alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Leifturstríð

Leifturstríð (þýska: Blitzkrieg) er árásarstríð, sem byggir á samhæfðum loft- og landhernaði þar sem vélknúnum brynvörðum ökutækjum er beitt til að ná hraðri framsókn og halda frumkvæðinu þannig að andstæðingurinn nái ekki að skipuleggja varnir með viðunandi hætti. Leifturstríð var þróað á 4. áratug 20. aldar og var beitt á árangursríkan hátt af Þjóðverjum í seinni heimsstyrjöldinni. Hugmyndin varð til eftir fyrri heimsstyrjöldina þegar augljóst var orðið að skotgrafahernaður væri ólíklegur til árangurs. Aðferðum leifturstíðs er enn beitt.

Áhrifa leifturstríðsins varð sérstaklega vart í innrásum Þjóðverja í Vestur-Evrópu, t.d. Frakkland, Holland og Belgíu, og á upphafsstigi innrásarinnar í Rússland.

Stríð
Seinni heimsstyrjöldin
Sóróismi

Sóróismi er heimspeki og trúarbrögð sem byggja á kenningum sem eignaðar eru spámanninum Sóróaster eða Saraþústra. Masdaismi er trú á guðinn Ahúra Masda sem Sóróaster boðaði. 

Sóróismi var eitt sinn ríkjandi trúarbrögð á Íranssvæðinu en vék fyrir íslam á miðöldum. Iðkendur eru nú um tvær milljónir, aðallega í Íran og á Indlandi.

Tenglar 
 

Sóróismi
Trúarbrögð
Sjóorrusta

Sjóorrusta er orrusta sem háð er á sjó, en jafn vel á stöðuvatni eða fljóti. Flotar herja berjast með herskipum í sjóorustum, en kafbátar og flugvélar flugmóðurskipa geta einnig tekið þátt í orrustunni. Eftir seinni heimsstyrjöldina hafa sjóorustur verið fáaar, ef frá eru talin átök á sjó í Falklandseyjastríðinu.

Meðal allra mestu sjóorustum er sú sem fram fór við Filippseyjar árið 1944 og nefnist orustan á Filipseyjahafi. Áttust þar við 166 bandarísk skip og 65 japönsk. Bandaríkin misstu 6 skip, Japanir 26. Mannskæðasta sjóorrusta við Ísland er orrustan á Grænlandshafi, þar sem orrustubeitiskipinu HMS Hood var sökkt. 

Orrustur

en:Naval battle
es:Batalla naval
Talmúd

Talmúd er eitt helstu helgirita gyðingdóms. Ritið er í formi samræðna sem fara rabbínum á milli, og er fjallað um lög Gyðinga, siðareglur þeirra, siði og sögu.

Gyðingdómur
Heyrn

Heyrn er getan til þess að greina hljóð með eyrunum. Heyrnartæki eru hjálpartæki ætluð þeim sem eru með skerta heyrn. Heyrnarleysi er fötlun, þar sem sá heyrnarlausi greinir varla eða ekki hljóð. .Þegar hljóðbylgjur skella á hljóðhimnu eyrans tekur hún að titra. Titringurinn berst svo áfram eftir smábeinunum til kuðungsins í innsta hluta eyrans. Örsmá bifhár í kuðungnum, hin eiginlegu skynfæri heyrnar, nema svo hreyfingar í grunnhimnu kuðungsins og senda boð upp til heila sem túlkar þau sem tiltekin hljóð.
Jóga

Jóga (Sanskrít: योग, Yoga) er tegund fornra andlegra iðkana sem eiga uppruna sinn á Indlandi. Ólíkar gerðir eru til af jóga og má segja að til séu líkamleg afbrigði og svo andleg afbrigði þar sem ýmsar gerðir jóga fela í sér aðeins andlegar iðkanir og viðleitni til að tengjast æðri mætti í formi hugleiðslu á meðan önnur leggja aðeins áherslu á líkamlegar æfingar. Jóga ástundum þýðir í raun "að þekkja hið guðlega" sem býr innra með hverjum og einum. Jóga hefur verið iðkað á vesturlöndum í nokkra áratugi. Það hefur verið haldið fram lengi að Jóga iðkun getur meðhöndlað kvíða og stuðlað að líkamlegri vellíðan.
Hjarta- og æðasjúkdómar

Hjarta og æðasjúkdómar eru flokkur sjúkdóma sem tengjast hjartanu eða æðakerfinu. Þar á meðal eru hjartaáfall, kransæðasjúkdómar, hjartabilun, heilablóðfall, hjartagallar, sjúkdómar í hjartavöðvanum, æðakölkun, blóðtappi, háþrýstingur og hjartsláttartruflanir.

Mataræði er áhættuþáttur sem tengist 53% dauðfalla í hjarta og æðasjúkdómum. Aðrir áhættuþættir í lífstíl eru m.a. hreyfingarleysi, reykingar og áfengisdrykkja.

Tengt efni
Blóðrásarkerfið

Tenglar
 Vísindavefur - Hvað eru hjarta- og æðasjúkdómar? 
Landlæknir - Um hjartasjúkdóma
Doktor.is - Hjartasjúkdómar og erfðir
Hjartalíf - Hjartasjúkdómar

Hjarta- og æðakerfið
Hjarta- og æðasjúkdómar
Kólera

Kólera er bakteríu-smitsjúkdómur sem berst inn í líkaman með mengaðri fæðu. Bakterían (Vibrio choler) myndar eiturefni sem festist í slímhúð þarmanna. Kólera getur valdið gríðalegum niðurgangi á stuttum tíma og einnig alvarlegu vökvatapi og vatnsskort. Ef ekki er brugðist nógu fljótlega við getur fólk dáið. Meðgöngutíminn er mjög stuttur en er hann einungis 1-5 dagar. Það getur verið flókið að greina kóleru frá öðrum gerðum af bráðaniðurgangi út frá einkennum og viðbrögðum eingöngu, þess vegna þarf að rækta sýkilinn úr blóð- eða saursýnum sjúklinga til að staðfesta að kólera sé sjúkdómurinn. Kólera dreifist með menguðu vatni og matvælum. Þegar skyndilega koma upp miklir kólerufaraldrar er orsakarinnar oftast að leita í menguðum vatnsbólum. Niðurgangurinn getur fyllt í allt 1 lítra á klukkustund, lyktin minnir á fiskifýlu og í útliti minnir hann helst á vatn með flekkjum af hrísgrjónum. Þessir flekkir eru í raun slím ásamt sýkli og þekjuvef. Sjúklingarnir missa ekki bara vatn heldur missa þeir líka mikið af nauðsynlegum söltum. Ofþornunin lýsir sér á mjög marga hætti og er það meðal annars hraður hjartsláttur, þurr húð og mikill þorsti. 

Mestan hluta 20. aldar var kólera ekki þekkt í vesturheimi en skaut síðan aftur upp kollinum við lok aldarinnar. Kóleru-bakterían var fyrst einangruð og borin kennsl á af ítalanum Filippo Pacini 1854.
Fyrstu einstöku bólusetninguna framkvæmdi og þróaði spænski læknirinn og bakteríusérfræðingurinn Jaume Ferran i Clua 1885, sem ennfremur var þar með fyrsti einstaka bakteríu-bólusetning manneskju en áður hafði aðeins tekist að bólusetja gegn vírusum.

Árið 2010 var áætlað að 3–5 milljón einstaklingar veiktust árlega og 58,000–130,000 dæju af völdum kóleru. Langflest tilfelli eru í þróunarlöndum og þá einkum Afríku sunnan Sahara en enfremur löndum á borð við Afganistan, Írak, Dóminíska lýðveldið og Haiti. Kringum 1980 var áætlað að fleiri en 3 milljónir létust á ári. Erfitt er að áætla nákvæmlega fjölda árlegra tilfella ekki síst vegna þess að fátækari lönd draga lappirnar í tilkynningum vegna þess þau vilja ekki fæla frá ríka ferðamenn. Í október 2016 kom upp faraldur í Jemen, sem WHO kallaði "versta farald í heimi". Kólera hefur aldrei borist til Íslands.

Smitsjúkdómar
Tannlækningar

Tannlækningar er akademísk fræðigrein sem felur í sér að meta, greina, veita forvörn og/eða meðferð (hvort sem hún feli í sér aðgerð eða ekki) sjúkdóma eða aðra kvillasem tengjast tönnunum.

Sjá einnig
Augntönn
Ránjaxl
Tannskán
Tannsteinn
Ytterbín

 
Doktorsgráður
Blóðkreppusótt

Blóðkreppusótt (einnig nefnd blóðfallssótt og blóðsótt) er algeng og alvarleg tegund niðurgangs þar sem blóð sést í saurnum. Einnig fylgjast krampar í görnunum oft að.

Sóttin orsakast af því að fólk leggur sér til matar óhrein matvæli með sýklum. Sóttin orsakast ekki af vírus heldur ýmist bakteríu (Shigellosis - Shigella bakteríur) eða örkvikindum - svonefndum amöbum - Entamoeba histolytica.

Smitsjúkdómar
Leirkeragerð

Leirkeragerð kallast það þegar keramikhlutir eru gerðir af leirkerasmiðum úr leir og öðrum efnum, og brenndir við háan hita til að herða þá og gera þá endingarbetri. Helstu gerðir leirs eru jarðleir, steinleir og postulín, sem eru brenndar við misháan hita. 

Leirkeragerð er ein af elstu uppfinningum mannsins og kom fram á sjónarsviðið fyrir Nýsteinöld. Leirfígúrur hafa fundist í tengslum við Gravette-menninguna frá því um 29.000 til 25.000 f.o.t. í Tékklandi, og leirker frá um 18.000 f.o.t. hafa fundist við Jiangxi í Kína. Elstu minjar um leirkeragerð hafa fundist í Japan (10.500 f.o.t.), Austurhéruðum Rússlands (14.000 f.o.t.), Afríku sunnan Sahara (9.400 f.o.t.), Suður-Ameríku (9.-7. árþúsundið f.o.t.) og Mið-Austurlöndum (7.-6. árþúsundið f.o.t.). 

Leirmunagerð felst í því að móta hluti úr leir og brenna þá síðan við háan hita (600 til 1600˚C) á báli, í gryfju eða leirbrennsluofni. Hitinn veldur efnabreytingu í leirnum sem harðnar og verður samfelldur. Algengt er að móta nytjahluti úr leir, en leirkeragerð getur líka verið hreinræktuð myndlist. Eftir að hluturinn hefur verið brenndur er hægt að skreyta hann, til dæmis með málningu eða glerjun.

Helstu leirgerðir sem notaðar eru í leirkeragerð eru jarðleir, steinleir og postulín. Af þessum þremur er postulín sérstæðast og brennt við hæsta hitann. Allar þrjár gerðirnar eru ýmist glerjaðar eða óglerjaðar og skreyttar á mismunandi hátt í mismunandi tilgangi.

Leirkeragerð
Tófú

Tófú er hleypt sojamjólk sem framleidd er úr sojabauninni. Tófú er undirstöðuþáttur í matargerð víða í Austurlöndum fjær.

Matur
Bragðskyn

Bragðskynið er getan til þess að skynja bragð. Bragðskyn grundvallast á efnahvörfum sem eiga sér stað á bragðlaukunum á yfirborði tungunnar, gómfillunnar og innra borði kinnanna. Það eru milli 2.000 og 5.000 bragðlaukar á bakhlið og framhlið tungunnar. Hver bragðlaukur inniheldur 50 til 100 bragðskynnema sem senda taugaboð til heilans þegar tiltekin efnahvörf eiga sér stað.

Bragðskyn nær yfir fimm grunnbrögð: sætu, sýrni, seltu, beisku og úmamí. Bragðskynnemar í munninum geta greint á milli þessara fimm grunnbragða með því að skynja viðbrögð ólíkra sameinda eða jóna.

Bragðskyn er flókið og byggist á samspili bragðs og lyktar en dofnað lyktarskyn dregur úr bragðskyni. Bragðskyn fer að dofna við um það bil 50 ára aldur þegar dregur úr munnvatnsframleiðslu.

Heimildir
Lyktarskynfæri

Lyktarskynfæri eru skynfærin sem eru notuð til að nema lykt. Flest spen- og skriðdýr hafa tvenns konar lyktarskynfæri.
Spilastokkur

Spilastokkur, oft bara kölluð spil, er safn 52 jafn stórra spjalda, eða spila og sem auðveldlega komast fyrir í lófa manns. Hvert spil er merkt með sérstöku tákni öðru megin en er með sams konar bakhlið og hin spilin. Spilastokkur er notaður í ýmsum leikjum, sem einnig kallast spil. Spilastokkurinn er uppruninn í Kína til forna og kom til Evrópu á seinni hluta 14. aldar.

Tengt efni 
 Bridds
 Kapall
 Póker

Tenglar 
 „Fyrstu spilin hingað til lands á 16. öld“, Vísir 1978

Spil
Spilastokksspil
Háfleikur

Háfleikur er íþrótt sem leikin er með prikum með neti á endanum. Takmark leiksins er að fleygja gúmmíbolta í markið. Leikinn má leika innandyra sem og utandyra.

Þegar leikurinn er leikinn utandyra er hann leikinn á grasvelli eða á gervigrasi. 

Háfleikur var sýningargrein á Ólympíuleikunum 1928, 1932 og 1948 en fullgild keppnisgrein á leikunum árið 1904 og 1908.
Síva

Síva (framburður: ; Sanskrít शिव) er einn af höfuðgoðum hindúisma. Síva er álitinn æðsta goðið innan shaívisma, en í öðrum hlutum hindúisma er hann talinn eitt af hinum fimm holdgervingum hins guðlega.

Hindúismi
Hiti (sjúkdómsástand)

Hiti (eða sótthiti) kallast það þegar líkaminn hækkar sjálfur hitastig sitt yfir eðlileg mörk. Ekki eru nein ákveðin mörk sem allir miða við, sumir miða hita við að vera kominn yfir 37,5°C, aðrir að það kallist hiti þegar maður er kominn yfir 38,3°C, en eðlilegur líkamshiti er rétt um 37°C. 

Hiti getur komið fram vegna sýkinga af völdum veira (t.d. í flensu), baktería (t.d. streptókokkasýking), og sníkjudýra (t.d. í malaríu). Hiti getur líka komið fram meðal annars vegna aukaverkana lyfja, vegna krabbameins, , og . 

Það er vanalega ekki þörf á því að meðhöndla hita, en það getur verið gott að draga úr bólgu og óþægindum fyrir viðkomandi og leyfa honum að hvílast. Lyf á við íbúprófen og parasetamól geta dregið úr bólgu og lækkað hita. Það hjálpar ekki til að setja kaldan klút á höfuð manns eða að fara í heitt bað. 

Ef barn yngra en þriggja mánaða fær hita er nauðsynlegt að leita læknisaðstoðar, það sama á við um fólk sem er . 

Ein af þeim leiðum sem líkaminn notar til að auka hitastig sitt er að auka vöðvasamdrátt, en það veldur líka kuldatilfinningu þrátt fyrir að líkamshitinn sé í raun hár. Hiti fer vanalega ekki yfir 41 eða 42°C.

Tilvísanir 

Heilsa
Háþrýstingur

Háþrýstingur er það kallað þegar blóðþrýstingurinn fer yfir 130 mmHg.

Hjarta- og æðasjúkdómar
Sojamjólk

Sojamjólk er drykkur sem unninn úr sojabaunum og á uppruna sinn að rekja til Kína. Tófu er framleitt úr sojamjólk hliðstætt og ostur er framleiddur úr mjólk.

Drykkir
Túrmerik

Kúrkúma, túrmerik eða gullinrót er planta af engifersætt sem vex á Indlandi og víðar. Kúrkúma er austurlenskt krydd með sterkum gulum lit. Kúrkúma eða gurkemeje er í raun jarðstöngul plöntu ( Curcumea longa). Hún er beisk á bragðið; líkist engiferplöntu en er með lengri blöðum; rótarstilkar þeirra eru notaðir og unnið er úr þeim litarduft sem er notað í karrí og fleiri kryddblöndur, til dæmis í paprikuduft til að gefa lit. Kryddið, sem hefur verið ræktað í a.m.k tvö þúsund ár í Asíu, er þurrkað og malað og notað í karríblöndur og marga indverska og norður-afríska rétti og gefur þeim sterkan lit. Hins vegar þarf að gæta að það bletti ekki fatnað.

Stundum er túrmerik, sem er eitthvert ódýrasta krydd í heimi, notað í staðinn fyrir saffran, sem er hið dýrasta, enda er ilmurinn svipaður, en bragðið er allt annað og í mörgum tilvikum er alls ekki hægt að nota túrmerik, einkum þar sem bragðið á að vera milt og fíngert. Túrmerik er nær alltaf selt sem duft, enda erfitt að mala það heima. Það geymist ekki sérlega vel malað , þ.e ekki hvað bragðgæði varðar, en litunareiginleikunum heldur það mjög vel; hins vegar er lítil hætta  á að það sé svikið þar sem það er svo ódýrt. Kryddið er ekki aðeins notað í mat, heldur einnig til að lita vefnað, þótt tilbúin litarefni hafi að mestu komið í stað þess á síðari árum. Túrmerik og þar með einnig karrí er mjög viðkvæmt fyrir sólarljósi og því ætti að geyma það á dimmum stað.

Heimildir 
 Dóra Hafsteinsdóttir. 2002. Matarorð  úr jurtaríkinu. Rafræn útgáfa. Orðabanki  Íslenskrar málstöðvar. Íslensk málstöð, Reykjavík.

 Nanna Rögnvaldardóttir.2002. Matarást. Reykjavík, Iðunn. Bls 594

Engifersætt
Krydd
Lækningajurtir
Mykjufluga

Mykjufluga (fræðiheiti: Scathophaga stercoraria) er ein af algengustu flugunum víða á norðurhveli. Fullorðin dýr veiða minni flugur, en lirfurnar lifa í skít eða mykju.

Tilvísanir

Tenglar
Jim Lindsey's page on yellow dung flies 
University of Paisley Scathophaga stercoraria site

Skordýr

Tvívængjur
Mykjuflugur

Mykjuflugur (skítflugur eða skarnflugur) (fræðiheiti: Scathophagidae) er lítil ætt flugna. Nafn þeirra er ekki réttnefni nema fyrir nokkrar tegundir ættarinnar, þekktust af þeim S. stercoraria sem er ein algengasta flugan á norðurhveli jarðar.

Skordýr

Tvívængjur
Jói og risaferskjan (kvikmynd)

Jói og risaferskjan (enska: James and the Giant Peach) er bandarísk fantasí-ævintýra kvikmynd, sem Walt Disney Pictures frumsýndi þann 12. apríl 1996. Myndin byggir á samnefndri skáldsögu eftir Roald Dahl. Kvikmyndin var leikstýrð af Henry Selick. Framleiðandinn var Tim Burton. Handritshöfundar voru Steven Bloom, Karey Kirkpatrick og Jonathan Roberts. Tónlistin í myndinni er eftir Randy Newman.

Tenglar 
 
 Umfjöllun um bókina sem kvikmyndin var byggð á, á heimasíðunni „bókaormar“ 

Bandarískar kvikmyndir
Disney-kvikmyndir
Kvikmyndir frumsýndar 1996
Lögmál Keplers

Lögmál Keplers eru þrjú lögmál um gang reikistjarnanna um sólu, sett fram af Johannes Kepler snemma 17. öld. Hann leiddi þau út með rannsóknum á gögnum sem Tycho Brahe hafði safnað. Lögmálin eru:

 Reikistjörnurnar ganga um sólu eftir sporbaug með sólina í öðrum brennipunktinum.
 Tengilína sólar og reikistjörnu fer ávallt yfir jafnstórt flatarmál á jafnlöngum tíma. (Þ.e. reikistjarnan ferðast hraðar þegar hún er nær sólu).
 Umferðartími reikistjörnunnar í öðru veldi er í réttu hlutfalli við hálfan langás sporbaugsins í þriðja veldi.().

Tengt efni 
 Lögmál Newtons
 Stjörnuathugun
 Stjörnufræði
 Heimsfræði

Hreyfifræði hnatta
Stjörnufræði
Rósakál

Rósakál (fræðiheiti: Brassica oleracea) er kál af krossblómaætt.er ræktað til þess að nytja brumknappana (oft 2.5 - 4cm í þvermál) sem líkjast dvergvöxnu kálhöfði. Rósakál er hollustumatur og notað sem grænmeti með ýmsum réttum.

Tenglar 

Kál
Grænmeti
Skott

Skott er aftasti hluti hryggdýrs og er í beinu framhaldi af rófubeini þess. Hundar, mýs, kettir og  refir eru með  skott. Dindill er stutt „skott“ sauðkinda eða sela. Tagl er stertur á hrossi með tilheyrandi hárskúf. Hali er „rófa“ einkum á nautgripum, einnig ösnum, músum, rottum og ljónum o.fl. Stél er afturhluti fugls. Fiskar eru með sporð.

Til er fræg vísa sem minnir á þennan fjölbreytileika:
Mús á hala, hestur tagl,
hrútur dindil, stélið gagl,
nautið  stertinn,  rakki  rófu,
reyður sporð, en skott á tófu.

Líffræði
Rósmarín

Rósmarín, sædögg eða stranddögg (fræðiheiti: Rosmarinus officinalis) er ilmandi sígrænn runni af varablómaætt sem vex víða við Miðjarðarhaf og eru blöðin notuð sem krydd, fersk eða þurrkuð.

Heimildir 
 Dóra Hafsteinsdóttir. 2002. Matarorð úr jurtaríkinu. Rafræn útgáfa. 
 Orðabanki Íslenskrar málstöðvar    Íslensk málstöð, Reykjavík

Tilvísanir 

Varablómaætt
Krydd
Lækningajurtir
Hreinsun

Hreinsun í iðnaði er það ferli að fjarlægja óæskileg aukaefni úr tilteknu efni til þess að gera það hæfara til að gegna hlutverki sínu. Oft felst þetta í því að búa til nýtanlega afurð úr hrárri náttúruauðlind. Til dæmis má nefna hráolíu, hún er yfirleitt brennanleg beint úr jörðinni en brennur illa og skilur eftir skít og aukaefni sem stíflar vélar. Með hreinsun í olíuhreinsunarstöð er hægt að breyta hráolíunni í afurðir á borð við bensín eða díselolíu sem henta betur. Hreinsun fer gjarnan fram með eimingu eða með hjálp leysiefna.

Eftirfarandi eru dæmi um afurðir sem eru „hreinsaðar“:
 málmar
 hráolía
 kísill
 sykur
 jurtaolíur

Önnur notkun orðsins „hreinsun“ 
 hundahreinsun
 málhreinsun
 trúarleg hreinsun
 þrif

Iðnaður
Nástaða

Nástaða er það þegar sömu orðin (eða samskonar orðhlutar) standa þétt saman í texta og virka sem ofklifun. Endurtekningar í texta geta verið stílbragð, en oftast er nástaða lýti á texta. Hægt er að forðast nástöðuna, t.d. með skipulagðri notkun fornafna og samheita.

Dæmi um nástöðu 
 Hún spyrnti við hálflausum steinum á leið sinni, enda var það henni fróun að ryðja steinum úr vegi.
 Hann hlustaði á brim hafsins og horfði á borgir hafíssins úti við sjóndeildarhringinn. 
 Svo er víða um börn víðsvegar um landið. 
 Ástæðan virðist vera vanstilling á stillitækjunum. 
 Sláturfélag Suðurlands vantar starfskraft til starfa við skrifstofustörf.

Málfræði
Ritstíll
Höfuðstóll

Höfuðstóll er fjárhæð láns eða kröfu sem vextir eru reiknaðir af ef einhverjir eru. Höfuðstóll er yfirleitt greiddur til baka með afborgunum yfir skilgreindan tíma (sjá þó kúlulán). Ef lán eru verðtryggð breytist höfuðstóllinn í samræmi við almennar verðbreytingar (hækkar með verðbólgu) eins og þær eru mældar með vísitölu.

Hagfræði
Hrossagaukur

Hrossagaukur (eða mýrarskítur, mýrifugl, mýriskítur, mýrisnípa, mýrispói eða mýrispýta) (fræðiheiti: Gallinago gallinago) er fugl af snípuætt.

Heimkynni hrossagauksins eru mýrar, fen, túndrur og votir hagar á Íslandi, Færeyjum, norður-Evrópu og Rússlandi. Hrossagaukurinn gerir hreiður sitt á huldum stað á jörðinni.

Hrossagaukurinn er mósvartur ofan með ryðlitum langröndum, grár á bringu og ljós á kviði, goggurinn langur og þykkri í endann. Hrossagaukurinn „hneggjar“, en hljóðið myndast milli stélfjaðra fuglsins á flugi, og myndast þegar fuglinn tekur dýfur í loftinu.

Um hneggið 
Skömmu eftir aldamótin 1800 hófst deila á Íslandi um það hvernig hrossagaukurinn hneggjaði. Fram til þess tíma héldu menn að hneggið væri raddhljóð. En þá komu þýskir vísindamenn fram með þá kenningu að hrossagaukurinn hneggi með flugfjöðrunum. Þessari kenningu var síðan hrundið þegar færðar voru sönnur á að gaukurinn hneggjaði með stélfjöðrunum, þ.e. að loftstraumur lendi á milli stélfjaðra og þannig myndist hljóðið.

Tilvísanir 

Snípuætt
Farfuglar á Íslandi
Snípur

Snípa (fleirtala snípur) er einnig heiti fugla af nokkrum ættkvíslum snípuættar.

Snípurinn er hluti af kynfærum kvenkyns spendýra. Sýnilegi hluti snípsins sést þar sem innri skapabarmarnir mætast, fyrir ofan þvagrásaropið. Snípurinn er afar næmur og er helsta örvunarsvæði píkunnar, í snípshúfunni er áætlað að séu um 8.000 taugaendar.

Snípurinn myndast út frá ákveðnum vef í fóstri sem kallast kynhnjótur. Ef fóstrið er útsett fyrir karlhormónum verður kynhnjóturinn að typpi, annars verður hann að sníp.

Tilvísanir 

Æxlunarfæri
Strætisvagnar Akureyrar

Strætisvagnar Akureyrar er fyrirtæki sem sér um almenningssamgöngur á Akureyri fyrir hönd Akureyrarbæjar.

Frá og með 2007 voru ferðir með vögnunum gerðar gjaldfrjálsar. Í frétt á mbl.is  kemur fram að farþegum hafi fjölgað um rúm 60% eftir þetta, eða úr 640 í þriðju viku ársins 2006 í að meðaltali 1020 um sama leiti 2007.

Heimildir

Tengill 
 Vefsíða Strætisvagna Akureyrar á vef Akureyrarbæjar

Samgöngur á Íslandi
Holtavörðuheiði

Holtavörðuheiði er heiði á Norð-vesturlandi Íslands og samnefndur fjallvegur, sem fer yfir hana þvera, og nær heiðin frá Borgarfirði yfir í Hrútafjörð. Heiðin er ásamt Vatnsskarði og Öxnadalsheiði stór heiði á þjóðvegi 1 á leiðinni milli Reykjavíkur og Akureyrar.  Efsti bær í Norðurárdal sunnan undir heiðinni var Fornihvammur, þar var gisti- og veitingastaður um skeið. En efsti bær að norðanverðu er Grænumýrartunga sem nú er í eyði. Hæsti punktur heiðinnar eru 407 metrar.

Heiðar á Íslandi
Vestur-Húnavatnssýsla
Geirólfsnúpur

Geirólfsnúpur er fjall (433 m) sem gengur fram í sjó á milli Skjaldabjarnarvíkur í Árneshreppi og Sigluvíkur sunnan Reykjafjarðar. Milli þessara víkna er svo lágur háls á bak við fjallið sem nefnist ýmist Sigluvíkurháls (um 210 m) eða Skjaldarvíkurháls. Úr þessu skarði er kjörið að ganga á Geirólfsgnúp. Fegursta útsýni er allt norður til Hornbjargs og suður til Drangaskarða.

Í Landnámu er sagt frá því að Geirólfur landnámsmaður hafi brotið skip sitt undir núpnum og sest þar að. Yst á nesoddanum er drangur sem kallaður er Biskup og áður fyrr var talað um að fara fyrir Biskup þegar siglt var fyrir núpinn. Neðan hans er sker sem líkist helst atgeir og hefur því verið nefnt Geirhólmi. Þar eru merki milli Ísafjarðarsýslna og Strandasýslu. Geirólfsgnúpur er nyrsti hluti Strandasýslu.

Strandir
Fjöll á Íslandi
Ingólfsfjörður

Ingólfsfjörður er u.þ.b. 8 km langur og 1,5 km breiður fjörður á Ströndum. Fjörðurinn er á milli nesjanna Munaðarness sem er sunnan við hann og aðskilur hann frá Norðurfirði, og Seljaness sem er norðan fjarðarins og aðskilur hann frá Ófeigsfirði. Ingólfsfjörður er langur og brattar hlíðar á báða vegu.

Samkvæmt Landnámabók er fjörðurinn kenndur við sinn fyrsta ábúanda, Ingólf Herröðarson. Bræður hans, Eyvindur og Ófeigur, námu nálæga firði. Faðir þeirra, Herröður hvítaský, var líflátinn að skipan Haraldar konungs.

Álöf dóttir Ingólfs var gift Eiríki snöru sem nam land frá Ingólfsfirði til Veiðileysu en bjó í Trékyllisvík. Samkvæmt því sem segir í Landnámabók brutu Austmenn skip sitt þar en gerðu úr hræinu nýtt skip er kallað var Trékyllir og á víkin að draga nafn af því.

Eggert Ólafsson segir frá því í Ferðabók sinni að þegar hann kom í Ingólfsfjörð hafi íbúarnir orðið hræddir og hlaupið burtu en bóndinn hafði þá ekki í 16 ár farið í kaupstað en fengið járn og aðra nauðsynjavöru úr Trékyllisvík.

Heimild
 

Strandir
Firðir á Íslandi
Ófeigsfjörður

Ófeigsfjörður er fjörður í Strandasýslu, á milli Ingólfsfjarðar að sunnan og Eyvindarfjarðar að norðan. Fjörðurinn er kenndur við Ófeig Herröðarson landnámsmann, bróður Eyvindar og Ingólfs, sona Herröðar hvítaskýs. 

Fjörðurinn er nú í eyði og er þar einungis sumarábúð afkomenda Ófeigsfjarðarbænda en húsum er haldið vel við á staðnum. Í firðinum endar vegurinn norður Strandir en úr Ingólfsfirði er þó einungis sumarslóði og þarf að sæta sjávarföllum til að aka hann. Um fjörðinn liggur hin vinsæla gönguleið um Hornstrandir.

Tvær stórar ár renna í fjörðinn en það eru Húsá og Hvalá. Til stendur að virkja Hvalá en hún er mesta vatnsfall Vestfjarða. Í Hvalá er Hvalárfoss sem er slæðufoss og einn af fallegri fossum á Vestfjörðum. Það eru fremur fáir sem hafa séð fossinn þar sem vegurinn endar á hlaðinu á bænum í Ófeigsfirði. Það mun vera hægt að aka yfir Húsá á vaði og fara eftir slóða út ströndina að Hvalárfossi. Ekki er þó ráðlegt að fara þetta einbíla. Í Húsá er einnig slæðufoss sem sést vel af sjó af Húnaflóa og var fossinn fyrrum notaður sem mið af sjófarendum.

Strandasýsla
Strandir