandi Skotlands.

Suðureyjar
Þorp í Skotlandi
Ullapool

Ullapool er bær í Rossskíri á austurströnd Skotlands. Bærinn stendur í Skosku hálöndunum. Hann var stofnaður sem síldarhöfn árið 1788 og hannaður af Thomas Telford. Ferja gengur frá Ullapool til Suðureyja. Íbúar eru um 1500.

Þorp í Skotlandi
Limerick

Limerick (írska: Luimneach) eða Hlymrek er borg í Limerick-sýslu á Vestur-Írlandi. Áin Shannon rennur í gegnum borgina. Limerick er þriðja stærsta borgin í lýðveldinu Írland og sú fjórða stærsta á eyjunni Írlandi. Íbúar eru rúmlega 100 þúsund. Elsta þekkta landnám í Limerick er talið vera frá 812.

Í Landnámu er getið um bæinn Hlymrek (e. Limerick) en því að þangað sigldi um aldamótin 1000 Hrafn Oddsson Hlymreksfari í kaupferðir af íslandi. 

Hljómsveitin The Cranberries var stofnuð í Limerick.

Heimildir

 
 Frá Írlandi, Ársrit Hins íslenska fræðafjelags í Kaupmannahöfn, (01.01.1918), Blaðsíða 46 

Írland
Borgir á Írlandi
EV3 Pílagrímaleiðin

EV3 Pílagrímaleiðin er EuroVelo-hjólaleið sem liggur frá Þrándheimi í Noregi til Santiago de Compostela á Spáni. Leiðin er 5.122 km að lengd og liggur í gegnum sjö lönd: Noreg, Svíþjóð, Danmörku, Þýskaland, Belgíu, Frakkland og Spán. Leiðin gegnum Danmörku og hluti leiðarinnar gegnum Þýskaland og Frakkland er á tilbúnum leiðum.

Leiðin
 Noregur: Leiðin liggur frá Þrándheimi, gegnum Røros, Lillehammer og Osló að landamærum Svíþjóðar.
 Svíþjóð: Leiðin liggur um Strömstad, Lysekil, Stenungsund að Gautaborg þar sem ferja gengur til Frederikshavn í Danmörku.
 Danmörk: Leiðin liggur eftir Herleiðinni (sem er hluti af Danmarks nationale cykelruter) suður eftir Jótlandi, frá Frederikshavn, gegnum Álaborg, Hobro, Viborg, Vejen, Vojens, Rødekroog og Padborg að landamærum Þýskalands við Kruså.
 Þýskaland: Leiðin liggur um Flensborg, Hamborg, Bremen, Münster, Düsseldorf, Köln, Bonn til Aachen. Leiðin liggur eftir pílagrímaleiðinni sem er merkt sem landsleið D7.
 Belgía: Leiðin liggur um Liège, Huy, Andenne, Namur, Sambreville, Charleroi, Thuin og Erquelinnes.
 Frakkland: Leiðin liggur um Compiègne, París, Orléans, Tours, Bordeaux til Saint-Jean-Pied-de-Port. Leiðin frá Orléans til Tours meðfram Loire er á aðskildum stígum. Leiðin liggur yfir Pýreneafjöll við Arnéguy.
 Spánn: Leiðin liggur um Pamplóna, Burgos og León til Santiago de Compostela.

Myndir

Tenglar
 Vefur leiðarinnar

EuroVelo
Shannon (fljót)

Shannon fljót er lengsta á Írlands. Hún er um 360 km löng og vatnasvið hennar eru tæpir 17.000 ferkílómetrar.
Áin skiptir vesturhluta landsins frá austur- og suðurhlutunum. Hún hefur verið notuð sem samgöngumáti öldum saman. Víkingar sigldu upp ána á 10. öld og réðust á auðug klaustur inn í landi. Borgin Limerick stendur á mótum árinnar og óshólmum hennar.
Fljót á Írlandi
Írland
Toppamosaætt

Toppamosaætt (fræðiheiti Timmiaceae) er ætt mosa sem telur bara 1 ættkvísl með 4 tegundir

.

Ættkvíslir 
Timmia

Tegundir toppamosaættar á Íslandi 
Á Íslandi eru 4 tegundir af þessum mosum:
 Timmia austriaca Hedw. — Hagatoppur
 Timmia bavarica Hessl. — Gjótutoppur
 Timmia comata Lindb. & Arnell — Skorutoppur
 Timmia norvegica J.E.Zetterst. — Gullintoppur

Tilvísanir

Heimildir 
 Bergþór Jöhannsson 2003. Íslenskir mosar: Skrár og viðbætur. 138 s.

Tengt efni 
 Mosar

Tenglar 
Amblystegiaceae. Montana Field Guide.
Íslenskir mosar — Skrár og viðbætur

Mosar
Mosi
Toppamosaætt
Danska kirkjan

Danska kirkjan (danska: Den Danske Folkekirke eða Folkekirken) er opinbert trúfélag í Danmörku og evangelísk-lúthersk kirkja.

Um 73,8% Dana eru meðlimir kirkjunnar (1. jan. 2021). 11 biskupsdæmi eru innan Danmerkur, þar á meðal Grænland. Tólfta biskupsdæmið var Fólkakirkjan í Færeyjum sem nú er sjálfstæð. Enginn erkibiskup er í kirkjunni en æðsta embætti hennar er biskup Kaupmannahafnar. Kirkjan ákvað að gefa saman samkynhneigða árið 2012 en klofningur var innan hennar varðandi það.

33.8% giftinga og 83.7% jarðarfara í Danmörku fara fram í Dönsku kirkjunni.

Heimild

Tilvísanir
Kristni
Lútherstrú
Danmörk
Ríkiskirkjur
The Cranberries

The Cranberries var írsk rokkhljómsveit sem var stofnuð árið 1989 í Limerick og aflögð árið 2019. Í fyrstu hét sveitin The Cranberry saw us og var með karlkyns söngvara en síðar gekk söngkonan Dolores O'Riordan í bandið. Sveitin reis til frægðar með frumburði sínum Everybody Else Is Doing It, So Why Can't We? (1993) og átti vinsælan smell með laginu Zombie (1994). Hljómsveitin tók sér hlé árið 2003 of fram til ársins 2009 þegar meðlimir einbeittu sér að sólóferli. O'Riordan lést árið 2018 og voru síðustu upptökur með henni gefnar út 2019. Sveitin var kennd við jaðarrokk en hefur blandað öðrum stefnum í tónlist sína. 

The Cranberries hefur selt yfir 40 milljónir platna á heimsvísu.

Meðlimir
Mike Hogan – bassi
Noel Hogan – gítar
Fergal Lawler – trommir
Dolores O'Riordan – söngur, gítar og hljómborð

Breiðskífur
Everybody Else Is Doing It, So Why Can't We? (1993)
No Need to Argue (1994)
To the Faithful Departed (1996)
Bury the Hatchet (1999)
Wake Up and Smell the Coffee (2001)
Roses (2012)
Something Else (2017) (Órafmagnaðar útgáfur, sinfóníuútgáfur og nokkur ný lög)
In the End (2019) (unnið úr demóum fyrir síðustu plötu)

Heimild

Írskar hljómsveitir
Brjóstnál Palestrínu

Brjóstnál Palestrínu er gullin brjóstnál, sem í dag er geymd í hinu 'forsögulega þjóðarsafni Lúígí Pígoríní' (Museo Preistorico Etnografico Luigi Pigorini) í Róm. Skartgripur þessi ber áletrun á eldri latínu. Þegar brjóstnálin fannst seint á 18. öld var hún almennt viðurkennd sem elsta dæmi um latínu sem fundist hafði. Um þessa nál hefur nokkuð verið spekúlerað og tilgátur settar fram um að hún hafi verið fölsuð en nýleg rannsókn gerð 2011 komst að þeirri niðurstöðu að hún væri ekta „fram yfir allan raunhæfan grun“.

Tími og áletrun

Brjóstnálin er talin vera frá 7undu öld f.Kr. Hún er áletruð með texta sem virðist vera á gamalli latínu, hér á rómversku letri:

MANIOS MED FHEFHAKED NVMASIOI

Samsvarandi setning á Klassískri Latínu væri líklega:

*MANIVS ME FECIT NVMERIO

sem þýðir:

Manius gerði mig fyrir Numerius

Tilvísanir

Fornleifar á Ítalíu
Vegviti

Vegviti er tæki sem vísar á ákveðinn stað eða leið. Vegviti getur verið tæki sem sendir frá sér bylgjur. Slíkir vitar geta sent út merki eins og útvarpsbylgjur, hljóðbylgjur og ljósmerki.  Fyrr á öldum tíðkaðist að tendra eld upp á hæðum eða annars staðar hátt uppi og voru það merki  stundum til sjófarenda en einnig varnarmerki ef óvinur nálgaðist.
Mosafræði

Mosafræði er undirgrein grasafræðinnar sem fæst við rannsóknir á mosum, sem er skipt í soppmosa (Marchantiophyta), hornmosa (Anthocerotophyta) og baukmosa (Bryophyta). 

Talið er að tegundir mosa í heiminum séu um 35 þúsund, sem tilheyra 177 ættum og 1822 ættkvíslum

Tilvísanir

Heimildir 
 Bergþór Jóhannsson 2003. Íslenskir mosar: Skrár og viðbætur. Reykjavík: Náttúrufræðistofnun Íslands.

Tengt efni 
 Mosar — Bryophytes 
 Hornmosar — Anthocerotophyta 
 Soppmosar — Marchantiophyta 
 Baukmosar — Bryophyta

Tenglar 
Amblystegiaceae. Montana Field Guide.
Íslenskir mosar — Skrár og viðbætur

Grasafræði
Mosar
Hornmosar

Hornmosar (fræðiheiti Anthocerotophyta) er skipting mosa.

Lýsing 
Kynliður óreglulega sepótt eða kvíslgreint þal sem myndar stundum flatar, stjörnulaga plöntur. Engin vefjaskipting í þali. Frumur eru ekki með grænukornum en í þeirra stað er hver fruma með einni stórri, grænni plötu. Engir olíudropar. Þal er oft með holum sem eru ýmist fyllt af slími eða bláþörungum. Á neðra borði eru oft varafrumur og þær geta einnig verið á efra borði, Rætlingar sléttir, gerðir úr einni frumu. Ffjóhirslur myndast í holum í yfirborði þals. Egghirslur myndast stakar í efra borði þals.

Gróliður sívalur, stundum stuttur en stundum langur og nær langt upp úr kynliðnum. Gróliður skiptist í fót og gróhirslu. Fóturinn er inni í þalinu og er nálægt því að vera kúlulaga. Gróhirslustilkur er enginn. Milli fótar og gróhirslu er vaxtarlag. Elsti hluti gróhirslunnar er efst en yngsti hlutinn neðst. Gróhirslan heldur áfram að vaxa að neðan þótt hún hafi opnast að ofan. Gróhirsluveggur stundum með varafrumum. í gróhirsluveggnum eru grænar frumur, með tveim grænum plötum. í gróhirslunni er oftast vel afmörkuð miðsúla. Hún nær ekki fram í enda gróhirslu og er því laus frá gróhirsluveggnum. í grórýminu myndast gró og gormfrumur. Gormfrumurnar eru mismunandi og óreglulegar, oft eru þær gerðar úr fleiri en einni frumu. Gormar eru oftast vanþroskaðir eða jafnvel engir. Fullþroskuð gróhirsla er langlíf og getur staðið vikum saman. Gróhirslan opnast með því að klofna smám saman ofan frá í tvær ræmur. Gróhirslan byrjar að klofna rétt neðan við gróhirsluendann og ræmurnar hanga lengi saman fremst.

Flokkun 
Til hornmosa teljast 2 flokkar með samtals allt að 5 ættbálkum og 5 ættum:
 Leiosporocerotopsida
Leiosporocerotales 
 Leiosporocerotaceae
 Leiosporoceros (1 tegund)

 Anthocerotopsida — Hnýfilmosaflokkur
Anthocerotales — Hnýfilmosabálkur
Anthocerotaceae — Hnýfilmosaætt
Anthoceros (um 83 tegundir)
Folioceros (17 tegundir)
Sphaerosporoceros (2 tegundir)
Notothyladales 
Notothyladaceae'''
Notothylas (21 tegundir)
Phaeoceros (um 40 tegundir)
Paraphymatoceros (2 tegundir)
Hattorioceros (1 tegundir)
Mesoceros (2 tegundir)
Phymatocerotales 
Phymatocerotaceae
Phymatoceros (2 tegundir)
Dendrocerotales 
Dendrocerotaceae
Dendroceros (43 tegundir)
Megaceros (8 tegundir)
Nothoceros (7 tegundir)
Phaeomegaceros (7 tegundir)

Í öllum heiminum er talið, að tegundir soppamosa séu 140, sem tilheyra um 14  ættkvíslir

Tegundir á Íslandi 
Á Íslandi er aðeins til ein tegund hornmosa:
 Phaeoceros carolinianus (Michx) Prosk. — Hverahnýfill

Myndasafn

Tilvísanir

Heimildir 
 Bergþór Jöhannsson 2003. Íslenskir mosar: Skrár og viðbætur. 138 s.
 Bergþór Jóhannsson 1999. Íslenskir mosar. Hornmosar og 14 ættir soppmosa. 108 s.

Tengt efni 
 Mosar

Tenglar 
Íslenskir mosar — Skrár og viðbætur
 Hornwort Web Portal 
  Anthocerotophyta description and fossil history at UCMP
 Classification of the Anthocerotophyta 
 New Zealand Anthocerotae 

Mosar
Mosi