alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Crocus graveolens

Crocus graveolens er tegund af blómstrandi plöntum í sverðliljuætt, ættaður frá suður Tyrklandi til norður Ísrael.

Myndir

Tilvísanir

Laukar
Sverðliljuætt
Crocus aleppicus

Crocus aleppicus er tegund af blómstrandi plöntum í sverðliljuætt, ættaður frá vestur Sýrlandi til Jórdaníu.

Tilvísanir

Laukar
Sverðliljuætt
Crocus laevigatus

Crocus laevigatus er tegund af blómstrandi plöntum í sverðliljuætt sem er einlendur á eynni Krít, Grikklandi.

Tilvísanir

Laukar
Sverðliljuætt
Arnarbæli (Fellsströnd)

Arnarbæli á Fellsströnd í Dalabyggð, þótti ein  fyrr á öldum þegar litið var til hlunninda, veðurfars, gróðurfars, ræktunarlands og fl. Gróður er mikill, hlunnindi eru góð, ræktarland er mikið og sæmileg tún. Landslagið samanstendur af mýrlendi, miklum trjágróðri, klettaborgum og eyjum.

Eins og nafnið gefur til kynna, þá hefur í gegnum aldir verið mikið arnarvarp á og í kringum jörðina og er enn.  Ekki er óalgengt að sjá erni þar í hópum.

Dalasýsla
Bosníska

Bosníska (bosanski / босански) er serbokróatísk mállýska og þjóðtunga Bosníaka. Bosníska er eitt af þremur opinberum málum í Bosníu og Hersegovínu: hin tvö eru króatíska og serbneska. Bosníska er jafnframt viðurkennt minnihlutamál í Serbíu, Svartfjallalandi og Kosóvó.

Bosnísku má rita bæði með latnesku letri og kýrillísku, en latneskt letur er notað oftar í daglegu lífi. Bosníska sker sig úr samanborið við aðrar serbókróatískar mállýskur með miklum fjölda tökuorða úr arabísku, ottómantyrknesku og persnesku vegna sterkra tengsla við þessa múslímamenningarheima. 

Bosníski staðallinn er byggður á útbreiddustu serbokróatískri mállýskunni, stókavísku, sem er einnig grunnurinn að króatísku, serbnesku og svartfellsku. Fyrir upplausn Júgóslavíu var lítið á þessi mál sem eitt tungumál. Frá málvísindalegu sjónarhorni er enn lítið á þau sem eitt mál, serbókróatísku, en þetta sjónarmið er umdeilt meðal innfæddra málhafa.

Slavnesk tungumál
Tálknamandra

Tálknamandra (Mexíkómandra) (fræðiheiti: Ambystoma mexicanum) er af ættbálki salamandra. Ólíkt flestum öðrum froskdýrum þá skipta tálknamöndrur ekki um búsvæði, þær eyða allri ævi sinni 
í vatni. Þær eru einstakar meðal froskdýra að því leyti hjá þeim á myndbreyting sér ekki stað. Þær verða í raun að fullþroskuðum halakörtum, halda mörgum eiginleikum frá lirfustiginu en þeim vaxa útlimir á síðara þroskaskeiði. Þær verða kynþroska á lirfustiginu.

Tálknamöndrur geta lifað í allt að 15 ár, en meðalævi tálknamöndru er 10 ár. Samkvæmt válista IUCN  er tegundin í mikilli útrýmingarhættu og er meðal annars í hættu vegna eyðileggingar búsvæða og vegna veiði, en þær voru bæði veiddar til matar og eins lifandi til að ala í búrum og sem tilraunadýr.

Lýsing 
Tálknamöndrur halda eiginleikum frá lirfustiginu alla ævi sína og ganga ekki í gegnum myndbreytingu. Þótt þær þroski lungu líkt og aðrar fullþroskaðar salamöndrur verða þær aldrei líkar þeim í útliti. Þær eru einstakar í útliti vegna tálknanna, sem líkjast greinum. Þessi tálkn eru þakin þráðum sem líkjast fjöðrum gera tálknamöndrunum kleift að vinna meira súrefni úr vatni .

Endurmyndun 

Tálknamöndrur hafa þann eiginleika að þær geta endurmyndað glötuð líffæri, útlimi og að hluta til heila sinn. Vísindamenn hafa rannsakað þennan eiginleika og hafa lagt mikla áherslu á að geta skilið það ferli sem liggur að baki þannig að hægt væri mögulega að nota það til að hjálpa mönnum. Ferlið getur tekið nokkrar vikur en það gengur fljótar fyrir sig hjá yngri tálknamöndrur en þeim eldri. .

Tilvísanir

Heimildir 

Axolotl, skoðað þann 15. maí 2017: https://www.britannica.com/animal/axolotl

Axolotl, the mexican walking fish. Skoðað þann 15. maí 2017: https://www.aboutanimals.com/amphibian/axolotl/

Mexican Axolotl, skoðað þann 15. maí 2017: http://animals.nationalgeographic.com/animals/amphibians/axolotl/

Ambystoma mexicanum, skoðað þann 15. maí 2017: http://eol.org/pages/1019571/details

Biology of axolotls, skoðað þann 15. maí 2017: http://www.axolotl.org/biology.htm

Froskdýr
Ástróasísk tungumál

Ástróasísk eða ástróasíatísk tungumál eru ætt tungumála sem eru töluð á meginlandi Suðaustur-Asíu og á litlum svæðum á Indlandi, Bangladess, Nepal og Suður-Kína. Einu málin í þessum flokki sem hafa verið skráð að einhverju leyti eru víetnamska, mon og kambódíska (khmer). Víetnamska og khmer eru einu ástróasísk mál sem hafa opinbera stöðu: víetnamska í Víetnam og khmer í Kambódíu.

Samkvæmt Ethnologue eru 166 ástroasísk tungumál. Þau skiptast í 13 undirflokka.

Heimildir 

Ástróasísk mál
Tungumálaættir
Japönsk tungumál

Japönsk tungumál eru tungumálaætt sem inniheldur meðal annars japönsku og Ryukyu-mál sem töluð eru í Ryukyu-eyjum. Öll mál í ættinni eiga rætur sínar að rekja til frumjapönsku. Japönsk mál eru einangruð tungumálaætt.

Japönsk mál
Tungumálaættir
Ryukyu-eyjar

Ryukyu-eyjar (琉球諸島 Ryūkyū-shotō), oftar kallaðar Nansei-eyjar á japönsku (南西諸島 Nansei-shotō „suðvestureyjar“), eru japanskur eyjaklasi sem breiðist út í suðvesturátt frá Kyushu að Taívan. Eyjaklasinn samanstendur af nokkrum smærri eyjaklösum, nefnilega Ōsumi-, Tokara-, Amami-, Okinawa-, Sakishima-eyjum (sem skiptast í Miyako- og Yaeyama-eyjum). Syðsta eyjan í klasanum er Yonaguni. Stærri eyjarnar í klasanum eru eldfjallaeyjar en þær smærri eru flestar kóraleyjar. Stærsta eyjan heitir Okinawa.

Í Ryukyu-eyjunum er hitabeltisloftslag, sem er ýmist heittemprað eða nær því að vera miðbaugsloftslag. Eyjarnar eru vætusamar og sæta miklum áhrifum rigningatíma og fellibylja. Eyjarnar utan við Tokana-sund eru umkringdar kóralrifum.

Íbúar nyrstu eyjuklasanna, Ōsumi og Tokara, eru ættaðir af Japönum, tilheyra japanska menningarheiminum og tala japanska mállýsku sem heitir kagoshima. Frumbyggjar Amami-, Okinawa-, Miyako- og Yaeyama-eyja heita Ryukyu-búar og voru einu sinni undir konungsveldinu Ryukyu. Ryukyu-málin voru sögulega töluð í þessum eyjum og eru mjög fjölbreytt en stærri eyjarnar höfðu sín eigin mál. Í dag er japanska ríkjandi mál í þessum eyjunum en Okinawa-mállýskan er hvað útbreiddust. 

Eyjar Japans
Kóralrif

Kóralrif (eða kórallarif) er fjölbreytt sjávarvistkerfi bundið saman af kalsíumkarbónati sem kórallar gefa frá sér. Steinkórallar með fjölda holsepa (e. polyps) mynda flest kóralrif. Frumur í húðþekju steinkóralla seyta kalsíumkarbónati sem myndar undirlag sem holseparnir standa á auk þess sem það er stoðgrind dýranna og vörn. Flestar kóraltegundir lifa í sambýli sem gerir að verkum að kóralrif stækka smám saman eitt kóralrif getur verið nokkur þúsund ár að myndast. 

Margar mismunandi tegundir kóralla má finna í einu kóralrifi en hver tegund gegnir sérhæfðu hlutverki í byggingu rifsins. Kóralrif geta myndast á mismunandi sjávardýpi en ná sjaldan upp fyrir yfirborðið. Kóralrif hýsa mjög fjölbreytilegan hóp sjávardýra. Kóralrif þekja minna en 0,1% af yfirborði heimsins en 25% allra sjávardýrategunda lifa í eða við þau, þar á meðal fiskar, lindýr, ormar, krabbadýr, skrápdýr, svampdýr, möttuldýr og holdýr. Kóralrif geta blómstrað þótt lítið sé um næringarefni í vatninu í kringum þau.

Kóralrif eru mikilvæg fiskveiðum og verja strendur. Kóralrif eru mjög viðkvæm fyrir breytingum í umhverfinu svo sem breyttu hitastigi vatnsins í nágrenni þeirra. Margs konar hætta steðjar nú að kóralrifjum, m.a. loftslagsbreytingar, súrnun sjávar og vatnsmengun.

Heimildir

Kóralrif
Vistkerfi
Chvrches

Chvrches (borið fram eins og churches) er skosk synthpop-hljómsveit frá Glasgow sem stofnuð var árið 2011. Hljómsveitina skipa þau Lauren Mayberry (söngur, trommur, hljóðgervlar, samplarar), Iain Cook (gítar, bassi, söngur) og Martin Doherty (hljóðgervlar, samplarar, söngur). 

Tveimur árum eftir að hljómsveitin var stofnuð gaf hún út fyrstu smáskífu sína Recover EP í mars 2013 með smellunum „The Mother We Share“ og „Recover“. Fyrsta stúdíoplata hljómsveitarinnar The Bones of What You Believe kom út nokkrum mánuðum seinna þann 20. september 2013. Tveimur árum seinna gaf hljómsveitin aðra plötu sína Every Open Eye út þann 25. september 2015.

Hljómur Chvrches einkennist af synthpoppi en hefur einnig sætt áhrifum frá indietronica, indie pop og rafdanstónlist. Nafn hljómsveitarinnar tengist ekki trú meðlima.

Skoskar hljómsveitir
Súrnun sjávar

Súrnun sjávar er  skilgreind sem lækkun á pHstigi vegna athafna manna. Það er yfirstandandi lækkun á sýrustigi hafsins af völdum upptöku koltvísýrings úr andrúmsloftinu. Sjóvatn er örlítið basískt (pH > 7) en súrnun sjávar gerir það hlutlausara frekar en það verði súrt (pH < 7). Talið er að 30–40% af þeim koltvísýringi sem starfsemi manna losar út í loftið leysist upp í hafinu, ám og vötnum. Sökum áhrifa efnajafnvægis hvarfast hluti þessa koltvísýrings við vatnið og myndar kolsýru. Sumar þessar kolsýrusameindir hvarfast við vatnssameind og mynda tvíkarbónatjón og hýdróníumjón sem lækkar sýrustig sjávarins. Talið er að sýrustig sjávarins hafi lækkað úr 8,25 í 8,14 á tímabilinu 1751–1996.

Súrnun sjávar hefur slæmar afleiðingar á sjávardýr og getur meðal annars dregið úr efnaskiptastarfsemi og skaðað ónæmiskerfi þeirra. Einnig veldur súrnun sjávar kóralbleikingu og kemur í veg fyrir að kórallar og svif geti myndað kalsíumkarbónat. Þetta getur valdið því að kóralrif leysist upp. Súrnun sjávar hefur jafnframt áhrif á fæðukeðju sjávarins.

Þótt yfirstandandi súrnun sjávar sé af manna völdum hefur hafið súrnað áður af náttúrunnar völdum. Síðasta tilvikið var fyrir u.þ.b. 56 milljón árum en orsakir þess eru ekki þekktar.

Súrnun sjávar við Ísland 
Súrnun sjávar er miklu örari í hafinu nyrst í Atlantshafi en í heimshöfunum. Það er talið líklegt að sjór hér við land hafi súrnað meira eftir iðnvæðingu en heimshöfin. Breytingar verða mestar í yfirborði sjávar. Kalkmyndandi lífríki er sérstaklega viðkvæmt fyrir súrnun sjávar.

Kalkmettunarstig í sjó við Ísland er lágt af náttúrulegum ástæðum einkum vegna lágs sjávarhita norðarlega í Atlantshafi. Hlýnun sjávar vinnur á móti minnkandi kalkmettun vegna súrnunar.  Á yfirborði sjávar við Ísland eru  miklar árstíðasveiflur  á sýrustigi, pH og kalkmettunarstigi. Í hafinu við Ísland eru margar kalkmyndandi lífverur og eru sumar þeirra nýttar svo sem hörpudiskur og kræklingur og  kalkþörungar.

Tilvísanir

Loftlagsbreytingar
Haffræði
Kóralbleiking

Kóralbleiking á sér stað þegar separ kóralla ýta út úr sér þörungum sem lifa í vefjum þeirra. Separ kóralla lifa yfirleitt í sambýli við þörunga en samband milli þeirra er mikilvægt heilsu kóralla og þar af leiðandi heilsu rifsins í heild. Kórallar sem hafa orðið fyrir bleikingu lifa áfram en þeir svelta smám saman því þeir draga 90% af orku sinni af þörungunum. 

Talið er að hækkandi hitastig sjávarins og súrnun sjávar valdi kóralbleikingu. Árið 2016 varð 90% af Kóralrifinu mikla fyrir bleikingu en 20% kórallanna dóu í kjölfarið. Útlit er fyrir að bleikingin sé enn að dreifast út en hún hefur sést á svæðum þar sem hún fannst ekki fyrr.

Heimild 
 

Kóralrif
Loftlagsbreytingar
Kalsíumkarbónat

Kalsíumkarbónat er efnasamband með formúluna CaCO3. Kalsíumkarbónat er algengt efni í bergi og finnst þar sem steinefnin kalsít og aragónít. Það finnst í miklu magni í kalksteini. Perlur og egg sjávardýra og snigla eru rík af kalsíumkarbónati. Það er einnig notað í fæðubótarefni sem kalsíumgjafi og í lyfjum sem sýruhlutleysir. Ofneysla getur verið hættuleg.

Efnasambönd
Efnaformúla

Efnaformúla (eða efnajafna) er leið til að sýna hlutföll frumeinda í tilteknu efnasambandi. Efnaformúla er röð af frumefnatáknum, tölum og stundum öðrum táknum, svo sem svigum, bandstrikum, kommum og plús- og mínustáknum. Efnaformúla getur lýst á einfaldan hátt byggingu efnasambands en er ekki eins lýsandi og byggingarformúla. 

Sem dæmi má nefna efnaformúluna fyrir vatn, H2O sem þýðir að það er úr tveimur vetnisfrumeindum (H) og einni súrefnisfrumeind (O).

Efnasambönd
CAS-númer

CAS-númer er einkvæmt númer úthlutað af Chemical Abstracts Service (CAS) öllum efnum og efnasamböndum sem vitnisburður er um í vísindalegum skrifum (frá árinu 1957 og upp úr). Skráin nær yfir lífræn og ólífræn efnasambönd, steinefni, ísótóp, málmblöndur og önnur efni af óþekktum uppruna.

Skrá CAS er tæmandi heimild um þekkt efni en yfir 129 milljón efni eru skráð í henni.

Tenglar
 Upplýsingar um skrána frá CAS

Efni
Gagnagíslataka

Gagnagíslataka er tölvuárás þar sem forrit sem dulkóðar gögn notanda er í laumi komið fyrir á tölvu og notandi krafinn upp peningafjárhæð til að fá aðgang að gögnum sínum aftur.

Tenglar
 Alvarleg gagnagíslatökuárás yfirstandandi (Póst- og fjarskiptastofnun, maí 2017)
 Gagnagíslataka færist í aukanna (Morgunblaðið 9.feb. 2015)
 Póst- og fjarskiptastofnun, viðvörun vegna gagnagíslatöku 9. febrúar 2015)
Borgarspítalinn

Borgarspítalinn var sjúkrahús sem rekið var í Fossvogi í Reykjavík frá 1967 til 1996 þegar það sameinaðist St. Jósefsspítala og Sjúkrahús Reykjavíkur voru stofnuð. Sjúkrahús Reykjavíkur sameinuðust síðan Landspítala árið 2000 þegar Landspítali Íslands - Háskólasjúkrahús var stofnaður.

Saga

Ákvörðun um byggingu borgarsjúkrahúss var tekin af borgarráði Reykjavíkur árið 1948 þegar mikill skortur var á sjúkrarúmum í borginni, en engin áform voru uppi um stækkun Landspítalans. Ákvað undirbúningsnefnd að ráðst skyldi í gerð sjúkrahúss með 325 rúmum í Fossvogsdal. Arkitektarnir Einar Sveinsson og Gunnar Ólafsson voru fengnir til að hanna spítalabygginguna og héldu þeir til útlanda til að kynna sér sambærileg mannvirki erlendis. Gunnar lést á árinu 1959 og lauk Einar því einn við hönnun hússins.

Grunnur spítalans var grafinn árið 1952 og hófst steypuvinna tveimur árum síðar. Framkvæmdir tóku langan tíma og spilaði þar eflaust inn í að um sama leyti var loksins ráðist í stækkun á Landspítalanum, sem ríkissjóður stóð alfarið undir á sama tíma og ríkið greiddi stærstan hluta af byggingu Borgarspítala.

Á meðan beðið var eftir hinu nýja sjúkrahúsi var ákveðið að innrétta tvær efstu hæðir Heilsuverndarstöðvarinnar við Barónsstíg sem spítala. Nefndist sú starfsemi í fyrstu Bæjarspítalinn en Borgarspítalinn frá árinu 1962 þegar nafni Reykjavíkurbæjar var breytt í Reykjavíkurborg.

Fyrsti sjúklingurinn lagðist inn á Borgarspítalann í Fossvogi þann 28. september 1967. Þangað fluttust í kjölfarið ýmsar helbrigðisstofnanir sem reknar höfðu verið á vegum borgarinnar, svo sem slysavarðstofa og rannsóknarstofa sem áður voru í Heilsuverndarstöðinni, geðdeild sem áður var í Farsóttarhúsinu og sjúkrahúsrekstur sá sem Hvítabandið hafði haft með höndum við Skólavörðustíg. Árið 1973 fékk spítalinn til umráða allstórt húsnæði í nágrenninu sem notað var til endurhæfingar og hlaut nafnið Grensásdeild. Ýmis önnur útibú hafa verið starfrækt í gegnum tíðina utan aðalbyggingarinnar, s.s. fæðingarheimili, langtímavistun fyrir geðsjúka og öldrunardeild.

Nýrri álmu fyrir bráðamóttöku á þremur hæðum var bætt við 1978.

Heimildir
 Ólafur Jónsson (2014). Sagan um Borgarspítalann. Læknablaðið 100 (11):604-608.

Sjúkrahús á Íslandi
Síður sem þurfa hnit
Endeavour (geimskutla)

Geimskutlan Endeavour (auðkenni: OV-105) er úrelt geimskutla sem smíðuð var undir geimskutluáætlun NASA. Endeavour var fimmta og síðasta geimskutlan sem smíðuð var undir áætluninni. Hún fór í fyrstu geimferð sína í maí 1992 en 25. og síðasta geimferð skutlunnar var í maí 2011. Bandaríkjaþing féllst á smíði skutlunnar árið 1987 en hún átti að koma í stað Challenger sem eyðilagðist árið 1986.

Skutlan er nefnd eftir breska skipinu HMS Endeavour, sem kafteinn James Cook sigldi á í fyrstu sjóferð sinni árin 1768–1771.

Bandarísk geimför
Geimskutlur
SpaceX

Space Exploration Technologies Corporation, betur þekkt sem SpaceX, er bandarískur flugtækniframleiðandi og geimferðafyrirtæki með höfuðstöðvar í Hawthorne í Kaliforníu. Það var stofnað af kanadíska athafnamanninum Elon Musk árið 2002. Tilgangur fyrirtækisins er að draga úr kostnaði við geimferðir og gera landnám á Mars mögulegt. Helstu framleiðsluvörur SpaceX eru Falcon-flaugarnar og Dragon-geimförin sem hafa verið notuð til að koma farmi á braut um jörðu.

SpaceX er fyrsta einkafyrirtækið sem sent hefur vökvadrifna eldflaug á braut um jörðu (Falcon 1 árið 2008), fyrsta einkafyrirtækið sem tekist hefur að senda geimfar á braut um jörðu og endurheimta það (Dragon árið 2010), fyrsta einkafyrirtækið sem sent hefur geimfar til Alþjóðlegu geimstöðvarinnar (Dragon árið 2012) og fyrsta fyritækið sem tekist hefur að lenda og endurnýta eldflaug sem send hefur verið út í geim. SpaceX hefur flogið með farm til Alþjóðlegu geimstöðvarinnar samkvæmt samningi við NASA.

Árið 2016 kynnti Elon Musk hugmyndir fyrirtækisins um flutningskerfi milli reikistjarna, Interplanetary Transport System, sem gæti gert landnám á Mars mögulegt.

Bandarísk fyrirtæki
Geimferðafyrirtæki
British Antarctic Survey

British Antarctic Survey er rannsóknarstarfsemi Bretlands á Suðurskautslandinu. British Antarctic Survey er hluti af Natural Environment Research Council. Það hefur um 400 starfsmenn og rekur 5 rannsóknarstöðvar, tvö rannsóknarskip og fimm flugvélar á Suðurskautslandinu. Höfuðstöðvar starfseminnar eru í Cambridge á Englandi. 

Upphaf verkefnisins má rekja til Tabarinaðgerðar Breta í Síðari heimsstyrjöld. Eftir stríðið var starfsemin nefnd Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) undir Bresku nýlenduskrifstofunni. FIDS var nefnd British Antarctic Survey árið 1962.

Breskar rannsóknarstofnanir
Suðurskautslandið
Stjórnarskrá Noregs

Stjórnarskrá Noregs (opinbert heiti á dönsku: Kongeriget Norges Grundlov, bókmál: Kongeriket Norges Grunnlov, nýnorska: Kongeriket Noregs Grunnlov) tók fyrst gildi þann 16. maí 1814 og var undirrituð og dagsett 17. maí af norska stjórnlagaþinginu í Eiðsvelli. Á sínum tíma var hún talin vera ein frjálslyndasta og lýðræðislega stjórnarskráin í heimi. Hún er næstelsta stjórnarskrá Evrópu á eftir stjórnarskrá Póllands (3. maí 1791). Undirskriftardagur stjórnarskrárinnar, 17. maí, er þjóðhátíðardagur Noregs.

Árið 2014 samþykkti Stórþingið umfangsmestu breytingar á stjórnarskránni frá 1814 en nýjum ákvæðum um mannréttindi var bætt við. Aðrar breytingar hafa verið gerðar á stjórnarskránni í tímans rás. Árið 1851 var ákvæði sem meinti gyðingum inngöngu inn í Noreg var fellt niður. Eftir breytingu á stjórnarskránni árið 1898 fengu karlmenn kosningarétt en almennur kosningaréttur var innleiddur með breytingu á stjórnarskránni árið 1913.

Vegna sögulegs mikilvægs atburða ársins 1814 er málfar í stjórnarskránni mjög íhaldssamt. Á þeim tíma sem hún var skrifuð var danska ennþá opinbera tungumál Noregs en norska var talin dönsk mállýska. Árið 1903 var málfari stjórnarskrárinnar breytt með því að uppfæra rithátt nokkurra orða sem hafði breyst síðan hún var fyrst sett á blað. Með öllum nýlegum breytingum er reynt að halda málfari eins nálægt því sem finnst í útgáfunni frá 1903. Til dæmis er orðið „umhverfi“ ritað með gamla rithættinum Milieu en ekki miljø eins og á nútímanorsku, þrátt fyrir að þetta orð hafi ekki verið til árið 1903.

Í tilefni hundrað ára afmælis stjórnarskrárinnar var hún gefin út bæði á bókmáli og nýnorsku.

Noregur
Norsk stjórnmál
Eiðsvöllur

Eiðsvöllur (norska: Eidsvoll) er sveitarfélag í fylkinu Akurshús í Noregi. Stjórnsýsla sveitarfélagsins er í þorpinu Sundet. Sveitarfélagið var stofnað þann 1. janúar 1838.

Minnst er á Eiðsvöll í fornnorrænum handritum. Á 11. öld var réttur og þing austurhluta Noregs með aðsetu á Eiðsvelli. Stjórnarskrá Noregs var skrifuð og undirrituð þann 17. maí 1814 á Eiðsvelli. Árið 1854 var byggð fyrsta járnbrautin frá Osló til Eiðsvallar. 

Sveitarfélög í Noregi
Akurshús
Suchinda Kraprayoon

Suchinda Kraprayoon (taílenska: สุจินดา คราประยูร, fæddur 6. ágúst 1933) var forsætisráðherra Taílands frá 7. apríl 1992 til 24. maí 1992. Hann var leiðtogi friðargæsluráðs Taílands sem herjaði valdarán gegn ríkisstjórn þáverandi forsætisráðherra Chatichai Choonhavan þann 23. febrúar 1991. 

Eftir þingkosningar þann 22. mars 1992 var Kraprayoon kosinn í embætti forsætisráðherra. Skipun hans leiddi til mikilla mótmæla í Bangkok sem enduðu með útgöngubanni og hernaðareftirliti. Hundruð manna dóu í mótmælunum þegar hermenn skutu á óvopnaða nemendur og mótmælendur. Kraprayoon sagði af sér þann 24. maí 1992 og varaforsætisráðherra Meechai Ruchuphan tók við af honum þangað til boða mátti til kosninga aftur. Anand Panyarachun tók við af Ruchuphan.

Forsætisráðherrar Taílands
Amiens

Amiens er borg og sveitarfélag í Norður-Frakklandi. Amiens liggur 120km í norðurátt frá París og 100km í suðvesturátt frá Lille. Hún er höfuðborg sýslunnar Somme í héraðinu Hauts-de-France. Frá og með árinu 2006 voru íbúar Amiens 136.105 manns.

Dómkirkjan í Amiens er stærsta gotneska kirkja sem byggð var í Frakklandi á 13. öld og er stærsta sinnar tegundar þar í landi. Höfundurinn Jules Verne bjó í Amiens frá 1871 til dauðadags árið 1905 og var borgarfulltrúi þar í 15 ár. Stór jólamarkaður er haldinn í borginni í desember á hverju ári. 

Nokkrir sérréttir eru kenndir við Amiens, þar á meðal macarons d'Amiens (kex með möndlum), tuiles amienoises (krúlluð kex með súkkulaði og appelsínu), pâté de canard d'Amiens (andarlifrarkæfa í smjördeigi), la ficelle Picarde (ofnbökuð crêpe með osti) og flamiche aux poireaux (smjördeigsbaka með blaðlaukum og rjóma).

Borgir í Frakklandi
Crêpe

Crêpe (borið fram [kʁɛp]) er þunn frönsk pönnukaka sem steikt er í pönnu á báðum hliðum. Þær eru seldar í svokölluðu crêperies og með ýmsum áleggjum. Crêpe má bera fram með sætu meðlæti eða söltu, þær eru t.d. oft bornar fram sætar með sultu, rjóma eða crème fraîche, eða með osti, skinku, beikoni, reyktum laxi, o.s.frv.

Crêpe suzette er tegund þar sem deiginu er hellt út í heita pönnu og sykri og konjaki er bætt við. Pönnukakan er síðan „flamberuð“ svo sykurinn karamelliserist að hluta til áður en hún er borin fram á borð.

Frönsk matargerð
Pönnukökur
Arica

Arica er borg í norður-Chile og höfuðstaður samnefnds héraðs. Íbúar eru um 200.000 talsins.

Borgir í Chile
Crème fraîche

Crème fraîche ([kʁɛm fʁɛːʃ], bókstaflega „ferskur rjómi“) er sýrður rjómi sem inniheldur 10–45% mjólkurfitu og hefur sýrustigið (pH) um það bil 4,5. Rjóminn er sýrður með örverum en er ekki eins súr og sýrður rjómi. Crème fraîche er þar að auki seigari og inniheldur meiri fitu. Samkvæmt reglugerð Evrópusambandsins má crème fraîche framleiddur í ESB-ríkjum ekki innihalda neitt nema rjóma og örverur.

Mjólkurafurðir
Frönsk matargerð
Sýrður rjómi

Sýrður rjómi er mjólkurafurð sem er gerjuð með mjólkursýrugerlum. Gerlarnir, sem eru annað viðbættir eða vaxa á náttúrulegan hátt, gera rjómann súrari og þykkari.

Tengt efni 
 Crema
 Crème fraîche
 Jógúrt
 Smetana

Mjólkurafurðir
Kosningaskylda

Kosningaskylda er skylda sem ríkisborgarar tiltekins lands eiga til að greiða atkvæði í kosningum. Þar sem kosningaskyldu er fylgt eftir eru þeir sem ekki kjósa ábyrgir fyrir því að greiða sekt, glata kosningarétti (yfirleitt tímabundið) eða fá annars konar refsingu. Kosningaskylda er í 22 löndum heims en henni er fylgt eftir í aðeins 11 lýðræðislegum löndum sem jafngildir 5% aðildarríkja Sameinuðu þjóðanna.

Í Belgíu er elsta kosningaskylda í heimi sem er enn í gildi í dag. Hún var innleidd árið 1892 fyrir karlmenn og árið 1949 fyrir konur. Belgíumenn sem eru 18 ára eða eldri og ekki kjósa geta fengið sekt, en ef þeir greiða ekki atkvæði í fjórum kosningum í röð geta þeir misst kosningarétt í 10 ár. 

Borgurum þeirra ríkja þar sem kosningaskyldu er fylgt eftir gremst henni í auknum mæli í dag. Stærsta landið þar sem kosningaskyldu er fylgt eftir er Brasilía en þrátt fyrir skylduna kusu 20% Brasilíumanna ekki í síðustu forsetakosningum 2014. Refsing fyrir að kjósa ekki er hvað ströngust í Brasilíu.

Tengt efni 
 Kosningaréttur
 Kosningaréttur kvenna

Kosningar