alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Framandgerving

Framandgerving (þýska: Verfremdungseffekt, enska: Distancing effect) er bókmenntahugtak sem er notað í leikritum. Framandgerving er lykilatriði í kenningum Brechts um epískt leikhús. Leikhúsið átti að mati Brechts ekki að stefna að innlifun eða kaþarsis, heldur þvert á móti. Það á að rífa hlutina úr sínu venjubundna samhengi og sýna þá í framandi ljósi þannig að persónurnar birtist sem þættir í sögulegum ferlum, sem afurð umhverfisins. Upplifun áhorfandans byggir því á skynsemi, en ekki tilfinningu.

Sjá einnig
 Epískt leikhús

Bókmenntahugtök
Epískt leikhús

Epískt leikhús er leiklistarsiður í 20 öld eftir Bertolt Brecht. Hann Bertolt Brecht hafnaði hinu aristótelíska leikhúsi og í stað atburðarrásar setti hann laustengd atriði, montage. Form leikritsins líkist þannig fremur epískum skáldskap þar sem einn kafli tekur við af öðrum án þess að bein tengsl þurfi að vera á milli atburða.

Sjá einnig 
 Bertolt Brecht

Leiklist
Bókmenntahugtök
Rísandi þríliður

Rísandi þríliður eða anapest er stíll af bragliðum.

engin áhersla + engin áhersla + áhersla

Tengt efni 
 Fallandi tvíliður
 Rísandi tvíliður
 Fallandi þríliður

Bragfræði
Ljóð
Fallandi tvíliður

Fallandi tvíliður eða troké er stíll af bragliðum.

áhersla + engin áhersla

Dæmi 
Should you ask me, whence these stories?
Whence these legends and traditions,
With the odours of the forest,
With the dew and damp of meadows,

Tengt efni 
 Rísandi tvíliður
 Fallandi þríliður
 Rísandi þríliður

Bragfræði
Ljóð
Fallandi þríliður

Fallandi þríliður eða daktylos er stíll af bragliðum.

áhersla + engin áhersla + engin áhersla

Dæmi
Dæmi af fallanda þríliðum er notað í fyrsta línum af Evangeline eftir Henry Longfelow í ensku

This is the / forest prim- / eval.  The / murmuring / pines and the / hemlocks,

Tengt efni 
 Fallandi tvíliður
 Rísandi tvíliður
 Rísandi þríliður

Bragfræði
Ljóð
Rísandi tvíliður

Rísandi tvíliður eða jambos er stíll af bragliðum.

engin áhersla + áhersla

Tengt efni 
 Fallandi tvíliður
 Rísandi þríliður
 Fallandi þríliður

Bragfræði
Ljóð
Harmleikur

Harmleikur er harmislungið eða sorglegt leikrit, getur einnig náð yfir kvikmyndir og önnur verk framkvæmd með einhvers konar leikhætti.

Bókmenntagreinar
Leiklist
Mark Tilden

Mark W. Tilden (f. 1961) er bresk-kanadískur uppfinningamaður sem er þekktastur fyrir að eiga hugmyndina að s-k BEAMþjörkum þar sem tiltölulega flókin hegðun er útfærð með tiltölulega einföldum rafrásum. Hann starfar nú sem þjarkahönnuður fyrir WowWee Toys þar sem hann hannaði meðal annars RoboSapien leikfangavélmennið. 

Þjarkafræðingar
Kanadískir uppfinningamenn
Dráttarbátur

Dráttarbátur (áður fyrr nefndur togbátur) er bátur sem er ætlað að draga eða ýta öðrum bátum í höfnum, á hafi eða eftir skurðum. Dráttarbátar eru notaðir til að draga pramma, vélarvana skip eða annan búnað, s.s. olíuborpalla. Hlutfallið milli krafts og stærðar (mælt í kW/brúttórúmlest) er mjög hátt í dráttarbátum, um 2,20 - 4,50 hjá stórum dráttarbátum en 4,0 til 9,5 hjá litlum dráttarbátum á móti 0,25 - 1,20 hjá venjulegum flutninga- og farþegaskipum.

Skip
William Dampier

William Dampier (5. september 1651 (skírður) – mars 1715) var enskur sjóræningi, skipstjóri, rithöfundur og landkönnuður. Hann kannaði og kortlagði hluta Nýja Hollands í Ástralíu og Nýju Gíneu fyrstur Englendinga. Hann var líka sá fyrsti sem sigldi þrisvar sinnum kringum hnöttinn.

Enskir landkönnuðir
Enskir sjóræningjar
Onegavatn

Onegavatn (rússneska: Онежское озеро; finnska: Ääninen eða Äänisjärvi) er 9.894 km² stórt stöðuvatn í vesturhluta Rússlands í Karelíu. Í vatninu eru 1.369 eyjar. Petrosavodsk, höfuðstaður Karelíu, stendur við vesturbakka vatnsins. Onegavatn er næst stærsta stöðuvatn í Evrópu, á eftir Ladogavatni.

Stöðuvötn í Rússlandi
Karelía
Brixham

Brixham er lítill hafnarbær í Devon í suðvesturhluta Englands. Bærinn lifir aðallega á fiskveiðum og ferðaþjónustu.

Devon
Jafnstæð og oddstæð föll

Fall kallast jafnstætt ef það er samhverft um y-ás, þ.e. f(-x) = f(x). Fall, sem spegla má um línuna y = x eða y = -x kallast oddstætt, þ.e. f(-x) = -f(x). Oddstætt fall heildað yfir bil, samhverft um núllpunkt hnitakerfis, gefur núll.

Ytri tenglar 
 Jafnstæð, oddstæð, átæk, eintæk og gagntæk föll
 Jafnstætt (fall) á Hugtakasafni
 Oddstætt (fall) á Hugtakasafni

Sjá einnig 
 Taylorröð

Örsmæðareikningur
Sammerking
stærðfræði
fallafræði
Skammhlið

Skammhlið kallast önnur tveggja hliða í rétthyrndum þríhyrningi, sem liggja að rétta horninu.

Sjá einnig
 Langhlið
 Pýþagórasarregla
 Rétthyrndur þríhyrningur

Rúmfræði
Þríhyrningar
Langhlið

Langhlið kallast lengsta hlið rétthyrnds þríhyrnings, sem liggur á móti rétta horninu. Hægt er að finna lengd langhliðarinnar ef skammhliðarnar eru þekktar með hjálp Pýþagórasarreglunnar. Langhlið þríhyrnings þar sem skammhliðarnar x og y má finna með:

Mörg forritunarmál styðja fallið hypot(x, y) sem er hluti ISO/IEC 9899 C-staðalsins þar sem hypot er stytting á enska orðinu hypotenuse („langhlið“).

Tilvísanir

Sjá einnig
 Skammhlið
 Pýþagórasarregla
 Rétthyrndur þríhyrningur

Rúmfræði
Þríhyrningar

de:Rechtwinkliges Dreieck#Hypotenuse
vi:Tam giác#Phân loại tam giác
Rétt horn

Horn kallast rétt horn ef það er 90°. Gleitt horn er stærra en 90°, en hvasst horn minna. Þríhyrningur með eitt rétt horn kallast rétthyrndur.

Rúmfræði
Evklíðsk rúmfræði

ca:Angle#Angles notables
Hótel Ísland

Hótel Ísland getur líka átt við Hótel Ísland (Ármúla) sem hýsti m.a. skemmtistaðinn Broadway.
Hótel Ísland var hótel sem stóð við Aðalstræti frá 1882 til 1944 þegar það brann til grunna í eldsvoða nóttina 3. febrúar. 

Hótel Ísland var í raun nokkur timburhús sambyggð og stóð á horni Austurstrætis og Aðalstrætis þar sem nú er Ingólfstorg. Lóðin náði þá út í allan reitinn milli Austurstrætis, Aðalstrætis, Veltusunds og Vallarstrætis. Áður hafði staðið þar pakkhús frá um 1790 en eftir aldamótin 1800 var það rifið og Einar Jónsson reisti þar tvö bindingsverkshús, íbúðarhús og verslun. Jafet Johnson, sonur hans, seldi R. P. Tærgesen kaupmanni eignina 1845 og hann lét reisa vöruskemmu hinum megin við húsin á horni Vallarstrætis og Veltusunds. Hann dó 1875 en 1879 giftist ekkja hans Johani Hallberg skipstjóra sem byggði tvílyft stórhýsi áfast gamla húsinu Austurstrætismegin og hóf þar veitinga- og hótelrekstur 1882. Skömmu síðar tók hann upp nafnið Hótel Ísland.

Hallberg byggði mikið og endurbætti á reitnum næstu árin. Hann reisti meðal annars skála út úr húsinu meðfram Vallarstræti og 1901 lét hann rífa gamla húsið Aðalstrætismegin og reisa þar þrílyft timburhús sem tengdist við húsið Austurstrætismegin með turni sem stóð á horninu. Þannig var húsið lengst af þar til það brann. Hallberg seldi húsið 1906 hópi manna sem áttu húsið í eitt ár en seldu það svo Góðtemplarastúku Reykjavíkur. 1912 hófst rekstur Nýja bíós í húsinu sem lá frá Austurstræti eftir Veltusundi og var það starfrækt þarna til 1920 þegar það flutti í eigið hús. Húsið komst svo í eigu Íslandsbanka og síðan félagsins Borg h.f.. 1928 eignaðist Alfreð Rosenberg hótelið. Hann hafði áður rekið kaffihús og tónleikastað í kjallara Nýja bíós og síðan Café Rosenberg þar sem Reykjavíkurapótek er nú. 

Aðfaranótt 3. febrúar 1944 um klukkan tvö varð starfsstúlka sem svaf á efstu hæð hússins vör við að eldur var kominn upp á geymslulofti. Hún gerði viðvart og gestir hússins og fjölskylda Rosenbergs björguðust út á náttklæðunum. Húsið brann til kaldra kola á aðeins tveimur tímum. Einn maður fórst. Eftir brunann stóð reiturinn auður þar til Bifreiðastöð Steindórs kom sér þar upp aðstöðu og bílaplani sem síðar var kallað Hallærisplanið. Bifreiðastöðin hafði haft aðstöðu á svokölluðu Steindórsplani gegnt hótelinu við Hafnarstræti frá stofnun hennar 1922. 1993 voru plönin tvö sameinuð og Ingólfstorg reist. Það opnaði 4. desember 1993.

Hugmyndir hafa verið á lofti um að endurreisa Hótel Ísland til þess að endurskapa fyrri ásýnd Aðalstrætis og nágrennis.

Heimildir
 Sigurður Þór Salvarsson, „Húsið brann til kaldra kola á tveimur tímum - 40 ár frá því Hótel Ísland brann“, DV, 4. febrúar 1984, s. 20-21. (Tímarit.is)
 Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. „Skipulagsbreytingar við Ingólfstorg". http://sigmundurdavid.is/skipulagsbreytingar-vi%C3%B0-ingolfstorg/ . Skoðað 21.4.2013.

Tenglar 
 „Bygging Hótel Íslands“; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965
 Einn versti dagur Reykjavíkur Bruninn mikli árið 1915 (Lemúrinn)

Hótel í Reykjavík
Staphylococcaceae

Staphylococcaceae er ætt gerla (baktería) innan ættbálksins Bacillales. Líkt og flestar aðrar bakteríur innan fylkingarinnar Firmicutes eru meðlimir Staphylococcaceae Gram-jákvæðir og með lágt GC-hlutfall í erfðaefni sínu. Þeir eru ekki grómyndandi, ókvikir, valfrjálst loftfælnir og nánast allar tegundir ættarinnar eru kokkar að lögun (innan ættkvíslarinnar Gemella er þó að finna staflaga tegundir). Margar tegundir ættarinnar geta stundað nítratöndun þegar súrefni er ekki til staðar.

Heimildir 
 M. Dworkin (ritstj.) +The prokaryotes: a handbook on the biology of bacteria: Firmicutes, Cyanobacteria, 4. bindi, 3ja útg. 2007. Springer-Verlag, New York, NY. ISBN 0-3872-5494-3.
 Staphylococcaceae á þýsku Wikipediu.
 J. P. Euzéby. List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature . (Uppfærsla 6. des. 2008)

Gerlar
Sultartangastöð

Sultartangastöð er vatnsaflsvirkjun í Þjórsá, staðsett nokkurn veginn miðja vegu á milli Hrauneyjafossstöðvar og Búrfellsstöðvar.

Tilhögun
Framkvæmdir hófust árið 1997 en stöðin komst í fullan rekstur árið 2000. Þetta varð fimmta stórvirkjun Landsvirkjunar en áður höfðu verið byggðar virkjanir við Sigöldu og Hrauneyjafoss í Tungnaá, Búrfell í Þjórsá, og neðanjarðarvirkjun í Blöndu.

Sultartangastöð nýtir vatn er rennur úr Sultartangalóni sem myndaðist á árunum 1982 – 1984 þegar Þjórsá og Tungnaá voru stíflaðar austan undir Sandafelli, u.þ.b. kílómetra ofan ármótanna. Sultartangastíflan er lengsta stífla á Íslandi.  Á byggingartíma Sultatangastöðvar var stíflan hækkuð um einn metra og við það óx lónið úr 18 í 20 km². 

Aðrennslisgöng liggja úr lóninu í gegnum Sandafell að jöfnunarþró suðvestan í fellinu.  Við enda þróarinnar er stöðvarinntak eða aðhlaupshús og þaðan liggja stálpípur að stöðvarhúsinu.  Aflvélar eru tvær af Francis gerð, hvor um sig 60 MW.

Frárennslisskurður liggur frá stöðvarhúsinu í rótum Sandafells, um Álftafell og niður á Hafið.  Skurðurinn sveigir í stefnu meðfram farvegi Þjórsár og fylgir honum að stað 800 m ofan við veitustíflu Búrfellsvirkjunar þar sem hann liggur út í farveg Þjórsár.

Tengivirki og línuleiðir
Tengivirki er í rofahúsinu vestan við stöðina með SF6 einangruðum rofabúnaði.  Við innleiðingu nýrrar raforkulaga á árinu 2004, varð tengivirkið hluti flutningskerfis Landsnets. Inn í húsið tengist 220 kV háspennulína frá Hrauneyjafossi að tengivirki Landsnets að Brennimel í Hvalfirði.

Tilvísanir

Tenglar
 Sultartangastöð
 Sultartangastöð á vef Landsvirkjunar. 

Vatnsaflsvirkjanir á Íslandi
Ferðin til Limbó

Ferðin til Limbó er barnaleikrit eftir Ingibjörgu Jónsdóttur sem sett var upp í Þjóðleikhúsinu vorið 1966. Leikritið byggði á barnabókinni Músabörn í geimflugi eftir sama höfund sem kom út árið áður. Leikritið var fyrsta leikritið eftir íslenska konu sem sett var upp í Þjóðleikhúsinu. Klemenz Jónsson leikstýrði. Í leikritinu voru 22 söng- og dansatriði eftir Ingibjörgu Þorbergs og Fay Werner en hljómsveitarstjóri var Carl Billich. Þrjú lög úr leikritinu voru gefin út á samnefndri smáskífu árið 1969.

Ferðin til Limbó fjallar um prófessor (Bessi Bjarnason) og aðstoðarmann hans (Lárus Ingólfsson) sem senda tvær mýs, Magga (Ómar Ragnarsson) og Möllu (Margrét Guðmundsdóttir), til lítillar plánetu, Limbó, á milli jarðarinnar og tunglsins þar sem þau lenda í ýmsum ævintýrum meðal íbúa plánetunnar áður en þau komast aftur til jarðar.

Heimildir
 Sigurður A. Magnússon, „Ferðin til Limbó“; 11. janúar 1966, s. 6-10.; grein í Morgunblaðinu

Íslensk leikrit
Federico García Lorca

Federico García Lorca (5. júní 1898 – 19. ágúst 1936) var spænskt ljóðskáld, leikritahöfundur og leikhússtjórnandi. Hann var helsti liðsoddur og merkisberi ljóðskáldanna í Generación del 27. Hann var skotinn af Falangistum í byrjun spænsku borgarastyrjaldarinnar. Hann var skólabróðir og vinur Luis Buñuel og Salvador Dalí sem báðir urðu heimsfrægir listamenn sömuleiðis.

Tenglar 
 Hve sælt að dvelja með þér dauði minn...; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1989

Lorca, Federico García
Maastrichtsáttmálinn

Maastrichtsáttmálinn (formlega Sáttmáli um Evrópusambandið) er samningur sem undirritaður var 7. febrúar 1992 í Maastricht í Hollandi af aðildarlöndum Evrópubandalagsins. Samningurinn tók gildi 1. nóvember 1993 og markaði upphaf Evrópusambandsins (ESB).

Evrópusambandið
Evrópusambandssamningar
Þvagskál

Þvagskál er hreinlætistæki notað til að farga þvagi á opinberum stöðum, yfirleitt eingöngu fyrir karlmenn og drengi.

Salerni
Klósett
Seðlabanki Evrópu

Seðlabanki Evrópu er seðlabanki sem fer með stjórn peningamálastefnu evrusvæðisins og gefur út evruseðla og mynt. Hann var stofnaður 1. janúar 1998 og kemur að hluta til í stað seðlabanka evrulandanna. Höfuðstöðvar bankans eru í Frankfurt. Núverandi stjórnarformaður er Christine Lagarde.

Tenglar 
 Seðlabanki Evrópu (en)

Seðlabankar
Evrópusambandið
Flokkur evrópskra sósíalista

Flokkur evrópskra sósíalista eða Evrópski jafnaðarflokkurinn er Evrópuflokkur sem samanstendur af jafnaðarflokkum í Evrópu, ýmist kallaðir jafnaðarflokkar, sósíaldemókrataflokkar, sósíalistaflokkar eða verkamannaflokkar. Hann rekur samnefndan þinghóp á Evrópuþinginu þar sem hann er næst stærstur. Flokkurinn var formlega stofnaður árið 1992 og hefur aðsetur í Brussel.

Samfylkingin er ekki fullgildur meðlimur í flokknum ólíkt flestum evrópskum systurflokkum hennar.

Samtök stjórnmálaflokka
Evrópski vinstriflokkurinn

Evrópski vinstriflokkurinn er Evrópuflokkur sem samanstendur af róttækum vinstriflokkum í Evrópu, ýmist kallaðir vinstriflokkar eða kommúnistaflokkar. Hann var stofnaður í Róm árið 2004 og hefur höfuðstöðvar í Brussel. 

Aðildarflokkarnir bjóða fram til Evrópuþingsins undir sameiginlegum þinghópi með norrænu vinstriflokkunum.

Í desember 2016 voru 27 flokkar í Evrópska vinstriflokknum, átta áheyrnarfulltrúar og þrír fylgendur frá 25 Evrópulöndum.

Samtök stjórnmálaflokka
Evrópski þjóðarflokkurinn

Evrópski þjóðarflokkurinn er Evrópuflokkur sem samanstendur af frjálshyggjuflokkum í Evrópu, ýmist kallaðir fólksflokkar, kristilegir demókrataflokkar eða íhaldsflokkar. Hann var stofnaður árið 1976 og hefur aðsetur í Brussel. Flokkurinn er einn tveggja eininga EÞ-ED sem er stærsti þinghópurinn á Evrópuþinginu.

Samtök stjórnmálaflokka
Hópar á Evrópuþinginu

Hópar á Evrópuþinginu eru pólitískir hópar sem þingmenn Evrópuþingsins mynda sín á milli. Þeir eru gjarnan myndaðir af einum eða fleirum evrópuflokkum eða sjálfstæðum flokkum og frambjóðendum.

Starfandi hópar 
Á kjörtímabilinu 2004 – 2009 starfa eftirfarandi hópar á Evrópuþinginu:

 ALDE – Frjálslyndir
 EPP-ED – Íhaldsmenn og kristilegir demókratar
 G-EFA – Græningjar
 GUE-NGL – Kommúnistar og aðrir vinstrimenn
 I/D – ESB andstæðingar
 PES – Jafnaðarmenn
 UEN – Þjóðernissinnar

Tengt efni 
 Evrópuþingið
 Evrópuflokkur

Evrópuþingið
Evrópuflokkur

Evrópuflokkar, Evrópskir flokkar eða stjórnmálaflokkar á Evrópustigi eru bandalög stjórnmálaflokka með svipaðar pólitískar skoðanir. Þeir starfa líkt og önnur alþjóðasamtök flokka en einskorðast við Evrópu eins og nafnið gefur til kynna. Þeim má skipta í tvennt: flokka sem fá fjárveitingar frá ESB og flokka sem starfa sjálfstætt. Hátt í 20 slíkir flokkar eru starfandi.

Tengt efni 
 Evrópuþingið
 Evrópuþinghópur

Samtök stjórnmálaflokka
Evrópusambandið
Koichi Tanaka

Koichi Tanaka (japanska: 田中 耕一 Tanaka Kōichi) (f. 3. ágúst 1959 í Toyama í Japan) er japanskur nóbelsverðlaunahafi, en hann deildi helmingnum af nóbelsverðlaununum í efnafræði 2002 með John B. Fenn (Kurt Wüthrich hlaut hinn helminginn). Hann hlaut verðlaunin fyrir þróun á massagreiningartækni fyrir risasameindir , en fram að þeim tíma voru einungis smásameindir tækar til greiningar með massagreini.

Flugtíma-massagreinar starfa þannig að efnið sem greina á svífur í rafsviði að nema og er massinn metinn út frá sviftímanum. Efnið þarf því að vera bæði hlaðið og í loftkenndu ástandi. Til að massagreining risasameindar á borð við prótín sé möguleg þarf því að jóna sameindina og koma henni í gasfasa, og er það gert með leysigeislun. Sé reynt að jóna risasameindir á þennan hátt, án þess að vernda byggingu þeirra gegn niðurbroti í aflmiklum geislanum, brotna þær niður í stutta búta og massagreiningin verður marklaus. Árið 1985 þróaði Tanaka aðferð þar sem sviflausn af örfínu málmdufti í glýseróli var notuð sem stoðefni (e. matrix) og var þá mögulegt að jóna prótín með 330 nm leysigeisla án teljandi niðurbrots. 

Aðferð Tanaka, sem kölluð er SLD (e. soft laser desorption), er raunar ekki mikið notuð í dag og hlaut nóbelnefndin nokkra gagnrýni fyrir að hafa veitt Tanaka verðlaunin fremur en Franz Hillenkamp og Michael Karas, en þeir þróuðu svipaða aðferð, MALDI (e. matrix-assisted laser desorption/ionization)  sem nú er mun meira notuð, einkum við greiningu prótínmengja. Þeir Hillenkamp og Karas notuðu þó MALDI aðferðina ekki á risasameindir fyrr en nokkru eftir að Tanaka hafði sýnt fram á notagildi SLD við massagreiningu prótína.

Heimildir

Tenglar 
 Nóbelsverðlaunin í efnafræði 2002 (á ensku)
  Æviágrip Koichi Tanaka  (á ensku)

Tanaka, Koichi
Tanaka, Koichi
Hreintrúarstefna

Hreintrúarstefna eða púritanismi er heiti  sem er notað um enska kalvinista frá ensku siðbótinni á 16. öld. Þeir lögðu áherslu á aukinn „hreinleika“ átrúnaðar og kenninga kirkjunnar sem og einfaldleika og látleysi í lofgjörð. Fyrst um sinn var þetta hreyfing innan ensku biskupakirkjunnar sem vildi gera kirkjuna að öldungakirkju og fjarlægja atriði sem voru álitin pápísk úr almennu bænabókinni frá 1559. Púritanar voru strangari en aðrir kalvínistar innan ensku kirkjunnar, aðhylltust sjálfstjórn kirkjusókna, löghyggju og lögðu áherslu á guðrækilegt líferni. Fæstir þeirra vildu þó aðskilnað frá ensku kirkjunni þar til Jakob 1. Englandskonungur hóf að berjast gegn hreintrúarmönnum í Englandi og William Laud, erkibiskup af Kantaraborg, fór að knýja á um notkun almennu bænabókarinnar og bannaði boðun fyrirhyggju. Þetta leiddi til þess að margir hreintrúarmenn flúðu til Nýja heimsins þar sem þeir stofnuðu Massachusettsflóanýlenduna. Þegar Enska borgarastyrjöldin hófst sneru margir þeirra til baka og gengu í þingherinn. 

Þegar enska þingið kallaði saman kirkjuþingið í Westminster 1643 náðist ekki samkomulag um stjórn kirkjunnar, hvort hún ætti að vera öldungakirkja, biskupakirkja, sóknarkirkja eða samkvæmt hugmyndum Erastusar um stjórn ríkisins á kirkjunni. Niðurstaðan var að kirkjan skyldi vera öldungakirkja, en Oliver Cromwell skyldaði kirkjuna ekki til að taka upp nýja skipan.

Með Stúart-endurreisninni 1660 var skipan kirkjunnar færð aftur til þess horfs sem hún var í fyrir 1643 og hreintrúarmenn hraktir úr ensku biskupakirkjunni. Eftir það var farið að kalla þá utankirkjumenn.

Siðaskiptin
Hreintrúarstefna
Athanasius Kircher

Athanasius Kircher (2. maí 1601 – 28. nóvember 1680) var þýskur jesúíti og fræðimaður helst á sviði austurlandafræði, jarðfræði og læknisfræði. Hann fann líka upp fyrsta gjallarhornið. Hann gerði rannsóknir á fornegypskum helgirúnum og er því talinn upphafsmaður Egyptalandsfræðinnar. Hann var einn af þeim fyrstu sem sáu örverur með hjálp smásjár og var á undan sinni samtíð með því að stinga upp á því að svarti dauði stafaði af örverusmiti. 

Kircher hefur verið borinn saman við Leonardo da Vinci og kallaður síðasti endurreisnarmaðurinn vegna þess hve verk hans spanna breitt svið.

Þýskir uppfinningamenn
Þýskir vísindamenn
Jesúítar
Þórður Jónsson helgi

Þórður Jónsson helgi – eða Þórður góðimaður – (um 1340 – 1385) var íslenskur alþýðumaður sem talinn var heilagur maður eftir að hann var tekinn af lífi.

Faðir Þórðar var e.t.v. Jón Pétursson (d. 1355), móðir ókunn. Þórður er talinn hafa búið á Barðaströnd. 

Á jólum árið 1385 reið Guðmundur Ormsson sýslumaður frá Skarði á Skarðsströnd heim til Þórðar og tók hann höndum. Hann var síðan höggvinn á Krosshólum, eftir dómi Orms Snorrasonar sýslumanns á Skarði. Bein hans voru grafin upp 1389 og flutt í Stafholt í Borgarfirði, „í kirkjugarð, eftir skipan officialis og samþykki allra lærðra manna, og hyggja menn hann helgan mann“. Íslenska kirkjan mun skv. þessu að einhverju leyti hafa viðurkennt Þórð sem dýrling, en fyrst og fremst var um alþýðuhreyfingu vestanlands að ræða. Þórður var talinn góður til áheita.

Gatan Þórðarsveigur í Grafarholtshverfi í Reykjavík, er kennd við Þórð góðamann. Allmörg örnefni í Borgarfirði, á Mýrum og víðar, eru sennilega dregin af nafni Þórðar góðamanns.

Heimild 
 Páll Eggert Ólason: Íslenskar æviskrár V, Reykjavík 1952, 520-521.
 Gustav Storm (útg.): Islandske annaler indtil 1578, Christiania 1888, 414–416.
 Vefsíða Reykjavíkurborgar.

Kaþólska kirkjan
Dýrlingar
Ormur Snorrason

Ormur Snorrason (um 1320 – um 1402) var sýslumaður, lögmaður og hirðstjóri á 14. öld. Hann var af ætt Skarðverja og bjó á Skarði á Skarðsströnd. Faðir Orms var Snorri Narfason (d. 1332) lögmaður á Skarði.

Ormur hefur líklega verið fæddur um 1320. Hann sigldi með Guðmundi bróður sínum 1344 og var Guðmundur þá orðinn sýslumaður; hann hefur sennilega verið heldur eldri en Ormur. Guðmundur var sýslumaður í Snæfellsnessýslu en fórst í siglingu 1354 og tók Ormur við sýslunni eftir lát hans. Ormur varð lögmaður sunnan og austan 1359. Hann fór í norðurreiðina með Smiði Andréssyni hirðstjóra og Jóni skráveifu lögmanni eftir Alþingi 1362, tók þátt í Grundarbardaga og fékk þar kirkjugrið. Vísur sem ortar voru eftir bardagann benda til þess að framganga hans þar hafi ekki þótt sérlega hetjuleg. 

Ormur sigldi, líklega sumarið 1365, og kom aftur árið eftir ásamt Andrési Gíslasyni og höfðu þeir saman fengið hirðstjórn á landinu. Var Ormur hirðstjóri norðan og vestan 1366–1368. Hann var svo aftur lögmaður sunnan og austan 1374–1375. Hans er síðast getið í heimildum árið 1401 og hefur hann líklega dáið skömmu síðar.

Ormur var mikill auðmaður og hafði menningarlegan metnað. Hann lét gera tvær af fegurstu skinnbókum sem varðveist hafa hér á landi, þ.e. Skarðsbók Jónsbókar um 1363, og Skarðsbók postulasagna. Þá síðari gaf hann kirkjunni á Skarði að hálfu leyti, en hinn helminginn skyldi bóndinn á Skarði eiga. 

Í Svíþjóð var til á 17. öld mikil skinnbók, sem kölluð var Bók Orms Snorrasonar, nú kölluð Ormsbók. Í henni voru riddarasögur o.fl. Bókin er talin hafa brunnið árið 1697. 

Kona Orms var Ólöf, óvíst hvers dóttir. Börn þeirra voru:
 Guttormur Ormsson, bóndi í Þykkvaskógi í Miðdölum, faðir Lofts ríka Guttormssonar á Möðruvöllum í Eyjafirði. Veginn í Snóksdal 1381.
 Guðmundur Ormsson, sýslumaður, óeirðamaður, hvarf í Færeyjum 1388.
 Jón Ormsson langur, prestur í Hjarðarholti í Dölum (hans er ekki getið í Íslendingabók).
 Þorbjörg Ormsdóttir (e.t.v. óskilgetin).

Heimild 
 Páll Eggert Ólason: Íslenskar æviskrár IV, Reykjavík 1951, 100.
 Íslendingabók, á netinu.

Hirðstjórar á Íslandi
Lögmenn á Íslandi
Sýslumenn
Skarðverjar
Honoré Daumier

Honoré Daumier (26. febrúar 1808 – 10. febrúar 1879) var franskur prentlistamaður, skopmyndateiknari, listmálari og myndhöggvari. Mörg verka hans veita félagslega innsýn inn í franskt samfélag á 19. öld, og eru myndir hans bæði af meiði skopstælinga eða raunsæis. Honoré Daumier hefur oft verið nefndur Michelangelo skopmyndarinnar.

Tenglar 
 Honoré Daumier; grein í Þjóðviljanum 1964
 Vefsíða með allar upplýsingar um líf Daumier og vinna: ritaskrá, sýningar, biography, söfn og jafnvel fölsun og mörgum öðrum sviðum 
 Besta myndbönd af Daumier Nýskráning og ímynd sýningarsalur 500 Daumier steinprenti
  DAUMIER REGISTER: gagnvirka fyrirtæki skrá yfir allar steinprenti, woodcuts og olíu málverk eftir Daumier

Franskir listamenn