alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Norðfjarðarsveit

Norðfjarðarsveit er sveit í Norðfirði.

Tengt efni 
 Listi yfir bæi í Norðfjarðarsveit

Fjarðabyggð
Salt (hljómplata)

Salt er fyrsta breiðskífa með hljómsveitinni XIII sem kom út árið 1994. Upptökur á plötunni hófust veturinn 1993 og hún var hljóðblönduð í vöruskemmu í Hafnarfirði af Ingvari Jónssyni. Íslenska útgáfufélagið Spor gaf út plötuna á Íslandi og farið var í útrás í útgáfu plötunnar erlendis. 

Steinar Berg, stjórnandi útgáfufélagsins Spor, lenti útgáfu Salt í Evrópu undir merkjum No Bull Records. No Bull Records var nýstofnaður rokkhluti hins mikla Koch útgáfuveldis sem aðallega hefur gefið út klassíska tónlist. Hafði Steinar á orði að aldrei hefði verið jafn fyrirhafnarlítið að lenda erlendum plötusamningi og fyrir plötuna Salt. Platan seldist ágætlega og er orðin ófáanleg í dag. Litið er á Salt sem safneintak.

Lagalisti
 Zoot (6:20)
 Ghost (5:53)
 Cat (3:40)
 Thirteen (3:59)
 Hammer down (5:23)
 Home (3:10)
 Pupate (4:43)
 Slavedriver (4:45)
 Crime (5:14)
 Serpents child (1:12)
 Moon (5:24)
 Family affairs (5:35)
 Necropolis (6:52)

Íslenskar hljómplötur
Hljómplötur gefnar út árið 1994
Námsflokkar Reykjavíkur

Námsflokkar Reykjavíkur er elsta fullorðinsfræðslustofnun landsins stofnuð árið 1939. Forstöðumaður Iðunn Antonsdóttir.

Neðanmálsgreinar
Neðri-Ás

Neðri-Ás er bær í Hjaltadal í Skagafirði. Upphaflega hét jörðin Ás en skiptist síðar í tvennt og bærinn Efri-Ás var reistur svolítið innar í dalnum. Neðri-Ás er í dalsmynninu að norðan, undir ásnum sem er á milli Hjaltadals og Kolbeinsdals.

Þorvarður Spak-Böðvarsson bjó í Ási seint á 10. öld. Hann gerðist kristinn og reisti kirkju á bæ sínum sextán árum fyrir kristnitöku, eða árið 984 (983 ef miðað er við kristnitöku árið 999), og kann það að hafa verið fyrsta kirkja sem reist var á Íslandi. Eina heimildin um kirkjubygginguna er að vísu Kristni saga, sem rituð var nærri 300 árum seinna, en við fornleifauppgröft í Neðra-Ási á árunum 1998-1999 var grafinn upp grunnur að kirkju sem örugglega var frá því fyrir 1104 og sennilega frá því um árið 1000. Kirkja hefur því risið í Ási mjög snemma. Í Kristni sögu er sagt að kirkja Þorvarðar, reist úr viði sem fluttur var inn frá Englandi, hafi enn staðið í tíð Bótólfs biskups (1238-1246), en reyndar kom í ljós við uppgröftinn að þrjár kirkjur höfðu verið í Ási og sú síðasta hafði brunnið, líklega um 1300.

Einnig voru grafnar upp um 100 grafir í kirkjugarðinum og virtust þær nær allar frá því fyrir 1104. Hugsanlegt er að hætt hafi verið að nota garðinn þegar biskupsstóll var stofnaður á Hólum 1106.

Heimildir 
 

Skagafjörður
Fornleifauppgröftur á Íslandi
Íslenskir bæir
Geldingaholt

Geldingaholt er bær í Skagafirði vestan Héraðsvatna og var áður í Seyluhreppi. Bærinn stendur á samnefndri hæðarbungu sem rís upp frá Vallhólminum austan við Langholt, skammt norðan Varmahlíðar. Austan við Geldingaholt rennur Húseyjarkvísl og kallast þar Holtskvísl.

Geldingaholt var eitt af stórbýlum Skagafjarðar og þar bjuggu ýmsir höfðingjar fyrr á öldum. Þórður kakali bjó þar um tíma, áður en hann var kallaður út á fund Noregskonungs. Þá setti hann Odd Þórarinsson til forráða en Eyjólfur ofsi Þorsteinsson og Hrafn Oddsson gerðu aðför að honum í janúar 1255 og var Oddur veginn eftir harða vörn.

Þegar Gissur Þorvaldsson var kallaður á konungsfund árið 1254 eftir Flugumýrarbrennu setti hann Odd Þórarinsson yfir ríki sitt í Skagfirði og sat Oddur í Geldingaholti.  Þeir Eyjólfur ofsi og Hrafn Oddsson ásamt harðsnúnu liði úr her Sturlunga fóru að Oddi þá um veturinn og drápu hann.

Í Geldingaholti var kirkja til 1765 og var hún helguð Pétri postula. Hólastóll átti Geldingaholt og rak þar bú um margra alda skeið.

Heimildir 
 Hjalti Pálsson (ritstj.): Byggðasaga Skagafjarðar II. bindi. Staðarhreppur - Seyluhreppur. Sögufélag Skagfirðinga, 2001. ISBN 978-9979-861-10-2

Skagafjörður
Langholt

Langholt er byggðarlag í Skagafirði vestan Héraðsvatna og jafnframt langt holt eða ás sem liggur frá Reykjarhóli við Varmahlíð og norður undir Reynistað. Suðurhluti Langholts tilheyrði áður Seyluhreppi en norðurhlutinn Staðarhreppi en nú er hvorttveggja hluti af Sveitarfélaginu Skagafirði. Þjóðvegurinn frá Varmahlíð til Sauðárkróks liggur um Langholtið.

Allmargir bæir eru á Langholti og standa þeir allir austan í holtinu, sem er gróðursælt og þéttbýlt. Sunnarlega á holtinu er Seyla (Stóra-Seyla), sem Seyluhreppur dró nafn af, og skammt þar fyrir utan Ytra-Skörðugil, þar sem fræðaþulurinn Gísli Konráðsson bjó lengi. Á miðju holtinu er kirkjustaðurinn Glaumbær, þar sem nú er Byggðasafn Skagfirðinga. Langholtinu lýkur við Staðará (Sæmundará), sunnan við Reynistað.

Heimildir 
 Hjalti Pálsson (ritstj.): Byggðasaga Skagafjarðar II. bindi. Staðarhreppur - Seyluhreppur. Sögufélag Skagfirðinga, 2001. ISBN 978-9979-861-10-2

Skagafjörður
Súrt berg

Súrt berg eða súrberg er kísilríkt storkuberg, venjulega ljósleitt.

Aðalsteindir eru kvars og feldspat en á Íslandi aðallega natríumfeldspat - albít/ólígóklas - en minna um kalífeldspat. 

Eftir kísilmagni hefur storkuberg verði flokkað gróflega í þrennt
 súrt berg með kísli > 65%
 ísúrt berg með kísilmagn á milli 52-65%
 basískt berg með kísilmagn <52%

Eftir því sem bergkvikan er súrari því seigari er hún og því er súrt hraun mjög þykkt eins og Laugahraun og hrúgast upp sem gúll.

Jarðfræði
Bergfræði
Pýroxen

Pýroxen er ein af frumsteindum storkubergs.

Lýsing 
Pýroxen er flokkur af magnesíum-járn-kalsíum-ál-silikötum. Það er svart eða dökkgrænnt á lit og með strendingslaga kristalla. 

 Efnasamsetning: (Ca,Mg,Fe,Al,Ti)2(Si,Al)2O6
 Kristalgerð: Mónóklín
 Harka: 5½-6
 Eðlisþyngd: 3,4
 Kleyfni: Góð

Útbreiðsla 
Pýroxen er aðalfrumsteindin í basalti og gabbrói. Það finnst sem dílar í nokkrum gerðum basalts og ankaramíts. Ágít er algengasta tegundin á Íslandi.

Heimild 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2
 Þorleifur Einarsson (1994) Myndun og mótun lands: Jarðfræði. ISBN 9979-3-0263-1

Jarðfræði
Steindir
Hornblendi

Hornblendi er dökkur langrákóttur frumsteinn í súru og ísúru storkubergi og tilheyrir amfóbólflokki silikata.

Lýsing 
Hann er með glergljáa og ógegnsær og kristallar eru sexstrendingslaga. Litur svartur. 

 Efnasamsetning: Ca2(Mag,Fe)4Al(Si7Al)O22(OH,F)
 Kristalgerð: Mónóklín
 Harka: 5-6
 Eðlisþyngd: 3,2
 Kleyfni: Góð

Hornblendi á Íslandi 
Hornblendi er mjög fágætt á Íslandi en hefur fundist sem dílar í andesít- eða dasítinnskotum í Breiðdal og Króksfirði.

Heimild 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2

Jarðfræði

de:Amphibolgruppe#Calcium-Amphibole
Díórít

Díórít er stórkornótt, ísúrt djúpberg sem líkist andesíti og dasíti að samsetningu.

Steindir 
Helstu steindir díóríts eru

 Plagíóklas
 Pýroxen
 Hornblendi
 Kvars

Útbreiðsla 
Sjaldgæft hér á landi. Lýsuskarð ofan við Lýsuhól á Snæfellsnesi er innskot úr ísúru bergi sem hugsanlega er díórít. Innskot sem líkist díóríti að grófleika og hefur að geyma hornblendi finnst við Króksfjörð í Austur-Barðarstrandasýslu

Heimild 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2

Jarðfræði
Bergfræði
Granófýr

Granófýr (míkrógranít) er súrt djúpberg.

Lýsing 
Er smákornótt eða stórkornótt sem líkist líparíti í samsetningu. Litur ljósleitur eða gráleitur.

Steindir 
Helstu steindir granófýrs eru
 Feldspat
 Kvars
 Magnetít
 Pýroxen
 Ólivín

Úbreiðsla 
Granófýr hefur storknað í fremur smáum berghleifum og eitlum. Það finnst á sömu stöðum og gabbró, eins og í Eystra- og Vestrahorni á Suðausturlandi og Lýsuhyrnu á Snæfellsnesi.

Heimild 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2

Jarðfræði
Bergfræði
Jaðarlífvera

Jaðarlífvera eða jaðarvera er lífvera sem getur lifað við umhverfisaðstæður sem eru fjandsamlegar eða erfiðar flestum öðrum lífverum á jörðinni. Flestar jaðarlífverur eru örverur.

Flokkar jaðarlífvera 
Það eru til margar gerðir af jaðarlífverum, þessi upptalning er ekki tæmandi:

 Sýrukær lífvera(en) þrífst í sýru og er sýrusækin.
 Basakær lífvera(en þrífst í basa og er basasækin.
 Steinbýlingur(en) á heimkynni sín inni í bergi. 
 Hypolithísk lífveraen býr undir steinum í köldum eyðimörkum heimskautasvæðanna.
 Saltkær lífvera(en) þrífst í saltlausn og þarfnast salts til vaxtar og viðhalds.
 Saltþolin lífvera(en) getur þrifist í saltlausn en þarfnast ekki salts til vaxtar og viðhalds.
 Frumbjarga, efnatillífandi lífvera(en) notar ólífræn efni sem orkugjafa.
 þrýstingskær lífvera(en) lifir undir miklum þrýsingi.
 Málmþolin lífvera(en) getur vaxið í umhverfi þar sem þungmálmar eru til staðar í miklu magni.
 Ólígótrófísk lífveraen þrífst best í næringarefnasnauðu umhverfi.
 Osmókær lífvera(en) þrífst í umhverfi með lága vatnsvirkni, til dæmis vegna mikils magns sykra, salta eða annarra uppleystra efna.
 Fjöljaðarlífvera(en) flokkast undir fleiri en einn flokk jaðarlífvera.
 Kuldakær lífvera(en) vex best við 15 °C eða lægra hitastig.
 Geislaþolin lífvera(en) þolir mikla jónandi geislun.
 Hitakær lífvera(en) þrífst við 60-80 °C.
 Ofurhitakær lífvera(en) þrífst við hitastig yfir 80 °C.
 Hita- og sýrukær lífvera(en) er bæði hitakær og sýrukær.
 Þurrkkær lífvera(en) vex í mjög þurru umhverfi.

Tenglar 
 
 Kuldaaðlögun próteina- Nokkrar staðreyndir og vangaveltur eftir Magnús Má Kristjánsson

Heimildir 

Örverufræði
 *
Ólivínbasalt

Ólivínbasalt tilheyrir basalti.

Lýsing 
Það er dulkornótt eða fínkornótt, gráleitt þegar það er ferskt grágrýti en dökknar við ummyndun og morknar sundur við veðrun. Ólivín er oft mjög greinilegt. Blöðrur mynda oft rákir frá hraunbotni og upp eftir berginu. Blöðrurákir í berginu geta verið grófkristallað og eru frumsteindirnar auðveldar að sjá með berum augum. Nokkuð er af zeólítum en ekki kvarssteinum.

Uppruni og útbreiðsla 
Algengt gosberg myndar bæði beltótt og einföld hraun eða hraunlög. Beltunin sést best í dynjuhraunum. Reykjavíkurgrágrýtið er ólivínbasalt, einnig finnst það í hömrum Ásbyrgis og í veggjum Almannagjáar. Fornt, smávegis ummyndað ólivínbasalt er meginefni fjallanna beggja vegna Ljósavatnsskarðs og auðrekjanlegar syrpur eru framan í Múlafjalli í Hvalfirði. 

Ólivínbasalt er talið myndast við hlutbráðnun úr möttulbergi eða við hlutkristöllun úr píkríti uppi í skorpunni.

Heimild 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2

Bergtegundir
Þóleiít

Þóleiít er blágrýti sem er tegund basalts.

Lýsing 
Það er dulkornótt og dökkt, oft gráleitt þegar það er ferskt. Vanalega straumflögótt, aðallega miðhlauti hraunlagana. Flögunin kemur fram sem móleitar, flatar rákir í þverkubbuðu hraunstáli. Rákirnar eru blöðróttar og kristallarnir eru stórir en í grunnmassanum.

Uppruni og útbreiðsla 
Myndar um 50% af hraunlagastaflanum hér á landi. Myndar syrpur af þunnum hraunlögum kringum megineldstöðvarnar, upprunnum í tíðum eldgosum þeirra, eða sem þykk, stök hraunlög, upprunnin í sprungusveimum eldstöðvakerfanna. 

Þóleitít er talið myndast við hlutkristöllun ólivínbasalt, þ.e. útfellingar krómíts og ólivíns í kvikuþróm innan jarðskorpunnar.

Heimild 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2

Bergtegundir
Dílabasalt

Dílabasalt er tegund basalts.

Lýsing 
Í flestum gerðum basalts er að finna díla þ.e. stóra kristalla í dul-eða fínkornóttum grunnmassa. Slíkt basalt nefnist dílabasalt. Algengustu dílarnir eru feldspatdílar, ólivíndílar og pýroxendílar eru einnig algengi. Sé fleiri en ein tegund díla í berginu þá kallast það tví-eða þrídílótt. Ef það er lítið af feldspati en mikið af ólivíni og pýroxeni þá kallast það pikrít eða ankaramít.

Talað er um stakdílótt berg ef dílaþéttleikinn er < 5% en dílabasalt ef dílaþéttleikinn er > 5% af rúmtaki bergsins.

Uppruni og útbreiðsla 
Dílabasalt myndar um það bil 10% af basalti hraunstaflans á Íslandi. Það myndar stundum lög og lagasyrpur sem hægt er að rekja langar leiðir og hægt er að nota þau sem „leiðalög“ við jarðfræðikortalagningu.

Dílarnir uxu í kvikuhólfinu neðanjarðar og blönduðust kvikunni sem bar þá til yfirborðs í eldgosum. Eru ofast af öðrum uppruna en bergið sem þeir finnast í.

Heimild 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2

Jarðfræði
Bergtegundir
Pikrít

Pikrít er tegund basalts.

Lýsing 
Pikrít er basalt með mjög lítið af kísilsýru og morar af grænum ólivíndílum. Grunnmassinn er fínkornóttur, grár eða ljósgrár. Mjög blöðrótt berg. Helstu steindir plagíóklas-feldspat, pýroxen, ólivín og málmsteindir. Dílar af ólivíni mjög áberandi í berginu.

Uppruni og útbreiðsla 
Pikrít er fágætt gosberg. Tengist þóleiít-bergröðinni. Hefur fundist á Reykjanesskaga þá helst á Háleyjabungu og Lágfelli. Einnig að finnast við suðvesturhluta Miðfells austan Þingvallavatns.

Það er frumstætt basaltafbrigði þ.e. líkist frumbráð þeirri sem verðir til í möttlinum.

Heimild 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2

Bergtegundir
Ankaramít

Ankaramít er tegund basalts.

Lýsing 
Dílótt alkalískt basalt með mikið af dökkum steindum. Grunnmass fínn eða smákornóttur. Það er annaðhvort blöðrótt eða þétt. Dílar aðallega pýroxen og ólivín.

Uppruni og útbreiðsla 
Ankaramít finnst á útbreiðslusvæðum alkalíbasalts í kringum Eyjafjallajökul þá bæði sem hraun og berggangar. Sem gangberg þekktast neðan undir Hvammsmúli. 

Talið myndast sem hlutbráð úr peridótíti í möttlinum undir hliðargosbeltum.

Heimild 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2

Bergtegundir
Perlusteinn

Perlusteinn er glerkennt afbrigði af líparíti.

Lýsing 
Perlusteinn er grár, sallakenndur með fitu- og glergljáa. Vanalega dökkar kúlur eða smáeitlar í honum. Brotnar við veðrun og myndar perlulaga kúlur. Vatnsríkur með í kringum >5% vatnsinnihald. Út af vatninu þá þenst hann út þegar hann er hitaður.

Perlusteinn og biksteinn eru eldfjallagler eins og hrafntinna. Hrafntinna myndast þar sem eldvirkni er súr. Ef of mikið vatn er bundið í kviku þegar hún kólnar myndast perlusteinn eða biksteinn.

Uppruni og útbreiðsla 
Finnast aðallega með líparítkviku sem hefur komið upp í vatni eða jökli og storknað áður en vatnið skildist frá. Finnst mjög mikið í Prestahnúki austan við Kaldadal og í Loðmundarfirði

Heimildir 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2
 Kristján Jónasson og Helgi Torfason (2006) Hrafntinna í Hrafntinnuhrygg, Hrafntinnuskeri og Austurbjöllum
 Útflutningur og vinnsla á perlustein (nemendaritgerð)

Bergtegundir
Leirsteinn

Leirsteinn er fínkornótt hörðnuð bergmylsna.

Lýsing 
Það sem oftast er kallað leirsteinn er hörðnuð méla silt. Leirsteinn er upprunalega vatnaset eða sjávarset. Lagskipt sem er oftast nær lárétt.
Hægt er að finna lög af harðnaðri gosösku og kísilgúr (díatómíti)

Heimild 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2

Jarðfræði
Zeólítar

Zeólítar eru flokkur holufyllinga sem hafa efnasamsetningu natríums, kalíum og/eða kalsíum álsiliköt er innihalda laust bundið vatn. Þegar loft er þurrt og hiti er vægur þá missa þeir vatnið en taka það upp aftur í röku lofti.

Lýsing 
Oftast nær hvítir eða glærir. Leysast upp í heitri saltsýru eða við kólnun þá skilst út kísilhlaup. Hafa gler-eða skelplötugljáa. 

48 tegundir hafa verið nefndar og hér á landi finnast um 20 tegundir af þeim.

Greining og flokkun 
Greindir eftir lögun í þrjá aðalflokka
 Þráð-eða nálarlaga
 Skólesít
 Mesólít
 Thomsonít
 (Natrólít)
 Laumontít
 Phillipsít
 Garronít
 Gismondín
 Eríonít
 Plötu-eða blaglaga
 Stilbít
 Heulandít
 Epistilbít
 Levyn
 Yugawaralít
 Eríonít
 Cowlesít
 Thomsonít
 Laumonít
 Tenings-eða kubblaga
 Kabasít
 Analsím
 (Wairakít)
 Phillipsít

Uppruni 
Zeólítar myndast við ummyndun og holufyllingu bergs. Þegar vatn leikur um bergið þá hitnar það og því sem meir sem það leitar dýpra og mest af því kemst í snertingu við nýlegt kvikuinnskot. Við hitnun þá leysist vatnið og ýmis efni úr berginu og nýjar steindir koma í staðinn. Ef vatnið kólnar þá falla steinefnin út. Ef holur eða sprungur eru í berginu þá fyllast þær af steinefnum og mynda sprungu- og holufyllingar.

Heimild 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2

Bergtegundir
Wadih Saadeh

Wadih Sa'adeh (arabíska: وديع سعادة) er líbanskt-ástralskt skáld og blaðamaður sem fæddist í Líbanon árið 1948. Hann hefur starfað sem blaðamaður í Beirút, London, París og Reykjavík en flutti til Ástralíu árið 1988. Þá varð hann ritstjóri hjá Annahar, líbönsku dagblaði gefnu út í Sydney. Hann hefur gefið út 12 ljóðabækur á arabísku og sumar þeirra hafa verið þýddar á ensku, þýsku, frönsku, spænsku og önnur tungumál. Hann hefur tekið þátt í mörgum ljóðahátíðum, í Ástralíu og um allan heim. Gagnrýnendur telja Wadih Sa'adeh hafa sérstaka rödd í nútímalegri arabískri ljóðlist.

Te 
 Ljóð þýdd á frönsku 
https://web.archive.org/web/20170114001927/http://wadihsaadeh.awardspace.us/
 Þýðing ljóðanna á spænsku
 Útdrátta úr 'A Secret Sky', eftir Michael Mahadeen http://www.youtube.com/watch?v=rChDxyb8gAc

Saadeh, Wadih
Saadeh, Wadih
Skólesít

Skólesít er dæmigerður geislasteinn.

Lýsing 
Ferstrendir, smá íflatir, nálarlaga en samliggjandi kristallar mynda samvaxna sveipi er geisla hver frá einum punkti.
Litlaus eða hvítt, glergljái eða daufan silkigljáa. Brotsár óslétt eða hrufótt. Kristalnálar 1-3 cm á lengd. 

 Efnasamsetning: CaAl2Si3O10 • 3H2O
 Kristalgerð: mónóklín
 Harka: 5
 Eðlisþyngd: 2,25-2,31
 Kleyfni: Góð á einn veg, samsíða langásnum

Útbreiðsla 
Algengt í ólivínbasalti frá Tertíer, finnst einnig með öðrum zeólítum á borð við mesólíti, kabasíti, thomsoníti og analsími. Hefur fundist við Teigarhorn, Reyðarfirði og Vesturhorni.

Heimild 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2

Bergtegundir
Mesólít

Mesólít er smágerð geislaknippi eða brúskar.

Lýsing 
Kristallar hármjóir og kristalnálar um 3 cm á lengd. Nálarnar stökkar og brotna ef komið er við þær. Oftast hvítt, hálfglært eða grátt. Með gler- eða silkigljáa og brotsár óslétt.

 Efnasamsetning: Na2Ca2Al6Si9O30 • 8H2O
 Kristalgerð: Mónóklín
 Harka: 5
 Eðlisþyngd: 2,25-2,26
 Kleyfni: Góð á tvenna vegu, skáhallt á langás

Útbreiðsla 
Algengt með skólesíti í ólivínbasalti frá Tertíer. Finnst með kísilsnauðum zeólítum og er önnur af mesólít-skólesít holufyllingabelti blágrýtismyndunarinnar. Hefur fundist í Skagafirði, Austfjörðum og Suðausturlandi.

Heimild 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2

Bergtegundir
Mordenít

Mordenít er zeólíti sem hefur hárfína sveigjanlega þræði og brúska sem eru mjúkir viðkomu.

Lýsing 
Myndar þéttan massa undir brúskunum og í fylltum holum. Kringum 0,5 cm á lengd en 2 cm langar nálar hafa fundist hér á landi. Líkist baðmullarbrúskum eða myglukenndri skán, oft með silkigljáa. Oftast hvítt en getur stundum verið rauðbrúnt. 

 Efnasamsetning: (Na2,K2,Ca)Al2Si10O24 • 7H2O
 Kristalgerð: Rhombísk
 Harka: 4-5
 Eðlisþyngd: 2,12-2,15
 Kleyfni: Góð, samt ógrenileg vegna smæðar

Úrbreiðsla 
Algengust zeólíta. Finnst í þóleiíti og kísilríku bergi. Finnst oft með kalsedóni, kvarsi og epistilbíti. Hefur fundist í Hvalfirði, á Skarðsheiði og Þorskafjarðarheiði.

Heimild 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2

Bergtegundir
Thomsonít

Thomsonít er geislóttur zeólíti.

Lýsing 
Kristallar blaðlaga,ílangir og þunnir strendingar. Liggja þétt saman í geislóttri hvirfingu og mynda kúlur með örfínum hrufum á yfirborðinu. Oftast mjólkurhvít en rauðleitt og brúnt líka. Hálfgengsætt með gler- og skelplötugljáa. Nálarnar um einn cm á lengd.

 Efnasamsetning: NaCa2Al5Si5O10 • 6H2O
 Kristalgerð: Rombísk
 Harka: 5
 Eðlisþyngd: 2,25-2,44
 Kleyfni: Góð

Útbreiðsla 
Algeng í ólivínbasalti og er oft með kabasíti, levyni, phillipsíti og kalsíti. Hefur fundist í Hvalfirði, Breiðdal, Skarðsheiði og á Esju.

Heimild 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2

Bergtegundir
Laumontít

Laumontít er steinefni flokkað annaðhvort með geislóttum eða plötulaga zeólítum.

Lýsing 
Laumontít myndar þunna, aflanga kristalla. Oftast nær hvítt á lit en stundum fölbleikt eða rauðbrúnleitt líka. Algeng lengd um 0,5 cm, lengri nálar hafa fundist. Oftast lausir í holum bergsins, verða að mylsnu þegar bergið brotnar niður. 

 Efnasamsetning: CaAl2Si4O12 • 4H2O
 Kristalgerð: Mónóklín
 Harka: 3-3½
 Eðlisþyngd: 2,20-2,41
 Kleyfni: Góð á tvenna vegu langs eftir kristalstrendingunum

Útbreiðsla 
Algengt í djúp rofnum berglagastafla eða þar sem hitin er frá jarðhita í megineldstöðvum. Myndast við allt að 230°C. Neðsta zeólítabeltið kennt við Laumontít.

Heimild 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2

Bergtegundir
Blátt fólk

Blátt fólk kemur fyrir í þjóðsögum og sögnum úr ýmsum heimshlutum en í einstaka tilvikum eru þessar sögur sannar og er þar oftast um að ræða fólk sem er með sjaldgæfan víkjandi erfðasjúkdóm, svonefndan arfgengan methemóglómíndreyra (methemoglobinemia), sem gerir að verkum að hörundið verður bláleitt.

Til að sjúkdómurinn komi fram þarf fólk að erfa þau gen sem sjúkdómnum valda frá báðum foreldrum. Líkur á að þetta gerist aukast til muna við skyldleikaræktun, því séu foreldrarnir skyldir hafa þeir að jafnaði fleiri gen sameiginleg. Þekktasta dæmið er Fugate-ættin, sem bjó á einangruðu svæði uppi á fjöllum Kentucky í Bandaríkjunum. Ættfeður þeirra báru genið og svo var einnig um aðra ætt í nágrenninu. Þegar einstaklingar úr þessum fjölskyldum eignuðust börn á fyrri hluta 19. aldar saman kom sjúkdómurinn fram. Kostir í makavali voru afar takmarkaðir og því var mikið um að náskyldir einstaklingar eignuðust saman börn, sem jók svo aftur líkurnar á sjúkdómnum. Nú eru til lyf sem halda kvillanum algjörlega í skefjum svo að fólk með methemóglómindreyra heldur eðlilegum húðlit.

Blámaður merkti líka sama og blökkumaður á íslensku og í fornnorrænu máli og Afríka var kölluð Blámannaland eða Bláland, enda eru orðin blár og blakkur komin af sömu rót.

Heimild 
 

Sjúkdómar
Phillipsít

Phillipsít er steinefni, sem er algengt á Íslandi en lítt auðkennilegt enda smágert. Það er flokkað í zeólítum.

Lýsing 
Phillipsít er litlaust eða hvítt, fölbrúnt við veðrun. Glergljái, hálfgengsætt með smáa kristala sem eru 0,5 cm á lengd. Koma fyrir annaðhvort sem stakir kristalar með krossmynstri vegna tvíburavaxtar eða samvaxið í geislóttar kúlur í þyrpingum. 

 Efnasamsetning: (K,Na,Ca)1-2(Si,Al)8O16 • 6H2O
 Kristalgerð: mónóklín
 Harka: 4½
 Eðlisþyngd: 2,20
 Kleyfni: Greinileg á einn veg, annars ógreinileg

Útbreiðsla 
Phillipsít finnst aðallega í ólivínbasalti í efsta hluta jarðalagastaflans. Finnst oft með kabasíti, levyni og thomsoníti en samt ekki í sömu holum.

Heimild 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2

Bergtegundir
Gismondín

Gismondín er steind sem er oftast geislótt og smágerð.

Lýsing 
Gismondín er glært eða hvítt og myndar mattar hálfkúlur eða staka kristala sem eru eins og tvíodda pýramídar. Stærð gismondínkristalla er oft í kringum 0,5 cm.

 Efnasamsetning: Ca2Al4Si4O16 •9H2O
 Kristalgerð: mónóklín
 Harka: 4½
 Eðlisþyngd: 2,12-2,28
 Kleyfni: Ógreinileg

Útbreiðsla 
Gismondín er sjaldgæft og finnst aðallega í stórdílóttu basalti og ólivínbasalti

Heimild 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2

Bergtegundir
Steindir
Garronít

Garronít er steind sem myndar geislóttar þéttar samvaxnar kristalþyrpingar.

Lýsing 
Garronít er mjólkurhvítt eða litlaust, glegljái, 1 cm stórar holufyllingar og fylla út í holuna. 

 Efnasamsetning: Na2Ca5Al12Si20O64 • 27H2O
 Kristalgerð: Rombísk
 Harka: 4½
 Eðlisþyngd: 2,13-2,18
 Kleyfni: Góð

Útbreiðsla 
Garronít finnst í ólivínbasalti. Aðalfundarstaðir á Íslandi eru Austurland þá sem útbreidd syrpa af dílabasalti á Grænavatnsporfýr í 700-900 m. hæð yfir sjávarmáli. Garronít er fremur sjaldgæft en hefur síðastliðin ár fundist á Vesturlandi.

Heimild 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2

Bergtegundir