alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Svartidauði á Íslandi

Svartidauði var mjög skæð farsótt, sem talin er hafa borist til Íslands vorið 1402. Hálfri öld fyrr, á árunum 1348 – 1350, hafði pestin gengið um alla Evrópu en barst þó ekki til Íslands, sennilega einfaldlega vegna þess að engin skip komu til landsins þau tvö ár sem hún geisaði á Norðurlöndum og í Englandi. Ýmist tókst ekki að manna skipin vegna fólksfæðar eða þá að skipverjar dóu á leiðinni og skipin komust aldrei alla leið. Töluverður vöruskortur var í landinu vegna siglingaleysis þessi ár og er meðal annars sagt að leggja hafi þurft niður altarisgöngur um tíma af því að prestar höfðu ekki messuvín.

Svartidauði var viðloðandi í Evrópu næstu aldir þótt hann yrði ekki aftur að viðlíka farsótt. Líklega barst hann til Íslands með farmanninum Hval-Einari Herjólfssyni, sem tók land í Maríuhöfn á Hálsnesi í Hvalfirði. Hann sigldi líklega frá Englandi, en þar er vitað af veikinni árið 1401. Þangað kom Óli Svarthöfðason prestur í Odda til fundar við Einar. Hann veiktist fljótt og dó í Hvalfirði eftir skamman tíma. Lík hans var flutt til Skálholts til greftrunar. Síðan breiddist veikin hratt út um landið.

Í Árbókum Espólíns segir: „Þar kom út í klæði — að því er sumir sögðu — svo mikil bráðasótt, að menn lágu dauðir innan þriggja nátta, þar til heitið var þremur lofmessum með sæmilegu bænahaldi og ljósbruna, þurraföstu fyrir Kyndilmessu og vatnsföstu fyrir jólin; ennfremur Saltarasöngum, Maríusöngum og að gefa hálfvætt silfurs til Hóla, til að búa skrín Guðmundar hins góða. Er síðan mælt að flestir næðu að skriftast áður en dóu“.

Svartidauði gekk um landið á árunum 1402 – 1403 og var mjög skæður. Á sumum bæjum dó hver einasti maður og sagt er jafnvel að heilar sveitir hafi eyðst; til dæmis er sagt að í Aðalvík og Grunnavík hafi aðeins lifað eftir tvö ungmenni. Prestum var sérlega hætt við að smitast, þar sem þeir vitjuðu oft dauðvona fólks og veittu því skriftir, og er sagt að aðeins hafi lifað eftir þrír prestar á öllu Norðurlandi og auk þess einn munkur og þrír djáknar á Þingeyrum; aðrir vígðir menn dóu í plágunni.

Ekki er vitað hve margir dóu í Svarta dauða á Íslandi; sumir segja allt að tveir þriðju allra landsmanna hafi fallið í valinn en fræðimenn hafa notað fjölda eyðibýla nokkrum áratugum eftir pláguna til að geta þess til að um helmingsfækkun hafi orðið. Heilar fjölskyldur og jafnvel ættir dóu og mikil tilfærsla varð á eignum, sumir erfðu stóreignir eftir fjarskylda ættingja og gat stundum verið erfitt að finna réttu erfingjana, þegar óvíst var í hvaða röð fólk hafði dáið. Kirkjan eignaðist líka fjölda jarða því að fólk hét á kirkjur og dýrlinga og gaf stórfé sér til sáluhjálpar.

Verðmæti jarðeigna hrapaði þó á sama tíma því fjölmargar jarðir lögðust í eyði og leiguverð lækkaði. Mikill skortur var á vinnuafli eftir pláguna og liðu margir áratugir þar til fór að rætast úr því ástandi. Þetta kom ekki síst niður á sjósókn og varð til þess að minna aflaðist af fiski, sem var helsta útflutningsvara Íslendinga.

Heimildir 
 
 

15. öldin
Saga Íslands
Snefilefni

Snefilefni (örefni eða sporefni) eru ólífræn næringarefni sem lífvera þarf að fá daglega en í mjög litlu magni. Snefilefni má finna með efnagreiningu í mjög litlu magni í pöntu- og dýraríkinu og til að frumefni geti flokkast sem snefilefni verður magn þess af heildarmagni frumefna lífverunnar að vera minna en 0,01%.

Tenglar 
 Hvaða efni eru snefilefni?; af Vísindavefnum

Lífefnafræði
Röðulblóm

Röðulblóm (fræðiheiti: Clivia miniata) er sígræn stofujurt af páskaliljuætt. Röðulblómið ber á latínu nafn hertogafrúar sem var upp á Norðymbralandi og bar tignarheitið Lady Clive. Síðara nafnið – miniata – mun hinsvegar þýða menjurauður og vísar til blómlitarins.

Tenglar 
 Klivía - Clivia miniata; grein í Morgunblaðinu 1987

Páskaliljuætt
Hreðka

Hreðka (radísa eða rætla) (fræðiheiti: Raphanus sativus) er matjurt af krossblómaætt. Radísan myndar smáan, hnöttóttan, rauðan forðahnúð neðanjarðar sem notaður er sem grænmeti eða krydd.

Tenglar 
 Hreðkur; grein í Morgunblaðinu 1975

Krossblómaætt
Krydd
Matjurtir
Rótargrænmeti
Vindill

Vindill (sígar eða sígari) er tóbak undið inn í tóbaksblöð í (misgilda og mislanga) ströngla og eru gerðir til reykingar. Vindlar eru mjög mismunandi að gæðum, en vindlar frá Kúbu hafa alltaf haft á sér orð fyrir einstök gæði. Ekki má rugla vindlum saman við orðinu vindlingar, en það orð er haft um sígarettur.

Tenglar 
 Leyndarmál vindlanna; grein í Morgunblaðinu 1998

Tóbak
Réttritun

Réttritun eða stafsetning er kerfi í tungumáli sem segir til um hvernig nota skal ákveðin ritkerfi til að skrifa tungumál. Þótt réttritun sé oft kölluð „stafsetning“ í talmáli, þá er stafsetning undirflokkur réttritunar.

Tengt efni 

 Hljóðritun
 Prentlist/Prentiðn
 Ritkerfi (writing systems)

 *
Ritháttur

Ritháttur, táknun, ritun, táknkerfi eða ritunarkerfi geta átt við:

Stærðfræði 
Ritháttur í stærðfræði er notaður til að kynna hugmyndir
Leibniz rithátturinn
pólskur ritháttur Lukasiewicz notation, Polish notation, prefix notation.
svigalaus ritháttur
tylftaritháttur
Ritháttur í líkindafræði

Önnur kerfi 
 Réttritun orða
 Ritháttur í skák
 Nótnaskrift eða nótur

 *
Samskipti
Tútankamon

Tútankamon (stundum skrifað Tútankamún eða Tútankamen; fornegypska: twt-ˁnḫ-ı͗mn eða tVwa:t-ʕa:nəx-ʔaˡma:n; um 1341 f.Kr. – 1323 f.Kr.) var fornegypskur faraó af átjándu konungsættinni á tíma Nýja ríkisins. Upphaflega kemur nafn hans fyrir í heimildum sem Tútankaten sem merkir „lifandi mynd Aten (sólskífunnar)“ en Tútankamon merkir „lifandi mynd Amons (sólguðsins)“. Hann komst til valda níu ára gamall og tók við af Smenkare eða Neferneferuaten. Hann ríkti í tíu ár. Algengasta tilgátan um ætterni hans er sú að hann hafi verið sonur Akenatens og Kiju sem var ein af eiginkonum hans. Valdatíð Tútankamons einkenndist af afturköllun þeirra trúarlegu og stjórnarfarslegu breytinga sem Akenaten hafði staðið fyrir.

Gröf Tútankamons fannst óhreyfð í Dal konunganna af Howard Carter og vinnumönnum hans árið árið 1922. Fundurinn vakti gríðarlega athygli um allan heim og gat af sér aukinn áhuga á Egyptalandi til forna. Gullgríman sem var yfir múmíunni hefur orðið að vinsælli táknmynd fyrir menningu Fornegypta.

Faraóar átjándu konungsættarinnar
Carnarvon lávarður

George Edward Stanhope Molyneux Herbert, fimmti jarl af Carnarvon (26. júní 1866 – 5. apríl 1923) var enskur aðalsmaður sem er fyrst og fremst þekktur fyrir að hafa fjármagnað uppgröftinn sem leiddi í ljós gröf faraósins Tútankamons í Dal konunganna í Egyptalandi. Hann tók sjálfur þátt í því að opna gröfina ásamt Howard Carter sem stjórnaði rannsókninni. Sviplegt andlát hans á hóteli í Kaíró, aðeins nokkrum mánuðum síðar, varð til þess að sögusagnir um bölvun múmíunnar komust á kreik.

Breskir jarlar
Enskir fornleifafræðingar
Irma Boom

Irma Boom (fædd í Lochem, Hollandi þann 15. desember 1960) er grafískur hönnuður
sem starfar í Amsterdam og sérhæfir sig í bókahönnun. 

Irma Boom lærði grafíska hönnun við AKI Art Academy í Enschede. Eftir útskrift starfaði hún í fimm ár við Hollensku ríkisútgáfuna í Haag. Árið 1991 stofnsetti hún Irma Boom Office, sem starfar bæði á innlendum og erlendum vettvangi í bæði menningar- og einkageiranum. Meðal skjólstæðinga eru Ríkissafnið í Amsterdam, Paul Fentener van Vlissingen (1941-2006), Inside Outside, Museum, Boijmans Van Beuningen, Zumtobel, Ferrari, Vitra International, NAi Publishers, Sameinuðu þjóðirnar og OMA/Rem Koolhaas, Koninklijke Tichelaar, og Camper.

Frá 1992 hefur Boom verið gagnrýnandi við Yale-háskóla í Bandaríkjunum og heldur fyrirlestra og námskeið um allan heim. Hún hefur hlotið fjölmörg verðlaun fyrir hönnun sína og var yngst til að hljóta Gutenberg-verðlaunin fyrir heildarverk sín. 

Í fimm ár starfaði hún við hönnun og ritstjórn SVH Think Book 1996-1896 fyrir SVH Holdings í Utrecht. Bókin telur alls 2.136 blaðsíður og var gefin út á bæði ensku og kínversku.

Hönnun hennar á „Weaving as Metaphor“ eftir bandarísku listakonuna Sheilu Hicks fékk verðlaunin The Most Beautiful Book in the World á bókahátíðinni í Leipzig.

Tenglar
 Irma Boom Office
 Irma Boom at the Design Museum London 

Hollenskir grafískir hönnuðir
Sogsstöðvar

Sogsstöðvar er samheiti yfir þrjár vatnsaflsvirkjanir í Soginu sem byggðar voru af Reykjavíkurborg og íslenska ríkinu um miðja 20. öld til þess að tryggja nægilegt  rafmagn í Reykjavík og á Suður- og Vesturlandi. Þær eru Ljósafossstöð sem hóf rekstur 1937, Írafossstöð sem komst í gagnið 1953 og loks Steingrímsstöð frá 1959. Um rekstur þessara stöðva stofnuðu eigendurnir fyrirtækið Sogsvirkjun sem lagt var niður þegar Landsvirkjun var stofnuð af sömu aðilum og voru þá Sogsstöðvar lagðar inn í Landsvirkjun sem á stöðvarnar og rekur í dag.  Sogsstöðvar voru endurbættar og endurnýjaðar að stórum hluta á árunum 1996 til 2000.

Tilvísanir

Tenglar

Vatnsaflsvirkjanir á Íslandi
Virkjanir í eigu Landsvirkjunar
Fell

Fell er tegund af fjalli sem ekki er mjög stórt og stendur venjulega stakt í landslagi. Fell eru oft líka flöt að ofan. 

Í lýsingu Grindavíkursóknar er þessi lýsing á muninum á felli og fjalli: Þann mun gjöri ég á felli og fjalli, að fell kalla ég klettalausa, alls staðar að snarbratta, uppmjóa og toppvaxna, háa hæð, sem hver vill má upp ganga, en fjall, hvar klettar eða klungur hamla uppgöngu, og hvers hæð er í hið minnsta 200 faðmar.

Tengt efni 
 Fjall

Tilvísanir 

Landafræðihugtök
Listi yfir risaeðlur

Listi yfir latnesk heiti risaeðla og samsvarandi íslensk heiti þeirra.

Heimildir
 Örnólfur Thorlacius, Náttúrufræðingurinn, 77. árg, hefti 1-2, 2008.

Listar tengdir dýraríkinu
Árbók Ferðafélags Íslands

Árbók Ferðafélags Íslands er bók með greinum um áfangastaði ferðafólks á Íslandi sem Ferðafélag Íslands gefur út árlega. Bókin hefur komið út samfellt frá 1928 og er því orðin að stóru safni greina um náttúru Íslands, dýralíf og staðfræði. 

Íslenskar árbækur
Kallakaffi

Kallakaffi er íslensk aðstæðukómedía í tólf þáttum í leikstjórn Hilmars Oddssonar sem Saga-Film framleiddi fyrir Ríkissjónvarpið. Þættirnir voru frumsýndir haustið 2005. Handritshöfundur var Guðmundur Ólafsson. Þættirnir fjalla um Kalla (Valdimar Örn Flygenring) og Möggu (Rósa Guðný Þórsdóttir) sem eru nýlega fráskilin en reka áfram saman kaffihús. Aðrir leikarar sem komu við sögu voru Ívar Örn Sverrisson, Davíð Guðbrandsson, Lovísa Ósk Gunnarsdóttir og Þórhallur Sigurðsson.

Íslenskir grínþættir
Íslenskir aðstæðukomedíuþættir
Íslenskir gamanþættir í sjónvarpi
Moli litli

Moli litli: saga um lítinn flugustrák er barnabókaröð eftir Ragnar Lár sem kom út á árunum 1968-1975. Molabækurnar eru sjö talsins, allar heftaðar í kjölinn, 32 síður með stóru letri og mynd á hverri síðu. Bækurnar fjölluðu um ævintýri Mola sem er lítill og fremur ógætinn flugustrákur, besta vin hans Jóa járnsmið og illmennið Köngul kónguló sem ætlar sér að éta Mola. Nafnið á Mola er til komið af því hve hrifinn hann er af sykurmolum. 

Moli litli var lesinn sem „teiknisaga“ í Stundinni okkar 1969 þannig að hver teikning var höfð í mynd meðan texti þeirrar síðu var lesinn og þannig koll af kolli.

Íslenskar barnabækur
Íslenskar myndasögur
Semball

Semball er strengja- og hljómborðshljóðfæri og forveri píanós. Semball hefur hljómborð, en hver lykill tengist „þorni“ sem griplar strengi á láréttri hörpu í stað þess að slá á þá eins og í píanói. Náskyld hljóðfæri eru klavíkord, spínetta og virgínall.

Semballinn var algengt hljóðfæri á barokktímanum og margir nútímasemballeikarar sérhæfa sig í tónlist frá þeim tíma.

Orðsifjar 
Orðið semball á uppruna sinn í ítalska orðinu „cembalo“ sem er stytting á orðinu „clavicembalo“ sem hefur sömu merkingu.

Íslenskir semballeikarar 
Helga Ingólfsdóttir var brautryðjandi í semballeik á Íslandi. Aðrir þekktir íslenskir semballeikarar eru Anna Margrét Magnúsdóttir og Guðrún Óskarsdóttir.

 *
Hljómborðshljóðfæri
Barokkhljóðfæri
Ólympíumet

Ólympíumet er besti árangur sem náðst hefur í sögu tiltekinnar ólympíugreinar, ýmist á Sumarólympíuleikunum eða Vetrarólympíuleikunum. Ólympíumet og heimsmet fara ekki endilega saman þar sem hvorir leikar eiga sér einungis stað á fjögurra ára fresti.

Alþjóðaólympíunefndin viðurkennir aðeins ólympíumet í vissum greinum. Þeirra á meðal eru:
 Bogfimi
 Frjálsar íþróttir
 Hjólreiðar
 Skotfimi
 Stutt skautahlaup
 Sund
 Kraftlyftingar

Ólympíuleikar
Íþróttamet
Geislavirkir

Geislavirkir var fyrsta breiðskífa og önnur hljómplata íslensku pönkhljómsveitarinnar Utangarðsmanna. Hún kom út 26. nóvember 1980. Utangarðsmenn höfðu hafið starfsemi í byrjun þessa sama árs en á þeim stutta tíma hafði hljómsveitin farið í tvær hljómleikaferðir um landið, hitað upp fyrir ensku hljómsveitina The Clash á stórtónleikum í Laugardalshöll og gefið út þriggja laga smáskífuna Ha-ha-ha (Rækjureggae) tæpum tveimur mánuðum fyrr. Sumarið áður kom sólóplata Bubba Morthens, Ísbjarnarblús, út. Fyrstu breiðskífu hljómsveitarinnar var því beðið með talsverðri óþreyju. 

Platan var tekin upp í Hljóðrita í Hafnarfirði. Upptökustjóri var Geoff Calver og sagt var að upptakan hefði tekið 80 tíma. Meðlimir hljómsveitarinnar léku sjálfir á öll hljóðfæri nema hvað Gunnar Þórðarson lék á orgel í laginu „Kyrrlátt kvöld“. Platan kom út hjá Steinum og er númeruð „Steinar 040“. Plötuumslagið er bláhvít, loftpensluð ljósmynd af hljómsveitinni með reyksvepp eftir kjarnorkusprengingu yfir Reykjavík í bakgrunni. Myndin vísar til textans í fyrsta lagi plötunnar „Hiroshima“.

Viðtökur
Platan fékk þegar mjög góða dóma gagnrýnenda og menn greindi á um hvort bæri að telja hana eða Ísbjarnarblús bestu plötu ársins. Í desember komst hún í annað sæti lista yfir söluhæstu plöturnar á Íslandi sem birtur var í Morgunblaðinu.

Afmælisútgáfa
25 ára afmælisútgáfa plötunnar var gefin út á geisladiski af Íslenskum tónum árið 2005 með átta aukalögum.

Lög

A-hlið
 „Hiroshima“ – 2:38
 „Barnið sefur“ (Bubbi/Utangarðsmenn) – 2:18
 „Kyrrlátt kvöld“ (Tolli Morthens/Bubbi) – 3:10
 „The Big Print“ (Mick/Utangarðsmenn) – 2:51
 „Samband í Berlín“ (Bubbi/Mick) – 3:49
 „Tango“ (Bubbi) – 1:37
 „It's a Shame“ (Mick) – 2:41

B-hlið
 „Sigurður er sjómaður“ (Tolli, Húmi Þorbergs/Jónatan Ólafsson) – 1:59
 „Viska Einsteins“ (Bubbi) – 2:20
 „Blóðið er rautt“ (Bubbi) – 2:32
 „Chinese Reggae“ (Mick/Bubbi, Danny) – 2:01
 „Temporary Kick/Let's Go“ (Mick) – 3:07
 „Ég vil ekki stelpu eins og þig“ (Bubbi/Danny) – 2:18
 „Poppstjarnan“ (Bubbi/Mick) – 2:31

Bubbi Morthens
Íslenskar hljómplötur
Hljómplötur gefnar út árið 1980
Kísilgúr

Kísilgúr (barnamold eða pétursmold) er rakadrægt jarðefni sem molnar auðveldlega og breytist í fínt duft sem líkist vikurdufti. Efnið er mjög létt vegna þess hversu gljúpt það er. Samsetning þess er 86% kísiltvíoxíði, 5% natrín, 3% magnesín og 2% járn. Kísilgúr myndar setlög sem eru leifar af skeljum kísilþörungum.

Kísilgúr er nýttur í margs konar vörur, þar á meðal í síur, sem mjúkt slípiefni (t.d. í tannkrem), sem rakadrægt efni s.s. í kattasand og sem uppistöðuefni í dýnamíti þar sem hann er látinn draga í sig nítróglyserín.

Kísilgúrverksmiðjan við Mývatn 
Kísiliðjan var kísilgúrverksmiðja við Mývatn sem stofnuð var árið 1966 í samstarfi íslenska ríkisins og bandaríska fyrirtækisins . Verksmiðjan var einstök að því leyti að hún vann kísilgúrinn af botni vatnsins en ekki úr uppþornuðum setlögum líkt og sambærilegar verksmiðjur erlendis. Jarðhiti (gufa) var síðan notaður til að þurrka kísilgúrinn og hreinsa hann. Þetta var langmesta notkun jarðhita í iðnaði á Íslandi en verksmiðjan framleiddi um 27 þúsund tonn árlega. Oft var deilt um áhrif verksmiðjunnar á lífríkið í Mývatni, meðal annars á silungastofninn í vatninu. Árið 2000 keypti félag í eigu Straums verksmiðjuna af ríkinu og þáverandi samstarfsaðila. Þá lá fyrir að offramleiðsla var á kísilgúr í heiminum og nauðsynlegt að finna nýja undirstöðu fyrir framleiðsluna. Reynt var að koma á framleiðslu á kísildufti með innfluttu kvarsi en það tókst ekki. Kísiliðjan var því lögð niður árið 2004.

Tilvísanir

Sjá einnig  

 Kísill

Tenglar 
 
 Baldur Líndal, Kísilgúrvinnsla (Andvari, 1. Tölublað (01.06.1959), Blaðsíða 51)

Set
Steingervingar
Bústaðakirkja

Bústaðakirkja er kirkja sem stendur við Bústaðaveg í Reykjavík. Kirkjan þjónar Fossvogshverfi, Bústaðahverfi, Smáíbúðahverfi og Blesugróf í Háaleitis- og Bústaðahverfi. Byggingin var hönnuð af Helga Hjálmarssyni og er með glerlistaverk eftir Leif Breiðfjörð í gluggum. Fyrsta skóflustunga að kirkjunni var tekin af sóknarpresti Bústaðasóknar, Ólafi Skúlasyni, 7. maí 1966. Kirkjan var vígð 28. nóvember 1971. Ólafur var áfram sóknarprestur þar til hann var kjörinn biskup 1989 en þá tók Pálmi Matthíasson við.

Þann 1. júní 2019 voru Bústaðaprestakall og Grensásprestakall sameinuð í eitt Fossvogsprestakall sem samanstendur af Bústaðasókn og Grensássókn. Tveir prestar voru kjörnir til starfa við hlið sóknarprests í sameinuðu prestakalli frá 1. október 2019, þær sr. Eva Björk Valdimarsdóttir og dr. María Guðrúnar. Ágústsdóttir. Fjölbreytt starfsemi fer fram í báðum kirkjum með áherslu á starf eldriborgara í Bústaðakirkju sem Hólmfríður Ólafsdóttir, djákni, stýrir, og æskulýðsstarf í Grensáskirkju sem Daníel Ágúst Gautason, djákni, heldur utan um. Jónas Þórir Þórisson er organisti Bústaðakirkju og hefur umsjón með öflugu starfi Kammerkórs Bústaðakirkju. 

Heimasíða Bústaðakirkju er kirkja.is.  

Upphaflega var útibú Borgarbókasafns, Bústaðasafn, í kjallara kirkjunnar en sumarið 2001 flutti það í Kringluna og heitir nú Kringlusafn. 

Kirkjur í Reykjavík
Háaleiti
Stofnað 1971
Síður sem þurfa hnit
Franz Liszt

Franz Liszt (22. október 1811 – 31. júlí 1886) var ungverskt tónskáld, píanóleikari og píanókennari. Liszt var annálaður um alla Evrópu fyrir píanóleik sinn meðan hann lék opinberlega og líta margir á hann sem fremsta píanóleikara sögunnar. Hann hafði líka töluverð áhrif sem tónskáld, var rómaður píanókennari sem setti mark sitt á leiktækni píanóleikara um langa tíð og var auk þess velgjörðarmaður tónskálda, s.s. Hector Berlioz og Richard Wagner. Dóttir Liszt, Cosima, sem hann átti með Marie d'Agoult, varð eiginkona Wagners.

Tenglar 
 Franz Liszt; grein í Morgunblaðinu 1960

 Demko Miroslav: Franz Liszt compositeur Slovaque, L´Age d´Homme, Suisse, 2003.

Ungversk tónskáld
Ungverskir tónlistarmenn
Kaupum ekkert-dagurinn

Kaupum ekkert-dagurinn er óformlegur dagur, sem haldinn er víða um heim, til að mótmæla neysluhyggju. Tilgangurinn er að vekja fólk til umhugsunar um neyslu sína og fá fólk til að stoppa og hugsa sig betur um áður en ákveðið er að kaupa eitthvað. 

Dagurinn á rætur að rekja til Kanada. Þar var hann fyrst haldinn í Vancouver í september árið 1992. Það var listamaðurinn Ted Dave sem stofnaði hreyfinguna kynnti í kanadíska tímaritinu Adbusters.  Árið 1997 var Kaupum ekkert-dagurinn svo færður á fyrsta föstudag eftir þakkagjörðarhátíðina sem er einn mesti verslunardagur í Bandaríkjunum, en sá dagur er einnig þekktur sem svartur föstudagur.

Kaupum ekkert-dagurinn hefur svo verið að dreifa sér smátt og smátt til fleiri landa. Í kringum aldamótin var þessi dagur haldinn víðsvegar um Evrópu og í dag er hann haldinn í yfir 60 löndum. 

Á Íslandi var Kaupum ekkert-dagurinn fyrst haldinn þann 24. nóvember árið 2000, en þá var hópur af listamönnum sem tók sig saman og skipulagði dagskrá fyrir daginn í Reykjavík.

Tengt efni 

 Svartur föstudagur
 Rafrænn mánudagur

Tilvísanir 
Aðgerðastefna
Mótmæli
Sambandsflokkurinn

Gæti átt við færeyska stjórnmálaflokkinn Sambandsflokkurinn.
Sambandsflokkurinn var íslenskur stjórnmálaflokkur sem var stofnaður eftir Alþingiskosningar 1911 af Hannesi Hafstein og ýmsum fylgismönnum Heimastjórnarflokksins, svo sem Guðmundi Björnssyni og Stefáni Baldvin Stefánssyni. Tilgangur Sambandsflokksins var að koma með ný drög að sambandslögunum 1912 („bræðingurinn“). Hannes varð aftur ráðherra fyrir þennan flokk sama ár. Þegar Sambandsflokkurinn leið undir lok 1914 gengu flestir fylgismenn hans aftur í Heimastjórnarflokkinn.

Sjálfstæðisbarátta Íslendinga
Fyrrum íslenskir stjórnmálaflokkar
Möltukross

Möltukross eða Amalfikross er kross sem Jóhannesarriddarar og síðar Mölturiddarar hafa notað sem sitt tákn. Uppruni táknsins (og riddarareglunnar) er í bænum Amalfi í Kampaníu sem á 11. öldinni var sjálfstætt lýðveldi. Krossinn er áttskiptur þar sem hver af fjórum örmum hans er klofinn í endann. Krossinn minnir því á fjögur „V“ tengd saman að neðan.

Krosstákn
Kristin tákn
Vancouver

Vancouver er borg í Bresku Kólumbíu á vesturströnd Kanada. Íbúafjöldi er rúm 630 þúsund (2016) en yfir 2,5 milljónir manna búa á öllu borgarsvæðinu. Borgin er í héraðinu Lower Mainland. Íbúar borgarinnar eru með fjölbreyttan bakgrunn en um 50% eru ekki með ensku að móðurmáli. Stærsti Chinatown Kanada er í Vancouver. Timburiðnaður og ferðaþjónusta eru mikilvægustu atvinnugreinarnar. Vancouverhöfn er stærsta höfn landsins. 

Stutt er í fjallendi og náttúru og er skíðasvæðið í Whistler vinsælt. Vetrarólympiuleikarnir 2010 voru haldnir þar. Einnig er vinsælt skóglendið og útivistarsvæðið í Stanley Park sem er við miðja borgina.

Veður í Vancouver er milt og er kaldasti mánuðurinn janúar með 4,1 C°. Snjó festir sjaldan og í stuttan tíma.

Heiti
Borgin er nefnd eftir George Vancouver sem kannaði svæðið fyrir hinn konunglega breska sjóher árið 1792.
Nafnið Vancouver má rekja til Hollands;  "Van Coevorden", sem þýðir frá Coevorden eða Koevern í hollenska neðra-Saxlandi. Koevern merkir kúavað.

Íþróttalið
Vancouver Whitecaps FC - Knattspyrna
Vancouver Giants - Hafnarbolti
Vancouver Canucks- Íshokkí

Borgir í Bresku Kólumbíu
Stærðfræðilegur fasti

Stærðfræðilegur fasti er einigarlaus fasti, sem kemur fyrir í stærðfræði og eðlisfræði. Þekktastir eru pí og e.

Stærðfræði
Efnatillífun

Efnatillífun er þegar lífrænt efni er myndað úr litlum kolefnissameindum og næringarefnum með því að nota oxun ólífræns efnis (t.d. vetnis eða vetnissúlfíðs) eða metan sem orkugjafa, fremur en sólarljós, eins og í ljóstillífun.

Efnaskipti
Líffræði
Staðfestingartilhneiging

Staðfestingartilhneiging er sál- og vitsmunafræðihugtak sem haft er um þá hneigð að leitast við að túlka nýjar upplýsingar svo þær staðfesti fyrirfram mótaðar hugmyndir, og að hundsa upplýsingar og útskýringar sem stangast á við fyrri skoðanir.

Hugfræðileg hlutdrægni
Arkhangelsk-fylki

Arkangelskfylki (rússneska: Арха́нгельская о́бласть, Arkhangelskaya oblast) er fylki (oblast) í sambandslýðveldinu Rússlandi. Það nær yfir Frans Jósefsland, eyjarnar Novaja Semlja og Nenetsíu. Bæði Fligelíhöfði, nyrsti oddi Evrópu, og Sjelaníjahöfði, austasti oddi Evrópu, tilheyra þessu fylki. Höfuðstaður fylkisins og stærsta borgin er Arkhangelsk við Hvítahaf. Severodvinsk er næststærst og er helsta höfn rússneska flotans. Íbúar fylkisins voru um 1,3 milljónir árið 2010. Stærð fylkisins er 587.400 ferkílómetrar.

Fylki í Rússlandi
Arkangelskfylki
Amúrfylki

Amúrfylki (rússneska: Аму́рская о́бласть, Amurskaya oblast) er fylki í Rússlandi um 8000 km austan við Moskvu á bökkum Amúrfljóts og Sejafljóts við landamæri Kína. Höfuðstaður fylkisins er borgin Blagovestsjenk. Íbúar fylkisins voru tæp 900 þúsund árið 2005. 

Fylki í Rússlandi
SMART-reglan

SMART-reglan er þekktur leiðarvísir við setningu markmiða en hún segir að öll markmið verði að vera:

Verkefnastjórnun
Astrakhanfylki

Astrakanfylki (rússneska: Астраха́нская о́бласть, Astrakhanskaya oblast) er fylki (oblast) í Rússlandi. Fylkið er við norðurströnd Kaspíahafs við ósa Volgu þar Astrakankanatið var áður frá 15. öld til 16. aldar þegar Ívan grimmi lagði það undir sig. Höfuðstaður fylkisins er borgin Astrakan. Íbúar voru um ein milljón árið 2002.

Fylki í Rússlandi
Astrakhan

Astrakan (rússneska: А́страхань, Astrakhanj; tatarska: Ästerxan; persneska: حاجی‌ترخان Haji-Tarkhan) er borg í suðurhluta evrópska Rússlands. Borgin stendur við ósa Volgu þar sem hún rennur út í Kaspíahaf. Íbúafjöldi er um hálf milljón.

Borgin stendur í frjósömum árósum Volgu þar sem mikið er um styrju og framandi jurtir. Nálægt þessum stað stóðu höfuðborgir Astrakankanatsins Xacitarxan og ríkis Kasara, Atil, á miðöldum. 1556 lagði Ívan grimmi kanatið undir sig og reisti nýtt hallarvirki (kreml) á brattri hæð með útsýni yfir Volgu. Á 17. öld var borgin hlið Rússlands að Austurlöndum og kaupmenn frá Armeníu, Persíu, Indlandi og Kívakanatinu settust þar að.

Borgir í Rússlandi
Astrakanfylki