alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Enslaved

Enslaved er norsk framsækin svartmálmsþungarokksveit sem stofnuð var í Haugesund árið 1991.
Stofnmeðlimir eru Ivar Bjørnson and Grutle Kjellson. Aðrir meðlimir hafa tekið breytingum í áranna rás. Tónlistin hefur einnig breyst yfir því að vera hrár svartmálmur yfir í framúrstefnulegri, melódískari átt þó svartmálmurinn blandist með því.

Þema á plötum þeirra hafa meðal annars verið víkingar og norræn goðafræði. Árið 2014 voru Ivar Bjørnson og félagi hans Einar Selvik (í Wardruna) fengnir til að semja tónverk í tilefni 200 ára afmælis norsku stjórnarskrárinnar. Enslaved tók upp myndbandið við Jettegrytta af plötunni Utgard á Íslandi.

Hljómsveitin vinnur frá Bergen í dag.

Meðlimir
Grutle Kjellson – bassi, aðalsöngur (1991–)
Ivar Bjørnson – gítar, hljóðgervill, bakraddir (1991–)
Arve "Ice Dale" Isdal – gítar, bakraddir (2002–)
Håkon Vinje – hljómborð, hreinar raddir (2017–)
Iver Sandøy – trommur, hreinar raddir (2018–)

Fyrrum meðlimir
Trym Torson – trommur (1991–1995)
Harald Helgeson – trommur (1995–1997)
Per "Dirge Rep" Husebø – trommur (1997–2003)
Richard "Roy" Kronheim – gítar (1997–2002)
Herbrand Larsen – hljómborð, hreinar raddir, gítar á tónleikum (2004–2016)
Cato Bekkevold – trommur (2003–2018)

Breiðskífur
Vikingligr Veldi (1994)
Frost (1994)
Eld (1997)
Blodhemn (1998)
Mardraum – Beyond the Within (2000)
Monumension (2001)
Below the Lights (2003)
Isa (2004)
Ruun (2006)
Vertebrae (2008)
Axioma Ethica Odini (2010)
RIITIIR (2012)
In Times (2015)
E (2017)
Utgard (2020)
Heimdal

Stuttskífur
Hordanes Land (1993)
The Sleeping Gods (2011)
Thorn (2011)
Caravans to the Outer Worlds (2021)

Norskar þungarokkshljómsveitir
Tabú

Tabú er feminísk fötlunarhreyfing sem stofnuð var árið 2014 og vinnur að félagslegu réttlæti og gegn margþættri mismunun gagnvart fötluðu fólki. Tabú býður upp á fræðsluerindi og styttri námskeið fyrir stóra og smáa hópa. Tabú veitir einnig faglega ráðgjöf til fagfólks, samtaka og annarra aðila.

Talskonur og stofnendur Tabú eru Embla Guðrúnar Ágústsdóttir og Freyja Haraldsdóttir. Embla lærði félags- og kynjafræði við Háskóla Íslands, þar rannsakaði hún öráreitni gegn fötluðu fólki. Freyja hefur lokið grunnnámi í þroskaþjálfafræði og framhaldsnámi í hagnýtri jafnréttisfræði og kynjafræði.

Ásamt því að bjóða upp á fræðsluerindi og námskeið veitir Tabú einnig ýmiss konar faglega ráðgjöf eins og yfirlestur gagna, álitsgjöf til fjölmiðla og ráðgjöf varðandi stefnumótun.

Tilvísanir 

Femínismi á Íslandi
Femínismi
Íslensk grasrótarstjórnmál
Fötlun
Stofnað 2014
Íslensk hagsmunafélög fatlaðra
Angela Davis

Angela Yvonne Davis (fædd 26. janúar 1944) er bandarískur aðgerðasinni, heimspekingur og fræðimaður. Hún er prófessor við Kaliforníuháskóla í Santa Cruz.

Æviágrip 
Davis fæddist í afrískri-amerískri fjölskyldu í Birmingham í Alabama og nam frönsku við Brandeis-háskóla og heimspeki við háskólann í Frankfurt í Vestur-Þýskalandi. Davis lærði hjá heimspekingnum Herbert Marcuse í Frankfurtskólanum. Davis varð á þessum árum virk í róttækum vinstrisinnuðum stjórnmálum. Þegar hún snéri aftur til Bandaríkjanna stundaði hún nám við Kaliforníuháskóla í San Diego áður en hún flutti til Austur-Þýskalands þar sem hún lauk doktorsprófi við Humboldt-háskólann í Berlín. Eftir heimkomu til Bandaríkjanna gekk hún til liðs við kommúnistaflokkinn og tók þátt í fjölmörgum málum, þar á meðal seinni bylgju femínistahreyfingarinnar og herferðinni gegn Víetnamstríðinu. Árið 1969 var hún ráðin sem lektor í heimspeki við Kaliforníuháskóla í Los Angeles (UCLA). Háskólaráð UCLA rak hana fljótlega úr starfi vegna aðildar hennar að kommúnistaflokknum. Eftir að dómstóll úrskurðaði það ólöglegt rak háskólinn hana aftur, í þetta sinn fyrir eldfimt orðalag.

Davis hefur hlotið ýmis verðlaun, þar á meðal Lenín-friðarverðlaun Sovétríkjanna. Hún var sökuð um að styðja pólitískt ofbeldi og hefur hefur verið gagnrýnd af æðstu ráðafólki Bandaríkjastjórnar. Hún hefur einnig verið gagnrýnd fyrir að styðja Sovétríkin og gervitungl þeirra. Davis hefur verið tekinn inn í frægðarhöll kvenna. Árið 2020 var hún skráð sem „Kona ársins 1971“ í tölublaði „100 konur ársins“ tímaritsins Time, sem nær yfir 100 ár sem hófst með kosningarétti kvenna árið 1920. Davis er á lista Time yfir 100 áhrifamestu einstaklinga 2020.

Heimildir 

Bandarískir kommúnistar
Bandarískir femínistar
Fólk fætt árið 1944
Bandarískir aðgerðasinnar
Dacrydium

Dacrydium er ættkvísl sígrænna barrtrjáa og runna frá Nýju-Kaledóníu til Filippseyja og Kína. Tegundirnar eru nú sextán, en voru áður mun fleiri, og var henni skift í deildir A, B, and C af Florin 1931. Endurflokkun de Laubenfels og Quinn (sjá tilvísanir), flokkuðu deild A sem nýja ættkvísl Falcatifolium, skifti deild C í fjórar ættkvíslir: Lepidothamnus, Lagarostrobos og Halocarpus, og hélt einvörðungu deild B sem upprunalegu ættkvíslinni (Dacrydium).

Tilvísanir 	

Gagnviðarætt
Ugla Stefanía Kristjönudóttir Jónsdóttir

Ugla Stefanía Kristjönudóttir Jónsdóttir, einnig þekkt sem Owl Fisher (fædd 6. janúar 1991), er íslenskur kynsegin greinahöfundur, kvikmyndagerðarmanneskja, rithöfundur og trans aðgerðasinni.

Yngri árin 
Ugla Stefanía fæddist á Íslandi þann 6. janúar 1991. Hún kom út úr skápnum sem trans árið 2010 og var þá ein yngsta manneskjan á Íslandi til að ganga í gegn um læknisfræðilegt kynstaðfestingarferli.  Faðir Uglu er oddviti sveitarstjórnar Húnavatnshrepps, þar sem Ugla er fædd og uppalin.  Hann hefur opinberlega stutt Uglu og hennar ferli. 

Árið 2016 útskrifaðist Ugla með meistaragráðu í kynjafræði frá Háskóla Íslands.

Aktívismi og ferill

Hinsegin-aktívismi 
Ugla var meðal stofnfélaga HIN - Hinsegin Norðurland, samtaka hinsegin fólks á Norðurlandi, árið 2011. Í kjölfarið af því varð hún stjórnarmeðlimur Trans Ísland og var formaður félagsins allt fram í mars 2022.  Ugla var fræðslustýra Samtakanna '78 frá 2012 til 2016.  Hún lét einnig til sín taka á alþjóðavettvangi og var stjórnarmeðlimur í IGLYO, alþjóðlegum samtökum hinsegin ungmenna og stúdenta, frá 2014 til 2016. 

Árið 2016 hélt Ugla TEDx–fyrirlestur á TEDx Reykjavík sem kallaðist „Moving Beyond the Binary of Sex and Gender.“ Í fyrirlestrinum fjallaði Ugla um trans- og intersex fólk frá sínu persónulegu sjónarhorni. 

Árin 2015 til 2019 tók Ugla, ásamt Kitty Anderson frá Intersex Ísland, þátt í vinnu við að semja frumvarp um kynrænt sjálfræði. Fyrsti áfangi frumvarpsins var samþykktur á Alþingi í júní 2019. Ugla gagnrýndi lokaútgáfu þess, en greinar sem veittu intersex börnum vernd gegn læknisfræðilegum inngripum höfðu verið fjarlægðar.

Ugla Stefanía flutti til Bretlands árið 2016. Þar stýrir hún kvikmyndaverkefninu My Genderation, sem varpar ljósi á upplifanir trans fólks. Einnig hefur hún unnið með All About Trans, breskum samtökum sem vinna að því að auka sýnileika trans fólks í fjölmiðlum. Ugla hefur skrifað fjölda greina í bresk dagblöð á borð við The Guardian og The Independent, auk lesbíutímaritsins DIVA. Hún var einnig meðhöfundur bókarinnar Trans Teen Survival Guide ásamt Fox Fisher. Bókin var gefin út af Jessica Kingsley Publishers árið 2018. 

Í júní 2020 slitu Ugla og þrír aðrir höfundar tengsl við bókaumboðsskrifstofuna Blair Partnership, sem var einnig umboðsskrifstofa J.K. Rowling, eftir að fyrirtækið neitaði að gefa út opinbera yfirlýsingu sem styddi við réttindi trans fólks í kjölfar transfóbískra yfirlýsinga Rowling.

Stjórnmálaferill 
Árin 2018 og 2019 bauð Ugla sig fram til Alþingis fyrir hönd Vinstri grænna. Árið 2019 tilkynnti hún afsögn sína úr flokknum í kjölfar þess að hann myndaði ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum.

Viðurkenningar 
Árið 2015 hlaut Ugla fræðslu- og vísindaviðurkenningu Siðmenntar. 

Ugla var á lista breska ríkisútvarpsins, 100 Women, árið 2019.

Heimildir 

Fólk fætt árið 1991
Íslendingar
Trans konur
Retrophyllum

Retrophyllum er ættkvísl sígrænna barrtrjáa og runna frá S-Ameríku og Eyjaálfu.

Einkennandi fyrir tegundirnar er að blöðin snúa ekki sömu hlið upp báðum megin. Það er líka þýðingin á fræðiheitinu; Retro (öfugt) phyllum (blað).

Tegundir 
Tegundirnar aru yfirleitt taldar vera fimm, en þó hefur R. piresii verið talin undir R. rospigliosii.

Tilvísanir 	

 Retrophyllum At: Podocarpaceae At: The Gymnosperm Database

Gagnviðarætt
Laxalús

Laxalús (fræðiheiti: Lepeophtheirus salmonis) er tegund krabbaflóa sem lifir sem sníkjudýr á fiskum, einkum laxfiskum, einkum kyrrahafslaxi, atlantshafslaxi og sjóbirtingi en finnst einnig stundum á hornsíli. Laxalús nærist á slími, roði og blóði hýsilsins. Laxalýs festa sig sjálfar við hýsilinn en þegar þær eru lausar geta þær borist með straumum og vindi um efri lög sjávar þangað til þær finna hentugan hýsil.

Sýking af völdum laxalúsar er eitt þeirra umhverfisvandamála sem upp koma í laxeldi í sjókvíum á Íslandi og víðar í heiminum.

Þrátt fyrir nafngiftina er laxalús ekki lús sem er undirhópur skordýra heldur krabbadýr.

Tilvísanir

Laxeldi
Krabbadýr
Þrjú á palli

Þrjú á palli var íslensk hljómsveit sem stofnuð var 1969 af  Troels Bendtsen, og fékk hann til liðs við sig Eddu Þórarinsdóttur og Helga R. Einarsson. Halldór Kristinsson tók við af Helga ári seinna. Formlega hætti hljómsveitin 1989.

Plötur 

 …eitt sumar á landinu bláa (1970)
 Við höldum til hafs á ný (1970)
 Þrjú á palli: Ljóð Jónasar Árnasonar við erlend þjóðlög (1971)
 Hátíð fer að höndum ein: Folksongs of Iceland (1971)
 Þrjú á palli – Icelandic Folksongs (1974)
 Þrjú á palli ásamt Sólskinskórnum: ný barnaljóð Jónasar Árnasonar (1975)
 Tekið í blökkina: Þrjú á palli syngja sjómannakvæði eftir Jónas Árnason (1976)
 Lífið er lotterí: Þjóðlög við texta Jónasar Árnasonar (2002)

Safnplötur 

 Á sjó (1971)
 Stóra barnaplatan (1977)
 Óskastundin 4 (2005)
 Það gefur á bátinn (1981)
 Jólasnjór (1979)
 Stóra barnaplatan (1997)
 Jólasnær (1991)
 Barnagælur (1995)
 Svona var 1971 (2008)
 Stóra bílakassettan II (1979) 
 Óskalögin 4 (2000).

Tenglar 

 Glatkistan
 https://www.discogs.com/artist/3170374-%C3%9Erj%C3%BA-%C3%81-Palli Discogs

íslenskar hljómsveitir
Langi Seli og skuggarnir

Langi Seli og skuggarnir var íslensk hljómsveit sem stofnuð var 1988. 
Meðlimir hennar voru:
Axel Hallkell Jóhannesson
Erik Quick
Gísli Þorgeirsson
Jón Þorleifur Steinþórsson
Kormákur Geirharðsson

Útgefið efni:

Smáskífa: 

 Breiðholtsbúgí (1989)

Stúdíóplötur: 

 Rottur og kettir (1990)
 Drullukalt (2009)

Tilvísanir 

Íslenskar hljómsveitir
Old Carthusians F.C.

Old Carthusians F.C. er enskt knattspyrnulið skipað leikmönnum sem útskrifast hafa úr Charterhouse School í Surrey. Félagið var stofnað árið 1876 og kom talsvert við sögu knattspyrnuíþróttarinnar í árdaga hennar áður en atvinnumennska ruddi sér til rúms. Í seinni tíð keppir félagið einkum við önnur lið útskrifaðra stúdenta.

Saga
Charterhouse-heimavistarskólinn var einn margra drengjaskóla í Englandi þar sem fótbolti var leikinn um miðja nítjándu öld og voru fulltrúar skólans í hópi stofnenda Enska knattspyrnusambandsins árið 1863. Gamlir nemendur skólans höfðu m.a. komið að því að stofna knattspyrnufélagið Stoke-on-Trent F.C. sem síðar varð Stoke City.

Árið 1876 var Old Carthusians F.C. stofnað og var frá upphafi skipað gömlum nemendum úr Charterhouse-skólanum. Liðið tók fyrst þátt í Ensku bikarkeppninni leiktíðina 1879-80. Strax árið eftir vann félagið sinn fyrsta og eina bikarmeistaratitil eftir 3:0 sigur á Old Etonians í úrslitum. Tveimur árum síðar komst liðið í undanúrslit keppninnar en tapaði þar fyrir Blackburn Olympic í sögulegum leik, sem talinn hefur verið marka upphafið að sigri verkamannaliðanna í norðrinu á yfirstéttarliðum gömlu einkaskólanna.

Ágreiningur um atvinnumennsku leiddi nálega til klofnings innan knattspyrnuhreyfingarinnar. Stofnuð var sérstök bikarkeppni áhugamanna og voru Old Carthusians sigursælir í henni fyrstu árin. Þegar Enska deildarkeppnin var stofnsett árið 1888 voru aðildarfélögin atvinnumannalið úr norðrinu, Old Carthusians sýndu áhuga á þátttöku en ekkert varð úr því.

Titlar
Bikarmeistarar
 (1) 1880-81

Ensk knattspyrnufélög
Geldingadalir

Má ekki rugla saman við hina ýmsu staði sem nefndir eru Geldingadalur (eintala) og eru víða um land. 
{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {},
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
          -22.273366169929504,
          63.89034272091676
        ]
      }
    }
  ]
} 
Geldingadalir eru grunnir dalir eða dældir með breiðri grasflöt á Reykjanesskaga, austan undir Fagradalsfjalli. Að kvöldi 19. mars árið 2021 hófst eldgos úr stuttri sprungu í dölunum, fyrsta eldgosið á Reykjanesskaga í 800 ár.

Saga 
Í Geldingadölum var fyrir eldgos þúst eða dys á flötinni og er sagt að þar sé Ísólfur á Skála grafinn, en hann bjó á Ísólfsskála í fornöld. Í örnefnaskrá Hrauns í Grindavík segir að hann hafi látið dysja sig í dalnum. Í Geldingadölum hélt Ísólfur geldingum sínum og öðru geldfé  Vildi hann vera grafinn, þar sem geldingarnir hans hefðu það best. Athugun Minjastofnunar leiddi í ljós að enginn er grafinn í dysinni sjálfri, enda um náttúrusmíð að ræða, svo líklegt er að hann hafi verið grafinn þar skammt frá. Þess ber að geta að Ísólfur er ekki nefndur í Landnámu og Ísólfsskáli ekki heldur. Sagan um hann er fengin úr örnefnaskrám. Geldingadalir draga nafn sitt af þeirri tilhögun sauðfjárbænda að halda geldfé aðskildu frá ám með lömb vegna mjólkurinnar. Ærnar voru mjólkaðar við fráfærur og þá var mikilvægt að eyða ekki tíma og orku í geldfé því það mjólkar ekki. Í Jónsbók var ákvæði um að geldur peningur skyldi vera farinn úr heimahögum þegar tveir mánuðir væru liðnir af sumri og ekki mátti reka fé aftur heim fyrir tvímánuð (síðustu viku í ágúst) en í réttarbót Eiríks konungs Magnússonar frá 1294 var því breytt þannig að hreppsstjórnarmenn ákváðu hvenær fé yrði rekið á fjall og heim eftir því sem hentaði.

Tilvísanir

Tengt efni
Eldgosið við Fagradalsfjall 2021

Tenglar
Ferlir - Geldingadalir

Reykjanesskagi
Dalir á Íslandi
Halocarpus bidwillii

Halocarpus bidwillii er sígrænn runni frá Nýja-Sjálandi. Hann verður allt að 3,5m hár. Hann vex ýmist á mýrum eða í þurrum og grýttum jarðvegi. Útbreiðslan er frá í 4500 m hæð á Canterbury ölpunum, niður að sjávarmáli á Stewart eyju. Efni úr runnanum munu hafa virkni sem skordýraeitur.

Tilvísanir

Tenglar
Gymnosperm Database: Halocarpus bidwillii

Gagnviðarætt
Fáni Mónakó

Fáni Mónakó er gerður upp af tveimur jafnstórum lágréttum borðum, rauðum fyrir ofan og hvítum fyrir neðan. Rauður og hvítur hafa verið litir Griimaldi-ættarinnar síðan 1339 en ýmsir aðrir eiginleikar fánans hafa breyst í gegnum tíðina. Núverandi fáni er óbreyttur síðan 4. apríl 1881.

Fánanum svipar til fána Indónesíu en sá er lengri og síður kubbóttur, og ennfremur fána Póllands, sem er í sömu litum en með sitt hvorn litinn í staðinn fyrir annan.

Mónakó
Mónakó
Hámeraætt

Hámeraætt (Lamnidae) er ætt stórra úthafs- og uppsjávarfiska, af ættbálki háfiska. Þetta eru hraðsyndir fiskar, sem finnast í öllum heimshöfum og flækjast víða upp að ströndum. Þeir hafa hvassa trjónu og eru allir mjög rennilegir. Bakuggar eru tveir og gaddalausir. Sá fremri stór og stífur, en sá aftari lítill.  Kviðuggar eru smáir og situr sá fremri aftan við fremri bakugga. Eyruggar eru stórir og sporður sömuleiðis. Kjaftur er stór, bogadreginn og vel tenntur. Tálknaop fremur stór.
Páll Einarsson

Páll Einarsson getur átt við:

Páll Einarsson (jarðfræðingur)
Páll Einarsson (borgarstjóri)

Aðgreiningarsíður
Páll Einarsson (jarðfræðingur)

Páll Einarsson (fæddur 27. mars 1947) er íslenskur jarðfræðingur og fyrrverandi prófessor í jarðeðlisfræði við Háskóla Íslands.

Páll fæddist í Reykjavík og voru foreldrar hans Einar Baldvin Pálsson (1912-2011) prófessor í verkfræði og Kristín Pálsdóttir ritari (1917-2006). Föðurafi Páls var Páll Einarsson fyrsti borgarstjóri Reykjavíkur.

Páll lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1967, fyrrihlutaprófi í eðlisfræði frá Háskólanum í Göttingen í Þýskalandi 1970 og doktorsprófi í jarðeðlisfræði frá Columbia háskóla í New York árið 1975 með jarðskjálftafræði sem aðalgrein. Hann var sérfræðingur hjá Raunvísindastofnun Háskóla Íslands frá 1975-1994 og 1997-1998. Páll varð prófessor í jarðeðlisfræði við Háskóla Íslands árið 1994 en hafði áður verið stundakennari við skólann frá 1975. Páll hefur átt sæti í Vísindamannaráði Almannavarna frá upphafi.

Páll hefur sett upp jarðskjálftamæla um allt land og fylgst með jarðskjálfta og eldsumbrotum í marga áratugi. Hann er tíður gestur fjölmiðla þegar atburðir í jarðskorpunni eiga sér stað.

Viðurkenningar
Sæmdur riddarakrossi hinnar íslensku fálkaorðu 2015 fyrir rannsóknir og fræðslu á sviði íslenskra jarðvísinda
Hlaut norrænu jarðvísindaverðlaunin 2018 fyrir árangur í vísindum og miðlun þekkingar til stjórnvalda og almennings.

Tenglar
Páll Einarsson H.Í.
Vísindavefur - Hvað hefur vísindamaðurinn Páll Einarsson rannsakað?

Íslenskir jarðfræðingar
Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu

Tilvísanir 
Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík
Prófessorar við Háskóla Íslands
Stjörnurokk (tölvuleikur)

Stjörnurokk er íslenskur tölvuleikur sem kom út árið 1991. Í leiknum fór spilarinn fyrir hljómsveit.

Heimildir

Íslenskir tölvuleikir
Hjörvar Hafliðason

Hjörvar Hafliðason (fæddur 6. október 1980) er íslenskur fjölmiðlamaður og fyrrum knattspyrnumaður. Hann hefur viðurnefnið Dr. Football. Hjörvar spilaði sem markmaður 1998 til 2017 með hléum. Hann var í Breiðablik, Val, Augnablik og HK. Tímabilið 2000–01 var Hjörvar til reynslu hjá Stoke City.

Hjörvar hefur starfað á Stöð 2 Sport og hefur verið fenginn sem álitsgjafi þar. Hann fer nú fyrir hljóðveitunni Dr. Football sem kemur út nokkrum sinnum í viku. Þar er fjallað um knattspyrnu á Íslandi, Evrópu og um heiminn. Hjörvar er nú íþróttastjóri Viaplay á Íslandi en þar er m.a. sýnd knattspyrna frá Þýskalandi og Norðurlöndum.

Kona hans er Heiðrún Lind Marteinsdóttir, framkvæmdastjóri Samtaka í sjávarútvegi.

Tenglar
Dr. Football hljóðveitan
KSÍ - Tölfræði H.F.

Íslenskir knattspyrnumenn
Íslenskt fjölmiðlafólk
Í barndómi

Í barndómi er síðasta bók íslenska rithöfundarins Jakobínu Sigurðardóttur. Bókin kom út árið 1994 en Jakobína lést þá fyrr um árið. Í bókinni koma fram minningarbrot úr barnæsku höfundar í Hælavík á Hornströndum sem fæddist þar árið 1918. Í bókinni er sagt frá daglegu lífi í fátækt og einangrun í harðbýlli víkinni, skólagöngu Jakobínu og drauma hennar um líf laust við strit foreldra sinna. 

Í eftirmála bókarinnar segir dóttir Jakobínu, Sigríður Þorgrímsdóttir, frá því að þó endanlegur frágangur að bókinni hafi ekki verið búinn hafi handritið að bókinni hafi verið að mestu fullgert. Með Sigríði hafi meðal annars yngri systir Jakobínu, rithöfundurinn Fríða Á. Sigurðardóttir, aðstoðað við lokafrágang bókarinnar.  

Jakobína var frænka Þórleifs Bjarnasonar, höfundar Hornstrendingabókar sem sagði frá lífi og starfi fólks áður en Hornstrandir lögðust í eyði um miðja 20. öld. Henni hafi þótt skorta heimildir um daglegt líf innanbæjar og hafi rætt um Í barndómi sem heimildarrit um bæinn Hælavík og líf fólksins í bænum. 

Jakobína var komin á áttræðisaldur þegar hún lést. Glíman við gleymskuna og hvað minnið er slitrótt er oft nefnd í bókinni. Í bréfi Jakobínu til frænku sinnar haustið 1992 sagði hún svo frá tilurð bókarinnar: „Árum saman hef ég reynt að tína saman brot um bæina þar, minnið er svikult og ævin orðin löng. Það er víst meir en áratugur síðan ég byrjaði að leita, fyrst í eigin minni, síðan til þeirra sem enn eru eftir af hópnum, sem átti þar heima og eru næstir mér í aldri. En minni þeirra er eins og mitt, brot en ekkert heilt.“

Tilvísanir
Íslenskar bókmenntir
Bókaárið 1994
Halocarpus biformis

Halocarpus biformis er sígrænn runni eða lítið tré frá Nýja-Sjálandi. Hann verður allt að 10 hár. 

Viðurinn er endingargóður og ilmandi.

Tilvísanir

Tenglar
 Pink pine, yellow pine, Halocarpus biforme, New Zealand Plants, the University of Auckland

Gagnviðarætt
Halocarpus kirkii

Halocarpus kirkii er lítið til meðalstórt tré frá Nýja-Sjálandi. Það verður allt að 25m hátt. Það vex á láglendi norðureyju Nýja-Sjálands og á Great Barrier eyju.

Viðurinn er harður og endingargóður.

Tilvísanir

Gagnviðarætt
Magnús Tumi Guðmundsson

Magnús Tumi Guðmundsson (fæddur 1961) er íslenskur jarðfræðingur og prófessor í jarðeðlisfræði í Háskóla Íslands. Magnús lærði jarðeðlisfræði í London.

Magnús er fjórði í röðinni af fimm systkinum og er Már Guðmundsson, fyrrum seðlabankastjóri bróðir hans. Magnús er fjallgöngumaður og hefur verið formaður Íslenska Alpaklúbbsins og er núverandi formaður Jöklarannsóknarfélagsins. Hann skrifaði bókina Fjallamennska í samvinnu við Ara Trausta Guðmundsson veturinn 1981-1982.

Tenglar
H.Í. - Magnús Tumi
Svör Magnúsar á Vísindavefnum
Mbl.is - Alltaf að spá og spekúlera

Íslenskir jarðfræðingar
Fordæmisréttur

Fordæmisréttur (enska: common law) er réttarkerfi sem upprunnið er á Englandi og byggir á dómafordæmi sem megin réttarheimild þannig að fyrri ákvarðanir dómstóla hafa lagagildi. Þetta kerfi er skilgreint andspænis meginlandsréttinum þar sem vægi dómafordæma er almennt minna.

Í fordæmisréttarkerfi gildir að ef skorið hefur verið úr svipuðu máli með tilteknum hætti áður er dómstóllinn yfirleitt bundinn við þá ákvörðun (þetta nefnist stare decisis). Hins vegar ef málið er talið í eðli sínu frábrugðið eldri málum, og ekki er kveðið á um hvernig eigi að fara með slíkt mál í lögum, hefur dómarinn vald og skyldu til að skera úr málinu. Dómstóllinn leggur frá sér álit þar sem færð eru rök fyrir ákvörðuninni, sem er til þess valdandi að dómararar séu bundnir við það fordæmi í framtíðarmálum. Með þessum hætti er sköpuð venja sem hefur sama vægi og gildi og lög sem lögð eru fram af Löggjafarvaldinu og reglugerðir sem lagðar eru fram af framkvæmdarvaldinu.

Fordæmisréttarkerfið á rætur sínar að rekja til þess að Englandskonungar á miðöldum beittu sér fyrir samræmdri löggjöf og réttarfari á Englandi sem skyldi koma í stað ótal staðbundinna alþýðudómstóla og réttarregla. Með breska heimsveldinu dreifðist fordæmisréttur víðar um heim, en lagakerfi margra landa sem áður voru undir yfirráðum Bretar byggjast á fordæmisrétti ennþá daginn í dag.

Í dag býr um það bil þriðjungur heimsbúa í fordæmisréttarumdæmi, eða umdæmi þar sem notast er við fordæmisrétt í bland við önnur lagakerfi. Á meðal þessara landa eru Antígva og Barbúda, Ástralía, Bahamas, Bandaríkin (nema Louisiana), Bangladess, Barbados, Belís, Botsvana, Bretland (og hjálendur þess eins og Gíbraltar, í Skotlandi er þó notast við blandað kerfi), Dóminíka, Fijieyjar, Filippseyjar, Gana, Grenada, Gvæjana, Hong Kong, Indland, Ísrael, Jamaíka, Kamerún, Kanada (nema Québec), Kenýa, Kýpur, Líbería, Malasía, Malta, Mjanmar, Míkrónesía, Namibía, Nárú, Nýja-Sjáland, Nígería, Pakistan, Palá, Papúa Nýja-Gínea, Simbabve, Singapúr, Síerra Leóne, Suður-Afríka, Srí Lanka og Trínidad og Tóbagó.

Tengt efni 
 Meginlandsréttur

Heimild 
 

Réttur