alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Fagradalsfjall

Fagradalsfjall getur einnig átt við: Fagradalsfjall á Brúaröræfum

Fagradalsfjall er móbergsfjall á Reykjanesskaganum vestanverðum. Það er talið vera vestasti hluti Reykjanesfjallgarðsins, en vestan þess eru stök fell. Fagradalsfjall er aflangt frá austri til vesturs. Hæsti punkturinn er Langhóll; um 390 metrar á hæð. Það hefur orðið til á ísöld við gos undir jökli og er smáhraunlag á því ofanverðu, sem gefur til kynna að gosið hafi náð lítið eitt upp úr jöklinum. Fjallið flokkast því sem stapi.

Þann 3. maí 1943 fórst herflugvél Bandaríkjahers á Fagradalsfjalli. Fjórtán manns létust en einn komst lífs af. Meðal hinna látnu var  Frank Maxwell Andrews en hann var afar háttsettur í bandarískra hernum og heimildir segja að hann hafi átt að stýra innrásinni í Normandí í Evrópu. Eftirmaður hans í hernum var Eisenhower sem síðar varð forseti Bandaríkjanna. Flugvélin mun hafa ætlað að lenda á flugvellinum í Kaldaðarnesi.

Þann 19. mars 2021 hófst eldgos við fjallið, nánar tiltekið í Geldingadölum. Stóð það í 6 mánuði. Gos tók sig aftur upp í Meradölum í ágúst 2022.

Tengt efni 
 Eldgosið við Fagradalsfjall 2021
 Eldgosið í Meradölum 2022

Heimildir 
 
 
 Flugvélaflök við Fagradalsfjall (ferlir.is)

Fjöll á Íslandi
Suðurnes
Ion Iliescu

Ion Iliescu (fæddur 3. mars 1930) er rúmenskur stjórnmálamaður. Hann var forseti Rúmeníu í tvígang, fyrst frá 1989 til 1996 í kjölfar rúmensku byltingarinnar og síðan í annað kjörtímabil frá 2000 til 2004.

Iliescu er fyrrum meðlimur í Kommúnistaflokki Rúmeníu og gegndi ýmsum embættum í kommúnistastjórn landsins á valdatíð Nicolae Ceaușescu. Iliescu var á tímabili álitinn mögulegur eftirmaður Ceaușescu sem leiðtogi kommúnistastjórnarinnar en hann féll síðar í ónáð hjá stjórninni. Hann náði að hreppa völdin þegar Ceaușescu var steypt af stóli árið 1989 og varð fyrsti forseti Rúmeníu eftir kommúnistatímann.

Iliescu tapaði endurkjöri á móti Emil Constantinescu í forsetakosningum árið 1996. Iliescu komst aftur til valda eftir kosningar árið 2000 og sat sem forseti til ársins 2004.

Hlutverk Iliescu í eftirleik byltingarinnar 1989 hefur verið umdeilt í seinni tíð. Árið 2019 ákærði ríkissaksóknari Rúmeníu Iliescu fyrir glæpi gegn mannúð og sakaði hann um að hafa nýtt sér ríkisfjölmiðla landsins til að dreifa vísvitandi röngum upplýsingum og vekja ótta við hryðjuverk. Þannig hefði hann verið valdur að „frændvígum, stjórnlausri skothríð og misvísandi hernaðarfyrirmælum,“ en í upplausnarástandi sem ríkti fyrstu fimm dagana eftir valdatöku Iliescu árið 1989 voru 862 manneskjur drepnar og þúsundir særðust. Árið 2020 hafnaði dómari ákærunni gegn Iliescu vegna formgalla.

Tilvísanir

Iliescu, Ion
Alek Wek

Alek Wek (fædd í Wau 16. apríl 1977) er Suður-súdönsk fyrirsæta.

Fyrirsætur
Suður-Súdan
Orsakarsögn

Orsakasögn er hugtak í málvísindum sem veldur eða þvingar einhvern til að framkvæma eitthvað eða vera í einhverri stöðu.

Orsakasagnir milli tungumála

Orsakasagnir í íslensku 
Orsakasagnir í íslensku kallast sterkar sagnir sem myndaðar eru af annarri kennimynd (ég naut, ég slapp) sterkra sagna. 

Varast skal það að veikar sagnir hafa aðeins þrjár kennimyndir: 1. Nafnháttur 2. Framsöguháttur 4. Lýsingarháttur þátíðar.

Tegundir sagna
Kennifall (málfræði)

Kenniföll eru þau föll sem gefin eru upp í orðabókum.

Í íslensku
Kenniföllin í íslensku samanstanda af nefnifalli eintölu (nf. et.) og eignarfalli eintölu (ef. et.) og nefnifall fleirtölu (nf. ft.).

Dæmi
 hestur, -s, -ar
 hestur (nf. et.), hests (ef. et.), hestar (nf. ft.)
 kona, -u, -ur
 kona (nf. et.), konu (ef. et.), konur (nf. ft.)
 barn, -s, börn
 barn (nf. et.), barns (ef. et.), börn (nf. ft.)

Í latínu
Kenniföllin í latínu samanstanda af nefnifalli eintölu (nf. et.) og eignarfalli eintölu (ef. et.).

Dæmi
 femina, -ae
 femina (nf. et.), feminae (ef. et.)
 homo, -inis
 homo (nf. et.), hominis (ef. et.)
 Islandia, -ae
 Islandia (nf. et.), Islandiae (ef. et.)

Tengt efni 
Kennimynd (hliðstæða sagnorða)

Málfræði
Mynd

Mynd er tvívíður hlutur  sem líkist umfangsefninu, oft hlut eða manneskju. 

Sjón
Myndlist

fa:تصویر
gn:Ta'anga
ko:그림
Mynd (aðgreining)

Mynd getur átt við:

List
Mynd, mynd af einhverjum hlut
Hugakið „mynd“ getur átt við kvikmynd

Málfræði
Mynd getur átt við sagnmyndir, eða undirflokka sagnmynda (germynd, miðmynd og þolmynd)
Kennimynd
Beygingarmynd (nafnorð hafa venjulega 16 beygingarmyndir; beygingarmyndir sagna í persónuhætti eru 48 auk boðháttar og lýsingarhátta, en þær geta orðið allt að 106 með spurnarmyndum sagna (ferðu, fórstu, fariði). Beygingarmyndir lýsingarorðs sem tekur stigbreytingu eru allt að 120.)
Þorfinnur Guðnason

Þorfinnur Guðnason (4. mars 1959 - 15. febrúar 2015) var íslenskur kvikmyndagerðarmaður, sem þekktastur er fyrir gerð heimildamynda. Þorfinnur fæddist í Hafnarfriði 4. mars 1959. Lauk stúdentsprófi frá FB 1983 og BA-prófi í kvikmyndagerð frá California College of Arts and Crafts 1988.

Verk Þorfinns 
 Húsey - 1993
 Hagamús: með lífið í lúkunum - 1997
 Lalli Johns - 2001
 Hestasaga - 2004
 Draumalandið - 2009 
 Bakka-Baldur - 2011 http://www.kvikmyndavefurinn.is/films/nr/1334

Hlaut Menningarverðlaun DV 1994 fyrir Húseyjarmyndina.
Hlaut Edduna fyrir Lalla Johns árið 2002
Hlaut Edduna fyrir Draumalandið 2010

Tenglar

Tilvísanir

Íslenskir leikstjórar
Afstapahraun

Afstapahraun er apalhraun á Reykjanesskaga. Hraunið hefur runnið frá eldgígum sem eru vestan undir Trölladyngju og þaðan til norðurs alveg í sjó fram í Vatnsleysuvík á Vatnsleysuströnd. Við suðurenda hraunsins eru Höskuldarvellir, sem eru grasi gróið flatlendi, eitt hið stærsta á Reykjanesskaganum. Við norðurendann hefur verið brotið af hrauninu vegna lagningar Reykjanesbrautar, sem liggur þar á milli hrauns og sjávar. Heildarlengd hraunsins er um 10 kílómetrar.

Hraun á Íslandi
Suðurnes
Indriði Einarsson

Indriði Einarsson (29. apríl 1851 – 1939) var frumherji í íslenskri leikritagerð og menntaður hagfræðingur.  Hann fæddist og ólst upp á Húsabakka í Skagafirði. Móðir hans Euphemia var dóttir Gísla Konráðssonar og faðir hans Einar var prestsonur frá Glaumbæ í Skagafirði. Amma Indriða í föðurætt var systir Reynistaðabræðra. Indriði var fyrsti Íslendingur sem lauk prófi í hagfræði og var endurskoðandi landsreikninganna um langt skeið, uns hann gerðist skrifstofustjóri í fjármálaráðuneytinu. Hann var leikritaskáld og frægustu leikverk hans eru Nýjársnóttin (útg. 1907), Dansinn í Hruna og Hellismenn. Indriði þýddi einnig Vetrarævintýri eftir William Shakespeare (óútgefið leikhandrit) og Víkingana á Hálogalandi, eftir Henrik Ibsen (en leikritið þýddi hann með Eggert Ó. Briem) (útg. 1892). Hann kom að stofnun Leikfélags Reykjavíkur árið 1897. Árið 1936 gaf hann út endurminningar sínar, sem nefndust: Sjeð og lifað: endurminningar. Hann lést þremur árum síðar. 

Hann var þingmaður Vestmanneyinga frá 1890 til 1891. Indriði var oft  gestur Jóns Sigurðssonar á heimili hans í Kaupmannahöfn.

Indriði var giftur Mörtu Guðjohnsen og átti með henni sex dætur: Eufemíu, Emilíu, Guðrúnu, Mörtu, Láru og Ingibjörgu; og tvo syni, Einar og Gunnar, sem tóku upp eftirnafnið Viðar. Einar var faðir Jórunnar Viðar, tónskálds, en lést ungur að árum. Gunnar Viðar varð bankastjóri Landsbanka Íslands. Ingibjörg giftist Ólafi Thors, sem varð forsætisráðherra Íslands.

Leikverk 
Nýársnóttin (1871; endurskrifað fyrir sýningu Leikfélags Reykjavíkur 1907)

Hellismenn (1873)

Sverð og bagall (1899)

Skipið sekkur (1903)

Stúlkan frá Tungu (1909)

Dansinn í Hruna (1925)

Síðasti víkingurinn (1936)

Tenglar 
 Indriði Einarsson (Leikminjasafn Íslands) 
 Hann lifði í öðrum heimi en flestir aðrir; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1951  
 Peningar. Grein eftir Indriða Einarsson frá 1890
 Á Jólum hjá Jóni Sigurðssyni; grein eftir Indriða í Lesbók Morgunblaðsins 1933

Íslensk skáld
Íslenskir hagfræðingar
Reynistaðarætt

Íslensk leikskáld
Örlygsstaðabardagi

Örlygsstaðabardagi er fjölmennasta orrusta sem háð hefur verið á Íslandi. Hún fór fram við eyðibýlið Örlygsstaði í landi Víðivalla í Blönduhlíð í Skagafirði þann 21. ágúst 1238. Frá Örlygsstaðabardaga segir í Sturlungu, og er frásögnin í þeim hluta hennar sem Sturla Þórðarson lögmaður og sagnaritari skrifar, en hann var viðstaddur bardagann og barðist í liði frændmenna sinna, Sturlunga. 

Í Örlygsstaðabardaga áttust við Sturlungar annars vegar, undir forystu feðganna Sighvatar á Grund og Sturlu sonar hans, en andstæðingarnir voru þeir Gissur Þorvaldsson og Kolbeinn ungi Arnórsson. Sturlungar höfðu ætlað að gera aðför að Kolbeini unga á Flugumýri, þar sem hann bjó, en gripu í tómt. Þeir héldu kyrru fyrir í Blönduhlíð og við Vallalaug nokkra daga en á meðan safnaði Kolbeinn liði um Skagafjörð og Húnaþing en Gissur Þorvaldsson kom með mikið lið að sunnan. Liðsmunur var allmikill, því þeir Gissur og Kolbeinn, sem Sturlunga kallar oftast „sunnanmenn“, höfðu allt að 1700 manns, en þeir feðgar trúlega nálægt 1300. Erfitt er þó að fullyrða um þessar tölur. 

Sunnanmenn komu austur yfir Héraðsvötn og tókst að koma Sturlungum að óvörum, svo að þeir hörfuðu undan í ofboði og bjuggu um sig í gerðinu á Örlygsstöðum, sem var ekki gott vígi, enda mun orrustan ekki hafa staðið lengi og fljótt brast flótti í lið Sturlunga. Alls féllu 49 úr þeirra liði en aðeins sjö af mönnum Kolbeins og Gissurar.

Á meðal þeirra sem féllu voru feðgarnir Sighvatur og Sturla, svo og Markús Sighvatsson. Kolbeinn og Þórður krókur Sighvatssynir komust í kirkju á Miklabæ en voru teknir þaðan og höggnir en Tumi Sighvatsson yngri komst einn bræðranna undan ásamt hópi manna upp í Miðsitjuskarð og þaðan yfir fjöllin til Eyjafjarðar. Sturla Þórðarson komst einnig í kirkjuna en fékk grið og einnig aðrir sem þar voru, að Sturlusonum, tveimur sonum Hrafns Sveinbjarnarsonar og tveimur mönnum öðrum undanskildum.

Tengt efni 
 Flugumýrarbrenna

Tenglar 
 Drepið þér hann þá fyrst; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1979
 Vaskra manna dæmi; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1990

Akrahreppur
Bardagar á Íslandi
Sturlungaöld
Selárdalur

Sjá einnig Selárdalur í Vopnafirði

Selárdalur er næstvestastur Ketildala í Arnarfirði. Selárdalur var eitt af höfuðbólum Vestfjarða. 

Selárdalsprestakall var áður fyrr talið með betri prestaköllum landsins, með því að Stóra-Laugardalssókn sem náði yfir allan Tálknafjörð var annexía frá Selárdal. Einn af Selárdalsprestum varð síðar biskup, en það var Gísli Jónsson, sem var prestur í Selárdal frá 1547-1557. Séra Gísli varð biskup í Skálholti eftir Marteinn biskup Einarsson.

Frægir ábúendur í Selárdal eru t.d. Bárður svarti Atlason (afi Hrafns Sveinbjarnarsonar), Páll Björnsson, Gísli á Uppsölum, Hannibal Valdimarsson og Samúel Jónsson, sem kallaður hefur verið listamaðurinn með barnshjartað. Þar fæddist Jón Þorláksson á Bægisá. Síðasti bærinn, Neðribær, fór í eyði 2010.

Bæir
Tóft (óvíst)
Skrúð (óvíst)
Rimi (óvíst)
Hús (óvíst)
Fossá (óvíst)
Krókur (óvíst)
Kálfatjörn (óvíst)
Melstaðir (óvíst)
Skarðsmýrarfoss (eyddist í svartadauða)
Grund (fór í eyði 1949)
Kolbeinsskeið (fór í eyði 1961)
Brautarholt (fór í eyði 1969)
Uppsalir (fór í eyði 1986)
Selárdalur (fór í eyði 1988)
Neðribær (fór í eyði veturinn 2010) Var síðasti bærinn í byggð í dalnum.

Tenglar 
 Selárdalur sóttur heim íminn Sunnudagsblað, 40. tölublað (11.10.1964), Blaðsíða 948
 Selárdalur við Arnarfjörð; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1961
 Síðasti bærinn kominn í eyði
 

Vesturbyggð
Arnarfjörður
Dalir á Íslandi
Sérnafn

Sérnöfn eru nafnorð skrifuð með stórum upphafsstaf og eru heiti manna, dýra, staða, hluta eða annarra fyrirbæra. Sérnöfn bæta sjaldnast við sig greini.

Sum orð eru hinsvegar bæði sérnöfn og samnöfn, ef nöfn eiga sér hliðstæðu á meðal hluta eða fyrirbæra (t.d. Elísabet, Sóley, Bolli, Máni).

Einu sérnöfnin sem ekki eru rituð með stórum staf eru heiti djöfulsins. Öll hans heiti eru rituð með litlum staf.

Dæmi 

 Akureyri (örnefni)
 Alexander
 andskotinn djöfullinn Engillinn
 Gabríel
 Geirþrúður Hekla (örnefni)
 Hermann
 Jón
 Mikael
 Reykjavík (örnefni)
 Samúel
 satan
 Sigurður
 Snæland (örnefni)

Tengt efni 
 Nafnfræði
 Samnafn
 Viðurnefni
 Örnefni

Tenglar 
 Réttritun: Um sérnöfn
 Réttritun: Nafnorð dregin af sérnöfnum

Málfræði

no:Substantiv#Egennavn vs. fellesnavn
Samnafn

Samnöfn er stór hluti nafnorða, en samnöfn eru sameiginleg heiti á hlutum og fyrirbærum hvort sem þau eru snertanleg eða ekki. Samnöfn má þekkja á því að bæta við sig greini.

Samnöfn skiptast niður í hlutaheiti (t.d. hestur, steinn, litur), hugmyndaheiti (t.d. virðing, reiði, ást) og safnheiti, þ.e. orð sem tákna heild eða safn hluta (t.d. hveiti, korn, mergð).

Tenglar

Sjá einnig

Sérnafn

Málfræði
Viðurnefni

Viðurnefni eru hugtök eða orð sem notuð eru til að lýsa hlutum, stöðum eða fólki.

Viðurnefni sem skeytt er fyrir aftan
Flest viðurnefni falla í þennan flokk og eru þau rituð með litlum staf (ólíkt viðurnefnum sem skeytt er fyrir framan sérnafn). Undantekning á þessari reglu er hinsvegar ef viðurnefnið er sérnafn, þá er það skrifað með stórum staf.

Dæmi
Nonni netti
Jóhannes góði
Alexander mikli
Siggi svarti
Kristrín Kötlugos (undantekning)
Halldór Mýrdal (undantekning)

Viðurnefni sem skeytt er fyrir framan
Viðurnefnum má skeyta fyrir framan sérnöfn til að gera frekari grein fyrir sérnafninu.

Dæmi
Víga-Glúmur
Austur-Afríka
Nýja-England
Nýja-Sjáland
Mið-Austurlönd

Tengt efni 
Sérnafn
Samnafn

Tenglar
Réttritun Orð sem skeytt er framan við sérnafn með bandstriki.
Réttritun Viðurnefni sem skeytt er aftan við sérnafn.
„Nokkrir þættir úr menningu hins íslenzka þjóðfélags í heiðni“; grein í Árbók Hins íslenzka fornleifafélags 1967
Skinnerbúr

Skinnerbúr er búr sem er oftast notað á tilraunastofu til að rannsaka hegðun dýra. B. F. Skinner bjó til fyrsta slíka búrið á meðan hann var nemandi í Harvard háskóla í kringum 1930. Það er bæði notað til að rannsaka virka skilyrðingu sem og klassíska skilyrðingu.

Gerð 

Búrið sjálft er eins konar kassi, oft gegnsær, sem er nógu stór til að dýrið sem á að rannsaka komist auðveldlega fyrir í því. Tilraunadýrin eru oftast fuglar, rottur eða mýs. Búrin eru oft höfð í herbergjum sem eru hljóðheld.

Skinnerbúr eru með að minnsta kosti einum eða fleiri rofum sem nema þegar dýrið í búrinu ýtir á hann. Ef dýrið í búrinu er rotta, sem dæmi, er rofinn yfirleitt stöng, en ef fugl er í búrinu er rofinn gjarnan flötur sem fuglinn getur goggað í. Rofarnir eru svo tengdir í skráningartæki, sem er gjarnan tölva eða annað tæki, en skráningartækið skráir þegar ýtt er á þá. Rofarnir eru þannig úr garði gerðir að ýta verður með vissum krafti á þá til að þeir sendi frá sér boð til skráningartækisins. 

Annað einkenni skinnerbúra er að hægt er að birta áreiti inni í búrinu. Áreitið getur verið ljós, hljóð, myndir (t.d. á LCD-skjá), matur, vatn eða hvað eina.

Búrin geta líka verið með gólfi sem er gert úr eins konar neti, sem má leiða rafmagn í. Í sumum löndum, þar á meðal á Íslandi, þarf leyfi yfirvalda til að gefa dýrum raflost. 

Vegna einfaldleika síns og vegna þess að umhverfi dýrsins er stjórnað má nota það til að gera tilraunir. Margs konar atferli og nám dýra má rannsaka í búrum sem þessum.

Skinnerbúrið var og er mikið notað við rannsóknir. Það gerði mönnum kleift að rannsaka svörun (t.d. ýta á stöng) sem sérstaka breytu sem væri undir stjórn annarrar breytu (áreitis). Þetta gerði Skinner kleift að rannsaka hegðun dýranna og þróa kenningar sínar um atferli. 

Rétt er að benda á að jafnvel þó að það sé ótvíræður kostur að skráning á atferli í búrum sem þessum séu mjög hlutlægar og nákvæmar, þá verða smáatriði útundan í þessum mælingum. Skinner sjálfur skrifaði um þetta vandamál við allar mælingar á hegðun - sem sagt óháð búrinu sem slíku. Hann benti á að það er ekki hægt að einangra hegðun og smáatriði verða útundan í mælingum. Hann nefndi sem dæmi fugl sem fengi mat þegar hann færði höfuðið fyrir ofan vissa hæðarlínu; dýrið myndi vissulega gera það oftar og það mætti mæla með einhverjum hætti, en í leiðinni er ekki mælt hvernig önnur hegðun breytist (t.d. önnur hegðun minnkar, eða hvernig dýrið sveigir höfuð sitt frekar en áður). Skinner benti jafnframt á að þetta væri ekki endilega stórt vandamál.

Heimildir 

Sálfræði
Japanar

eða Japanir (sjá mismunandi rithætti) eru þjóðarhópur sem kennir sig við japanska menningu, forfeður eða ætterni. Í dag eru um 130 milljón manns af japönskum uppruna, og þeim eru um 127 milljónir sem eiga heima í Japan.

Þjóðarhópar í Asíu

Fólk sem tengist Shinto
La Niña

La Niña, einnig ritað La Nina, (er spænska og þýðir stúlkubarnið) er veður- og haffræðilegt fyrirbæri, sem á við lægri sjávarhita en 0,5° af meðalhita í austurhluta kyrrahafs í hitabeltinu. 

Myndar ásamt El Niño suðurhafs(hita)sveiflur (enska El Nino Southern Oscillation, skammstafað ENSO ) á suðurhveli jarðar, sem hefur mikil áhrif á veðurfar um allan heim.

Loftslag
Haffræði
El Niño

El Niño (El Nino eða El Ninjo) er bilkvæmt veður- og vatnsfræðilegt fyrirbæri í austurhluta Kyrrahafsins á hitabeltisvæðinu og á við hærri sjávarhita en 0,5° af meðalhita þess. Það kemur venjulega upp fjórða eða sjötta hvert ár, og venjulega rétt eftir jól, en af því mun nafnið dregið: El Ninjo, sem þýðir barnið, og er þá átt við jólabarnið. El Ninjo stendur venjulega í 12 til 17 mánuði, en stundum lengur og stundum skemur, allt eftir styrkleika. Á síðustu 15 árum hefur orðið skemmra milli þeirra. 

Aðaleinkenni El Ninjo er að á mjóu belti sem liggur við miðbaug í Kyrrahafi verður yfirborðssjórinn óvenju hlýr, jafnvel alla leið frá Indónesíu austur að Perú, Ekvador og nyrstu svæðum Síle. Þetta belti getur orðið einar 15 miljónir ferkílómetra, helmingi stærra en Bandaríkin og hlýnunin getur num 1-3 gráðum. 

Mest af árinu er ríkjandi suðaustan staðvindur við vesturströnd Suður-Ameríku. Hann stendur því nokkuð af landi og hrekur sjóinn til vesturs. Afleiðingin er að við ströndina verður uppstreymi af köldum sjó. Það dælir næringaefnum upp á yfirborðið, þörungar blómstra og miljónir smádýra þrífast á þeim. 

Þessi hagstæðu tímabil með tilölulega svölum sjó við Suður-Ameríku eru oftast lengri en þau hlýju. Að því kemur þó að austanáttin gefur sig við ströndina og sjórinn hlýnar lítið eitt. Vegna hlýnunarinnar fer loftþrýstingurinn að lækka á þessu hafsvæði, rétt eins og hlýnun lands á sumardegi lækkar þrýstinginn og fer að soga hafgoluna inn yfir landið. Í framhaldinu sogast loft og sjór vestan af Kyrrahafi og uppstreymi sjávarins við ströndina minnkar. Það veldur enn meiri sjávarhlýnun. Eitt leiðir annað og herðir framvinduna. Eftir hálft eða eitt ár hafa áhrifin náð hámarki. Þá er hitinn vestur á Kyrrhafinu við miðbaug orðinn svo hár að þar hefur þrýstingurinn lækkað og austanvindarnir leita þangað á ný með eðlilegum hætti. 

El Nino myndar ásamt La Niña suðurhafs(hita)sveiflur (enska El Nino Southern Oscillation, skammstafað ENSO ) á suðurhveli jarðar, sem hefur mikil áhrif á veðurfar um allan heim.

Tenglar 
 Hvað er El Niño?; af Vísindavefnum
 El Nino - ógn við Perú-ansjósuna; grein í Morgunblaðinu 1973
 El Nino býr sig undir að losna úr læðingi; grein í Morgunblaðinu 1997

Loftslag
Haffræði
Jarðefnaeldsneyti

Jarðefnaeldsneyti er eldsneyti sem er unnið úr kolvetnum og fyrirfinnst í efsta hluta jarðskorpunnar.

Dæmi um jarðefnaeldsneyti eru fyrst og fremst kol og hráolía (eða t.d. bensín sem unnið er úr og annað eldsneyti) og jarðgas.

Jarðefnaeldsneyti
Atacama

Atacama er eyðimörk í Chile í Suður Ameríku og er um 1.000 km löng og 105.000 km².

References 

Landafræði Chile
Eyðimerkur
Hólavatn

Hólavatn er sumarbúðir KFUM og KFUK við innanverðan Eyjafjörð á Norðurlandi.

Íslenskar sumarbúðir
Steinsbiblía

Steinsbiblía er þriðja heildarútgáfa Biblíunnar á íslensku, prentuð á Hólum í Hjaltadal og kennd við Stein Jónsson biskup þar. Prentun biblíunnar hófst árið 1728, og það ártal er á titilblaði, en prentuninni lauk ekki fyrr en 1734. 

Undirbúningur útgáfunnar hófst um 1720, en erfitt var þá orðið að fá biblíur og þær dýrar. Árið 1723 fékk Steinn biskup leyfi Friðriks 4. Danakonungs til að láta prenta biblíuna, og þar með skipun um „að semja nýja útleggingu eftir þeirri nýjustu dönsku trúboðara biblíu, er þá var til.“ Til þess að hlýðnast fyrirmælum konungs, endurskoðaði Steinn textann, og notaðist við danska biblíu, e.t.v. útgáfu frá 1647, en einnig er hugsanlegt að þýsk útgáfa hafi verið notuð í bland. Hafa sumir haldið því fram að málið á Steinsbiblíu sé „stórkostlega spillt“ frá því sem áður hafði verið, óíslenskulegt og fullt af dönskuslettum. Það er þó e.t.v. ofsagt, t.d. er Nýja testamentið þar mun betur þýtt en Gamla testamentið. Er það rakið til áhrifa Jóns biskups Vídalíns, en hann hafði um 1710 lokið við að þýða Nýja testamentið úr grísku. Einnig er hugsanlegt að Steinn hafi stuðst við verk Páls Björnssonar í Selárdal, en hann mun um 1680 hafa þýtt nokkur rit biblíunnar úr frumálunum, grísku og hebresku. 

Steinsbiblía er í lítið eitt minna broti en Guðbrandsbiblía og Þorláksbiblía, og er því nokkru þykkari en þær. Hún var prentuð tvídálka, sem var breyting frá fyrri útgáfum. Steinsbiblía er fyrirrennurum sínum síðri að öllum frágangi. Formálar Lúthers, sem verið höfðu í fyrri biblíum, voru nú felldir niður. 

Prentun Steinsbiblíu mun hafa tekið 6 ár, með nokkrum hléum, því að fleiri bækur voru prentaðar á Hólum á því tímabili. Óvíst er hvert upplag bókarinnar var, e.t.v. 1.000 eintök. Biblían kostaði nýútkomin 7 ríkisdali.

Heimild 
 Steinsbiblía; grein eftir Sigurð Ægisson í Morgunblaðinu 10. september 2006.

Biblían
Íslenskar bókmenntir
Saga Íslands
Waysenhússbiblía

Waysenhússbiblía — eða Vajsenhússbiblía — er fjórða heildarútgáfa Biblíunnar á íslensku, prentuð í Kaupmannahöfn 1747. Biblían er jafnan kennd við prentstað sinn, Hina konunglegu uppeldisstofnun (eða munaðarleysingjahælið, Waysenhúsið), sem árið 1727 hafði fengið einkarétt á útgáfu Biblíunnar í Danaveldi.

Halldór Brynjólfsson, sem varð biskup á Hólum 1746, hafði byrjað að þýða Nýja testamentið úr dönsku, og var ráðgert að gefa það út. Ludvig Harboe, fyrrum biskup á  Hólum, var fenginn til ráðuneytis, og lagði hann til við trúarútbreiðsluráðið, að heppilegast væri að Biblían yrði prentuð í heilu líki handa Íslendingum. Var Jón Þorkelsson aðstoðarmaður Harboes, ráðinn til að hafa umsjón með verkinu. Hætt var við að nota þýðingu Halldórs, sem náði aðeins fram í Postulasöguna. Í staðinn var Þorláksbiblía lögð til grundvallar, en einhverjar lagfæringar gerðar á textanum. 

Vorið 1746 hófst undirbúningur að útgáfu Nýja testamentisins, og var ákveðið að gefa það út í örlitlu broti, duodecimo eða tólfblaða broti. Útgáfan var ætluð fátæklingum og öðrum, enda slíkt brot við almennings hæfi. Kom bókin út haustið 1746 og kostaði óinnbundin hálfan ríkisdal.

Samhliða var unnið að prentun Nýja testamentisins, sem átti að nota í Biblíuna, og var það í stærra broti, svokölluðu fjórblöðungsbroti, sem er svipað og A4. Síðan var tekið til við Gamla testamentið, og kom Biblían út í október 1747. Bókin var 1.742 blaðsíður og miðaðist frágangur við að þetta væri alþýðuútgáfa. 

Upplag Waysenhússbiblíu var 1.000 eintök. Útgáfan var að nokkru niðurgreidd með framlagi sem lagt var á allar kirkjur á Íslandi. Biblían kostaði óinnbundin 1 ríkisdal, en innbundin með spennslum 2½ ríkisdal. Þetta var ekki hátt verð miðað við fyrri Biblíuútgáfur, enda hafði markmiðið verið að gefa alþýðunni kost á að eignast Heilaga ritningu.  

Þessar útgáfur bættu úr brýnni þörf, en dugðu þó skammt. Árið 1750 var Nýja testamentið endurprentað í 2.000 eintökum, í sama broti og áður. Til þess að stuðla enn frekar að útbreiðslu ritningarinnar, beitti danskur kaupmaður, Laurenz Stistrup, sér fyrir því að úthlutað var til fátæks fólks um 600 Biblíum og 1.700 Nýja testamentum.

Heimild 
Sigurður Ægisson: Grein í Morgunblaðinu 17. september 2006.

Biblían
Íslenskar bókmenntir
Saga Íslands
Karl Sigurbjörnsson

Karl Sigurbjörnsson (f. 5. febrúar 1947) var biskup Íslands frá 1998 til 2012.

Hann er sonur Sigurbjörns Einarssonar, fyrrverandi biskups Íslands og konu hans Magneu Þorkelsdóttur. Áður en hann varð biskup þjónaði hann sem sóknarprestur í Hallgrímssókn í Reykjavík.

Tenglar 

Biskupar Íslands
Íslenskir prestar
Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu