alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Tim Berners-Lee

Tim Berners-Lee (f. 8. júní 1955) hefur á stundum verið kallaður faðir veraldarvefsins, og átti mikinn þátt í því að koma honum á stofn. Árið 1980, á meðan Berners-Lee vann hjá CERN, lagði hann til verkefni byggt á stiklutexta og bjó til frumgerð sem nýtti eiginleika þess.

Árið 1984 áttaði hann sig á því að stiklutexti ætti einstaklega vel við Internetið og þegar sú tenging var komin á var veraldarvefurinn fæddur. Berners-Lee skrifaði fyrsta vefþjóninn, fyrsta vafrann og fyrsta vefritilinn.

Hugmyndirnar að baki veraldarvefnum eru einfaldar, það sem Berners-Lee gerði var að sameina þær á nýjan hátt svo úr varð tól sem býður upp á margfalt meiri möguleika en áður var mögulegt. Berners-Lee áttaði sig líka á því að það væri jafnmikilvægt fyrir þróun vefsins að það væri auðvelt að skrifa vefsíður og að það væri auðvelt að lesa þær, en sú var þó varla raunin fyrr en með tilkomu wiki forrita.

Enskir raunvísindamenn
Enskir uppfinningamenn
Bill Gates

William Henry Gates III eða Bill Gates eins og hann er nánast undantekningarlaust kallaður (fæddur 28. október 1955) er stofnandi og stjórnarformaður Microsoft og var áður framkvæmdastjóri og æðsti yfirmaður hugbúnaðarþróunar hjá Microsoft. 

Bill Gates hefur verið í hópi ríkustu manna heims síðustu ár. Árið 1999 komust eignir hans til skamms tíma yfir 100 milljarða bandaríkjadala og var hann fyrsti maðurinn til að verða „hundrað-milljarðamæringur“. Eignir hans í dag eru töluvert minni, eða um 45 milljarðar bandaríkjadala. Þetta er að hluta til vegna þess að hlutabréfaverð í hátæknifyrirtækjum hefur lækkað en einnig vegna þess að hann hefur gefið um 30 milljarða bandaríkjadala til Bill & Melinda Gates-stofnunarinnar, sem er stærsta góðgerðarstofnun í heimi, og styrkt aðrar stofnanir um minni fjárhæðir. Bill Gates hefur nú þegar gefið yfir helming eigna sinna til góðgerðarmála og hefur tilkynnt að hann muni gefa milli 95% og 99% af eigum sínum til góðra málefna áður en hann deyr.

Fyrir utan peningaframlög hefur Bill Gates lagt sitt af mörkum til að auka skilning og meðvitund um hörmungar þær sem eiga sér stað í þróunarlöndunum, og hefur þar notið aðstoðar Bono (söngvara hljómsveitarinnar U2), Jeffrey Sachs, og nú síðast vinar síns Warren Buffet sem tilkynnti í lok júní 2006 að hann myndi gefa allar sínar eigur til sjóðsins sem Gates-hjónin reka, og tvöfalda þar með stærð hans.

Tengt efni 
 Microsoft

Tenglar 
 Opinber vefsíða Bill Gates
 Bill & Melinda Gates Foundation

Gates, Bill
Gates, Bill
Gates, Bill
Gates, Bill
Steve Jobs

Steve Jobs (24. febrúar 1955 – 5. október 2011) var einn þriggja stofnenda Apple (hinir voru Steve Wozniak og Ronald Wayne), og var í upphafi stjórnandi fyrirtækisins og aðaldriffjöður. Samband hans við fyrirtækið var stormasamt og á miðjum níunda áratugnum hrökklaðist hann frá fyrirtækinu í kjölfar valdabaráttu og deilna um stefnu fyrirtækisins.

Eftir að Jobs yfirgaf Apple stofnaði hann tölvufyrirtækið NeXT og keypti hlut í Pixar teiknimyndagerðarfyrirtækinu. Jobs kom þó aftur til Apple og tók stóran þátt í stjórnun og vöruþróun þar.

Pixar sameinaðist Walt Disney-fyrirtækinu árið 2006 og við það fékk Jobs sæti í stjórn þess fyrirtækis.

Steve Jobs lést úr krabbameini í brisi.

Apple
Bandarískir athafnamenn
Bandarískir milljarðamæringar
John Williams

John Towner Williams (f. 8. febrúar 1932) er eitt þekktasta kvikmyndatónskáld sögunnar. Hann hefur verið tilnefndur til 45 Óskarsverðlauna sem eru fleiri tilnefningar en nokkur annar hefur fengið að undanskildum Walt Disney. Hann hefur fengið 5 Óskarsverðlaun, fyrir myndirnar Fiddler On the Roof (1971), Jaws (1975), Star Wars IV: A New Hope (1977), E.T. the Extra-Terrestrial (1982) og Schindler's List (1993).

Verk John Williams einkennast af mikilfenglegri sinfóníutónlist og það er lítið sem ekkert um tónlistarlaus atriði í kvikmyndum með tónlist eftir hann. Hann hefur verið mjög vinsæll í ævintýraheimum og má nefna kvikmyndir á borð við Star Wars, Superman, Harry Potter, Indiana Jones og Jurassic Park. John Williams er afkastamikill tónsmiður og árið 2005 komu út myndirnar Munich, Memoirs of a Geisha, War of the Worlds og Star Wars: Episode III - Revenge of the Sith sem allar innihéldu tónlist eftir John Williams.

Árið 2005 valdi American Film Institute 25 bestu amerísku kvikmyndatónlistarverk síðustu hundrað ára. Þar átti John Williams þrjú verk: Star Wars IV: A New Hope í fyrsta sæti, Jaws í sjötta og E.T. the Extra-Terrestrial í fjórtánda.

Neðanmálsgrein

Tenglar 
 John Williams.com
 John Williams á Internet Movie Database

Bandarísk kvikmyndatónskáld
Óskarsverðlaunahafar í flokki bestu tónlistar
Hans Zimmer

Hans Zimmer (fæddur 12. september 1957) er þýskt tónskáld starfandi í Bandaríkjunum, frægastur fyrir að semja kvikmyndatónlist. Hann hóf feril sinn í tónlist spilandi á hljómborð og hljóðgervla með hljómsveitum svo sem Ultravox og The Buggles. Hann sló í gegn í kvikmyndatónlist með þemalagi myndarinnar Rain Man árið 1988, sem hann var tilnefndur til Óskarsverðlauna fyrir. Síðan þá hefur hann samið tónlist við margar þekktar kvikmyndir. Sem dæmi má nefna The Gladiator, Crimson Tide, The Rock, Black Hawk Down, The Last Samurai, The Da Vinci Code, Lion King, Interstellar, Inception og Batman þríleik Nolans.

Zimmer, Hans
Óskarsverðlaunahafar í flokki bestu tónlistar
Vincent van Gogh

Vincent Willem van Gogh (30. mars 1853 – 29. júlí 1890) var hollenskur listmálari sem flokkaður er með póstimpressjónistunum. Einkenni á verkum hans eru sterkir litir og sýnilegar pensilstrokur. Hann er einn af áhrifamestu myndlistarmönnum vestrænnar myndlistar. Hann naut engrar velgengni meðan hann lifði en verk hans eru í dag með þeim verkum sem hæst verð fá á listaverkauppboðum. Hann þjáðist af geðveiki þótt ekki sé vitað hvers eðlis hún var nákvæmlega. Hann var oftar en einu sinni lagður inn á geðspítala og að lokum framdi hann sjálfsmorð.

Van Gogh var af fjölskyldu úr efri millistétt og fæddist í Groot-Zundert í Norður-Brabant í Hollandi. Sem barn þótti hann þögull, alvarlegur og hæglátur. Hann fékk ungur starf sem listaverkasali en missti áhugann á því eftir að hann var fluttur til London. Hann gerðist þá mótmælendatrúboði í Suður-Hollandi og flakkaði um, einmana og slæmur til heilsunnar, þar til hann hóf að mála 1881. Þá hafði hann flutt aftur heim til foreldra sinna. Yngri bróðir hans, Theo van Gogh, studdi hann fjárhagslega og bræðurnir áttu í reglulegum bréfasamskiptum alla ævi. Fyrstu verk van Goghs voru kyrralífsmyndir og myndir af bændafólki máluð með dökkum litum. Árið 1886 flutti hann til Parísar þar sem hann kynntist framúrstefnulistamönnum þess tíma, eins og Émile Bernard og Paul Gauguin, sem vildu gera uppreisn gegn impressjónismanum. Verk hans tóku að breytast, urðu bjartari og litríkari, sérstaklega meðan hann dvaldi í Arles í Suður-Frakklandi árið 1888. Þar málaði hann meðal annars myndraðir af ólífutrjám, hveitiökrum og sólblómum.

Van Gogh þjáðist af reglulegum geðhvörfum og ranghugmyndum, og þótt hann hefði áhyggjur af geðheilsu sinni átti hann það til að hirða lítið um líkamlegt ástand sitt, borðaði lítið og drakk mikið. Vinátta þeirra Gauguins endaði þegar hann skar af sér hluta annars eyrans með rakhníf í reiðikasti. Hann var lagður inn á geðsjúkrahús, meðal annars í Saint-Rémy þar sem hann málaði fræga myndröð af herbergi sínu. Eftir það flutti hann í Auberge Ravoux í Auvers-sur-Oise í nágrenni Parísar. Þar hóf hann meðferð hjá hómópatalækninum Paul Gachet. Þunglyndið versnaði og 27. júlí 1890 er talið að hann hafi skotið sig í brjóstið með skammbyssu. Hann lést af sárum sínum tveimur dögum síðar.

Van Gogh naut engrar velgengni á meðan hann lifði og var álitinn geðsjúklingur og misheppnaður listamaður. Eftir sjálfsmorðið var tekið að líta á hann sem misskilinn snilling á mörkum geðveiki og snilligáfu. Snemma á 20. öld óx frægð hans og nýjar listastefnur, fauvisminn og þýski expressjónisminn, urðu fyrir áhrifum frá honum. Næstu áratugina nutu verk hans vaxandi velgengni og harmræn saga hans var tengd við staðalmyndina af kvalda listamanninum. Í dag eru sum verka van Goghs með dýrustu verkum sem seld hafa verið á uppboðum. Van Gogh-safnið í Amsterdam var stofnað árið 1973 og geymir stærsta safn verka hans, að stofni til verk sem Theo átti og erfði eftir bróður sinn og síðan eiginkona hans, Johanna van Gogh-Bonger, þegar Theo lést aðeins ári síðar.

Tenglar 
 100 ára ártíð van Goghs; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1990

Dauðsföll af völdum sjálfsmorða
Hollenskir listmálarar
Georgia O'Keeffe

Georgia Totto O'Keeffe (15. nóvember 1887 – 6. mars 1986) var áhrifamikil bandarísk listakona á 20. öld. Hún er einkum þekkt fyrir verk sem eru á mörkum abstrakt og fígúratífrar listar og sýna náttúruleg form; landslag, dýr, blóm og kletta.

Tenglar 
 Barn sólgresjunnar; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1987

O'Keeffe, Georgia
Lee Kuan Yew

Lee Kuan Yew (kínverska: 李光耀; pinjin: Lǐ Guāngyào; f. 16. september 1923 - 23. mars 2015) var fyrsti forsætisráðherra Singapúr frá 1959 til 1990 og er enn einn áhrifamesti stjórnmálamaður landsins. Þegar hann sagði af sér völdum árið 1990 var hann sá forsætisráðherra sem lengst allra hafði setið í embætti. Hann hefur jafnframt verið gagnrýndur fyrir einræðistilburði og fyrir að nota kærur til að halda pólitískum andstæðingum niðri.

Forsætisráðherrar Singapúr
Leiðtogar Kalda stríðsins
Drottningin af Saba

Drottningin af Saba er nefnd í fyrstu konungabók Biblíunnar og annarri kroníkubók, auk Kóransins og eþíópískrar hefðar. Í Biblíunni er sagt frá heimsókn hennar til Salómons konungs Ísraels með gríðarmiklar gjafir þar sem hún hafði heyrt mikið látið af visku hans. Hvar konungsríkið Saba hefur verið er umdeilt en líklega hefur það verið þar sem nú er Eþíópía eða Jemen. Hún er ekki nafngreind í Biblíunni en samkvæmt eþíópískri hefð hét hún Makeda og í Kóraninum er hún nefnd Bilqis.

Persónur í gamla testamentinu
Dúrra

Dúrra eða súdangras (fræðiheiti: Sorghum) er ættkvísl kornjurta af grasaætt sem nær allar eru upprunnar í hitabeltinu í Austur-Afríku. Ein tegund er þó upprunnin í Mexíkó. Jurtin er ræktuð í Suður- og Mið-Ameríku og Suður-Asíu. Jurtin þolir vel bæði þurrka og hita. Kornið er einkum notað í skepnufóður en það er líka unnið í mjöl til manneldis og til að brugga bjór.

Tegundir 
 Sorghum almum 
 Sorghum amplum 
 Sorghum angustum 
 Sorghum arundinaceum 
 Sorghum bicolor 
 Sorghum brachypodum 
 Sorghum bulbosum 
 Sorghum burmahicum 
 Sorghum controversum 
 Sorghum drummondii 
 Sorghum ecarinatum 
 Sorghum exstans 
 Sorghum grande 
 Sorghum halepense 
 Sorghum interjectum 
 Sorghum intrans 
 Sorghum laxiflorum 
 Sorghum leiocladum 
 Sorghum macrospermum 
 Sorghum matarankense 
 Sorghum miliaceum 
 Sorghum nitidum 
 Sorghum plumosum 
 Sorghum propinquum 
 Sorghum purpureosericeum 
 Sorghum stipoideum 
 Sorghum timorense 
 Sorghum trichocladum 
 Sorghum versicolor 
 Sorghum virgatum

Tilvísanir

Grasaætt
Korn
Getnaðarvörn

Getnaðarvörn er hvers konar búnaður, lyf, læknisfræðilegar aðgerðir eða annað sem ætlað er að koma í veg fyrir getnað þegar stundað er kynlíf. Fjölmargar getnaðarvarnir eru til á markaðnum, svo sem smokkar, pillan, lykkjan, hettan. Sumir álíta skírlífi getnaðarvörn.

Tengt efni 
 Rofnar samfarir (coitus interruptus)

Nánari upplýsingar 
 Umfjöllun um getnaðarvarnir á Doktor.is
 Bæklingur Landlæknis um getnaðarvarnir (PDF)
 Umfjöllun um getnaðarvarnir á kvennasviði Landspítalands 
 Stafróf getnaðarvarnanna; grein í Alþýðublaðinu 1974

Maðurinn
Læknisfræði
Þungunarrof

Þungunarrof (áður kallað fóstureyðing) er læknisfræðilegt inngrip í meðgöngu þar sem fósturvísir eða fóstur er fjarlægt á meðan það er enn of ungt til að geta lifað af utan móðurkviðs. Ýmist er gripið inn í með lyfjum eða með aðgerð.

Þungunarrof sem fram fer á sjúkrahúsum eða læknastofum eru mjög áhættulítið, þó því fylgi oft blæðing úr leggöngum og ógleði. Þungunarrof er um 13 sinnum öruggari en barnsfæðing.

56 milljón þungunarrof eru framkvæmd á ári í heiminum, nærri því helmingur þeirra er gerður af fólki sem skortir sérkunnáttu eða fylgir ekki hreinlætiskröfum.

Þungunarrof með lyfjum 
Ákveðin lyf geta kallað fram þungunarrof. Fyrstu mánuði meðgöngunnar er algengast að nota mifepristone ásamt prostaglandín-eftirhermu.

Neyðargetnaðarvörn 
Neyðargetnaðarvörnin flokkast ekki sem þungunarrof heldur kemur hún í veg fyrir getnað. Hún hindrar egglos, en hefur ekki áhrif eftir að blöðrukímið er búið að festa sig í leginu. Neyðargetnaðarvörnin dregur úr líkum á þungun og virkar best þegar hún er tekin fljótt eftir samfarir. Virknin er þó ekki fullkomin, vörnin er aðeins 60%–93% sem er mun minni en sem fæst af þeim getnaðarvörnum sem notaðar eru í forvarnarskyni.

Þungunarrof með aðgerð 
Fyrstu mánuði meðgöngunnar er hægt að fjarlægja fóstrið með aðgerð þar sem fóstrið er sogað út með þartilgerðum pinnarörum. Eftir þriðja mánuðinn þarf að nota aðrar aðferðir sem krefjast svæfingar þar sem þá þarf að víkka leggöngin út mun meira, eða þá með því að gera líkt og í keisaraskurði og skera á kviðinn, þó með mun smærri skurði.

Fósturlát 
Stundum deyr fóstur af sjálfu sér. Ef það gerist fyrir 24. viku meðgöngu kallast það fósturlát, eftir það er það kallað að barn fæðist andvana. Ef barn fæðist fyrir 37. viku meðgöngu er barnið kallað fyrirburi.

Aðeins 30%–50% af fóstrum lifa af fyrstu þrjá mánuði meðgöngu, í flestum tilfellum veit þungaða manneskjan ekki af því að hún sé þunguð. Eftir að þungun hefur verið staðfest enda þó 15%–30% með fósturláti, langflest á fyrstu þremur mánuðum meðgöngunnar.

Algengasta orsök fósturláts eru óeðlilegar litningabreytingar í fóstrinu. Fósturlát getur líka komið fram vegna æðakerfissjúkdóma, sykursýki og annarra hormónasjúkdóma, sýkinga, og brenglana í legi móðurinnar. Auknar líkur eru á fósturláti eftir því sem móðirin er eldri og ef hún hefur fyrri sögu um fósturlát. Fósturlát getur líka komið til vegna áverka, t.d. í bílslysum.

Þungunarrof á Íslandi 

Á Íslandi er löglegt að rjúfa þungum fram að lokum 22. viku þungunar. Eftir lok 22. viku er mögulegt að rjúfa þungun sé lífi þunguðu manneskjunar stefnt í hættu af meðgöngunni eða þá að fóstrið sé ekki lífvænlegt. 

Þessi lög voru víkkuð árið 2019 en fram að því var þungunarrof aðeins leyft vegna sérstakra aðstæðna: Félagslegar, læknisfræðilegar, eða að þungun hafi borið að með refsiverðu athæfi. Hugtakið „félagslegar ástæður“ var nokkuð vítt og var mjög fátítt að beiðni um þungunarrof væri synjað.

Tenglar 
 Tölfræði frá Landlæknisembættinu um fóstureyðingar á Íslandi
 Upplýsingar um fóstureyðingar frá kvennasviði Landspítala

Tilvísanir 

Maðurinn
Læknisfræði
Sauðaneshreppur

Sauðaneshreppur var hreppur í Norður-Þingeyjarsýslu, kenndur við kirkjustaðinn Sauðanes. 

Hreppurinn var 728 km² að flatarmáli og náði yfir mestallt Langanes og heiðarnar milli Hafralónsár og sýslumarka.

Kauptúnið Þórshöfn var skilið frá Sauðaneshreppi í ársbyrjun 1947 og gert að sérstökum hreppi, Þórshafnarhreppi. Hrepparnir tveir sameinuðust á ný 11. júní 1994, þá undir nafni Þórshafnarhrepps.

Hinn 10. júní 2006 sameinaðist Þórshafnarhreppur svo Skeggjastaðahreppi  undir nafninu Langanesbyggð.

Norður-Þingeyjarsýsla
Fyrrum sveitarfélög Íslands
Fornmenntastefna

Fornmenntastefna var stefna meðal íslenskra menntamanna sem einkenndist af áhuga á íslenskum fornritum sem rituð höfðu verið á miðöldum. Hingað barst fornmenntastefnan með húmanískum straumum í siðbreytingunni sem áttu uppruna sinn í Endurreisninni. Fyrsta Íslandssagan var skráð í letur af Arngrími lærða og atburðir líðandi stundar voru skráðir í annála. Farið var að safna skipulega og rannsaka gömul handrit m.a. handrit Íslendingasagna.

Saga Íslands
Kurt Gödel

Kurt Gödel (28. apríl 1906 – 14. janúar 1978) var rökfræðingur, stærðfræðingur og stærðfræðispekingur. Hann er álitinn einn merkasti rökfræðingur allra tíma og gjörbylti hann hugsun manna á sérsviðum sínum í þá mund sem Bertrand Russell, A.N. Whitehead og David Hilbert voru að reyna beita rökfræði og mengjafræði til þess að glöggva á frumsendum stærðfræðinnar.

Þekktastur er hann fyrir ófullkomleikasetningar sínar tvær sem hann birti árið 1931, þá 25 ára að aldri og aðeins einu ári eftir að hafa fengið doktorsgráðu frá Háskólanum í Vín. Frægari setningin segir að hvert endurkvæmt frumsendukerfi samkvæmt sjálfu sér, er lýst getur reikningi náttúrulegra talna, inniheldur forsendur sem eru sannar en eru ekki sannanlegar innan þess kerfis.

Einnig sýndi hann fram á að samfellutilgátuna væri ekki hægt að afsanna með frumsendum mengjafræðinnar ef frumsendurnar eru ekki mótsagnakenndar.

Albert Einstein var góðvinur Gödels, en Einstein hjálpað Gödel að komast til Bandaríkjanna og við að fá ríkisborgararétt þar. Kurt Gödel lést í Bandaríkjunum vegna geðveiki sinnar. Hann neitaði að borða annað en heimaeldaðan mat konu sinnar, en ofsóknaræði fékk hann til að trúa því að illir menn væru að reyna eitra fyrir honum. Hann dó því úr sulti stuttu eftir að kona hans lést.

Tengt efni 
 Gödel, Escher, Bach

Tenglar 
 

Gödel, Kurt
Gödel, Kurt
Gödel, Kurt
76

Árið 76 (LXXVI í rómverskum tölum)

Atburðir 

 Kletus verður páfi.

Fædd 
 24. janúar - Hadríanus keisari Rómaveldis (d. 138).

Dáin 

 23. september - Línus páfi deyr.

76
71-80

als:70er#76
138

Árið 138 (CXXXVIII í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 
 10. júlí - Hadríanus, keisari Rómaveldis (f. 76).

138
131-140
117

Árið 117 (CXVII í rómverskum tölum)

Atburðir 

 Wales er innlimað í Rómaveldi.
 Hadríanus tekur við sem keisari Rómaveldis af Trajanusi.

Fædd

Dáin 

117
111-120
135

Árið 135 (CXXXV í rómverskum tölum)

Atburðir 

 Önnur gyðingauppreisnin barin niður í Júdeu af herjum Hadríanusar.
 Altari Júpíters reist þar sem musteri Salómons stóð áður.

Fædd

Dáin 

135
131-140
1365

Árið 1365 (MCCCLXV í rómverskum tölum)

Atburðir 

 Oddgeir Þorsteinsson vígður Skálholtsbiskup. Hann kom þó ekki til landsins fyrr en árið eftir.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 3. mars - Orrustan í Gautaskógi í Svíþjóð. Albrecht af Mecklenborg vann sigur á liði feðganna Magnúsar Eiríkssonar og Hákonar Magnússonar. Magnús var tekinn til fanga og sat í varðhaldi til 1371.
 Vínarháskóli stofnaður.

Fædd

Dáin
 17. maí - Loðvík 6., hertogi af Bæjaralandi og kjörfursti af Brandenborg (f. 1328).
 27. júlí - Rúdolf 4., hertogi af Austurríki (f. 1339).
 (líklega) Anna af Savoja, keisaraynja í Býsans (f. um 1306).

1365
1361-1370
1366

Árið 1366 (MCCCLXVI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Andrés Gíslason og Ormur Snorrason urðu hirðstjórar.
 Oddgeir Þorsteinsson kom til landsins með biskupsvígslu.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 Hinrik af Trastámara steypti hálfbróður sínum, Pétri Kastilíukonungi, af stóli og varð sjálfur konungur.
 Brugghúsið Stella Artois stofnað í Leuven í Belgíu. Það fékk þó ekki núverandi nafn fyrr en 1708.

Fædd
 22. mars - Thomas de Mowbray, 1. hertogi af Norfolk (d. 1399).
 3. apríl - Hinrik 4. Englandskonungur (d. 1413).
 11. júlí - Anna af Bæheimi, Englandsdrottning, kona Ríkharðs 2. (d. 1394).

Dáin
 24. janúar - Alfons mildi, konungur Aragóníu.
 20. maí - María af Kalabríu, keisaraynja í Býsans (f. 1329).

1366
1361-1370
1336

Árið 1336 (MCCCXXXVI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Veturinn 1336-1337 var mikill snjóavetur um allt land, svo bæir brotnuðu sumstaðar undan snjóþyngslum.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 24. janúar - Pétur 4. varð konungur Aragóníu.
 21. júlí - Magnús Eiríksson og Blanka af Namur krýnd konungur og drottning Svíþjóðar í Stokkhólmi.
 Englendingar brenndu Aberdeen.

Fædd
 Tímúr stofnandi Tímúrveldisins (d. 1405).
 (sennilega) Gregoríus XI páfi (d. 1378).
 (sennilega) Innósentíus VII páfi (d. 1406).

Dáin
 24. janúar - Alfons 4. Aragóníukonungur (f. 1299).
 4. júlí - Heilög Elísabet af Aragóníu, Portúgalsdrottning (f. 1271).

1336
1331-1340
Hesíódos

Hesíódos (gríska Ἡσίοδος) var grískt skáld sem var uppi um 700 f.Kr. Eftir hann liggja verkin Goðakyn (um uppruna heimsins og ættir guðanna) og Verk og dagar. Lítið er vitað um ævi Hesíódosar umfram það sem kemur fram í verkum hans. Hann var frá Böótíu og segist vera einfaldur bóndi sem hafi orðið af föðurarfi sínum vegna svika bróður síns. Hann er ein helsta heimild okkar um gríska goðafræði, landbúnað, stjörnufræði og tímatal á tímum Forn-Grikkja.

Forngrísk skáld
Grískar bókmenntir
Edward Gibbon

Edward Gibbon (8. maí 1737 – 16. janúar 1794) var enskur sagnfræðingur, þekktur fyrir verk sitt The History of the Decline and Fall of the Roman Empire sem kom út í mörgum bindum á árunum 1776 til 1788. Hann var undir miklum áhrifum frá skynsemishyggju upplýsingarinnar og taldi útbreiðslu kristni vera helstu ástæðu afturfarar á miðöldum. Hann bjó í mörg ár í Lausanne í Sviss og leit að ýmsu leyti á sig fremur sem Svisslending en Englending. Hann skildi ákveðið á milli frumheimilda og eftirheimilda og tók þær fyrrnefndu fram yfir þær síðarnefndu. Meðal annars þess vegna hefur hann verið talinn með fyrstu nútímasagnfræðingunum.

Tengill 
 Rit Gibbons (á ensku)

Gibbon, Edward
Gibbon, Edward
Thomas Paine

Thomas Paine (29. janúar 1737 - 8. júní 1809) var rithöfundur, fræðimaður og hugsjónamaður sem átti mikinn þátt í að vinna sjálfstæðismálinu í Bandaríkjunum fylgis og er því talinn með feðrum Bandaríkjanna. Verk hans Common Sense (Almenn skynsemi) varð grundvöllurinn að sjálfstæðisyfirlýsingunni 1776.

Bandarískir byltingarmenn
Landsfeður Bandaríkjanna
Averróes

Averróes (arabíska: ابوالوليد محمد بن احمد بن محمد بن رشد, Abū l-Walīd Muhammad ibn Ahmad ibn Muhammad ibn Rushd; einnig Averroes eða Averrhoës eða einfaldlega Ibn Rushd) (1126 – 11. desember 1198) var spænsk-marokkóskur heimspekingur, læknir, lögfræðingur og guðfræðingur.

Ásamt Avicenna er Averróes sá sem helst ber að þakka fyrir varðveislu þekkingar á mörgum af ritum fornaldar. Hann skrifaði handbók í læknisfræði og útleggingar á nær öllum ritum Aristótelesar. Hann reyndi að samræma heimspeki og íslam og taldi að heimspeki og trúarbrögð væru ekki andstæður heldur væri hægt að leita sannleikans fyrir tilstilli beggja.

Tenglar 
 

Heimspekingar
Guðfræðingar
Íslam
Læknar
Nautgripur

Nautgripur (fræðiheiti: Bos taurus) er klaufdýr af ættkvíslinni Bos. Nautgripir eru jafnframt jórturdýr. Carolus Linnaeus skilgreindi ættkvíslina sem þrjár ólíkar tegundir, Bos taurus  sem evrópsku nautgripina, Bos indicus sebúinn og loks úruxinn, Bos primigenius, sem er útdauð tegund frum-evrópskra nautgripa.

Nafngiftir 
Nautgripir eða stórfé er nafn yfir alla hjörðina eða dýr í fleirtölu. Karldýrin kallast naut, tarfur eða tuddi á meðan kvendýrin nefnast kýr. Afkvæmi kúnna eru kálfar, og skiptast þeir í kvígukálfa og nautkálfa.

Kvígur kallast eldri kálfar, sérstaklega þegar þær hafa fengið í sig kálf. Kvígur sem hafa borið einu sinni kallast fyrsta-kálfs-kvígur en eftir annan burð falla þær undir skilgreininguna kýr. Gelt naut kallast uxi eða geldingur á meðan graðnaut kallast griðungur.

Lífeðlisfræði 

Þar sem nautgripir eru jórturdýr þá melta þeir tugguna í tveimur skrefum. Kýr hafa fjóra magasekki sem kallast keppur, laki, vinstur og vömb. Gripirnir jórtra með því að elgja upp lítið meltri tuggu (þ.e.a.s. selja henni upp í munnholið), tyggja hana þá aftur og kyngja henni síðan enn á ný og þá taka bakteríur vambarinnar við og brjóta niður trénið í átunni.

Kýrnar ganga 9 mánuði með kálfinn en fæðing kálfsins kallast burður.

Tenglar 
 Er hagkvæmt að flytja inn holdanautgripi?; grein í Morgunblaðinu 1956
 Galloway á Íslandi; grein í Morgunblaðinu 1980
Laó Tse

Laó Tse, Laozi, Laó-tse, Laótse eða Laó Tzu (kínverska: 老子) var mikilvægur kínverskur heimspekingur. Nafn hans merkir „gamli meistarinn“ en gæti einnig þýtt „gamla barnið“ sem vísar jafnt til visku hins aldna sem aðlögunarhæfni og sveigjanleika hins unga. Til eru ýmsar frásagnir af Laozi og samkvæmt kínverskri hefð var hann uppi á 6. öld f.Kr. Honum er eignuð Bókin um veginn og dygðina (Dao de jing 道德经) sem er grunnrit í daóisma, ritið er talið hafa verið sett saman á 4. öld f.Kr. á tímabili hinna stríðandi ríkja. 

Kínverskir heimspekingar
Taóismi