alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Kvittun

Kvittun er skrifleg staðfesting að peningar hafi verið teknir sem greiðsla fyrir vörur eða þjónustu. Kvittun er afsalsbréf sem staðfestir færsluna. Kvittanir eru ólíkar reikningum af því að vörur eða þjónusta á reikningi hafa ekki verið borgaðar fyrir. Almennar upplýsingar sem finnast á kvittunum eru listi yfir það sem viðskiptamaðurinn hefur keypt, samtals greiðsluupphæð með sköttum, afsláttum og svo framvegis, upphæð sem var greidd, og greiðsluaðferð. 

Nú á dögum finnast oft skilaboð frá smásalanum, upplýsingar um ábyrgð eða tryggingu, sértilboð og afsláttarmiðar á kvittunum. Oft eru líka strikamerki á kvittunum sem smásalinn getur notað til að leita að færslunni seinna. Notkun strikamerkja hjálpar til við að staðfesta að kvittun sé ófölsuð.

Oftast eru kvittanir prentaðar með hitaprentara sökum hraðvirkni þeirra.

Tengt efni 
 Færsla
 Greiðsla
 Reikningur

Verslun
Greiðsla

Greiðsla er tilfærsla peninga frá einum aðila (oftast lögaðila) til annars. Greiðslur eru oftast inntar af hendi fyrir vörur, þjónustu eða hvort tveggja. 

Einfaldasta og elsta greiðsluformið eru vöruskipti þar sem maður skiptir á einni vöru fyrir aðra. Nú til dags eru ýmsar greiðsluaðferðir í notkun; maður getur til dæmis borgað með peningum, ávísun, debetkorti, kreditkorti eða  millifærslu. Í nútímaverslunum er reikningur kvittun gefin út til staðfestingar á greiðslu. Á milli fyrirtækja getur greiðsla verið í formi verðbréfa. 

Ákveðið tilvik greiðslu heitir færsla. Sá sem framkvæmdir greiðslu er kallaður greiðandi, en sá sem þiggur greiðslu greiðsluþegi.

Tengt efni 
 Peningar
 Sala
 Verslun
 Viðskipti

Fjármál
Þjónusta

Þjónusta er óáþreifanleg vara sem er ekki hægt að eiga en kemur viðskiptavini engu að síður til góða. Nokkur dæmi um þjónustu er barnagæsla, bílaviðgerð og farsímasamningur.

Lög um þjónustukaup skilgreina þjónustu sem "Með þjónustu er átt við heildarframlag seljanda sem honum ber greiðsla fyrir."

Þjónusta sem óáþreifanleg vara er afurð sem sannarlega uppfyllir loforð seljanda við kaupanda. Dæmi um þjónustu er þegar iðnmeistarar staðfesta og taka ábyrgð á að verk unnin á byggingarstað standist kröfur byggingareglugerðar. Í því tilviki er virði kaupanda fólgið í að fá staðfestingu á að byggingin standist kröfur og viðmið laga og reglna um mannvirki. Án þessarar staðfestingar og ábyrgðar iðnmeistara um hlítingu við lög og reglur, væri andvirði byggingarinnar minna enda væri óheimilt að taka það til notkunar.

Vörutegund getur verið bæði áþreifanleg vara og þjónusta á sama tíma. Flestar vörutegundir eru milli áþreifanlegra vara og þjónustu. Í veitingahúsum er til dæmis boðið upp á bæði vörur (matinn) og þjónustu.

Hagkerfi margra vestrænnna landa byggist nú á þjónustu. Samkvæmt Alþjóðagjaldeyrissjóðnum veittu Bandaríkin mesta þjónustu árið 2005. Næstmesta veittu Japan og Þýskaland. Þá myndaði þjónusta 78,5% hagkerfis Bandaríkjanna.

Heimildir 

Þjónusta
Bismarck (skip)

Bismarck var 50.000 lesta þýskt orrustuskip í seinni heimstyrjöldinni, kennt við járnkanslarann Otto von Bismarck. Kjölurinn var lagður hjá Blohm & Voss skipasmíðastöðinni í Hamborg 1936, en skipið hljóp af stokkunum 1939. Það var tekið í notkun hjá þýska flotanum 24. ágúst 1940. Það sökkti stolti breska flotans, orrustubeitiskipinu HMS Hood, í snarpri sjóorustu vestur af Íslandi 24. maí 1941. Þremur dögum síðar var Bismarck sökkt af Bretum eftir mikin eltingarleik á Atlantshafi. Fylgdarskip Bismarcks, beitiskipið Prinz Eugen slapp til hafnar í Frakklandi án þess að hafa orðið fyrir skoti.

Systurskip Bismarcks, Tirpitz, er stærsta orrustuskip sem smíðað hefur verið í Evrópu, en það tók aldrei þátt í sjóorrustu.

Seinni heimsstyrjöldin
Þýsk orrustuskip
Þjóðfundur 2009

Þjóðfundur var haldinn í Laugardalshöll í Reykjavík 14. nóvember 2009 og kom til vegna allrar þeirra almennu umræðu sem fór af stað í kjölfar Bankahrunsins 2008. Verkefni fundarins var að taka afstöðu til þess hvernig samfélag Íslendingar vilja byggja í framtíðinni.

Tilvísanir

Tenglar 
 Heimasíða fyrir Þjóðfund 2009 
 Forsætisráðherra tjáir sig um Þjóðfund
Hrappseyjarprentsmiðja

Hrappseyjarprentsmiðja var prentsmiðja og bókaútgáfa sem starfrækt var í Hrappsey á Breiðafirði 1773-1794 og var fyrsta íslenska prentsmiðjan sem prentaði eingöngu veraldleg rit en ekki guðsorðabækur.

Upphaf prentsmiðjunnar
Ólafur Ólafsson Olavius fékk konungsleyfi til að stofna prentsmiðju í Skálholtsbiskupsdæmi með því skilyrði að þar yrði ekki prentað guðsorð, á því átti Hólaprentsmiðja einkarétt. Ólafur hafði áður látið prenta ýmis rit í Kaupmannahöfn, meðal annars fyrstu útgáfu Njálu. Ólafur fékk lán til tækjakaupa hjá Boga Benediktssyni í Hrappsey, sem jafnframt átti hlut í verksmiðjunni og var hún reist í eynni. Ári síðar keypti Bogi hlut Ólafs og átti prentsmiðjuna lengst af einn og rak ásamt náfrænda sínum Guðmundi Ólafssyni en Magnús Ketilsson, sýslumaður Dalamanna, stýrði hins vegar útgáfunni að mestu. Í þjóðsögum Jóns Árnasonar er sagt að Bogi hafi keypt prentsmiðjuhúsið á góðu verði eftir að maður hafði hengt sig í því og sumum þótti reimt þar.  Dætur Boga áttu að hafa reynt eitt sinn að sofa þar, þegar gestanauð var mikil á Stafafelli en varð ekki svefnsamt.

Útgáfan
Frá Hrappseyjarprentsmiðju komu bækur af ýmsu tagi, svo sem Alþingisbækur Íslands, fræðslurit ýmiss konar, sum skrifuð af Magnúsi, sem var einn helsti frumkvöðull upplýsingarstefnunnar á Íslandi, Atli eftir Björn Halldórsson í Sauðlauksdal, Búnaðarbálkur Eggerts Ólafssonar, kvæðabækur og fleira. Jón Þorláksson, síðar prestur á Bægisá, vann um tíma við prentsmiðjuna og gaf út bækur sínar þar. Fyrsta íslenska tímaritið, Islandske Maanedstidender, var líka gefið út í Hrappsey á árunum 1773-1776. Var það á dönsku og gefið út sem umbun til þeirra dönsku styrktarmannanna sem hjálpuðu til við stofnun og rekstur prentsmiðjunnar. Guðmundur Ólafsson, náfrændi og uppeldisbróðir Boga úr Breiðafjarðareyjum, starfaði einnig við prentsmiðjuna en hann skrifaði upp mikið af fornum ritum til útgáfu. Afi þeirra Boga, Bjarni Bjarnason var annálaritari og lögréttumaður í Langey, átti gamalt og merkilegt handrit sem síðar komst í hendur Árna Magnússonar handritasafnara. „Auðugur, skýr og margfróður. Talaði nokkur erlend tungumál“, segir í Dalamönnum en mæður þeirra Ólafs og Boga voru systur, fæddar með árs millibili.

Endalokin
Hrappseyjarprentsmiðja var seld Landsuppfræðingarfélaginu árið 1794 og flutt suður í Leirárgarða í Borgarfirði.

Heimildir 
 
 Heimildir: Stríðshjálp 1681, 1703, ÍÆ.I.130/158, Lrm., Esp.4511, Æ.A-Hún.54, DI. I, Dalamenn, Sýsl.II.48

Íslensk bókaforlög
Prentun
Þriggja alda kerfið

Þriggja alda kerfið er hugmynd að tímabilaskiptingu forsögulegs tíma mannkynssögu sem danski fornleifafræðingurinn Christian Jürgensen Thomsen setti fram á 3. áratug 19. aldar til að auðvelda flokkun gripa í Danska þjóðminjasafninu. Í þessu kerfi eru þrjár aldir nefndar eftir meginefnivið tækja sem smíðuð voru á hverjum tíma. Aldirnar eru:
 Steinöld
 Bronsöld
 Járnöld

Tímabilið sem hver öld nær yfir er misjafnt eftir heimshlutum. 

Sumir höfundar hafa viljað skipta öldunum frekar upp. Þekktust er skipting steinaldar í fornsteinöld og nýsteinöld samkvæmt uppástungu John Lubbock frá 1865.

Fornleifafræði
Forsögulegur tími
Jan Peter Balkenende

Jan Peter Balkenende (f. 7. maí 1956) er fyrrum forsætisráðherra Hollands fyrir kristilega demókrata. Hann er doktor í lögfræði og með gráðu í sagnfræði.

Forsætisráðherrar Hollands
Campobasso

Campobasso er borg á Suður-Ítalíu og höfuðstaður héraðsins Mólíse. Borgin er einkum þekkt fyrir hnífasmíði. Íbúar eru rúm 50 þúsund.

Borgir á Ítalíu
Mólíse
Langbarðar

Langbarðar, svo nefndir sökum þess hve sítt þeir létu skegg sitt vaxa, voru germanskur þjóðflokkur frá Norður-Evrópu sem settist að við Dóná á Þjóðflutningatímabilinu, eftir langa ferð frá ósum Saxelfar, sem hófst á 2. öld e.Kr. Þaðan réðust þeir með öðrum þjóðflokkum inn í Ítalíu árið 568, undir stjórn Álfvins Langbarðakonungs. Þeir stofnuðu þar ríki sem náði yfir mestalla Ítalíu, að frátöldu Páfaríkinu sem náði yfir Róm og nærsveitir, og Sikiley og strandhéruðum Suður-Ítalíu sem heyrðu undir Býsantíum. Konungsríki Langbarða stóð til ársins 774, en þá lögðu Frankar það undir sig. 

Helsta heimildin um sögu Langbarða er Historia gentis Langobardorum eftir Pál djákna sem var rituð á árunum frá 787 til 796.

Þjóðflutningaþjóðir
Saga Ítalíu
Langbarðabandalagið

Langbarðabandalagið (ítalska Lega Lombarda) var bandalag borga á Norður-Ítalíu sem var stofnað árið 1167 gegn ofríkistilburðum Friðriks Barbarossa keisara hins Heilaga rómverska ríkis. Friðrik hafði krafist viðurkenningar á rétti sínum sem einvaldur á Ítalíu á þinginu í Roncaglia 1158. Þegar bandalagið var sem stærst voru nær allar borgir Norður-Ítalíu aðilar að því, eða borgirnar Mílanó, Piacenza, Cremóna, Mantúa, Crema, Bergamó, Brescia, Bologna, Padúa, Trevísó, Vicenza, Feneyjar, Veróna, Lodi, Reggio Emilia og Parma. Bandalagið vann sigur á keisaranum í orrustunni við Legnano árið 1176 og eftir sex ára vopnahlé gerðu bandalagið og keisarinn með sér friðarsamningana í Konstanz þar sem borgirnar hétu keisaranum trúnaði en héldu lögsögu yfir héruðum sínum. 

Langbarðabandalagið var endurvakið nokkrum sinnum síðar gegn Friðriki 2. keisara á 13. öld. Bandalagið var leyst upp þegar Friðrik dó 1250.

Saga Ítalíu
Langbarðaland
Þang

Þang er íslenskt heiti yfir stóra brúnþörunga sem vaxa í fjörum og tilheyra þangættinni (fucaceae). Þangtegundir eiga það sameiginlegt að þær eru festar við botninn með skífulaga festu, upp af henni er kvíslgreind planta, sem ýmist er blaðlaga með miðstreng eða þykk og sporöskjulaga í þverskurði.

Þang setur jafnan mestan svip á fjörur á stöðum þar sem brim er ekki mikið. Lítið fer fyrir því á mjög brimsömum stöðum, sandfjörum eða leirum vegna þess að stórþörungar þurfa fast undirlag, svo sem grjót eða klappir og eitthvert skjól fyrir stórbrimi. 

Margar tegundir þangs hafa verið nýttar sem áburður, fóður, eldsneyti og í iðnaði. Þang var notað til framleiðslu sóda í byrjun 17. aldar, sem var notaður bæði í sápugerð og til glergerðar. Síðar var það notað til joðframleiðslu, þar til mikil eftirspurn hófst eftir gúmmíefnum úr þörungum sem farið var að nota í matvælaiðnaði. Eins og úr þara og öðrum brúnþörungum, er gúmmíefnið algín unnið úr þangi.

Tegundir við Ísland 
Við Ísland vaxa sex þangtegundir sem tilheyra þremur mismunandi ættkvíslum:

 Fucus
 Klapparþang (F. spiralis)
 Bóluþang (F. vesiculosus)
 Sagþang (F. serratus)
 Skúfaþang (F. distichus)
 Pelvetia
 Dvergaþang (P. canaluculata)
 Ascophyllum
 Klóþang (A. nodosum)

Tilvísanir 

Þang
Þörungar
Milliríkjadeilur Íslendinga vegna skuldbindinga íslenskra einkabanka erlendis

Milliríkjadeilur Íslendinga vegna skuldbindinga íslenskra einkabanka erlendis hafa staðið, aðallega við Breta og Hollendinga, síðan að bankahrunið á Íslandi varð, haustið 2008, í kjölfar efnahagskreppunnar á Íslandi 2008–9. Deilurnar hafa snúist um meintar skuldbindingar ríkissjóðs Íslands vegna inneigna borgara umræddra landa í dótturfélögum einkarekinna, íslenskra viðskiptabanka í umræddum löndum. Nánar tiltekið Icesave á vegum Landsbanka Íslands og Kaupthing Edge á vegum Kaupþings. Samkvæmt tilskipun ESB eiga íslensk stjórnvöld að tryggja innistæður að hámarki 20.877 evrum. Íslenskt stjórnvöld hafa verið treg í taumi varðandi þessar skuldbindingar og hafa Bretar sett hryðjuverkalög gagnvart þeim sem olli þeirri keðjuverkun að einkarekin íslensk bankastarfsemi lagðist á hliðina. Sú skoðun hefur verið sett fram, meðal annars af Bjarna Benediktssyni, formanni Sjálfstæðisflokksins, að yfirvöld Bretlands og Hollands beiti áhrifum sínum til þess að tefja eða koma í veg fyrir afgreiðslu lána til Íslands hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum.

Tengill 
 Icesave-deila Íslendinga og Breta BA-ritgerð í stjórnmálafræði eftir Bríeti Konráðsdóttur

Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009
Utanríkisstefna Íslands
Hálfdan Einarsson

Hálfdan Einarsson (1732 – 1. febrúar 1785) var skólameistari í Hólaskóla í 30 ár, lengur en nokkur annar. Hann var sæmdur meistaranafnbót af Kaupmannahafnarháskóla 1765 og var eftir það yfirleitt kallaður Meistari Hálfdan. 

Hálfdan var sonur séra Einars Hálfdanarsonar á Prestbakka á Síðu og konu hans, Guðrúnar Sigurðardóttur. Hann varð stúdent frá Skálholtsskóla 1749 og lauk guðfræðiprófi frá Kaupmannahafnarháskóla vorið 1755, en hafði einnig lagt stund á nám í stærðfræði og eðlisfræði, auk fleiri greina. Hann varð skólameistari á Hólum árið 1755, 23 ára að aldri, og gegndi því starfi til dauðadags 1785. 

Hálfdan var vel lærður og þótti góður kennari en nokkuð drykkfelldur. Hann stundaði ritstörf og þýðingar meðfram kennslunni og þýddi meðal annars Konungsskuggsjá á dönsku og latínu, en hún var gefin út að tilstuðlan Ósýnilega félagsins árið 1768. Höfuðverk hans er þó bókmenntasaga Íslands, Sciagraphia Historiae Liteariae Islandicae, sem rituð var á latínu og kom út í Kaupmannahöfn 1777. Fyrir það var hann sæmdur þremur heiðursgullpeningum.

Kona Hálfdanar var Kristín, dóttir Gísla Magnússonar biskups á Hólum.

Hólaskóli
Íslendingar sem gengið hafa í Kaupmannahafnarháskóla
Íslenskir bókmenntafræðingar
Íslenskir skólameistarar
Ósýnilega félagið

Ósýnilega félagið (latína: Societas invisibilis) var fyrsta bókmennta- og vísindafélag á Íslandi, stofnað um 1760 , einkum til að stuðla að útgáfu á fornritum og vísindaritum. 

Félagið stóð undir nafni að því leyti að fátt er vitað um starfsemi þess. Þó er ljóst að stofnendur voru þeir Gísli Magnússon biskup á Hólum, sem var formaður félagsins, Hálfdan Einarsson skólameistari, sem mun hafa átt frumkvæðið að félagsstofnuninni og verið helsti drifkraftur félagsins, Bjarni Halldórsson á Þingeyrum og Sveinn Sölvason lögmaður á Munkaþverá. Stuðningsmenn félagsins í Danmörku voru þeir Jón Eiríksson konferensráð, Hannes Finnsson, síðar biskup, og Gerhard Schönning prófessor í Sórey.

Félagið starfaði í nokkur ár en gaf aðeins út eina bók, Konungsskuggsjá, sem Hálfdan hafði þýtt á dönsku og latínu. Var hún prentuð í Sórey árið 1768 og kostuð af Sören Pens, kaupmanni á Hofsósi.

Þar sem félagið virðist aldrei hafa verið lagt formlega niður var það endurreist á Hólum haustið 1992 og eru reglulega haldnir fyrirlestrar og erindi við Háskólann á Hólum í nafni þess.

Heimild 
 

Íslensk félagasamtök
Íslensk menning
Skrei

Skrei er árleg koma Atlantshafsþorsks að hrygningarstöðvum, þekkt í Noregi sérstaklega við Lófót. Þorskurinn gengur frá Barentshafi suður með Noregsströnd, á tímabilinu febrúar til apríl. Fiskur þessi þykir hið besta góðgæti, þar sem hann á að vera hvítari og fíngerðari en þorskur almennt.

Tilvísanir

Þorskur
LaTeX

LaTeX er umbrotsmál og ritvinnsluforrit fyrir TeX letursetningarforritið. LaTeX er mikið notað innan háskólastofnana þar sem það er þekkt fyrir fallega letursetningu. Nafnið LaTeX er sett upp sem  innan forritsins.

Umbrotsmál
Sértækir serótónín endurupptökuhemlar

Sértækir serótónín endurupptökuhemlar eða SSRI (enska selective serotonine reuptake inhibitors) er flokkur þunglyndislyfja sem hefur áhrif á virkni serótóníns í heilanum. 

Lyf í þessum flokki eru m.a. (virka efnið í sviga): 
 Cipralex (escitalopram), 
 Cipramil (citalopram), 
 Seról (fluoxetine), 
 Zoloft eða Sertral (sertraline) og 
 Seroxat (paroxetine).

Virkni serótóníns 
Serótónín er eitt af meginboðefnum heilans. Á sjötta áratugnum kom fram kenning að vöntun á serótóníni og noradrenalíni væri orsök þunglyndis. Þessi vöntun er á taugamótum taugafrumna í heilanum og með því að auka þennan styrk, ýmist á serótóníni eða noradrenalíni sem er persónubundið, má minnka þunglyndiseinkenni.

Þegar lyfin eru gefin koma efnafræðileg áhrif þeirra strax fram - á mínútum eða klukkustundum. En klínísk áhrif þeirra - minnkun á þunglyndiseinkennum - kemur fram á vikum. Bendir það til boðefnin ein og sér og vöntun þeirra séu ekki orsök þunglyndis. Þegar styrkurinn á efnunum eykst við notkun þunglyndislyfja aðlagast heilinn breytingunum sem tekur nokkrar vikur að koma fram. Breytt genatjáning spilar þarna inn í. 

Að þetta taki nokkrar vikur að koma fram skýrist t.d. að serótónergar frumur, þ.e. frumur sem losa serótónín á aðrar frumur í heilanum eru gífurlega margar. Undirstúkan er eitt undirsvæða heians sem er ítauguð (fær boð frá) frá serótónergum frumum. 

Ein þekkt meingerð í þunglyndi er svokallaður undirstúku-heiladinguls-nýrnahettu öxull (e. HPA axis). Kenningin er að undirstúkan losar CRH (e. corticotropin releasing hormone) sem hefur áhrif á heiladingulinn. Hann losar ACTH (e. adrenocortico trophic hormone) sem hefur bein áhrif á nýrnahetturnar. Þær losa síðan cortisol hormónið sem er hækkað í fólki með þunglyndi. Cortisol hefur síðan þau áhrif á genatjáningu í undirstúku að upptaka á serótónín er aukin. Þegar serótónín er tekið upp eykur það á virkni fyrrnefnds öxuls. 

SSRI lyf verka á þetta kerfi - þau eru sértækir serótónín endurupptökuhemlar og hamla að serótónín sé tekið upp sem aftur hindrar að það verki inni í frumunni. Í því liggur langur virknitími SSRI lyfja m.a., breytt genatjáning tekur vikur að koma fram. 

Einnig veldur CRH hormónið eitt og sér einkennum sem sjást í þunglyndi: þyngdarmissi, minnkaðrar virkni og kvíða.

Heimildir 

Geðlyf
Þunglyndislyf
Hrunið

Hrunið gæti átt við:
 Hrunið á Wall Street í október árið 1929.
 Verðbréfahrunið í október 1987.
 Færeyska efnahagshrunið 1992-1993
 Bankahrunið á Íslandi haustið 2008.
 Hrunið bók eftir sagnfræðinginn Guðna Th. Jóhannesson um bankahrunið á Íslandi.
 Hrunið þætti framleidda af Ríkissjónvarpinu byggða á bók Guðna.

Tengt efni 
 2007
Litla-Hraun

Litla-Hraun er stærsta fangelsi Íslands. Það er staðsett rétt fyrir utan Eyrarbakka og samanstendur af níu byggingum sem eru allar innan öryggisgirðingar. Þar er einnig að finna íþróttaaðstöðu utanhúss.

Hús var byggt á  Litla-Hrauni kringum 1920 og var það upphaflega byggt sem sjúkahús. Hjón í sveitinni gáfu lóð undir spítala í Steinskotshrauni árið 1918, efnt var til fjársöfnunar og Guðjón Samúelsson teiknaði sjúkrahús með 20-30 rúmum. Framkvæmdin reyndist dýr og ekki tókst að fá styrki fyrir skuldum og til að opna spítalann. Spítalinn lenti í höndum Landsbanka Íslands og bankinn seldi húsið og lóðina til ríkissjóðs og þar var sett upp fangelsi (betrunarhús/ vinnuhæli)  árið 1929.

Tengt efni 
 Fangelsismálastofnun ríkisins
 Listi yfir fangelsi á Íslandi

Tenglar 
 Litla-Hraun  á vef Fangelsismálastofnunar
 Sú var tíðin
 Litla-Hraun á OpenStreetMap
 Tímarit lögfræðinga, 1. Tölublað (01.01.1960), Blaðsíða 69

Fangelsi á Íslandi
Sveitarfélagið Árborg
Opið tafl

Opið tafl kallast sú staða sem kemur upp í skák eftir byrjunarleikina:
 1.e4 e5
Hvítur færir kóngapeð sitt fram um tvo reiti og svartur svarar á sama hátt. Opið tafl er næst vinsælasti valkostur svarts eftir 1. e4 en sá vinsælast er sikileyjarvörn.

Tengt efni
Skák
Listi yfir skákbyrjanir

Skákbyrjanir
Légal gildra

Légal gildra er gildra í philidor vörn þar sem hvítur fórnar drottningu þar sem mát fylgir ef svartur þiggur fórnina. Gildran heitir eftir Legall de Kermeur (betur þekktur sem Sire de Légal).

Gildran getur komið upp á nokkra vegu og eftir nokkrum leikjaröðum en einfaldasta leiðin er eftirfarandi:
1.e4 e5
2.Rf3 d6
3.Bc4 Bg4
4.Rc3 g6?
5.Rxe5! Bxd1??
6.Bxf7! Ke7
7.Rd5#
Svali

Svali er ávaxtadrykkur sem hefur hlotið miklar vinsældir á Íslandi. Svali fæst með appelsínu–, epla–, jarðarberja–, sólberja–, og sítrónubragði og nú líka með perubragði. Svali er framleiddur af Vífilfelli.

Svali kom fyrst á markað í pelafernum árið 1982. Drykkurinn varð strax mjög vinsæll, appelsínusvali kom fyrstur og síðan bættust við eplasvali og sítrónusvali. Útflutningur hófst á Svala til Bretlands 1986, þar með var í fyrsta skipti fluttur út íslenskur drykkur. Margir þekktir skemmtikraftar hafa komið við sögu í auglýsingum á Svala hér heima og erlendis. Má þar m. a. nefna Jón Pál kraftakarl og Hófí fegurðardrottningu sem unnu að sölu á Svala erlendis, en hér heima auglýstu leikararnir Halli og Laddi Svalann ásamt söngkonunni Siggu Beinteins. Svalalagið er löngu orðið þekkt, en það samdi Sverrir Stormsker. Árið 1995 var Svalinn gerður hollari, bætt í hann meira af safa og notaður sykur sem fer betur með tennur en venjulegur sykur. Í öllum Svala er 35% safi og meira en dagskammtur af C-vítamíni fyrir börn. Núna er til alls sex tegundir af svala, appelsínu, epla, sykurskertur epla og appelsínu, sítrónu og jarðarberja.

Þann 9. nóvember 2022 var tilkynnt að það yrði hætt að framleiða og selja Svala við árslok 2022.

Heimildir 

Drykkir
Boeing 777

Boeing 777 er farþegaþota framleidd af Boeing. Flugvélin var fyrst smíðuð árið 1994 og flaug fyrst sama ár.

777
Farþegaflugvélar
Airbus A340

Airbus A340 er farþegaþota framleidd af Airbus með rúm og sjónvörp og útvarp. 

Farþegaflugvélar
McDonnell Douglas MD-80

McDonnell Douglas MD-80 er fjölskylda flugvéla, með fimm sætum í hverri sætaröð, þróaðar af McDonnel Douglas. Hún var framleidd af fyrirtækinu til ágúst 1997 þegar Boeing tók við. MD-80 er önnur kynslóð DC-9 fjölskyldunnar og hét upphaflega DC-9-80, eða DC-9 Super 80.

Vélin er lengd, með stærri væng og knúin af Pratt & Whitney JT8D-200 vélum. Framleiðsluferlið byrjaði í október 1977.

MD-80 flaug í fyrsta sinn 18. október 1979 og var vottuð 25. ágúst 1980. Fyrsta flugvélin var afhent Swissair 13. september 1980 sem byrjaði að nota hana 10. október 1980.

MD-80 vélin keppti við Boeing 737 Classic og Airbus A320ceo-fjölskylduna. MD-90, sem tók við, var lengd enn frekar og knúin af IAE V2500. MD-95 var styttri, knúin af Rolls-Royce BR715 og síðar markaðsett sem Boeing 717. Framleiðslu lauk 1999 eftir að 1.191 MD-80 vélar voru afhentar, þar af eru 116 flugvélar enn í notkun í ágúst 2022.

Útgáfur

MD-82 
McDonnell Douglas MD-82 er farþegaþota sem er aðallega notuð í Evrópu. Iceland Express notaði um tíma MD-82. American Airlines var stærsti notandi MD-82 með yfir 200 slíkar vélar. Vélin í dag er aðalega í notkun í Suður-Ameríku og Mexíkó.

Heimildir 

Farþegaflugvélar
Virgin Atlantic

Virgin Atlantic Airways Limited (starfar sem Virgin Atlantic) er breskt flugfélag sem var stofnað 1984 af Richard Branson. Flugfélagið fékk Vickers vélar, Airbus A320 og Boeing 737. Virgin Atlantic fékk Boeing 747 og Airbus A340 í stað Vickers vélana, Airbus A320 og Boeing 737. Flugfélagið kaupir Boeing 787 og Airbus A380.

Flugfélagið er í eigu Virgin Group (51%) og Singapore Airlines (49%). Höfuðstöðvar Virgin Atlantic eru í Crawley, Vestur-Sussex, Englandi sem liggur við London Gatwick-flugvöll.

Virgin Atlantic flýgur milli Bretlands og Bandaríkjanna, Karíbahafsins, Afríku, Austurlanda nær, Asíu og Ástralíu. Flest flug eru frá London Gatwick eða London Heathrow-flugvelli. Árið 2009 flutti Virgin Atlantic yfir 5,77 milljónir farþega og hagnaðist um 68,4 milljónir breskra punda.

Bresk flugfélög
Böðull

Böðull (eða prófoss) er maður sem framkvæmir líkamlega refsingu á dæmdum sakamönnum, t.d. aftöku, hýðingu eða annað.

Tenglar 
 Böðlar í sögn og sögum; grein í Lesbók Morgunblaðsins 2001

Refsingar
Efla

EFLA verkfræðistofa er verkfræði- og ráðgjafarfyrirtæki. Það er með starfsemi á Íslandi og víðar í Evrópu.

Tengill 
 Heimasíða EFLU

Íslensk fyrirtæki
Caithness

Caithness (gelíska Gallaibh, í íslenskum fornsögum Katanes) er svæði í norðvesturhluta Skotlands, í Hálöndunum. Frá og með 2004 bjuggu 25.000 manns þar. Nyrsta þorpið í Bretlandi, John o’ Groats, er í Caithness.

Helstu þéttbýlisstaðir eru Wick og Thurso.

Landafræði Skotlands
Boeing

The Boeing Company er bandarískur flugvélaframleiðandi stofnaður af William E. Boeing í Seattle, Washington. Boeing hefur stækkað með tímanum og sameinaðist keppinaut sínum, McDonnell Douglas, árið 1997. Alþjóðlegu höfuðstöðvar fyrirtækisins hafa verið í Chicago, Illinois síðan 2001. Boeing er stærsti flugvélaframleiðandi í heimi eftir tekjum, pöntunum og sendingum. Fyrirtækið er líka stærsti útflytjandi Bandaríkjanna eftir verði. Boeing er skráð í Dow Jones-vísitölunni.

Flugvélar framleiddar af Boeing eru nokkrar þekktustu í heimi, til dæmis Boeing 737 og Boeing 747, þekktasta farþegaflugvél heims.

Bandarísk fyrirtæki