alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Ænesidemos

Ænesidemos (1. öld f.Kr.) var forngrískur heimspekingur, fæddur í Knossos á Krít. Hann kenndi í Alexandríu.

Ænesidemos hóf feril sinn sem akademískur heimspekingur en Akademían var þá efahyggjuskóli. Ænesidemos fékk sig fullsaddan af þeirri kredduspeki sem hann taldi einkenna Akademíuna, sagði skilið við hana og setti fram róttækari efahyggju sem hann kenndi við Pyrrhon frá Elís. Þessi stefna er nefnd pyrrhonismi eða pyrrhonsk efahyggja til aðgreiningar frá akademískri efahyggju. Eigi að síður er ljóst að efahyggja Ænesidemosar á rætur að rekja til elsta skeiðs akademískrar efahyggju ekki síður en til heimspeki Pyrrhons sjálfs, sem gæti vart talist efahyggjumaður samkvæmt pyrrhonskri skilgreiningu á efahyggju.

Ænesidemos mun hafa tekið saman hina tíu hætti efahyggjunnar en það voru tegundir raka sem efahyggjumenn beittu til að finna jafnvæg rök gegn hvaða annarri röksemdafærslu sem er og ná þannig fram ástandi úrræðaleysis sem leiddi til þess að þeir frestuðu dómi.

Rit Ænesidemosar hafa ekki varðveist en til er útdráttur úr verkum hans í ritum býzanska fræðimannsins Fótíosar.

Tengt efni 
 Agrippa
 Akademísk efahyggja
 Antíokkos frá Askalon
 Arkesilás
 Efahyggja
 Fílon frá Larissu
 Karneades
 Kleitomakkos
 Pyrrhon
 Pyrrhonismi
 Sextos Empeirikos

Frekari fróðleikur 
 Algra, K., Barnes, J., Mansfeld, J. og Schofield, M. (ritstj.), The Cambridge History of Hellenistic Philosophy (Cambridge: Cambridge University Press, 2005). ISBN 0-521-61670-0
 Annas, Julia og Barnes, Jonathan, The Modes of Scepticism: Ancient Texts and Modern Interpretations (Cambridge: Cambridge University Press, 1985). ISBN 0-521-27644-6
 Bett, Richard, Pyrrho, his antecedents, and his legacy (Oxford: Oxford University Press, 2000). ISBN 0-19-925661-6
 Hankinson, R.J., The Skeptics (London: Routledge, 1998). ISBN 0-415-18446-0
 Striker, Gisela, „On the the difference between the Pyrrhonists and the Academics“ í G. Striker, Essays on Hellenistic Epistemology and Ethics (Cambridge: Cambridge University Press, 1996): 135-149.
 Striker, Gisela, „The Ten Tropes of Aenesidemus“ í G. Striker, Essays on Hellenistic Epistemology and Ethics (Cambridge: Cambridge University Press, 1996): 116-134.

Tenglar 
 
 
 
 
 
 
 
 

Efahyggjumenn
Forngrískir heimspekingar
Agrippa

Agrippa (1.  öld) var forngrískur heimspekingur og efahyggjumaður. Hann er talinn hafa tekið saman hina fimm hætti efahyggjunnar en það voru tegundir raka sem efahyggjumenn beittu til að finna jafnvæg rök gegn hvaða annarri röksemdafærslu sem er og ná þannig fram ástandi úrræðaleysis sem leiddi til þess að þeir frestuðu dómi.

Tengt efni 
 Akademísk efahyggja
 Arkesilás
 Efahyggja
 Fílon frá Larissu
 Pyrrhon
 Pyrrhonismi
 Sextos Empeirikos
 Ænesidemos

Frekari fróðleikur 
 Algra, K., Barnes, J., Mansfeld, J. og Schofield, M. (ritstj.), The Cambridge History of Hellenistic Philosophy (Cambridge: Cambridge University Press, 2005). ISBN 0-521-61670-0
 Annas, Julia og Barnes, Jonathan, The Modes of Scepticism: Ancient Texts and Modern Interpretations (Cambridge: Cambridge University Press, 1985). ISBN 0-521-27644-6
 Bett, Richard, Pyrrho, his antecedents, and his legacy (Oxford: Oxford University Press, 2000). ISBN 0-19-925661-6
 Hankinson, R.J., The Skeptics (London: Routledge, 1998). ISBN 0-415-18446-0
 Striker, Gisela, „On the the difference between the Pyrrhonists and the Academics“ í G. Striker, Essays on Hellenistic Epistemology and Ethics (Cambridge: Cambridge University Press, 1996): 135-149.

Tenglar 
 
 

Efahyggjumenn
Pyrrhonistar
Suðurnesjaannáll

Suðurnesjaannáll er annáll eftir sr. Sigurð Brynjólfsson Sívertsen (1808 - 1887) sem var prestur á Útskálum í meira en 50 ár. Annállinn er m.a. prentaður í Rauðskinnu hinni nýrri (III). 

Íslenskir annálar
Suðurnes
Selsvör

Selsvör var vör og uppsátur fyrir báta í landi Sels við Ánanaust austan við Bráðræðisholt sem nú er hluti Vesturbæjar Reykjavíkur. Þar er núna endurvinnslustöð Sorpu. Jörðin Sel var í Seltjarnarneshreppi til 1835 þegar hún var flutt undir lögsagnarumdæmi Reykjavíkur. 

Í Selsvör var á árunum frá 1900 til 1940 urðunarstaður þar sem sorpi var sturtað fram af sjávarkambinum niður í fjöruna. 1940 var farið að nota annan urðunarstað vestar þar sem nú er Eiðisgrandi. Við Selsvör byggði Pétur Hoffmann Salómonsson kofa þar sem hann bjó frá 1948 til 1960 og lifði af hrognkelsaveiðum og því sem hann fann þar á haugunum. Hann varð frægur fyrir Selsvararorrustuna 1943 þar sem hann sagðist hafa barist við bandaríska hermenn og haft betur, eins og fram kemur í vinsælum dægurlagatexta eftir Jónas Árnason „Hoffmannshnefar“.

Vesturbær Reykjavíkur
Ódysseifskviða

Ódysseifskviða (forngríska: , Odysseia) er annað tveggja sögukvæða sem eignað er forngríska skáldinu Hómer. Kvæðið er talið vera frá síðari hluta 8. aldar f.Kr. Það fjallar um heimför grísku hetjunnar Ódysseifs frá Tróju að Trójustríðinu loknu til heimabyggðar sinnar á eynni Íþöku.

Ódysseifskviða er um 12 þúsund ljóðlínur og því styttri en Ilíonskviða sem er tæplega 15.700 línur. Venjulega er Ódysseifskviða talin vera yngra verk en Ilíonskviða.

Ritun kvæðisins 
Enginn veit með vissu hver orti Hómerskviður. Frá fornöld og allt fram á 18. öld voru kvæðin eignuð blinda kvæðamanninum Hómer. Ekki er vitað hvenær hann var uppi né hvar hann hélt sig en allmargar jónískar borgir hafa gert tilkall til þess að vera fæðingarstaður skáldsins. Fræðimenn skeggræða enn í dag spurningar sem upp komu er menn fóru að rannsaka kviðurnar á gagnrýninn hátt fyrir u.þ.b. 200 árum og ekki eru menn sammála um hver Hómer hafi verið eða hversu mikið af kviðunum komi frá honum. Aðrir taka enn dýpra í árinni og velta því fyrir sér hvort kviðurnar séu eftir sama höfund, hvort þær hafi orðið til hvor í sínu lagi og margir efast jafnvel um tilvist Hómers sjálfs. Margt er því á huldu um tilurð Hómerskviða. Flestir fræðimenn eru þó á þeirri skoðun að Hómerskviður hafi verið ortar seint á 8. öld f.Kr.

Bragur 
Hómerskviður eru ortar undir hexametri sem á íslensku hefur verið nefndur sexliðaháttur. Eins og nafnið ber með sér, má þekkja bragarháttinn á því að í hverri ljóðlínu eru sex bragliðir og í hverjum braglið eru yfirleitt eitt langt atkvæði og tvö stutt. Hexametur var vinsælt meðal Grikkja en þeir ortu ljóð sín ósjaldan undir þeim hætti. Rómverjar tóku hexametur síðar upp og t.a.m. orti Virgill Eneasarkviðu sína og Óvidíus Myndbreytingar sínar undir þessum sama hætti.

Heimildir 
 Kviður Hómers. II. bindi. 1948. Odysseifskviða. Sveinbjörn Egilsson þýddi. Kristinn Ármannsson og Jón Gíslason bjuggu til prentunar. Reykjavík. Bókaútgáfa Menningarsjóðs.
 Hómers Odysseifs-Kvæði Kaupmannahöfn: gefið út af hinu íslenzka bókmenntafélagi, 1854. (Sveinbjörn Egilsson íslenzkaði).
 Fyrsta og ønnur [-tuttugasta og fjórða] bók af Homeri Odyssea á íslenzku útlegð af Sveinbirni Egilssyni. Viðeyjar Klaustri, 1829. Prentaðar af Fakt. og Bókþryckjara Schagfjord, á kostnað Bessastaða Skóla.

Tenglar 
Odysseifskviða á Rafbókavefnum.
Ilíonskviða á Rafbókavefnum.
 
 

Hómerskviður
Pétur Hoffmann Salómonsson

Pétur Hoffmann Salómonsson (25. febrúar 1897 – 18. október 1980) var íslenskur sjómaður og kunn persóna í bæjarlífinu í Reykjavík. Hann reisti sér kofa í Selsvör þar sem hann bjó frá 1948 til 1960 og lifði á hrognkelsaveiðum. Hann safnaði ýmsu dóti sem hann fann á öskuhaugum borgarinnar í Selsvörinni og við Eiðisgranda og hélt sýningar á því. Hann hugðist bjóða sig fram til forseta þegar fyrsta kjörtímabili Ásgeirs Ásgeirssonar lauk 1956 en ekkert varð úr framboðinu, aðallega vegna þess að hann veiktist af flensu. Ævisaga hans, Þér að segja: veraldarsaga Péturs Hoffmanns Salómonssonar, var skrifuð af Stefáni Jónssyni fréttamanni og kom út 1963. Þar sagði Pétur m.a. frá því þegar hann slóst við hóp bandarískra hermanna í Selsvörinni 1943 og hafði betur. Þetta var kallað Selsvararorrustan og gert ódauðlegt í vinsælum dægurlaga texta eftir Jónas Árnason, „Hoffmannshnefar“. 

Níels Óskarsson kvað og gaf út Rímu af Pétri Hoffmann Salómonssyni, sægarpi í Stóru-SelsVör.Ríman er 25 vísur og segir í henni frá afrekum Péturs Hoffmanns. Ein síðasta vísan í rímunni hljóðar svo:
Og til minja um afrek þar
útgaf dali Selsvarar.
Pétur myntir mótandi
manna fyrst á íslandi.

Pétur gaf nokkuð út af smáritum, meðal annars endurminningar, leiðbeiningar um álaveiðar og vangaveltur um atgeir Gunnars á Hlíðarenda.

Heimildir
 Pétur Hoffmann Samúelsson látinn, Morgunblaðið, 21.10.1980, Bls. 3 
 Fróðárundrin eru nú auðskilin (viðtal vð Pétur Hoffmann), Frjáls þjóð, 46. Tölublað (16.12.1961), Bls. 3
 Þegar ég stóð fyrir herréttinum á Akranesi, Frjáls þjóð 19.12.1959, Bls. 1 
 Hræddir við álinn, Alþýðublaðið 22.09.1964  Bls. 8 
 Hoffmannshnefar - dægurlagatexti eftir Jónas Árnason

Íslendingar
Stilpon

Stilpon var forngrískur heimspekingur sem tilheyrði Megöruskólanum í heimspeki. Hann var samtímamaður Þeófrastosar og Kratesar.

Stilpon fylgdi hundingjum að málum í siðfræði. Hann hélt fram sjálfstjórn sem höfuðdygðinni. Cicero (De fato, 5) lýsir honum sem mikilmetnum manni.

Honum eru eignaðar um tuttugu samræður en ekkert er varðveitt af þeim.

Meðal fylgjenda hans voru Menedemos og Asklepíades, meginmálsvarar Eretríuskólans í heimspeki. Seneca (Bréf 9) ber vitni um náin tengls Stilpons og stóumanna.

Tengt efni 
 Hundingjar
 Megöruskólinn í heimspeki
 Pyrrhon
 Stóuspeki

Heimspekingar helleníska tímans
Anaxarkos

Anaxarkos (uppi um 340 f.Kr.) var forngrískur heimspekingur af skóla Demókrítosar. Hann var fæddur í Abderu í Þrakíu.

Anaxarkos var vinur Alexanders mikla og fór með honum austur. Díogenes Laertíos (IX.10.2) segir að Anaxarkos hafi svarað Alexander, er sá síðarnefndi kvaðst vera sonur Seifs-Ammons, bent á blæðandi sár Alexanders og sagt „Sjá, blóð dauðlegs manns, ekki ikkor, sem rennur í æðum ódauðlegra guðanna.“

Heimspekingar helleníska tímans
Leikfélag Reykjavíkur

Leikfélag Reykjavíkur er leikfélag sem stofnað var 11. janúar 1897 í þeim tilgangi að standa fyrir leiksýningum í Reykjavík. Leikfélagið er það elsta á Íslandi sem hefur starfað án hlés frá stofnun. Félagið rekur Borgarleikhúsið við Listabraut í Reykjavík en frá upphafi og til ársins 1989 starfaði það í Iðnó við Tjörnina.

Saga félagsins 
Fyrsta opinbera leiksýningin á Íslandi var haldin árið 1854 í Reykjavík þegar gamanleikurinn Pak eftir Thomas Overskou var frumsýndur. Í kjölfari var stofnaður Kúlissusjóðurinn en hann leigði út leikmuni, búninga og tjöld. Við stofnun fékk Leikfélag Reykjavíkur eignir Kúlissusjóðsins en leiksýningar félagsins voru haldnar í hinu nýbyggða Iðnaðarmannahúsi (Iðnó).

Leikfélag Reykjavíkur var áhugamannaleikfélag til ársins 1963 þegar Sveinn Einarsson varð fyrsti atvinnuleikhússtjóri félagsins. Leikarar fengu laun fyrir að taka þátt í sýningarkvöldum en starf félagsins fór fram utan dagvinnutíma því flestir meðlimar unnu annað aðalstarf.

Þegar Þjóðleikhúsið var stofnað árið 1949 voru margir félagar Leikfélags Reykjavíkur ráðnir þangað. Þjóðleikhúsið fékk jafnframt flestar eignir félagsins. Þetta hafði neikvæð áhrif á starfsemi félagsins til skamms tíma en leiddi til ákveðinnar endurskipulagningar á starfseminni til lengri tíma. 

Leikfélagið var alla tíð leigjandi í Iðnó en eftir að það varð atvinnuleikhús var leitað að stærri sýningarrýmum. Leikið var í Tjarnarbíói, í Austurbæjarbíói og í vöruskemmu við Grandaveg. Ákveðað var að byggja nýtt húsnæði fyrir starfsemi LR í samvinnu við Reykjavíkurborg. Húsið reis við Listabraut í Reykjavík og var nefnt Borgarleikhúsið og var tekið í notkun í október 1989.

Leikhússtjórar Leikfélags Reykjavíkur frá 1963 
 Sveinn Einarsson 1963–1972
 Vigdís Finnbogadóttir 1972–1980
Stefán Baldursson og Þorsteinn Gunnarsson 1980–1983
Stefán Baldursson 1983–1987
Hallmar Sigurðsson 1987–1991
Sigurður Hróarsson 1991–1996
Viðar Eggertsson 1996
Þórhildur Þorleifsdóttir 1996–2000
Guðjón Pedersen 2000–2008
Magnús Geir Þórðarson 2008–2014
Kristín Eysteinsdóttir 2014–2020
Brynhildur Guðjónsdóttir 2020-

Tilvísanir

Heimildir 
Sveinn Einarsson, Leikhúsið við Tjörnina, Almenna Bókafélagið, 1972
Sveinn Einarsson, Níu ár í neðra, Almenna bókafélagið, 1984.
Þórunn Valdimarsdóttir og Eggert Þór Bernharðsson, Leikfélag Reykjavíkur, Aldarsaga, Leikfélags Reykjavíkur og Mál og menningar, 1997.
 Íslensk leikhús eftir Jón Viðar Jónsson; grein birt á vef Leikminjasafns Íslands , skoðað þann 19. nóvember 2013.

Tenglar 
 Á hundrað ára afmæli LR; Lesbók Morgunblaðsins 1997
 Leikhúsið Iðnó; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1972
 Leikfjelag Reykjavíkur 40 ára; grein í Fálkanum 1937

Íslensk leikfélög
Reykjavík
Verk og dagar

Verk og dagar (á forngrísku  / Erga kaì Hêmerai) er forngrískt kvæði í um 800 línum eftir forngríska skáldið Hesíódos, samið um 700 f.Kr. 

Efni kvæðisins er tvíþætt og fjallar um það að vinnan sé hlutskipti mannsins en vinnan göfgar manninn og þeim vinnusama reiðir vel af. Fræðimenn hafa löngum litið verkið í samhengi landbúnaðarkreppu á meginlandi Grikklands, sem leiddi til nýlendutímans.

Í Verki og dögum lýsir Hesíódos fimm skeiðum mannlegrar tilvistar, vieitir ýmis ráð og mælir með heiðarlegu og vinnusömu líferni en ræðst á leti og ranglæti. Í kvæðinu er ódauðlegum guðum lýst, sem reika um jörðina og gæta þess að réttlæti ríki í heiminum

Forngrískar bókmenntir
Goðakyn

Goðakyn (grísku Θεογονία) er kvæði eftir forngríska skáldið Hesíódos, sem lýsir tilurð heimsins og uppruna guðanna. Kvæðið er um 1000 línur að lengd og er samið undir  sexliðahætti eða hexametri, líkt og Verk og dagar og kviður Hómers. 

Forngrískar bókmenntir
Grísk goðafræði
Prótagóras

Prótagóras (forngríska: Πρωταγόρας) (490 – 420 f.Kr.) frá Abderu var forngrískur fræðari og heimspekingur. Í samræðunni Prótagóras eignar Platon honum að hafa fyrsti atvinnufræðarinn og dygðarkennari.

Prótagóras virðist hafa verið afstæðishyggjumaður en frægastur er hann fyrir að hafa haldið því fram að „maðurinn [sé] mælikvarði allra hluta, þeirra sem eru að þeir séu og þeirra sem eru ekki að þeir séu ekki“.

Prótagóras var einnig efasemdamaður. Í ritgerð sinni Um guðina, sem er ekki varðveitt, skrifaði hann: „Varðandi guðina hef ég enga leið til þess að vita hvort þeir eru til eða ekki eða hvernig þeir eru, vegna þess hve óljóst málið er og hve lífið er stutt.“

Tilvísanir

Tengt efni 
 Fræðari
 Hippías
 Platon
 Pródíkos
 Þrasýmakkos

Tengill 

 

Afstæðishyggjumenn
Fræðarar
Forverar Sókratesar
Forngrískir heimspekingar
Trúleysingjar
Gunnar Kvaran

Gunnar Kvaran (fæddur 18. janúar 1944) er einn af fremstu sellóleikurum íslensku þjóðarinnar.

Gunnar hóf ungur að leika á hin ýmsu hljóðfæri undir handleiðslu Dr. Heinz Edelstein við Barnamúsikskólann í Reykjavík. Tólf ára gamall hóf hann nám við Tónlistarskólann í Reykjavík hjá Einari Vigfússyni, sellóleikara. Árið 1964 lauk hann svo brottfararprófi frá Tónlistarskólanum í Reykjavík. Eftir það hélt hann til náms við Konunglega tónlistarháskólann í Kaupmannahöfn hjá hinum heimsþekkta dansk-íslenska sellóleikara Erling Blöndal Bengtsson. Þar ytra féllu honum ýmis verðlaun í skaut, þar á meðal tónlistarverðlaun kennd við Jacob Gade og hlaut hann námsstyrk tónlistarháskólans. Á árunum 1968-1974 starfaði hann sem kennari við sama skóla. Framhaldsnám stundaði Gunnar í Basel og París undir handleiðslu René Flachot og sótti meistaranámskeið hjá André Navarra og Gregor Piatigorsky í Danmörku og á Ítalíu.

Gunnar Kvaran hefur haldið einleikstónleika og kammertónleika á Norðurlöndum, í Þýskalandi, Frakklandi, Hollandi, Belgíu, Bandaríkjunum, Kanada og Bretlandi (m.a. Wigmore Hall í London, í Beethoven Haus í Bonn og Carnegie Hall í New York ásamt Gísla Magnússyni, píanóleikara. Gunnar og Gísli áttu í farsælu samstarfi um árabil og komu fram á fjölmörgum tónleikum bæði heima og erlendis. Gunnar er meðlimur í hinu kunna Tríói Reykjavíkur ásamt eiginkonu sinni, Guðnýju Guðmundsdóttur, fiðluleikara og Peter Máté, píanóleikara. 

Gunnari hefur oft verið boðið að taka þátt í virtum tónlistarhátiðum vestan hafs jafnt sem austan þess, svo sem Killington Music Festival og Manchester Music Festival, bæði sem flytjandi og kennari. Hann hefur margoft leikið einleik með Sinfóníuhljómsveit Íslands, Sinfóníuhljómsveit Sjálands og Fílharmóníusveit Jótlands í Árósum. Honum hefur sömuleiðis verið boðið að halda tónleika í hátíðarsal Oslóarháskóla og hljómleikasal Síbelíusarakademíunnar í Helsinki. Sumrin 1999 og 2000 var honum einnig boðið að kenna og leika á tónlistarhátíð í Grikklandi. Í desember 2001 var honum boðið að koma fram ásamt Hauki Guðlaugssyni organista á sérstökum hátíðartónleikun í Vendrell á Spáni, fæðingarbæ Pau Casals. Þann dag voru 125 ár liðin frá fæðingu meistarans.

Gunnar er nú prófessor í sellóleik og kammermúsík við Listaháskóla Íslands en hann hefur einnig kennt sellóleik við Tónlistarskólann í Reykjavík í nærri aldarfjórðung og var um tíma yfirmaður strengjadeildar sama skóla. Hann hlaut verðlaun úr sjóði Dr. Gunnars Thoroddsens árið 1990 fyrir tónlistarstörf og var valinn bæjarlistamaður Seltjarnarness árið 1996. Gunnar var sæmdur hinni íslensku fálkaorðu árið 2006 fyrir störf sín í þágu menningar- og mannúðarmála.

Íslenskir sellóleikarar
Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu
Gjaldþrot

Gjaldþrot er þegar einstaklingur eða fyrirtæki lýsir sig vanhæfan til að greiða skuldir sínar með lögbundnum hætti. Lánadrottnar geta krafist gjaldþrotaskipta til að reyna að fá upp í hluta skulda þegar ljóst þykir að skuldari muni ekki standa við skuldbindingar sínar. Í meirihluta tilvika er það þó skuldarinn sem óskar eftir gjaldþrotaskiptum.

Í þeim tilvikum sem ríki verða gjaldþrota í heild sinni er oft talað um þjóðargjaldþrot , þótt það hugtakið standist ekki þar sem þjóð getur ekki orðið gjaldþrota en ríki getur það aftur á móti
.

Tilvísanir 

Viðskiptafræði
Alois Alzheimer

Alois Alzheimer var fæddur í Markbreit í Suður-Þýskalandi árið 1864. Hann var strax áhugasamur um vísindi í skóla, setti fljótt stefnu á læknisnám og útskrifaðist frá læknaskóla í Berlín árið 1887. 

Vísindamaðurinn varð fljótt lækninum þungur í taumi og næstu ár varði Alzheimer við rannsóknir fyrir sex binda ritverk sem hann nefndi Vefjafræðilegar rannsóknir á heilaberkinum. 

Í leit að stöðu sem gæti sameinað rannsóknir og læknisþjónustu varð Alzheimer árið 1903 umsjónarmaður með rannsóknastofu fyrir Emil Kraepelin við læknaskólann í München. Þar koma Alzheimer á fót nýrri heilarannsóknastofu. 

Eftir að hafa sent frá sér fjölda rita og greina um heilann og sjúkdóma sem herjuðu á hann, flutti Alzheimer fyrirlestur í nóvember 1906 sem gerði hann frægan. Í fyrirlestrinum skilgreindi Alzheimer óvenjulegan sjúkdóm í heilaberki sem herjaði á konu á fimmtugsaldri, Auguste D., og hafði valdið henni minnisleysi, misáttun, skynvillu og að lokum dregið hana til bana aðeins 55 ára. Alzheimer kynntist Auguste D. sem sjúklingi strax eftir að hann kom til Munchen og hafði nú einnig rannsakað heila hennar eftir lát hennar. Krufning sýndi margskonar óeðlilegar breytingar á heilanum. Heilabörkurinn var þynnri en eðlilegt var, hrörnun ef þeim tagi sem aðeins sést hjá miklu eldra fólki var mikil, elliskellur og "Neurofibrillary Tangle“ (óreiða sýnileg í smásjá í einstökum taugafrumunum) voru í heilanum sem aldrei fyrr höfðu verið rannsakaðar. Alzheimerssjúkdómurinn var seinna við hann kenndur.

Alzheimer lést aðeins 51 ára árið 1915 af hjartaþelsbólgu í kjölfar sýkingar sem honum tókst ekki að jafna sig af. 

Enn þann daginn í dag byggja greiningaraðferðir Alzheimerssjúkdómsins á sömu grundvallaratriðum og Alzheimer kynnti í fyrirlestri sínum í nóvember 1906.
Stúdentspróf

Með stúdentsprófi lýkur því námi á framhaldsskólastigi sem ætlað er að veita undirbúning fyrir nám á háskólastigi. Námstími til stúdentsprófs á Íslandi er þrjú ár eftir lok grunnskóla, áður var námstíminn fjögur ár. Í framhaldsskólum með áfangakerfi geta nemendur stjórnað námshraða.

Á hinum Norðurlöndunum er stúdentsprófið yfirleitt líka tekið eftir þriggja ára nám eftir skyldunám.

Stúdentspróf veitir rétt til inngöngu í háskóla. Það rekur uppruna sinn til inntökuprófs, Examen artium, sem tekið var við viðkomandi háskóla til 1850 þegar prófin færðust til menntaskólanna.

Tengt efni 

 Stúdentshúfa

Tenglar 

 

Menntaskólar
Samfélag

Samfélag vísar venjulega til hóps fólks sem á með sér innbyrðis samskipti sem hópur, en orðið getur líka átt við um ýmsa hópa lífvera, jurta eða dýra, sem deila sama umhverfi. Samfélag fólks nær yfir allt frá minnstu hópum, eins og fjölskyldu, að stærstu einingum eins og alheimssamfélaginu. Þjóðfélag er ein tegund samfélags sem byggir á tilteknum stofnunum eins og sameiginlegu stjórnkerfi eða sameiginlegu tungumáli. Einstaklingar eru venjulega þátttakendur í mörgum ólíkum samfélögum á hverju skeiði lífsins þar sem þeir gegna ólíkum hlutverkum. Að mynda tengsl við ólík samfélög er mikilvægur hluti af félagsmótun einstaklinga sem á sér stað alla ævi.

Heimild 
 

Samfélög
Dvergar (norræn goðafræði)

Dvergar samkvæmt sköpunarsögu norrænnar goðafræði eins og hún birtist í Snorra-Eddu eru sagðir hafa kviknað í holdi jötunsins Ýmis líkt og maðkar, uns goðin hafi gefið þeim vitund. Í Völuspá Eddukvæða aftur á móti er sköpun þeirra lýst þannig að þeir hafi verið skapaðir af blóði Brimis og beinum Bláins. Þeir koma fyrir bæði í Snorra-Eddu og Eddukvæðum og fornaldarsögum Norðurlanda en leika þó sjaldnast stór hlutverk í sögunum, þó er undantekning frá því sem eru Norðri, Suðri, Austri og Vestri sem halda uppi sjálfri himinhvelfingunni. Ekki eru þó margir dvergar nefndir til sögunnar, og þá einna helst sem smiðir hinna ýmissu gersema og vopna og má þar sem dæmi nefna Mjölni, hamar Þórs.

Þeim er yfirleitt lýst sem litlum dökkleitum eða svörtum verum sem lifa í steinum eða neðanjarðar og eru þekktastir fyrir að vera afburða völundarsmiðir. Margir fræðimenn hafa staðsett þá mitt á milli goða og jötna, með sköpunarhæfileika líkt og goðin en dvelja í myrkraveröld líkt og jötnar.
Til marks um það er að hægt er að lesa út úr Völuspá að fyrstu mannverurnar, Askur og Embla, hafi verið sköpuð af dvergum en goðin þrjú sem fundu þau hafi blásið þeim lífsandann. Ekki eru þó allir fræðimenn sammála þessarri túlkun. Eins hefur verið bent á að Svartálfar, líkt og dvergar, eru sagðir búa í Svartálfaheimi og hafi því mögulega verið sömu verur og dvergar.

Þekktir dvergar í Norrænni goðafræði 
Meðal þeirra þekktustu eru Norðri, Suðri, Austri og Vestri sem halda uppi himinhvelfingunni eins og að ofan er getið, Brokkur og Sindri sem smíðuðu þrjár gjafir til ása, hringinn Draupni, svínið Gullinbursta og hamarinn Mjölni og svo Dvalinn og Durinn sem smíðuðu sverðið Tyrfingur í Hervarar sögu.

Dverganöfnin í Völuspá 
9.
Þá gengu regin öll
á rökstóla,
ginnheilög goð,
ok um þat gættusk,
hverir skyldi dverga
dróttir skepja
ór Brimis blóði
ok ór Bláins leggjum.

10.
Þar var Móðsognir
mæztr of orðinn
dverga allra,
en Durinn annarr;
þeir mannlíkun
mörg of gerðu
dvergar í jörðu,
sem Durinn sagði.

11.
Nýi, Niði,
Norðri, Suðri,
Austri, Vestri,
Alþjófr, Dvalinn,
Nár ok Náinn
Nípingr, Dáinn
Bívurr, Bávurr,
Bömburr, Nóri,
Ánn ok Ánarr,
Óinn, Mjöðvitnir.

12.
Veggr ok Gandalfr,
Vindalfr, Þorinn,
Þrár ok Þráinn,
Þekkr, Litr ok Vitr,
Nýr ok Nýráðr,
nú hefi ek dverga,
Reginn ok Ráðsviðr,
rétt of talða.

13.
Fíli, Kíli,
Fundinn, Náli,
Hefti, Víli,
Hannar, Svíurr,
Billingr, Brúni,
Bíldr ok Buri,
Frár, Hornbori,
Frægr ok Lóni,
Aurvangr, Jari,
Eikinskjaldi.

14.
Mál er dverga
í Dvalins liði
ljóna kindum
til Lofars telja,
þeir er sóttu
frá salar steini
Aurvanga sjöt
til Jöruvalla.

15.
Þar var Draupnir
ok Dolgþrasir,
Hár, Haugspori,
Hlévangr, Glóinn,
Dóri, Óri
Dúfr, Andvari
Skirfir, Virfir,
Skáfiðr, Ái.

16.
Alfr ok Yngvi,
Eikinskjaldi,
Fjalarr ok Frosti,
Finnr ok Ginnarr;
þat mun æ uppi
meðan öld lifir,
langniðja tal
Lofars hafat.

Tilvísanir
Efni

Efni í efnafræði á við um hvaðeina, sem er hluti af efnisheiminum og hefur tiltekna efnislega eiginleika. Í þrengri merkingu á orðið við um eitthvað, sem hefur tiltekna, skilgreinda efnafræðilega samsetningu. Efni er samsett úr s.n. efniseindum, sem er heiti sameinda og frumeinda, sem myndaðar eru úr kjarneindum auk rafeinda. Andefni er andstaða efnis og er samsett úr s.n. andeindum, en finnst ekki náttúrulega á jörðinni.

Orðið hráefni á við er efni, sem notað er við framleiðslu og getur sjálft verið afurð tiltekins framleiðsluferils.

Tengt efni
 Byggingarefni
 Náttúruauðlind

 
Efnafræði