alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Normaldreifing

Normaldreifing, einnig kölluð Gauss-dreifing eftir Carl Friedrich Gauss, er dreifilíkan sem sýnir áætlaða dreifingu tölulegra upplýsinga úr stóru úrtaki (t.d. einkunna í stórum bekk, hæð eða þyngd fólks), og gegnir mikilvægu hlutverki í ýmsum fræðum. Einnig er talað um normalkúrfu, þar sem skírskotað er til grafsins sem sýnir dreifinguna. Höfuðsetning tölfræðinnar segir að fyrir nægilega mörg tilfelli munu öll gögn normaldreifast.

Normalkúrfan hefur þá eiginleika að meðaltal, miðgildi og tíðasta gildi stakanna sem hún lýsir eru öll í miðju hennar, þ.e. er sama talan. Það sem veitir kúrfunni notagildi er að ávallt er jafnstórt hlutfall staka innan tiltekins fjölda staðalfrávika frá meðaltalinu. Þannig eru um 68,26% stakanna innan bilsins frá mínus einu upp í plús eitt staðalfrávik frá meðaltalinu, um 95,44% staka eru innan ± tveggja staðalfrávika frá meðaltali og 99,72% innan ± þriggja.

Z-gildi 
Hægt er að umbreyta mælingum sem fylgja normalkúrfunni í svonefndar staðaleinkunnir, einnig kallaðar z-gildi. Staðaleinkunn greinir frá því hver staða mælingar er gagnvart normalkúrfunni. Z-gildi eru í raun staðalfrávik; +1z táknar þannig eitt staðalfrávik fyrir ofan meðaltal, og -2z táknar tvö staðalfrávik fyrir neðan meðaltal. 

Formúlan fyrir staðaleinkunninni er

,

þar sem x er mælingin sem á að breyta í z-einkunn, en x̅ er meðaltal allra mælinganna og S staðalfrávik þeirra.

Normalkúrfa sem er mæld í z-gildum, þar sem staðalfrávik er 1 og meðaltal er 0, kallast stöðluð normalkúrfa.

Tengill 
 Hermilíkan af baunavélinni, eða Quincunx, sem sýnir hvernig eiginleikar normaldreifast
 Normal Distribution -- from Wolfram MathWorld

Tölfræði
Sankti Lúsía

Sjá greinina heilög Lúsía um dýrlinginn Lúsíu
Sankti Lúsía eða Saint Lucia er sjálfstætt eyríki á frjósamri og hálendri eldfjallaeyju; í Litlu-Antillaeyjaklasanum á mörkum Karíbahafs og Atlantshafs. Ríkið sem telur 165.595 íbúa (2010), byggir á þingræðibundnu lýðræði en í konugssambandi við  Breska samveldið.

Landlýsing 
Eyjan er  616 km2 að stærð og er hluti af Windward eyjaklasanum í Karíbahafi. Eyjan er sunnan við Sankti Vinsent og Grenadíneyjar og norðan við Martinique. Sankti Lúsía hefur verið í  Breska samveldinu frá 1979. Hún er frjósöm og hálend eldfjallaeyja; hæsti tindur: Gimie, 959 m. Á eyjunni er hitabeltisloftslag. Höfuðborgin er Castries.

Íbúar 
Íbúar (2010) eru um 165.595. Íbúarnir eru aðallega af afrískum uppruna og Kaþólska kirkjan er ríkjandi trú, en þar er einnig stór hópur mótmælenda. Enska er opinbert tungumál, en Kwéyòl, franskur Creole, er einnig víða töluð, og margir eyjaskeggjar tala einnig frönsku eða spænsku.

Saga 
Kristófer Kólumbus hefur líklega séð til eyjarinnar árið 1502. Bretum mistókst í fyrstu tilraun þeirra að nýlenduvæða eyjuna upphafi 17. aldar. Eyjan var síðar byggð af frökkum sem gerðu samning við eyjaskeggja árið 1660. Bretar og Frakkar deildu um Sankti Lúsíu  en því lauk með því að bretar tryggðu sér völd árið 1814. Eyjan varð þá hluti af nýlendum Bretlands á Kulborðseyjum. Þegar nýlendan var leyst upp árið 1958-62 varð Sankti Lúsía hluti af Sambandsríki Vestur-Indía. Árið 1967 fékk Sankti Lúsía nokkurt sjálfstæði sem eitt af sex ríkjum í Sambandsríki Vestur-Indía. Þann 22. febrúar árið 1979 hlaut Sankti Lúsía fullt sjálfstæði og er það þjóðhátíðardagur eyjarinnar.

Hagkerfi 
Hagkerfi byggir að miklu leyti á útflutningi landbúnaðarafurða (banana, kakó og annarra landbúnaðarvara úr hitabeltinu) og ferðaþjónusta. Sankti Lúsía hefur laða að erlenda fjárfestingu einkum í bankastarfsemi og létts iðnaðar, olíuhreinsunar og flutninga. Bandaríkin og Frakkland eru helstu viðskiptaríki.

Stjórnarfar 
Samkvæmt stjórnarskrá landsins frá 1979 er landið er þingræðibundið lýðræði. Á þjóðþinginu eru tvær deildir: öldungadeild með 11 þingsæti og Neðri deild (House of Assembly) með 17 sæti. Forsætisráðherra leiðir ríkisstjórnina. Sankti Lúsía er í Breska Samveldinu og hefur því þjóðhöfðingja samkvæmt konungssambandi við Stóra-Bretland og Norður Írland.

Sankti Lúsía hefur alið flesta  nóbelsverðlaunahafa miðað við höfðatölu. Það eru þeir Sir Arthur Lewis sem fékk nóbelsverðlaun í hagfræði 1979, og Derek Walcott sem fékk nóbelsverðlaunin í bókmenntum 1992. Þeir eru báðir fæddir 23. janúar, en ekki sama ár.

Ytri tenglar 
 Opinber vefur Sankti Lúsía ríkis
 Þjóðsöngur Sankti Lúsíu
 Vefur með tenglum í Sankti Lúsía 
 Upplýsingavefur Leyniþjónustu Bandaríkjanna: Um ríkisstjórn Sankti Lúsía 
  Upplýsingavefur Leyniþjónustu Bandaríkjanna (CIA World Factbook) um Sankti Lúsíu 
 Vefur Verslunarráðs Sankti Lúsíu
 Yfirlit yfir helstu fasteignasölur Sankti Lúsíu 

Sankti Lúsía
Litlu-Antillaeyjar

Litlu-Antillaeyjar eru eyjaklasi í Antillaeyjaklasanum sem, ásamt Bahamaeyjum, mynda Vestur-Indíur. Litlu-Antillaeyjar eru löng röð lítilla eyja sem liggur frá norðri til suðurs og myndar austurmörk Karíbahafsins við Atlantshaf.

Litlu-Antillaeyjum er stundum skipt í Kulborðseyjar (suður) og Hléborðseyjar (norður) þar sem ríkjandi staðvindar blása frá suðri til norðurs. 

Eyjarnar eru (frá norðri til suðurs):
 Bandarísku Jómfrúreyjar
 Bresku Jómfrúreyjar
 Angvilla (Bretland)
 Sankti Kristófer og Nevis
 Antígva og Barbúda
 Montserrat (Frakkland)
 Guadeloupe (Frakkland)
 Dóminíka
 Martinique (Frakkland)
 Sankti Lúsía
 Barbados
 Sankti Vinsent og Grenadíneyjar
 Grenada
 Trínidad og Tóbagó
 Eyjarnar undan strönd Venesúela
 Hollensku Antillaeyjar (Holland)
 Norðausturhorn Karíbahafsins
 Sint Eustatius
 Saba
 Saint Martin (ásamt Frakklandi)
 Undan strönd Venesúela
 Bonaire
 Curacao
 Arúba (Holland)

Eyjaklasar
Eyjar í Karíbahafi

mr:अँटिल्स#लेसर अँटिल्स
Hléborðseyjar

Þessi grein fjallar um hluta Litlu-Antillaeyja. Vesturhluti Félagseyja í Frönsku Pólýnesíu er líka kallaður Hléborðseyjar og Norðvestur-Hawaiieyjar eru líka stundum kallaðar Hléborðseyjar.

Hléborðseyjar eru nyrðri hluti Litlu-Antillaeyja. Þær eru nefndar Hléborðseyjar þar sem ríkjandi staðvindar blása frá suðri til norðurs svo þær eru hléborðs miðað við syðri eyjarnar; Kulborðseyjar.

Hléborðseyjar var heiti á breskri nýlendu sem taldi eyjarnar Antígva, Barbúda, Bresku Jómfrúreyjar, Montserrat, Sankti Kristófer og Nevis, Angvilla og (til 1940) Dóminíku, frá 1671 til 1816 og aftur frá 1833 til 1960. Nýlendan hét Sambandsnýlenda Hléborðseyja (Federal Colony of the Leeward Islands) frá 1871 til 1956 og Hléborðseyjaumdæmi (Territory of the Leeward Islands) frá 1956 til 1960.

Til Hléborðseyja teljast venjulega:
 Jómfrúaeyjar
 Angvilla
 Saint Martin (Guadeloupe (norðurhlutinn) og Hollensku Antillur (suðurhlutinn))
 Saba (Hollensku Antillaeyjar)
 Sint Eustatius (Hollensku Antillaeyjar)
 Saint Barthélemy
 Antígva
 Barbúda
 Sankti Kristófer
 Nevis
 Montserrat
 Gvadelúpeyjar
 Dóminíka

Hin örsmáa og fjarlæga Fuglaeyja (Isla Aves'') er stundum talin með til hægðarauka.

Ólíkar skiptingar
Skiptingin milli Hléborðseyja og Kulborðseyja er mismunandi í munni Breta, Spánverja, Hollendinga og Þjóðverja: Í enskumælandi löndum er venjulega miðað við að skiptingin liggi milli Dóminíku og Martinique, en í spænskumælandi löndum  eru eyjarnar milli Jómfrúreyja suður að Trínidad og Tóbagó (að þeim meðtöldum) kallaðar Kulborðseyjar og eyjarnar við strönd Venesúela kallaðar Hléborðseyjar. 

Að auki er staðbundið (til dæmis á Bresku Jómfrúreyjum) að telja eyjarnar frá Jómfrúreyjum að Dóminíku til Kulborðseyja.

Eyjaklasar
Eyjar í Karíbahafi
Antillaeyjar

Antillaeyjar eru eyjarnar í Karíbahafi eða Vestur-Indíur, utan Bahamaeyjar. Almennt er gerður greinarmunur á Stóru-Antillaeyjum, norðan við Karíbahafið, sem telja Kúbu, Jamaíku, Hispaníólu og Púertó Ríkó, og Litlu-Antillaeyjum sem eru austurmörk Karíbahafsins og skiptast í Hléborðseyjar og Kulborðseyjar og eyjarnar undan strönd Venesúela. Landfræðilega eru eyjarnar taldar til Norður-Ameríku, en af menningarlegum og sögulegum ástæðum eru Stóru-Antillaeyjar talin með Rómönsku Ameríku.

Eyjaklasar
Eyjar í Karíbahafi
Stóru-Antillaeyjar

Stóru-Antillaeyjar eru eyjaklasi á norðurmörkum Karíbahafsins, og telst til Vestur-Indía, ásamt Litlu-Antillaeyjum og Bahamaeyjum.

Til Stóru-Antillaeyja teljast:

 Hispaníóla
 Dóminíska lýðveldið
 Haítí
 Jamaíka
 Kúba
 Púertó Ríkó

Eyjar í Karíbahafi
Eyjaklasar
Þíðjökull

Þíðjökull eða tempraður jökull er jökull þar sem hiti jökulsins er við frostmark vatns, en slíkir jöklar eru utan heimskautasvæðanna. Hiti gaddjökla er ávallt neðan frostmarks vatns.

Heimild 
 

Jöklafræði
Blokk (lotukerfið)

Blokk í lotukerfinu er safn aðliggjandi flokka. Orkuríkasta rafeind hvers frumefnis í ákveðnum flokki tilheyra allar sama frumeindarsvigrúmi. Hver blokk er því nefnd eftir einkennandi svigrúmi frumeinda þess og heita því:

 S-blokk
 P-blokk
 D-blokk
 F-blokk
 G-blokk (Frumefni í þessari blokk hafa ekki enn fundist)

Lotukerfið
S-blokk

S-blokk lotukerfisins samanstendur af tveimur fyrstu flokkum þess: alkalímálmum og jarðalkalímálmum ásamt vetni og helíni. Í grunnstöðu allra frumefna í þessari blokk, er orkuríkasta rafeindin í s-svigrúmi. Frumefni s-blokkar eru sterkir afsýringar, fyrir utan helín sem er efnafræðilega óvirkt.

Tengt efni 
 Lotukerfisblokkir
 P-blokk
 D-blokk
 F-blokk
 G-blokk
 Rafeindaskipan

Lotukerfið
P-blokk

P-blokk lotukerfisins samanstendur af síðustu sex flokkum þess fyrir utan helín. Í grunnstöðu allra frumefna í þessari blokk, er orkuríkasta rafeindin í p-svigrúmi. P-blokkin inniheldur alla málmleysingja og málmunga ásamt nokkrum málmum.

Flokkar p-blokkar eru:
 13 (IIIB,IIIA): Bórflokkur 
 14 (IVB,IVA): Kolefnisflokkur 
 15 (VB,VA): Niturflokkur
 16 (VIB,VIA): Kalkógen 
 17 (VIIB,VIIA): Halógen 
 18 (Group 0): Eðalgös

Tengt efni 
 Lotukerfisblokkir
 S-blokk
 D-blokk
 F-blokk
 G-blokk
 Rafeindaskipan

Lotukerfið
D-blokk

D-blokk lotukerfisins samanstendur af flokkum frumefna sem að í grunnstöðu hafa orkuríkastu rafeindina í d-svigrúmi. Frumefni í d-blokk eru einnig þekkt sem hliðarmálmar.

Tengt efni 
 Lotukerfisblokkir
 S-blokk
 P-blokk
 F-blokk
 G-blokk
 Rafeindaskipan

Lotukerfið
F-blokk

F-blokk lotukerfisins samanstendur af frumefnum sem í grunnstöðu hafa orkuríkustu rafeindina í f-svigrúmi. 
Ólíkt hinum blokkunum, fylgir hefðbundin skipting f-blokkar lotum svipaðra sætistalna frekar en flokki svipaðra rafeindaskipana. F-blokk hefur því að geyma lantaníða og aktiníða.

Tengt efni 
 Lotukerfisblokkir
 S-blokk
 D-blokk
 P-blokk
 G-blokk
 Rafeindaskipan

Lotukerfið
G-blokk

G-blokk lotukerfisins samanstendur af frumefnum sem í grunnstöðu hafa orkuríkastu rafeindina í g-svigrúmi. 
Ekki hafa ennþá fundist frumefni sem að tilheyra g-blokk, en tilvist þeirra hefur verið spáð fyrir af þrautreyndu skammtafræðilegu líkani.

Tengt efni 
 Lotukerfisblokkir
 S-blokk
 D-blokk
 P-blokk
 F-blokk
 Rafeindaskipan
 Unbíunín

Lotukerfið
Díogenes Laertíos

Díogenes Laertíos, ævisagnaritari grískra heimspekinga, af sumum talinn hafa fengið eftirnafn sitt frá bænum Laerte í Kílíkíu en aðrir telja nafn hans komið frá rómverska ættarnafninu Laertii.

Ekkert er vitað um ævi Díogenesar. Hann hlýtur að hafa verið uppi eftir Sextos Empeirikos (uppi um 200 e.Kr.), sem hann getur um, og á undan Stefanosi frá Býzantíon (uppi um 500 e.Kr.), sem vitnar í hann; sennilega snemma á 3. öld e.Kr. Líklegt þykir að hann hafi verið að störfum á tímum Alexanders Severusar (222-235) og eftirmanna hans.

Skoðanir Díogenesar sjálfs eru einnig ókunnar. Sumir telja að hann hafi verið kristinn; en líklegra þykir að hann hafi verið epikúristi. Verkið sem hann er þekktur fyrir, Ævisögur merkra heimspekinga, var ritað á grísku og til þess að gera grein fyrir ævisögum og kenningum grískra heimspekinga. Verkið er ógagnrýnið á heimildir og ófágað í framsetningu, en hefur þónokkuð gildi eigi að síður enda veitir það okkur innsýn í einkalíf grísku vitringanna. Af þeim sökum mun Montaigne hafa fullyrt að hann vildi gjarnan að til hefðu verið tólf Laertíosar í stað eins.

Díogenes skiptir efninu í tvennt sem hann nefnir jóníska skólann og ítalska skólann; skiptingin byggir ekki á traustum rökum. Ævisögur fyrri hlutans hefjast á Anaximandrosi, og enda á Kleitomakkosi, Þeófrastosi og Krýsipposi; Síðari hllutinn hefst með Pýþagórasi, og lýkur með Epikúrosi. Sókratíski skólinn, með sínum fjölmörgu afbrigðum, er flokkaður með jónísku heimspekinni; Eleumennirnir og efahyggjumennirnir eru á hinn bóginn flokkaðir með ítalska skólanum.

Öll síðasta bókin er tileinkuð Epikúrosi og inniheldur þrjú afar áhugaverð bréf, stíluð á Heródótos, Pýþókles og Menókeif. Helstu heimildir Díogenesar voru rit sagnaritaranna Díódesar frá Magnesíu og Favorinusar. Fram kemur hjá Burlaeusi (Walter Burley, 14. aldar munkur) í riti hans De vita et moribus philosophorum (Um ævir og siði heimspekinganna) að texti Díogenesar hafi verið meiri vöxtum en það sem nú er varðveitt. Auk ævisagna heimspekinganna ritaði Díogenes verk í bundnu máli um fræga menn undir ýmsum bragarháttum.

Heimildir

Tengt efni 
 Fornaldarheimspeki
 Fornfræði
 Grísk heimspeki
 Heimspeki
 Sagnaritun

Tenglar 
 
 

Fornaldarheimspeki
Forngrískir sagnaritarar
Krýsippos

Krýsippos frá Soli (forngríska: Χρυσιππος) (280 – 207 f.Kr.) var nemandi Kleanþesar og síðar arftaki hans sem stóíska skólans í heimspeki (232-204 f.Kr.). Hann var einn áhrifamesti hugsuður stóuspekinnar og átti mestan þátt í að gera stóuspekina að vinsælustu heimspekinni bæði í Grikklandi og Róm um aldir.

Krýsippos var afkastamikill rithöfundur. Verk hans munu hafa verið um 700 talsins en ekkert er varðveitt að undanskildum brotum sem síðari tíma höfundar vitna í svo sem Cicero, Seneca og fleiri.

Sagan segir að Krýsippos hafi dáið úr hlátri eftir að hafa séð asna éta fíkjur.

Heimildir

Tengt efni 
 Fornaldarheimspeki
 Fornfræði
 Grísk heimspeki
 Hellenísk heimspeki
 Stóísk ró
 Stóuspeki

Tenglar 
 

Stóuspekingar
Gísli H. Guðjónsson

Gísli Hannes Guðjónsson (fæddur 26. október 1947) er prófessor í réttarsálfræði við King's college í Lundúnum og rannsóknarprófessor við Háskólann í Reykjavík. 

Gísli er þekktur víða um heim fyrir rannsóknir sínar og einn fárra íslenskra sálfræðinga sem hefur náð frama erlendis. Hefur hann einkum beitt rannsóknaraðferðum sínum við greiningu á áreiðanleika vitna.

Íslenskir sálfræðingar
Saga sálfræði

Sálfræði sem tilraunasvið hófst árið 1854 í Leipzig í Þýskalandi þegar Gustav Fechner bjó til fyrstu kenninguna um hvernig dómar um skynreynslu eru gerðar og hvernig gera má tilraunir á þeim.

Helstu ártöl í sögu bandarískrar sálfræði
 1890 - Bók Williams James „Principles of psychology“ kemur út. Hann var einn af helstu frumkvöðlum sálfræðinnar. Hann var fyrstur til að setja upp tilraunastofu í sálfræði vestanhafs og til að kenna þar á háskóla námskeiði sálfræði auk þess sem hann skrifaði fyrstu bandarísku kennslubókina en það er einmitt “Prinxiples of psychology”.

 1898 - Edward Thorndike gerir fyrstu rannskóknirnar á dýrum við tilrauna aðstæður. Hann setur fram árangurslögmálið en það er fjallar um meðal annars þegar hann lagði mismunandi þrautir fyrir ýmis dýr. Hann byrti tilraunir sínar í bók undir heitinu „Animal intelligence: an seperimental study of a associative processes in animals“.

 1913 - John B. Watson setur fram stefnuskrá atferlisstefnunnar. Atferlisstefnan er bandarísk eins og hlutverksstefnan. Þar er meigináhersla lögð á vísindalegar aðferðir og rannsóknir á atferli en ekki hugarstarfsemi. 

 1938 - „The behavior of organisms“ eftir Burrhus Fredrick Skinner kemur út en þar setur hann fram meginhugtök virkrar skilyrðingar. Skinner taldi að hugmyndin um frjálsan vilja væri hreinn uppspuni sem væri til komin venga þess að mönnum yxi í augum að skýra svo flókið fyrirbæri sem mannlegt atferli er.

 1956 - George A. Miller skrifar greinina „The magical number seven, plus or minus two“, eða: Töfratalan 7 plús eða mínus 2; eitt af því sem markar upphaf hugrænnar sálfræði. En með henni vísar hann til þeirrar staðreyndar að skammtímaminni manna ræður að jafnaði ekki við fleiri en 7 plús eða mínus 2 atriði í einu.

 1958 – Herbert Simon og félagar skrifa greinina „Elements of human problem solving“  - Gervigreind setur mark sitt á sálfræðina.

 1959 – Ritdómur Chomskys um bókina „Verbal behavior“ birtist. Takmörk atferlishyggju kemur í ljós.

Sálfræði
Þjóðréttarsamningur

Þjóðréttarsamningur er bindandi gerningur sem aðilar þjóðaréttarins gera sín á milli og ætlað er að skapa rétt eða leggja skyldur á samningsaðila. Aðilar geta bæði verið ríki og alþjóðastofnanir.

Meginheimild þjóðaréttarins með almennum reglum á þessu sviði er Vínarsamningur um milliríkjasamninga frá 1969 en hann tók gildi 1980 þegar tilskilinn fjöldi ríkja hafði fullgilt hann og tekur hann aðeins til samninga sem samþykktir hafa verið eftir það en reyndar er litið svo á að með samningnum hafi verið skráðar þegar gildandi venjur og því bindi hann ríki án tillits til aðildar að honum og þá einnig samninga fyrir 1980.

Heimild 
 Björg Thorarensen og Pétur Leifsson: Kaflar úr þjóðarétti. Fjölrit. Reykjavík 2004

Þjóðaréttur
Hundasund

Hundasund er það sund sem hundar synda, það fer þannig fram að hundurinn liggur á bringunni með höfuðið upp úr vatni og sparkar loppunum sitt á hvað aftur til að knýja sig áfrám. Orðið er þó oftast notað yfir það þegar menn synda eins og hundar, og eru þá sagðir synda hundasund, hundasund er ekki viðurkennd íþróttagrein af Alþjóða sundsambandinu og er oftast notað af fólki sem kann ekki önnur sund eða til að hvíla líkamann á öðrum sundum, t.d. bringusundi og skriðsundi.

Sundaðferðir
Alþjóða sundsambandið

Alþjóða sundsambandið (franska: Fédération Internationale de Natation, FINA) er alþjóða íþróttasamband sem skipuleggur og setur reglur um sund, listsund, dýfingar og vatnapóló, sambandið á á höfuðstöðvar sínar í Lausanne í Sviss.

Tengill 
 Vefsíða Alþjóða sundsambandsins

Sund
Staðsetningarhyggja

Staðsetningarhyggjan er kenning í sálfræði og heimspeki sem gengur út á að hægt sé að staðsetja sálfræðilega starfsemi í heilanum.

Staðsetningarhyggjan hefur átt misjöfnu gengi að fagna frá því að hún var fyrst sett fram fyrir 200 árum. Franz Joseph Gall setti fyrstur fram kenningu um að unnt væri að greina 27 mismunandi hæfileika á heilaberkinum. Sú kenning féll fljótt í ónáð en meginhugmyndin hefur staðist tímans tönn. 

Sérfræðingar hafa deilt um hvort heilinn vinni sem ein heild eða hvort hlutarnir séu tiltölulega sjálfstæðir og enn eru skiptar skoðanir um hve langt beri að ganga í staðsetningarhyggju.

Tengt efni 
 Löglaus efnishyggja
 Smættarefnishyggja

Hugspeki
Sálfræði
Richard Francis Burton

Richard Francis Burton (19. mars 1821 – 19. október 1890) var breskur landkönnuður, þýðandi, rithöfundur og Austurlandafræðingur. Hann varð frægur fyrir ævintýralega könnunarleiðangra sína um Mið-Austurlönd og Austur-Afríku sem hann skrifaði um margar bækur, og einnig fyrir þýðingar sínar á ritum eins og Þúsund og einni nótt og Kama Sútra. 

Þekktustu ferðir hans voru þegar hann ferðaðist, dulbúinn sem pastúni, til Mekka, ferðir hans um Austur-Afríku ásamt John Hanning Speke til að leita upptaka Hvítu Nílar, og heimsókn hans til Brigham Young í Salt Lake City. Hann var annálaður málamaður og skylmingamaður.

Að síðustu gekk hann í bresku utanríkisþjónustuna og varð ræðismaður í Damaskus, Fernando Po og Trieste. Hann var aðlaður af Viktoríu Bretadrottningu árið 1886.

Tenglar 
 Richard Burton; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965
 Sir Richard F. Burton on the Web 
 Netútgáfur af verkum Burtons 
 Sir Richard Francis Burton og Gordon höfuðsmaður
 Evrópskir (kristnir) ferðamenn til Mekka .

Burton, Richard Francis
Burton, Richard Francis
Burton, Richard Francis
Burton, Richard Francis
Damaskus

Damaskus (arabíska: دمشق Dimashq opinberlega, ash-Sham الشام í almennu tali) er höfuðborg Sýrlands og er talin elsta byggða borg heims. Núverandi íbúafjöldi er áætlaður um tvær milljónir. Borgin liggur í um 80 km frá strönd Miðjarðarhafsins, við ána Barada. Hún stendur á hásléttu, 690 metra yfir sjávarmáli.

Borgir í Sýrlandi
Henry Morton Stanley

Sir Henry Morton Stanley (29. janúar 1841 – 10. maí 1904) var bandarískur blaðamaður og landkönnuður af velskum uppruna. Hann varð frægur fyrir leiðangra sína til Afríku, fund sinn með David Livingstone 1871 og ferð sína eftir Kongófljóti frá upptökum þess við Tanganjikavatn í Austur-Afríku til ósanna við Atlantshaf.

Stanley barðist með báðum aðilum í Þrælastríðinu og gerðist eftir það blaðamaður á New York Herald 1867. Eftir ferð og greinaskrif frá Mið-Austurlöndum, fékk hann það verkefni að finna David Livingstone sem enginn vissi þá hvað orðið hefði af. Stanley lagði upp frá Sansibar með gríðarlegan útbúnað þar sem ekkert var til sparað. Fundum þeirra bar saman í bænum Ujiji á bökkum Tanganjikavatns 10. nóvember 1871 þar sem hann sagðist hafa mælt hina frægu setningu „Doktor Livingstone, vænti ég?“ („Dr. Livingstone, I presume?“).

New York Herald og Daily Telegraph fjármögnuðu annan leiðangur Stanleys 1874, til að finna upptök Hvítu Nílar, sem Livingstone taldi vera fljótið Lualaba, en John Hanning Speke hafði talið vera Viktoríuvatn. Ferð Stanleys staðfesti að engin tenging var milli Tanganjikavatns og Nílar, og með því að sigla umhverfis Viktoríuvatn á gufuknúnum báti sínum Lady Alice komst hann að því að vatnið var gríðarstórt og að eina áin sem úr því rennur að ráði rann um Ripponfossa þaðan sem hún rennur í Albertsvatn. Stanley staðfesti þar með að hugmyndir Spekes um upptök Nílar væru réttar. Eftir þessa ferð hélt hann leiðangrinum áfram með því að reyna að sigla eftir Lualabafljóti. Hann kom að ósum Kongófljóts við Boma 12. ágúst 1877. Leiðangurinn hafði þá staðið í hartnær þúsund daga og nánast enginn eftir lifandi af þeim sem lagt höfðu upp með honum.

Tenglar 
 Djarfasta ferð Stanleys; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1975
 Djarfasta ferð Stanleys; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1975

Stanley, Henry Morton
Stanley, Henry Morton
Gavin DeGraw

Gavin DeGraw er bandarískur söngvari sem hlotnaðist fyrst frægð á árunum 2003 til 2004.

Ævi 
Gavin er fæddur 4. febrúar 1977 og bjó í æsku í South Fallsburg í New York-fylki á austurströnd Bandaríkjanna. Hann gaf út sinn fyrsta disk, „Chariot“ árið 2003, en einnig hafði lag hans „I don't want to be“ verið notað sem upphafsstef í unglinga-sápunni „One Tree Hill“ sem sýnd var á The WB í Bandaríkjunum en á SkjáEinum á Íslandi.

Breiðskífur 
 Gavin Live (2001)
 Chariot (2003)
 Chariot stripped (2004)

DeGraw, Gavin
Lantaníð

Lantaníð eru hópur 15 sjaldgæfra jarðmálma, frá lantan til lútetín, með sætistölurnar 57 til 71. Lantaníðahópurinn er nefndur eftir lantan. Allir lantaníðar eru f-blokkar frumefni fyrir utan lútetín. Til eru aðrar framsetningar á lantaníðum sem innihalda ekki annað hvort lantan eða lútetín.

Lantaníðar eru efnafræðilega svipaðir hver öðrum, skandín og yttrín og einnig aktiníðum. Lantaníðar eru yfirleitt staðsettir fyrir neðan aðatöflu lotukerfisins rétt eins og neðanmálsgrein. Full framsetning á lotukerfinu sýnir stöðu lantaníða mun greinilegar.

Efnaflokkar