alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Orrustan um Alamo

Orrustan um Alamo átti sér stað þann 23. febrúar árið 1836 og lauk 6. mars sama ár. Orrustan var einn mikilvægasti atburður í í sjálfstæðisbaráttu Texas gegn yfirráðum Mexíkóa og er goðsagnarkenndur atburður í sögu Bandaríkjanna. Til þess að stöðva uppreisn Texasbúa gerðu Mexíkóar árás á virkið Alamo og var barist stanslaust í þrettán daga.

Mexíkóskir hermenn undir stjórn Antonio López de Santa Anna byrjuðu árásina nálægt San Antonio De Béxar. Allir nema tveir hermenn og verndarar Texas létu lífið í átökunum. Þónokkrum mánuðum á undan þessum atburðum höfðu Texasbúar rekið í burt alla mexíkóska hermenn frá mexíkóska hluta Texas. Þetta leiddi til þess að her Texas stækkaði ótt og títt með tilkomu liðsauka James Bowie og William B. Travis hershöfðingja í Alamo.

Þann 23. febrúar réðust um það bil 1500 mexíkóskir hermenn inn San Antonio de Béxar í von um að taka yfir Texas-fylki á ný. Næstu tólf dagana lentu Mexíkóar og Texasbúar í þónokkrum átökum, skærum og deilum án þess að mikið um mannfall væri að ræða. Her Texas gerði sér grein fyrir að möguleikar hans voru ekki miklir gegn hinum fjölmenna her Mexíkó. Travis skrifar mörg bréf í von um meiri vistir og fleiri sjálfboðaliða sem gætu mögulega gengið til liðs við þeirra her gegn Mexikó en aðeins 100 menn buðu sig fram. Mexikóar hófu árás á sjálft Alamo-virkið snemma morguns þann 6. mars. Eftir tvær heiftarlegar árásir voru Texasbúar fámennir og illa búnir og gátu því lítið sem ekkert varist í þriðju árás Mexíkóa. Allir nema tveir hermenn Texasbúa létu lífið í átökunum. 

Átökin leiddu til þess að flestir innflytjendur í Texas og Bandaríkjamenn í ævintýraleit gengu til liðs við her Texas. Texasbúar hefndu sín að lokum á Mexikó. Þann 21. apríl árið 1836 sigruðu þeir Mexíkóa í orrustunni við San Jacinto. Þá réðust Texasbúa á tjaldsvæði Santa Anna sem var nálægt Lynchburg Ferry. Texasbúar komu mexíkóska hernum í opna skjöldu og orrustan um San Jacinto var því í raun búin eftir 18 mínútur. Á meðan á bardaganum stóð hrópuðu hermenn Texasbúa ítrekað „Remember Alamo!“ (Munið eftir Alamo!). Santa Anna var handtekinn eftir orrustuna og varð að afsala Texas til íbúa Texas til að fá frelsi á ný. Texas lýsti í kjölfarið yfir sjálfstæði og var sjálfstætt ríki þar til það gekk í ríkjasamband við Bandaríkin árið 1845. 

Snemma á 20. öld keypti þing Texas það sem eftir stóð af Alamo-virkinu og eru þær nú einn vinsælasti ferðamannastaður í öllum Bandaríkjunum. Alamo-virkið stendur nú inni í borginni San Antonio.

1836
Orrustur
Saga Bandaríkjanna
Saga Mexíkó
Árjúratímabilið

Árjúratímabilið er fyrsti hluti júratímabilsins. Það hófst við trías-júrafjöldaútdauðann fyrir 199,6 milljónum ára og lauk við upphaf miðjúratímabilsins fyrir 175,6 milljónum ára. Vegna fjöldaútdauðans gátu nýjar dýrategundir eins og risaeðlur þróast og orðið ríkjandi. Á árjúratímabilinu urðu til fjöldi nýrra tegunda ammoníta sem áður voru nær útdauðir, og fjöldi nýrra tegunda sæeðla og landeðla kom fram á sjónarsviðið. Á þessum tíma hófst fyrsti hluti uppbrots risameginlandsins Pangeu. 

Júratímabilið
Sam Houston

Samuel „Sam“ Houston (2. mars 1793 – 26. júlí 1863) var bandarískur stjórnmálamaður og hermaður á nítjándu öld. Hann er þekktastur fyrir að eiga mikilvægan þátt í að innleiða Texas í sameinuð bandaríki Norður Ameríku. Hann var af skosk-írskum ættum og fæddist í Timber Ridge í Shenandoahdal í Virginíu.

Houston var lykilpersóna í sögu Texas-ríkis og var fyrstur manna til að vera kosinn forseti lýðveldisins Texas. Einnig var hann kosinn þingmaður fyrir hönd Texas eftir að ríkið sameinaðist Bandaríkjunum og svo að lokum varð hann ríkisstjóri Texas. Hann neitaði að sverja alríkinu hollustueið þegar Texas sleit sig frá Sambandinu árið 1861 í Þrælastríðinu og var sviptur embætti. Til að forðast blóðsúthellingar hafnaði hann tilboði eins sambandsherjanna um að bæla niður bandarísku uppreisnina og dró sig í hlé til Huntsville í Texas þar sem hann lést áður en borgarastríðinu lauk. Houston er eini maðurinn í sögu Bandaríkjanna sem hefur gegnt stöðu ríkisstjóra tveggja ríkja (þó höfðu einhverjir menn gegnt stöðu ríkisstjóra fleiri ríkja utan Bandaríkjanna). Árið 1827 var Houston kosinn ríkisstjóri Tennessee sem íbúi Jackson.

Á fyrri hluta ævi sinnar hafði Samuel flutt búferlum frá Virginíu til Tennessee og búið með Cherokee frumbyggjum sem meðtóku hann síðar sem einn þeirra sjálfum og kvæntist hann konu úr hópnum. Hann gegndi herþjónustu í stríðinu árið 1812 á móti Bretunum og naut velgengni í stjórnmálum Tennessee. Árið 1829 sagði hann af sér og flutti til Arkansas. Árið 1832 átti Houston í deilum við bandarískan þingmann og leiddi það af sér mjög umtöluð réttarhöld. Stuttu seinna flutti hann til Coahuila y Tejas, sem þá var mexikókst ríki, og varð leiðtogi uppreisnarinnar í Texas. Sam Houston studdi viðbætur við sameinuð ríki Norður Ameríku.
  
Borgin Houston er nefnd eftir honum. Orðspor Houstons var viðamikið og voru honum til heiðurs nefnda eftir honum fjórða stærsta borg Bandaríkjanna, minjasafn, Bandarísk herstöð, þjóðgarður, háskóli og áberandi stytta við veginn inn í Huntsville.

Bandarískir fulltrúadeildarþingmenn
Houston, Sam
Forsetar Lýðveldisins Texas
Fylkisstjórar Tennessee
Fylkisstjórar Texas
Grundartangi

Grundartangi er iðnaðarhverfi í Hvalfjarðarsveit við utanverðan og norðanverðan Hvalfjörð.

Staðhættir 
Staðurinn fær nafn sitt af klettatanga sem skagaði út í fjörðinn en er nú undir landfyllingu. Hverfið er í landi Klafastaða og Kataness sem áður tilheyrðu Skilmannahreppi og Hvalfjarðarstrandarhreppi. Báðar jarðirnar tilheyra landnámi Þórmóðs gamla Bresasonar.

Í nágrenninu má finna Katanestjörn, Hólmavatn og Eiðisvatn. Neðan við hverfið eru víkurnar Leynir og Sýrumannavik.

Stóriðja 
Járnblendiverksmiðjan á Grundartanga tók til starfa árið 1979, og er nú næststærsti framleiðandi kísiljárns í heimi. Álverið á Grundartanga tók til starfa árið 1998. Bandaríska fyrirtækið Silicor Materials undirbýr byggingu sólarkísilverksmiðju á staðnum sem hefja á starfsemi árið 2018.

Mengun af brennisteinstvíoxíði, flúori og svifryki í Hvalfirði vegna stóriðju á Grundartanga er umdeild.

Hafnargerð hófst árið 1977 og er Grundartangahöfn nú meðal stærstu hafna landsins. Höfnin er rekin af Faxaflóahöfnum og er í eigu Hvalfjarðarsveitar, Akraneskaupstaðar, Borgarbyggðar og Skorradalshrepps. Í undirbúningi er að stækka höfnina enn frekar.

Tilvísanir 

Hafnir á Íslandi
Hvalfjarðarsveit
Hvalfjörður
Vesturland
Suðvesturland
Stóriðja á Íslandi
Apía

Apía er höfuðborg og stærsta borg Samóaeyja á miðri norðurströnd eyjarinnar Upolu. Apía er eina eiginlega borgin á Samóaeyjum. Hún er í héraðinu Tuamasaga. Íbúar eru tæplega 40 þúsund. Borgin er hafnarborg og helsta útflutningshöfn eyjanna. Þaðan ganga ferjur til Tókelá og Bandarísku Samóa.

Samóaeyjar
Höfuðborgir í Eyjaálfu
Mbabane

Mbabane er höfuðborg og stærsta borg Svasílands. Íbúar eru tæp 100 þúsund. Borgin er í héraðinu Hhohho í Mdimba-fjöllum í norðvesturhluta landsins. Meðalhæð borgarinnar yfir sjávarmáli er 1243 metrar. 

Esvatíní
Höfuðborgir
Ástríkur skylmingakappi

Ástríkur skylmingakappi (franska: Astérix gladiateur) er frönsk teiknimyndasaga og fjórða bókin í bókaflokknum um Ástrík gallvaska. Hún kom út árið 1964, en birtist áður sem framhaldssaga í teiknimyndablaðinu Pilote frá mars 1962 til janúar 1963. Höfundur hennar var René Goscinny en Albert Uderzo teiknaði. Bókin var gefin út á íslensku árið 1976.

Söguþráður 
Sagan hefst á því að Hnýsíus Glápíkus, landstjóri Rómverja í Gallíu, ákveður að færa Júlíusi Sesari að gjöf einn íbúa Gaulverjabæjar. Í því skyni lætur hann ræna þorpsskáldinu Óðríki algaulu. Ástríkur og Steinríkur halda til Rómar til að leysa hann úr prísundinni.

Sesar ákveður að varpa skáldinu fyrir ljónin í hringleikahúsinu. Félagarnir gerast því skylmingaþrælar við skylmingaskóla Feitíusar Bollíbusar til að frelsa Óðrík. Þeir hleypa sýningunni í hringleikahúsinu í loft upp, en áhorfendur kunna vel að meta. Sesar gefur skylmingaþrælunum frelsi og Bollíbus fær makleg málagjöld þar sem hann er látinn róa félögunum heim í galeiðu einn síns liðs.

Fróðleiksmolar 
 Í bókinni notar Steinríkur í fyrsta sinn orðatiltækið „Rómverjar eru klikk“, sem síðar varð kennisetning hans í bókkaflokknum. Jafnframt tekur hann í fyrsta sinn upp á þeim leik að safna hjálmum þeirra rómversku hermanna sem hann leggur að velli.
 Kaupmaðurinn Héðinn kaupharði (franska: Epidemaïs) frá Föníku ferjar félagana til og frá Rómarborg. Hann birtist aftur í bókinni Hrakningasaga Ástríks, en gengur þá undir nafninu Farsóttaís.
 Í Róm hitta Ástríkur og Steinríkur veitingahúsaeigandann Kryddrík (franska: Plaintcontrix). Hann birtist aftur í Ástríki á Korsíku.

Íslensk útgáfa 
Ástríkur skylmingakappi var gefinn út af Fjölvaútgáfunni árið 1976 í íslenskri þýðingu Þorbjarnar Magnússonar.

Ástríkur
Myndasögur
Veronica Lake

Veronica Lake (fædd Constance Frances Marie Ockelman 14. nóvember 1922, dáin 7. júlí 1973) var bandarísk leikkona. Leiklistarferill hennar hófst í leikhúsi en síðar varð hún fræg fyrir kvikmyndaleik.

Árið 1939 lék hún í fyrsta skipti í kvikmynd, sem heitir Sorority House. Í þessari mynd var hún aðeins í litlu aukahlutverki. Hún lést árið 1973 af völdum áfengisdrykkju.

Bandarískir leikarar
Jeanne Tripplehorn

Jeanne Tripplehorn (fædd Jeanne Marie Tripplehorn 10. júní 1963) er bandarísk leikkona sem er þekktust fyrir hlutverk sín í Big Love, The Firm, Basic Instinct og Criminal Minds.

Einkalíf 
Tripplehorn fæddist í Tulsa, Oklahoma. Stundaði hún nám við Háskólann í Tulsa áður en stundaði nám við dramadeildina við Julliard skólann í New York-borg frá 1986-1990.
Jeanne hefur verið gift leikaranum Leland Orser síðan 2000 og saman eiga þau eitt barn.

Ferill

Leikhús 
Tripplehorn hefur komið fram í leikritum á borð The Three Sisters, The Big Funk og Tis Pity She´s a Whore.

Sjónvarp 
Fyrsta sjónvarpshlutverk Tripplehorn var árið 1991 í sjónvarpsmyndinni The Perfect Tribute. Hefur hún síðan þá komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð The Ben Stiller Show, Frasier, New Girl og Blue.  Á árunum 2006-2011 lék Tripplehorn í þættinum Big Love þar sem hún lék persónuna Barb Henrickson.  

CBS tilkynnti í júní 2012 að leikkonan myndi leika Alex Blake, nýjasta meðlim hópsins í Criminal Minds.

Kvikmyndir 
Fyrsta kvikmyndahlutverk Tripplehorn var árið 1992 í Basic Instinct þar sem hún lék Dr. Beth Garner. Lék hún síðan á móti Tom Cruise í The Firm árið 1993. Hefur hún síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við Waterworld, Snitch, Mickey Blue Eyes, Timecode, Swept Away, The Trap og Crazy on the Outside.

Kvikmyndir og sjónvarp

Leikhús 

The Three Sisters (13. febrúar 1997 – 6. apríl 1997) – Masha (Criterion Center Stage Right).
Tis Pity She´s a Whore (17. mars 1992 – 19. apríl 1992) – Annabella (Joseph Papp Public Theatre/Newman Theater).
The Big Funk (20. nóvember 1990 – 16. desember  1990) – Jill (Joseph Papp Public Theatre/New York Shakespeare Festival).
Tru (14. desember 1989 – 1. september 1990) – Rödd ritarans (Booth Theatre).

Verðlaun og tilnefningar 
Emmy-verðlaunin
 2009: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í míniseríu eða sjónvarpsmynd fyrir Grey Gardens.

Razzie-verðlaunin
 1993: Tilnefnd sem versta leikkona í aukahlutverki fyrir Basic Instinct.

Satellite-verðlaunin
 2007: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu fyrir Big Love.
 2006: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu fyrir Big Love.

Tilvísanir

Heimildir 
 
 
 Jeanne Tripplehorn á Internet Broadway Database síðunni
 Jeanne Tripplehorn á The Internet Off-Broadway Database síðunni

Tenglar 
 
 Jeanne Tripplehorn á Internet Broadway Database síðunni
 Jeanne Tripplehorn á The Internet Off-Broadway Database síðunni 

Tripplehorn, Jeanne
Jonathan Winters

Jonathan Harshman Winters III (fæddur 11. nóvember 1925; látinn 11. april 2013) var bandarískur gamanleikari og þekktastur fyrir hlutverk sitt sem Papa Smurf í The Smurfs.

Tenglar 
 

Winters, Jonathan
Jack Angel

Jack Angel (fæddur 1930 - 19. október 2021) er bandarískur gamanleikari og þekktastur fyrir hlutverk sitt sem Chunk í Toy Story.

Tenglar
 

Angel, Jack
George Lopez

George Lopez (fæddur 1961) er bandarískur gamanleikari.

Tenglar
 

Lopez, George
Ken Page

Kenneth „Ken“ Page (fæddur 1954) er bandarískur gamanleikari og kabarett söngvari. Hann er helst þekktur fyrir að hafa verið rödd Oogie Boogie í Martröð á jólanótt.

Kvikmyndaferill

Kvikmyndir

Sjónvarp

Tölvuleikir

Hann hefur einnig leikið í fjölda leikrita.

Tenglar
 

Page, Ken
Don Rickles

Donald Jay "Don" Rickles (1926 – 2017) var bandarískur gamanleikari.

Tenglar
 

Rickles, Don
Jim Hanks

James Matthew „Jim“ Hanks (fæddur 1961) er bandarískur gamanleikari.

Tenglar 
 

Hanks, Jim
Earl Boen

Earl Boen (fæddur 1945) er bandarískur gamanleikari.

Tenglar 
 

Boen, Earl
Ned Beatty

Ned Thomas Beatty (6. júlí 1937 – 13. júní 2021) var bandarískur leikari.

Tenglar
 

Beatty, Ned
Joan Cusack

Joan Mary Cusack (fædd 1962) er bandarískur gamanleikari.

Tenglar 
 

Cusack, Joan
Craig T. Nelson

Craig Richard Nelson (fæddur 1944) er bandarískur leikari.

Tenglar 
 

Nelson, Craig T.
Holly Hunter

Holly Hunter (fædd 20. mars 1958) er bandarísk gamanleikkona.

Tenglar 
 

Hunter, Holly

Óskarsverðlaunahafar í flokki bestu leikkonu í aðalhlutverki
Spencer Fox

Spencer Fox (fæddur 1993) er bandarískur gamanleikari.

Tenglar
 

Fox, Spencer
Sarah Vowell

Sarah Jane Vowell (fædd 1969) er bandarískur gamanleikari.

Tenglar 
 

Vowell, Sarah
Bud Luckey

William Everett "Bud" Luckey (1934 – 2018) var bandarískur gamanleikari.

Tenglar
 

Luckey, Bud
Elizabeth Peña

Elizabeth Peña (fædd 23. september 1959; d. 14. oktober 2014) var bandarísk gamanleikkona.

Tenglar 
 

Peña, Elizabeth
André Sogliuzzo

André Sogliuzzo (f. 10. ágúst 1966) er bandarískur leikari.

Tilvísanir

Tenglar
 

Bandarískir leikarar
Jason Lee

Jason Michael Lee (fæddur 1970) er bandarískur leikari og gamanleikari.

Tenglar
 

Lee, Jason
Al Roker

Albert Lincoln „Al“ Roker, Jr. (fæddur 1954) er bandarískur leikari og fréttamaður. Hann segir veðurfréttir hjá NBC og í nóvember 2014 setti hann nýtt heimsmet í veðurfréttamennsku þegar hann sagði veðurfréttir í 34 tíma án nokkurs hlés.

Hann er náfrændi Lenny Kravitz.

Tenglar
 

Roker, Al
Maurice LaMarche

Maurice LaMarche (fæddur 1958) er bandarískur gamanleikari.

Tenglar 
 

LaMarche, Maurice
Rauðhæringur

Rauðhæringur eða ryðhadda (fræðiheiti: Inocybe dulcamara) er meðalstór hattsveppur af ættkvísl hærusveppa. Hatturinn er hnýfður, gulur eða gulgrár að lit og 1-4 cm í þvermál. Fanirnar eru alstafa og stafurinn einfaldur, samlitur hattinum. Gróprentið er tóbaksbrúnt. Þessi sveppur er talinn eitraður líkt og flestir sveppir sömu ættkvíslar.

Rauðhæringur vex á Íslandi.

Tilvísanir 

Hærusveppir
Sveppir á Íslandi
Arsinóe 2.

Arsinóe 2. (gríska: Ἀρσινόη; 316 f.Kr. – óþekkt dagsetning frá júlí 270 til 260 f.Kr.) var drottning Egyptalands á tímum Ptólemajaríkisins. Hún var elsta dóttir Ptólemajosar 1. og eiginkonu hans Bereníku 1. 

Fimmtán ára giftist hún bandamanni föður síns, Lýsimakkosi 1., sem þá var konungur yfir Þrakíu og síðar Makedóníu og stórum hluta Litlu-Asíu. Arsinóe átti með honum þrjá syni; Ptólemajos 1. Epigónos, Lýsimakkos yngri og Filippos. Hún stóð fyrir því að elsti sonur Lýsimakkosar og Níkaiu, Agaþókles, var kærður fyrir drottinsvik og myrtur í fangelsi af hálfbróður hennar, Ptólemajosi Kerános, árið 284 f.Kr. Eftir fall Lýsimakkosar í orrustunni við Kórupedíon flúði hún til Kassandreiu og giftist Ptólemajosi Kerános. Saman gerðu þau tilkall til konungdæmis í Makedóníu og Þrakíu. Í fjarveru Ptólemajosar gerði hún samsæri gegn honum ásamt sonum sínum. Vegna þessa lét Kerános drepa tvo eldri syni hennar en Filippos flúði norður til Dardaníu. Arsinóe fékk hæli hjá bróður sínum, Ptólemajosi 2., í Alexandríu.

Í Egyptalandi stóð hún enn fyrir samsæri þar sem eiginkona Ptólemajosar, Arsinóe 1., var kærð fyrir drottinsvik og rekin í útlegð. Arsinóe giftist þá bróður sínum og ríkti með honum til dauðadags. Hún var áhrifamikil og deildi öllum titlum með Ptólemajosi. Eftir dauða hennar var nafn hennar áfram notað á opinber skjöl. Ptólemajos ýtti undir dýrkun hennar sem gyðju (sem gerði hann um leið að guði).

Drottningar Egyptalands
Drottningar Þrakíu
Drottningar Makedóníu
Forngrískar drottningar
Fólk fætt árið 316 f.Kr.
Arsinóe 1.

Arsinóe 1. (gríska: Αρσινόη; 305 f.Kr. – eftir 248 f.Kr.) var drottning Egyptalands á tímum Ptólemajaríkisins. Hún var dóttir Lýsimakkosar konungs Þrakíu, sem var einn af herforingjum Alexanders mikla, og Níkaiu konu hans. Hún átti tvö eldri systkini, bróðurinn Agaþókles og systurina Evridíke. 

Hún giftist bandamanni föður síns, Ptólemajosi 2. Fíladelfosi, sem var fjarskyldur henni, þegar þeir Lýsimakkos gerðu með sér bandalag gegn Selevkosi 1. Níkator. Þau áttu þrjú börn; Ptólemajos 3. Evregetes, Lýsimakkos af Egyptalandi og Bereníku yngri. 

Einhvern tíma milli 279 og 274 f.Kr. flúði Arsinóe 2. til bróður síns í Egyptalandi undan hálfbróður sínum Ptólemajosi Kerános og fékk hann brátt til að dæma Arsinóe 1. fyrir drottinsvik. Hún var þá rekin í útlegð til borgarinnar Koptos í Efra Egyptalandi. Hugsanlega tengist útlegð hennar útlegð Þeoxenu yngri sem Ptólemajos dæmdi útlæga um sama leyti. Ptólemajos giftist síðan Arsinóe 2.

Arsinóe 1. lifði í 20 ár í útlegð. Hún hélt hirð og lifði við töluverðan munað. Fundist hefur steintafla í Koptos sem vísar til Arsinóe sem eigikonu konungsins án þess að nafn hennar komi fyrir í hylki eins og venja er með konungleg nöfn. 

Fólk fætt árið 305 f.Kr.
Fólk dáið árið 247 f.Kr.
Ptólemajaríkið
Egypskar drottningar
Forngrískar drottningar
Bereníke 2.

Bereníke 2. (267 eða 266 f.Kr. – 221 f.Kr.) var drottning Egyptalands á tímum Ptólemajaríkisins. Hún var dóttir Magasar af Kýrenæku og Apömu 2.

Árið 249 f.Kr. giftist hún Demetríosi fagra sem tók við konungdómi af föður hennar, en hann gerðist ástmaður móður hennar svo hún lét myrða hann í svefnherbergi Apömu sama ár eða árið eftir. Þau áttu engin börn saman. 

244 eða 243 f.Kr. giftist hún konungi Egyptalands, Ptólemajosi 3. Með honum átti hún sex börn; Arsinóe 3., Ptólemajos 4., Lýsimakkos (?), Alexander, Magas af Egyptalandi og Bereníku. 

Sagt er að hún hafi tekið þátt í Nemeuleikunum milli 245 og 241 f.Kr. og líka Ólympíuleikunum. 

Fljótlega eftir andlát eiginmanns hennar 221 f.Kr. var hún myrt að undirlagi sonar síns, Ptólemajosar 4. Dýrkun hennar var samt sem áður fyrirskipuð eftir lát hennar.

Eftirmæli
Eftir giftingu hennar og Ptólemajosar var borgin Evesperídes í Kýrenæku flutt til og nefnd Bereníke í höfuðið á henni. Nafnið varð síðan Benghazi. 

Stjörnumerkið Bereníkuhaddur dregur nafn sitt af því að hún hét Afródítu hári sínu til að eiginmaður hennar kæmi heill heim úr herför til Sýrlands. Hún gaf hárið til hofs gyðjunnar í Zefýríon (nú Mersin). Þegar hárið hvarf síðar skýrði stjörnufræðingurinn Konón frá Samos það með því að hárið hefði verið numið til himna og sett meðal stjarnanna.

Tenglar

Drottningar Egyptalands
Drottningar Kýrenæku
Ptólemajaríkið
Arsinóe 3.

Arsinóe 3. Fílópator (gríska: Ἀρσινόη ἡ Φιλοπάτωρ;  246 eða 245 f.Kr. – 204 f.Kr.) var drottning Egyptalands á tímum Ptólemajaríkisins. Hún var dóttir Ptólemajosar 3. og Bereníku 2. Árið 220 f.Kr. giftist hún bróður sínum Ptólemajosi 4. sem var nýtekinn við konungdómi. Hún tók virkan þátt í stjórn ríkisins sem var annars í höndum hins valdamikla ráðherra konungs, Sósibíosar. Þannig tók hún þátt í orrustunni við Rafíu gegn Antíokkosi mikla. Hún átti soninn Ptólemajos 5.

Eftir lát eiginmanns hennar 204 f.Kr. létu ráðherrarnir Sósibíos og Agaþókles myrða hana af ótta við að hún tæki völdin sem móðir konungs. Agaþókles gerðist ráðsmaður hins unga konungs og myrti síðan Sósibíos en við það gerðu íbúar Alexandríu uppreisn undir stjórn Tlepolemosar. Agaþókles var drepinn af vinum sínum til að forða honum frá verri dauðdaga, og systur hans voru tættar í sundur af æstum múgnum í hefndarskyni fyrir morðið á Arsinóe.

Drottningar Egyptalands
Ptólemajaríkið
Kleópatra 1.

Kleópatra 1. Syra eða Sýrlenska (gríska: Κλεοπάτρα Σύρα; um 204 f.Kr. – 176 f.Kr.) var drottning Egyptalands á tímum Ptólemajaríkisins. Hún var dóttir Antíokkosar mikla, konungs Selevkídaríkisins, og drottningar hans Laódíke 3. Hún giftist Ptólemajosi 5., konungi Egyptalands, í borginni Rafía (nú Rafha) árið 193 f.Kr. Hjónaband þeirra var hluti af friðarsamkomulagi milli Ptólemaja og Selevkída, að undirlagi Rómverja, eftir fimmta Sýrlandsstríðið milli ríkjanna. Þá var hann um sextán ára gamall og hún tíu ára.

Kleópatra og Ptólemajos áttu minnst þrjú börn; Kleópötru 2., Ptólemajos 6. og Ptólemajos 8.

Árið 187 f.Kr. var Kleópatra skipuð ráðherra konungs og þegar hann lést 180 f.Kr. tók hún við völdum fyrir hönd sonar síns Ptólemajosar 6. sem þá var sex ára. Hún var fyrsta drottning Ptólemaja sem ríkti ein yfir Egyptalandi. Á papýrusskjölum og peningum frá tímabilinu frá 179 til 176 f.Kr. er nafn hennar þannig ritað fyrir framan nafn sonar hennar.

Drottningar Egyptalands
Ptólemajaríkið
Kleópatra 2.

Kleópatra 2. (gríska: Κλεοπάτρα; um 185 – 116 f.Kr.) var drottning og um tíma einvaldur í Egyptalandi á tímum Ptólemajaríkisins. Hún var dóttir Ptólemajosar 5. og Kleópötru 1.

Hún giftist bróður sínum, konunginum Ptólemajosi 6., 176 f.Kr. ári eftir andlát móður þeirra Kleópötru 1. sem stjórnaði ríkinu fyrir hönd sonar síns. Þau voru bæði á barnsaldri og stjórn ríkisins í höndum ráðherra. Árið 170 f.Kr. sögðu ráðherrarnir Eulaeus og Lenaeus Selevkídaríkinu stríð á hendur vegna Koíle-Sýrlands. Antíokkos 4. gerði þá innrás í Egyptaland og náði konunginum á sitt vald. Ptólemajos varð þá leppkonungur Antíokkosar. Þegar Antíokkos hvarf á braut kusu íbúar Alexandríu bróður hans, Ptólemajos 8. sem var kallaður „Fyskon“, fyrir konung, en í stað þess að berjast um völdin ákváðu bræðurnir að ríkja saman ásamt systur sinni. Árið 164 f.Kr. steypti Fyskon systkinum sínum af stóli um stutt skeið en árið eftir voru þau endurreist.

Kleópatra og Ptólemajos 6. áttu fjögur börn; Ptólemajos Evpator, Kleópötru Þeu, Bereníku, Kleópötru 3. og Ptólemajos 7. (líklega). 

Þegar Ptólemajos 6. lést í herför árið 145 f.Kr. lýsti Kleópatra son þeirra konung en þá sneri Fyskon aftur og bauð henni að deila völdum og giftast. Kleópatra giftist því Fyskoni en í brúðkaupsveislunni lét hann myrða Ptólemajos, son hennar. Kleópatra og Fyskon eignuðust einn son; Ptólemajos Memfítes. Árið 139 f.Kr. tók Fyskon dóttur hennar, Kleópötru 3., sem eiginkonu.

Árið 132 f.Kr. leiddi Kleópatra uppreisn íbúa Alexandríu gegn Fyskoni og Kleópötru 3. til að koma syni þeirra, Memfítes, til valda. Valdaránið tókst og Fyskon og Kleópatra 3. hröktust til Kýpur með börnum sínum. Fyskon náði samt Memfítes á sitt vald, lét drepa hann og höggva líkið í sundur og senda Kleópötru. Þetta leiddi til borgarastyrjaldar þar sem Egyptaland utan Alexandríu studdi Fyskon gegn Kleópötru. Árið 127 f.Kr. flúði hún því til Sýrlands til dóttur sinnar Kleópötru Þeu og tengdasonar Demetríosar 2. Alexandría stóð áfram gegn Fyskoni en árið eftir náði hann borginni á sitt vald. Lýst var yfir opinberri sátt milli Kleópötru og Fyskons árið 124 f.Kr. og hún sneri aftur til Egyptalands. Þau ríktu því saman til 116 f.Kr. þegar Fyskon lést og Kleópatra 3. tók við völdum fyrir hönd sonar síns. Skömmu síðar lést hún sjálf.

Drottningar Egyptalands
Ptólemajaríkið
Heinabergsvötn

Heinabergsvötn voru jökulfljót á Mýrum í Hornafirði. Komu þau undan Heinabergsjökli, ásamt ánni Kolgrímu, og féllu um aura til sjávar. Heinabergsvötn voru fyrr á tíðum mikið vatnsfall og oft komu í þau jökulhlaup þegar svonefndur Vatnsdalur fylltist af vatni. Gerðu þau þá mikinn usla á Mýrum og flæmdust um alla aurana.

Árið 1947 var ákveðið að brúa vötnin og var 38 m löng stálgrindarbrú byggð sem lokið var við árið eftir. Haustið 1948, skömmu eftir vígslu brúarinnar, færðu vötnin sig yfir í farveg Kolgrímu og eftir það stendur brúin á þurru. Þjóðvegurinn liggur nú nokkuð fyrir sunnan brúna og aurar vatnanna hafa verið græddir upp.

Jökulár á Íslandi