alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Hrásalat

Hrásalat er salat með gulrótum, kál, majónesi og stundum með ananans eða eplum. Sagt er að Rómverjar hafi borðað hrásalat. En hrásalat var ekki borðað með majónesi fyrr en á 18. öld. Orðið „hrá“ þýðir eitthvað sem er ósoðið en á öðrum tungumálum er talað um „kálsalat“. Í dag er hrásalat borðað sem meðlæti á Íslandi og líka í Bandaríkjunum, Bretlandi og í öðrum löndum.

Heimildir 

Salöt
Mörk (mælieining)

Mörk (fleirtala: merkur) er mælieining þyngdar, sem jafngildir 249 grömmum. Mörk var áður notuð í Vestur-Evrópu til að mæla þyngd gulls og silfurs og er enn notuð á Íslandi til að mæla þyngd nýbura.

Þyngdareiningar
Úreltar mælieiningar
Vörtusvín

Vörtusvín (fræðiheiti: Phacochoerus africanus) er spendýr af ætt svína. Vörtusvín eru algeng á sléttum í sunnan- og austanverðri Afríku.

Einkenni 

Vörtusvín draga nafn sitt af tveimur vörtupörum í andliti karldýranna. Bæði karl- og kvendýrin hafa stórar skögultennur í munni. Þessar tennur eru áberandi og nota svínin tennurnar til að róta eftir fæðu í jarðveginum, til að berjast við önnur vörtusvín og einnig til að verja sig. Vörtusvín geta orðið frá 90 cm til 1,5 metrar að lengd og 50-100 kg. að þyngd. Karldýrin eru stærri og þyngri en kvendýrin en haus beggja er óvenjustór miðað við búkinn. 

Dýrin eru lítillega hærð, aðallega í andliti, á framanverðum búki og aftur eftir hrygg. Rófan er hárlaus að undanskildum hárbrúski á rófuendanum. 

Vörtusvín geta hlaupið tiltölulega hratt og jafnvel stokkið. Á hlaupum stendur rófan oft upp í loftið.

Vörtusvín sjá fremur illa en nota gott lyktarskyn sitt til að leita að fæðu. Þau eru alætur en fæðan er að mestu rætur, jurtir, ávextir og ber en einnig egg, dýrahræ og jafnvel smádýr og fuglar. Dýrin nota höfuð og fætur til að grafa upp rætur og sjást oft krjúpa niður á framfæturnar í fæðuleit.

Heimildir 

Svín
Málfrelsissjóður

Málfrelsissjóður er sjóður, sem upphaflega stofnaður var 8. nóvember 1977 til verndar málfrelsi á Íslandi og óheftrar listrænnar tjáningar. Hlutverk sjóðsins er að standa straum af kostnaði og miskabótum vegna meiðyrðamála, þegar stjórn sjóðsins telur að verið sé að hefta eðlilega umræðu um mál er hafa almenna samfélagslega eða menningarlega skírskotun. Síðar hafa fleiri sjóðir með sama heiti verið stofnaðir.

Sjóðurinn var stofnaður í framhaldi af málaferlum, sem urðu í kjölfar undirskriftasöfnunarinnar Varið land.

Í fyrstu stjórn sjóðsins voru eftirfarnadi:  
 Jóhann S. Hannesson, menntaskólakennari, 
 Jónas Jónasson ritstjóri, 
 Páll Skúlason, prófessor, 
 Silja Aðalsteinsdóttir, cand. mag
 Thor Vilhjálmsson, rithöfundur.

Stofnendur sjóðsins voru 78 að tölu og meðal þekktra nafna, auk fyrstu stjórnarinnar, má nefna:

 Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir, formaður Sóknar og síðar alþingismaður.

Atli Heimir Sveinsson, tónskáld
Guðmundur J. Guðmundsson, verkalýðsleiðtogi
Guðný Guðmundsdóttir, konsertmeistari
Guðrún Helgadóttir, rithöfundur og síðar alþingismaður
Herdís Þorvaldsdóttir, leikari
Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, formaður Stúdentaráðs og síðar ráðherra
Jón Ásgeirsson, tónskáld
Nína Björk Árnadóttir, skáld
Ólafur Jóhann Sigurðsson, rithöfundur
Pétur Gunnarsson, rithöfundur
Sigurður Líndal, prófessor
Sigurjón Ólafsson, myndhöggvari
Sigurður Þórarinsson, prófessor
Tómas Ingi Olrich, sendiherra
Valgeir Guðjónsson, tónlistarmaður
Vigdís Finnbogadóttir, leikhússtjóri og síðar forseti Íslands
Þorvaldur Skúlason, listmálari

Tilvísanir 

Saga Íslands
Tjáningarfrelsi á Íslandi
Björn Thors

Björn Thors (fæddur 12. janúar 1978) er íslenskur leikari og leikstjóri. 

Björn hefur fjórum sinnum verið tilnefndur til Grímunnar - íslensku leiklistarverðlaunanna, fyrir leik sinn í leikritunum Græna landið, Dínamít, Killer Joe og "Vestrinu Eina". Hann hefur tvisar hlotið Grímuna, fyrir Græna landið og Vestrið Eina. Hann hefur einnig leikið í Fangavaktinni og sló þar rækilega í gegn sem Kenneth Máni eða Ketill Máni.

Íslenskir leikarar
Íslenskir leikstjórar
Grunnvatn

Grunnvatn (eða jarðvatn) er vatn sem fyllir allar glufur í jörðu fyrir neðan grunnvatnsflöt. 
Meðan vatn er á yfirborðinu er talað um yfirborðsvatn, sigvatn meðan það er á leiðinni niður að grunnvatnsfleti og  grunnvatn þar fyrir neðan.  Grunnvatnið síast gegnum jarðlögin og þannig hreinsast úr vatninu (mest)allur gerlagróður. 

Grunnvatnið er sjaldnast kyrrstætt heldur sígur það hægum straumi undan halla. Grunnvatnsflæðinu má skipta upp í grunnvatnsstrauma. Þar sem grunnvatn flæðir til yfirborðs eru lindir og lindasvæði. Ísland er ríkt af grunnvatni enda fara þar saman mikil úrkoma og víðáttumikil lek jarðlög. Um 98% af neysluvatni landsmanna er hreint og ómeðhöndlað grunnvatn.

Hiti í jarðlögum fer víðasthvar vaxandi með dýpi.  Grunnvatn sem kemst djúpt í jörð er því heitt. Jarðhitavatn er hluti af grunnvatninu.

Tengt efni 
 Grunnvatn á höfuðborgarsvæðinu
 Jarðvatn

Tenglar 
 
 Grunnvatnsrannsóknir á ÍSOR

Grunnvatn
Vatn
Jarðfræði
Vatnafræði
Knud Zimsen

Knud Zimsen (17. ágúst 1875 – 15. apríl 1953) var verkfræðingur og borgarstjóri Reykjavíkur á árunum 1914-1932. 

Knud Zimsen var í þjónustu Reykjavíkuborgar í nær þrjá áratugi. Fyrst sem bæjarverkfræðingur og byggingafulltrúi en síðast sem borgarstjóri og sat í 18 ár. Hann lét af störfum vegna vanheilsu, þá aðeins 57 ára að aldri, „orðinn slitinn að kröftum í þágu [borgarinnar]“, eins og segir í andlátsfrétt hans í Morgunblaðinu árið 1953.

Knud Zimsen gaf út bók um ævi sína og starfsár sín hjá borginu, og nefnist hún Úr bæ í borg. Bókin kom út árið 1952. 

Árið 1948 kom út bókin Við fjörð og vík, brot úr endurminningum Knuds Zimsen.  Lúðvík Kristjánsson færði í letur.

Tilvísanir

Tenglar 
 Knud Zimsen fyrrverandi borgarstjóri - minningarorð; grein í Morgunblaðinu 1953
 Starfaði í þrjátíu ár fyrir Reykjavíkurbæ; grein í Morgunblaðinu 1940
 Knud Zimsen fyrrv. borgarstjóri sjötugur; grein í Morgunblaðinu 1945
 Borgarstjóri Knud Zimsen, Óðinn, 6. tölublað (01.09.1917)

Borgarstjórar Reykjavíkur
Íslenskir verkfræðingar
Aprílgabb

Aprílgabb (eða aprílnarr) er lygi sem er sett fram sem sannleikur í tilefni 1. apríl og gert til að láta fólk hlaupa apríl. En hugtakið aprílhlaup er einmitt skilgreint þannig að það sé að gabba einhvern til að fara erindisleysu á fyrsta degi aprílmánaðar.

Tenglar 

 Aprilsnar (á dönsku); af heimasíðunni historie-online.dk 
 Dæmi um íslenskt aprílgabb; grein á ruv.is
Jarðvatn

Jarðvatn er samheiti um vatn undir jarðaryfirborði, hvort heldur sem það er undir eða yfir grunnvatnsfleti. Jarðvatninu má skipta í þrjá aðalflokka eða lög eftir ástandi þess á hverjum stað. Þetta eru jarðvegsraki, hárpípuvatn og grunnvatn. Mörkin milli þessara laga eru ekki skörp. Gleggstu skilin eru þó við grunnvatnsflötinn. Þar er þrýstingur vatnsins jafn loftþrýstingi, undir honum er hann hærri en yfir honum er vatnsþrýstingurinn lægri loftþrýstingi. Jarðvatnið er sá hluti hringrásar vatnsins sem á sér stað undir yfirborði þurrlendisins (stundum er orðið grunnvatn notað um það sem hér er skilgreint sem jarðvatn).

Jarðvegsraki 
Jarðvegsraki og jarðvegsrakabelti (e. soil moisture, soil moisture zone) er efsta lag jarðvatnsins. Yfirborð þess fylgir yfirborði jarðar. Þykkt þess er misjöfn, sums staðar vantar það alveg til dæmis þar sem grunnvatnsflötur er við yfirborð. Holrými milli korna er að hluta fyllt vatni og að hluta lofti. Vatni í jarðvegi má skipta í tvo flokka: 
a) hjúpvatn (e. pellicular water)
b) sigvatn (e. gravitational water, percolating water)
Hjúpvatnið er að mestu bundið í jarðlögin með sameindakröftum og liggur sem örþunn himna utan á kornum jarðvegsins. Sigvatnið er laust vatn sem hripar niður í gegn um jarðveginn áleiðis til grunnvatnsins.

Hárpípuvatn 
Hárpípuvatn og hárpípubelti (e. capillary water, capillary fringe) myndar þunnt lag yfir grunnvatnsfleti þar sem jarðlögin eru mettuð vatni sem dregist hefur sökum hárpípukrafta upp fyrir grunnvatnsborð. Þykkt þessa lags er eingöngu háð kornastærð eða gropi jarðlaganna. Í grófri möl er það örþunnt, í sandi getur það verið nokkurra cm þykkt en í leir getur það náð nokkrum metrum.

Grunnvatn 
Grunnvatn og grunnvatnsbelti (e. groundwater zone) tekur við neðan grunnvatnsborðs. Þar er allt holrými bergsins vatnsfyllt. Þrýstingurinn er hærri en loftþrýstingur. Grunnvatnið er sjaldnast kyrrstætt heldur sígur það hægum straumi undan halla. Grunnvatnsflæðinu má skipta upp í grunnvatnsstrauma. Þar sem grunnvatn flæðir til yfirborðs eru lindir og lindasvæði. 

Þegar um er að ræ ða frjálsan grunnvatnsflöt er vatnsþrýstingurinn á hverjum stað í samræmi við dýpið undir grunnvatnsborði. Stundum valda þétt jarðlög því að þrýstingurinn er mun meiri, eða mun minna, en dýpið segir til um. Þegar þrýstingurinn er meiri en samsvarar dýpinu er talað um „þrýstivatn“ (e. artesian water). Sú hæð sem vatnið getur þrýst sér upp í, t.d. í borholu, nefnist „þrýstivatnshæð“ (e. pizometric surface). Stundum er þrýstivatnsborðið hærra en jarðaryfirborð og þar koma lindir upp í ólgandi bullaugum og vatn flæðir upp úr borholum á svæðinu. Á sama hátt og þétt jarðlög geta orsakað þrýstivatn geta þau einnig valdið undirþrýstingi þannig að fleira en eitt grunnvatnsborð er til staðar. Í borun við slíkar aðstæður getur grunnvatnsborðið í borholu lækkað snögglega þegar komið er niður í gegn um þéttu lögin.

Heimildir 
Árni Hjartarson 1994: Vatnafarskort og grunnvatnskortlagning. MS-itgerð við Háskóla Íslands. H.Í. 103 bls. + kort.

Jarðfræði
Vatnafræði
Þrastaskógur

Þrastaskógur í Grímsnesi austan við Ingólfsfjall er 45 hektara skógarsvæði í eigu Ungmennafélags Íslands. Svæðið  liggur frá Álftavatni, niður með Soginu að Þrastalundi. Þetta landssvæði var gjöf athafnamannsins Tryggva Gunnarssonar til Ungmennafélagsins á 77 ára afmæli hans, þann 18. október 1911.

Ungmennafélög víðs vegar að á landinu hófu strax gróðursetningu í Þrastaskógi en þó var það ekki fyrr en 1914 sem þáverandi formaður UMFÍ, Guðmundur Davíðsson kom með heitið Þrastaskógur en  mikið er um skógarþresti á þessu svæði. Árið 1924 var samþykkt á þingi UMFÍ að ráða sumarstarfsmann í skóginn og var þá Aðalsteinn Sigmundsson kennari á Eyrarbakka og síðar formaður UMFÍ ráðinn.  Uppbygging á íþróttavelli inni í skóginum hófst svo 1961 en hann var ekki fullgerður fyrr en 1970. Við Sogsbrúna var byggður söluskálinn Þrastarlundur árið 1967. Nýr söluskáli og veitingasalur var tekinn í notkun árið 2004.

Heimildir 

 Kort yfir Þrastarskóg (UMFÍ)
 UMFÍ þrastarskógur

Skógar á Íslandi
Silfurgægir

Silfurgægir (fræðiheiti: Leuciscus leuciscus) er fiskur af ætt vatnkarpa.

Tilvísanir 

Vatnakarpar
Sentimetri

Sentimetri er lengdareining, svokölluð margfeldiseining úr metrakerfinu sem jafngildir einum hundraðasta úr metra, táknuð með cm. Í íslenskum texta er stundum er notuð skammstöfunin sm fyrir sentímetra, sem er rangt og ber að forðast því að sm þýðir sekúndumetri samkvæmt SI-kerfinu. Sentimetri er einnig grunneining lengdar í cgs-kerfinu. 1 cm = 0,01 m.

CM stendur jafnframt fyrir rómversku töluna 500.

Heimildir 

CGS-mælieiningar
Lengdareiningar
Blandað hagkerfi

Hagkerfi kallast blandað þegar efnahagur lands er skipulagður með þeim hætti að á sumum sviðum eru gæði framleidd á frjálsum markaði en öðrum úthlutað af ríkinu. Á frjálsum markaði eru það fyrirtæki í einkaeigu, sem framleiða vörur og veita þjónustu. Á hinn bóginn framleiða opinberar stofnanir eða fyrirtæki í eigu ríkisins samkvæmt miðstýrðari framleiðsluháttum.

Strangt tekið eru öll hagkerfi blönduð, í mismiklum mæli þó.

Tengill 
 

Hagkerfi
Boston-háskóli

Um skólann á Chestnut Hill, sjá Boston College.

Boston-háskóli (enska Boston University eða BU) er einkarekinn rannsóknarháskóli í Boston í Massachusetts í Bandaríkjunum. Skólinn rekur sögu sína aftur til Newbury Biblical Institute í Newbury í Vermont sem var stofnaður árið 1839.

Við skólann stunda meira en 30.000 nemendur nám en Boston University er fjórði stærsti einkarekni háskóli Bandaríkjanna. Skólinn er á tveimur háskólasvæðum, annað liggur við Charles River í Fenway-Kenmore-hverfinu í Boston en hitt liggur beggja megin Massachusetts Turnpike-hraðbrautarinnar. Læknaskóli Boston University er South End-hverfi Boston borgar.

Tenglar 
 Vefsíða Boston University

Háskólar í Massachusetts
Boston College

Um hinn háskólann sem er kenndur við Boston, sjá Boston University.

Boston College (BC) er einkarekinn háskóli í Chestnut Hill í Massachusetts í Bandaríkjunum. Háskólasvæðið er um 10 km vestan við miðbæ Boston.

Tenglar 

 Vefsíða Boston College

Háskólar í Massachusetts
Emory-háskóli

Emory-háskóli (e. Emory University) er einkarekinn rannsóknarháskóli í Atlanta í Georgíu í Bandaríkjunum. Emory var stofnaður árið 1836 og nefndur eftir John Emory, vinsælum biskupi.

Tenglar 
 Vefsíða Emory-háskóla

Háskólar í Georgíufylki
Johns Hopkins-háskóli

Johns Hopkins-háskóli (enska Johns Hopkins University) er einkarekinn rannsóknarháskóli í Baltimore í Maryland í Bandaríkjunum. Johns Hopkins var stofnaður árið 1876 og var fyrsti háskólinn í Bandaríkjunum sem tók sér þýska rannsóknarháskóla sem fyrirmynd og lagði megináherslu á rannsóknir. Skólinn er einkum rómaður fyrir læknaskóla sinn.

Skólinn er nefndur eftir Johns Hopkins, sem lagði 7 milljónir bandaríkjadala til stofnunar skólans í erfðaskrá sinni árið 1873. Einkunnarorð skólans eru Veritas vos liberabit („Sannleikurinn mun frelsa ykkur“).

Tenglar 
* Vefsíða Johns Hopkins-háskóla

Háskólar í Maryland
Brennisteinsfjöll

Brennisteinsfjöll eru fjallshryggur á Reykjanesskaga, hluti af Reykjanesfjallgarði, innan Reykjanesfólkvangs. Mikil hraun hafa runnið frá Brennisteinsfjöllum suður í Herdísarvík og eru tignarlegir hraunfossar þar sem þau steypast ofan af hálendisbrúninni skammt frá sjó. Áður var talið að hraunin væru öll frá því fyrir landnám en fundist hafa reiðgötur, sem hverfa undir hraun, svo einhver hraunanna hljóta þar af leiðandi að hafa runnið eftir að land byggðist.

Eins og nafnið gefur til kynna finnst nokkur brennisteinn í Brennisteinsfjöllum. Skoti nokkur, W. G. Spencer að nafni, var forvígismaður brennisteinsnáms, sem Englendingar stóðu fyrir á svæðinu í kringum árið 1880. Erfitt reyndist að vinna brennisteininn og bar námið sig ekki þrátt fyrir að brennisteinninn væri tiltölulega hreinn. Brennisteinninn á svæðinu tengist hverum en talsverðan jarðhita er þarna að finna. Brennisteinsfjöll er háhitasvæði.

Þjóðleið lá áður fyrr á milli Hafnarfjarðar og Selvogs austan við Brennisteinsfjöll og um Grindarskörð. Sú leið var grýtt og erfið yfirferðar en stysta leiðin sunnan yfir fjöllin frá Hafnarfirði.

Árið 2020 var háhitasvæði fjallanna friðlýst fyrir orkuvinnslu. Verndarsvæðið er 123 ferkílómetrar, í 400-500 metra hæð, og nær frá Kleifarvatni og Heiðinni hárri.

Heimildir

Tenglar
   Daníel Páll Jónasson:  Hraunflæði á höfuðborgarsvæðinu Saga  hraunflæðis á svæðinu á nútíma og kortlagning mögulegra farvega til byggða . BS ritgerð. Leiðbeinandi Ármann Höskuldsson. Líf- og umhverfisvísindadeild Háskóli Íslands 2012

Tilvísanir

Suðurnes
Eldstöðvakerfi á Íslandi
Fjöll á Íslandi
Friðlýst svæði á Íslandi
Léttlest

Léttlest er járnbrautarlest, sem notuð er við almenningssamgöngur í borgum og í öðrum þéttbýlum svæðum. Léttlestarkerfi er einskonar millistig á milli sporvagns og snarlestar. Léttlestir bera oftast færri farþega en snarlestir og eru ekki eins hraðskreiðar, en þær eru aftur á móti hraðskreiðari og geta tekið fleiri farþega en sporvagnar. Ein sérstaða léttlesta er sú að þær geta bæði gengið á sér sporum aðskildar frá umferð og á spori ásamt umferð. Flestar léttlestir eru knúnar áfram með rafmagni en þó eru til lestir sem notast við díselolíu.

Samanburður við önnur lestarkerfi

Léttlestir á Íslandi
Komið hafa upp hugmyndir um að koma á fót léttlestakerfi á höfuðborgarsvæðinu. Drög að hugsanlegu kerfi hefur verið á aðalskipulagi Reykjavíkur. Einnig hafa komið upp hugmyndir um að hafa léttlest frá Keflavíkurflugvelli til höfuðborgarsvæðisins.

Almenningssamgöngur
Hvítur fiskur

Hvítur fiskur vísar til fiska með hvítt hold. Þar á meðal er þorskur, ýsa, lúða og karfi. Rauður fiskur eru fiskar með rautt hold. Þekktastir eru laxfiskar, svosem lax og urriði. Þeir hljóta lit sinn af fæðunni sem er aðallega ýmis krabbadýr sem eru með rautt litarefni í skel.

Útgerð
Matvæli
Sigma

Sigma er átjándi bókstafur í gríska stafrófinu (hástafur: Σ, lágstafur: σ ϛ) og samsvarar íslenska stafnum S. Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 200. Þegar hann er að finna í enda lágstafa orða er hann skrifadur ϛ, annars σ.

Grískt stafróf
Gjóskugos

Gjóskugos er eldgos sem lýsir sér þannig að eldfjallið ryður aðallega upp úr sér gjósku en ekki hrauni. Ástæðurnar fyrir því að gjóska er aðalefnið eru einkum tvær. Í fyrsta lagi getur vatn komist að kvikunni og hún tæst í sundur í öskuagnir. Eldgos af þessari gerð hafa verið kölluð þeytigos og eru þau algeng gjóskugos.

Í öðru lagi getur ástæðan fyrir miklu gjóskumagni verið sú að í kvikunni er mikið af rokgjörnum efnum þannig að aragrúi smáblaðra myndast. Þessar blöðrur þenjast út í kvikunni þegar hún nálgast yfirborðið. Við það tætist kvikan í sundur í samfelldum sprengingum og vikur og aska þyrlast upp í andrúmsloftið. Þessi gerð gosa hefur stundum verið nefnd freyðigos. Í hinni alþjóðlegu eldfjallafræði nefnast þau Vulkangerð. 

Surtsey varð til í gjóskugosi. Kötlugosið 1755 er vafalítið mesta gjóskugos Kötlu.  

Eldgos
Gjóskugos
Alfa

Alfa getur líka átt við nafnið Alfa.

Alfa er bókstafur í gríska stafrófinu (hástafur: Α, lágstafur: α) og samsvarar íslenska stafnum A. Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 1.

Tölvur 
Í unicode er Α U+0391 og α er U+03B1.

Tengt efni 
 alfamistök

Grískt stafróf
Beta

Beta getur líka átt við nafnið Beta.

Beta er bókstafur í gríska stafrófinu (hástafur: Β, lágstafur: β eða ϐ) og samsvarar íslenska stafnum B. Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 2.

Tengt efni 
 Betamistök

Grískt stafróf
Loftur Guðmundsson (f. 1906)

Loftur Guðmundsson (6. júní 1906 – 29. ágúst 1978) er best þekktur fyrir störf sín sem þýðandi og söngtextahöfundur. Hann þýddi meðal annars bækur Hergé um Tinna (Tintin) og gerði texta við mörg sönglög Oddgeirs Kristjánssonar. Loftur stundaði einnig önnur ritstörf og samdi meðal annars leikritið Brimhljóð, kvikmyndasöguna Síðasti bærinn í dalnum eftir samnefndri kvikmynd og nokkrar barnabækur. Eins var Loftur leikhúsgagnrýnandi dagblaðsins Vísis um tíma.

Loftur skipaði fjórða sæti á framboðslista Óháðra bindindismanna í borgarstjórnarkosningunum í Reykjavík árið 1962, en náði ekki kjöri.

Helstu verk Lofts 
 Hálendið heillar: þættir af nokkrum helstu öræfabílstjórum - 1975
 Írland - 1970
 Tvö leikrit: Hreppstjórinn á Hraunhamri og Seðlaskipti og ástir - 1958
 Gangrimlahjólið - 1958
 Jónsmessunæturmartröð á fjallinu helga - 1957 
 Frá steinaldarmönnum að Garpagerði - 1955
 Þrír drengir í vegavinnu - 1948
 Þeir fundu lönd og leiðir: þættir úr sögu hafkönnunar og landaleita - 1947

Íslensk leikskáld
Íslenskir þýðendur
Setningarliður

Setningarliður skiptast í fimm flokka:

Nafnliður 
Sagnliður 
Lýsingarorðsliður 
Atviksliður 
Forsetningarliður 

Málfræði
Ljósmyndasafn Reykjavíkur

Ljósmyndasafn Reykjavíkur ljósmyndasafn í eigu Reykjavíkurborgar. Það er hluti af Borgarsögusafni.

Sem ein af menningarstofnunum Reykjavíkurborgar er safninu ætlað að vekja áhuga almennings á menningarlegu hlutverki ljósmyndarinnar.

Tenglar 
 Heimasíða safnsins

Söfn í Reykjavík
Ljósmyndasöfn á Íslandi
Jötunuxar

Jötunuxar (eða étinuxi) (fræðiheiti: Staphylinidae) er ætt bjallna, með um 30.000 tegundir. Jötunuxar eru breytilegir að stærð, ýmist örsmáir eða allstórir. Þeir eru með litla skjaldvængi sem hylja aðeins fremsta hluta afturbols. Jötunuxar eru rándýr eða nærast á sveppgróum. Um 60 tegundir jötunuxa eru á Íslandi. Stærstur er jötunuxi (Creophilus maxillosus), sem er um 2 cm á lengd, svartur með grátt þverbelti yfir skjaldvængina.

Bjöllur
Hugi (vefur)

Hugi.is er íslenskur umræðuvefur sem hefur verið rekinn af Já upplýsingaveitum frá árinu 2000. Vefurinn byggist á fjölmörgum áhugamálum, alls rúmlega 100 áhugamála auk 13 áhugamála sem hafa verið fryst. Á áhugamálunum geta notendur stofnað og tekið þátt í umræðum og sent inn efni s.s. greinar, kannanir og myndir.

Yfirflokkar áhugamála Huga 
Dýr
Dægurmál
Fræði
Leikir
Lífið
Lífsstíll
Margmiðlun
Menning
Skjár
Sport
Tónlist
Tækni
Vélar

Tenglar 
Hugi.is

Íslenskir spjallvefir
Sigurboginn

Sigurboginn (franska: Arc de Triomphe) er minnisvarði í París, Frakklandi og stendur hann í miðju Charles de Gaulle-torgs sem er einnig þekkt undir nafninu Place de l'Étoile eða Stjörnutorg. Torgið er við vestari enda Champs-Élysées. Sigurboginn var reistur til að heiðra þá sem börðust fyrir Frakkland sérstaklega í stríðum Napóleons. Á innanverðum boganum og efst á honum eru nöfn allra herforingjanna sem börðust svo og nöfn á öllum stríðunum. Undir boganum er gröf hins óþekkta hermanns.

Sigurboginn er miðja hins Sögulega áss (L'Axe historique) en það er röð minnisvarða og breiðgatna á leið sem teygir sig frá hallargörðum Louvre að útjaðri Parísar. Minnisvarðinn var hannaður af Jean Chalgrin árið 1806 og á honum eru myndir sem sýna á víxl hetjuleg, nakin, frönsk ungmenni og skeggjaða þýska hermenn í herklæðum. Hönnunin lagði grunninn fyrir almenna minnisvarða með sigursælum, þjóðernissinnuðum skilaboðum, fram að fyrri heimsstyrjöld.
Minnismerkið er 49,5 metra hátt, 45 metra breitt og 22 metrar á þykkt. Það er næst stærsti sigurbogi í heimi. Hönnun þess tók mið af hinum rómverska Arch of Titus. Sem dæmi um stærð Sigurbogans má nefna að þremur vikum eftir sigurgönguna í París 1919 sem markaði endalok fyrri heimstyrjaldarinnar, flaug Charles Godefroy á Nieuport flugvél sinni gegnum bogann og var atburðurinn festur á filmu í fréttaskoti.

Viðhald 
Í byrjun sjöunda áratungsins hafði kolasót svert minnisvarðinn mikið og á árunum 1965-1966 var Sigurboginn sandblásinn og hreinsaður vel. Árið 2007 mátti sjá að hann var farinn að dökkna á nýjan leik.

Aðgengi 
Aðgengi fyrir fótgangandi er um undirgöng. Mjög mikil og hættuleg umferð er á hringtorginu sem tengir breiðgöturnar umhverfis bogann og ekki er mælt með því að hætta sér út í hana. Ein lyfta er í Sigurboganum og með henni er hægt að komast á næstu hæð undir útsýnishæðinni sem er að utanverðu efst á minnisvarðanum. Þeim sem heimsækja bogann gefst kostur á að klifra upp 284 þrep til að komast efst upp á Sigurbogann eða að taka lyftuna og ganga því næst upp 46 þrep. Að ofan um dásamlegt útsýni yfir París, yfir tólf aðal breiðgöturnar sem liggja að Place de l´Étoile eða Stjörnutorginu og hringiðunni á hringtorginu umhverfis Sigurbogann. Til að komast að Sigurboganum er hægt er að nota neðanjarðarlestarkerfið (RER eða Métro) að viðkomustaðnum Charles de Gaulle – Etoile.

Heimildir 

París
Lambda

Lambda (hástafur: Λ, lágstafur: λ) er ellefti bókstafurinn í gríska stafrófinu. Stafir sem hafa þróast frá stafnum eru hið rómverska L og kýrillíska El (Л, л). Í nýgrísku er nafn stafsins lambda (Λάμδα) borið fram „lamða“ en stafurinn sjálfur er borinn fram eins og hið rómverska L. Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 30.

Sjá einnig 
 Lambda-reikningur

Grískt stafróf
Gamma

Gæti einnig átt við fjárfestingarfélagið Gamma.
Gamma (hástafur: Γ, lágstafur: γ) er þriðji bókstafurinn í gríska stafrófinu. Stafir sem hafa þróast frá stafnum eru hin rómversku C og G, og kýrillíska Ge (Г, г) og Ghe (Ґ, ґ). Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 3.

Framburður með öðrum grískum stöfum 
 Tvöfalt gamma (γγ) er borið fram eins og ng
 Gamma ásamt xí (γξ) er borið fram eins og nx
 Gamma ásamt kí (γχ) er borið fram eins og nkh
 Gamma ásamt kappa (γκ) er borið fram eins og nk

Notkun stafsins 
Gamma er gjarnan notað sem tákn fyrir:

Lágstafurinn γ 
 Gammageisla í Kjarneðlisfræði
 Yfirborðsspennu
 Styrkleika sýklalyfja (1 γ = 1 µg/ml) í örverufræði
 Eðlisþyngd í vélaverkfræði

Hástafurinn Γ 
 Gammafallið í stærðfræði er útvíkkun aðfeldis að tvinntölum

Grískt stafróf
Í uppnámi

Í uppnámi var einn skákskýringaþáttur sem Ríkissjónvarpið sýndi fyrst 30. nóvember 1966 og endursýndi vorið 1967. Þáttastjórnandi var Guðmundur Arnlaugsson, rektor. Í þættinum kepptu Friðrik Ólafsson og Ingi R. Jóhannsson. Þátturinn var með því fyrsta sem framleitt var fyrir íslenskt sjónvarp.

Íslenskir sjónvarpsþættir