alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Broddur (stafmerki)

Broddur ( ´ ) er stafmerki notað á ýmsum tungumálum sem eru rituð með latnesku, grísku eða kýrillísku stafrófi. Hann er notaður meðal annars til að tákna áherslu á atkvæði, lengd sérhljóðs, hvort sérhljóð sé frammælt eða uppmælt, og hvort hljóð sé gómmælt. Á sumum tungumálum er hann notaður til að greina á milli orða sem væru annars rituð alveg eins. Á íslensku eru stafirnir með broddum (á, é, í, ó, ú, ý) sér og ekki afbrigði samsvarandi broddlausra stafa (a, e, i, o, u, y).

Notkun

Sem áherslumerki 
Broddurinn merkir á hvaða atkvæði áherslan er lögð á eftirfarandi málum:
 búlgörsku. Áherslan er breytileg en er yfirleitt ekki táknuð nema tvö orð séu rituð eins.
 dönsku, norsku og sænsku. Broddurinn er notaður með orðum sem enda á -e og áherslu á síðasta atkvæði, til dæmis merkir armen „armurinn“ en armé(e)n „herinn“; og ide „greni“ en idé „hugmynd“. Broddurinn er líka notaður til að merkja áherslu í orðunum en/én og et/ét, sem eru annars vegur töluorðið „einn“ og annars vegar óákveðinn greinir (í samkyni og hvorugkyni). Broddinn er líka að finna í sumum tökuorðum úr frönsku, svo sem filé og kafé.
 galisísku
 grísku, þar sem hann merkir áhersluna í hverju orð með fleiri en einu atkvæði ά: (á), έ (é), ή (í), ί (í), ό (ó), ύ (ý), ώ (ó).
 hollensku, þar sem hann er meðal annars notaður til að merkja hvar áherslan liggur (vóórkomen – voorkómen, sem þýða „eiga sér stað“ og „koma í veg fyrir“). Stundum er hann notaður til að greinna milli orða, t.d. één – een, annað orðið þýðir „einn“ en hitt er óákveðinn greinir.
 katalónsku, þar sem hann er notaður með sérhljóðunum é, í, ó, ú.
 oksítönsku, þar sem hann er notaður með sérhljóðunum á, é, í, ó, ú.
 portúgölsku, með á, é, í, ó, ú.
 rússnesku
 spænsku
 velsku. Yfirleitt er áherslan á næstsíðustu átkvæðinu en þegar hún er á öðru átkvæði er það táknað með broddi: á, é, í, ó, ú, ẃ, ý.

Sem aðgreiningarmerki 
Broddurinn er notaður til að greina milli ákveðinna orða á eftirfarandi málum:
 dönsku. Mörg örð á dönsku eru rituð eins, þó merkingar þeirra geti verið nokkuð öðruvísi. Dæmi um orð þar sem broddurinn er notaður sem aðgreiningarmerki eru: en „one“ sbr. en óákveðinn greinir; fór „fór“ sbr. for „fyrir“; véd „veit“ sbr. ved „við“ (forsetning); gǿr „geltir, gáir“ sbr. gør „gerir“; dǿr „deyr“ sbr. dør „dyr“; allé „sund, braut“ sbr. alle „allir“. Þar að ofan er hann notaður í boðháttarmyndum sagnorða sem enda á -ere, en án loka-e gætu þau verið mistúlkuð sem nafnorð í fleirtölu (mörg þeirra enda á -er): til dæmis analysér „greindu/greinið“, af analysere „að greina“, á móti analyser „greiningar“, fleirtölumynd orðsins analyse „greining“. Þessi notkun er valfrjáls.

Sem framlenging á stafrófinu 
Á eftirfarandi málum eru stafir með broddum ekki taldir afbrigði broddlausra stafa, heldur sér stafir:
 færeysku, með sérhljóðunum á, í, ó, ú og ý. Þessir stafir eru taldir einstæðir frá stöfunum a, i, o, u og y en framburðurin er öðruvísi.
 íslensku, á öllum sérhljóðunum á, é, í, ó, ú og ý. Eins og á færeysku eru þessir stafir taldir sér og ekki sem afbrigði broddlausra stafanna a, e, i, o, u og y.

Heimildir 

Stafmerki
Elfdælska

Elfdælska (övdalsk eða övdalską, sænska: älvdalska eða älvdalsmål) er austurnorrænt tungumál talað í Älvdalen, í heraðinu Dölum í Svíþjóð. Um það bil 2.000 manns tala elfdælsku. Eins og önnur norræn tungumál á elfdælska rætur sínar að rekja til fornnorrænu, en hún þróaðist frekar einangruð frá miðöldum og telst nánari fornnorrænu en hin skandinavísku málin. Elfdælsk málfræði er nokkuð svipuð þeirri íslensku, til dæmis hafa föll varðveist og sagnbeygingar eru flóknari en á sænsku. Þó að elfdælskan hafi haldið við mörgum gömlum málfræðilegum fyrirbærum hafa nýjungar í málinu líka skapast.

Frá hljóðfræðilegu sjónarhorni er elfdælska frekar svipuð sænsku og norsku hvað varðar fjölda og eiginleika sérhljóða, en nefmælt sérhljóð eru líka til í málinu. Tannbergsmælt önghljóð /ð/ hefur líka varðveist, en það er horfið frá öllum öðrum norrænum málum nema dönsku og íslensku. Áherslan er yfirleitt á fyrsta atkvæði orðs.

Einu sinni var elfdælskan talin mállýska sænsku, en í dag er hún talin sér tungumál. Munurinn á elfdælsku og sænsku er meiri en á sænsku og norsku.

Heimildir 

Norræn tungumál
Dalir (Svíþjóð)

Dalir (sænska: Dalarna), gjarnan kallaðir sænsku Dalirnir, eru sögulegt hérað (kallað landskap á sænsku) í Mið-Svíþjóð, í norðurhluta Svíaríkis. Dalirnir liggja að héröðunum Herjadal, Helsingjalandi, Gästriklandi, Vesturmannalandi og Vermalandi. Héraðið á líka landamæri við Noreg til vesturs. Héraðið svarar að mestu leyti til samnefndrar sýslu. 

Dalirnir eru vinsæll ferðamannastaður meðal Svía. Þar eiga margir sumarhús en þeir fara þangað og njóta góðra veiðivatna, fallegra tjaldsvæða og stórra skóga. Mikil virðing er borin fyrir hefðbundnum matvælum sem eru framleiddir í héraðinu. 

Í vesturhluta Dalanna, eins og í Älvdalen og Lima, tala sumir elfdælsku. Hún er sér tungumál, en áður taldist hún mállýska sænsku.

Héruð í Svíþjóð
Héruð í Svíþjóð

Svíþjóð skiptist í 25 héruð. Þau eiga uppruna sinn í forsögulegum tíma. Á 17. öld urðu sýslurnar í staðinn opinberar stjórnsýslueiningar. Héruðin hafa þó ennþá opinbera stöðu, sem lýsir sér á opinberum skjaldarmerkjum og í hertogatitlum kóngafólksins. Héruðin gegna líka hlutverki í menningararfi Svía.

Saga 
Í Svíþjóð eru 25 héruð (landskap) sem eiga rætur sínar að rekja til forntímans, en líklegt er að þau séu eldri en Svíþjóð sem ríki. Jafnvel á miðöldum störfuðu mörg héruð (þau nefndust líka „lönd“) sem sjálfstæðar stjórnareiningar með sér héraðslög og þing. Héruðin öll tilheyra einum af þremur landshlutum: Gautland, Svíaríki og Norðurland. Þar að auki var Finnland, sem var hluti af Svíþjóð til ársins 1809. Norðurhluti Finnlands tilheyrði Norðurlandi og afgangurinn „Austurlandi“; miðaldaorð yfir nútímalega Finnland sem fór úr tísku á tíma Kalmarsambandsins.

Héruð 

Landafræði Svíþjóðar
Héruð í Svíþjóð
Tannbergsmælt önghljóð

Tannbergsmælt önghljóð getur átt við:
 Raddað tannbergsmælt önghljóð, /ð/ eins og í bað
 Óraddað tannbergsmælt önghljóð, /θ/ eins og í þúsund

Önghljóð
Áhersla

Í málvísindum er áhersla sú vigt sem lögð er á ákveðið atkvæði í orði, eða ákveðin orð eða frasa í setningu. Áhersla felur í sér samspil þriggja þátta: styrks, tónhæðar og lengdar.

Áhersla sem lögð er á orðahluta heitir orðaáhersla. Í sumum málum er föst áhersla, það er að segja að áherslan fellur alltaf á sama atkvæði orðs, til dæmis á fyrsta eða næstsíðasta. Í öðrum málum er breytileg áhersla og ekki er hægt að spá á hvaða átkvæði áherslan fellur í ákveðnu orði. Stundum er hægt að greina á milli tveggja stiga áherslu: aðaláherslu, sem er táknuð með [ˈ], og aukuáherslu, sem er táknuð með [ˌ].

Sú áhersla sem lögð er á fjölda orða eða frasa heitir setningaáhersla. Ásamt hrynjanda og ítónun skipar áhersla hljómfall. Innan setningaáherslu er líka talað um andstæðuáherslu, það þegar áhersla er lögð á atkvæði eða orð til að undirstrika andstæðu við eitthvað annað sem hefur verið nefnt.

Heimildir 

Hljóðfræði
Hljóðkerfisfræði
Hljómfall
Tvídepill

Tvídepill ( ¨ ) er stafmerki sem samanstendur af tveimur litlum punktum sem settir eru ofan á bókstaf, yfirleitt sérhljóð. Sé bókstafurinn i eða j, kemur tvídepillinn í staðinn fyrir staki depilinn sem er venjulega fyrir ofan bókstafinn.

Tvídepillinn er heiti yfir tákn sem er notað í tvískiptum tilgangi: annars vegar til að tákna að tvö sérhljóð sem væru venjulega borin fram saman á að bera fram hvort fyrir sig, og hins vegar í þýsku til að tákna hljóðavíxl sem ríkir víðs vegar í málinu. Tvídepillinn er líka notaður á öðrum tungumálum til að tákna ákveðin sérhljóð, í sumum tilfellum þau hljóð sem hann táknar í þýsku. Sem dæmi má nefna bókstafina ä og ö á sænsku, sem eru bornir fram svipað og samsvarandi þýskur bókstafirnir; og íslenski stafurinn ö, sem táknar kringt sérhljóð.

Stafmerki
Quonset-braggi

Quonset-braggi er bandarísk gerð af bragga sem byggir á hinum bresku Nissen-bröggum sem framleiddir voru í Bretlandi á tímum fyrri heimstyrjaldarinnar. Milli 150 þúsund til 170 þúsund Quonset-braggar voru framleiddir fyrir bandaríska herinn og seldir til almennings við stríðslok.

Upphaflega voru braggarnir 5 m x 11 m með stálbogum þar sem radíus var 2,4 m. Hliðarnar voru úr bárujárnsplötum og framhlið og bakhlið úr spónaplötum með dyrum og gluggum. Braggarnir voru einangraðir með viðargólfum og voru settir á steyptan grunn eða beint á jarðveg. Einnig voru framleiddar aðrar gerðir og stærðir og voru algengasta 6m x 15 m með 3 m radíus en það þýddi að nýtanlegur gólfflötur varð 67 m² og 1,2 m langt bíslag við báða enda.  Aðrar stærðir voru 6 m x 12 m og birgðageymslur sem voru 12 m x 30 m. 
Quonset braggar frá stríðstímum standa víða ennþá sem útihús í sveitum en einnig sem stríðsminjasöfn.

Tenglar 

 History of Quonset Hut  
 Quonset Huts 
 Quonset Huts 
 Quonset Hut 
 Quonset Huts, At National Airport, Arlington, Arlington County, VA at the Historic American Buildings Survey

Byggingar
Angurmannaland

Angurmannaland (sænska: Ångermanland) er hérað í norðurhluta Svíþjóðar. Það liggur að Lapplandi, Vesturbotni, Helsingjabotni, Medelpad og Jamtalandi. Angurmannaland heyrir til landshlutanum Norðurlandi. Heitið á rætur sínar að rekja til fornsænska orðsins anger sem þýddi „fjörður“. 

Flatarmál Angurmannalands er 19.800 km² en um það bil 1.000 km² þar af er vatn. Það er sjötta stærsta hérað Svíþjóðar.

Héruð í Svíþjóð
Austur-Gautland

Austur-Gautland (sænska: Östergötland) er hérað í Svíþjóð. Það liggur að Smálöndum, Vestur-Gautlandi, Närke, Suðurmannalandi og Eystrasalti. Það heyrir til landshlutanum Gautland.

Flatarmál héraðsins er 9.979 km².

Héruð í Svíþjóð
Upphandleggsbein

Upphandleggsbein (fræðiheiti: humerus) er langt bein í beinagrind mannsins en það nær frá öxl að olnboga.  Upphandleggsbein er lengsta og stærsta bein í efri útlimum. Það tengir herðablað við framhandlegginn, sem samanstendur af sveif og olnbogabeini.

Beinagrind
Listi yfir bein í beinagrind mannsins

Listi yfir bein í beinagrind mannsins. Í beinagrind fullorðins manns eru 206 bein, en þau eru 270 við fæðingu. Með tíma bræða sum beinanna saman. Hér eru lítil bein eins og sesambein og hljóðbein (litlu beinin í eyranu) ekki talin með.

Oft er vísað í töluna 206 þegar talað er um fjölda beina í mannslíkamanum, en það er frekar sérkennilegt hvernig komst er að þessari tölu. Beinafjöldinn svarar til fullorðins einstaklings, en fjöldi beina í beinagrindinni er mismunandi eftir aldri. Nokkur bein sameinast, en venjulega lýkur þessum ferli á þriðja áratugi lífsins. Auk þess eru andlitsbein og höfuðkápubein talin sér, þó að þau séu eðlilega sameinuð. Nokkur sesambein, svo sem baunarbein, teljast með, en önnur ekki. 

Í einstaklingum geta verið fleiri eða færri bein samkvæmt líffærafræðilegum breytileika. Meðal algengustu afbrigðanna eru auka rifbein og lendaliðir. Fjöldi sesambeina er líka mismunandi eftir einstaklingum.

Bein 
Heitin eru gefin fyrir á íslensku, en víðs vegar um heiminn eru latnesk fræðiheiti notuð.

Hryggsúla 
 hryggjaliðir í hryggsúlu (26 bein)
 hálsliðir (7)
 brjóstliðir (12)
 lendaliðir (5)
 spjaldbein (5 við fæðingu, sameinast í eitt)
 rófubein (4 við fæðingu, sameinast í eitt)

Bringa 
 bringubein (1)
 rifbein (24, í 12 pörum), þar á meðal:
 7 pör af heilrifum, sem eru tengd við bringubein (1. – 7. pörin)
 3 pör af skammrifum, sem eru tengd hvert öðru og 7. parinu með brjóski
 2 pör af lausarifum, sem eru ekki tengd neinum öðrum beinum

Höfuð 
 höfuðkúpa
 kúpubein (8)
 hnakkabein
 hvirfilbein (2)
 ennisbein
 gagnaugabein (2)
 fleygbein (telst stundum til andlitsupkúpu)
 sáldbein (telst stundum til andlitskúpu)
 andlitskúpa
 nefbein (2)
 kinnkjálki (2)
 tárabein (2)
 kinnbein (2)
 gómbein (2)
 neðri nefskel (2)
 plógur
 kjálki
 málbein
 í miðeyrum (3 × 2):
 hamrar
 steðjar
 ístöð

Handleggur 
 upphandleggur
 viðbein
 herðablað
 upphandleggsbein
 öln
 sveif
 hönd (54 bein, 27 í hvorri hendi)
 úlnliður
 nökkvabein (2)
 mánabein (2)
 strýtubein (2)
 baunarbein (2)
 geirstúfsbein (2)
 geirstúflingsbein (2)
 kollbein (2)
 krókbein (2)
 miðhönd (5 × 2)
 fingurkjúkur 
 nærkjúkur fingurs (5 × 2)
 miðkjúkur fingurs (5 × 2)
 fjarkjúkur fingurs (5 × 2)

Leggur 
 hlaun, sem samanstendur af mjaðmarbeini, setbeini og klyftabeini (2)
 spjaldbein og rófubein tengja hlaunið saman til að mynda mjaðmagrind
 lærleggur 
 hnéskel
 sköflungur
 dálkur
 fótur (52 bein, 26 í hvorjum fæti)
 hárist
 hælbein (2)
 vala (2)
 bátsbein (2)
 miðlægt kílbein (2)
 millikílbein (2)
 hliðlægt kílbein (2)
 teningsbein (2)
 framrist
 tákjúkur
 nærkjúkur táar (5 × 2)
 miðkjúkur táar (4 × 2)
 fjarkjúkur táar (5 × 2)

Heimildir 

Beinagrind
Beðja

Beðja (fræðiheiti: Beta vulgaris subsp. vulgaris) er jurt af hélunjólaætt með þykka forðarót. Jurtin er yfirleitt tvíær og getur náð allt að 2 metra hæð. Laufin eru hjartalaga 5 til 20 sm löng á villtum jurtum en oft stærri á ræktuðum afbrigðum. Beðja vex villt í Suður- og Vestur-Evrópu. Ýmis afbrigði af beðju eru mikið ræktuð og er rótin notuð til vinnslu sykurs. Algengasta ræktaða afbrigðið er rauðrófa (e. beet root), stilkbeðja (e. chard), sykurrófa (e. sugar beet) og fóðurbeðja. Beðjur eru oftast djúprauðfjólublára á litinn.

Beðja hefur verið ræktuð um þúsundir ára. Þær voru lækningajurtir í Grikklandi til forna og Evrópu á miðöldum en þegar spínatræktun hófst í Evrópu dvínuðu vinsældir þeirra. Afbrigðið cicla er rækt vegna blaðanna og er venjulega soðin eins og spínat. Stilkbeðja er oftast notuð eins og grænmeti í sérstökum réttum en sum afbrigði eru ræktun vegna þess hve skrautleg þau eru. Neysla á beðju getur valdið því því að þvag verður bleikt á litinn. Allir hlutar beðju innihalda oxalsýru.

Tenglar 

Cultural Information on Beets for the Home Garden 
 PROTAbase on Beta vulgaris 
 Beta vulgaris craca - Plants For a Future Database entry
 
 Sorting Beta names - multilingual listing of the Beta species

Hélunjólaætt
Hrímblaðka

Hrímblaðka (fræðiheiti: Atriplex glabriuscula) er jurt af hélunjólaætt. Hún vex eingöngu í sjávarfjörum.

Heimildir 
 Hrímblaðka (Lystigarður Akureyrar)
 Flóra Íslands - Hrímblaðka
 Hrímblaðka 

Hélunjólaætt
Plöntur á Íslandi
Höfuðborgarsvæði Danmerkur

Höfuðborgarsvæði Danmerkur (danska: Region Hovedstaden) er hérað í Danmörku sem nær yfir stærstan hluta Stór-Kaupmannahafnarsvæðisins á norðausturhluta Sjálands, auk eyjunnar Borgundarhólms. Þetta er fjölmennasta hérað Danmerkur með rúmlega 1,8 milljón íbúa (2018) í 29 sveitarfélögum. Stjórnsýslusetur héraðsins er í Hillerød.

Sveitarfélög 
Það eru 29 sveitarfélög í héraðinu:

Héruð Danmerkur
Höfuðborgarsvæði Danmerkur
Jimmie Åkesson

Per Jimmie Åkesson (f. 17. maí 1979) er sænskur stjórnmálamaður. Hann varð leiðtogi Svíþjóðardemókratana árið 2005.

Sænskir stjórnmálamenn
J/70

J/70 er 7 metra (22,75 feta) kjölbátur með fellikili, ellefu feta löngu þilfari og lítilli káetu að framan. Hann er með útdraganlegu bugspjóti fyrir gennaker. Hann er gerður fyrir 3-5 manna áhöfn. J/70 er framleiddur af bandaríska fyrirtækinu J/Boats með höfuðstöðvar í Newport á Rhode Island. Báturinn kom fyrst á markað árið 2012 og hefur síðan þá náð nokkrum vinsældum sem kappsiglingabátur. 

Seglskútugerðir
Paul von Hindenburg

Paul Ludwig Hans Anton von Beneckendorff und von Hindenburg, betur þekktur sem Paul von Hindenburg (2. október 1847 – 2. ágúst 1934), var prússnesk-þýskur hershöfðingi (marskálkur) og stjórnmálamaður, sem leiddi stríðsátak Þjóðverja í fyrri heimsstyrjöldinni (ásamt Erich Ludendorff) árin 1916-1918, og var forseti Þýskalands á árunum 1925-1934.

Hindenburg loftskipið var nefnt í höfuðið á honum.

Æviágrip 
Paul von Hindenburg komst fyrst í sviðsljósið, og öðlaðist frægð sem þýsk þjóðhetja, eftir að hafa leitt Þjóðverja til sigurs gegn Rússum í orrustunni við Tannenberg árið 1914, ásamt Ludendorff hershöfðingja. Árið 1916 var hann skipaður æðsti yfirmaður þýska keisarahersins (þýska: Großer Generalstab) á meðan Ludendorff var gerður að aðstoðarmanni hans, sem birgðastjóri þýska hersins (þýska: Erster Generalquartiermeister). Þangað til stríðinu lauk í nóvember árið 1918 með ósigri Þjóðverja, leiddu Hindenburg og Ludendorff stríðsátak Þjóðverja í fyrri heimsstyrjöldinni, og var þá um eiginlega herforingjastjórn að ræða. Vilhjálmi 2. Þýskalandskeisara var ýtt til hliðar og hann hafði lítið að segja um framgöngu stríðsrekstursins.

Eftir að þýska keisaraveldið leið undir lok í kjölfar ósigursins í stríðinu, og Weimar-lýðveldinu var komið á laggirnar í nóvemberbyltingunni 1918-1919, gerðist Hindenburg virkur í þýskum stjórnmálum. Hann bauð sig fram til forseta í forsetakosningunum árið 1925, og var kosinn forseti Þýskalands til sjö ára. Ludendorff hafði einnig boðið sig fram í sömu kosningunum, en þurfti að lúta í lægra haldi fyrir Hindenburg með aðeins 1,1% atkvæða. Í forsetakosningunum árið 1932 var Hindenburg endurkjörinn, en nasistaforinginn Adolf Hitler bauð sig einnig fram gegn honum í þeim kosningum, en þurfti að láta í minni pokann.

Upplausnarástand hafði ríkt í þýskum stjórnmálum frá því að kreppan mikla skall á árið 1929, og þann 30. janúar árið 1933 skipaði Hindenburg Hitler sem kanslara Þýskalands. Það var gert samkvæmt ráðum aðalsmannsins Franz von Papen, til að ná stjórn á ástandinu. Sú ákvörðun átti eftir að leiða til valdatöku nasista í Þýskalandi, endalok Weimar-lýðveldisins og stofnun Þriðja ríkisins. 

Hindenburg lést í embætti 2. ágúst árið 1934 úr lungnakrabbameini. Hitler tilkynnti þá að hann myndi taka við forsetaembættinu og gerast þjóðhöfðingi, ásamt því að vera kanslari. Þá tók hann upp formlega titilinn „foringi og kanslari“ Þýskalands (þýska: Führer und Reichskanzler), og gerðist endanlega einvaldur í Þýskalandi.

Tilvísanir

Forsetar Þýskalands
Herforingjar í fyrri heimsstyrjöldinni
Þýskt aðalsfólk
Þýskir herforingjar
Froskur útgáfa

Froskur útgáfa er íslenskt bókaforlag sem sérhæfir sig í útgáfu myndasagna. Það hefur frá árinu 2005 séð um útgáfu myndasögublaðsins Neo-Blek, sem leysti af hólmi Hasarblaðið Blek sem hóf göngu sína árið 1996. Aðaleigandi og stjórnandi Frosks útgáfu er Jean Posocco, myndasöguhöfundur og teiknari sem fæddist í Frakklandi en hefur búið á Íslandi um langt árabil.

Útgáfa 
Bókaútgáfa Frosks hófst árið 1993 með íslenskri þýðingu á sögunni Sam Pezzo eftir Vittorio Giradino. Í kjölfarið hafa fylgt tugir bóka. Fjölbreytileiki einkennir útgáfuna. Þannig inniheldur bókaskráin frumsamdar íslenskar myndasögur, bæði eftir Jean Posocco sjálfan og eftir aðra listamenn, þýðingar á nýlegum evrópskum myndasögum (s.s. Lóu-bækurnar), útgáfur á eldri og þekktari titlum (s.s. Ástríki, Sval & Val, Strumpana, Lukku-Láka og Viggó viðutan) og fyrstu íslensku fræðibókina um myndasögur eftir Úlfhildi Dagsdóttur. Þá hefur Froskur gefið út tvær stuttar myndasögur um Múmínálfana og þrjár stærri bækur.

Myndasögur
Íslensk bókaforlög
Stevia

Stevia er sætuefni sem notað er í stað sykurs. Það er unnið úr jurtinni Stevia rebaudiana.

Tengill 
 Fjögur náttúruleg sætuefni sem eru raunverulega holl. 

Sætuefni
Atferlisfræði

Atferlisfræði er ein af aðalstefnum sem eru notaðar í nútímasálfræði. Upphafsmaður atferlisfræði er talinn vera John Broadus Watson.

Tengt efni 
 Atferlishyggja

Sálfræði
Runnamura

Runnamura (fræðiheiti: Dasiphora fruticosa eða Potentilla fruticosa) er harðgerður og vindþolinn runni af rósaætt. Runnamura er garðplanta sem hefur verið lengi í ræktun, hún líkist gullmuru.

Útlit 
Blöð eru stakfjöðruð og fingruð og eru  3-5-7 smáblöð saman. Blaðjaðrarnir eru heilir og blöðin hærð á neðra borði. Greinar eru fíngerðar, uppréttar og þéttar. Börkur flagnar af gömlum greinum. Blómlitur er gulur, hvítur eða rauðleitur. Runnamuru er fjölgað með sumargræðlingum. Til eru nálægt 130 afbrigði af runnamuru. Hæst ná þær 1-1,5 metrum. Blómgun er síðsumars, frá júlí til september.

Murur á Íslandi 
Murur eru norðlægar tegundir og á Íslandi eru þær algengar um allt land. Fyrir utan runnamuru eru til dæmis gullmura, tágamura og engjarós en engjamura og skeljamura eru sjaldgæfari.

Heimildir 

 Runnamura - haustrunninn ómetanlegi, Blóm vikunnar Mbl. 17. október 2005
Tágamura

Tágamura (fræðiheiti Potentilla anserina), einnig nefnd silfurmura, er jurt af muruætt (potentilla). Hún getur náð mikilli útbreiðslu í mikið beittum hrossahögum.

Heimildir 
 Áhrif beitar á gróðurfar og landslag 
Tágamura (Argentina anserina)

Potentilla
Kauphöll

Kauphöll er skipulagður markaður þar sem salar og kaupendur geta keypt og selt verðbréf og skuldabréf á verðum sem markaðurinn fastsetur. Hrávörur og auðlindir svo sem olía og rafmagn eru líka keyptar og seldar í kauphöll. Kauphallir gera fyrirtækjum keypt að safna fjármagni og borga hluthöfum arðgreiðslur.

Fyrirtæki sem eru skráð í ákveðinni kauphöll geta gefið út hlutabréf, sem eru þá seld og keypt af öðrum. Auk þess er verslað með verðbréfasjoði, afleiður og skuldabréf. Fyrir tilkomu tölvuvæðra verslunarkerfa var verslað á einum stað, en í dag er hægt að selja og kaupa hvar sem er. 

Í kauphöll ræðast verð hlutabréfa af framboði og eftirspurn eins og í öðrum frjálsum mörkuðum.

Kauphallir 
 Kauphöllin í London
 Kauphöllin í Frankfurt
 Kauphöllin í New York
 Kauphöllin í Tókyó
 Kauphöll Íslands

Kauphallir
Markaðir
Ed Asner

Eddie Asner (15. nóvember 1929 – 29. ágúst 2021) var bandarískur leikari og gamanleikari.

Tenglar
 

Asner, Ed
Gljúfrasmiður

Gljúfrasmiður er foss í Jökulsá á Fjöllum skammt sunnan við ármót Kreppu og Jökulsár.

Fossar á Íslandi
Múlaþing
Gullmura

Gullmura (fræðiheiti Potentilla crantzii) er jurt af rósaætt. Blóm gullmuru líkjast sóleyjum en þau hafa rauðgulan blett neðst á krónublöðum og skerðingu í þeim á framan og tvöfaldan bikar. Blómin eru fimmdeild, og eru krónublöðin gul. Gullmura finnst hátt til fjalla og hefur fundist á Tröllaskaga í 1200 m hæð.

Samlífi
Á Íslandi vex sveppurinn grasmúrgróungur (Pleospora herbarum) á dauðum vefjum ýmissa plöntutegunda, meðal annars á gullmuru.

Tilvísanir
Engjamura

Engjamura (fræðiheiti Potentilla erecta) er smávaxin jurt af rósaætt. Hún minnir á gullmuru. Engjamura er sjaldgæf á Íslandi. Hún vex villt á jarðhitasvæði við Kirkjuból í Reykjafirði nyðri á Ströndum. Talið er að hún hafi borist þangað af mannavöldum.

Heimild 
 Engjamura (Flóra Íslands)

Potentilla
Rósaætt
Kviðsjá

Kviðsjá er lítil og mjó myndavél sem notuð er við skurðaðgerðir  þannig að myndavélinni er stungið inn í líkamann um gat sem yfirleitt er gert á nafla sjúklings. Myndavélin sendir svo myndir út á skjá sem skurðlæknir getur fylgst með á meðan á aðgerð stendur. Kviðsjáraðgerðir fara þannig fram að verkfærum er stungið inn um 2 - 4 göt sem gerð eru  á kviðvegginn.

Tengill 
 Skurðaðgerðir með kviðsjá 

Skurðverkfæri
Kviðsjáraðgerð

Kviðsjáraðgerð er skurðaðgerð sem gerð er með því að stinga nokkur göt á kvið og stinga kviðsjá inn um eitt og læknisverkfærum til skurðagerðar gegnum önnur. Skurðlæknir fylgist mynd sem varpað er frá kviðsjá yfir á skjá.

Heimildir 
 Tómas Guðbjartsson, Er botnlangataka með kviðsjá betri en hefðbundin, opin botnlangataka?, Læknablaðið 2001/87
 Skurðaðgerðir með kviðsjá 

Uppskurður
Afrekshugur

Afrekshugur (enska Spirit of achievement) er myndastytta eftir Nínu Sæmundsson (Jónínu Sæmundsdóttur) frá árinu 1931. Það ár var opnað Hótel Waldorf Astoria á Manhattan, eitt af íburðarmestu hótelum veraldar á sínum tíma og enn í hópi þeirra virtustu. Hóteleigendurnir efndu til samkeppni meðal höggmyndasmiða um táknmynd fyrir hótelið. Í þeirri keppni tóku 400 listamenn þátt samkvæmt því sem fram kemur á heimasíðu Waldorf Astoria hótelsins. Þessa samkeppni vann Nína með verki sínu, Afrekshugur eða Spirit of Achievement. Styttan var sett upp fyrir ofan inngang Waldorf Astoria við 301 Park Avenue á Manhattan í New York og stendur þar enn.

Styttur
Fimm krydda blanda

Fimm krydda blanda er blanda kryddjurta sem algengt er að nota í kínverskri matargerð. Í blöndunni eru blandað saman í jöfnum hlutföllum  kassíu/kanel, stjörnuanís, sichuanpipar, negul og fennikufræi. Í þessari kryddblöndu eru fimm bragðtegundir sætt, súrt og salt.

Tenglar 
 Mestnotuðu bragðefni í Kína 

Krydd