alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
1144

Árið 1144 (MCXLIV í rómverskum tölum)

Atburðir 

 12. mars - Lúsíus 2. tók við af Selestínusi 2. sem páfi.
 Rómarkommúnan var stofnuð af Giordano Pierleoni.

Fædd

Dáin 
 8. mars - Selestínus 2. páfi.

1144
1141-1150
1145

Árið 1145 (MCXLV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

Fædd

Dáin
 Ketill Þorsteinsson, Hólabiskup.
 Finnur Hallsson, lögsögumaður.

Erlendis 
 15. febrúar - Evgeníus 3. tók við af Lúsíusi 2. sem páfi.
 1. desember - Evgeníus 3. gaf út páfabulluna Quantum praedecessores þar sem hann kallaði eftir annarri krossferðinni.
 Áskell, erkibiskup Norðurlanda, vígði dómkirkjuna í Lundi.

Fædd
 Amalrekur 1., konungur Kýpur og Jerúsalem (d. 1205).
Dáin
 15. febrúar - Lúsíus 2. páfi.

1145
1141-1150
1146

Árið 1146 (MCXLVI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Gunnar Úlfhéðinsson kjörinn lögsögumaður.
 Björn Gilsson kjörinn Hólabiskup og vígður í Lundi ári síðar.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 Eiríkur lamb Danakonungur sagði af sér vegna heilsubrests og dó skömmu síðar.
 Jótar völdu Knút Magnússon sem konung sinn en Sjálendingar kusu Svein Eiríksson.
 Bernharður frá Clairvaux hvatti til annarrar krossferðarinnar í Búrgund en fordæmdi krossfara sem réðust á Gyðinga.

Fædd

Dáin
 27. ágúst - Eiríkur lamb, Danakonungur.
 Eiríkur Gnúpsson, Grænlandsbiskup.

1146
1141-1150
1147

Árið 1147 (MCXLVII í rómverskum tölum)

Atburðir 

 Elstu heimildir um borgina Moskvu.
 Björn Gilsson var vígður Hólabiskup.
 Norrænu krossferðirnar hófust með innrás Dana í Vindland.

Fædd

Dáin 

1147
1141-1150
1154

Árið 1154 (MCLIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Vopnaburður var bannaður á Alþingi.
 Nikulás Bergsson kom heim úr suðurgöngu sinni.

Fædd
 Sæmundur Jónsson, goðorðsmaður í Odda (d. 1222).

Dáin

Erlendis 
 25. október - Plantagenetættin komst til valda í Englandi þegar Hinrik 2. varð konungur Englands.
 14. desember - Nicholas Breakspear varð páfi sem Hadríanus IV. Hann er eini enski páfinn í sögunni.
 Nur ad-Din náði Damaskus á sitt vald og sameinaði allt Sýrland undir eina stjórn.
 Friðrik barbarossa var krýndur konungur Ítalíu í Pavía.
 Bosnía varð sjálfstætt hertogadæmi.

Fædd
 11. nóvember - Sancho 1., Portúgalskonungur (d. 1212).
 Konstansa af Sikiley, kona Hinriks 6. keisara (d. 1198).

Dáin
 26. febrúar - Roger 2., konungur Sikileyjar (f. um 1095).
 25. október - Stefán Englandskonungur (f. um 1096).
 18. nóvember - Adélaide de Maurienne, drottning Frakklands, kona Loðvíks 6. (f. 1092).
 3. desember - Anastasíus IV páfi.
 Anna Komnena, býsanskur sagnfræðingur og heimspekingur (f. um 1083).

1154
1151-1160
1155

Árið 1155 (MCLV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Munkaþverárklaustur var stofnað. Nikulás Bergþórsson var vígður ábóti.

Fædd
 Páll Jónsson, Skálholtsbiskup (d. 1211).
 Þorvaldur Gissurarson, kanoki í Viðeyjarklaustri (d. 1235).

Dáin

Erlendis 
 Friðrik rauðskeggur var krýndur keisari hins Heilaga rómverska ríkis.
 Páfabullan Laudabiliter veitti Englandskonungi yfirráð yfir Írlandi.

Fædd
 28. febrúar - Hinrik ungi, ríkisarfi Englands, sonur Hinriks 2. (d. 1183).
 11. nóvember - Alfons 8., konungur Kastilíu (d. 1214).
 Gregoríus IX (Ugolino di Conti) páfi (d. 1241).
 Sesselja Sigurðardóttir, dóttir Sigurðar munns Noregskonungs, móðir Inga Bárðarsonar og Hákonar galins (d. 1186).

Dáin
 6. febrúar - Sigurður munnur, Noregskonungur (f. 1133).

1155
1151-1160
1156

Árið 1156 (MCLVI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Snorri Húnbogason á Skarði varð lögsögumaður.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 Eiríkur helgi varð konungur Svíþjóðar.
 Karmelítareglan var stofnuð.
 Borgin Moskva sett á stofn og víggirt.

Fædd
 27. október - Raymond 6., greifi af Toulouse (d. 1222).
 Matthildur dóttir Hinriks 2. Englandskonungs, síðar hertogaynja af Saxlandi (d. 1189).
 Magnús Erlingsson, Noregskonungur (d. 1184).

Dáin
 20. janúar - Hinrik biskup, síðar verndardýrlingur Finnlands.
 20. júlí - Toba Japanskeisari (f. 1103).
 25. desember - Sörkvir eldri, Svíakonungur.

1156
1151-1160
1157

Árið 1157 (MCLVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Þingeyraklaustur brann til kaldra kola.
 Fyrsti Suðurlandsskjálftinn sem heimildir eru um.
 Þrjú tungl sáust á lofti á Íslandi og sýndist krossmark á því sem var í miðjunni.

Fædd

Dáin

Erlendis 

 9. ágúst - Blóðveislan í Hróarskeldu. Sveinn konungur veitti meðkonungum sínum, Valdimar og Knúti, banatilræði og tókst að drepa Knút en Valdimar komst undan.
 21. ágúst - Sancho 3. og Ferdínand 2., synir Alfons 7. Kastilíukonungs, skiptu ríkinu á milli sín við lát hans.
 23. október - Orrustan á Grathe-heiði. Sveinn Eiríksson konungur laut í lægra haldi fyrir Valdimar meðkonungi sínum og var höggvinn.
 Valdimar mikli Knútsson varð einn konungur í Danmörku eftir dauða meðkonunga sinna.
 Skæð drepsótt kom upp í liði Friðriks Barbarossa í Róm.
 Eysteinn Erlendsson varð erkibiskup í Niðarósi.

Fædd
 25. mars - Alfons 2. Aragóníukonungur (d. 1196).
 8. september - Ríkharður ljónshjarta (d. 1199).
 Leópold 5., hertogi af Austurríki (d. 1194).

Dáin
 24. febrúar - Jón Birgisson, fyrsti erkibiskup í Niðarósi.
 9. ágúst - Knútur Magnússon, Danakonungur (f. 1129).
 21. ágúst - Alfons 7., konungur Kastilíu (f. 1105).
 23. október - Sveinn Eiríksson, Danakonungur (f. um 1125).
 Eysteinn Haraldsson, Noregskonungur (f. um 1125).

1157
1151-1160
Daley

Daley er íslenskt kvenmannsnafn.

Dreifing á Íslandi

Heimildir 
 
 

Íslensk kvenmannsnöfn
Dreki (nafn)

Dreki er íslenskt karlmannsnafn.

Dreifing á Íslandi

Heimildir 
 
 

Íslensk karlmannsnöfn
Jarfi

Jarfi (eða fjallfress) (fræðiheiti: Gulo gulo) er stærsta landdýrið af marðarætt.  Jarfann er að finna allt frá norðanverðri Skandinavíu, og á stórum svæðum í Síberíu og sömuleiðis í norðanverðri Norður-Ameríku (Kanada og Alaska) og allt suður til Washingtonfylkis og Oregon í Bandaríkjunum. Jarfar hafa einnig fundist svo sunnarlega sem í Snæfjöllum (Sierra Nevada) í  Kaliforníu. Undirtegundir eru yfirleitt taldar tvær, evrasíutegundin Gulo gulo gulo og ameríkutegundin  Gulo gulo luscus.

Lýsing
Jarfi verður allt að frá 5-26 kíló að þyngd og stærð er á við meðalhund. Hann er með stutta fætur, klær hans eru stórar og gerir honum kleift að klífa tré og kletta. Feldurinn er þykkur og fitukenndur; sem gerir hann einangrandi fyrir frosti. Eins og önnur dýr af marðarætt er hann með kirtla við endaþarm sem gefa frá sér sterka lykt.

Jarfar eru aðallega hræætur og geta unnið á stórum dýrum, til eru dæmi þess að hann hafi ráðist á veikburða elg, en það er þó talið sjaldgæft. Þeir ráðast einnig á smærri dýr eins og nagdýr. Jarfar eiga það til að safna mat þegar nóg er af fæðu. Lífslíkur jarfa eru í kringum 8-10 ár en þeir verða eldri ef þeir eru í haldi. Sum karldýr eru árangursrík í leit sinni að maka meðan önnur eru það ekki. Karldýrin makast við nokkur kvendýr um lífsskeiðið. Mökunartíminn er á sumrin.

Heimild

Neðanmálsgreinar

Tenglar 

 

Marðarætt
Rándýr
Vilníus

Vilníus (framburður: ['vilɲus], litháíska: Vilnius) er höfuðborg og stærsta borg Litháen. Árið 2020 bjuggu 580.000 manns í borginni og yfir milljón á stórborgarsvæðinu. Nafn borgarinnar er leitt af á sem þar hjá rennur og nefnd er Vilnius.

Borgir í Litháen
Höfuðborgir
Ríga

Ríga (lettneska: Rīga) er höfuðborg Lettlands. Borgin er stærsta borg landsins og Eystrasaltsríkjanna. Í borginni búa 605.802 manns (2022). Komst Miðborg Rígur á heimsminjaskrá UNESCO.

Tilvísanir

Borgir í Lettlandi
Höfuðborgir
Hansasambandið
Zagreb

Zagreb (framburður: [ˈzɑː.greb]) er höfuðborg og stærsta borg Króatíu. Borgin er vísindaleg, efnahagsleg og stjórnsýsluleg miðja landsins. Árið 2001 var íbúafjöldi borgarinnar 779.145 manns, en 1.088.841 á stórborgarsvæðinu. 

Borgir í Króatíu
Höfuðborgir
Sarajevó

Sarajevó (með kýrillísku letri: Сарајево; framburður: ['sarajɛʋɔ]) er höfuðborg og stærsti þéttbýliskjarni Bosníu og Hersegóvínu. Árið 2013 var áætlaður íbúafjöldi borgarinnar 275.000 manns.

Sarajevo er staðsett í Sarajevodal í Bosníuhéraði í dínarísku ölpunum. Áin Miljacka rennur í gegnum borgina.

Saga Sarajevo er viðburðarík. Árið 1885 varð Sarajevo fyrsta borg Evrópu og önnur borg í heimi til að taka í notkun rafrænt sporvagnakerfi í allri borginni. Árið 1914 var Frans Ferdinand erkihertogi af Austurríki myrtur í borginni og varð það kveikjan að fyrri heimsstyrjöldinni. Árið 1984 voru vetrarólympíuleikarnir haldnir í Sarajevo. Árin 1992-1996 ríktu umsátursástand og blóðugt stríð í borginni í kjölfar sjálfstæðisyfirlýsingar Bosníu og Hersegóvínu. Hátt í 10.000 manns féllu og um 56.000 manns særðust í sprengjuárásum og árásum leyniskyttna á borgara á meðan á umsátrinu stóð, auk þess sem stór hluti borgarinnar var lagður í rúst.

Svipmyndir

Borgir í Bosníu og Hersegóvínu
Höfuðborgir
Luciano Pavarotti

Luciano Pavarotti (f. 12. október 1935, d. 6. september 2007) var ítalskur lýrískur tenór og einn af frægustu óperusöngvurum síðustu áratuga tuttugustu aldar. Hann var frá Módena í Emilía-Rómanja á Norður-Ítalíu. Hann myndaði hinn gríðarvinsæla sönghóp Tenórana þrjá ásamt José Carreras og Plácido Domingo rétt fyrir heimsmeistarakeppnina í knattspyrnu á Ítalíu 1990 þegar þeir sungu saman á tónleikum í baðhúsi Caracalla í Róm. Upptaka frá tónleikunum varð ein mest selda hljómplata allra tíma með klassískri tónlist.

Pavarotti hélt tónleika í Laugardalshöll á listahátíð í Reykjavík í júní árið 1980.

Tenglar 
 Luciano Pavarotti; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1976

Ítalskir óperusöngvarar
Tenórar
Listahátíð í Reykjavík

Listahátíð í Reykjavík er listahátíð sem fram fer í Reykjavík annað hvert ár. Hún var stofnuð árið 1970 og var tvíæringur frá upphafi en á árunum 2005-2016 var hún haldin árlega. Frá árinu 2016 er hátíðin aftur orðin að tvíæringi. Næsta hátíð fer fram 6.-21. júní 2020.

Samtök um Listahátíð í Reykjavík voru stofnuð 10. mars 1969. Forsaga þess var að Vladimir Ashkenazy sem þá var búsettur á Íslandi og Ivar Eskeland, forstjóri Norræna hússins, höfðu hvatt til þess að í borginni yrði haldin alþjóðleg tónlistarhátíð annars vegar og norræn menningarhátíð hins vegar. Eftir viðræður Bandalags íslenskra listamanna, menntamálaráðherra og borgaryfirvalda, var ákveðið að sameina þessar hugmyndir og stofna til alþjóðlegrar Listahátíðar í Reykjavík sem var haldin í fyrsta sinn sumarið 1970. 

Þúsundir listamanna hafa komið fram á Listahátíð í Reykjavík. Þar á meðal er Led Zeppelin, , Jóhannes S. Kjarval, Helgi Tómasson, Erró, Luciano Pavarotti, Ingmar Bergman, , Dieter Roth, Björk, David Bowie.

Hátíðin stendur að verðlaununum Eyrarrósinni ásamt Byggðastofnun og Flugfélagi Íslands.

1978 til 1993 var Kvikmyndahátíð listahátíðar haldin í tengslum við hátíðina og var þá orðin elsta kvikmyndahátíð Norðurlanda.

Tenglar
Vefur listahátíðar

Menningarviðburðir á Íslandi
Reykjavík
Lene Alexandra

Lene Alexandra Øien (fædd 29. október 1981 í Trøgstad) er norsk fyrirsæta og poppsöngkona.

Smáskífur 
2007: ''My Boobs Are OK

Norskar fyrirsætur
Norskir söngvarar
13 (tala)

13 er náttúruleg tala. Talan á undan 13 er 12 og talan á eftir er 14.
Þegar krakkar verða þrettán ára eru þeir orðnir táningar. Rómverska táknið fyrir 13 er XIII, og sumir telja að talan 13 sé ógæfutala t.d. föstudagurinn 13 er óhappadagur.

Tölur
Þjóðtrú

Þjóðtrú, líka kölluð alþýðutrú og hversdagstrú, eru trú og trúarlegir siðir sem standa til hliðar við opinber trúarbrögð og flytjast milli kynslóða í tilteknu samfélagi. Þjóðtrú er skilgreind með ýmsum hætti og nær yfir bæði hversdagslega tjáningu eða upplifun opinberra trúarbragða meðal almennings (sbr. hugtök eins og „barnatrú“), leifar af eldri átrúnaði eða blöndun ólíkra trúarbragða í alþýðumenningu, og ýmis konar hjátrú, trú á hið yfirnáttúrulega og líf eftir dauðann, galdratrú, vættatrú, trú á hjávísindi (sbr. trú á fljúgandi furðuhluti), alþýðulækningar, spádóma og samsæriskenningar.

Kínversk alþýðutrú er mjög útbreidd í Kína en ýmis konar alþýðutrú sem tengist opinberum trúarbrögðum er líka algeng innan til dæmis kristni, íslam og hindúatrúar. Blendingstrú, eins og Vodun og Santería, hefur orðið til við blöndun ólíkra trúarbragða eða siða.

Tenglar
 
 
 Íslenska þjóðtrúarkönnunin 1974 og 2006 

 
Trúarbrögð
Eldgígur

Eldgígur er hringlaga dæld í eldstöð með aðfærslugöng þaðan sem bráðið hraun og gas getur borist upp á yfirborðið í eldgosi.

Tengt efni
 Askja
 Þríhnúkagígur

Eldgos
Strandferðaskip

Strandferðaskip er skip sem flytur minni farm og farþega milli nokkurra hafna á einni strandlengju eftir tiltekinni siglingaáætlun. Á Íslandi voru strandferðaskip í notkun allt þar til innanlandsflug varð almennt á síðari hluta 20. aldar. Sum nútímastrandferðaskip, eins og Hurtigruten í Noregi, eru nú aðallega notuð sem skemmtiferðaskip.

Tengt efni
 Skipaflutningar
 Ferja

Tenglar 
 Með strandferðaskipi 1883; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1949

Skip
Slippur

Slippur eða skipasmíðastöð er staður þar sem skip eru smíðuð, tekin upp til viðgerða og rifin.

Tengt efni 
 Daníelsslippur í Reykjavík
 Slippstöðin á Akureyri

Skipasmíðar
Slippurinn Akureyri

Slippurinn Akureyri (áður Slippstöð Akureyrar) er slippur á Akureyri sem fæst við skipasmíðar, viðgerðir og viðhald skipa. Slippstöð Akureyrar var stofnuð árið 1952 og tók þá á leigu dráttarbrautina sem hafði verið reist á vegum hafnarnefndar bæjarins árið 1949. 

Slippstöðin varð gjaldþrota árið 2005 en var endurreist af fyrrum starfsmönnum þess og fleiri fyrirtækjum á Akureyri undir heitinu Slippurinn Akureyri ehf.

Tenglar
 Vefur Slippsins

Slippir á Íslandi
Helvíti

Fyrir ljóðabálkinn, sjá Víti (Dante).

Helvíti eða víti er í ýmsum trúarbrögðum staður þar sem sálir hinna fordæmdu dvelja og þar sem syndurum er refsað eftir dauðann. Nafnið er samsett úr orðunum hel („ríki hinna dauðu“) og víti („refsing“ eða „bann“).

Í Biblíunni 

Gamla testamentið:
 Sheol (þýðir „gröfin“)
 Gehinnom (þýðir „dalur sona Hinnom“)
Nýja testamentið:
 Hades
 Gehenna

Samheiti 
Helvíti á sér mörg samheiti á íslensku. Þau eru til dæmis: djöfladíki, heljardíki, kvalastaður, Niðurkot (sbr. sá gamli í Niðurkoti), verri staðurinn og ystu myrkur (sbr. í ystu myrkrum).

Tengt efni 

 Hreinsunareldurinn
 Forgarður helvítis
 Hades
 Hel

Trúarbragðafræði
1149

Árið 1149 (MCXLIX í rómverskum tölum)

Atburðir 

 29. júní - Nur ad-Din vann sigur á furstadæminu Antíokkíu í orrustunni við Inab.

Fædd

Dáin 

1149
1141-1150
1150

Árið 1150 (MCL í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Kapelluhraun (einnig nefnt Nýjahraun eða Bruninn) rann sunnan við Hafnarfjörð.
 Sturla Þórðarson keypti Hvamm í Dölum.

Fædd

Dáin
 Hallur Teitsson biskupsefni dó í Utrecht í Hollandi á heimleið frá Róm.

Erlendis 
 Fatimídar styrkja varnir borgarinnar Askalon með því að reisa 53 turna.
 Elstu heimildir um sígauna í Konstantínópel. Þar stunduðu þeir hljóðfæraleik.
 Hinrik Plantagenet varð hertogi af Normandí.
 Jón kútur vígður til biskups á Grænlandi.
 Pappír barst fyrst til Evrópu frá Kína.

Fædd
 Alix af Frakklandi, dóttir Loðvíks 7. og Elinóru af Akvitaníu (d. 1198).
 Saxo Grammaticus, danskur sagnaritari (d. 1220).

Dáin
 21. nóvember - Garcia 4., konungur Navarra (f. um 1112).

1150
1141-1150
1159

Árið 1159 (MCLIX í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

Fædd

Dáin
 Nikulás Bergþórsson, ábóti í Munkaþverárklaustri.

Erlendis 
 Almóhadar lögðu Túnis undir sig.

Fædd

Dáin

1159
1151-1160
1160

Árið 1160 (MCLX í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Hvamm-Sturla gekk að eiga Guðnýju Böðvarsdóttur.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 19. janúar - Heiji-byltingin hófst í Japan og stóð til 15. febrúar.
 18. maí - Eiríkur Svíakonungur, síðar Eiríkur helgi, var drepinn (dagsetning samkvæmt helgisögu Eiríks).
 Magnús Hinriksson tók við af Eiríki helga sem konungur Svíþjóðar. Raunar er margt óljóst um konunga Svíþjóðar á 11. og 12. öld og sumar heimildir segja að Karl Sörkvisson hafi tekið við af Eiríki en nefna ekki Magnús.
 Nóvember - Loðvík 7. Frakkakonungur giftist þriðju konu sinni, Adelu af Champagne, aðeins fimm vikum eftir að Konstansa drottning lést.

Fædd
 4. október - Alísa af Frakklandi (d. um 1220).
 (líklega) Innósentíus III páfi (d. 1216).
 Sibylla af Jerúsalem, dóttir Almareks 1. (d. 1190).
 Dulce, drottning Portúgals, kona Sanchos 1. (d. 1198)

Dáin
 18. maí - Eiríkur helgi, konungur Svíþjóðar (samkvæmt sumum heimildum dó hann ekki fyrr en 1162).
 4. október - Konstansa, drottning Frakklands (f. 1141).

1160
1151-1160
Eberg

Eberg er íslenskt karlmannsnafn.

Dreifing á Íslandi

Heimildir 
 
 

Íslensk karlmannsnöfn
14 (tala)

14 er náttúruleg tala. Talan á undan 14 er 13 og talan á eftir er 15.

Tölur
Borgarvirki

Borgarvirki er klettaborg á ásunum milli Vesturhóps og Víðidals, og er 177 metra yfir sjávarmáli. Borgarvirki er gosstapi með 10–15 metra háu stuðlabergslagi efst. Það myndaðist við eldgos á hlýskeiði ísaldar en þá rann grágrýtislag út Víðidal.

Efst í virkinu er skeifulaga dæld, um 5–6 metra djúp og er eitt skarð út úr því að austanverðu. Þar er grjótveggur mikill en víðar á virkinu eru hlaðnir grjótveggir sem margir voru fallnir. Á árunum 1940–1950 voru þessar hleðslur lagaðar.

Inni í virkinu eru rústir af tveimur skálum og skammt frá þeim samanhruninn brunnur sem í eina tíð hefur verið nothæfur.

Ekki er vitað hver byggði í Borgarvirki en hugsanlega hefur það verið Barði Guðmundsson frá Ásbjarnarnesi sem átti í deilum við Borgfirðinga og frá er sagt í Heiðarvíga sögu. Önnur tilgáta er sú að virkið hafi verið héraðsvígi á landnámsöld og að það hafi verið notað sem slíkt eitthvað fram eftir.

Húnaþing vestra
Kvika

Kvika eða bergkvika (“magma” á ensku) verður til við bráðnun bergs í möttli (basalt) og skorpu (ríólít) jarðar. Hún inniheldur blöndu af gösum, kristöllum og meira eða minna bráðnu bergi.

Efnasamsetning hennar er mjög mismunandi og fer eftir myndunarstað. Algengustu tegundir innihalda 45-75% SiO2 og myndast við 700-1200 °C á 3-100 km dýpi í jörðinni.

Staðsetning kvikunnar
Undir yfirborði jarðar vex hitastigið hratt með auknu dýpi. Á kyrrlátum meginlandssvæðum hækkar það um 2-4°C/100 m. Á Íslandi, sem er nær möttulstróknum hækkar hitastigið hraðar, 5-10°C/100 m utan rekbeltisins og 10-100°C/100 m á eldvirkum svæðum. Til að komast í 1000 – 1500 °C – sem er hitastig basaltkviku - , væri eiginlega nauðsynlegt að fara mjög djúpt niður. En samt er það oft ekki svo - sérstaklega ekki undir eldstöðvum -, þar getur kvikan leynst á aðeins fárra kílómetra dýpi.

Hún getur staldrað við í mismunadum tegundum af geymslum: kvikuþróum, kvikuhólfum, sillum eða/og berggöngum.

Bræðslumark
Yfirleitt liggur bræðslumark þekktra bergtegunda á bilinu 800-1200°C. Þar sem þrýstingur hækkar bræðslumark efna, verður hitastigið á nokkurra kílómetra dýpi (= undir töluverðum þrýstingi) að vera miklu hærra til þess að kvika, bráðið berg, nái að myndast. En jarðskorpan og efri möttull, efstu hlutar jarðkúlunnar, eru að mestu úr föstu efni. Til þess að bræða efnið þarf háan og hækkandi hita á tilteknum stað eða færslu á heitu efni upp á við, móti lækkandi þrýstingi.

Ris bergmassa
Í misheitum möttli rís efni sums staðar en sekkur annars staðar. Þrátt fyrir að mishitahreyfingarnar séu afar hægar, næga þær þó til að láta bergið berast upp í svæði þar sem það byrjar að bráðna.

Hins vegar hafa steindir möttulbergs (eða skorpubergs) mismunandi bræðslumark. Þar getur ákveðið hitastig við tiltekinn þrýsting valdið bráðnun sumra steinda eða efnasambanda en ekki annarra. Sú bergtegund sem hefur lægst bræðslumark og verður fyrst kvika er basalt.

Kvikugerðir
Margar kvikutegundir eru til og þær gefa af sér ólíkar gos- eða djúpbergstegundir. T.d. er talað um að kvika sé basísk, ísúr eða súr eftir innihaldi hennar af mismunandi efnum, sérstaklega SiO2.

Munurinn á kviku og hrauni
Þegar kvikan er að nálgast yfirborð jarðarinnar, fer hún strax að losa sig við gös (stundum þegar í kvikuhólfinu), svo að samsetning hrauns er dálitið öðruvísi en samsetning kvikunnar í iðrum jarðar.

Tilvísanir

Heimildir
 Sigurður Steinþórsson. „Hvað er hraun og hvað er kvika?“ Vísindavefurinn, 11. september 2013. Sótt 17. nóvember 2015. http://visindavefur.is/svar.php?id=63785.
 Ármann Höskuldsson. „Hvernig myndast súr kvika?“ Vísindavefurinn, 26. febrúar 2008. Sótt 17. nóvember 2015. http://visindavefur.is/svar.php?id=7103.
Ari Trausti Guðmundsson, Ragnar Th. Sigurðsson: Íslenskur jarðfræðilykill. Reykjavík, Mál og Menning, 2004, 158-160

Eldfjallafræði
Elínora

Elínora er íslenskt kvenmannsnafn.

Dreifing á Íslandi

Heimildir 
 
 

Íslensk kvenmannsnöfn
Listi yfir leiki í Landsbankadeild karla 2007

Listi yfir leiki í Landsbankadeild karla 2007er listi yfir alla leiki og úrslit spilaðra  leikja í Landsbankadeild karla 2007.

Leikir
Síðast uppfært 12. júní 2007

Tilvísanir

Tenglar
 http://ksi.is/mot/motalisti/urslit-stada/?MotNumer=14843 - Allir leikir í Landsbankadeild karla 2007 á ksi.is
Eufemía

Eufemía er íslenskt kvenmannsnafn.

Dreifing á Íslandi

Heimildir 
 
 
 

Íslensk kvenmannsnöfn
1164

Árið 1164 (MCLXIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Landskjálfti í Grímsnesi og létust 19 menn.
 Ari Þorgeirsson mætti á Alþingi með flokk þrjátíu vopnaðra Norðmanna og réði Þorgeir Hallason goði, faðir hans, og synir hans mestu á þinginu þetta sumar. Var það kallað skjaldasumar.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 Erkibiskupsdæmi var stofnað í Uppsölum í Svíþjóð.
 Mótpáfinn Paskalis 3. var kjörinn af kardinálum hliðhollum Friðriki rauðskegg keisara.
 Ólafur digri var tekinn í heilagra manna tölu.
 Samþykkt á kirkjuþingi í Englandi að prestar skyldu kosnir af ríkisráði konungs og vera settir undir konungsvald í öllum veraldlegum málum.
 Alfons 2. varð konungur Aragóníu.

Fædd
 21. september - Sancha af Kastilíu, drottning Aragóníu, kona Alfons 2. (d. 1208).
 Sörkvir yngri Karlsson, Svíakonungur (d. 1210).

Dáin
 20. apríl - Viktor IV mótpáfi.

1164
1161-1170
Michael Jordan

Michael Jeffrey Jordan (fæddur 17. febrúar 1963 í Bandaríkjunum) er fyrrverandi körfuknattleiksmaður. Hann er af mörgum talinn einn af bestu körfuknattleiksmönnum allra tíma, ef ekki sá besti og var einn best markaðssetti íþróttamaður sinnar kynslóðar ásamt því að leika lykilhlutverk í að breiða út vinsældir körfuknattleiks á heimsvísu á 9. og 10. áratug 20. aldar. Hann lék lengst af ferli sínum í NBA deildinni með liði Chicago Bulls, en tvö síðustu árin var hann liðsmaður Washington Wizards.

Tengill 

Bandarískir körfuknattleiksmenn
San José

San José er höfuðborg og stærsta borg Kosta Ríka. Borgin er einnig höfuðborg San José umdæmis. Borgin er staðsett á hálendi landsins, á hásléttu sem nefnist Valle Central-sléttan og er 1.170 metra yfir sjávarmáli. Árið 2015 bjuggu um 333.000 manns í borginni.

Borgir í Kosta Ríka
Borgir í Mið-Ameríku
Höfuðborgir
Bratislava

Bratislava (slóvakíska: ; ; ungverska: Pozsony; þýska: Pressburg) er höfuðborg og stærsta borg Slóvakíu. Í borginni búa 419.678 manns (31. desember 2014), en á stórborgarsvæðinu um 600 þúsund. Bratislava stendur á bökkum Dónár í suðvesturhluta landsins. Bratislava er eina höfuðborg heims sem á landamæri að tveimur löndum, Austurríki og Ungverjalandi.

Heimildir

Tenglar 
Opinber vefsíða Bratislava

Borgir í Slóvakíu
Höfuðborgir
Santó Dómingó

Santó Dómingó (fullt spænskt nafn: Santo Domingo de Guzmán) er höfuðborg og stærsta borg Dóminíska lýðveldisins. Áætlaður íbúafjöldi borgarinnar var árið 2006 2.061.200 manns, og á stórborgarsvæðinu 2.253.437 manns. Stórborgarsvæði Santó Dómingó er stærsta stórborgarsvæði Karíbahafsins. Þar var stofnaður háskóli árið 1538 og var hann fyrsti háskóli sem stofnsettur var í vesturheimi.

Frá 1936 til 1961 hét borgin formlega Ciudad Trujillo í höfuðið á þáverandi einræðisherra landsins, Rafael Trujillo.

Saga 
Santó Dómingó var stofnuð árið 1498, af Bartólómeó Kólumbus, yngri bróður Kristófers. Borgin er talin vera elsta borgin í Ameríku sem byggð er af Evrópubúum og sú eina sem byggð var á 15. öld. Þar var byggð fyrsta dómkirkjan í nýja heiminum, sem og fyrsta klaustrið sem og fyrsta sjúkrahúsið.

Borgir í Dóminíska lýðveldinu
Borgir á Karíbahafi
Höfuðborgir
Timfú

Timfú (tíbetska: ཐིམ་ཕུ་) er höfuðborg Bútan. Árið 2015 bjuggu um 105 000 manns í borginni og gerir það hana að stærstu borg landsins. Borgin er 2320 metra yfir sjávarmáli. 

Borgir í Bútan
Borgir í Asíu
Höfuðborgir
Panare

Panare (Eñapa) er karíbamál sem er talað í Venesúela í Suður-Ameríku af 3.000 - 4.000 manns.

Tenglar 
 Ethnolouge Álitsgerðin (á ensku)

Karíbamál
Patamóna

Patamóna (Ingaricó) er karíbamál sem um 4.000 manns tala í Gvæjönu í Suður-Ameríku. Orðið „Ingariko“ þýðir Kjarrfólk á patamóna.

Tenglar 
 Ethnolouge Álitsgerðin (á ensku)

Karíbamál