alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Paget Brewster

Paget Brewster (fædd Paget Valerie Brewster, 10. mars 1969) er bandarísk leikkona og söngkona. Er þekktust fyrir hlutverk sín í Criminal Minds, Huff og Friends.

Einkalíf 
Brewster er fædd og uppalin í Massachusetts og stundaði nám við Parsons School of Design í New York í eitt ár. Brewster hefur unnið sem ljósmyndari fyrir módelsíðuna SuicideGirls.com.

Ferill

Leikhús 
Brewster hefur komið fram í leikritum á borð við Four Dogs and a Bone, Chapter Two og Tartuffe.

Sjónvarp 
Fyrsta sjónvarpshlutverk Brewster var árið 1997 í Friends sem kærasta Joyes, Kathy og seinna meir kærasta Chandlers. Kom hún síðan fram í þáttum á borð við The Expert, Love & Money, The Trouble with Normal og Raising Dad. Árið 2002 var Brewster boðið hlutverk í Andy Richter Controls the Universe þar sem hún lék Jessicu Green, sem hún lék til ársins 2004. Árið 2004 var henni boðið hlutverk í Huff þar sem hún lék Beth Huffstodt, sem hún lék til ársins 2006. 

Brewster lék eitt af aðalhlutverkunum í Criminal Minds sem Emily Prentiss, frá 2006-2012. Í júní 2010 var tilkynnt að hlutverk hennar í Criminal Minds yrði minnkað í seríu 6. Í mars 2010 yfirgaf Brewster seríuna. Tilkynnt var 28. maí 2011 að Brewster myndi snúa aftur sem Emily Prentiss í Criminal Minds sem ein af aðalleikurunum. Þann 15. febrúar 2012, var tilkynnt að Brewster myndi yfirgefa Criminal Minds í lok sjöundu þáttaraðarinnar í þeim tilgangi að eltast við feril í gaman sjónvarpi.

Kvikmyndir 
Fyrsta kvikmyndahlutverk Brewster var árið 1998 í Let´s Talk About Sex. Síðan þá hefur hún komið fram í kvikmyndum á borð við The Specials, Hollywood Palms, Eulogy, My Big Fat Independent Movie og The Big Bad Swim.

Kvikmyndir og sjónvarp

Tilvísanir

Heimildir 
 
 
 http://www.cbs.com/shows/criminal_minds/cast/407/?pg=1  Paget Brewster á Criminal Minds-heimasíðu sjónvarpsstöðvarinnar CBS

Tenglar 
 
 Paget Brewster á Criminal Minds heimasíðunni á CBS sjónvarpsstöðnni 
 Paget Brewster á Criminal Minds wikiasíðunni

Brewster, Paget
Brewster, Paget
Einkennissteingervingur

Einkennissteingervingur er steingervingur sem er notaður til að greina ákveðið jarðsögutímabil eða gróðurtímabil. Ammonítar eru oft notaðir sem einkennissteingervingar.

Steingervingafræði

he:מאובן#מאובן מנחה
Veiðibjallan

Veiðibjallan NK-16 var trébátur smíðaður á Borgarfirði eystri 1974 úr eik og furu, Yfirsmiður var Hörður Björnsson. Í bátnum er Marna dísilvél 28 hestöfl frá Mandals Motorfabrik í Noregi. Báturinn var gerður út frá Norðfirði til ársins 1992 en þá var hann seldur vestur á Barðaströnd og nafninu ekki breytt en skráningarnúmerið var NK-63. Báturinn var smíðaður fyrir Halldór og Ásmund Þorsteinssyni í Neskaupstað.

Íslensk skip
Miðhvolf

Miðhvolf kallast sá hluti gufuhvolfsins, sem tekur við af heiðhvolfi og nær upp að hitahvolfi. Neðri mörk miðhvolfs eru í um 50-80 km hæð, en þar tekur hiti að falla með hæð. Mörk heið- og miðhvolfs kallas heiðhvörf.

Veðurfræði
Ísabella 1. af Kastilíu

Ísabella I af Kastiliu (22. apríl 1451 – 26. nóvember 1504) var drottning Kastilíu frá 1474 þegar hún giftist Ferdinandi II af Aragóníu. Þar sem Ísabella var handhafi Kastillísku krúnunnar og Ferdinand þeirrar Aragónísku, réðu þau tvö yfir öllu landsvæði Spánar sem við þekkjum í dag og sameinuðu. Hjónaband þeirra og valdatíð voru hornsteinninn að formlegri sameiningu Spánar á 18. öld. Þrátt fyrir hjónabandið ríkti hún nánast ein yfir ríki sínu. Hún gerði margar endurbætur á ríkinu; endurskipulagði stjórnkerfið, dró úr tíðni glæpa og kom ríkinu úr skuldavanda sem hálfbróðir hennar hafði sett það í. Hennar endurbætur, auk þeirra sem sem hún framkvæmdi með eiginmanni sínum höfðu áhrif langt fyrir utan landsteina sameinaðra ríkja þeirra.

Ísabella og Ferdinand eru þekkt fyrir að klára að endurheimta þau lönd sem Márar höfðu lagt undir sig í vestur-Evrópu, fyrir að leggja fram Alhambra skipunina sem skipaði fjöldabrottvísun gyðinga og múslima frá Spáni, setja á fót Spænska ranssóknarréttinn, styðja og fjármagna fyrsta leiðangur Kristófers Kólumbusar árið 1497 sem leiddi til uppgötvunar Evrópubúa á Nýja heiminum og fyrir að gera Spán að stórveldi í Evrópu og heiminum öllum í rúma öld. Ísabellu auk eiginmanns síns voru veitt titilinn „Kaþólskir konungar“ af Alexander VI páfa og árið 1974 voru þau bæði viðurkennd sem „þjónn guðs“ af Kaþólsku kirkjunni.

Æviágrip 
Ísabella af Kastilíu var drottning Spánar frá 1474. Hún fæddist 22. apríl árið 1451 og lést þann 26. nóvember árið 1504, aðeins 53 ára að aldri. Þegar hún fæddist var hún næst í erfðaröðinni á eftir eldri hálfbróður sínum, sem bar nafnið Hinrik IV af Kastilíu. Þegar Ísabella var aðeins 3 ára missti hún föður sinn. Þá fluttist hún með móður sinni og yngsta bróður, Alfons til Arévalo á mið Spáni, þar sem hún ólst upp. Ísabella var aðeins 18 ára gömul þegar hún giftist Ferdinand, þau voru gift þangað til að Ísabella dó eftir 35 ára hjónaband. Með hjónabandinu sameinuðu þau ríkin tvö Kastilíu og Aragóníu sem nú eru Spánn. 

Ísabella og Ferdinand eignuðust fjögur börn saman.  Jóhann var þeirra elstur, fæddur 30. júní árið 1478, en hann dó mjög ungur aðeins 19 ára. Jóhanna var næst elsta barn Ísabellu og Ferdinands. Hún fæddist 6. nóvember árið 1479, og lifði til 75 ára aldurs. María fæddist 29. júní árið 1482, og lést 34 ára gömul. Yngsta barn Ísabellu og Ferdinands fæddist 16. desember árið 1485, Katrín af Aragóníu. Hún giftist tvisvar og lést 53 ára að aldri.

Einvaldar Kastilíu
Billings

Billings er borg í Montana í Bandaríkjunum. Rúmlega 110.000 manns búa þar (2017).

Borgir í Montana
Bragi Þorfinnsson

Bragi Þorfinnsson (fæddur 10. apríl 1981) er íslenskur skákmaður. Hann hlaut nafnbótina alþjóðlegur meistari í skák árið 2003. Bragi var útnefndur stórmeistari árið 2018. 

Sem hvítur teflir Bragi yfirleitt drottningarpeðsbyrjun en sem svartur teflir hann yfirleitt Sikileyjarvörn, sérstaklega Najdorf afbrigðið, gegn kóngspeðsbyrjun en drottningarindverska- eða nimzóindverska vörn gegn drottningarpeðsbyrjun.

Heimildir

Íslenskir skákmenn
Lisp

Lisp er fjölskylda listavinnsluforritunarmála sem notar málskipan sem einkennist af svigum sem nefnast S-segðir. Lisp var fyrst tilgreint árið 1958 og er elsta hámál enn í notkun á eftir Fortran. Margar Lisp-mállýskur í notkun í dag eins og Common Lisp, Scheme og nýlega Clojure.

Lisp var upprunalega byggt á lambda-reikningi og var mikið notað innan gervigreindarfræði fyrst um bil. Mörg hugtök innan tölvunarfræði komu fyrst fram í Lisp, eins og tré, ruslasöfnun, kvikleg tögun og sjálfhýstur þýðandi.

Orðið LISP er dregið af enska hugtakinu list processing („listavinnsla“) enda eru keðjulistar ein aðalgagnagrind Lisp-mála sem er einnig notuð til að tákna frumþulu og er málið því sammynda (eða samtákna, samtáknandi) og því er hægt að meðhöndla Lisp-kóða eins og venjuleg gögn — þetta er mikið nýtt við fjölvagerð sem gerir forriturum kleyft að breyta málskipun málsins og að skrifa forrit sem búa til önnur, jafnvel flóknari, forrit.

Tilvísanir

Tengt efni 
 CAR og CDR
 Fjölvaskipun
 Lambda-reikningur
 Logo (forritunarmál)
 Haskell (forritunarmál)

Tenglar 
 Lisp  af ISIRWiki

Lisp-forritunarmál
Íðusdagur

Íðusdagur (eða íðus) (latína: Idūs) var dagur í Róm til forna sem kom upp á 15. degi mars, maí, júlí og október en var 13. dagur annarra mánaða ársins. Íðusdagur marsmánaðar 44 árum f.Kr. var sá dagur sem Júlíus Caesar var myrtur .

Í gömlum bókum íslenskum er oft talað um íðus(dag) og þegar átt var um daga fyrir íðus var það gert með vissum hætti. Ef talað var um fjórða íðus(dag) september var átt við 9. september. Það útskýrist þannig: Íðus september kom upp á 13. september og fjórum dögum áður var 9. september.  Áttundi íðus(dagur) mars var því 7. mars, o.s.frv. Oft var það skráð með latneskum hætti, eins og t.d.: 
„Það sumar hvarf Ólafur konungur af Orminum langa suður við Svoldur fjórða idus Septembris“.

Tenglar 
 Kalendas, fyrsti dagur hvers mánaðar. 
 Nónas, níundi dagurinn fyrir íðusdag. 
 Rómverska almanakið

Tímatal
Crailsheim

Crailsheim er borg í Baden-Württemberg, Þýskalandi. Þar búa 32.856 manns (2002).

Borgir í Þýskalandi
Lepomis microlophus

Lepomis microlophus er fiskur.

Fiskar
Nokia 6131

Nokia 6131 er farsími sem framleiddur var af Nokia. Hann kom á markaðinn febrúar 2006.

Nokia
Farsímar
NGC 1316

NGC 1316 (eða Fornax A) er vetrarbraut sem er í 70 milljón ljósára fjarlægð frá jörðu.

Tenglar 
 Stjörnufræðivefurinn: NGC 1316

Stjörnuþokur
NGC 4359

NGC 4359 er stjörnuþoka sem er í 13 milljón ljósára fjarlægð frá jörðu.

Stjörnuþokur
Umferðarljós

Umferðarljós eru ljós sem höfð eru við gatnamót til að stjórna straumi farartækja og fótgangandi. Fyrstu umferðarljósin voru sett upp í London árið 1868 en í dag er þau að finna í flestum borgum heimsins. Flest umferðarljós fyrir farartæki eru með perum í þremur litum sem ætlað er að veita vegfarendum upplýsingar (sbr. myndina):
 Rautt ljós — verður að stöðva ökutækið og bíða eftir grænu ljósi
 Rautt og gult ljós í einu — ljósið fer að breytast í grænt
 Grænt ljós — má keyra áfram
 Gult ljós — ljósið fer að breytast í rautt, verður að stöðva ökutækið nema það sé komið of nálægt línunni á veginum
Til eru líka umferðaljós fyrir sérstök farartæki, eins og strætisvagna og sporvagna. Þessi ljós mega vera með perum ólíkum þeim í venjulegum umferðarljósum svo að sé skýrt að þau eru ætluð .smerkið skal vera með hvítu ljósi í öllum þremur ljósopum. Til dæmis á Íslandi er svona ljós að finna við Hlemm, í þessu tilfelli skiptast þau á hvítu „S“ merki og hvítu lóðréttu eða hallandi bandstriki; „S“ merkið táknar rautt ljós á almennum umferðarljósum. Þverstrik táknar gult ljós og  lóðrétta eða hallandi ljósið táknar grænt ljós. Á Íslandi gilda þessi ljósmerki fyrir strætisvagna og áætlunarbifreiðir.      

Umferð
Egils Gull

Egils Gull er íslenskur lagerbjór, framleiddur af Ölgerðinni Agli Skallagrímssyni. Egils Gull kom á markað þann 1. mars 1989. Auk Íslands hefur Egils Gull verið seldur í Kanada.

Áfengishlutfall bjórsins er 5% og er hann framleiddur í eftirfarandi stærðum:
 330 mL glerflöskum
 330 mL dósum
 500 mL dósum
 25 L kútum

Egils Gull vann World Beer Cup árið 2008 og World Beer Awards 2011.

Tenglar
 Um Egils Gull af vef Ratebeer.com

Heimildir

Íslenskir bjórar
Heri Joensen

Heri Joensen (f. 1973) er gítarleikari í færeysku þungarokksveitinni Týr. Einnig er hann með hliðarböndin Heljareyga og Surma með tékknesku kærustu sinni Viktorie Surmová.

Færeyskir tónlistarmenn
Wine

Wine er ókeypis hugbúnaður sem gerir manni kleift að keyra Microsoft Windows forrit á Unix-byggðum stýrikerfum t.d. Linux, Mac OS X.

Hugbúnaður
Common Lisp

Common Lisp er mállýska af Lisp-forritunarmálinu búin til að staðla mismunandi Lisp-afbrygði sem til voru á þeim tíma.

Common Lisp er sammynda og hefur öflugt fjölvakerfi sem gerir forriturum kleyft að breyta málskipun málsins og að skrifa forrit sem búa til önnur, jafnvel flóknari, forrit.

Málskipan 
Common Lisp er Lisp-mállýska og notar sem slík S-segðir til að tákna kóða og gagnagrindir. Falla- og fjölvaköll eru rituð sem listar þar sem nafn fallsins eða fjölvans er ritað fyrst. Hér táknar örin ⇒ GILDI að síðasta aðgerð skili GILDI.

Prentar „Halló, heimur!“:
 (print "Halló, heimur!")
 ⇒ "Halló, heimur!"

Leggur saman tvo og tvo og skilar gildinu:
 (+ 2 2)
 ⇒ 4

Skilgreinir fall sem hefur tölu upp í annað veldi:
 (defun tvíveldi (tala)
   (* tala tala))
 ⇒ TVÍVELDI

Hefur 9 og talnalista upp í annað veldi með fallinu sem skilgreint var að ofan:
 (tvíveldi 9)
 ⇒ 81
 (mapcar #'tvíveldi (list 1 2 3 4 5))
 ⇒ (1 4 9 16 25)

sem er jafngilt því að nota nafnlaust fall:

 ((lambda (tala) (* tala tala)) 9)
 ⇒ 81

 (mapcar (lambda (tala) (* tala tala)) (list 1 2 3 4 5))
 ⇒ (1 4 9 16 25)

þar sem #'tvíveldi er stytting á (function tvíveldi).

Gagnatög

Föll 
Common Lisp styður fyrsta flokks föll þar sem föll geta skilað öðrum föllum, tekið föll sem færibreytur og geymt þau í venjulegum gagnagrindum. Mörg innbyggð föll í Common Lisp eru æðri föll (föll sem taka föll sem færibreytur) en dæmi um það er sort fallið sem tekur inn venslafall og valkvæmt fall sem er notað til að nálgast hvert stak. Hér röðum við lista eftir lækkandi og hækkandi stökum:

 (sort (list 5 2 6 3 1 4) #'>)
 ⇒ (6 5 4 3 2 1)
 (sort (list 5 2 6 3 1 4) #'<)
 ⇒ (1 2 3 4 5 6)

og hér röðum við lista eftir fyrsta stakinu í hverju staki í lækkandi röð:

 (sort (list '(9 A) '(3 B) '(4 C)) #'< :key #'first)
 ⇒ ((3 B) (4 C) (9 A))

Tilvísanir

Tengt efni 
 Common Lisp the Language
 On Lisp
 Practical Common Lisp
Clojure

Clojure (samhljóma enska orðinu closure, „lokun“) er nýleg Lisp-mállýska búin til af Rich Hickey sem hvetur til fallaforritunar og einfaldar fjölþráðavinnslu. Clojure keyrir á Java-sýndarvélinni.

Clojure er sammynda og hefur öflugt fjölvakerfi sem gerir forriturum kleyft að breyta málskipun málsins og að skrifa forrit sem búa til önnur, jafnvel flóknari, forrit.

Málskipan 
Hér táknar örin ⇒ GILDI að síðasta segð skili GILDI. Prentar „Halló, heimur!“:

 (println "Halló, heimur!")
 ;; ⇒ nil

Leggur saman tvo og tvo og skilar gildinu:
 (+ 2 2)
 ;; ⇒ 4

Skilgreinir fall sem hefur tölu upp í annað veldi:
 (defn tvíveldi [tala]
   (* tala tala))
 ;; ⇒ #'user/tvíveldi

Hefur 9 og talnalista upp í annað veldi með fallinu sem skilgreint var að ofan:
 (tvíveldi 9)
 ;; ⇒ 81
 (map tvíveldi (list 1 2 3 4 5))
 ;; ⇒ (1 4 9 16 25)

Myndrænn gluggi sem birtir “Halló, heimur!” með Swing-forritasafninu í Java:
 (javax.swing.JOptionPane/showMessageDialog nil "Halló, heimur!")

Tilvísanir 

Fallaforritun
Lola Glaudini

Lola Glaudini (fædd 24. nóvember 1971) er bandarísk leikkona sem er þekktust fyrir hlutverk sín í Criminal Minds, NYPD Blue, Persons Unknow og The Handler.

Einkalíf 
Glaudini er fædd og uppalinn í New York-borg. Hún er gift Stuart England, sem er skartgripahönnuður, og á með honum tvö börn.

Ferill

Leikhús 
Glaudini hefur bæði komið fram á Broadway og í leikhúsum í Los Angeles. Hún kom fram í The Poison Tree sem faðir hennar Robert Glaudini skrifaði. Einnig hefur hún komið fram í leikritum á borð við Demonology, Barrow, Teenage Wedding og Blue Danube.

Sjónvarp 
Fyrsta sjónvarpshlutverk Glaudini var árið 1997 í The Visitor. Árið 1996 þá var henni boðið hlutverk í NYPD Blue sem Dolores Mayo, sem hún lék til ársins 1999. Hefur hún komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við Secret Agent Man, The King of Queens, Monk og Crossing Jordan. Árið 2005 var henni boðið eitt af aðalhlutverkunum í Criminal Minds sem Elle Greenaway, sem hún lék til ársins 2006. Glaudini lék í Persons Unknown sem Kat Damatto árið 2010.

Kvikmyndir 
Fyrsta kvikmyndahlutverk Glaudini var árið 1996 í Without a Map. Síðan þá hefur hún komið fram í kvikmyndum á borð við Down to You, Blow, Consequence, The Diviner og Certain Prey.

Kvikmyndir og sjónvarp

Leikhús 

 The Poison Tree – Ungfrú M.M. (Mark Taper Forum)
 The Claiming Race – Deni (Mark Taper Forum)
 Demonology – Gina (Mark Taper Forum)
 Shoot!  – Monette (Cast Theatre)
 Blue Danube  – Ophelia (Padua Hills Playwright´s Festival)

 The Claiming Race  – Deni (The Theatre For The New City)
 Barrow  – Susan (2nd Stage)
 Teenage Wedding  – Debbie (Soho Rep.)
 Blue Danube  – Ophelia (N.Y. Repertory)
 Midsummer Night´s Dream  – Titania (St. Mark´s Church)
 Another I Dies Slowly  – Sara (P.S. 122)

Tilvísanir

Heimildir 
 
 
 Heimasíða Lola Glaudini

Tenglar 
 
 Heimasíða Lola Glaudini 
 Lola Glaudini á Criminal Minds wikiasíðunni

Glaudini, Lola
Fáni Tenerífe

Fáni Tenerífe samanstendur af hvítum Burgundy krossi á bláum bakgrunni. Blái liturinn táknar sjó og hvíti liturinn táknar snjóþakið Teide um vetur.

Fáninn er mjög álíkur fána Skotlands. Eini munurinn á þeim er að blái liturinn í fána Tenerife er dekkri.

Tenglar 
 ORDEN de 9 de mayo de 1989, por la que se aprueba la bandera de la isla de Tenerife
 Banderas y escudos de las Islas Canarias

Fánar
Tenerife
Rachel Nichols

Rachel Nichols (fædd Rachel Emily Nichols, 8. janúar 1980) er bandarísk leikkona sem er þekktust fyrir hlutverk sín í Criminal Minds, Alias og The Inside.

Einkalíf 
Nichols fæddist í Augusta í Maine. Nichols hóf nám við Columbia-háskóla í New York árið 1998 þar sem hún ætlaði sér að verða verðbréfamiðlari á Wall Street. Hún hóf módelstörf meðan hún var við nám og notaði launin til að borga námið. Nichols kom fram sem módel fyrir Abercrombie & Fitch, Guess? og L'Oreal; ásamt því að hafa verið kynnir hjá MTV sjónvarpsstöðinni. Nichols stundaði nám í hagfræði og sálfræði, ásamt drama. Nichols útskrifaðist árið 2003 frá Columbia-háskóla með gráðu í stærðfæði og hagfræði.

Nichols giftist kvikmyndaframleiðandanum Scott Stuber árið 2008 en skildu í febrúar 2009.

Ferill

Sjónvarp 
Fyrsta sjónvarpshlutverk Nichols árið 2002 var í Sex and the City sem Alexa. Árið 2005 þá var henni boðið hlutverk í The Inside sem alríkisfulltrúinn Rebecca Locke. Nichols lék Rachel Gibson í Alias frá 2005-2006. Síðan árið 2010 þá var henni boðið hlutverk í Criminal Minds sem Ashley Seaver sem hún lék til loka seríu 6.

Kvikmyndir 
Fyrsta kvikmyndahlutverk Nichols var árið 2000 í Autumn in New York. Síðan þá hefur komið fram í kvikmyndum á borð við Dumb and Dumberer: When Harry Met Lloyd, The Amityville Horror, The Woods, Star Trek, G.I. Joe: The Rise of Cobra og Conan the Barbarian.

Kvikmyndir og sjónvarp

Tilvísanir

Heimildir

Tenglar 
 
 Rachel Nichols á Fashion Model Directory síðunni
 Rachel Nichols á Star Trek wikiasíðunni
 Rachel Nichols á Criminal Minds wikiasíðunni

Nichols, Rachel
Piparrót

Piparrót (fræðiheiti Armoracia rusticana) er fjölær jurt af krossblómaætt með löngum blöðum og sívölum rótarhýðum með sterkt bragð og lykt. Piparrót inniheldur þrisvar sinnum meira C-vítamín en sítrónur. Hún er notuð sem krydd í mat. Á miðöldum var piparrót notuð við skyrbjúg. 

Krossblómaætt
Whoopi Goldberg

Whoopi Goldberg (f. 13. nóvember 1955 sem Caryn Elaine Johnson) er bandarísk leikkona.

Goldberg, Whoopi
Óskarsverðlaunahafar í flokki bestu leikkonu í aukahlutverki
Rauðrófa

Rauðrófa eða rauðbeða (fræðiheiti: beta vulgaris ssp. vulgaris v. conditiva (v. rubra)) er rótargrænmeti, rautt á lit. Rauðrófa er náskyld sykurrófu og beðju. Hún er tvíær, fyrra árið myndast rótarávöxtur en seinna árið myndast fræ.

Rauðrófa er núna nytjaplanta sem vex hvergi villt en fyrr á öldum þá var villt afbrigði strandrófu notað sem lækningajurt en það óx villt meðfram ströndum í Evrópu. Villta afbrigðið myndaði ekki forðarót. Fyrsta afbrigðið af rauðbeðu sem líkist nútíma rauðbeðu er er afbrigði af rómverskri rófu (beta romana)  sem fjallað er um árið 1587 í bókinni  Historia Generalis Plantarum. Rómverska afbrigðið barst til Þýskalands árið 1558 og barst þaðan endurbætt til fleiri ríkja. Í mið- og Austur-Evrópu varð rauðrófa mikilvægt grænmeti og uppistaða í súpu eins og borsjtj og í Skandinavíu var rauðrófa notuð í síldarsalat og rauðbeðusalat. Hún var síðar þróuð í fóðurrófu og sykurrófu og fyrsta sykurrófuverksmiðjan var stofnsett árið 1802 í Slesíu.

Rauðrófur hafa fremur hátt sykurmagn (sykur er um 9 g á hver 100 g). Rauðrófur innihalda litarefnið betanin. Það er unnið úr rauðrófum  sem  rautt litarefni með númerið  E-162. 
Rauðbeður má borða hráar (t.d. rifnar í salat), niðursoðnar eða heilar eða ofnbakaðar.

Tengt efni 
 Beðja
 Sykurrófa

Hélunjólaætt
Rótargrænmeti
Sykurrófa

Sykurrófa (fræðiheiti: Beta vulgaris var. altissima) er en hvítt kúlulaga rótargrænmeti. Byrjað var að framleiða sykur úr sykurrófum í Þýskalandi árið 1802 og barst aðferðin um Evrópu en vegna Napóleonsstyrjaldanna árið 1807 þá var ekki hægt að flytja inn vörur eins og sykur til meginlands Evrópu. 

Rótargrænmeti
Rótargrænmeti

Rótargrænmeti á við grænmeti, sem eru jurtarætur ræktaðar til manneldis. Ræturnar eru í flestum tilfellum næringarforðabúr jurtarinnar og innihalda mikið magn kovetna, en auk þess fjörefni (vítamín), steinefni og trefjar. Rótargrænmeti er gjarnan soðið eða ofnbakað, en stundum steikt, en það er einnig neytt hrátt.

Dæmi um rótargrænmeti 
 Gulrót
 Hreðka
 Engifer
 Nípa
 Næpa
 Rauðrófa
Rófa
 Seljurót

Rótargrænmeti
Grænmeti
Chuck Norris

Chuck Norris (f. 1940) er bandarískur leikari.

Norris, Chuck
Al Pacino

Alfredo James Pacino eða Al Pacino (f. 25. apríl 1940) er bandarískur leikari sem leikur á sviði og í mynd, leikstjóri og handritshöfundur.

Pacino, Al
Óskarsverðlaunahafar í flokki besta karlleikara í aðalhlutverki
Neville Chamberlain

Arthur Neville Chamberlain (18. mars 1869 – 9. nóvember 1940) var breskur stjórnmálamaður og forsætisráðherra Bretlands úr Íhaldsflokknum frá maí 1937 til maí 1940. Chamberlain er helst minnst vegna undanlátsstefnu sinnar í utanríkismálum og þá sér í lagi fyrir gerð München-sáttmálans árið 1938 þar sem Bretar og Frakkar viðurkenndu yfirráð Þriðja ríkisins í þýskumælandi hlutum Tékkóslóvakíu. Þegar Adolf Hitler lýsti yfir stríði gegn Póllandi lýsti Bretland Þjóðverjum stríði á hendur þann 3. september 1939 og Chamberlain leiddi þjóðina á fyrstu átta mánuðum seinni heimsstyrjaldarinnar.

Chamberlain vann í viðskiptum og í héraðsstjórnum auk þess sem hann var forstjóri herkvaðningar árin 1916 og 1917 uns hann fór að fordæmi föður síns og hálfbróður og gerðist meðlimur breska þingsins árið 1918, þá 49 ára að aldri. Hann var útnefndur heilbrigðismálaráðherra árið 1923 og síðan fjármálaráðherra. Eftir stutta ríkisstjórnartíð Verkamannaflokksins varð Chamberlain heilbrigðismálaráðherra á ný og stóð fyrir ýmsum umbótum frá 1924 til 1929. Hann varð aftur fjármálaráðherra í þjóðstjórn árið 1931.

Þegar Stanley Baldwin settist í helgan stein árið 1937 gerðist Chamberlain forsætisráðherra í hans stað. Ráðherratíð hans einkenndist af deilum um viðbrögð gagnvart herskárri utanríkisstefnu Þýskalands. Ákvarðanir Chamberlain í München árið 1937 nutu mikils stuðnings Breta á þeim tíma. Þegar Hitler hélt hernaði sínum gegn nágrannaríkjunum áfram hét Chamberlain því fyrir hönd Breta að vernda sjálfstæði Pólverja ef ráðist yrði inn í Pólland. Heit Chamberlain dró Bretland því inn í stríð við Þýskaland þegar Þjóðverjar réðust inn í Pólland árið 1939. Chamberlain sagði af sér þann 10. maí árið 1940 eftir að Bandamenn neyddust til að flýja frá Noregi þar sem hann taldi nauðsynlegt að ríkisstjórnin nyti stuðnings allra stjórnmálaflokkanna og Frjálslyndi og Verkamannaflokkurinn vildu ekki ganga í þjóðstjórn undir stjórn Chamberlain. Í stað hans varð Winston Churchill forsætisráðherra en Chamberlain var þó enn virtur á breska þinginu, sérstaklega meðal Íhaldsmanna. Hann var áfram mikilvægur meðlimur í stríðsstjórn Churchill þar til hann neyddist til að segja af sér sökum vanheilsu. Chamberlain lést úr krabbameini sex mánuðum eftir að hann sagði af sér.

Orðstír Chamberlain er umdeildur meðal sagnfræðinga. Gott orðspor hans beið hnekki eftir að bækur eins og Guilty Men (1940) komu út, en þar var Chamberlain og samstarfsmönnum hans kennt um afglöp við München-sáttmálann og fyrir að búa Bretland ekki skikkanlega undir stríð. Flestir sagnfræðingar úr kynslóðinni eftir dauða Chamberlain voru sama sinnis, þar á meðal Churchill sjálfur í bókinni The Gathering Storm. Á seinni tímum hafa aðrir sagnfræðingar endurmetið Chamberlain og komist að þeirri niðurstöðu að Bretland hefði hlotið afhroð ef stríð við Þjóðverja hefði brotist út árið 1938. Chamberlain er þó enn í dag minnst sem eins af verstu forsætisráðherrum Bretlands.

Tilvísanir

Fjármálaráðherrar Bretlands
Chamberlain, Neville
Leiðtogar breska Íhaldsflokksins
Chamberlain, Neville
Pelé

Edson Arantes do Nascimento eða Pelé (f. 23. október 1940, d. 29. desember 2022) var brasilískur knattspyrnumaður. Hann spilaði sem framherji og er talinn einn bestu leikmanna allra tíma.
Hann skoraði 1.281 mörk í 1.366 leikjum en sumir leikjanna voru óopinberir.

Pelé hóf að spila með brasilíska liðinu Santos aðeins 15 ára gamall og brasilíska landsliðinu 16 ára gamall. Með Santos vann hann 6 brasilíska deildartitla, ásamt fleiri titlum í fylkinu Sao Paulo (Campeonato Paulista keppnin) og bikartitla.
  
Hann vann 3 heimsmeistaratitla með landsliðinu: 1958, 1962 og 1970. Eftir að hann lagði skóna á hilluna starfaði hann í þágu knattspyrnu á ýmsan máta. 

Pelé lést árið 2022 en hann hafði glímt við veikindi síðustu árin.

Tilvísanir

Brasilískir knattspyrnumenn