alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Vanadín

Vanadín (eða vanadíum) er frumefni með efnatáknið V og sætistöluna 23 í lotukerfinu. Þetta er sjaldgæft, mjúkt og sveigjanlegt frumefni sem finnst blandað í ýmsum steintegundum og er aðallega notað til að framleiða ýmsar málmblöndur. Frumefnið er eitt af þeim 26 frumefnum sem fyrirfinnast að jafnaði í lífverum.

Saga 
Andrés Manuel del Río uppgötvað vanadín í Mexíkó árið 1801. Hann kallaði efnið „brúnt blý“.
Svíinn Nils Gabriel Sefström gaf málmi þessum sitt núverandi nafn eftir Vanadís sem var annað heiti fyrir Freyju.

Frumefni
Hliðarmálmar
Króm

Króm er frumefni með efnatáknið Cr og sætistöluna 24 í lotukerfinu.

Almennir eiginleikar 
Króm er stálgrár, harður málmur sem tekur á sig mikinn gljáa, er sambræðanlegur með erfiði og er þolinn gagnvart tæringu og mettingu.

Eiginleikar tengdir rafmagni 
Algengustu oxunartölur króms eru +2, +3 og +6 og er +3 sú stöðugasta en +4 og +5 eru frekar sjaldgæfar. Krómefnasambönd með oxunartöluna +6 eru kraftmiklir oxarar.

Notkun 
 Í málmvinnslu til að gefa tæringarþol og gljáandi áferð:
 sem partur af málmblöndu, til dæmis ryðfrítt stál,
 í krómhúðun,
 í rafhúðað ál (sem bókstaflega breytir yfirborði áls í roðastein).
 Í litarefni og málningu:
 Króm (III) oxíð (Cr2O3) er málmgljái þekktur sem grænn blóðsteinn.
 Krómsölt lita gler smaragðsgrænt.
 Króm er það sem gerir roðastein rauðan og er þar af leiðandi notað til að framleiða gerviroðasteina.
 Sem hvati.
 Krómít er notað til að búa til eldmót fyrir múrsteina.
 Krómsölt eru notuð í sútun á leðri.
 Kalíumtvíkrómat er efnafræðilega virkt efni, sem notað er til að hreinsa glermuni á rannsóknarstofum og sem títrunarþáttur. Það er einnig notað sem festiefni fyrir litarefni í vefnaði.
 Króm (IV) oxíð (CrO2) er notað til að framleiða segulbönd, þar sem það hefur betri afseglunareiginleika en járn og skilar því meiri gæðum.

References 

Frumefni
Hliðarmálmar
Leifur Sigfinnur Garðarsson

Leifur Sigfinnur Garðarsson, fæddur 23. febrúar 1968, er einn þekktasti körfuknattleiksdómari Íslands fyrr og síðar.

Hann lauk dómaraprófi árið 1987 og dæmdi sinn fyrsta leik 6. nóvember sama ár.  Árið 1993 tók hann alþjóðlegt dómarapróf á Ítalíu.  Leifur dæmdi u.þ.b. 100 leiki á alþjóðlegum vettvangi, 389 leiki í úrvalsdeild og hátt á níunda hundraðið samtals.  Hann lagði flautuna á hilluna fyrir haustið 2004 en tók hana svo fram aftur haustið 2013 En var svo rekinn vegna slæmrar hegðun i garð kvenkyns leikmanns 2021. Og missti i kjölfarið starfið sem skólastjori Leifur sat í dómaranefnd KKÍ í 14 ár, þar af 11 ár sem formaður.

Leifur lék u.þ.b. 100 leiki með meistaraflokki Hauka í körfuknattleik og varð bikarmeistari með liðinu 1985 og 1986.  Hann var auk þess fyrirliði drengjalandsliðsins í körfuknattleik á keppnisferðalagi um Svíþjóð árið 1984.

Á ferli sínum sem knattspyrnumaður lék Leifur um 60 leiki með FH og Þór Akureyri í 1. deildinni.  Hann lék um 20 leiki með ÍK úr Kópavogi sumarið 1991 og skoraði sex mörk.  Þjálfaði og lék með Sindra á Hornafirði í 4. deild sumarið 1992.

Hefur starfað við knattspyrnuþjálfun í hartnær 20 ár hjá FH, KR, Sindra og Þór Akureyri.  Var aðstoðarþjálfari Íslandsmeistara FH 2004 og 2005.  Haustið 2005 var Leifur ráðinn aðalþjálfari Fylkis í úrvalsdeild karla í knattspyrnu. Þaðan var hann svo rekinn 28. ágúst 2008. Þann 29. september sama ár var hann ráðinn þjálfari Víkings í Reykjavík sem lék þá í 1. deild. Hann stýrði liðinu svo til sigurs í 1. deild 2010 en var svo sagt upp störfum hjá félaginu 3. mars 2011. Leifur gekk undir nafninu albert a spjallsvæði víkinga og varð sjálfan sig í gríð og erg. Hann var rekinn fyrir að svara fyrir sjalfan sig undir fölsku nafni

Heimildir
 KKDÍ.is  6. apríl 2005

Íslenskir körfuknattleiksdómarar
Sven Hassel

Sven Hassel (fæddur Børge Willy Redsted Pedersenn) (19. apríl, 1917 - 21. september, 2012) var danskættaður hermaður og rithöfundur sem skrifaði skáldsögur sem voru að hluta til sjálfsævisögulegar, byggðar á reynslu hans í heimsstyrjöldinni síðari. Eftir hann hafa selst um 53 miljónir bóka sem gera hann að einum mest seldu rithöfunda dana alþjóðlega.

Í bókunum sínum lýsir Hassel stríðinu í gegnum fyrstu-persónu sögumann með sama nafn og hann. Bækurnar lýsa ævintýrum 27. (Refsi) skriðdrekaherdeildar sem samanstendur af dæmdum glæpamönnum og hermönnum sem hafa komið fyrir herrétt. Fyrir utan Sven, eru það t.d. Legjónarinn (fyrrverandi meðlimur frönsku útlendingaherdeildarinnar), risastór maður sem ber nafnið Lilli, svartamarkaðsbraskarinn Porta, Barcelona Bloom sem dreymdi um að rækta appelsínur á Spáni að stríði loknu, Gregor Martin sem hafði verið lækkaður í tign sem herforingjabílstjóri vegna svartamarkaðsbrasks og sendur í refsisveitina sem óbreyttur hermaður, riðilstjórinn Gamlingi og Julius Heide, maður sem trúir á Foringjann og Flokkinn. Einnig ber að minnast á Tangóinn, Rumenskan sjálfboðaliða sem kemur fram í einni bókinni og Albert, þýskan blökkumann ættaðan frá Kongó.  Þeir berjast á flestum vígstöðvum frá norðanverðu Finnlandi til Rússlands.

Sýn Hassels á stríð er slæm: Hermenn berjast aðeins til að lifa af, fólk er drepið óvart eða af lítilfjörlegum ástæðum, Prússneskir foringjar hóta mönnum sínum stöðugt með herrétti, og pirraðir hermenn drepa foringja sína stundum til að losna við þá.

Danskur fréttamaður, Erik Haaest, hefur eytt mörgum árum í að reyna að "fletta ofan af" Hassel. Haaest heldur því fram að Hassel hafi eytt lengstum hluta af stríðinu í hertekinni Danmörku, og að þekking hans á stríði komi frá dönskum SS mönnum sem hann hafi hitt eftir stríðið.

Bækur eftir Sven Hassel 
Eftirfarandi eru íslenskir titlar á verkum Hassels:

 Hersveit hinna fordæmdu (1959)
 Dauðinn á skriðbeltum (1968)
 Stríðsfélagar (1969)
 Í fremstu víglínu (1973)
 Gestapó (1974)
 Monte Cassino (1972)
 Tortímið París (1975)
 SS-Foringinn (1976)
 Martröð undanhaldsins (1978)
 Barist til síðasta manns (1977)
 Guði gleymdir (1979)
 Herréttur (1980)
 GPU-Fangelsið (1981)
 Kommisarinn (1985)

Kvikmyndir 
Árið 1987 var bókin Hersveit hinna fordæmdu kvikmynduð undir heitinu The Misfit Brigade í leikstjórn Gordon Hessler

Tenglar 
 Opinber heimasíða Sven Hassel

Hassel, Sven
Ófærufoss

Ófærufoss er tvískiptur foss í ánni Nyrðri-Ófæru þar sem hún fellur ofan í Eldgjá. Yfir neðri fossinn var náttúruleg brú (steinbogi), sem hrundi í ána í vorleysingum vorið 1993. Steinbogi sá var úr hrauni og var ofan af Eldgjárarmi, og hafði sigið niður, en áin svo grafið sig undir og í gegn. Framhald blágrýtislags þess sem myndaði steinbogann er að finna í vegg gjárinnar sunnan Ófæru. 

Atriði úr kvikmyndinni Í skugga hrafnsins var tekin upp við Ófærufoss á meðan að steinboginn var ennþá heill.

Tenglar 

 Loftmynd af svæðinu eftir hrun steinbogans.

Tilvísanir

Fossar á Íslandi
Eldgjá
Steinbogar
Vatnajökulsþjóðgarður
Skaftárhreppur
Nýhil

Nýhil var íslensk jaðarbókaútgáfa og félag ungra ljóðskálda, stofnað árið 2004, sem vakti athygli með nýstárlegum ljóðaupplestrum.  Fagurfræði hópsins markaðist ýmist af samfélagslegri gagnrýni eða framúrstefnutilraunum í ljóðlist.

Alþjóðleg ljóðahátíð Nýhils fór fram í sjötta sinn Norræna húsinu haustið 2010. Þá rak forlagið um tíma ljóðabókabúð í Kjörgarði við Laugaveg.

Norrænar bókmenntir 
Nýhil gerði árið 2006 samning við Landsbankann þess efnis að bankinn keypti 130 áskriftir á níu bóka röðinni Norrænar bókmenntir sem forlagið var með í vinnslu. Ætlunin var að dreifa bókunum til bókasafna um allt land. Eftirfarandi titlar voru í bókaröðinni:

Tengill
 Vefur Nýhils (2007)

Tilvísanir 

Íslensk útgáfufélög
Dietrich Buxtehude

Diderik Buxtehude (um 1637 – 9. maí 1707) var barokktónskáld og organisti frá Helsingjaborg á Skáni, sem þá var undir stjórn Dana. Síðar á ævinni notaðist hann við þýska útgáfu nafns síns og kallaði sig Dietrich Buxtehude. Hann varð organisti 1657 við Maríukirkju í Helsingjaborg. Svíar fengu Skán við friðarsamningana í Hróarskeldu 1658 og tveimur árum síðar sótti hann um sem organisti á Helsingjaeyri í kirkju sem þjónaði þýska minnihlutanum í bænum. Þaðan barst orðstír hans til Þýskalands og 1668 varð hann organisti í Maríukirkju í Lýbiku (Lübeck) og starfaði þar til dauðadags. Hann hafði mikil áhrif á tónskáld barrokktímans eins og Händel og Bach sem varð fyrir sterkum áhrifum frá honum.

Dönsk tónskáld
Barokktónskáld
Þorsteinn Hallgrímsson (f. 1942)

Þorsteinn Hallgrímsson (jafnan kallaður Doddi Hallgríms) (fæddur 25. júlí 1942) var fyrsti íslenski körfuknattleiksmaðurinn sem vann landsmeistartitil utan Íslands, alls 4, er hann lék með SISU í Danmörku á sjöunda áratug síðust aldar þegar hann.var þar við nám og störf.

Doddi fæddist 25. júlí 1942 og var yngsti leikmaður fyrsta landsliðs Íslands í körfuknattleik, tæplega 17 ára gamall. Leikurinn, sem var gegn Dönum, fór fram í Kaupmannahöfn 16. maí 1959. Þorsteinn varð margoft Íslandsmeistari með ÍR, meðal annars fimm ár í röð á árunum 1960 – 1964.

Með landsliðinu lék Doddi venjulega stöðu bakvarðar eða jafnvel framherja en lék sem miðherji á keppnisferðalagi um Danmörku og Noreg um áramótin 1974 – 1975. Hann er því eini leikmaðurinn sem hefur afrekað það að spila allar stöður á vellinum með íslenska landsliðinu í körfuknattleik.

Doddi var valinn besti leikmaður 1. deildar karla, forvera úrvalsdeildarinnar, árin 1969 og 1971.

Heimildir 
 Leikni framar líkamsburðum eftir Skapta Hallgrímsson, útg. Körfuknattleikssamband Íslands 2001
 KKÍ.is

Íslenskir körfuknattleiksmenn
Teitur Örlygsson

Teitur Örlygsson (f. 9. janúar 1967) er einn sigursælasti körfuknattleiksmaður Íslands frá upphafi.  Á árunum 1984-2002 vann hann tíu titla með liði sínu, UMFN.

Teitur lék allan sinn feril með liði UMFN, ef undan er skilinn veturinn 1996-1997, en þá lék hann með Larissa í Grikklandi.  Hann lék samtals 405 deildarleiki og skoraði í þeim 6.579 stig, eða 16,2 stig að meðaltali í leik. Mest skoraði hann 21,2 stig að meðaltali, veturinn 1995-1996.

Teitur er handhafi flestra Íslandsmeistaratitla í úrvalsdeildinni í körfuknattleik, en Agnar Friðriksson, ÍR, vann einnig tíu titla í 1. deild karla, forvera úrvalsdeildarinnar, á árunum 1962-1977.

Titillinn Leikmaður ársins í úrvalsdeild hefur fallið Teiti í skaut fjórum sinnum á ferlinum (1989, 1992, 1996 og 2000), og er hann efstur á þeim lista. Hann var einnig valinn 11 sinnum í úrvalslið úrvalsdeildar, og verður að teljast ólíklegt að nokkur nái að skáka honum þar. Þá var Teitur kjörinn í lið 20. aldarinnar, sem tilkynnt var snemma árs 2001, sem byrjunarliðsmaður.

Heimildir
KKÍ.is

Tenglar
Ferill Teits á Íslandi
Ferill Teits í Grikklandi 

Íslenskir körfuknattleiksmenn
Íslenskir körfuknattleiksþjálfarar
Leikmenn Úrvalsdeildar karla í körfuknattleik
Gísli Oddsson

Gísli Oddsson (1593 – 2. júlí 1638) var biskup í Skálholti frá 1632 til dauðadags.

Æviágrip
Gísli var sonur Odds Einarssonar Skálholtsbiskups og Helgu Jónsdóttur. Hann gekk í Skálholtsskóla og fór til frekara náms í Kaupmannahöfn 1613. Hann varð kirkjuprestur í Skálholti 1616 og rektor í Skálholtsskóla 1621. Hann varð formlega aðstoðarmaður föður síns 1629 og officialis (staðgengill biskups) eftir lát hans. Hann var kjörinn biskup á Alþingi 29. júní 1632.

Gísli kvæntist 1622 Guðrúnu Björnsdóttur, dóttur Björns Benediktssonar sýslumanns á Munkaþverá og Elínar konu hans, dóttur Staðarhóls-Páls og Helgu Aradóttur. Þau voru barnlaus. Áður hafði Gísli átt barn með Gróu Eyjólfsdóttur en það dó ungt.

Undur Íslands
Gísli ritaði stutta bók um undur Íslands (De mirabilibus Islandiæ) þar sem er að finna mikinn fróðleik um ýmis fyrirbrigði á himnum og þjóðtrú Íslendinga á 17. öld, og segir höfundur í inngangi að það hafi að geyma „lýsingu þeirra undraverðu hluta, sem fyrir koma í föðurlandi mínu, og vildi eg óska, að árangurinn yrði að sama skapi farsæll og happasæll, sem viljinn er einlægur, hugurinn hreinskilinn og áhuginn fyrir sannleikanum.“ Ritið ber þess merki að vera ritað undir áhrifum raunhyggju, en er jafnframt gegnsýrt eldri heimsmynd. Með ritinu ætlaði Gísli mögulega að bæta við Íslandslýsingu föður síns.

Skálholtsbiskupar
Íslendingar á 17. öld
Gissur Einarsson (biskup)

Gissur Einarsson (um 1512 – 24. mars 1548) var biskup í Skálholti frá 1540 og fyrsti lútherski biskupinn á Íslandi.

Gissur var sonur Einars Sigvaldasonar á Hrauni í Landbroti og Gunnhildar Jónsdóttur. Hann var í Skálholtsskóla hjá Ögmundi Pálssyni, sem hafði mikið álit á honum og sendi hann til frekara náms í Hamborg. Þar komst hann í kynni við mótmælendahreyfingar í Norður-Þýskalandi. Hann var vígður til prests skömmu eftir heimkomuna 1538, settist að í Skálholti og var þar í hópi með nokkrum öðrum ungum menntamönnum sem hneigst höfðu til lúthersku, þar á meðal Oddi Gottskálkssyni. Ögmundur kaus Gissur sem eftirmann sinn árið 1539 og er ekki ljóst hvort hann vissi þá af trúarskoðunum Gissurar. Konungur staðfesti valið í Kaupmannahöfn árið eftir. Gissur fór þá heim og tók við skyldustörfum biskups en þegar lútherska hans kom berlega í ljós virðist Ögmundur hafa séð eftir valinu og virðist hafa haft í hyggju að reyna að fá hann dæmdan úr embætti. Áður en til þess kæmi kom Christoffer Huitfeldt til landsins með danskan herflokk, handtók Ögmund 2. júní 1541 á Hjalla í Ölfusi og flutti hann um borð í skip, þar sem hann lést á leið til Danmerkur. Gissur var svo formlega vígður til biskups í Kaupmannahöfn haustið 1542.

Gissur þýddi kirkjuskipan Kristjáns konungs 3. yfir á íslensku og kom á lútherstrú í biskupsdæmi sínu. Ekki voru allir viljugir til að samþykkja siðbreytinguna og margir prestar sögðu af sér en hvergi kom þó til átaka eða blóðsúthellinga. Gissur og Jón Arason Hólabiskup gerðu með sér samkomulag og létu hvor annan í friði og var Ísland því hálflútherskt og hálfkaþólskt á árunum 1542-1550. Gissur reyndi mikið að breyta ýmsum kaþólskum siðum og venjum og lét meðal annars taka niður krossinn helga í Kaldaðarnesi, sem mikill átrúnaður hafði verið á. Ekki löngu síðar veiktist hann og dó og voru margir sannfærðir um að það stafaði af vanhelgun krossins.

Gissur skildi eftir heitkonu í Skálholti, Guðrúnu Gottskálksdóttur systur Odds félaga síns, þegar hann fór út að taka biskupsvígslu, en þegar hann kom aftur sumarið 1543 var hún þunguð eftir kirkjuprestinn í Skálholti og vildi ekkert með Gissur hafa þótt hann vildi fyrirgefa henni. Hann reið þá vestur á firði og bað Katrínar, dóttur Eggerts Hannessonar hirðstjóra á Núpi í Dýrafirði, og Guðrúnar Björnsdóttur. Brúðkaup þeirra var haldið í Skálholti 7. október 1543. Þau áttu tvö börn sem bæði dóu nýfædd. Eftir lát Gissurar 1548 giftist hún aftur Þórði Marteinssyni presti í Hruna, syni Marteins Einarssonar eftirmanns Gissuarar.

Heimildir 
 

Skálholtsbiskupar

Íslendingar á 16. öld
Gísli Jónsson (biskup)

Þessi grein fjallar um Gísla Jónsson biskup í Skálholti á 16. öld. Á aðgreiningarsíðunni má finna aðra menn með sama nafni.
Gísli Jónsson (latína: Gilbertus Ionas Islandus) (um 1515 – 3. september 1587) var biskup í Skálholti frá 1558. 

Hann var sonur Jóns Gíslasonar prests í Hraungerði og Gaulverjabæ í Flóa og fylgikonu hans, Vilborgar Þórðardóttur. Hann lærði hjá Ögmundi Pálssyni í Skálholti og hélt síðan til Þýskalands. Hann var prestur í Skálholti frá 1538 og var einn af siðaskiptamönnunum þar í tíð Ögmundar. Hann varð prestur í Selárdal í Arnarfirði frá 1546 en hrökklaðist til Danmerkur undan Jóni Arasyni sem bar upp á hann guðlast, uppreisn gegn kirkjulögum og boðun villutrúar. Hann kom þó aftur til Íslands 1551 og fór aftur í Selárdal en var kosinn biskup 1556. Veitingarbréfið er dagsett 28. febrúar 1558. 

Gísli reyndi að bæta úr brýnni þörf fyrir sálma í anda lúterstrúar og þýddi talsvert en af vanefnum. Hann gaf út sálmabók 1558 og er aðeins til eitt eintak af henni svo vitað sé. Gísli reyndi að uppræta ýmsar menjar kaþólskunnar og lét meðal annars kljúfa og brenna krossinn helga frá Kaldaðarnesi, sem Gissur Einarsson hafði flutt heim að Skálholti.

Kona hans var Kristín Eyjólfsdóttir (f. um 1515), yngsta dóttir Eyjólfs mókolls Gíslasonar í Haga á Barðaströnd. Árið 1535 eignaðist hún dóttur, Guðrúnu, með Gísla bróður sínum, sem einnig hafði barnað Þórdísi systur þeirra. Gísli flúði úr landi og sneri ekki aftur en systurnar flúðu í Skálholt á náðir Ögmundar biskups sem var frændi þeirra og var engu þeirra refsað fyrir sifjaspellin, enda var Stóridómur ekki settur á laggirnar fyrr en tæpum 30 árum síðar. Svo var látið heita að í báðum tilvikunum hefði verið um nauðgun að ræða. Í Skálholti kynntust þau Kristín og Gísli. Á meðal barna þeirra voru Helga kona Erasmusar Villadtssonar skólameistara í Skálholti og seinast prests á Breiðabólstað í Fljótshlíð, Guðrún kona Gísla Sveinssonar Skálholtsráðsmanns og sýslumanns á Miðfelli, Stefán prestur í Odda, Árni prestur í Holti undir Eyjafjöllum og Vilborg kona Þorvarðar Þórólfssonar á Suður-Reykjum.

Íslenskir prestar
Siðaskiptaöld
Skálholtsbiskupar
Þórður Þorláksson

Þórður Þorláksson (14. ágúst 1637 – 17. mars 1697) var biskup í Skálholti frá 1674. Hann hafði mikinn áhuga á náttúruvísindum, jarðfræði og landafræði. Hann flutti prentverkið frá Hólum til Skálholts og varð fyrstur til að láta prenta fornrit á Íslandi.

Þórður var sonur Þorláks Skúlasonar biskups á Hólum og Kristínar Gísladóttur. Hann lærði í Hólaskóla og fór til Kaupmannahafnar til frekara náms. Var skólameistari í Hólaskóla 1660 til 1663 en fór svo utan, stundaði nám við háskólana í Rostock og Wittenberg, heimsótti París og sneri aftur um Belgíu og Holland. 1669 dvaldist hann á Stangarlandi í Noregi hjá Þormóði Torfasyni. Hann var vígður biskup 25. febrúar 1672 og tók við embætti við lát Brynjólfs Sveinssonar.

Þorlákur samdi, áður en hann varð biskup, Íslandslýsingu (Dissertatio chorographico-historica de Islandia) sem fyrst var prentuð í Wittemberg 1666. Til eru eftir hann landakort af bæði Íslandi og Grænlandi. Hann fékk prentverkið flutt til Skálholts og gerði fyrstur tilraun til að prenta íslensk fornrit, meðal annars fyrstu prentuðu útgáfu Landnámu 1688. Hann er og sagður hafa endurbætt prentverkið mikið. Hann gerði einnig tilraunir með kornrækt í Skálholti.

Kona Þórðar var Guðríður (1651-1707), dóttir Vísa-Gísla Magnússonar sýslumanns á Hlíðarenda. Synir þeirra voru Þorlákur skólameistari í Skálholti og Brynjólfur Thorlacius Þórðarson sýslumaður í Rangárvallasýslu og bóndi á Hlíðarenda.

Hólaskóli
Íslendingar sem gengið hafa í Kaupmannahafnarháskóla
Íslenskir skólameistarar
Skálholtsbiskupar
Íslendingar á 17. öld
Biskup

Biskup (áður skrifað byskup) er titill embættismanna í hinum ýmsu kristnu kirkjum, og hlutverk þeirra mismunandi eftir kirkjudeildum. Orðið biskup (επισκοπος) á uppruna sinn að rekja til gríska orðsins episkopos sem þýðir sá sem skyggnist um, eða hefur eftirlit með eða einu orði skyggnari, en það er einnig gamalt heiti á biskupi í íslensku. Biskupar voru einnig nefndir klerkagoðar í skáldamáli. Fyrst eftir siðaskiptin voru biskupar á íslandi nefndir súperintent. Lýðbiskup (eða ljóðbiskup) voru undirbiskupar nefndir hér áður fyrr, og voru undirmenn erkibiskups. 

Biskupsdæmi eru misvaldamikil og oft fer vald biskupa eftir trúarlegu hlutverki þeirra og hefðum. Í sumum kirkjudeildum (svo sem þeim rómversk-kaþólsku og rétttrúnaðarkirkjunni) eru til fleiri en ein gerð biskupa, sem hafa mismunandi valdsvið, til dæmis erkibiskupar og patríarkar. Páfinn í Róm er formlega rómversk-kaþólski biskup Rómaborgar og jafnframt æðsti biskup rómversk-kaþólsku kirkjunnar. Meðal þess sem biskupar sjá oft um er að vígja presta og guðshús og stjórna ýmsum athöfnum.

Tengt efni 
 Biskup Íslands, æðsti maður þjóðkirkjunnar.

Tenglar 

 Hvað merkir orðið biskup upphaflega og hverjar eru orðsifjar þess? Svar á Vísindavefnum
 Vefur biskups Íslands
 Reykjavíkurbiskupsdæmi kaþólsku kirkjunnar 

Kristni
Valur Ingimundarson

Valur Snjólfur Ingimundarson, fæddur 20. febrúar 1962, er fyrrverandi landsliðsmaður í körfuknattleik.

Valur hóf að æfa körfuknattleik 15 ára gamall með liði UMFN.  Hann lék með meistaraflokki félagsins í úrvalsdeild til ársins 1988, en þá gekk hann til liðs við Tindastól frá Sauðárkróki.  Með þeim lék hann í fimm ár og skipti svo aftur í sitt gamla félag, UMFN.  Þar vann hann tvo Íslandsmeistaratitla og fór í kjölfarið til Danmerkur í nám.  

Þegar hann sneri aftur, tók hann við þjálfun Tindastóls næstu fjögur árin, og kom þeim m.a. í úrslit Íslandsmótsins 2001.  Þar töpuðu hans menn fyrir UMFN.  

Haustið 2002 tók Valur við þjálfun Skallagríms frá Borgarnesi.  Liðið féll um vorið í 1. deild, en vann þá deild ári seinna.  Vorið 2006 kom Valur Skallagrími í úrslit Íslandsmótsins þar sem liðið tapaði fyrir UMFN.  Hann vék úr þjálfarastólnum ári seinna þegar Skallagrímur tapaði óvænt í fyrstu umferð úrslitakeppninnar fyrir liði UMFG.

Vorið 2007 tók Valur sér svo frí frá þjálfun en haustið 2008 snéri hann á heimaslóðir og tók við liði Njarðvíkur aftur og enduðu þeir í 5. sæti á hans fyrsta ári en duttu út í 8-liða úrslitum fyrir erkifjendunum í Keflavík.

Valur er stigahæstur allra leikmanna í úrvalsdeild frá upphafi, hefur skorað 7.355 stig í 400 leikjum, eða 18,2 stig að meðaltali.  Hann var valinn besti leikmaður úrvalsdeildar árin 1984, 1985 og 1988, og var auk þess valinn fimm sinnum í úrvalslið deildarinnar.  Þá var hann valinn í lið aldarinnar, sem tilkynnt var snemma árs 2001, sem byrjunarliðsmaður.

Valur er næstleikjahæsti leikmaður landsliðsins, lék 164 leiki á árunum 1980-1995.

Heimildir
Leikni framar líkamsburðum eftir Skapta Hallgrímsson, útg. Körfuknattleikssamband Íslands 2001
KKÍ.is

Tengill
Ferill Vals á Íslandi

Íslenskir körfuknattleiksmenn
Íslenskir körfuknattleiksþjálfarar
Leikmenn Úrvalsdeildar karla í körfuknattleik
Einar Bollason

Einar Gunnar Bollason, fæddur 6. nóvember 1943, er fyrrverandi landsliðsmaður og landsliðsþjálfari í körfuknattleik.  Hann hefur einnig verið formaður KKÍ, setið í nefndum á vegum sambandsins, dæmt og starfað við fjölmiðla tengt körfuboltanum.  Um skeið var Einar bæði landsliðsþjálfari og formaður KKÍ á sama tíma.

Körfuboltaferillinn
Einar hóf feril sinn með ÍR árið 1958 en skipti yfir í KR nokkrum árum síðar.  Hann hætti að leika körfuknattleik vegna sjúkdóms snemma á áttunda áratugnum, en dró fram skóna aftur 1976 og lék með KR í þrjú ár til viðbótar.  Hann lék auk þess örlítið með Haukum, þegar hann þjálfaði þá 1983-1984.  Einar þjálfaði Þór Akureyri, og lék með liðinu, í lok sjöunda áratugarins.

Árið 2001 var Einar kjörinn þjálfari 20. aldarinnar af 50 manna nefnd sem einnig valdi leikmenn og dómara aldarinnar.  Einar var auk þess kjörinn í lið 20. aldarinnar sem varamaður.  Á þjálfaraferlinum þjálfaði Einar alla þá sem voru valdir í karlalið aldarinnar og báða dómarana.  Sá eini sem Einar hafði ekki þjálfað var þjálfarinn sem lenti í öðru sæti; Friðrik Ingi Rúnarsson.

Afrek

Sem leikmaður
Lið 20. aldarinnar sem leikmaður
6x Íslandsmeistari (1960, 1965-1967, 1978, 1979)
8× Bikarmeistari (1966, 1967, 1970-1972, 1974, 1977, 1979)
Stigakóngur efstu deildar (1969)

Sem þjálfari
Lið 20. aldarinnar sem þjálfari
2x Íslandsmeistari karla (1967, 1974)
2x Íslandsmeistari kvenna (1969, 1977)
3× Bikarmeistari karla (1977, 1985, 1986)
Bikarmeistari kvenna(1977)
1. deildarmeistari karla (1983)

Geirfinnsmálið
Þann 26. janúar 1976 var Einar hnepptur í varðhald, grunaður um hlutdeild í hvarfi Geirfinns Einarssonar.  Nokkur ungmenni, þeirra á meðal Erla, hálfsystir Einars, bentu á hann, Valdimar Olsen, Sigurbjörn Eiríksson og Magnús Leopoldsson.  Það varð til þess að Einar sat saklaus í einangrun í 105 daga í Síðumúlafangelsinu.

Hestamennskan
Einar stofnaði, ásamt fleirum, fyrirtækið Íshesta haustið 1982.  Íshestar sérhæfa sig í hestaferðum fyrir ferðamenn, jafnt innlenda sem erlenda.

Heimildir
 Leikni framar líkamsburðum eftir Skapta Hallgrímsson, útg. Körfuknattleikssamband Íslands 2001
 Riðið á vaðið eftir Heimi Karlsson, útg. Fróði 1994

Íslenskir körfuknattleiksmenn
Íslenskir körfuknattleiksþjálfarar
Leikmenn Úrvalsdeildar karla í körfuknattleik