alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Svartiskógur

Svartiskógur eða Myrkviður (þýska: Schwarzwald) er stærsti fjallgarður Þýskalands utan Alpanna, bæði hvað varðar umfang og hæð, og tekur alls yfir um 12.000 ferkílómetra svæði. Hæsti tindur fjallanna er Feldberg, sem nær í 1.493 m.y.s. Hann er hæsti tindur Þýskalands utan Alpanna.

Landafræði 
Svartiskógur er í suðvesturhorni Þýskalands og nær frá svissnesku landamærunum í suðri að heita má alla leið til Karlsruhe í norðri, eða um 200 km, en breiddin er um 60 km. Fyrir vestan er Rínardalurinn en fyrir austan tekur fjallgarðurinn Svafnesku alparnir við. Svartiskógur er alþakinn skógi, sem löngum hefur verið notaður til smíða. Áður voru helstu trjátegundirnar beyki og greni og þær eru enn algengastar í dölum og lægðum en uppi í hlíðunum og á fjallstindum er rauðgreni algengast. Einnig er mikið um furu. Vegna skógarhöggs og breyttrar landnýtingar þekur skógur nú miklu minna landsvæði en áður var.

Helsta borgin í Svartaskógi er Freiburg. Á svæðinu eru upptök margra fljóta, meðal annars Dónár (í Donaueschingen) og Neckar. Í Svartaskógi eru vatnaskil milli vesturs og austurs og renna því ár þaðan bæði til Atlantshafs og Svartahafs. Bergið er auðugt að ýmsum málmum og á miðöldum var Svartiskógur eitt helsta námavinnslusvæði Evrópu. Þar voru meðal annars silfur-, blý-, kopar- og járnnámur. Svartiskógur er nú mikilvægt ferðamannasvæði sem meðal annars er þekkt fyrir tréskurðarlist og gauksklukkur. Svæðið er líka vel þekkt fyrir matargerð.

Nafnafræði 
Svartiskógur hét Marciana Silva á timum Rómverja, en það merkir Landamæraskógur. Vegna þess hve þéttur skógurinn var náði sólin hvergi nærri að skína á skógarbotninn og þar varð því mjög skuggsælt, sem varð til þess að Germanir nefndu svæðið Svartaskóg.

Heimildir 
 

Fjöll í Þýskalandi
Skógar í Þýskalandi
Baden-Württemberg
Fáni Austur-Þýskalands

Fáni Þýska alþýðulýðveldisins (Austur-Þýskaland) var svart, rauð og gulröndóttur og með skjaldarmerki ríkisins í miðju. Fáninn var tekinn í notkun 1. október 1959 og var opinber fáni ríkisins þar til Austur- og Vestur-Þýskaland voru sameinuð 3. október 1990. Hlutföll fánans voru 3:5.

Þegar Þýska alþýðulýðveldið var stofnað 7. október 1949 tók það upp sama svart, rauð og gulröndótta fána og notaður hafði verið í Weimar-lýðveldinu. Fánar þýsku ríkjanna tveggja, Austur- og Vestur-Þýskaland, voru því nákvæmlega eins í nokkur ár. Árið 1955 tók Austur-Þýskaland upp nýtt skjaldarmerki og árið 1959 var fánanum breytt á þann veg að skjaldarmerkið var sett í miðju fánans. Í skjaldarmerkinu veru myndir af hamari, sirkli og kornaxi, tákn verkamanna, menntamanna og bænda. 

Notkun austur-þýska fánans var bönnuð í Vestur-Þýskalandi.

Tengt efni 
 Fáni Þýskalands

Tilvísanir 

Þýskaland
Austur-Þýskaland
Austur-Þýskaland
Skjaldarmerki Austur-Þýskalands

Skjaldarmerki Þýska alþýðulýðveldisins var hringlaga, innri rauður flötur og á honum gulur hamar og sirkill og þar í kring vöndur af rúgaxi. Hamarinn táknaði verkamannastéttina, sirkillinn menntamenn og rúgurinn bændurna. 

Í fyrsta skjaldarmerkinu voru einungis hamarinn og rúgurinn sem tákn Þýska alþýðulýðveldisins sem „ríki verkamanna og bænda“ (Arbeiter- und Bauernstaat).

Skjaldarmerkið var lögleitt 26. september 1955 og gert að hluta af Austur-þýska fánanum 1. október 1959. 

Þýskaland
Austur-Þýskaland
Skjaldarmerki
Freyjubrá

Freyjubrá (eða prestafífill) (fræðiheiti: Leucanthemum vulgare eða Chrysanthemum leucanthemum) er garðplöntutegund af körfublómaætt. Hún er allhávaxin með hvítum blómkörfum, gul í miðju. 

Körfublómaætt
Eignarfallsflótti

Eignarfallsflótti nefnist sú tilhneiging að beygja ekki orð í eignarfalli eða að gefa því óhefðbundið eignarfall. Þetta er dæmi um málbreytingu.

Dæmi 

 Ég er að fara til Kristínu. Samkvæmt málhefði hefði átt að segja „til Kristínar“ en hér smitast beygingin af veikri beygingu margra kvenkynsnafnorða, t.d. „til stelpu“.
 Lokað vegna byggingu brúarinnar. Samkvæmt málhefð hefði átt að segja „Lokað var vegna byggingar brúarinnar.“

Tengt efni
 Nefnifallssýki
 Þágufallssýki

Heimildir 

 Helga Eggertsdóttir. Eignarfallsflótti. 2009.

Málfræði
Arion banki

Arion banki hf. er íslenskur banki sem veitir þjónustu til einstaklinga, fyrirtækja og fjárfesta. Bankinn var stofnaður árið 2008 undir nafninu Nýi Kaupþing banki en fékk nafnið Arion banki 21. nóvember 2009. Rætur Arion banka ná þó aftur til ársins 1930 þegar Búnaðarbanki Íslands tók til starfa.

Saga

Búnaðarbanki Íslands (1930–2003) 
Búnaðarbanki Íslands tók til starfa 1. júlí 1930 og var þá alfarið eign ríkisins. Árið 1998 var Búnaðarbankinn gerður að hlutafélagi.

Kaupþing (1982–2003) 
Kaupþing var fjárfestingarbanki sem átta Íslendingar stofnuðu í febrúar 1982. Árið 1986 seldu stofnfélagarnir 49% hlutabréfa sinna í bankanum til sparisjóðanna. Sama ár var Verðbréfaþing Íslands stofnað og var Kaupþing einn fimm stofnaðila. Árið 1990 eignaðist Búnaðarbankinn 50% hlut og á sama tíma bættu sparisjóðirnir við sig einu prósenti.

Sameinað Kaupþing og Búnaðarbankinn (2003–2008) 
Árið 2003 sameinuðust þessir tveir bankar og urðu að Kaupþingi Búnaðarbanka. Árið 2004 tók sameinaður bankinn upp nafnði KB banki en snemma árs 2007 var nafninu enn og aftur breytt í Kaupþing banki. 

Bankinn rak 34 útibú á Íslandi auk skrifstofa í Bandaríkjunum, Svíþjóð, Danmörku, Færeyjum, Finnlandi, Noregi, Lúxemborg, Sviss og Bretlandi. Heildareignir bankans í desember 2007 voru 5.347 milljarðar króna og var bankinn með 3.334 starfsmenn.

Lykilmenn í Kaupþingi voru: Hreiðar Már Sigurðsson forstjóri, Sigurður Einarsson stjórnarformaður, Ingólfur Helgason forstjóri Kaupþings á Íslandi, Ólafur Ólafsson einn aðaleiganda Kaupþings, og Magnús Guðmundsson, forstjóri Kaupþings í Lúxemborg.

Í september 2008 seldi Kaupþing Katörskum höfðinga að nafni Al Thani 5% hlut í bankanum. Kaupin fjármagnaði Kaupþing sjálft með eigin pening og skapaði þar með eigin eftirspurn. Þess lags sýndarviðskipti eru ólögleg og upp um þau komst eftir bankahrunið. Málið varð eitt umfangsmesta efnahagsbrotamál sem rekið hafði verið fyrir íslenskum dómstólum og var þekkt sem Al Thani-málið.

Bankinn fer í þrot (haust 2008) 
Efnahagskreppa skall á á Íslandi í byrjun 2008 og leiddi það til erfiðrar stöðu fjármálafyrirtækja.

Kaupþing varð fyrsti Evrópski bankinn til að falla á greiðslum skuldabréfa sem bankinn hafði gefið út í Japan. Samningsbrot bankans þýddi ígildi greiðslufalls og var hann því úr sögunni. Neyðarlög voru sett 6. október 2008 sem gáfu íslenska ríkinu víðtækar heimildir til aðgerða á fjármálamörkuðum. Stóru íslensku bankarnir þrír fóru í greiðsluþrot.

Sameining bankans við Sparisjóð Reykjavíkur og nágrennis (SPRON) rann þá út í sandinn, viðræður um sameininguna hófust í apríl 2008. Þegar SPRON fór í gjaldþrot nokkrum mánuðum síðar

Arion banki (2008–) 
Nýja Kaupþing var stofnað utan um innlend viðskipti bankans en skuldir hans skildar eftir. Í nóvember 2009 skipti bankinn um nafn og hét þá Arion banki. Arion var ódauðlegur hestur í grískri goðafræði.

Íslenska ríkið á 13% í Arion banka.

Bankastjórar 
 Finnur Sveinbjörnsson (22. október 2008 - 31. maí 2010)
 Höskuldur H. Ólafsson (1. júní 2010 - 30. júní 2019)
 Benedikt Gíslason (1. júlí 2019 -)

Tenglar 
 Vefsíða Arion banka
 Einkaklúbburinn
 Arion appið

Tilvísanir 

Íslenskir bankar
Lu Xun

Lu Xun (25. september 1881 – 19. október 1936) var kínverskur höfundur smásagna, ritstjóri, þýðandi, gagnrýnandi og skáld. Hann er talinn meðal merkari kínverskra rithöfunda á 20. öld.

Lu Xun (í hefðbundinni kínversku: 鲁迅;) eða Lu Hsün var rithöfundarnafn Zhou Shuren (周树 人). Hann fæddist 25. september 1881 í Shaoxing, Zhejiang héraði í Kína. Árið 1902 ferðaðist hann til Japans á að opinberum námsstyrk, til að nema við læknaskólann í Sendai. Áhugi á bókmenntum varð yfirsterkari og hann sneri aftur til Kína, þar sem hann gaf út þýðingar á nokkum ritverkum Vesturlanda. Hann starfaði um tíma í menntamálaráðuneytinu í Beijing. Á árunum 1918-26 samdi hann 25 sögur á kínversku. 

Meðal verka hans eru Dagbók brjálæðings (1918), um mann sem trúir því að hann sé fangi mannæta, Hin sanna saga Ah Q (1921-22), sem segir af bónda sem sér árangur í eigin vanhæfni, jafnvel allt til aftöku hans, sagan er gagnrýni á þáverandi þjóðernishyggju og sterka tilhneigingu afneita þeim kalda veruleika sem við kínverjum blasti, og Nýársfórnin (1924), sem lýsir kúgun kvenna. Frá 1926 skrifaði Lu háðsádeiluritgerðir og starfaði sem yfirmaður (og einn stofnenda) samtaka vinstri sinnaðra rithöfunda í Shanghai.

Lu Xun er talinn af mörgum vera frumkvöðull kínverskra nútímabókmennta. Honum hefur gjarnan verið skipað á bekk með þeim rithöfundum sem þóknanlegir voru stjórn kommúnista eftir 1949. Mao Zedong var aðdánandi verka Lu Xun. En þó að Lu Xun hafi haft samúð með hugsjónum á vinstri væng stjórnmálanna gekk hann aldrei til liðs við Kínverska kommúnistaflokkinn.

Lu Xun lést úr berklum 19. október 1936.

Tenglar 
 Nákvæmt yfirlit yfir helstu verk Lu Xun
 Yfirlit yfir helstu ritverk Lu Xun og ensk þýðing þeirra í heild sinni

Xun, Lu
Xun, Lu
Xun, Lu
Peder Schumacher Griffenfeld

Peder Schumacher Griffenfeld (24. ágúst 1635 – 12. mars 1699) var danskur stjórnmálamaður og ríkiskanslari Danmerkur frá 1673 til 1676. Hann hóf störf sem bókavörður og skjalavörður Friðriks 3. 1663 og varð brátt eins konar ríkisritari. Sem slíkur átti hann þátt í að semja Konungslögin um einveldið 1665. 1666 varð hann ritari við Kansellíið og 1668 skipaður kansellíráð. 1669 varð hann dómari við hæstarétt. Eftir krýningu Kristjáns 5. varð hann stöðugt valdameiri. 1671 var hann aðlaður og 1673 fékk hann titilinn greifi af Griffenfeld um leið og hann var skipaður ríkiskanslari. Ýmis atvik urðu til þess að hann féll í ónáð þegar Skánarstríðið stóð sem hæst og hann var fangelsaður og dæmdur fyrir landráð 1676. Dauðadómi var breytt í lífstíðarfangelsi. 1698 fékk hann leyfi konungs til að setjast að í Þrándheimi þar sem hann lést ári síðar.

Danskir ríkiskanslarar
COMECON

Samtök um gagnkvæma efnahagsaðstoð oftast neft COMECON á íslensku (úr ensku: Council for Mutual Economic Assistance; rússneska: Совет экономической взаимопомощи, Sovjet ekonomítsjeskoj vsaímopomossji) var efnahagsbandalag kommúnistaríkja á tímum Kalda stríðsins. Bandalagið var stofnað 1949 sem svar Austurblokkarinnar við Efnahags- og framfarastofnuninni sem var stofnuð árið áður. Aðild var lengst af bundin við Sovétríkin og kommúnistaríkin í Austur- og Mið-Evrópu en 1972 fékk Kúba inngöngu og 1978 Víetnam. Önnur kommúnistaríki áttu sum áheyrnarfulltrúa á þingum samtakanna. Eftir byltingarárið 1989 var COMECON varla til nema að nafninu og á síðasta fundi samtakanna 28. júní 1991 var samþykkt að leggja þau niður.

Austurblokkin
Fyrrverandi alþjóðasamtök
Zugspitze

Zugspitze er hæsta fjall Þýskalands og nær 2.962 m.y.s.

Landafræði 
Zugspitze er í þeim hluta Alpanna sem Þjóðverjar kalla Wettersteingebirge. Þau marka landamæri Bæjaralands í Þýskalandi og Tírols í Austurríki, rétt suðvestan við skíðabæinn Garmisch Partenkirchen. Við tindinn eru tveir jöklar, Schneeferner og Höllentalferner. Báðir eru hopandi.

Saga 

Wettersteingebirge og Zugspitze voru nær óþekkt allt fram á 19. öld. Ástæðan er sú að meðan Þýskaland og Austurríki tilheyrðu þýska ríkinu, var Grossglockner í Austurríki hæsta fjall ríkisins. Fyrstur til að klífa Zugspitze var Josef Naus árið 1820 en hann var stjórnandi austurrísks leiðangurs. 1899-1900 var reist veðurathugunarstöð á tindinum sem hefur verið mönnuð allar götur síðan, nema á árum heimstyrjaldarinnar síðari. Árið 1923 var fyrsta kapallyftan tekin í notkun, Austurríkismegin. Seinna var annarri bætt við og gengur hún á fjallið Þýskalandsmegin. Í dag er stjörnuathugunarstöð á tindinum, auk veitingasala, sýningarsala, verslana og aðstaða fyrir ferðamenn.

Heimildir 
 

Fjöll í Þýskalandi
Encarta

Microsoft Encarta er rafrænt alfræðirit sem Microsoft gaf út frá 1993 til 2009. Árið 2008 innihélt enska útgáfan meira en 62.000 greinar, og auk þess mikinn fjölda mynda, kvikmynda, hljóðs, korta, skýringarmynda, verkefna o.s.frv.. Encarta varð til þegar Microsoft keypti útgáfurétt að alfræðiorðabók forlagsins Funk & Wagnalls eftir að útgefendur Encyclopedia Britannica höfðu áður hafnað tilboði fyrirtækisins. Síðar keypti Microsoft alfræðiritin Collier's Encyclopedia og New Merit Scholar's Encyclopedia frá Macmillan og felldi þau inn í Encarta. Alfræðiritið var gefið út á geisladiski en vefútgáfa kom síðar. Microsoft ákvað 2009 að hætta útgáfu alfræðiritsins sem hafði dalað mikið í vinsældum. 

Alfræðirit
Microsoft
Horblaðka

Horblaðka eða reiðingsgras (fræðiheiti: Menyanthes trifoliata) er eina jurtin í ættkvíslinni Menyanthes. Hún er lág með jarðlægum ljósgrænum þrískiptum blöðum. Blöðin eru egglaga. Jurtin breiðir úr sér með rótarskotum neðanjarðar. Jurtin er útbreidd um allt norðurhvel jarðar, aðallega í votlendi.

Á Íslandi er horblaðka algeng á láglendi um allt land. Hún hefur þótt góð lækningajurt einkum til að lækna skyrbjúg. Hún hefur líka verið notuð til að beiskja öl þar sem hún er beisk án þess að vera barkandi. Magnús Stephensen ritar meðal annars um hana í Klausturpóstinn 1820:

 „I humalls stad má seydi jurtarinnar brúka til ölbruggunar; gjörir þad ölid bædi heilnæmt og áþeckt því nafnfræga enska öli, er nefnist Porter.“

Heimildir 

Horblöðkuætt
Lækningajurtir
Vingameiður

Vingameiður (eða Vindgameiður) var nafnið á trénu sem Óðinn hékk á í níu nætur til að öðlast rúnaþekkingu. Í Vingameiði seldi Óðinn lægra eðli sitt í hendur hinu æðra og gaf sig hinum guðdómlega Óðni á vald, þ.e. alviskunni. Hann segir í Hávamálum:

Veit eg að eg hékk 
vindgameiði á 
nætur allar níu, 
geiri undaður 
og gefinn Óðni, 
sjálfur sjálfum mér, 
á þeim meiði 
er manngi veit 
hvers af rótum renn. 

Við hleifi mig sældu 
né við horni-gi. 
Nýsta eg niður, 
nam eg upp rúnar, 
æpandi nam, 
féll eg aftur þaðan.  

Þessi útgáfa er einnig til:

Veitk at eg hékk
vingameiði á
nætur allar níu, 
geiri undaður
og gefinn Óðni
sjálfur sjálfum mér. 
Þá namk frævask
og fróður vera.

Tilvísanir 

Staðir í norrænni goðafræði
Mjaðarlyng

Mjaðarlyng (eða bruggbuski) (fræðiheiti: Myrica gale) er jurt af porsætt sem er algeng í Norður- og Vestur-Evrópu en vex ekki villt á Íslandi. Hún er skammær ilmandi runni með aflöng grágræn blöð. Hún vex aðallega í mýrum.

Kvenreklar þessarar jurtar voru notaðir sem bætiefni í mungát fyrr á öldum áður en humlar urðu allsráðandi. Slík mungát var kölluð porsmungát, porsöl eða pors.

Porsætt
Lækningajurtir
Réttarvatn

Réttarvatn er stöðuvatn á Arnarvatnsheiði. Réttarvatn er 2,1 km² og dýpst um 2 m. Vatnið er í 549 m hæð yfir sjó. Úr Réttarvatni rennur Skammá í Arnarvatn stóra. Vatnið er talið eitt af bestu veiðivötnunum á Arnarvatnsheiði.

Kveðskapur 
Um vatnið orti Jónas Hallgrímsson

Réttarvatn

Efst á Arnarvatnshæðum
oft hef eg klári beitt;
þar er allt þakið í vötnum,
þar heitir Réttarvatn eitt.

Og undir Norðurásnum
er ofurlítil tó,
og lækur líður þar niður
um lágan Hvannamó.

Á öngum stað eg uni
eins vel og þessum mér;
ískaldur Eiríksjökull
veit allt sem talað er hér.

Heimildir 
Réttarvatn

Stöðuvötn á Íslandi
Arnarvatnsheiði
Skammá

Skammá er á sem rennur úr Réttarvatni í Arnarvatn stóra á Arnarvatnsheiði. Í ánni er foss rétt við þar sem áin rennur í Arnarvatn. Eins og nafnið ber með sér er áin afar stutt. Neðarlega í Skammá eru góður og vinsæll veiðistaður.

Ár á Íslandi
Arnarvatnsheiði
Hafsbotn

Hafsbotn eða sjávarbotn er botn hafsins, sem byrjar þar sem land fer undir sjó. Haffræði í rýmstu merkingu nær til allra rannsókna á hafinu sjálfu, lífverum þess og hafsbotninum.  Í setlögunum, sem hlaðist hafa upp í hafinu, er t.d. skráð saga hafsins milljónir ára aftur í tímann. Ýmis sjávardýr lifa við hafsbotninn og hinar ýmsar jurtir vaxa upp af honum. Athuga ber að orðið hafsbotn er á íslensku einnig haft um innsta hluta víkur eða fjarðar.

Kringum öll lönd er svo kallaður grunnsævispallur, er nefnist landgrunn, sem er grunnsævi út frá landi, frá fjöru að 200 m dýptarlínu. Landgrunnið við Ísland hefur skarpa, bogadregna brún á 200 m dýpi. Frá henni liggur brekka (forbrekkan), sem víða hefur um 4° halla. 

Haffræði
Usedom

Usedom (pólska: Uznam) er næststærsta eyja Þýskalands. Hún liggur við pólsku landamærin í Eystrasalti.

Orðsifjar 
Usedom er nefnd eftir samnefndum bæ á eyjunni. Hann hét upphaflega Uznoimia civitas á latínu. Talið er að Uznoimia sé dregið af slavneska orðinu straumur, enda umlykja armar fljótsins Odru eyjuna á báða vegu. Eftir þýska landnámið tóku Þjóðverjar upp orðið en breyttu því hljóðfræðilega í Usedom.

Saga 
Vindar bjuggu á eyjunni til forna. Þýskt landnám hófst þar á 12. öld. En 1630 gekk Gústaf Adolf II Svíakonungur á land við Peenemünde og hertók eyjuna áður en hann hélt lengra suður til að taka þátt í 30 ára stríðinu. Konungur lét lífið í stríðinu en eyjan hélst engu að síður sænsk allt til 1713, er Prússar fengu hana við lok Norðurlandaófriðarins mikla. Á Potsdam-ráðstefnunni 1945 var ákveðið að leggja landamæri Póllands og Þýskalands um eyna. Þýska borgin Swinemünde varð því pólsk og var heitinu breytt í Świnoujście.

Landafræði 
Usedom er skipt eyja. Vesturhlutinn tilheyrir Þýskalandi, en austurhlutinn er pólskur. Alls er eyjan 445 km² að stærð, en þýski hlutinn er 373 km². Eyjan myndar mikið lón sem heitir Stettiner Haff, en fljótið Odra rennur í gegnum það og sitthvoru megin við Usedom.

Fjölmargir bæir eru á eyjunni. Þeirra helstir eru Peenemünde Þýskalandsmegin og Świnoujście (Swinemünde) Póllandsmegin. Norðanmegin eru góðar baðstrendur sem mikið eru sóttar af ferðamönnum. Baðbærinn Ahlbeck er meðal vinsælustu baðstaða Þýskalands við Eystrasalt.

Eyjar við Þýskaland
Eyjar við Pólland
Vestur-Pommern (hérað)
Fehmarn

Fehmarn er þriðja stærsta þýska eyjan með 185 km² og var stærsta eyja fyrrverandi Vestur-Þýskalands. Hún liggur í Eystrasalti við vesturströnd Slésvík-Holtsetalands.

Orðsifjar 
Eyjan hét upphaflega fe mer, en það er slavneska og merkir liggjandi í sjónum. Danir héldu þessu heiti en rituðu það Femern. Þjóðverjar tóku þetta heiti upp, en breyttu því í núverandi heiti. Þó er sundið milli eyjarinnar og meginlandsins enn í dag kallað Femernsund, bæði á dönsku og þýsku.

Landafræði 
Fehmarn er í Eystrasalti og er tilheyrir sambandsríkinu Slésvíkur-Holtsetalandi. Hún er rétt sunnan við dönsku eyjuna Láland (danska: Lolland), en fyrir norðan þýsku borgina Lübeck. Brú tengir eyjuna við borgina Heiligenhafen á meginlandinu.

Fjölmargir bæir eru á Fehmarn. Þeirra helstir eru Burg og Puttgarden. Frá síðarnefnda bænum ganga ferjur yfir til Rødby á Lálandi. Samanlagt búa 14 þúsund manns á eyjunni.

Náttúruverndarsvæðið Wallnau vestast á Fehmarn er meðal mikilvægustu fuglagriðstaði í Norður-Þýskalandi.

Saga 

Fyrstu heimildir um Fehmarn eru frá 960, en þá bjuggu slavar þar. Árið 1022 var eyjan sett undir biskupinn í Óðinsvéum og var eyjan dönsk allar götur til 19. aldar. 1864 gengu prússneskar hersveitir á land og hertóku eyjuna meðan dönsku hermennirnir voru í fastasvefni. Var þetta liður í stríði þjóðanna um yfirráðin í Slésvík-Holtsetalandi. Síðan þá hefur eyjan verið þýsk. 1963 var brú lögð frá meginlandinu til Fehmarn. 1970 hélt Jimi Hendrix tónleika á Fehmarn, þeir síðustu fyrir andlát hans. Hann lést aðeins 12 dögum síðar.

Eyjar við Þýskaland
Alþingiskosningar 1959 (október)

Seinni alþingiskosningar 1959 voru haldnar eftir að þingið hafði samþykkt kjördæmabreytingu. Í fyrsta skiptið var kosið eftir landshlutum en ekki sýslum og bæjum. Reykjavík var þó áfram eigið kjördæmi. Þingmönnum var einnig fjölgað úr 52 í 60.

Kosningarnar voru haldnar 25.-26. október 1959 og kosningaþátttaka var 90,4%. Að loknum kosningum mynduðu Sjálfstæðisflokkurinn og Alþýðuflokkurinn hina langlífu Viðreisnarstjórn, með tæpum þingmeirihluta þó. Þetta voru seinustu kosningarnar sem Þjóðvarnarflokkurinn bauð fram undir eigin merkjum.

Niðurstöður
Niðurstöður kosninganna voru þessar:

Kjörnir alþingismenn 1959 (seinni)

Heimildir
 Hagstofa Íslands

Tengt efni
Kosningasaga

Alþingiskosningar
1959
Eyjólfur Jónsson Johnsonius

Eyjólfur Jónsson Johnsonius (1735 – 21. júlí 1775) var íslenskur vísindamaður á 18. öld og var gerður að konunglegum stjörnuskoðara á Íslandi árið 1773.

Eyjólfur var frá Háafelli í Hvítársíðu. Hann var stúdent frá Skálholtsskóla og lærði síðan guðfræði við Kaupmannahafnarháskóla en hóf síðan störf sem stjörnuathugunarmaður í stjörnuturninum í Kaupmannahöfn og var þar nokkur ár við stjörnuathuganir. Hann var skrifari landsnefndarinnar fyrri 1770-1771 en fékk síðan fyrirheit um prestsembætti á Staðarstað á Snæfellsnesi þegar það losnaði og var jafnframt útnefndur konunglegur stjörnuskoðari. Þá stóð til að reisa stjörnurannsóknarstöð á Staðarstað. Af þessu varð þó ekki, einkum vegna bágrar heilsu Eyjólfs. Þegar hann dó sumarið 1775 hafði verið ákveðið að reisa stjörnuathugunarstöð í Lambhúsum á Álftanesi og var það gert; þar stundaði Norðmaðurinn Rasmus Lievog veður- og stjörnuathuganir í allmörg ár.

Íslenskir stjörnufræðingar
Alþingiskosningar 1959 (júní)

Fyrri alþingiskosningar 1959 voru þær seinustu sem haldnar voru með þáverandi kjördæmaskiptingu. Kosið var 28. júní 1959. Aðeins var setið eitt þing og svo boðað aftur til kosninga um haustið. Minnihlutastjórn Alþýðuflokksins, sem kölluð var Emilía í höfuðið á formanni flokksins Emil Jónssyni, sat allan tímann í skjóli Sjálfstæðisflokksins.

Niðurstöður
Niðurstöður kosninganna voru þessar:

Kjörnir alþingismenn 1959 (fyrri)

Tengt efni
Kosningasaga

Alþingiskosningar
1959
Alþingiskosningar 1956

Alþingiskosningar 1956 voru haldnar 24. júní. Fyrir kosningarnar höfðu Framsóknarflokkurinn og Alþýðuflokkurinn myndað eins konar kosningabandalag sem fékk síðar viðurnefnið Hræðslubandalagið. Þetta fólst í sér að Framsóknarmenn í Reykjavík og stærri bæjum voru hvattir til að kjósa Alþýðuflokkinn og Alþýðuflokksmenn í sveitum og smærri bæjarfélögum voru hvattir til að kjósa Framsóknarflokkinn. Flokksleiðtogarnir vonuðust til að kjördæmaskipanin myndi vera þeim í hag og þeir gætu náð meirihluta á þinginu. Þetta tókst ekki og því þurftu þeir að kippa hinu nýstofnaða Alþýðubandalagi Hannibals Valdimarssonar og Sósíalistanna með í ríkisstjórn. Eftir kosningarnar tók þriðja ráðuneyti Hermanns Jónassonar við sem ríkisstjórn Íslands.

Niðurstöður
Niðurstöður kosninganna voru þessar:

Sósíalistaflokkurinn bauð fram með Hannibal Valdimarssyni og stuðningsmönnum hans sem Alþýðubandalagið
Kjörnir alþingismenn 1956

Heimildir
 Helgi Skúli Kjartansson, Ísland á 20. öld, 2003

Tengt efni
Kosningasaga

Alþingiskosningar
1956
Weser

Weser (oftast nefnd Vísará á íslensku) er þriðja lengsta fljót innanlands í Þýskalandi og er 744 km að lengd.

Orðsifjar 
Heitið Weser er myndað af orðinu uis eða vis, sem merkir að renna eða flæða á fornri germönsku. Áin Werra hét einnig Weser upphaflega, en heitið breyttist í Werraha á 11. öld og svo í Werra. Því er oft litið svo á að áin Fulda sé þverá Weser, en ekki upptakakvísl. Þegar lengd Weser er mæld, er stundum viðað við samflæði Werra og Fulda. Þá væri lengd Weser aðeins 451,4 km. Ef miðað er við að Werra sé sama fljótið, þá er lengdin hins vegar 751 km.

Landafræði 

Weser myndast við sameiningu ánna Werra og Fulda nálægt borginni Münden syðst í Neðra-Saxlandi. Weser rennur að mestu leyti til norðurs og norðvesturs, uns hún mundar í Norðursjó hjá hafnarborginni Bremerhaven. Á leið sinni til sjávar sker hún sig í gegnum fjalllendið Weser Bergland. Mýmargar borgir standa við fljótið. Þeirra helstar eru Münden, Hameln, Bremen og Bremerhaven.

Weser er ákaflega mikilvæg vatnaleið. Hægt er að sigla frá Bremerhaven alla leið til Münden. Til þess þarf að fara um 8 skipastiga, sem sumir hverjir gegna hlutverki vatnsorkuvera.

Fljót í Þýskalandi