alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Chesterfield

Chesterfield er bær í Derbyshire á mið-Englandi. Bærinn er 39 km norður af Derby og 18 km suður af Sheffield. Íbúar eru um 104.000 (2011).

Uppruna bæjarins má rekja til rómversks virkis á 1. öld. Síðar byggðu Engilsaxar þar þorp. Chesterfield var kolanámubær fram á 20. öld og á milli 1981 og 2002 hurfu 15.000 störf í kolanámuiðnaðinum.

St Mary & All Saints-kirkjan er þekktasta kennileiti bæjarins með beygða turn sinn. Einn stærsti útimarkaður Englands er þar.

Peak District-þjóðgarðurinn er rétt austur af bænum.

Heimild

Bæir á Englandi
Ódæmigerð kyneinkenni

Ódæmigerð kyneinkenni eða intersex er þegar fólk fæðist með breytileika í kyneinkennum eins og kynlitningum, kynkirtlum, kynhormónum og kynfærum sem passar ekki vel inn í almennar skilgreiningar karls og konu. Kynfæri geta verið óræð og arfgerð önnur en XY (kynlitningar í karli) og XX (kynlitningar í konu).

Fólk með ódæmigerð kyneinkenni hefur mátt þola félagslega útskúfun og afneitun í sinni fjölskyldu og nærsamfélagi. Það hefur látt gangast undir geldingu, aðgerðir á kynfærum og hormónameðferð til að aðlagast samfélagslegum viðmiðum um kyn.

Sumt fólk með ódæmigerð kyneinkenni hefur verið alið upp sem karl eða kona en hafa samsamað sig öðru kyni en það var látið aðlagast.

Réttindamál

Ísland
Árið 2019 gaf Amnesty International út skýrslu þar sem heilbrigðiskerfið var gagnrýnt fyrir ófullnægandi þjónustu við fólk með ódæmigerð kyneinkenni. Intersex Ísland eru samtök sem hafa með réttindabaráttu fólks með ódæmigerð kyneinkenni.

Evrópa
Árið 2015 gerði Malta það ólöglegt að láta fólk gangast undir aðgerðir á kynfærum án samþykkis viðkomandi.

Tíðni 
Á Íslandi er talið að um 6.000 manns séu með ódæmigerð kyneinkenni. Ekki eru til nákvæmar tölur um hversu algeng ódæmigerð kyneinkenni eru, en um 1 af hverjum 1500 börnum fæðast með ódæmigerð kynfæri. Þegar talin eru með kyneinkenni sem koma ekki fram fyrr en seinna á ævinni er mögulegt að algengi sé um 1 af hverjum 60 einstaklingum.

Í eftirfarandi töflu má sjá lista yfir helstu ástæður ódæmigerðra kyneinkenna og tölur yfir tíðni. Dæmigerður karl hefur einn X-litning og einn Y-litning, kona hefur tvo X-litninga. Mannsfrumur hafa vanalega 46 litninga.

Tilvísanir

Kyn

Heimild
Kazan

Kasan (rússneska: Казань; Tatar: Казан) er höfuðborg og stærsta borg lýðveldisins Tatarstan í Rússneska sambandsríkinu. Íbúar Kasan eru 1.243.500 (2018) og er borgin sjötta fjölmennasta borg Rússlands. Kasan þykir mikilvæg Rússlandi í trúarlegu, efnahagslegu, pólitísku og vísindalegu tilliti. Hún er ein af mennta-, menningar- og íþróttamiðstöðvum Rússlands. Borgin liggur þar sem fljótin Volga og Kasanka mætast, um 715 km austur af Moskvu.

Eitt helsta kennileiti borgarinnar er Kasan-kremlið sem er borgarvirki á heimsminjaskrá UNESCO.

Heimildir 
 

Borgir í Rússlandi
Porkeri

Porkeri (danska: Porkere) er þorp og sveitarfélag á Suðurey í Færeyjum með 293 íbúa (2016). Nafnið er talið vera tilkomið vegna svína (fyrst nefnt Purkurgerði).

Porkeriskirkja var byggð árið 1847. Byggðasafn þorpsins er Porkeris Bygdarsavn.

Heimild

Þéttbýlisstaðir í Færeyjum
Trongisvágur

Trongisvágur er þorp í sveitarfélaginu Tvöroyri á Suðurey í Færeyjum með 506 íbúa (2015). Þorpið byggðist upp fyrst árið 1830 þegar konunglega einokunarverslunin setti upp krambúð þar. Trongisvágur er í raun samvaxið stærri þéttbýlistað; Tvøroyri.

Íþróttahöll er í þorpinu. Þar spila og æfa blak, borðtennis, handbolta og fótboltafélög ( flogbóltsfelagið TB, borðtennisfelagið TBF og TB hondbóltur og TB innandura fótbólt). Skógrækt er nálægt Trongisvági: Viðarlundini í Trongisvági.

Heimild

Þéttbýlisstaðir í Færeyjum
Søldarfjørður

Søldarfjørður er þorp á Austurey í Færeyjum, nánar tiltekið á austurströnd Skálafjarðar. Íbúar eru 349 (2015). Byggð þar er hægt að rekja til 16. aldar

Heimild

Þéttbýlisstaðir í Færeyjum
Hósvík

Hósvík (danska: Thorsvig) er þorp á Straumey í Færeyjum.  Íbúar eru 318 (2015). Ferja fór áður fyrr milli Selatraðs og Hósvíkur, þ.e. Straumeyjar og Austureyjar, nú tengir brú eyjarnar.

Skipaflutningafyrirtækið Thor Shipping hefur þar höfuðstöðvar. Hósvíkar Róðrarfelag er róðrarfélag þorpsins.

Heimild

Þéttbýlisstaðir í Færeyjum
Norðskáli

Norðskáli (danska: Nordskåle) er þorp á Austurey í Færeyjum. Íbúar voru 312 árið 2015. Norðskáli er við brú sem byggð var 1976 sem tengir Straumey og Austurey.

Heimild

Þéttbýlisstaðir í Færeyjum
Ananda Marga

Ananda Marga er skráð trúfélag á Íslandi. Félagsmenn iðka hindúisma. Meðlimir voru fimm árið 2018 en hafði fjölgað í 10 árið 2022.

Tilvísanir

Trúfélög á Íslandi
Hindúismi
Nýja Avalon

Nýja Avalon eða Guðspekisamtökin er skráð trúfélag á Íslandi. Meðlimir eru fimm (2022).

Trúfélagið er hluti af alþjóðlegri hreyfingu, The Theosophical Fellowship, sem er með höfuðstöðvar í Daylesford í Ástralíu. Félagsmenn leitast við að iðka rétt mannleg samskipti og guðdómlega visku; guðspeki. Guðspeki tekur mið af dulspeki trúarbragða allra tíma og leitar að innsta sannleik þeirra.

Tenglar
Heimasíða félagsins

Tilvísanir

Trúfélög á Íslandi
Kvívík

Kvívík  (danska: Kvivig) er þorp á Straumey í Færeyjum. Íbúar voru 381 árið 2015. Kvívík er ein elsta þekkta byggð á eyjunum og eru þar grunnar af víkingahúsum. Næsti stóri þéttbýlisstaður er Vestmanna rétt vestan við Kvívík.

Kvívíkar Sóknar Róðrarfelag er róðrarfélag bæjarins.

Heimild

Þéttbýlisstaðir í Færeyjum
Anna frá Moldnúpi

Anna frá Moldnúpi (Sigríður Anna Jónsdóttir) (20. janúar 1901-28. september 1979) var íslenskur rithöfndur og þekktur ferðasagnahöfundur og er einna kunnust fyrir bók sína: Fjósakona fer út í heim. 

Sigríður fæddist í Gerðakoti undir Vestur-Eyjafjöllum en fluttist ung með foreldrum sínum, Jóni Eyjólfssyni og Sigríði Þórðardóttur, að Moldnúpi, en við þann stað kenndi hún sig alla tíð. Sigríður Anna Jónsdóttir varð um fimmtugt kunn af bókum sem hún skrifaði um ferðalög sín erlendis. Hún skrifaði 7 bækur: ferðasögur, minningar og ævintýri, en síðasta bók hennar var æviágrip föður hennar.

Helstu rit 
 1950 - Fjósakona fer út í heim
 1952 - Förukona í París 
 1954 - Ást og demantar: ferðasaga um meginlandið til Bretlands 1951
 1961 - Ég kveikti á kerti mínu: ferðaþættir frá Ítalíu
 1970 - Tvennar tíðir

Tenglar 
 Moldnúpur; grein af Nat.is

Íslenskir rithöfundar
Athrotaxis

Athrotaxis er ættkvísl með tvemur eða þremur tegundum barrtrjáa. Ættkvíslin er einlend í vestur Tasmaníu, þar sem þær vaxa í tempruðum regnskógum í mikilli hæð yfir sjávarmáli.

Þetta eru meðalstór tré, um 10 til 30 m (sjaldan 40) há og með 1 til 1,5 m í stofnþvermál. Blöðin eru hreisturlík, 3 til 14mm löng, í spíral á sprotanum. Könglarnir eru hnattlaga til egglaga, 1 til 3 sm í þvermál, með 15-35 köngulskeljar, hver skel með 3 til 6 fræjum; þau þroskast á 7-9 mánuðum eftir frjóvgun, en þá opnast þau til að sleppa fræjunum. Frjókönglarnir eru litlir, og sleppa frjóinu snemma vors.

Þær eru mjög viðkvæmar fyrir eldi og fækkað mjög vegna aukningar villieldi eftir að Evrópubúar settust að á eynni.

Tegundir
Tegundirnar þrjár af Athrotaxis eru ýmist taldar þrjár sjálfstæðar tegundir, eða sem tvær tegundir með þá þriðju sem blending hinna tveggja. Ennþá er ekki komin endanleg niðurstaða, þar sem sumar greiningar staðfesta blendingsuppruna, en aðrar sýna hana sem velaðgreinda og ekki blending.
Athrotaxis cupressoides D.Don. Blöðin stutt, 3–5 mm, liggja þétt upp að sprotunum. Könglarnir litlir, 1-1.5 sm.
Athrotaxis selaginoides D.Don. Blöðin löng, 8–14 mm, standa út frá sprotanum. Könglarnir stórir, 2–3 sm.
Athrotaxis laxifolia Hook. (? A. cupressoides × A. selaginoides). Blöðin stutt, 4–7 mm, standa út frá sprotanum. Könglarnir í meðallagi, 1.5-2.5 sm.

Ræktun og nytjars
Viðurinn er ilmandi og endingargóður, og var áður mikið notaður í Tasmaníu, en er nú of sjaldgæfur til skógarhöggs. Allar þrjár eru lagleg skrauttré með miklu laufi, en ar aðallega plantað í trjásöfnum og grasagörðum. Ræktun fjarri heimkynnum þeirra hefur aðeins gengið þar sem úrkoma er mikil, vetur mildir, og svöl sumur, svo sem í Bretlandseyjum, Kyrrahafsströnd Bandaríkjanna og Nýja Sjálandi.

Tilvísanir

Barrtré
Peronospora potentillae

Peronospora potentillae er tegund sjúkdómsvaldandi eggsvepps af blaðmygluætt. P. potentillae finnst á Íslandi við Laugar þar sem hann sýkir blöð hlíðamaríustakks.

Heimsútbreiðsla P. potentillae er á norðuhveli um Evrasíu og Norður-Ameríku.

Tilvísanir

Blaðmygluætt
Sveppir á Íslandi
OAIS

OAIS, stendur fyrir ensku skammstöfunina Open Archival Information System sem mætti útleggja á íslensku sem Opið skjalavörslu-upplýsingakerfi, er skjalasafn sem hefur það hlutverk að varðveita upplýsingar til lengri tíma með þarfir skilgreinds markhóps (e. designated community) í huga. OAIS er huglægt skýringarlíkan sem kynnir til sögunnar grunnhugtök en ekki nákvæm forskrift. Til er ISO-staðall fyrir OAIS, ISO 14721:2012.

Þó svo OAIS eigi við um upplýsingakerfi sem miði að því að varðveita til óskilgreinds lengri tíma er ekki endilega átt við varanlega varðveislu. OAIS-líkanið tekur tillit til örra tæknilegra breytinga á sviði stafrænnar tækni, þannig getur stuðningur við viss skráarsnið úrelst með tímanum og orðið þess valdandi að upplýsingar glatist. Sömuleiðis getur vélbúnaður úrelst, til að mynda eru diskettur lítið sem ekkert notaðar í dag og geisladiskar með gögnum hafa að mestu vikið fyrir usb-kubbum og flökkurum.

Tenglar 
 OAIS Introductory Guide (2nd Edition), (pdf, 2014) inngangur að OAIS unnið af Brian Lavoie fyrir Digital Preservation Coalition

Upplýsingatækni
Skjalavarsla
Whittier (Alaska)

Whittier er þorp á norður Kenai-skaga í suður-Alaska, 120 km suðaustur af Anchorage. Íbúar voru 214 árið 2016 og búa næstum allir íbúarnir í einni blokk sem hefur 150 íbúðir (Begich Towers). Whittier er í Chugach National Forest sem er næststærsti þjóðskógur Bandaríkjanna.

Bandaríski herinn gerði aðstöðu þar sem bærinn er í seinni heimsstyrjöld. Lestarjarðgöng og stórhýsið Buckner Building voru þá byggð. Í jarðskjálftanum 1964 skaddaðist byggingin og fór í niðurníðslu eftir það. 13 manns létust í flóðbylgjunni sem fylgdi.

Eftir 1969 varð aðstaða í bænum fyrir skemmtiferðaskip og árið 2000 var bílaumferð möguleg til og frá Anchorage með Anton Anderson göngunum.   

Whittier er þekktur sem úrkomusamasti bær Bandaríkjanna með rúmlega 5000 mm af ársúrkomu.

Heimild

Þorp í Alaska
Sprengingarnar í Hyderabad 2013

Sprengingarnar í Hyderabad 2013 áttu sér stað þegar tvær sprengjur sprungu í verslunarhverfinu Dilsukhnagar í Hyderabad á Indlandi klukkan 19:00. Samkvæmt lögreglu hafði sprengjunum verið komið fyrir á reiðhjólum. 17 létust í sprengingunum og 119 særðust.

Enginn lýsti ábyrgð á sprengingunum á hendur sér en böndin bárust fljótt að íslamistasamtökum Abdul Subhan Qureshi, Indverskir mújahidínar.

Hyderabad
Hryðjuverk
2013
Wasilla

Wasilla er 6. stærsti þéttbýlisstaður í Alaska og liggur rétt norður af Anchorage í sveitarfélaginu Matanuska-Susitna Borough. Íbúar voru áætlaðir tæpir 10.000 árið 2016.

Bærinn byggðist upp sem lestarstöð og við námavinnslu. Nærliggjandi borg er Palmer.

Sarah Palin er þekktasti íbúi Wasilla.

Heimild

Borgir í Alaska
Palmer (Alaska)

Palmer er borg í Matanuska-Susitna Borough í suður-Alaska. Íbúar eru um 7000 (2016). Kolavinnsla var í Palmer á 20. öld. Landbúnaður er mikilvægur í Matanuska-dalnum og er haldin landbúnaðarsýning á hverju ári í Palmer.

Nálægir þéttbýlisstaðir eru Wasilla og Anchorage.

Heimild

Borgir í Alaska
Þrívíddarprentun

Þrívíddarprentun er ferli þar sem þrívíður hlutur er búinn til úr efnum sem eru lögð niður lag fyrir lag með aðstoð tölvu. Tæknin sem notuð er er mjög fjölbreytt. Sumir prentarar skera lögin út með geislaskurðarvél og líma þau svo saman og vinna þá með þunnar filmur úr málmi eða pappír. Aðrir þrýsta út seigfljótandi efni sem harðnar fljótt eins og hitadeigt plast, málma, ljóshert plast eða bindiefni sem harðna við íblöndun herðis. Hluturinn verður smám saman til eftir því sem lögin hlaðast upp og harðna í tækinu sem notað er. Vinsælasta aðferðin er svokölluð FDM viðbótarframleiðsluþrívíddarprentun sem notast við þræði yfirleitt gerðir úr lífmassa sem 3D prentarinn notar til að leggja niður hvert lag.

Efni til 3D prentunar 
Ýmsar gerðir efna eru notuð í FDM, allt frá þráðum framleiddir úr plasti, til lífmassaþráða PLA þráða. Notkun á plasti gerða úr jarðefnaeldsneiti hefur farið minkandi eftir að notkun og þróun PLA þráða hefur farið fram, en PLA þræðir eru framleiddir úr jurtum en ekki plasti og má því kalla plastlíki.

3D prentun á Íslandi 
Á Íslandi er 3D prentun orðin að staðalbúnaði í hugverkasmiðjum um allt land og í flestum framhalds- og háskólum landsins. Ýmis fyrirtæki bjóða uppá stuðningsþjónustu við einstaklinga, stofnanir og skóla, en fyrsta fyrirtækið til að vera sett á laggirnar til að þjónusta þennan iðnað var stofnað 2021 og heitir 3D Verk ehf. Ísland er mjög langt á eftir nágrannaþjóðum okkar þegar að kemur að innleiðingu og kennslu í skólum.

Áform um hryðjuverk með notkun 3D prentaðra íhluta kom í dagsljósið eftir að hafa verið rannsakað síðan í febrúar það sama ár.

Heimildir 

Þrívíddarprentun
Prentarar
Ketchikan

Ketchikan  er borg í suðaustur-Alaska á eyjunni Revillagigedo Island sem er hluti af Alexander-eyjaklasanum. Íbúar voru um 8200 árið 2016. Orðið Ketchikan er úr Tlingit-frumbyggja. En einar stærstu totem-súlur frumbyggja má finna á svæðinu. Meðal náttúrusvæða í námunda við borgina er Misty Fiords National Monument og Tongass National Forest. Mjög úrkomusamt er í Ketchikan og er ársúrkoma yfir 5000 mm að meðaltali.

Flugvöllurinn Ketchikan International Airport þjónar borginni og eru flug frá  Seattle, Juneau, Sitka, Wrangell og Anchorage.
Ferjur sigla til norðurs og til suðurs er tenging við Prince Rupert í Kanada.

Heimild

Borgir í Alaska
Sitka (Alaska)

Sitka (á tungumáli Tlingit-frumbyggja: Sheetʼká og á nýlendutíma Rússa: Ново-Архангельск, Nýja-Arkangelsk) er borg í suðaustur-Alaska og er á Baranof Island sem er hluti af Alexander-eyjaklasanum. Íbúar voru tæpir 9000 árið 2016.

Sveitarfélagið umhverfis borgina eru 7.434 ferkílómetrar sem er það mesta fyrir borg í Bandaríkjunum. Ferjur og flugvélar eru helsti samgöngumáti vegna lítils undirlendis en aðeins eru 23 kílómetrar af vegi frá Sitka.

Rússar stofnuðu borgina árið 1799 en árið 1803 réðust Tlingit-frumbyggjar og drápu marga þeirra. Alexander Baranov, landstjóri rússnesku Ameríku réðst til atlögu árið eftir með sprengjum meðal annars. Eftir 2 daga umsátur gáfust Tlingit-frumbyggjar upp. Ætlunin var að gera Sitka að höfuðborg rússnesku Ameríku. Bandaríkin keyptu síðan Alaska árið 1867. Árið 1910 var bærinn tvískiptur eftir þjóðernislínu; um 500 landnemar bjuggu einum megin og sami fjöldi af Tlingit bjuggu öðrum megin.

Heimild

Borgir í Alaska
Francisco Tárrega

Francisco de Asís Tárrega y Eixea (21. nóvember 1852 - 15. desember 1909), yfirleitt einfaldlega nefndur Francisco Tárrega var spænskt tónskáld og gítarleikari sem tilheyrði rómantíska tímabilinu. Tárrega samdi sum af þekktustu gítarverkum allra tíma eins og Recuerdos de la Alhambra og Capricho arabe.

Tárrega, Francisco
Tárrega, Francisco
Tárrega, Francisco
Stjarnryð

Stjarnryð (fræðiheiti: Pucciniastrum) er ættkvísl sjúkdómsvaldandi sveppa af stjarnryðsætt. Að minnsta kosti fjórar tegundir ættkvíslarinnar finnast á Íslandi.

Helsta einkenni stjarnryðs er að þelgróunum er skipt langsum með 1-2 skilveggjum.

Tilvísanir

Stjarnryðsætt
Melampsoridium

Melampsoridium er ættkvísl sjúkdómsvaldandi sveppa af stjarnryðsætt. Ættin inniheldur 11 núlifandi tegundir. Þar af finnst aðeins ein tegund á Íslandi, birkiryðsveppur (M. betulinum).

Tilvísanir

Stjarnryðsætt
Melampsorella

Melampsorella er ættkvísl sjúkdómsvaldandi sveppa af stjarnryðsætt. Ættkvíslin inniheldur fjórar tegundir. Ein þeirra lifir á Íslandi, fræhyrnuryð (M. caryophyllacearum).

Tilvísanir

Stjarnryðsætt
Hyalopsora

Hyalopsora er ættkvísl sjúkdómsvaldandi sveppa af stjarnryðsætt. Ættin inniheldur 21 núlifandi tegund. Þar af finnast tvær tegundir á Íslandi, Hyalopsora aspidiotus og tófugrasryð (Hyalopsora polypodii).

Tegundir
Hyalopsora aculeata
Hyalopsora adianti-capilli-veneris
Hyalopsora aspidiotus
Hyalopsora asplenii-wichuriae
Hyalopsora cheilanthis
Hyalopsora cryptogrammes
Hyalopsora deodikarii
Hyalopsora diplazii
Hyalopsora hakodatensis
Hyalopsora japonica
Hyalopsora neocheilanthis
Hyalopsora nodispora
Hyalopsora obovata
Hyalopsora orientalis
Hyalopsora pasadenae
Hyalopsora pellaeicola
Hyalopsora polypodii
Hyalopsora taiwaniana
Hyalopsora waterlotii
Hyalopsora yamadana
Hyalopsora yunnanensis

Tilvísanir

Stjarnryðsætt
Stríð Rússlands og Georgíu

Stríð Rússlands og Georgíu var stríð sem háð var á milli Rússlands og Georgíu í ágúst árið 2008. Með Rússum börðust einnig aðskilnaðarsinnar í héröðunum Abkasíu og Suður-Ossetíu gegn Georgíumönnum. Stríðið hefur verið kallað fyrsta evrópska stríð 21. aldar.

Saga
Upptök stríðsins má rekja til deilna um stöðu héraðanna Abkasíu og Suður-Ossetíu innan Georgíu. Þegar Georgía var hluti af Sovétríkjunum voru þessi héröð skilgreind sem sjálfstjórnarhéröð innan georgíska sovétlýðveldisins. Þegar Georgía hlaut sjálfstæði frá Sovétríkjunum árið 1991 urðu héröðin hluti af nýja sjálfstæða lýðveldinu Georgíu, en Georgíumenn héldu ekki yfirráðum þar lengi. Suður-Ossetía lýsti yfir sjálfstæði árið 1991 og Abkasía sömuleiðis árið 1992. Sjálfstæðisyfirlýsing Abkasíu frá Georgíu leiddi til blóðugs stríðs sem lauk með því að Georgíumenn glötuðu að mestu yfirráðum yfir héraðinu og Abkasar hófu þjóðernishreinsanir gegn Georgíumönnum sem enn bjuggu þar. Héröðin hafa ráðið eigin ráðum frá tíunda áratuginum en eru þó skilgreind af meirihluta alþjóðasamfélagsins sem hluti af Georgíu. Eftir átök milli Georgíu og Suður-Ossetíu í byrjun tíunda áratugarins tóku Rússar að sér friðargæslu í Suður-Ossetíu.

Í ágústbyrjun árið 2008 hófu aðskilnaðarsinnar í Suður-Ossetíu sprengjuárásir á georgísk þorp. Georgísk stjórnvöld brugðust við með því að senda herlið inn í Suður-Ossetíu og hertóku fljótlega borgina Tskhinvali, eitt af höfuðvígjum aðskilnaðarsinnanna. Eftir hernám Georgíumanna á bænum sökuðu Rússar Georgíumenn um tilefnislausa árás gegn Suður-Ossetíu og gerðu innrás í Georgíu þann 8. ágúst í því skyni að koma á friði. Rússar réttlættu inngrip sitt meðal annars með því að saka Georgíumenn um þjóðernishreinsanir gegn Suður-Ossetum og um að jafna suður-ossetíska bæi við jörðu.

Rússneskir og georgískir hermenn börðust í nokkra daga í Suður-Ossetíu uns Georgíumenn voru reknir á flótta. Rússar réðust einnig inn í Georgíu sjálfa frá Abkasíu og af Svartahafi. Þann 12. ágúst sömdu Rússar og Georgíumenn um vopnahlé með milligöngu Nicolasar Sarkozy Frakklandsforseta, sem þá var í forsæti evrópska ráðsins. 

Eftir stríðið viðurkenndi Dímítrí Medvedev Rússlandsforseti formlega sjálfstæði Abkasíu og Suður-Ossetíu. Frá því að stríðinu lauk hefur Rússland haldið hernámsliði í bæði Abkasíu og Suður-Ossetíu.

Tilvísanir

2008
Saga Georgíu
Saga Rússlands
Stríð á 21. öld
Hyalopsora aspidiotus

Hyalopsora aspidotus er tegund sjúkdómsvaldandi svepps af stjarnryðsætt. Hún lifir í Evrópu og Norður-Ameríku og hefur einnig fundist á Íslandi, nánar tiltekið á Stálpastöðum í Skorradal þar sem hann sýkir þrílaufung.

Tilvísanir

Stjarnryðsætt
Sveppir á Íslandi
Kodiak (Alaska)

Kodiak (alutiiq: Sun'aq; rússneska: Кадьяк, Kadʹyak)  er þéttbýlisstaður á Kodiak-eyju í Alaska og höfuðstaður sveitarfélagsins Kodiak Island Borough. Íbúar eru um 6200 (2016).

Árið 1763 kom þangað rússneskur landkönnuður, Stephan Glotov, og gerði staðinn að höfuðstað rússneska Alaska (síðar varð það Sitka). Eftir að Alaska varð bandarískt svæði voru fiskveiðar mikilvægar og eru það enn í dag.

Heimild

Borgir í Alaska
Seward

Seward (alutiiq: Qutalleq) er þéttbýlisstaður á suður-Kenai-skaga í Alaska. Íbúar voru um 2.800 árið 2017. Seward er nefndur eftir fyrrum utanríkisráðherra BNA; William H. Seward. Bærinn er endastöð í suðri fyrir Alaska-lestarkerfið.

Árið 1793 stofnaði rússneski landkönnuðurinn Alexander Baranov þar verslunarstöð og var borgin mikilvæg í viðbúnaði Bandaríkjanna í seinni heimsstyrjöld. 

Ferðamennska og fiskveiðar eru mikilvægustu atvinnugreinarnar. Alaska Sealife Center sædýrasafnið er eitt af helstu aðdráttaröflum Seward.

Heimild

Borgir í Alaska
Alaska-lestarkerfið

Lestarkerfi Alaska  (enska: Alaska Railroad; ARR) er er kerfi lestarsamgangna sem fer á milli Seward og Whittier, í suður-Alaska, og norður til Fairbanks í miðju ríkisins.

Lagning kerfisins hófst árið 1903 og var lokið að  1923 og rak forseti Bandaríkjanna Warren G. Harding síðasta fleyginn í teinana (Harding lést 2 vikum síðar). Lestarferð með Denali Star frá Anchorage til Fairbanks tekur 12 tíma og fer meðal annars um Denali-þjóðgarðinn.

Heimild

Alaska
Samgöngur í Bandaríkjunum
Mið-alaskajúpik

Mið-alaskajúpik (Yupʼik eða Yugtun) er eskimóamál (undirætt eskimó-aleutískra mála) sem talað er í vestur- og suðvesturhluta Alaska. Árið 2011 var mið-alaskajúpik annað mest talaða frumbyggamál í Bandaríkjunum. Mælendur málsins eru um það bil 14.000 (Mið-alaskajúpikar eru um það bil 23.000 talsins). Í 17 af 18 júpikaþorpum læra börn júpik sem móðurmál.

Eins og önnur eskimó-aleutísk mál er mið-alskajúpik svokallað viðskeytamál. Orð eru mynduð með því að bæta viðskeytum sem tákna tölu, fall, persónu og staðsetningu við fjölda mismunandi stofna. 

Mið-alaskajúpik er ritað með latneska stafrófinu.

Eskimó-aleútísk tungumál
Viðskeytamál
Viðskeytamál

Viðskeytamál er tungumál þar sem notast er við mörg viðskeyti til að mynda orð. Í viðskeytamáli geta orð samanstaðið af fleiri myndönum en hvert myndan helst óbreytt (bæði hvað varðar framburð og rithátt), þar sem í beygingamáli geta myndön breyst mikið þegar þeim er skeytt saman. Í viðskeytamáli táknar hvert viðskeyti oft eingöngu eina formdeild (t.d. nefnifall eintölu), en á beygingamáli getur eitt viðskeyti táknað fleiri en eina formdeild. 

Viðskeytamál og beygingamál mynda hvort endapunkt á sömu samfellu. Tungumál getur borið merki bæði viðskeytamáls og beygingamáls. Sem dæmi má nefna japönsku, sem er almennt séð viðskeytamál, en ber merki beygingamáls í einstökum orðum svo sem otōto (弟 „yngri bróðir“, af oto og hito) og í sagnbeygingum. 

Í viðskeytamálum eru mörg myndön í einu orði. Þau eru oft mjög regluleg og lítið er um óreglulegar sagnbeygingar. Í japönsku eru aðeins tvær sagnir sem eru að fullu óreglulegar (ásamt ellefu sem eru að nokkru leyti óreglulegar), þar sem í ketsjúa er engin óregluleg sögn. Í tyrknesku er eingöngu eitt óreglulegt nafnorð, su „vatn“ og engar óregulegar sagnir nema tengisagnir. Undantekning er georgíska, sem ber mörg merki viðskeytamáls (orð getur haft allt að átta myndön) en hefur margir óreglulegar sagnir.

Heimild 
 

Viðskeytamál
Formdeild

Í orðhlutafræði er formdeild málfræðilegt einkenni tiltekinnar einingar (svo sem myndans eða orðs). Formdeild getur haft ýmis gildi. Sem dæmi um formdeild má nefna tíð (sem getur haft gildi eins og nútíð, þátið eða framtíð), tölu (eintala, tvítala, fleirtala) og kyn (karlkyn, kvenkyn, hvorugkyn). 

Formdeild má ekki rugla saman við orðflokk. Orð sem hafa svipuð málfræðileg einkenni má setja í sama orðflokk (t.d. sagnir, nafnorð eða lýsingarorð). Orðflokkur lýsir því hvers konar formdeildir tiltekið orð getur haft (t.d. í íslensku getur eingöngu sagnir haft formdeildina tíð).

Heimild 
 

Orðhlutafræði
Caveat emptor

Caveat emptor er latneskt hugtak og þýðir Vara þig, kaupandi eða kaupandinn gæti sín og er meginregla í samningalögfræði við sölu á fasteignum eftir undirskrift kaupsamnings eða afsals og getur einnig átt við um þjónustu eða aðrar söluvörur. Orðasambandið og notkun þess sem frávísun ábyrgðar koma upp þegar seljandinn hefur meiri vitneskju um söluvöru sína en kaupandinn. Það ástand er nefnt upplýsingamisræmi. Gallar í söluvöru eða þjónustu eru oftast nefndir „faldir gallar“ á íslensku og sé hægt að sanna að gallar hafi verið faldir vísvitandi gildir ekki relgan. Víða er algengt að tekið sá á upplýsingamisræmi milli kaupanda og seljanda með löglega bindandi ábyrgðarsamningi einsog ábyrgðarskirteini eða öðru álíka samningi. En án slíks samning gildir oft hin forna regla, að kaupandinn vari sig.

Tengt efni 
 Skoðunarskylda

Lögfræði