alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Um túlkun

Um túlkun (gríska: Peri Hermeneias, latína: De Interpretatione) er verk eftir forngríska heimspekinginn Aristóteles og fjallar aðallega um málspeki og rökfræði. Gríska sögnin hermeneuein getur þýtt „að túlka“
eða „fullyrða“ og því vilja sumir gefa verkinu titilinn Um staðhæfingar. Raunin er hins vegar sú að ekki er vitað hvernig titill verksins er til kominn. Ósennilegt er að hann sé frá Aristótelesi sjálfum.

Verkið fjallar að mestu leyti um meðferð einfaldra staðhæfinga og um háttarökfræði, þ.e. rökfræði nauðsynja og möguleika. Í verkinu er komist að mikilvægum niðurstöðum, m.a. um meðferð hugtaka og orða, eins og staðhæfing, nafn, umsögn, neitun, möguleiki og nauðsyn, sem og er mikilvægum afrekum náð, einkum í ljósi þess að í verkinu kemur fyrir fyrsta umfjöllun heimspekings um háttarökfræði.

Fyrstu sex kaflarnir snúast um nöfn og orð í tungumálinu, næstu þrír kaflar um undantekningar frá mótsagnarlögmálinu, tvígildislögmálinu og lögmálinu um annað tveggja, þá fjalla tveir kaflar um staðhæfingar og síðustu kaflarnir þrír um háttarökfræði.

9. kafli Um túlkun hefur hlotið meiri athygli heimspekinga en restin af verkinu en þar ræðir Aristóteles undantekningu á tvígildislögmálinu og lögmálinu um annað tveggja í ljósi rökfræðilegrar nauðhyggju sem myndi leiða af því að staðhæfingar um framtíðina hefðu ákveðið sanngildi. Dæmið sem Aristóteles tekur er staðhæfingin „Það verður sjóorrusta á morgun“ og hefur það orðið frægt sem „Sjóorrustan“.

Um túlkun er (annar) hluti af Organon (Verkfærinu), en svo eru rökfræðirit Aritsótelesar nefnd einu nafni.

Tengt efni
Háttarökfræði
Lögmálið um annað tveggja
Mótsagnarlögmálið
Möguleiki
Nauðsyn
Staðhæfing
Tvígildislögmálið
Tvígildislögmálið og skyld lögmál

Tengill
Um túlkun  í enskri þýðingu E. M. Edghill

Heimild

Ackrill, J.L., Aristotle's Categories and De Interpretatione (Oxford:  Clarendon Press, 1963). Ensk þýðing með skýringum.
Whitaker, C.W.A., Aristotle's De Interpretatione: Contradiction and Dialectic (Oxford: Oxford University Press, 2002).

Ritverk Aristótelesar
The Problems of Philosophy

The Problems of Philosophy (Gátur heimspekinnar) (1912) er ein af tilraunum Bertrands Russell til að semja stuttan og aðgengilegan inngang að gátum heimspekinnar. Russell einbeitti sér að gátum sem hann taldi að myndu ögra lesandanum á jákvæðan og uppbyggilegan hátt og skapa umræðu. Hann einblíndi á þekkingarfræði fremur en frumspeki eða siðfræði.

Russell leiðir lesandann í gegnum frægan greinarmun sinn frá árinu 1910 á „þekkingu vegna eigin kynna og þekkingu vegna lýsingar“ og kynnir lesandanum mikilvægar kenningar hugsuða á borð við:

 Platon
 Aristóteles
 René Descartes
 David Hume
 John Locke
 Immanuel Kant
 Georg Hegel

auk annarra til að leggja grunninn að heimspekilegum hugleiðingum almennra lesenda jafnt sem fræðimanna.

Tilvitnun 
„Í því sem á eftir fer hef ég haldið mig við þær gátur heimspekinnar sem ég taldi mögulegt að fjalla um á jákvæðan og uppbyggilegan hátt, fyrst einungis neikvæð gagnrýni virtist ekki við hæfi. Af þessum sökum fær þekkingarfræði meira pláss en frumspeki í þessu verki og sum viðfangsefni sem heimspekingar ræða mikið um er einungis fjallað um í stuttu máli hér, ef á þau er minnst yfirleitt.“
 Úr formála að The Problems of Philosophy eftir Bertrand Russell

Tengt efni 

 Bertrand Russell
 Heimspeki

Tenglar 
 The Problems of Philosophy hjá Digital Text International, ritst. af Andrew Chrucky 1998. 
 The Problems of Philosophy hjá Philosophy Archive.com.
 The Problems of Philosophy á Wikisource.

Heimild 

Heimspekileg ritverk
Gautama Búdda

Gautama Búdda (um 563 f.Kr. – 483 f.Kr. á Indlandsskaga) (fæddur Siddhārtha Gautama) var andlegur kenningasmiður. Hann er viðurkenndur af búddistum sem hinn æðsti búdda (hinn upplýsti).

Fæðing Gautama Búdda 
Búdda var sonur konungs að nafni Suddhodana og drottningu að nafni Maya. Þau bjuggi í litlu ríki sem hét Saykas í norður Indlandi, þar sem nú er Nepal. 

Þau bjuggu í höfuðborginni Kapilavattu, í stórri höll. 

Sagan segir að móður hanns hafi dreymt hvítan fíl sem hélt á hvítu lotusblómi. Þegar hún vaknaði kallaði hún og maður hennar á fjóra vitringa til þess að ráða drauminn. Þeir sögðu þeim hjónum að hún ætti von á dreng og myndi hann verða merkur og góður maður. 

Samkvæmt hefð á á Indlandi á þeim tíma lagði Maya af stað til foreldra sinna til þess að fæða son sinn þar, og var leiðin nokkuð löng. Á leiðinni fóru þau í gegnum garð við rætur Himalayafjalla sem hét Lumbini og Maya ákvað að hvíla sig þar undir tré og fæddi hún son sinn þar.

Stráknum var gefið nafnið Siddhara, sem þýðir sá sem fær óskir sínar uppfylltar. 

Ein goðsögnin segir að vitur gamall maður hafi heimsótti Búdda og hafi farið að gráta þegar hann sá hann. Sagði maðurinn við foreldranna að sonur þeirra myndi verða mikill maður og öflugur leiðtogi, hann gréti vegna þess að hann var orðinn gamall og geti ekki lært neitt af honum.

Heimildir 
Námsgagnastofnun. (e.d.). Fæðing Búdda. Sótt 23. Nóvember 2017 af http://vefir.nams.is/truarbrogd/budda/forsaga/buddaSagaFaeding.htm 

Búddismi
Búddískir trúarleiðtogar
Ævintýralandið Narnía

Ævintýralandið Narnía (enska: The Chronicles of Narnia) er ritröð ævintýrabóka eftir C.S. Lewis. Bækurnar eru sjö og fjalla að mestu um fjögur börn sem fyrir tilviljun flækjast í ævintýraheim Narníu, þar sem dýrin geta talað, galdrar eru viðteknir, og hið góða stríðir gegn hinu illa. Sögurnar útskýra á aðgengilegan hátt fyrir börn nokkur þemun í kristnum sið. Þó eru bækurnar skrifaðar þannig að hægt er að lesa þær án þess að aðhyllast kristni. Disney-fyrirtækið hefur kvikmyndað Ljónið, nornina og skápinn (2005), Kaspían konungsson (2007) og Siglingu Dagfara (2010). Auk þess er verið að vinna að gerð Frænda töframannsins (2014) og Silfurstólsins (2015).

Pauline Baynes myndskreytti fyrstu útgefnu ritröðina.

Listi yfir bækurnar í ritröðinni 
Tvær aðferðir eru til við að raða bókunum, eftir útgáfuári eða í tímaröðinni sem þær eiga að gerast í. Þegar þær voru fyrst gefnar út voru bækurnar ekki tölusettar, en þegar þær komu fyrst út í Bandríkjunum tölusetti útgefandinn Macmillan þær í útgáfuröð. Þegar HarperCollins-bókaútgáfan tók við bókaflokknum raðaði hún þeim upp í þeirri röð sem sögurnar gerast, að tillögu Douglas Gresham, stjúpsonar Lewis.

Útgáfuröð 
 Ljónið, nornin og skápurinn — The Lion, the Witch and the Wardrobe (1950)
 Kaspían konungsson — Prince Caspian (1951)
 Sigling Dagfara — The Voyage of the Dawn Treader (1952)
 Silfurstóllinn — The Silver Chair (1953)
 Hesturinn og drengurinn hans — The Horse and His Boy (1954)
 Frændi töframannsins — The Magician's Nephew (1955)
 Lokaorrustan — The Last Battle (1956)

Tímaröð 
 Frændi töframannsins
 Ljónið, nornin og skápurinn
 Hesturinn og drengurinn hans
 Kaspían konungsson
 Sigling Dagfara
 Silfurstóllinn
 Lokaorrustan

Barnabækur
Kristin skáldskapur og táknsögur
Ritraðir
Badminton

Badminton er íþróttagrein leikin með flugu (einnig nefnd: fjaðrabolti eða fokka), sem slegin er yfir net með badmintonspöðum af tveimur leikmönnum sem keppa hvor gegn öðrum, eða af fjórum leikmönnum sem keppa tveir á móti tveimur.

Á mótum er iðulega keppt í fimm flokkum, einliðaleik karla, einliðaleik kvenna, tvíliðaleik karla, tvíliðaleik kvenna og tvendarleik.

Saga 
Íþróttin er komin frá Indlandi, barst síðar til Evrópu með enskum liðsforingjum sem gegndu þar herþjónustu. Badminton var fyrst leikið á Englandi árið 1873 undir heitinu poona. Hertogin af Beaufort hafði áhuga á þessum leik og kynnti hann á herragarði sínum í Gloucesterskíri, Badminton House. (Badminton merkir tún Böðmundunga). Badminton varð fljótlega vinsæl íþrótt og hefur lotið sömu reglum síðan 1901.

Hnit 
Hnit er dregið af sögninni að hnýta sem beygðist hneit-hnitum-hnitið eða eins og líta, bíta, síga og fjöldi annarra sagnorða. Hnit merkti árekstur að fornu. Á fyrsta stofnþingi Badmintonsambands Íslands var borin fram tillaga um að íþróttin yrði nefnd hnit en hún féll á jöfnum atkvæðum.

Tenglar 
 Alþjóða badmintonsambandið
 Badmintonsamband Evrópu
 Badmintonsamband Íslands
 Badmintoncentral - Vefur fyrir áhugamenn

Badminton
Tvenndarleikur

Tvendarleikur nefnist það þegar karlmaður og kvenmaður (á hvaða aldri sem er) keppa saman í íþrótt á móti öðru pari sem er einnig skipað karlmanni og kvenmanni.

Íþróttagreinar þar sem tvenndarleikur er leikinn:
Badminton
Borðtennis
Tennis

Talað er um tvíliðaleik þegar liðsfélagar eru skipaðir einstaklingum af sama kyni.

Almenn íþróttahugtök
Tvíliðaleikur

Tvíliðaleikur nefnist það þegar tveir einstaklingar af sama kyni keppa saman í íþrótt á móti öðrum tveim einstaklingum af þessu sama kyni.

Íþróttagreinar þar sem tvíliðaleikur er leikinn:
Badminton
Borðtennis
Tennis

Talað er um tvenndarleik þegar liðsfélagar eru skipaðir einstaklingum af sitthvoru kyni.

Almenn íþróttahugtök
Einliðaleikur

Einliðaleikur nefnist það þegar tveir einstaklingar keppa á móti hvor öðrum í íþrótt.

Heitið er einkum notað vegna keppni í badmintoni, borðtennis eða tennis.

Almenn íþróttahugtök
Katrín Atladóttir

Katrín Atladóttir (fædd 15. september 1980) er fyrrverandi borgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins í borgarstjórn Reykjavíkur. Hún er fyrrverandi landsliðskona í badminton og er með BS-gráðu í tölvunarfræði og meistaragráðu í hugbúnaðarverkfræði. Katrín er einnig þekkt sem [katrin.is] á internetinu.

Stjórnmálaferill
Katrín skipaði sjöunda sætið á framboðslista Sjálfstæðisflokksins í Reykjavíkurkjördæmi suður í Alþingiskosningunum 2016 og færðist upp um eitt sæti fyrir kosningarnar ári síðar.

Hún kom ný inn á framboðslista Sjálfstæðisflokksins í borgarstjórnarkosningunum 2018 og sat þá í sjötta sæti, sem dugði til að komast í borgarstjórn. Hún sat eitt kjörtímabil í borgarstjórn en gaf ekki kost á sér til endurkjörs í kosningunum árið 2022.

Titlar
1993 - Þrefaldur Íslandsmeistari í tátuflokki
1995 - Þrefaldur Íslandsmeistari í meyjaflokki
1997 - Þrefaldur Íslandsmeistari í telpnaflokki
1998 - Þrefaldur Íslandsmeistari í stúlknaflokki
1999 - Íslandsmeistari í tvíliðaleik í stúlknaflokki
2003 - Íslandsmeistari í tvíliðaleik kvenna
2006 - Íslandsmeistari í tvíliðaleik kvenna
2007 - Í landsliðinu sem vann Helvetia Cup (Evrópumeistaramót B-þjóða)
2007 - Íslandsmeistari í tvíliðaleik kvenna
2008 - Íslandsmeistari í tvíliðaleik kvenna
2010 - Íslandsmeistari í tvíliðaleik kvenna

Tengill
Vefur Katrínar

Fulltrúar í borgarstjórn Reykjavíkur
Íslenskir badmintonspilarar
Íslenskir tölvunarfræðingar
Íslenskar konur
Borgarfulltrúar Sjálfstæðisflokksins
Mark (íþróttum)

Mark í íþróttum getur annars vegar verið leikmunur eða atburður. Takmarkið er að ekki sé skorað í eigið mark heldur í mark andstæðingsins.

Leikmunur 
Mark er leikmunur gerður úr tveimur lóðréttum stöngum sem tengdar eru saman efst með láréttri þverslá. Milli neðri enda stanganna er mörkuð lína sem nefnist marklína. Við þessar stengur eru iðulega tengd net til að varna því að boltinn fari of langt í burtu lendi hann í markinu.

Atburður 
Þegar boltinn fer allur yfir marklínu, milli markstangar og undir markslá, svo fremi sem enginn hafi gerst brotlegur við þær reglur sem gilda í viðkomandi íþrótt áður, er talað um að mark hafi verið skorað.

Almenn íþróttahugtök
Mark

Mark getur átt við eftirfarandi:

 Mark í íþróttum

Gjaldmiðlar

 Þýskt mark notað í Vestur-Þýskalandi frá 1948-1990 og svo í Þýskalandi frá 1990-2002
 (Reichsmark), notað í Vestur-Þýskalandi frá 1924-1948
 Finnskt mark
Mark var líka heiti gjaldmiðils í Austur-Þýskalandi, Eistlandi, Bosníu og Hersegóveníu, og Póllandi

Landbúnaður
 Eyrnamark
 Búfjármark
 Búfjárgagnagrunnurinn Mark

Annað 
HTML-mark (tagg)
Gullkarfi

{{Taxobox 
| color = pink 
| name = Gullkarfi
| image = Rose_fish.jpg
| image_width = 250px 
| image_caption = Gullkarfi
| regnum = Dýraríki (Animalia)
| phylum = Seildýr (Chordata)
| classis = Geisluggar (Actinopterygii)
| ordo = Brynvangar (Scorpaeniformes)
| familia = Karfaætt (Scorpaenidae)
| genus = Karfi (Sebastes)
| species = S. marinus| binomial = Sebastes marinus 
| binomial_authority = Linnaeus, 1758
}}

Gullkarfi (eða stóri karfi eða karfi) (fræðiheiti: Sebastes marinus'') er mikilvægur nytjafiskur af ættkvísl karfa. Hann er fósturbær og fæðir þannig lifandi afkvæmi. Fiskurinn er rauður að lit, dekkri á bakinu en á kviðnum, fremur þunnvaxinn og hár.

Gullkarfi lifir í Norður-Atlantshafi og Barentshafi á landgrunninu við Norður-Ameríku, Ísland, Svalbarða og Norður-Evrópu og veiðist yfirleitt á dýpi frá 100 metrum að 500 metrum. Hann verður allt að 90 cm langur, en er algengastur um 35-40 sentímetrar.

Tenglar
 Jakob Magnússon, Lífríki sjávar: Gullkarfi, Námsgagnastofnun og Hafrannsóknastofnunin, 2000

Karfar
Íslenskir fiskar
Tátuflokkur

Tátuflokkur er aldursskipting í keppni í íþrótt þar sem þátttakendur eru kvenkyns og 11 ára eða yngri, samsvarandi flokkur fyrir karlkyns þátttakendur er hnokkaflokkur.

Aldursflokkar í íþróttum
Meyjaflokkur

Meyjaflokkur er aldursskipting í keppni í íþrótt þar sem þátttakendur eru kvenkyns og 15 ára eða yngri, samsvarandi flokkur fyrir karlkyns þátttakendur er sveinaflokkur.

Aldursflokkar í íþróttum
Sveinaflokkur

Sveinaflokkur er aldursskipting í keppni í íþrótt þar sem þátttakendur eru karlkyns og 15 ára eða yngri, samsvarandi flokkur fyrir kvenkyns þátttakendur er meyjaflokkur.

Aldursflokkar í íþróttum
Hrognkelsaætt

Hrognkelsaætt (fræðiheiti: Cyclopteridae) er ætt fiska af ættbálki brynvanga sem finnast í Norður-Íshafi, Norður-Kyrrahafi og Norður-Atlantshafi. Ættin telur 28 tegundir sem skiptast í sex ættkvíslir. Fiskar af þessari ætt eru kúlulaga og einkennast af hringlaga sogskál á kviðnum. Úr stærri tegundum þesssara fiska, eins og eiginlegum hrognkelsum (Cyclopterus lumpus), eru hrognin mjög eftirsótt.
Hnokkaflokkur

Hnokkaflokkur er aldursskipting í keppni í íþrótt þar sem þátttakendur eru karlkyns og 11 ára eða yngri, samsvarandi flokkur fyrir kvenkyns þátttakendur er tátuflokkur.

Aldursflokkar í íþróttum
Íslandsmeistari

Íslandsmeistari er einstaklingur eða lið sem hefur unnið keppni í vissri íþróttagrein á íslandsmóti í efstu deild viðkomandi íþróttagreinar.

Mótin geta tekið allt frá einum degi eða spannað yfir stærstan hluta ársins, allt eftir því um hvaða íþróttagrein er um að ræða eða hverjar reglurnar eru sem lúta að titlinum.

Almenn íþróttahugtök
Vötnin miklu

Vötnin miklu er samheiti yfir fimm stór stöðuvötn á eða við landamæri Kanada og Bandaríkjanna. Vötnin eru stærsti hópur ferskra stöðuvatna á jörðunni og mynda stærsta ferskvatnskerfi í heimi.

Vötnin miklu eru frá vestri til austurs:
 Miklavatn (Lake Superior) - stærst og dýpst, stærra að flatarmáli en Tékkland.
 Michiganvatn (Lake Michigan) - næststærst að rúmmáli, hið eina sem er alfarið innan Bandaríkjanna.
 Húronvatn (Lake Huron) - næststærst að flatarmáli.
 Erievatn (Lake Erie) - grynnst og minnst að rúmmáli.
 Ontaríóvatn (Lake Ontario) - minnst að flatarmáli.

Á milli Húronvatns og Erievatns er sjötta vatnið, sem er hluti vatnakerfisins, en er ekki talið til stóru vatnanna vegna smæðar sinnar og heitir Lake St. Clair.

Á milli vatnanna renna ár með meginstraumstefnu frá vestri til austurs og að lokum út í Atlantshafið. Þær eru eftirtaldar:
 St. Mary's River - rennur úr Miklavatni í Húronvatn
 St. Clair River - rennur úr Húronvatni í St. Clair vatn
 Detroitá (Detroit River) - rennur úr St. Clair vatni í Erievatn
 Níagaraá með Níagarafossum - rennur úr Erievatni í Ontariovatn
 Saint Lawrence fljót (Saint Lawrence River) - rennur úr Ontariovatni í Atlantshaf.

Að vötnunum miklu liggja eftirtalin fylki: Ontariofylki í Kanada, og Bandaríkjamegin Minnesota, Wisconsin, Michigan, Illinois, Indiana, Ohio, Pennsylvania og New York.

Í vötnunum miklu eru um það bil 35 þúsund eyjar. Þeirra á meðal eru eyjarnar Manitoulin eyja í Húronvatni, sem er stærsta eyja í stöðuvatni á jörðunni, og Isle Royale í Miklavatni, sem er stærsta eyjan í stærsta stöðuvatninu. Hvor þessara eyja um sig hefur síðan fjöldamörg stöðuvötn.

Vötnin miklu eru mikilvægar samgönguæðar og fara miklir flutningar eftir þeim með skipum. Auk þess eru þau gífurlegt ferskvatnsforðabúr og hafa mikil temprandi áhrif á loftslag með því að draga úr sumarhitum og vetrarfrostum.

Vötnin miklu
Norður-Ameríka
Skynsamur gjörandi

Skynsamur gjörandi er hugtak í heimspeki og gervigreindarrannsóknum notað yfir aðila sem framkvæmir þá aðgerð sem hann telur líklegasta til árangurs að gefnum þeim forsendum (þekkingu) sem hann hefur um umhverfið.

Aðgerðina byggir skynsamur gjörandi á:
 Undangenginni reynslu.
 Upplýsingum um umhverfið.
 Aðgerðum sem gjörandinn þekkir og eru aðgengilegar.
 Áætluðum kostum og líkindi á árangri aðgerðarinnar.

Bækur 
 Artificial Intelligence: A Modern Approach (2nd Edition) by Stuart J. Russell & Peter Norvig, (2002) Prentice Hall, ISBN 0-13-790395-2

Gervigreind
Kontrapunktur

Kontrapunktur er aðferð við að tvinna saman tvær eða fleiri laglínur svo að þær hljómi vel saman. Orðið er búið til úr latnesku setningunni punctus contra punctum, sem þýðir bókstaflega punktur á móti punkti en punktarnir tákna nótur. Kontrapunktur varð til á endurreisnartímabilinu (aðrar gerðir fjölröddunnar voru þó þegar fyrir hendi), en náði einna mestum hæðum á barokktímabilinu með mönnum eins og Johann Sebastian Bach sem skrifaði meðal annars Die Kunst der Fuge sem nýtir kontrapunkt út í ystu æsar.
Tónlistarform svo sem fúga og kanón eru næstum eingöngu byggð á kontrapunkti.

Tónfræði
Sykurmolarnir

Sykurmolarnir var íslensk hljómsveit, stofnuð árið 1986 í framhaldi af stofnun Smekkleysu SM. Stofnendur Sykurmolanna voru Bragi Ólafsson, Björk Guðmundsdóttir, Einar Örn Benediktsson, Einar A. Melax, Friðrik Erlingsson og Sigtryggur Baldursson. Fyrsta útgáfa þeirra var smáskífa með lögunum Ammæli og Köttur.
Fyrsta stóra platan þeirra hét Life's Too Good og naut mikilla vinsælda um allan heim. Sykurmolarnir voru einnig þekktir sem The Sugarcubes. Hljómsveitin hætti störfum 1992 en kom fram á endurkomutónleikum árið 2006.

Plötur
Life's Too Good 1988
Here Today, Tomorrow, Next Week! (Illur arfur, íslensk útgáfa) 1989
Stick Around for Joy 1991

Safnplötur
It's It  (1992)
The Great Crossover Potential (1998)

Íslenskar hljómsveitir
Einar Örn Benediktsson

Einar Örn Benediktsson (fæddur 29. október 1962) var einn stofnenda sjálfstæðu hljómplötuútgáfunnar Gramm árið 1981. Einar Örn var söngvari hljómsveitarinnar Purrks Pillnikk. Einar vermdi 2. sætið á lista Besta flokksins í Reykjavík í sveitastjórnarkosningunum árið 2010. Hann náði kjöri og sat því í borgarstjórn Reykjavíkur, ásamt fimm flokkssystkynum sínum.

Einar Örn var söngvari í hljómsveitinni Kukl frá 1983 til 1986. Kukl gaf út The Eye og Holidays in Europe. Eftir Kukl var Einar Örn einn af stofnendum Smekkleysu SM og meðlimur Sykurmolanna. Árið 2003 gaf hann út plötuna Ghostigital ásamt Curver og starfa þeir saman í dag sem hljómsveitin Ghostigital .

Íslenskir söngvarar
Fulltrúar í borgarstjórn Reykjavíkur
Víðar

Víðar eða Viðar (forníslenska: Víðarr eða Viðarr) er sonur Óðins (Völuspá 53) og Gríðar jötunmeyjar (Snorri), þeirrar er lánaði Þór gripina á leiðinni til Geirröðargarða. Nafnið merkir „sá sem drottnar yfir víðu ríki“; þetta ríki er nefnt Viði (Grímnismál 17), líklega af viður (samanber lýsinguna: „hrísi vex ok háu grasi“). Hann er nefndur „hinn þögli áss“ (Snorri), og hann á skó merkilegan, segir Snorri, er allan aldur hefur verið til safnað (það eru smábútar þeir, er skornir eru af skæðum fyrir tám og hæl; það mun því rangt, að skórinn er á öðrum stað nefndur járnskór). Hann er sterkastur næst eftir Þór (sbr. „hinn mikli mögr Sigföður“, Völuspá). Hið einasta verk hans, sem hann auðsjáanlega er skapaður til að vinna, er að hefna föður síns; hann drepur Fenrisúlf með því að stíga þeim fætinum, er skórinn er á, í neðri kjaft úlfinum, og svo rífur hann gin úlfsins sundur (Vafþrúðnismál 53), en samkvæmt Völuspá (53) rekur hann sverð sitt í hjarta úlfinum. Eftir ragnarök byggir Víðar vé goðanna sem Váli og fleiri (Vafþr. 51; sbr. „byggviáss föðurtopta“, Snorri). Víðar hefur ekki verið mikið tignaður; ef til vill finnst nafn hans í norsku staðarnafni en það er óvíst.

Heimildir 
 Finnur Jónsson (1913). Goðafræði Norðmanna og Íslendinga : Eftir heimildum. Reykjavík: Hið íslenska bókmentafjelag. [Enginn höfundarréttur hvílir lengur á verkinu].

Æsir
Skrokklanga

Skrokklanga (fræðiheiti: Molva molva) er mikilvægur nytjafiskur af þorskaætt. Heimkynni hennar eru í Norðaustur-Atlantshafi. 
Frægustu löngumið við Ísland eru undan suðurströndinni og við Vestmannaeyjar. Það var meðal annars ásókn Englendinga í löngu sem gerði að þeir sóttust svo mjög eftir hafnaraðstöðu í Eyjum og á sunnanverðum Reykjanesskaga á 16. og 17. öld.

Tilvísanir 

Löngur
Íslenskir fiskar
Stefán Aðalsteinsson

Stefán Aðalsteinsson (fæddur 30. desember 1928 á Vaðbrekku í Hrafnkelsdal, látinn 5. nóvember 2009) var íslenskur rithöfundur og doktor í búfjárfræðum. Hann var við nám í búvísindum við Landbúnaðarháskólann að Ási og kláraði cand. agric.-próf þaðan árið 1955. Á árunum 1966 til 1968 var hann við Háskólanum í Edinborg og skrifaði þar doktorsritgerð sína um erfðir á sauðalitum og hlaut doktorsnafnbótina árið 1969. Frá 1991 til 1996 var Stefán framkvæmdastjóri norræna búfjárgenabankans. Stefán hlaut riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu árið 2003 fyrir framlag sitt til búvísinda og erfðafræði.

Heimild
 Stefán Aðalsteinsson. 2001. Íslenski hesturinn - litir og erfðir. Ormstunga, Reykjavík.

Íslenskir búfræðingar
Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu
Fólk fætt árið 1928
Fólk dáið árið 2009
Tegund (líffræði)

Tegund lífvera er grunneining líffræðilegrar fjölbreytni. Í vísindalegri flokkun er tegund lífvera gefið tvínefni þar sem fyrra heitið er heiti ættkvíslarinnar en það síðara til nánari aðgreiningar. Tegund er oft skilgreind sem safn einstaklinga sem geta í náttúrunni átt saman frjó og eðlileg afkvæmi. Þessa skilgreiningu er ekki alltaf hægt að nota, t.d. á bakteríur, sem æxlast kynlaust, þá verður að notast við útlit, efnasamsetningu eða lífshætti.

Frá því þróunarkenningin kom fram á sjónarsviðið hafa hugmyndir manna um hvað afmarki tegund lífveru breyst mikið. Ekkert almennt samkomulag er þó um það hvernig beri að skilgreina tegund. Almennasta skilgreiningin er upphaflega komin frá Ernst Mayr þar sem sá hæfileiki að geta eignast frjó afkvæmi innbyrðis aðgreini tegund frá öðrum, þetta hefur verið nefnt líffræðileg tegund. Ýmsar aðrar skilgreiningar eru til. Það tegundahugtak sem mest hefur verið notað af flokkunarfræðingum er útlitstegund (e. morphospecies) en þá er hver tegund afmörkuð út frá útliti. Sameindafræðilegar aðferðir hafa á seinni árum aukið möguleikana á að rannsaka mörk tegunda út frá erfðabreytileika þeirra.

Tenglar 
 

Vísindaleg flokkun
Líffræði
Aveiro (borg)

Aveiro er borg og bæjarfélag í norðurhluta Portúgal. Íbúar eru 81.000 (2021) og flatarmál bæjarfélagsins er 197.47 km².

Borgir í Portúgal
Coimbra

Coimbra er borg og bæjarfélag í miðhluta Portúgal, um 195 kílómetra norður af Lissabon og 120 kílómetra suður af Porto. Íbúar voru 141.000 árið 2021 og er stórborgarsvæðið það 3. stærsta eftir Lissabon og Porto. Í Coimbra er háskóli sem er einn af elstu háskólunum, stofnaður 1. mars árið 1290. Byggingar skólans eru á heisminjaskrá UNESCO.

Borgir í Portúgal
Alentejo

Alentejo er eitt af fimm landsvæðum Portúgals, staðsett í miðhluta landsins. Bein þýðing nafnsins er „handan Tagus,“ enda sker Tagus áin svæðið frá öðrum hlutum landsins. Sunnan við svæðiði er Algarve héraðið, helsti ferðamannastaður landsins.

Alentejo skiptist í eftirfarandi svæði: Alto Alentejo (há-Alentejo), Baixo Alentejo (lág-Alentejo), mið-Alentejo og Alentejo Litoral. Helstu borgir svæðisins eru Évora, Portalegre, Beja og Sines.

Íbúafjöldi svæðisins er 776.585 (2001) og það spannar yfir 26.000 km².

Alentejo er kallað „Brauðkarfa Portúgals“ vegna frjósamrar jarðar þess, enda lifir megnið af íbúunum á landbúnaði.

Alentejo
Viseu

Viseu er borg og bæjarfélag í norðurhluta Portúgals. Íbúar eru um 100.000 (2021).

Borgir í Portúgal