alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Eiríkur eymuni

Eiríkur eymuni eða Eiríkur eimuni (d. 18. júlí 1137) var konungur Danmerkur frá 1134 til dauðadags. Hann var frillusonur Eiríks góða Danakonungs.

Fátt er vitað um ævi Eiríks fyrr en um það leyti sem hálfbróðir hans, Knútur lávarður, var myrtur í ársbyrjun 1131 af Magnúsi sterka, syni Níelsar konungs, föðurbróður þeirra. Eiríkur, sem þá var jarl af Lálandi, hóf uppreisn gegn konungi og næstu þrjú árin sló nokkrum sinnum í bardaga sem Eiríkur tapaði þó alltaf en 1134 tókst honum að fá Össur erkibiskup í Lundi og Lothar keisara í lið með sér og í miklum bardaga sem háður var 4. júní 1134 við Fótvík nálægt Lundi beið her feðganna Níelsar konungs og Magnúsar sterka lægri hlut og Magnús féll en Níels lagði á flótta og var drepinn í Slésvík um þremur vikum síðar. 

Eiríkur eymuni var hylltur sem konungur Danmerkur þegar eftir bardagann. Hann settist að í Lundi og gerði bæinn að höfuðstað ríkisins. Hann vann að því að fá Knút lávarð bróður sinn tekinn í heilagra manna tölu til að styrkja tök ættleggs síns á konungdæminu en lét um leið drepa alla hugsanlega keppinauta sem hann gat náð til, jafnvel Harald kesju bróður sinn, sem hafði verið í liði með Níels konungi, og syni hans.

Eiríkur fór í krossferð til Rügen 1136 til að kristna heiðna menn þar og vann bæinn Arkona eftir umsátur. Hann ætlaði í annan leiðangur árið eftir en varð að hætta við vegna vaxandi ólgu í Danmörku. Eiríkur þótti sýna af sér grimmd og ofríki heima fyrir og 18. júlí 1137 var hann drepinn á héraðsþingi í Slésvík; banamaður hans er sagður hafa verið aðalsmaður að nafni Plógur hinn svarti (Sorteplov).

Kona Eiríks var Málmfríður, dóttir Mstislavs stórhertoga af Kænugarði, sem áður hafði verið gift Sigurði Jórsalafara Noregskonungi. Þau áttu ekki börn en Eiríkur átti einn frilluson, Svein.

Viðurnefnið „eymuni“ (eimuni) þýðir sá sem aldrei gleymist (sá sem menn muna ævinlega), sbr. að sólin er kölluð Eygló = sú sem að eilífu glóir.

Heimildir 
 

Danakonungar
Eiríkur lamb

Eiríkur lamb eða Eiríkur spaki (um 1120 – 27. ágúst 1146) var konungur Danmerkur frá 1137 til 1146. Hann sagði af sér skömmu fyrir dauða sinn vegna veikinda og dó í klaustri í Óðinsvéum skömmu síðar.

Eiríkur var sonur Ragnhildar dóttur Eiríks góða og höfðingjans Hákonar norræna, sem var afkomandi Magnúar góða. Þegar Eiríkur eymuni var drepinn 1137 þóttu ýmsir koma til greina sem arftakar hans, þar á meðal Sveinn frillusonur hans, Knútur sonur Magnúsar sterka Níelssonar konungs og Valdimar sonur Knúts lávarðs, en þeir voru allir á barnsaldri; Eiríkur lamb var sá eini sem taldist fullvaxinn og var það líklega helsta ástæða þess að hann var valinn konungur. 

Eiríki tókst að ná góðu samstarfi við kirkjuna og veitti henni ýmis hlunnindi. Hann reyndi að efla embættismannakerfið til að styrkja sig í sessi. Hann var friðsamur og þótti sérlega blíður og góðlyndur, ljúfur eins og lamb, og af því fékk hann viðurnefni sitt. Árið 1139 hljóp þó snurða á þráðinn þegar Ólafur, eini eftirlifandi sonur Haraldar kesju sonar Eiríks góða, fór að láta til sín taka og tókst að fá sig tekinn til konungs á Skáni. Hann herjaði á Sjáland og það var ekki fyrr en 1143 sem Eiríki tókst að ná yfirhöndinni og Ólafur féll í orrustunni við Glúmsþorp á Skáni.

Eiríkur veiktist 1146 og sagði af sér skömmu fyrir dauða sinn. Kona hans var Luitgard, systir erikibiskupsins af Hamborg-Bremen. Þau voru barnlaus en Eiríkur átti frillusoninn Magnús.

Heimildir 
 

Danakonungar
Háskólinn í Færeyjum

Háskólinn í Færeyjum (Færeyska: Fróðskaparsetur Føroya) er háskóli í Þórshöfn, Færeyjum. Hann var stofnaður af Vísindafélagi Færeyja árið 1965 og hét þá Academia Færoensis. Það var hins vegar ekki fyrr en árið 1990 sem skólinn var formlega viðurkenndur sem háskóli.

Rektor skólans er Jóan Pauli Joensen.

Tilvísanir

Tenglar 
 Heimasíða Háskólans í Færeyjum

Háskólar
Háskólinn á Grænlandi

Háskólinn á Grænlandi (grænlenska: Ilisimatusarfik) er háskóli í Nuuk, Grænlandi.

Tenglar 
 Heimasíða Háskólans á Grænlandi

Háskólar
My Life in Ruins

My Life in Ruins er rómantísk gamanmynd frá árinu 2009 og gerist í rústum forn Grikklands og leika Nia Vardalos, Richard Dreyfuss, Alexis Georgoulis, Rachel Dratch, Harland Williams og breski gamanleikarinn Allistair McGowan í henni. Myndin fjallar um leiðsögukonu en lí hennar tekur persónulegan krók, þegar hópurinn hennar lendir í gamansömum aðstæðum í rústunum, ásamt óviðbúnum áningarstöðum á leiðinni. Myndin kom í kvikmyndahús þann 5. júní 2009 í Bandaríkjunum en 7. maí 2009 í Grikklandi

Söguþráður

Kvikmyndir frumsýndar 2009
Knútur Magnússon

Knútur Magnússon eða Knútur 5. (1129 – 9. ágúst 1157) var konungur Danmerkur frá 1146 til dauðadags, ásamt Sveini Eiríkssyni og einnig Valdimar Knútssyni síðustu mánuðina. 

Knútur var sonur Magnúsar sterka, sem var sonur Níelsar konungs. Móðir Knúts var kona Magnúsar, Ríkissa af Póllandi. Faðir Knúts og afi féllu 1134, þegar hann var aðeins fimm ára, og þegar Eiríkur eymuni var drepinn 1137 var Knútur enn of ungur til að taka þátt í kapphlaupi um kórónuna, og eins var með frændur hans, Svein og Valdimar, svo að Eiríkur lamb varð konungur. Eiríkur sagði af sér 1146 og þá voru þeir Sveinn og Knútur orðnir fullveðja en Valdimar var enn á unglingsaldri. Jótar kusu Knút sem konung sinn en Sjálendingar völdu Svein. 

Ekki leið á löngu þar til kom til átaka og Knútur hraktist um tíma tilÞýskalands en tókst þar að safna saman her. Friðrik Barbarossa Þýskalandskonungur úrskurðaði að Sveinn ætti að vera einn konungur en Knútur skyldi hafa Sjáland að léni. Fljótlega braust þó út borgarastyrjöld að nýju og nú gekk Valdimar í lið með Knúti en hafði áður stutt Svein. Sveinn var hrakinn úr landi en snemma árs 1157 sneri hann aftur og þá var gert samkomulag um þrískiptingu ríkisins. Valdimar fékk Jótland, Knútur Sjáland og Sveinn fékk Skán.

Sveinn bauð meðkonungum sínum til sáttaveislu í Hróarskeldu í ágúst um sumarið en undir borðum lét hann menn sína ráðast á Knút og Valdimar. Knútur var drepinn á staðnum en Valdimar tókst að flýja þótt hann væri særður. Þann 23. október um haustið mættust Valdimar og Sveinn í orrustu á Grathe-heiði. Henni lauk með því að Sveinn lagði á flótta út í mýrlendi, tapaði þar vopnum sínum og verjum, náðist og var höggvinn. Eftir það ríkti Valdimar einn sem konungur.

Kona Knúts var Ingigerður af Svíþjóð. Þau áttu ekki börn en Knútur átti tvo frillusyni, Níels sem kallaður var hinn helgi, dó rúmlega tvítugur og virðist hafa verið álitinn heilagur maður meðan hann var enn lífs, og Valdimar biskup í Slésvík og síðar erkibiskup í Brimum. Hann reyndi að gera tilkall til ríkis í Danmörku 1192 en var handtekinn og hafður í haldi til 1206.

Heimildir 
 

Danakonungar
Tokugawa Iemitsu

Tokugawa Iemitsu (徳川 家光 12. ágúst, 1604 — 8. júní, 1651) var þriðji sjógun Tokugawa-ættarinnar í Japan. Hann var elsti sonur Tokugawa Hidetada og tók við völdum þegar faðir hans sagði af sér 1623. Í valdatíð hans varð Shimabara-uppreisnin þegar kristnir bændur gerðu uppreisn vegna ofsókna hans gegn þeim. Hann barði niður uppreisnina, bannaði kristna trú með öllu og gaf út tilskipun sem lagði dauðarefsingu við því að Japanir ferðuðust frá Japan til annars lands. Hann varð fyrsti herstjórinn sem lést í embætti.

Japanskir herstjórar
Sveinn Eiríksson Grathe

Sveinn Eiríksson (1125 – 23. október 1157), sem eftir dauða sinn hefur verið nefndur Sveinn Grathe, var konungur Danmerkur frá 1146 til dauðadags, lengst af ásamt Knúti Magnússyni og síðustu mánuðina með Valdimar Knútssyni.

Sveinn var sonur Eiríks eymuna, sem var konungur 1134-1137. Þegar hann var drepinn var Sveinn of ungur til að keppa um konungdæmið og Eiríkur lamb frændi hans varð konungur. Sveinn var sendur til Þýskalands og ólst þar upp. Þegar Eiríkur sagði af sér 1146 var Sveinn aftur á móti fullvaxinn og Knútur Magnússon frændi hans líka. Sveini tókst að láta kjósa sig konung í Skáni og á Sjálandi en Jótar studdu Knút Magnússon og næstu árin geisaði borgarastyrjöld í Danmörku. 

Valdimar frændi þeirra, sonur Knúts lávarðs, var lengi framan af í liði Sveins, stýrði herjum hans og þótti standa sig mjög vel. Á endanum leitaði Knútur til Friðriks 1. Þýskalandskonungs, sem stefndi konungunum til fundar í Merseburg 1152. Þar dæmdi Friðrik að Sveinn skyldi verða konungur Danmerkur en um leið lénsmaður sinn og lét hann heita því að Knútur fengi Sjáland að léni. Sveinn stóð þó ekki við það heit og því reiddist Valdimar. Sveinn beindi öllum kröftum sínum í borgarastyrjöldina og sinnti lítt um varnir gegn Vindum, sem stöðugt stunduðu sjórán á Eystrasalti og strandhögg í sunnanverðri Danmörku. Hann þótti allt of hallur undir Þjóðverja og aflaði sér þannig óvinsælda.

Valdimar varð honum á endanum fráhverfur og þegar Sveinn áttaði sig á því reyndi hann að ryðja honum úr vegi eða gera hann óskaðlegan en mistókst og Valdimar gekk í bandalag við Knút. Í sameiningu hröktu þeir Svein til Þýskalands, þar sem hann flakkaði um í þrjú ár og reyndi að afla sér stuðnings. Að lokum tókst honum það og hann sneri aftur til Danmerkur. Konungarnir þrír settust að samningaborði og skiptu ríkinu í þrennt, Valdimar fékk Jótland, Knútur Sjáland og Sveinn tók Skán.

Sveinn bauð svo meðkonungum sínum til sáttaveislu í Hróarskeldu þann 9. ágúst 1157. Þar drápu menn hans Knút en Valdimar komst undan á flótta þótt særður væri. 23. október um haustið mættust Sveinn og Valdimar í orrustu á Grathe-heiði. Sveinn beið lægri hlut, flúði út í mýrlendi þar sem hann tapaði vopnum sínum og verjum, náðist svo og var höggvinn. Hann var að sögn huslaður á aftökustaðnum og þar var seinna reist kapella. Eftir dauða sinn hefur hann jafnan verið nefndur eftir staðnum þar sem hann féll og kallaður Sveinn Grathe.

Kona hans var Adele af Wettin en þau áttu ekki börn sem lifðu.

Heimildir 
 

Danakonungar
Valdimar mikli Knútsson

Valdimar mikli eða Valdimar Knútsson (14. janúar 1131 – 12. maí 1182) var konungur Danmerkur frá 1157 til dauðadags, fyrstu mánuðina með frændum sínum Sveini Eiríkssyni og Knúti Magnússyni en eftir það einn.

Valdimar var sonur Knúts lávarðs, sonar Eiríks góða, og Ingibjargar af Kænugarði, konu hans. Hann fæddist átta dögum eftir að Magnús sterki lét drepa föður hans. Hann ólst upp hjá sjálenska höfðingjanum Asser Rig af Hvide-ætt, með sonum hans Absalon og Esbern Snare.

Í borgarastyrjöldinni milli Sveins Eiríkssonar og Knúts Magnússonar studdi Valdimar framan af Svein, sem gerði hann að hertoga af Slésvík, en síðar varð Valdimar Sveini fráhverfur og árið 1154 gekk hann í bandalag við Knút og trúlofaðist hálfsystur hans, hinni fögru Soffíu af Minsk. Árið 1157 var samið um að skipta ríkinu í þrennt milli þeirra frændanna og fékk Valdimar þá Jótland í sinn hlut. Í veislu í Hróarskeldu í ágústmánuði sveik Sveinn frændur sína og réðist að þeim. Knútur var drepinn og Valdimar særðist en komst undan á flótta. Hann safnaði saman bændaher á Jótlandi og 23. október um haustið vann hann sigur á Sveini í orrustu á Grathe-heiði. Sveinn var höggvinn og eftir það var Valdimar einn konungur.

Valdimar styrkti konungsríkið mjög, enda ekki vanþörf á eftir langvarandi innanlandsófrið, og réðist meðal annars gegn Vindum, sem höfðu lengi herjað á Danmörku með ránum. Við það naut hann stuðnings Absalons uppeldisbróður síns, sem hann útnefndi biskup í Hróarskeldu 1158 og varð síðar erkibiskup í Lundi. Uppreisn var gerð gegn Valdimar og Absalon árið 1180 og urðu þeir að flýja land en sneru aftur með her ári síðar og bældu uppreisnina niður. 

Miklar breytingar urðu á dönsku samfélagi á ríkisstjórnarárum Valdimars. Skattkerfinu var breytt og embættismannakerfið styrkt. Tekjur konungsins voru auknar, meðal annars með því að samþykkt var að allt það land sem enginn ætti skyldi tilheyra krúnunni.

Valdimar dó vorið 1182 og er grafinn í Ringsted. Hann átti átta börn með Soffíu konu sinni, synina Knút 6. og Valdimar sigursæla og sex dætur, þar á meðal Ingibjörgu konu Filippusar 2. Ágústs Frakkakonungs og Ríkissu konu Eiríks Knútssonar Svíakonungs.

Heimildir 
 

Danakonungar
Knútur 6.

Knútur 6. Valdimarsson (stundum Knútur 4.) (1163 – 12. nóvember 1202) var konungur Danmerkur frá 1182 til dauðadags. Hann var sonur Valdimars mikla Knútssonar og konu hans Soffíu af Minsk og var krýndur sem meðkonungur föður síns þegar árið 1170. Hann tók svo við þegar faðir hans lést en í raun var það Absalon erkibiskup, vinur og fóstbróðir Valdimars, sem stýrði ríkinu framan af.

Knútur neitaði að gerast lénsmaður Friðrik Barbarossa keisara og vegna átaka og óeiningar innan Þýskalands tókst honum að ná ítökum í Pommern og fá Bugislav hertoga þar til að viðurkenna yfirráð Dana. Eftir það kallaði hann sig konung Vinda og þótt Danir misstu öll yfirráð yfir Pommern, Mecklenburg og öðrum löndum sunnan Eystrasalts árið 1225 héldu Danakonungar áfram að kalla sig konunga Vinda fram á 20. öld.

Knútur er sagður hafa verið mjög hávaxinn, frómur og lítillátur en ekki mikill leiðtogi. Framan af ríkisstjórnarárum sínum stóð Knútur í skugga Absalons og seinna yngri bróður síns, Valdimars sigursæla, sem var mun meiri fyrir sér. Knútur giftist 1177, fjórtán ára að aldri, Geirþrúði (um 1154 - 1196) dóttur Hinriks ljóns hertoga af Saxlandi og Bæjaralandi. Þau voru barnlaus.

Heimildir 
 

Danakonungar
Paprika

Paprika er heiti á ýmsum yrkjum jurtarinnar Capsicum annuum. Ólíkir yrki bera mismunandi aldin en algengustu litirnir eru gulur, rauður og appelsínugulur þótt mörg önnur litbrigði séu til. Óþroskaðar paprikur eru grænar að lit og eru þær oft borðaðar líka en fullþroskaðar paprikur eru þó mun sætari og flestum þykja þær bragðbetri. Flestar eru hnöttóttar eða svolítð aflangar en einnig eru til langar og oddmjóar paprikur.

Paprikan er upprunnin í Mexíkó, Mið-Ameríku og norðanverðri Suður-Ameríku. Fræ einhverra Capsicum-yrkja bárust til Spánar þegar árið 1493 með Kólumbusi og þaðan bárust paprika og chillipipar víða um heim mjög fljótt. Paprika er ræktuð mjög víða, utanhúss og á norðurslóðum í gróðurhúsum.

Þótt paprikan sé náskyld chillipipar er hún eina jurtin af Capsicum-ættinni sem ekki inniheldur capsaicin, sem er sterka efnið í chillipipar og öðrum skyldum jurtum. Í rauninni er paprika ávöxtur en hún er þó yfirleitt notuð eins og grænmeti og flestir líta á hana sem grænmeti en ekki ávöxt. Paprikur eru auðugar að C-vítamíni og fleiri hollefnum.

Heitið paprika er komið úr ungversku en þýðir upprunalega pipar, eins og raunar nafn jurtarinnar á flestum evrópskum tungumálum. Það á sér rætur í misskilingi sem varð til strax þegar Kólumbus kom með fræ jurtarinnar til Evrópu; hann kallaði hana pimentón, sem þýðir pipar á spænsku. Hann hafði verið gerður út til að leita að leiðinni til Indlands, ekki síst til að nálgast pipar, en kom aftur með annað sterkt krydd. 

Ávextir
Grænmeti

bg:Червен пипер
ceb:Paprika
eo:Papriko
gl:Pemento (condimento)
he:פפריקה
id:Paprika
it:Paprica
ja:ピーマン
nn:Paprika
pl:Papryka (kuchnia)
ru:Паприка (специя)
sl:Paprika (začimba)
tg:Қаламфур
zh:菜椒
Fjárlög íslenska ríkisins 2010

Fjárlög íslenska ríkisins 2010 

 Samtals = 560.724,3 (milljónir króna)

Heimildir 

 Fjárlagavefurinn

Fjárlög íslenska ríkisins
Slavonic Channel International

SCI (Úkraínska: Міжнародний Слов'янський Канал, Rússneska: Международный Славянский Канал, Enska: Slavonic Channel International) er einkarekin, úkraínsk sjónvarpsstöð, sem hóf útsendingar 12. september 2008. Stöðin er í eigu Ivanenko V. V.

Tenglar 
 SCI 

Úkraínsk sjónvarpsstöðvar
Nikulásarkirkjan í Stralsund

Nikulásarkirkjan stendur við gamla markaðstorgið í þýsku borginni Stralsund og er elst af hinum þremur stóru kirkjum borgarinnar og er jafnframt aðalkirkjan. Turnarnir eru tveir, en aðeins einn þeirra er með spíru. Því er ásýnd kirkjunnar svolítið einkennileg. Í kirkjunni eru ýmsir verðmætir munir.

Saga Nikulásarkirkjunnar 

Ekki er vitað nákvæmlega hvenær Nikulásarkirkjan var reist, en sennilega var hún reist í kjölfarið af því er floti frá Lübeck eyddi Stralsund 1249. Kirkjan kemur fyrst við skjöl 1270 og var þá enn turnlaus. Um 1300 var hafist handa við að reisa turn við kirkjuna, en 1314 var ákveðið að turnarnir skyldu vera tveir. Kirkjan sjálf var ekki fullreist fyrr en um miðja 14. öld og helguð heilögum Nikulási, sem er verndardýrlingur sæfarenda. Efri hlutar turnanna voru gerðir úr viði. Mikið gekk á í siðaskiptunum í snemma á 16. öld. Fyrstu lútersku predikararnir héldu ræður í kirkjunni 1524 og leysti það siðaskiptin úr læðingi í borginni. Kaþólsku prestarnir sem predikuðu í kirkjunni voru oft úthrópaðir og eitt sitt var einn presturinn togaður niður úr predikunarstólnum og barinn. Stuttu seinna réðist múgur inn í kirkjuna og eyðilagði ölturu, en þau voru hvorki meira né minna en 56 á kaþólska tímanum. Eftir þetta varð kirkjan lútersk og er hún það enn. 1662 brunnu báðir turnarnir. Ári síðar var sett spíra á suðurturninn, en aðeins flatt þak á norðurturninn. Þetta fyrir komulag hélst til dagsins í dag og gefur það kirkjunni sérkennilegt útlit. Kirkjan er 103 metra há. Í loftárásum 1944 skemmdist kirkjan nokkuð, en var lagfærð 1947.

Ölturu 
Altaristaflan við aðalaltarið er 12 metra há og er skreytt með rúmlega 100 styttum. Þær sýna myndefni úr Nýja testamentinu. Til hliðar eru tvær hreyfanlegar aukatöflur. Talið er að altarið sé frá upphafi 14. aldar. Eitt sinn voru 56 ölturu í kirkjunni, en mörg þeirra skemmdust í siðaskiptunum. Þó eru í kirkjunni nokkur gömul ölturu sem hafa varðveist og eru þau öll úr viði.

Önnulíkneski 

Anna selbdritt er heiti á styttu af Önnu, móður Maríu mey. Styttan er 2,24 metra há og er hún elsta myndastyttan í Stralsund. Hún kemur fyrst við skjöl 1307. Anna situr á háu sæti og heldur á barni sínu, Maríu. María sjálf hélt upphaflega á Jesúbarninu, en höfuð barnsins er brotið og týnt. Brjóst Önnu er holt. Þar var áður fyrr geymt helgiskrín, sem var eyðilagt í siðaskiptunum 1525.

Stjörnuúr 
Bak við altaristöfluna stóru stendur stjörnuúr. Það var smíðað 1394 og er elsta slíka úrið við Eystrasalt. Úrið sjálft er 4 metra hátt og 3,5 metra breitt. Úrið sýnir tímann og dýrahringinn. Það stoppaði 10. apríl 1525, mitt í siðaskiptunum. Borgarráði fannst of dýrt að láta gera við það og þannið hefur úrið staðið allar götur síðan. Í dag er óttast að viðgerð muni eyðileggja gamla hluti í úrverkinu. Í sérhverju horni við úrskífuna eru fígúrur. Þær sýna Ptólemeus, Alfons X konung Kastilíu (Spánar), stjörnufræðinginn Hali og stjörnufræðinginn Albumazar. Á hliðinni er mynd af persónu sem talinn er vera Nicolaus Lillienveld, úrsmiðurinn. Það er þá elsta mynd af úrsmiði í heiminum.

Heimildir 

Borgir í Þýskalandi
Falsvinir

Falsvinir (eða svikatengsl) er haft um orð ólíkra tungumála sem sýnast jafngild, hljóma eða líta eins út eða (virðast) eiga sér sameiginlegan orðstofn. Dæmi um falsvini er enska orðið „harm“ og íslenska orðið „harmur“. Íslenska orðið þýðir ekki skaði, eins og það enska, heldur sorg. Orðin teljast því vera falsvinir. Annað dæmi er enska sögnin „to have“ sem þýðir að hafa og latneska sögnin „habere“ sem einnig þýðir að hafa en algeng mistök eru að telja að skyldleiki sé með orðunum; svo er þó ekki en enska sögnin er á hinn bóginn skyld latnesku sögninni „capio“ sem þýðir að taka.

Listi yfir falsvini (með tengsl við íslensku) 
 Harm - (ens) harmur - Enska orðið harm þýðir skaði, en orðið merkir sorg á íslensku. 
 Innkoma - (ens) income - Ensk orðið income þýðir tekjur. Innkoma á íslensku merkir að koma inn eða heimkoma. 
 Rúm - (sæn) rum - Sænska orðið rum þýðir herbergi, en íslenska orðið rekkja. 

Þýðingarfræði
Embætti landlæknis

Embætti landlæknis (eða landlæknisembættið) er íslensk ríkisstofnun sem hefur það markmið að tryggja gæði heilbrigðisþjónustu, stuðla að heilsueflingu, og forvörnum. Sá sem stýrir embættinu kallast landlæknir.

Fyrsti landlæknir á Íslandi var Bjarni Pálsson en hann var skipaður í embættti 18. mars 1760. Aðsetur landlæknis var í Nesstofu við Seltjörn á Seltjarnarnesi frá 1763 til 1834. Í fyrsta erindisbréfi landlæknis var honum falið að hafa umsjón með heilbrigðismálum landsins, veita sjúkum læknishjálp, kenna lækningar og uppfræða ljósmæður auk þess að vera lyfsali og sjá um sóttvarnir.

Á tímabilinu 1760–1799 voru stofnuð fimm læknisembætti á Íslandi auk embættis landslæknis og árið 1828 bættist læknisembætti í Vestmannaeyjum við. Læknisembættum fjölgaði ekki á landinu fyrr en með tilkomu Læknaskólans, sem stofnaður var í Reykjavík 1876. Í kjölfar þess urðu læknishéruðin alls tuttugu. Aukin umsvif heilbrigðisþjónustunnar og þar með vaxandi ábyrgðarsvið landlæknis hafa haldist í hendur æ síðan.

Landlæknir hefur frá öndverðu haft með höndum umfangsmikið hlutverk á sviði heilbrigðisþjónustu, jafnt sem læknir og embættismaður í þjónustu heilbrigðisyfirvalda. Meginverkefni landlæknis hefur lengst af verið að hafa eftirlit og yfirumsjón með læknum landsins og öðrum heilbrigðisstarfsmönnum.

Annað meginverkefni landlæknis í upphafi var að veita sjúkum læknishjálp. Sá þáttur í störfum landlæknis hefur með tímanum þróast yfir í áherslu á almenna heilsuvernd, að fylgjast með heilbrigði landsmanna og efla lýðheilsu, og er þetta stór þáttur í starfi embættisins, ekki síst eftir að starfsemi Lýðheilsustöðvar var sameinuð Embætti landlæknis með lögum 1. maí 2011.

Enn ber að nefna samfellu í fræðslustarfi, sem var ein helsta skylda landlæknis í öndverðu og er enn á 21. öld einn þáttur í störfum hans og margra sérfræðinga sem starfa við embættið. Er þá ónefnd óslitin söfnun og úrvinnsla upplýsinga ásamt skýrslugerð um heilbrigðismál í landinu allt frá fyrstu tíð til vorra daga.

Embætti landlæknis er eitt elsta samfellda embætti Íslandssögunnar.

Landlæknar á Íslandi 
 Bjarni Pálsson 1760–1779
 Jón Sveinsson 1780–1803
 Sveinn Pálsson 1803–1804 (settur)
 Tómas Klog 1804–1815
 Oddur Hjaltalín 1816–1820 (settur)
 Jón Thorstenssen 1820–1855
 Jón Hjaltalín 1855–1881
 Jónas Jónassen  1881–1882 (settur)
 Hans J. G. Schierbeck 1882–1895
 Jónas Jónassen 1895–1906
 Guðmundur Björnsson 1906–1931
 Vilmundur Jónsson 1931–1959
 Sigurður Sigurðsson 1960–1972
 Ólafur Ólafsson 1972–1998
 Sigurður Guðmundsson 1998–2006
 Matthías Halldórsson 2006–2007 (settur)
Sigurður Guðmundsson 2007–2008
 Matthías Halldórsson 2008–2009
 Geir Gunnlaugsson 2010–2014
 Birgir Jakobsson 2015–2018
 Alma Möller 2018–

Tilvísanir

Heimildir 
 Landlaeknir.is
 Lög um landlækni og lýðheilsu
 Bjarni Pálsson landlæknir og Nesstofa; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1976
 Nesstofa og landlæknar fyrri tíma

 
Íslenskar ríkisstofnanir
Heilsa á Íslandi
Íslenskir embættismenn
Guðmundur Björnsson (landlæknir)

Guðmundur Björnsson (tók sér ættarnafnið Björnson 1915) (f. í Gröf í Víðidal 12. október 1864, d. 7. maí 1937.) var landlæknir frá 1906-1931. Hann sat í Í bæjarstjórn Reykjavíkur 1900 – 1906 og var alþingismaður Reykvíkinga 1905 – 1908, konungskjörinn alþingismaður 1913 – 1915 og landskjörinn 1916 – 1922. Fyrri kona hans var Guðrún Sigurðardóttir (f. 31. des. 1864, d. 29. jan. 1904) og seinni kona hans var (14. ágúst 1908) Margrét Magnúsdóttir Stephensen (f. 5. ágúst 1879, d. 15. ágúst 1946)  en hún var dóttir Magnús Stephensen alþingismanns og landshöfðingja. 

Guðmundur tók stúdentspróf frá Lærða skólanum 1887 og gegndi þar embætti forseta Framtíðarinnar 1886 – 1887. Hann lauk læknisfræðiprófi frá Hafnarháskóla 1894. Hann starfaði sem  læknir í Reykjavík 1894 – 1895 og kenndi við Læknaskólann 1894 – 1895 þegar Hans J. G. Schierbeck landlæknir var í orlofi. Guðmundur var héraðslæknir í Reykjavík 1895 – 1906 og jafnframt kennari við Læknaskólann. Hann varð landlæknir og forstöðumaður Læknaskólans árið 1906 og jafnframt ljósmæðrakennari og prófessor við læknadeild Háskólans 1911. Hann fékk orlof frá landlæknisstörfum 30. sept. 1921 um sex mánaða skeið en var jafnframt falið að undirbúa framkvæmd laga um varnir gegn berklaveiki.

Neðanmálsgreinar

Tenglar 
 Æviágrip á heimasíðu Alþingis

Íslenskir læknar
landlæknar