alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Eiríkur Hróaldsson

Eiríkur Hróaldsson var landnámsmaður í innsveitum Skagafjarðar. Hann nam land neðan frá Gljúfurá og Svartá, Svartárdal, Vesturdal og Reykjatungu og samkvæmt Landnámabók einnig Austurdal en það stangast þó á við það sem segir um landnám Önundar þar. Landnámið er mjög stórt og fengu aðrir landnámsmenn síðar hluta þess. Í Landnámabók segir að hann hafi numið Goðdali alla. Nafnið Goðdalir er nú eingöngu bæjarnafn en virðist í Landnámu notað um alla dalina þrjá.

Eiríkur bjó á Hofi í Goðdölum (nú Hofi í Vesturdal). Hann sendi þræl sinn sem Rönguður hét suður á fjöll að kanna landið. Rönguður fór suður með Blöndukvíslum og upp á Kjöl og fann þar mannsspor sem lágu sunnan að. Þá áttaði hann sig á að þarna væri hægt að komast milli landshluta. Má því segja að Rönguður hafi fundið Kjalveg fyrstur manna.

Heimildir

 
 

Landnámsmenn á Íslandi
Skagafjörður
Kvennalandslið Íslands á EM 2009

Kvennalandslið Íslands í knattspyrnu tók þátt í EM 2009, úrslitakeppni Evrópumótsins í knattspyrnu landsliða kvenna.

Leiðin á EM 
Landsliðið varð í öðru sæti í riðli 3 og fór því í umspil við Íra sem það vann. Þar með tryggði landsliðið sér sæti í úrslitakeppninni sem er haldin í Finnlandi.

Á meðan á undankeppninni stóð fylgdu Þóra Tómasdóttir og Hrafnhildur Gunnarsdóttir þeim eftir og tóku upp heimildarmyndina Stelpurnar okkar sem var frumsýnd 14. ágúst 2009 í Háskólabíói.

Undankeppnin – Riðill 3 – Leikir Íslands

Lokastaðan í riðli 3

Umspil

Úrslitakeppnin 
Þann 5. ágúst 2008 var tilkynnt hvaða 22 leikmenn yrðu í leikmannahópi Íslands í úrslitakeppninni. Nokkrir leikmenn sem leikið höfðu í undankeppninni höfðu forfallast vegna meiðsla og komust því ekki með.

Landsliðshópurinn 
Markmenn 
 13 – Guðbjörg Gunnarsdóttir
 22 – Sandra Sigurðardóttir
 1 – Þóra Björg Helgadóttir

Varnarmenn:
 5 – Ásta Árnadóttir
 14 – Erna Björk Sigurðardóttir
 2 – Guðrún Sóley Gunnarsdóttir
 8 – Katrín Jónsdóttir
 3 – Ólína Guðbjörg Viðarsdóttir
 19 – Sif Atladóttir

Tengiliðir:
 7 – Dóra Stefánsdóttir
 4 – Edda Garðarsdóttir
 17 – Erla Steina Arnardóttir
 6 – Hólmfríður Magnúsdóttir
 15 – Katrín Ómarsdóttir
 16 – Rakel Logadóttir
 11 – Sara Björk Gunnarsdóttir

Framherjar:
 10 – Dóra María Lárusdóttir
 20 – Fanndís Friðriksdóttir
 12 – Guðný Björk Óðinsdóttir
 21 – Kristín Ýr Bjarnadóttir
 9 – Margrét Lára Viðarsdóttir
 18 – Rakel Hönnudóttir

Starfsmenn:
 Sigurður Ragnar Eyjólfsson landsliðsþjálfari
 Guðni Kjartansson aðstoðarþjálfari
 Guðmundur Hreiðarsson markmannsþjálfari
 Reynir Björn Björnsson læknir
 Svala Helgadóttir sjúkraþjálfari
 Margrét Ákadóttir liðsstjóri
 Erla Hendriksdóttir nuddari

Leikir Íslands 
Ísland var í B-riðli ásamt Frökkum, Þjóðverjum og Norðmönnum. Öll liðin nema Ísland komust áfram í 8-liða úrslit.

Heimildir 
 
 
 

Íslenska kvennalandsliðið í knattspyrnu
Úlfljótur (landnámsmaður í Skagafirði)

Úlfljótur var landnámsmaður í Skagafirði og nam Langaholt (nú Langholt) fyrir neðan Sæmundarlæk (nú Sæmundará) og líklega allt austur að Héraðsvötnum, þótt þess sé ekki getið sérstaklega. Ekki er vitað hver landnámsjörðin var en Glaumbær og Geldingaholt urðu helstu höfuðbólin í landnáminu.

Heimildir

 
 

Landnámsmenn á Íslandi
Skagafjörður
Sæmundur suðureyski

Sæmundur suðureyski var landnámsmaður í Skagafirði. Hann hafði áður verið í víkingaferðum með Ingimundi gamla og er hans getið í Vatnsdæla sögu. 

Hann kom til Íslands og lenti skipi sínu í Gönguskarðsárósi. Síðan nam hann Sæmundarhlíð alla en það nafn náði þá yfir miklu stærra svæði en nú er, allt út að Gönguskarðsá, en nú nær Sæmundarhlíð ekki nema út að Reynistað. Austurmörk landnámsins voru við Sæmundará, sem heitir Staðará neðst, og síðan Héraðsvötn og hefur Sæmundur því einnig numið þau byggðarlög sem nú kallast Staðarsveit og Borgarsveit. Óljóst er hver syðri mörk landnámsins voru því að í einu handriti Landnámabókar er Sæmundur einnig sagður hafa numið land undir Vatnsskarði. Þetta var því mjög stórt landnám og líklega hefur Sæmundur verið með allra fyrstu landnámsmönnum í Skagafirði.

Landnámsjörð Sæmundar er ýmist kölluð Sæmundarstaðir eða Geirmundarstaðir í handritum Landnámabókar en heitir nú Geirmundarstaðir. Það er þó engin stórjörð; helstu höfuðbólin í landnámi Sæmundar eru Reynistaður og Sjávarborg.

Heimildir

 
 

Landnámsmenn á Íslandi
Skagafjörður
Skefill (landnámsmaður)

Skefill var landnámsmaður í Skagafirði. Í Landnámabók segir að hann hafi lent skipi sínu í Gönguskarðsárósi í sömu viku og Sæmundur suðureyski og tekið svæðið milli Gönguskarðsár og Sauðár í óleyfi af landnámi Sæmundar en Sæmundur hafi látið kyrrt liggja. Samkvæmt því sem segir um landnám Eilífs arnar í Landnámu hefur landnám Skefils þá aðeins verið svæðið milli ánna en það stenst varla, þetta hefði þá verið minnsta landnám á Íslandi. Líkur hafa þess vegna verið leiddar að því að Skefill hafi einnig numið Gönguskörð og Reykjaströnd en allt land fyrir sunnan Gönguskarðsá hafi tilheyrt landnámi Sæmundar og þar með bæjarstæði Sauðárkróks.

Heimildir

 
 

Landnámsmenn á Íslandi
Skagafjörður
Eilífur örn Atlason

Eilífur örn Atlason var landnámsmaður í Skagafirði. Hann nam land á Skaga utan frá Mánaþúfu. Það örnefni er týnt og alveg óvíst hvar á austurströnd Skagans það var. Eilífur örn nam líka Laxárdal og samkvæmt Landnámabók einnig til Gönguskarðsár og þar með Gönguskörð og Reykjaströnd en líkur hafi verið leiddar að því að landnámið hafi ekki náð svo langt inn eftir, heldur aðeins yfir Skaga og Laxárdal, en Skefill hafi numið Gönguskörð og Reykjaströnd. Allt er þó óvíst um þetta.

Landnámsjörð Eilífs arnar er líka óþekkt en hún var í Laxárdal. Sonur hans, Atli hinn rammi, er sagður hafa búið á Eilífsfjalli eða Eilífsfelli en það bæjarnafn er nú óþekkt. Fjallið Tindastóll, sem gnæfir yfir landnámi Eilífs, hét áður Eilífsfjall.

Í upptalningu Landnámabókar á landnámsmönnum í Húnaþingi er eyða í röðinni frá landnámi Holta í Langadal og að landnámi Hólmgöngu-Mána úti á Skagaströnd, fyrir utan Fossá, og hefur sú kenning verið sett fram að landnám Eilífs arnar hafi náð þvert yfir Skagann, en sú tilgáta er talin ósennileg.

Heimildir

 
 

Landnámsmenn á Íslandi
Skagafjörður
Debrecen

Debrecen er önnur stærsta borg Ungverjalands og höfuðstaður Hadju-Bihar sýslu í Austur-Ungverjalandi. Íbúar eru um 208 þúsund (2016)

Borgir í Ungverjalandi
Evrópumót kvenna í knattspyrnu 2009

Evrópumót kvenna í knattspyrnu 2009 var haldið í Finnlandi dagana 23. ágúst til 10. september 2009. Gestgjafarnir Finnar fengu í heimsókn 11 önnur landslið sem unnu sér þátttökurétt þar með sigri í undanriðlum eða umspili.

Leikið var í þremur riðlum, þar sem tvö efstu lið hvers riðils komust áfram í 8-liða úrslit ásamt tveimur af þeim liðum sem urðu í 3. sæti sín riðils.

Þjóðverjar vörðu titil sinn, og hömpuðu bikarnum fimmtu keppnina í röð.

Lið

Riðlakeppni

A riðill

B riðill

C riðill

Útsláttarkeppni

8 liða úrslit

Undanúrslit

Úrslitaleikurinn

Heimildir 
 

2009
Selás

Selás er hverfi í Reykjavík sem tilheyrir Árbæ. Austur af Selásnum er Rauðavatn og til vesturs er Elliðaár. Í Seláshverfi er grunnskólinn Selásskóli. Þar er einnig mikið af hesthúsum og Reiðhöllin Víðidal.

Hverfi Reykjavíkur
Eyjólfur ofsi Þorsteinsson

Eyjólfur ofsi Þorsteinsson (d. 19. júlí 1255) var einn af foringjum Sturlunga eftir að Þórður kakali hvarf úr landi 1250. Hann var frá Hvammi í Vatnsdal og kona hans, Þuríður, var óskilgetin dóttir Sturlu Sighvatssonar og frillu hans Vigdísar Gíslsdóttur. Kolfinna Þorsteinsdóttir, systir Eyjólfs, var líka ein af frillum Þórðar kakala. 

Þegar Gissur Þorvaldsson sneri heim frá Noregi 1252, vildi hann sættast við Sturlunga, meðal annars með því að gifta Hall son sinn Ingibjörgu Sturludóttur. Eyjólfur ofsi bjó þá í Geldingaholti í Skagafirði en Gissur kvaðst ekki vilja hafa hann í héraðinu. Flutti hann þá að Möðruvöllum í Hörgárdal og virtist í fyrstu ætla að sætta sig við veru Gissurar í Skagafirði. Kona hans manaði hann þá í votta viðurvist að hefna föður síns, og safnaði Eyjólfur þá liði. Nóttina eftir að brúðkaupsveislunni lauk kom hann með flokk manna úr Eyjafirði og brenndi bæ Gissurar á Flugumýri. Kona Gissurar og synir brunnu þar inni en hann slapp sjálfur. Gissur leitaði hefnda eftir Flugumýrarbrennu en tókst ekki að ná Eyjólfi.

Eftir að Gissur hvarf til Noregs 1254, deildu Eyjólfur og Þorgils skarði um yfirráð yfir  Skagafirði. Þeim lauk með Þverárfundi, bardaga á Þveráreyrum í Eyjafirði 19. júlí 1255, þar sem Eyjólfur féll.

Skáldsagan Ofsi eftir Einar Kárason (2008) er byggð á frásögn Sturlungu af brennunni og aðdraganda hennar, og vísar nafn bókarinnar til Eyjólfs ofsa. Þess ber þó að geta að bókin er skáldsaga en ekki sagnfræðiverk, og er t.d. persónulýsing Eyjólfs ofsa talsvert ólík frásögnum Sturlungu.

Sturlungaöld
Kristianstads DFF

Kristianstads DFF er knattspyrnufélag frá Kristianstad í Svíþjóð. Félagið var stofnað 1998 þegar Kristianstads FF sameinaðist Wä IF. Félagið leikur í Damallsvenskan, efstu deild kvenna í Svíþjóð. Þjálfari þess er Elísabet Gunnarsdóttir.

Tenglar 

 Kristianstads DFF - Vefur Kristianstads DFF

Sænsk knattspyrnufélög
Guðbjörg Gunnarsdóttir

Guðbjörg Gunnarsdóttir (f. 18. maí 1985) er íslensk knattspyrnukona. Hún leikur nú með Djurgårdens IF Dam.

Afrek 
 Íslandsmeistari fjórum sinnum
 Bikarmeistari tvisvar sinnum.

Heimildir 

Íslenskir knattspyrnumenn
Íslenskar konur
Þorgils skarði Böðvarsson

Þorgils Böðvarsson skarði (1226 – 22. janúar 1258) var íslenskur höfðingi á 13. öld. Hann var af ætt Sturlunga, sonur Böðvars Þórðarsonar Sturlusonar og Sigríðar Arnórsdóttur Tumasonar, systur Kolbeins unga. Viðurnefnið kom til af því að Þorgils var fæddur með skarð í vör en fyrr á öldum var ekki algengt að þeir sem þannig var ástatt um kæmust á legg.

Árið 1244 fór Þorgils til Noregs og var við hirð Hákonar konungs, sem lét lækni græða skarðið í vör Þorgils og er það fyrsta lýtaaðgerð sem vitað er til að gerð hafi verið á Íslendingi. Árið 1252 sendi konungur Þorgils til Íslands með Gissuri Þorvaldssyni og áttu þeir að reyna að koma landinu undir vald konungs. Þorgils reyndi að ná yfirráðum yfir ríki því sem Snorri Sturluson frændi hans hafði ráðið í Borgarfirði og settist að í Reykholti. Hann var óvæginn og harður, bakaði sér óvinsældir og hraktist á endanum út á Snæfellsnes á föðurleifð sína, Stað á Ölduhrygg.

Eftir að Gissur fór aftur til Noregs eftir Flugumýrarbrennu vildi Þorgils reyna að ná yfirráðum í Skagafirði, sem hann taldi sig eiga tilkall til þar sem hann var Ásbirningur í móðurætt, en Eyjólfur ofsi Þorsteinsson vildi einnig ná völdum í Skagafirði. Þeir börðust á Þveráreyrum í Eyjafirði 1255 og þar féll Eyjólfur. Nokkru síðar var Þorgils orðinn höfðingi yfir öllum Norðlendingafjórðungi. Hann lenti þó fljótt í deilum við Svínfellinginn Þorvarð Þórarinsson á Grund, tengdason Steinvarar Sighvatsdóttur á Keldum, sem gerði kröfu um arf eftir Þórð kakala bróður sinn. Deilunum lauk með því að Þorvarður tók Þorgils af lífi á Hrafnagili í Eyjafirði aðfaranótt 22. janúar 1258. Eftir víg hans hraktist Þorvarður burt úr Eyjafirði.

Þorgils skarði var ókvæntur en átti dóttur, Steinunni, með Guðrúnu Gunnarsdóttur frillu sinni, systur Ingibjargar sem var fylgikona Gissurar Þorvaldssonar síðustu ár hans. 

Sturlungar
Sturlungaöld
Djurgårdens IF Dam

Djurgårdens IF (einnig Djurgården Damfotboll, áður Djurgården/Älvsjö) er  kvennalið knattspyrnufélagsins Djurgårdens IF frá Stokkhólmi. Félagið varð til við sameiningu kvennaliða Djurgårdens IF og Älvsjö AIK árið 2003. Félagið er í 51% eigu Djurgården og 49% eigu Älvsjö. Íslensku landsliðskonurnar Guðbjörg Gunnarsdóttir og Katrín Jónsdóttir spila með liðinu.

Árangur (2000–...)

Tenglar 

 Djurgårdens IF Dam - Vefur félagsins

Sænsk knattspyrnufélög
Hólmfríður Magnúsdóttir

Hólmfríður Magnúsdóttir (f. 20. september 1984) er íslensk fyrrum knattspyrnukona. Árið 2010 var hún valin knattspyrnukona ársins af KSÍ. Hólmfríður spilaði fyrir hönd Íslands frá 2003 til 2017 og tók þátt í EM 2009 og 2013.

Eftir að hafa tilkynnt að hún væri hætt í mars 2021 þá snérist henni hugur mánuði seinna og hóf leik með með Selfossi. Sumarið 2021 lék hún í 11 deildarleikjum og skoraði 3 mörk. Í ágúst 2021 tilkynnti Selfoss að Hólmfríður væri barnhafandi að sínu öðru barni og að skórnir væru endanlega komnir á hilluna.

Landsliðsferill
Hólmfríður lék sinn fyrsta leik fyrir Ísland í 1–0 tapi í vináttuleik á móti Bandaríkjunum þann 16. febrúar 2003. Alls lék hún 113 landsleiki fyrir Íslands hönd og skoraði í þeim 37 mörk.

Heimildir

Tenglar 
Hólmfríður Magnúsdóttir á KSÍ.is

Íslenskir knattspyrnumenn
Íslenskar konur
Skarð í vör

Skarð í vör og skarð í góm eru tveir náskyldir fæðingargallar sem geta orðið þegar samruni á efri vör og/eða gómi fósturs verður fyrir truflun. Vörin myndast ásamt nefinu á fimmtu til sjöundu viku og getur truflunin orðið öðru megin eða báðum megin við miðnesisgrófina og skarðið ýmist eitt eða tvö. Oftast nær skarðið í gegnum tanngarðinn en stundum er það þó eingöngu í vörinni sjálfri.

Gómurinn myndast seinna, á sjöundu til tólftu viku. Þá vaxa hliðar hans saman og mynda skil milli munnhols og nefhols en ef vöxturinn truflast verður gat þar á milli, svokallað gómskarð. Ef einstaklingur er með bæði góm- og vararskarð sem ná saman kallast það alskarð.

Þetta er tiltölulega algengur fæðingargalli og er talið að eitt af hverjum 600-800 börnum fæðist með hann.

Nú á tímum er skarð í vör og góm lagfært með skurðaðgerðum og þarf í flestum tilvikum nokkrar aðgerðir. Fyrsta aðgerð er oft gerð fljótlega eftir fæðingu til að auðvelda barninu að nærast og síðan eru fleiri aðgerðir gerðar á næstu mánuðum eða árum. Aðgerðir af þessu tagi takast yfirleitt mjög vel og örin verða lítið áberandi. Einstaklingar með skarð í vör eða góm þurfa þó í mörgum tilvikum á umfangsmiklum tannréttingum að halda. Sýking í miðeyra er líka mjög algeng meðal barna sem þannig er ástatt um og getur valdið heyrnarleysi eða heyrnar- og talgöllum sem þarf að lagfæra.

Barn með klofna vör á oftast erfitt með að sjúga brjóst eða pela og þarf því að gefa því vökva með skeið eða stútkönnu. Barni með klofinn góm er mun hættara við sýkingum en ella. Þetta varð til þess að fyrr á öldum dóu flest börn með skarð í vör á fyrstu vikum eða mánuðum og þurfti oftast mikla natni til að halda lífi í þeim. Það tókst þó stundum og þótt flestir sem komust á legg og voru með skarð í vör yrðu að sætta sig við gallann var snemma farið að gera aðgerðir til að reyna að laga hann og í Bald's Leechbook, enskri lækningabók frá 9. öld, er greinargóð lýsing á því hvernig sauma eigi saman skarð í vör. Slík aðgerð var gerð á Þorgils skarða Böðvarssyni af lækni við norsku hirðina 1245 og er það fyrsta lýtaskurðaðgerð sem vitað er til að gerð hafi verið á Íslendingi.

Tenglar 
 Breið bros - Samtök aðstandenda barna með skarð í vör og góm 

Tennur
Munnur
Fasarit

Fasarit eða hamskiptarit er rit í eðlisefnafræði, verkfræði og steindafræði sem sýnir hvernig hamur efna breytist eftir hita, þrýsting eða hlutfall íblöndunarefna.

Dæmi
 Fasarit vatns
 Hamskiptarit járns

Tenglar

Heimildir

Eðlisefnafræði
Ásta Árnadóttir

Ásta Árnadóttir (f. 9. júní 1983) er íslensk fyrrum knattspyrnukona. Hún er sjúkraþjálfari Vals.

Ásta var þekkt fyrir flikk-flakk innköst og hefur gert myndband fyrir Knattspyrnusamband Evrópu þar sem hún sýndi hvernig á að gera það.

Heimildir 

Íslenskir knattspyrnumenn
Íslenskar konur
Tyresö FF

Tyresö Fotbollsförening er sænskt knattspyrnufélag frá bænum Tyresö í Svíþjóð. Félagið var stofnað 1971 og er með lið bæði í karla- og kvennaflokkum.

Tengill 

 Vefur félagsins

Sænsk knattspyrnufélög
Sigurður Ragnar Eyjólfsson

Sigurður Ragnar Eyjólfsson (f. 1. desember 1973) er íslenskur knattspyrnuþjálfari og fyrrum atvinnumaður í knattspyrnu. Hann er nú þjálfari meistaraflokksliðs ÍBV í knattspyrnu karla. Áður var hann landsliðsþjálfari íslenska kvennalandsliðsins í knattspyrnu og hefur verið fræðslustjóri KSÍ síðan 2002. Þann 20. desember framlengdi hann samning sinn við KSÍ til ársins 2012.

Afrek 
Íslandsmeistari 2002, 2003

Heimildir 

Íslenskir knattspyrnumenn
Íslenskir knattspyrnuþjálfarar
Haukdælir

Haukdælir voru ein helsta valdaætt landsins frá því á landnámsöld og fram undir lok 13. aldar. Þeir eru kenndir við Haukadal í Biskupstungum en komnir í beinan karllegg frá Ketilbirni gamla, landnámsmanni á Mosfelli í Grímsnesi. Teitur sonur hans er sagður hafa byggt fyrstur bæ í Skálholti. Sonur hans var Gissur hvíti Teitsson, sem kom mikið við sögu kristnitökunnar og var faðir Ísleifs Gissurarsonar, fyrsta biskupsins í Skálholti. Einn þriggja sona Ísleifs var Gissur Ísleifsson biskup en annar var Teitur prestur í Haukadal, fósturfaðir Ara fróða, og hann er talinn ættfaðir Haukdæla. Hallur, sonur Teits, átti að verða biskup í Skálholti en andaðist í Hollandi á heimleið frá Róm árið 1150. Hann átti einn son, Gissur Hallsson stallara Sigurðar konungs munns og síðar lögsögumann og fræðimann í Haukadal. Gissur átti fjölda barna, þar á meðal Magnús biskup, Hall ábóta á Helgafelli, Þuríði móður Kolbeins Tumasonar og Þorvald Gissurarson í Hruna (d. 1235), föður Gissurar Þorvaldssonar sem er þekktastur allra Haukdæla og varð jarl yfir öllu Íslandi.

Ekki er fullvíst hvenær Haukdælir höfðu náð öllum völdum í Árnesþingi en það hefur verið á 11. öld eða snemma á 12. öld og samsvaraði valdasvæði þeirra nokkurn veginn Árnessýslu eins og hún er nú. Á Sturlungaöld voru þeir ein af fáum áberandi valdaættum í landinu og voru lengst af í bandalagi við Ásbirninga gegn Sturlungum.

Sturlungaöld
Haukdælir
Þorvaldur Gissurarson

Þorvaldur Gissurarson (d. 1. september 1235) goðorðsmaður í Hruna var íslenskur höfðingi á 12. og 13. öld. Hann var af ætt Haukdæla, sonur Gissurar Hallssonar í Haukadal og Álfheiðar Þorvaldsdóttur konu hans. Bræður hans voru Hallur ábóti á Helgafelli og í Þykkvabæ og Magnús biskup í Skálholti. Þorvaldur bjó í Hruna í Hrunamannahreppi frá 1182 og var helsti leiðtogi Haukdæla á fyrsta fjórðungi 13. aldar.

Þorvaldur var prestvígður og árið 1225 eða 1226 stofnaði hann með tilstyrk Snorra Sturlusonar Ágústínusarklaustur í Viðey. Hann varð sjálfur kanúki þar og stýrði klaustrinu til dauðadags 1235.

Þorvaldur var tvíkvæntur. Fyrri kona hans var Jóra, dóttir Klængs Þorsteinssonar biskups, og áttu þau fimm syni. Einn þeirra var Björn, fyrri maður Hallveigar Ormsdóttur, sem síðar giftist Snorra Sturlusyni. Annar var Teitur Þorvaldsson lögsögumaður í Bræðratungu. Síðari kona Þorvaldar var Þóra yngri, dóttir Guðmundar gríss Ámundasonar, allsherjargoða á Þingvöllum (d. 22. febrúar 1210). Sonur þeirra var Gissur Þorvaldsson.

Sturlungaöld
Svartá (Skagafirði)

Svartá er bergvatnsá í vestanverðum Skagafirði, innarlega. Allmikið lindavatn er í ánni inn til hálendisins en dragáreinkennin fara vaxandi er utar dregur. Hún kemur upp á Eyvindarstaðaheiði og rennur um Svartárdal og síðan milli Neðribyggðar og Reykjatungu. Þar er foss í ánni sem heitir Reykjafoss. Nokkru neðan hans, í grennd við  Vindheimamela breytir áin um nafn og heitir eftir það Húseyjarkvísl. Hún fellur neðan við Varmahlíð og til Héraðsvatna skammt fyrir innan Glaumbæ.

Í fornritum kemur fram að Jökulsá, eða hluti af Héraðsvötnum, rann þá vestur með Vindheimabrekkunum, og rann Svartá þá í jökulvatnið á þeim stað sem áin skiptir nú um nafn.

Margar ár á Íslandi bera nafnið Svartá. Flestar falla þær í jökulár og vatn þeirra, eða öllu heldur árbotninn, sýnist mjög dökkleitur, jafnvel svartur, í samanburði við hið ljósa og skollitaða jökulvatn. Þetta hefur vafalítið oftast orðið tilefni nafngiftarinnar.

Einkennistölur 
 Dragá og lindá
 Lengd: Svartá 40 km, Húseyjarkvísl 19 km
 Rennslismælir: Nr. 10, við Reykjafoss
 Mælitímabil: 1964–2007
 Vatnasvið ofan mælis: 393 km², vatnasvið alls: 432 km²
 Meðalrennsli: 10,5 m³/s
 Hámarksrennsli: 183 m³/s (augnabliksrennsli)

Skagafjörður
Ár á Íslandi
Svartárdalur (Skagafirði)

Svartárdalur er dalur innarlega í innsveitum Skagafjarðar og tilheyrði áður Lýtingsstaðahreppi en er nú hluti af Sveitarfélaginu Skagafirði. Hann er fremur stuttur og þar eru fáir bæir og sumir komnir í eyði. Landnámsjörðin Írafell er í dalnum. Um hann rennur áin Svartá. 

Annar Svartárdalur og önnur Svartá eru handan við fjallið Húnavatnssýslumegin og er þessum nöfnum stundum ruglað saman vegna nálægðar.

Heimildir 
 Hallgrímur Jónasson: Árbók Ferðafélags Íslands. Skagafjörður. Ferðafélag Íslands, 1946.

Dalir á Íslandi
Skagafjörður
Vesturdalur

Vesturdalur er dalur sem liggur úr botni Skagafjarðar og sker sig langt inn í miðhálendið. Samhliða honum liggur Austurdalur. Þeir eru umluktir háum og bröttum fjöllum. 

Neðsti bær í Vesturdal að vestan er kirkjustaðurinn Goðdalir og skammt þar fyrir innan rennur Vestari-Jökulsá fram úr Hofsdal, sem gengur til suðurs inn í hálendið og er mjög langur. Hann er þröngur og óbyggður. Áin sem rennur eftir Vesturdal og fellur í Vestari-Jökulsá heitir aftur á móti Hofsá og er bergvatnsá að mestu. Hún er kennd við Hof, landámsjörð Eiríks Hróaldssonar, sem er þar fyrir innan og átti land allt suður að Hofsjökli.

Austan megin í dalnum eru nokkrir bæir, svo sem Bjarnastaðahlíð, Litlahlíð og Gil, og langt inni í dalnum er eyðibýlið Þorljótsstaðir, sem lengi var innsti bærinn þótt fleiri bæir væru enn innar á dalnum fyrr á öldum. Innan við Þorljótsstaði þrengist dalurinn mjög en er þó víða ágætlega gróinn, enda eru hér góð beitilönd og má víða sjá merki um búsetu. Inni í dalbotninum er svo Hraunþúfuklaustur, rústir þar sem þjóðsögur segja að eitt sinn hafi verið munkaklaustur sem lagst hafi af í Svartadauða en þar hafi síðar fundist ýmsir munir, svo sem kirkjuklukka. Engar heimildir eru þó til um klaustur eða aðra mannvist þarna og hefur þess verið getið til að rústirnar séu af gangnakofum.

Heimildir 
 Hallgrímur Jónasson: Árbók Ferðafélags Íslands. Skagafjörður. Ferðafélag Íslands, 1946.
 Hjalti Pálsson (ritstj.): Byggðasaga Skagafjarðar II. bindi. Lýtingsstaðahreppur. Sögufélag Skagfirðinga, 2004. ISBN 978-9979-861-13-4

Dalir á Íslandi
Skagafjörður
Vestari-Jökulsá

Vestari-Jökulsá eða Jökulsá vestri er jökulá í Skagafirði. Upptök hennar eru í norðvesturhorni Hofsjökuls í mörgum kvíslum sem sameinast svo og falla til norðurs. Áin rennur fyrst um tiltölulega hallalítið og slétt land og síðan í djúpu gljúfri, Þröngagili, og síðan eftir löngum dal uns hún fellur til norðausturs ofan í Vesturdal. Þar rennur Hofsá í ána og síðan fellur hún stuttan spöl eftir Vesturdal, sameinast Austari-Jökulsá við Tunguháls og eftir það nefnast árnar Héraðsvötn.

Rætt hefur verið um að virkja Jökulsárnar báðar og hafa ýmsir virkjunarmöguleikar verið skoðaðir þótt oftast sé rætt um virkjun við Villinganes, skammt neðan við ármótin Aðrir vilja friðlýsa árnar.

Boðið er upp á flúðasiglingar bæði á Vestari- og Austari-Jökulsá og þykja árnar henta einkar vel til þeirra.

Heimildir 
 Hallgrímur Jónasson: Árbók Ferðafélags Íslands. Skagafjörður. Ferðafélag Íslands, 1946.
 Hjalti Pálsson (ritstj.): Byggðasaga Skagafjarðar II. bindi. Lýtingsstaðahreppur. Sögufélag Skagfirðinga, 2004. ISBN 978-9979-861-13-4

Skagafjörður
Jökulár á Íslandi
Austari-Jökulsá

Austari-Jökulsá eða Jökulsá eystri er jökulá í Skagafirði. Hún kemur upp við norðanverðan og norðaustanverðan Hofsjökul í nokkrum meginkvíslum og rennur alllanga leið til norðurs áður en komið er ofan í innstu drög Austurdals. Hún rennur svo langa leið norður dalinn og falla í hana margar þverár. Innan til í dalnum fellur áin á eyrum en þegar niður undir Skatastaði kemur er að henni djúpt og víða hrikalegt gljúfur. Við bæinn Kelduland koma Austari- og Vestari-Jökulsá saman og mynda Héraðsvötn, sem renna líka í gljúfrum fyrsta spölinn.

Áin er straumhörð, einkum þegar í gljúfrin kemur, og þykir henta sérlega vel til flúðasiglinga. Áætlanir hafa verið gerðar um að virkja ána eða árnar báðar en þau áform eru mjög umdeild og vilja sumir friðlýsa árnar.

Skagafjörður
Jökulár á Íslandi