alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Gioachino Greco

Gioachino Greco var ítalskur skákmaður og rithöfundur. Nokkrar af fyrstu skráðu skákunum eru tefldar af Greco en þær eru alls 77 talsins. Skákirnar hans voru allar á móti ótilgreindum einstaklingum (NN) og mögulegt er að þær séu dæmi Grecos um byrjanaafglöp. Mikhail Botvinnik leit á Greco sem fyrsta atvinnumanninn í skák. Greco vörn er skákbyrjun sem nefnd er eftir Greco.

Saga 
Greco var mikill skáksnillingur sem var uppi á milli Ruy López de Segura og François Philidor. Hann skrifaði einskonar „handbók“ sem innihélt margskonar gildur og mátmynstur. Þar sem Greco var uppi á tímum „ítalsk- rómantíska stílsins“, tefldi hann og rannsakaði giuoco piano (1 e4 e5 2 Rf3 Rc6 3 Bc4) og gaf út rannsóknir sínar í formi stuttra skáka í kringum árið 1625. Árið 1665, nokkru eftir dauða hans, voru handritin gefin út í London. Litið er á þessar skákir Grecos sem sígildar skákbókmenntir og eru þær enn þann dag í dag kenndar mörgum byrjendum.

Segja mætti að Greco hafi opnað dyr fyrir nokkra af árásagjörnustu skákmönnum rómantíska tímabilsins og meðal þeirra eru: Adolf Anderssen, Paul Morphy og áðurnefndur François Philidor.

Tengt efni 
 Greco vörn

Tilvísanir 

Greco, Gioacchino
Bótólfur Andrésson

Bótólfur Andrésson var hirðstjóri á Íslandi 1341-1343. Hann er talinn hafa verið norskur en þó er það ekki fullvíst. Hann var að öllum líkindum bróðir Smiðs Andréssonar hirðstjóra.

Bótólfur kom til Íslands 1341 og hafði þá fengið hirðstjórn yfir allt landið. Ári síðar giftist hann Steinunni, dóttur Hrafns (Rafns) Jónssonar í Glaumbæ (Glaumbæjar-Hrafns), sonarsonar Hrafns Oddssonar. Sonur þeirra var Hrafn Bótólfsson lögmaður. Ekkert er vitað meira um Bótólf eftir að hann lét af embætti 1343.

Heimildir 
 Safn til sögu Íslands. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.

Hirðstjórar á Íslandi
Ívar Vigfússon hólmur

Ívar Vigfússon hólmur eða Ívar Vigfúson Hólm (d. 1371) var hirðstjóri á Íslandi á 14. öld og bjó á Bessastöðum.

Ekkert er öruggt um ætt Ívars hólms þótt ýmsar tilgátur hafi komið fram en hann mun þó hafa verið íslenskur. Hann kom til landsins 1354 og hafði þá verið skipaður hirðstjóri yfir öllu landinu til þriggja ára. Hann sigldi út 1359 á skipi sem hann hafði sjálfur látið smíða og kom aftur 1361. 17. júní 1361 var honum falið að safna öllum páfatekjum af Íslandi og öðrum skattlöndum Noregs og er sagt frá því í annálum að 1365 hafi hann komið í Skálholt með páfabréf sem þar voru lesin upp.

Kona Ívars var norsk, Margrét Özurardóttir, og sonur þeirra var Vigfús Ívarsson, sem lengi var hirðstjóri.

Heimildir 
 Safn til sögu Íslands. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.

Hirðstjórar á Íslandi
Guðbjörg Matthíasdóttir

Guðbjörg Magnea Matthíasdóttir (f. 14. mars 1952) er útgerðarkona í Vestmannaeyjum og athafnakona. Guðbjörg var gift Sigurði Einarssyni, útgerðar- og athafnamanni í Vestmannaeyjum, en hann lést langt um aldur fram 4. október árið 2000. Guðbjörg er einn helsti eigendi Árvakurs, útgefanda Morgunblaðsins. Guðbjörg varð hæsti skattgreiðandi Íslands árið 2010, fyrst kvenna.

Guðbjörg er kennari að mennt og starfaði lengi við kennslu. Þegar Sigurður eiginmaður hennar lést skildi hann eftir sig Ísfélag Vestmannaeyja. Hann hafði einnig keypt hlutabréf í Tryggingamiðstöðinni árið 1996. Guðbjörg er núna einn helsti eigandi Ísfélagsins hf. Hún situr í stjórn Fram ehf ásamt syni sínum Sigurði, en það félag er stofnandi Kristins ehf., félags sem komst í fréttirnar þegar Guðbjörg seldi bréf sín í Glitni á síðastu dögum fyrir bankahrunið 2008.

Tilvísanir

Tenglar 
 Færsla um Guðbjörgu á Heimaslóð.is
 Guðbjörg Matthíasdóttir í stað Einars Benediktssonar; grein í Morgunblaðinu 2005
 Myndarlegar arðgreiðslur í TM, 17. febrúar 2006
 Heppnasta kona hrunsins; af dv.is  3. apríl 2009
 Ríkasta kona kreppunnar; af Dv.is 
 Átti 16 milljarða í árslok 2008
 „Afmælisbarnið“ gaf gestunum góðar gjafir”, 5. desember 2006
 Glitnir í mál við Guðbjörgu og vill rifta sölu bréfa, 26. mars 2011

Íslenskir viðskiptamenn
Íslenskur sjávarútvegur
Íslenskir milljarðamæringar
Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009

Íslenskar konur
Vestmannaeyingar
Greinarmerking (skák)

Þegar skrifað er um skákir nota skákskýrendur greinamerkingar og þá helst spurningarmerki eða upphrópunarmerki til þess að gefa til kynna hvort leikur sé góður eða slæmur. Einnig eru mörg önnur merki sem gefa segja til um einhverja ákveðna eiginleika leiks.

Leikmat

?: Slæmur leikur 
Gefur til kynna að leikurinn sem merkt er við sé slakur og hafi ekki átt að vera leikið.

??: Afleikur 
Mjög slæmur leikur fær merkinguna ??. Dæmi um slíkan leik væri að missa af því að andstæðingurinn sé hótandi máti.

!: Góður leikur 
Á sama hátt og spurningarmerki gefur til kynna slæman leik, gefur upphrópunarmerkið til kynna góðan leik og þá sérstaklega þá sem erfitt er að finna eða koma á óvart. Upphrópunarmerki er oft notað ef aðeins einn ásættanlegur leikur er í stöðunni og honum er leikið.

!!: Frábær leikur 
Þessi greinarmerking er notuð sparlega og aðeins um þá leiki sem sýna fram á virkilega gott mat leikmannsinns á stöðunni. Dæmi um slíkt gæti verið hróks- eða drottningarfórn.

!?: Athyglisverður leikur 
Ekki er til nein ákveðin skilgreining fyrir þetta merki. Það er oft notað yfir athyglisverða leiki og undir þann hóp flokkast leikir sem koma skákskýrandanum spánskt fyrir sjónir, sjaldgæfa byrjunarleiki eða mjög árásargjarna leiki. Þetta merki er þó oft notað fyrir slæma leiki sem erfitt er að sigrast á.

?!: Vafasamur leikur 
Þetta er gjarnan notað yfir leiki sem eru lítið rannsakaðir. Þetta þarf samt ekki að þýða að leikurinn sé alslæmur en þýðir þó yfirleitt að hann sé á „gráu svæði.“ Slakur leikur sem setur upp gildru gæti því fengið ?!.

Stöðumat

∞: Óljós staða 
Þetta merki gefur til kynna að óljóst er hvor aðilinn hefur betra tafl.

=/∞: Með „bætur“ 
Oft þegar taflmönnum er „fórnað“ er tekið fram hvort sá sem er undir í mannafla hafi fengið nóg spil fyrir fórnina. Merkið =/∞ á eftir peðsfórn þýðir að nóg spil er til þess að bæta upp fyrir peðið.

=: Jöfn staða 
Þetta merki gefur til kynna að staðan sé jöfn eða mjög nálægt því.

+/= (=/+): Örlítið betra tafl 
Þetta merki gefur til kynna að hvítur (svartur) hefur örlítið betra tafl.

+/− (−/+): Yfirburðir 
Þetta merki gefur til kynna að hvítur (svartur) hefur betra tafl.

+− (−+): Unnin staða 
Þetta merki gefur til kynna að hvítur (svartur) hefur unnið tafl.

Önnur merki

○: Pláss 
Þetta merki segir til um hvort hvítur eða svartur hafi stjórn á fleiri reitum á borðinu.

↑: Frumkvæði 
Þetta merki gefur til kynna að frumkvæði eða árás fylgi leiknum.

↑↑: Liðsskipan 
Einnig skrifað "↻". Merkið gefur til kynna hvor hefur forskotið hvað liðsskipan varðar.

⇄: Gagnárás 
Merkið segir til um að gagnárás sé í gangi/vændum.

∇: Varnarleið 
Þetta merki segir til um hugsunina á bakvið leikinn þ.e.a.s. hverju leikurinn var að verjast.

Δ: Hugmyndir 
Þetta merki segir til um hvaða framtíðarleikjum merkti leikurinn standi fyrir.

□: Eini leikurinn 
Merkið segir til um að þetta sé eini leikurinn í stöðunni.

Skák
Didius Julianus

Marcus Didius Severus Julianus (30. janúar 133 – 1. júní 193) var keisari Rómaveldis, 28. mars – 1. júní, á ári keisaranna fimm, 193.

Pertinax, fyrirrennari Julianusar á keisarastóli, var myrtur í mars 193 af meðlimum úr lífvarðasveit sinni. Sagan segir að lífverðirnir hafi þá boðið upp keisaratitilinn og að Didius Julianus hafi boðið hæst. Lífverðirnir hylltu þá Julianus sem keisara en hann var þó ekki vinsæll á meðal almennings né á meðal öldungaráðsins. Þann 9. apríl 193 var Septimius Severus hylltur sem keisari af herdeildum í Pannoniu. Severus hélt þá strax til Rómar til að mæta Julianusi. Lífvarðasveit Julianusar var illa undir það búin að verja borgina, en auk þess höfðu lífverðirnir áttað sig á því að Julianus gat ekki staðið við loforð um launahækkanir til þeirra. Eftir því sem Severus og her hans nálgaðist borgina, fór Julianus því smám saman að missa stuðning lífvarðasveitarinnar. Severus átti einnig bandamenn inni í borginni og þeim tókst að fá öldungaráðið til þess að lýsa Severus keisara og Julianus sem óvin ríkisins. Julianus var dæmdur til dauða og tekinn af lífi eftir aðeins 66 daga valdatíð.

Rómverskir keisarar
Árni Þórðarson hirðstjóri

Árni Þórðarson (1315 – 18. júní 1361) var íslenskur hirðstjóri á 14. öld og var líflátinn vegna þess að hann hafði sjálfur látið taka heila fjölskyldu af lífi.

Ætt Árna er mjög óviss en faðir hans hefur stundum verið talinn Þórður Kolbeinsson bóndi í Haukadal (d. 4. apríl 1331), sem aftur hefur ýmist verið talinn sonur Kolbeins sonar Þórðar kakala eða sonur Kolbeins Bjarnasonar Auðkýlings, riddara á Auðkúlu. Kona hans er ekki þekkt heldur en dóttir hans var Ingileif, kona Jóns Hákonarsonar bónda í Víðidalstungu.

Árni sigldi til Noregs 1356 ásamt Jóni skráveifu og Þorsteini Eyjólfssyni og fengu þeir, ásamt Andrési Gíslasyni, sem siglt hafði út árinu áður, sameiginlega hirðstjórn yfir landinu til þriggja ára. Þeir sigldu heimleiðis sumarið 1357 en skipin sem þeir voru á hröktust til Hjaltlands og þurftu þeir að hafa þar vetursetu. Þeir komu því ekki heim fyrr en sumarið 1358 og tóku þá við hirðstjórn. Árni og Andrés höfðu Sunnlendinga- og Austfirðingafjórðung saman.

Árið 1360 gerðist það að maður að nafni Markús barkaður fór að manni sem Ormur hét og bjó á Krossi í Austur-Landeyjum og veitti honum mikla áverka. Var kona Markúsar og tveir synir með í för. Þessi atburður kallast Krossreið hin fyrri. Voru þau öll dæmd til dauða og lét Árni hirðstjóri höggva þau í Lambey sama ár. Árni lenti líka í deilum við Jón skráveifu og börðust menn þeirra á Alþingi þetta sumar. Þegar Smiður Andrésson tók við hirðstjórn fór í fyrstu vel á með þeim Árna en það breyttist fljótt og hefur þess verið getið til að Jón skráveifa hafi þar átt hlut að máli. Í júnímánuði 1361 tók Smiður Árna höndum og lét aflífa hann í Lambey fyrir aftöku Markúsar og fjölskyldu hans.

Heimildir 
 Safn til sögu Íslands. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.

Hirðstjórar á Íslandi
Theatiner-kirkjan í München

Theatiner-kirkjan í München var reist á 17. öld og er fyrsta kirkjan norðan Alpa sem reist var í ítölskum barokk-stíl.

Heitið 
Formlega heitir kirkjan Stiftskirche St. Kajetan, en hún er þó ávallt kölluð Theatiner-kirkjan (Theatinerkirche). Theatiner var heiti á kaþólskri munkareglu á þessum tíma. Auk þess stendur kirkjan við Theatinerstrasse.

Saga kirkjunnar 
Árið 1659 gerði Henrietta Aðalheiður frá Savoy, eiginkona kjörfurstans Ferdinands, heit um að reisa hina fegurstu og dýrustu kirkju ef hún eignaðist heilbrigðan erfingja í karllegg. Kirkjan yrði þá gefin munkum af Theatiner-reglunni. Þremur árum síðar eignaðist hún prinsinn Maximilian Emanúel og voru þá gerðar áætlanir um smíði kirkjunnar. Byggingameistarinn var sóttur til Ítalíu, enda átti kirkjan að vera reist í ítölskum barokkstíl. Hornsteinninn var lagður 1663 og var kirkjan Sant’ Andrea della Valle í Róm fyrirmyndin. Kirkjan var vígð 1675, en var þó ekki fullkláruð. Miklar deilur spunnust um framhliðina og var frágangi hennar því skotið á frest. Henrietta sá því kirkjuna aldrei fullkláraða, því hún lést 1676. Turnarnir voru reistir 1684-92. Framhliðin þurfti að bíða í hartnær öld. Hún var ekki gerð fyrr en 1765 í rókókóstíl. Samfara kirkjunni var stórt klaustur reist fyrir Theatiner-regluna. Það myndaði ásamt kirkjunni stóran ferning. Hins vegar var klaustrið lagt niður 1801 af Maximilian I. konungi Bæjaralands. Kirkjan varð þá að hirðkirkju konungs og klaustrinu var breytt í ráðuneyti (fjármála, dómsmála og kirkjumála). Í loftárásum seinni heimstyrjaldar skemmdist kirkjan nokkuð og ráðuneytin talsvert. Kirkjan var lagfærð frá 1946-55. Viðgerðum á klaustrinu lauk ekki fyrr en 1973. Kirkjan er enn sem áður skreytt á margvíslegan hátt, bæði með vegg- og súlnaskrauti, sem og málverkum og öðrum listaverkum.

Grafhvelfing 
Theatiner-kirkjan er, ásamt Frúarkirkjunni, grafarkirkja hertoganna, kjörfurstanna og konunganna í München. Um 50 manneskjur hvíla í kirkjunni, þar á meðal Karl VII keisari þýska ríkisins.

Heimildir 

Kirkjur í Þýskalandi
Andrés Gíslason

Andrés Gíslason úr Mörk (d. 1375) var íslenskur hirðstjóri á 14. öld. Hann var kenndur við bæinn Stóru-Mörk undir Eyjafjöllum og hefur líklega búið þar en ætt hans er með öllu ókunn. 

Andrés sigldi til Noregs 1355 og sigldi svo af stað til Íslands 1357 ásamt Jóni skráveifu, Þorsteini Eyjólfssyni og Árna Þórðarsyni en þeir höfðu fengið sameiginlega hirðstjórn yfir landinu til þriggja ára. Skipin sem þeir voru á hröktust til Hjaltlands og þurftu þeir að hafa þar vetursetu. Þeir komu því ekki heim fyrr en sumarið 1358 og tóku þá við hirðstjórn. Andrés og Árni fengu Sunnlendinga- og Austfirðingafjórðung saman.

Andrés fékk aftur hirðstjórn 1366 ásamt Ormi Snorrasyni. Hann sigldi utan næsta ár og er ekki getið aftur fyrr en 1375; þá er sagt frá því að skip sem hann var á fórst í hafi með allri áhöfn.

Kona Andrésar er óþekkt en synir hans munu hafa verið þeir Bjarni Andrésson ábóti í Viðeyjarklaustri, Þórarinn Andrésson prestur og officialis á Breiðabólstað í Fljótshlíð og Þorsteinn Andrésson prestur á Hallormsstað. Stundum hefur Gísli ríki Andrésson í Mörk verið talinn sonur Andrésar.

Heimildir 
 Safn til sögu Íslands. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.

Hirðstjórar á Íslandi
Gerður Kristný

Gerður Kristný Guðjónsdóttir (fædd í Reykjavík 10. júní 1970) er íslenskur rithöfundur og ljóðskáld. 

Gerður lauk B.A.-prófi í frönsku og almennri bókmenntafræði frá Háskóla Íslands 1992 og stundaði einnig nám í hagnýtri fjölmiðlun 1992-1993. Hún var ritstjóri Mannlífs á árunum 1998 til 2004 en hefur síðan haft ritstörf að aðalatvinnu.

Gerður Kristný hefur sent frá sér ljóðabækur, skáldsögur, smásögur, barnabækur, viðtalsbók og ferðasögu og hafa bækur hennar hlotið ýmsar viðurkenningar, þar á meðal Bókmenntaverðlaun Halldórs Laxness fyrir skáldsöguna Bátur með segli og allt, Bókaverðlaun barnanna 2003 fyrir söguna Marta smarta, Blaðamannaverðlaun Íslands 2005 fyrir bókina Myndin af pabba - Saga Thelmu, Vestnorrænu barna- og unglingabókaverðlaunin fyrir Garðinn og Íslensku bókmenntaverðlaunin 2010 fyrir ljóðabókina Blóðhófnir. Sú síðastnefnda var einnig tilnefnd af Íslands hálfu til Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs árið 2011 og hefur verið gefin út í Danmörku, Svíþjóð, Noregi, Finnlandi, Englandi og Spáni. Árið 2010 fékk Gerður Kristný Ljóðaverðlaun Guðmundar Böðvarssonar sem og Ljóðstaf Jóns úr Vör. Bók Gerðar, Drápa (2014), kom út í Englandi, Noregi, Finnlandi og Danmörku og Sálumessa (2018) sem tilnefnd var til Íslensku bókmenntaverðlaunanna, kom út í Danmörku og Noregi og Englandi. Árið 2020 fékk Gerður Verðlaun Jónasar Hallgrímssonar á degi íslenskrar tungu, 16. nóvember.   

Í febrúar 2011 var frumsýnt í Þjóðleikhúsinu barnaleikritið Ballið á Bessastöðum, sem byggt er á bókum Gerðar Kristnýjar, Ballinu á Bessastöðum (2007) og Prinsessunni á Bessastöðum (2009).

Gerði Kristnýju var boðið fyrir Íslands hönd á rithöfundaþingið í Iowa City haustið 2014 og dvaldi hún þar við ritstörf í 10 vikur. Einnig hefur hún sinnt störfum sínum í Bergmangårdarna á Fårö, Baltic Centre for Writers and Translators í Visby á Gotlandi og í Hawthornden-kastala á Skotlandi. Hún hefur sótt ljóða- og bókmenntahátíðir víða um heim, m.a. á Indlandi, Finnlandi, Bretlandi, í Nikaragva, Kólumbíu, Kína, Indónesíu og Bangladess.

Helstu verk 
 Ísfrétt, 1994.
 Regnbogi í póstinum, 1996.
 Eitruð epli, 1998.
 Launkofi, 2000.
 Ég veit þú kemur: Þjóðhátíð í Vestmannaeyjum 2002, 2002.
 Marta smarta, 2002.
 Bátur með segli og allt, 2004.
 Jóladýrin, 2004.
 Myndin af pabba - Saga Thelmu, 2005.
 Land hinna týndu sokka, 2006.
 Ballið á Bessastöðum, 2007.
 Höggstaður, 2007.
 Garðurinn, 2008.
 Prinsessan á Bessastöðum, 2009.
 Blóðhófnir, 2010.
 Forsetinn, prinsessan og höllin sem svaf, 2011.
 Strandir, 2012.
 Ljóðasafn, 2014.
 Drápa, 2014.
 Dúkka, 2015.
 Hestvík, 2016.
 Smartís, 2017.
 Sálumessa, 2018.
 Heimskaut, 2019.
 Iðunn og afi pönk, 2020.

Heimildir 
 
 
 Maður verður að vera sæmilegur til samviskunnar, viðtal 20. október 2018
https://www.visir.is/g/2014704179971 

Íslenskir rithöfundar
Íslensk skáld
Íslenskir kvenrithöfundar
Íslenskar skáldkonur

Handhafar íslensku bókmenntaverðlaunanna
Ólafur Pétursson hirðstjóri

Ólafur Pétursson var íslenskur hirðstjóri á 14. öld og bjó á Núpufelli í Eyjafirði. 
Ákaflega lítið er vitað um hann með vissu. Nokkrar líkur eru til að hann hafa verið bróðir "Grundar-Helgu" og því móðurbróðir Björns Jórsalafara. Að foreldrar hans hafi verið Pétur Halldórsson lögmaður á Víðimýri í Skagafirði og kona hans Ingibjörg Svarthöfðadóttir er getgáta. Sömuleiðis að Þorkell Ólafsson prestur og officialis í Reykholti hafi verið sonur hans. 

Ólafur fór með Þorsteini Eyjólfssyni til Noregs 1362 og var handtekinn með honum þar. Þeir komu saman heim 1364 og höfðu fengið hirðstjórn. Ólafur hefur þó varla verið hirðstjóri nema eitt ár því 1365 sigldi hann aftur.

Heimildir 
 Safn til sögu Íslands. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
 "Auðbrekkubréf og Vatnsfjarðarerfðir" Saga 1962, tímarit Sögufélags

Hirðstjórar á Íslandi
Þorgautur Jónsson

Þorgautur Jónsson (d. 1375) var hirðstjóri á Íslandi á 14. öld. Ekkert er vitað um ætt hans, fjölskyldu eða bústað.

Árið 1370 kom Þorgautur til landsins með hirðstjórn og hafði hana til 1372 þegar Andrés Sveinsson tók við. Hann sigldi til Noregs 1373 en hefur verið kominn aftur árið eftir, því það ár „tók hann Einar dynt úr Þingeyrakirkju til fanga. Einar prófaðist síðan morðingi og var kviksettur.“ Þorgautur dó ári síðar.

Heimildir 
 Safn til sögu Íslands. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.

Hirðstjórar á Íslandi
Listi yfir stórmeistara í skák (2001-2010)

Listi yfir stórmeistara í skák er ritröð yfir alla stórmeistara í íþróttinni skák frá árinu 1950 til ársins í dag. Í heild sinni innheldur listinn 1321 stórmeistara, og hann var síðast uppfærður 22. júlí, 2009. Hér á eftir eru nýjustu stórmeistararnir, allt aftur til síðasta áratugs.

2001 - 2010 

Skákmenn
Skák
Listar um skák
Dictionary of the Scots Language

Dictionary of the Scots Language – (skammstafað DSL) – (skoska: Dictionar o the Scots Leid) – er skosk-ensk orðabók í netútgáfu, í umsjón Scottish Language Dictionaries Ltd. Orðabókin er aðgengileg á netinu án endurgjalds, og hefur að geyma tvær stærstu orðabækur um skoska tungu:
 Dictionary of the Older Scottish Tongue (DOST), í 12 bindum, um fornskosku og miðskosku, frá 12. öld fram til 1700. 
 Scottish National Dictionary (SND), í 10 bindum, um seinni tíma skosku, frá 1700 fram yfir 1970. 
Samanlagt hafa þessi 22 bindi að geyma fyllstu upplýsingar sem til eru um sögu skoskrar tungu. Auk orðasafnsins hafa bókaskrár, eða skrár um orðtekin rit, verið gerðar aðgengilegar á netinu. 

Árið 2005 var bætt við gagnagrunninn nýjum viðauka, sem var unninn á vegum Scottish Language Dictionaries Ltd. 

Undirbúningur netútgáfunnar var verkefni á vegum Háskólans í Dundee, frá febrúar 2001 fram í janúar 2004, með fjárstuðningi Scottish Executive, Arts and Humanities Research Board, Scottish Language Dictionaries Ltd, Russell Trust og Carnegie Trust for the Universities of Scotland. Verkefnisstjóri var Victor Skretkowicz og ritstjóri Susan Rennie.

Tengt efni 
 Scottish Language Dictionaries Ltd
 Scottish National Dictionary
 Dictionary of the Older Scottish Tongue

Tenglar 
 Dictionary of the Scots Language — Netútgáfa 
 Scottish Language Dictionaries Ltd  — Vefsíða félags sem gefur út og endurskoðar skoskar orðabækur.

Skotland
Orðabækur
Skánn

Skánn (sænska og danska: Skåne) er syðsta hérað Svíþjóðar með landamæri í norðri að Hallandi, Smálöndum og Blekinge.  Íbúafjöldi er tæpar 1,4 milljónir (2019).

Söguágrip 
Rómverjar kölluðu svæðið Scania og töldu það vera eyju. Einnig gæti nafnið verið tengt germönskum tungumálum. Nafnið finnst í enskum bókmenntum á 9. öld, á rúnasteinum á 11. öld (Skanö) og í Íslendingasögum sem Skáney. Frá tíma Haralds blátannar var svæðið hluti af Danmörku og til ársins 1658 (Hróarskeldusáttmálinn) en Skánn var mikilvægur hluti danska ríkisins á 15. og 16. öld. Lundur var mikilvægur kirkjustaður á fyrstu öldum frá um 1000. Danir náðu yfirráðum í stuttan tíma  (1676–1679 og 1711) en héraðið varð formlega hluti af Svíþjóð árið 1720. Frá 1658 til 1996 var Skáni skipt í tvær sýslur eða lén (län), þ.e. Kristianstad og Malmöhus (Landskrona län og Helsingborgs län sameinuðust Malmö á 17. öld) þar sem landshöfðingjar (landshövding) voru skipaðir af stjórnvöldum.

Samfélag

Á Skáni eru 33 sveitarfélög. Höfuðstaður Skánar og stærsta borgin er Málmey við Eyrarsund. Hún er þriðja stærsta borg landsins og er tengd Danmörku í gegnum Eyrarsundsbrúnna. Aðrar stærri borgir eru Lundur og Helsingjaborg. Skánska er mállýska héraðsins.

Stærstu þéttbýlisstaðir
Malmö
Helsingborg
Lund
Kristianstad
Landskrona
Trelleborg
Ängelholm
Ystad
Hässleholm
Eslöv
Staffanstorp

Landslag og náttúra

Skánn er flatlent land fyrir utan hæðir í norðri. Laufskógabelti fylgir Linderödsåsen-hæðarásnum í stefnu norðaustur-suðvestur. Barrskógar eru nálægt mörkum héraðsins við Smálönd í norðaustri. Vötn eru sæmilega mörg en ná ekki mikilli stærð miðað við annars staðar í landinu. Ivösjön, 55 km2, er stærsta vatnið. Hæsti punkturinn er við Söderåsen, 212 metrar. Sléttur í suðri; Söderslätt í suðvestri og Österlen í suðaustri eru frjósöm landsbúnaðarsvæði en landbúnaður þekur um 70% svæðis Skánar sem er það mesta í Svíþjóð. Sykurrófur og repja eru mikilvægar nytjategundir og einnig eru ræktaðir ávextir eins og epli og jarðarber.

Ársmeðalhiti er 8,4 °C sem er það hæsta í Svíþjóð. Meðalhiti í febrúar eru um frostmark en í júlí er meðalhiti 17,1 °C.

Þjóðgarðar
Dalby Söderskog-þjóðgarðurinn
Stenshuvud-þjóðgarðurinn
Söderåsen-þjóðgarðurinn

Héruð í Svíþjóð
Saga Danmerkur
Skánn
Hittítar

Hittítar voru fornþjóð sem bjó í Anatólíu og talaði hittitísku, anatólískt mál sem þeir rituðu með fleygrúnum. Þeir stofnuðu konungsríki í kringum borgina Hattúsa í miðri Litlu-Asíu á 18. öld f.Kr. Veldi Hittíta náði hátindi sínum á 14. öld f.Kr. þegar það náði yfir nær alla Anatólíu og norðurhluta Sýrlands og austur til Mesópótamíu. 1274 f.Kr. háðu Hittítar orrustuna við Kadesh við Egypta. Árásir sæþjóðanna í Miðjarðarhafi veiktu veldi Hittíta svo að það klofnaði í mörg minni borgríki á 12. öld f.Kr. Sum þessara ríkja héldu velli fram á 8. öld f.Kr.
Sváfaland

Sváfaland (Sváfa eða Svabía) (þýska Schwaben) er hérað og sérstakt málsvæði í suðvesturhluta Bæjaralands í Þýskalandi. Sváfaland er fyrrum hertogadæmi.

Fylki Þýskalands
Andrés Sveinsson

Andrés Sveinsson var hirðstjóri á Íslandi seint á 14. öld. Hann virðist hafa haft hirðstjórn í um 15 ár, 1372-1387, en þó er lítið um hann vitað; ætt hans er óþekkt, ekkert er vitað um afkomendur hans og bústaður hans er ekki þekktur.

Hann kom út 1372 með hirðstjórn yfir allt land. Árið 1375 sigldi hann en kom aftur árið eftir og 1377 lét hann sverja Hákoni konungi land og þegna. Aftur sigldi hann 1379, kom aftur 1382 og lét þá sverja Ólafi konungi land og þegna, en Hákon hafði dáið 1380 og Andrés hafði fengið nýtt hirðstjórnarumboð hjá honum, eða öllu heldur forráðamönnum hans. Árið 1387 er sagt að Þorsteinn Eyjólfsson hafi tekið hirðstjóraembættið af Andrési og er ekki ljóst hvort átt er við að að Andrés hafi verið sviptur embættinu af einhverjum ástæðum eða hvort Þorsteinn hafi tekið við embættinu til bráðabirgða. Andrés sigldi til Noregs 1388 með Birni Jórsalafara og er ekki vitað hvað um hann varð.

Heimildir 
 Safn til sögu Íslands. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.

Hirðstjórar á Íslandi