alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Taugadeildin

Taugadeildin var íslensk síð-pönkhljómsveit sem starfaði frá hausti 1980 til hausts 1981. Veturinn 2004 kom hljómsveitin saman á ný. 

Hljómsveitin var stofnuð af Árna Daníel Júlíussyni (bassi) og Óskari Þórissyni (söngur). Árni Daníel hafði verið söngvari pönkhljómsveitarinnar Snillinganna sem stofnuð var í Kópavogi 1979 og starfaði veturinn 1979-1980. Óskar hafði starfað með Fræbblunum vorið 1979. Fljótlega gengu þeir Arnór Snorrason gítarleikari, sem verið hafði í Snillingunum og Kormákur Geirharðsson trommuleikari til liðs við Taugadeildina.

Arnór hætti snemma vors 1980 og gekk þá Óðinn Guðbrandsson til liðs við hljómsveitina sem gítarleikari. Einnig gekk hljómborðsleikarinn Þorsteinn Hallgrímsson í Taugadeildina. Hljómsveitin hafði meðal annars notast við trommuheilann Elísabetu I sem var síðan lagður til hliðar. Egill Lárusson gekk svo í hljómsveitina sem söngvari og þannig skipuð var hún lengst af. 

Taugadeildin var undir miklum áhrifum frá breskum póst-pönk hljómsveitum eins og Joy Division, Gang of Four og Pop Group. 

Taugadeildin lék á mörgum hljómleikum vorið og sumarið 1981 við vaxandi vinsældir, meðal annars á Hótel Borg. Taugadeildin spilaði í Laugardalshöllinni tvisvar sinnum, í síðara skiptið á tónleikunum Annað hljóð í strokkinn, með Þey, Fræbbblunum, Baraflokknum og mörgum fleiri hljómsveitum. 

Haustið 1981 kom út fjögurra laga plata með hljómsveitinni á vegum Fálkans. Taugadeildin hætti störfum um svipað leyti. Árni Daníel gekk síðan í Q4U en Óskar stofnaði Mogo Homo ásamt Óðni Guðbrandssyni.

Tengill 

 Glatkistan

Íslenskar hljómsveitir
Q4U

Q4U er íslensk pönkhljómsveit, sem stofnuð var veturinn 1980-1981. Upphaflegir meðlimir voru Elínborg Halldórsdóttir (Ellý) söngkona, Berglind Garðarsdóttir (Linda) söngkona, Steinþór Stefánsson gítarleikari, Gunnþór Sigurðsson bassaleikari, Helgi trommari og Már hljómborðsleikari. Helgi hætti fljótlega og Már einnig. Í stað Helga kom Kormákur Geirharðsson.

Hljómsveitin æfði og spilaði fjölmörg lög og kom fram á mörgum hljómleikum. Meðal annars hitaði hún upp fyrir hljómsveitina The Fall á Hótel Borg haustið 1981. Um vorið kom hljómsveitin fram í kvikmyndinni Rokk í Reykjavík og vakti þar mikla athygli fyrir spennandi útlit og tónlist.

Þessi útgáfa hljómsveitarinnar lognaðist út af skömmu síðar. Sama vor fór Ellý að vinna með Árna Daníel Júlíussyni í hljómsveitinni Handan grafar. Þessi samvinna leiddi til þess að Gunnþór Sigurðsson kom til liðs við Ellý og Árna og Q4U nafnið var endurreist. Óðinn Guðbrandsson úr Taugadeildinni var ráðinn gítarleikari en í stað trommuleikarans Kormáks var ráðinn trommuheilinn Elísabet II (TR-808 trommuheili frá Roland). Gunnþór lék á bassa en Árni Daníel á hljómborð.

Óðinn hætti um haustið og Danny Pollock, sem áður hafði verið gítarleikari í Utangarðsmönnum, tók við hlutverki hans. Þannig skipuð tók hljómsveitin upp sex laga plötuna Q1. Platan kom út vorið 1983 og skömmu síðar gekk Kormákur aftur til liðs við hljómsveitina. Þannig skipuð tók hljómsveitin upp fjögur lög í hljóðveri Labba í Mánum, Glóru, en hætti síðan störfum.

Hljómsveitin kom aftur saman sumarið 1996, lék á tónleikum og kom fram í sjónvarpi. Um haustið var gefin út geisladiskurinn Q2 með 34 lögum hljómsveitarinnar og tengdra hljómsveita, T42 og Þetta er bara kraftaverk. Í þessari útgáfu hljómsveitarinnar voru Ellý, Gunnþór, Árni Daníel, Ingólfur Júlíusson á gítar og Guðmundur Gunnarsson úr Tappa tíkarrass á trommur.

Árið 2010 kom hljómsveitin saman enn á ný. Nú voru í henni Ellý, Gunnþór, Árni Daníel, Ingólfur og Guðjón Guðjónsson trommuleikari. Hljómsveitin hefur leikið á tónleikum, m.a. Iceland Airwaves 2011, og tvær erlendar útgáfur hafa gefið út safnplötur með efni hljómsveitarinnar. Í júlí 2011 kom út safnplatan Best of Q4U á vegum brasilísku útgáfunnar Wave Records í Sao Paulo. Í apríl 2013 kom síðan út 16 laga LP-plata (vínyl) á vegum bandarísku útgáfunnar Dark Entries í San Fransisco. Í sama mánuði féll gítarleikari hljómsveitarinnar, Ingólfur Júlíusson, frá af völdum hvítblæðis. Hann varð 42 ára gamall. Áður en hann lést hafði hljómsveitin samið og æft efni á nýja plötu. Að ósk Ingólfs varð staðgengill hans frændi þeirra Árna Daníels, Egill Viðarsson.

Nýja platan nefnist Qþrjú og kom út 1. október 2016. Á henni eru 11 ný lög og þrjú lög tekin upp á tónleikum í Hörpu 28. febrúar 2013 til stuðnings Ingólfi og fjölskyldu hans.

Útgefið efni 
Q1 (Gramm 12 1983)

Q2 (Norður og niður 1996)

Best of Q4U (Wave Records 2011)

Q1 Deluxe Edition 1980-1983 (Dark Entries 2013)

Qþrjú (Norður og niður 2016)

Tenglar 
Vefsíða um Q4U 

Vefsíða Wave Records um Best of Q4U 

Vefsíða Dark Entries um Q1 Deluxe 

Íslenskar pönkhljómsveitir
Brú

Brú er mannvirki sem oftast spannar illfært bil milli tveggja staða, hvort sem er yfir á, gil, gjótu, dal, veg, stöðuvatn eða sjó. Fyrstu brýrnar voru úr viði, trjádrumbar, síðar voru steinar notaðir til brúarsmíði og loks stál og steinsteypa.

Ýmsar gerðir brúa 
 Bogabrú
 Brautarbrú
 Flotbrú
 Göngubrú
 Hengibrú
 Hengiferjubrú
 Lyftibrú
 Reisibrú
 Stagbrú eða Skákaplabrú
 Stangabjálkabrú
 Stálbogabrú
 Strengbrú
 Stöplabrú
 Sveiflubrú
 Vindubrú

Tenglar 
 Lifandi brýr; grein í Morgunblaðinu 1997
Turn

Turn er hátt mannvirki þar sem hæð er oftast meiri en breidd. Turnar eru oft byggðir fyrir hagnýt not sem hafa má af þeim hvort sem er vegna útsýnis eða til að auka drægni hljóðs sem frá þeim berst hvort sem það er klukknahljómur eða útvarpsbylgjur. Turnar hafa jafnframt verið reistir í trúarlegum tilgangi, í fagurfræðilegum tilgangi og til að spara landrými.

Dæmi um turna 
 Eiffelturninn

Mannvirki

sq:Kulla
Nagli

Nagli er notaður í smíðum til að festa saman tvo hluti. Naglar eru mjóir hlutir, oft úr hörðum málmi, til dæmis úr stáli eða járni. Áður fyrr voru trénaglar einnig notaðir. 

Yfirleitt er annar endinn á naglanum oddhvass, en haus á hinum endanum sem barið er á þegar naglinn er rekinn í. Yfirleitt er hamar notaður til að reka nagla í gegnum hlutina sem á að festa saman. Naglar eru framleiddir í ýmsum lengdum og útgáfum eftir því til hvers á að nota þá. Naglar eru stundum kallaðir saumur.

Naglar voru í upphafi mjög dýr vara enda var framleiðsluferlið seinlegt og kostnaðarsamt. Hver nagli var sérsmíðaður og þurfti járnsmiðurinn að hita járnið, slá það í tein, sem síðan var rekinn í gegnum til þess gerða löð til að forma hann endanlega. Síðan var hausinn mótaður eða sleginn út eins og það er nefnt á fagmáli. Til að gefa dæmi um verðmæti naglans þá eru dæmi þess að gömul hús hafi verið brennd til þess að geta endurnýtt naglana úr því.

Það var ekki fyrr en um 1600 að fyrsta nagla-vélin var smíðuð. Þetta var í raun vinnubekkur sem var útbúinn með hömrum sem slógu naglana í gegnum löð. Enn var hátturinn sá að naglinn var sérsmíðaður. Það kom þó að því að vélar sem gátu létt undir framleiðslu nagla komu á markað, en það gerðist á iðnbyltingartímanum í kringum 1800 og var það vísirinn að fjöldaframleiðslu naglans eins og við þekkjum í dag.

Naglar eru einnig í bíldekkjum til að nota í hálku og svo er stundum talað um að menn séu naglar. Þá er átt við að þeir séu óvenjulega harðir af sér.

Orðatiltæki 
Ýmis orðatiltæki tengjast nöglum, svo sem:
 Að hitta naglann á höfuðið
 Að reka síðasta naglann í líkkistu...
 ...er síðasti naglinn í líkkistu...

Tengt efni 
 Skrúfa

Naglar
Innrautt ljós

Innrautt ljós er rafsegulgeislun með lengri bylgjur en sýnilegt ljós en styttri en örbylgjur. Bylgjulengdin er á milli 750 nm og 1 mm.

Innrauðir geislar eru meðal annars í þjófarvarnarkerfum, fjarstýringum og sumum símum.

Rafsegulfræði
Genfarsáttmálarnir

Genfarsáttmálarnir eru fjórir sáttmálar sem kenndir eru við borgina Genf í Sviss þar sem þeir voru samþykktir. Sáttmálarnir voru þeir fyrstu til þess að koma á fót alþjóðlegum reglum varðandi mannúðarskyldur ríkja í stríði. Það var að frumkvæði Henry Dunant sem ráðist var í gerð sáttmálanna en hann beitti sér mjög fyrir því að slíkar reglur yrðu settar eftir að hafa orðið vitni að hryllingi stríðs í orrustunni við Solferino.

Sáttmálarnir eru eftirfarandi:
 Fyrsti Genfarsáttmálinn, um meðferð slasaðra og sjúkra hermanna á vígvelli (upprunalega samþykktur 1864, síðast endurskoðaður 1949).
 Annar Genfarsáttmálinn, um meðferð skipbrotsmanna (upprunalega samþykktur 1949 en byggði á svokölluðum Haagsáttmála X frá 1907).
 Þriðji Genfarsáttmálinn, um meðferð stríðsfanga (upprunalega samþykktur 1929, síðast endurskoðaður 1949).
 Fjórði Genfarsáttmálinn, um meðferð óbreyttra borgara í stríði (upprunalega samþykktur 1949 en byggði á svokölluðum Haagsáttmála IV frá 1907).

Síðar hafa verið samþykktar eftirfarandi viðbótarsamþykktir:
 Viðbótarsamþykkt I (1977), til að auka vernd óbreyttra borgara, lagði m.a. bann við árásum á borgaraleg mannvirki sem ekki hafa hernaðarþýðingu.
 Viðbótarsamþykkt II (1977), áréttaði að sú vernd sem Genfarsáttmálarnir veita gildi einnig í innanlandsátökum.
 Viðbótarsamþykkt III (2005), lögleiddi rauða kristallinn sem nýtt merki með sömu stöðu og Rauði krossinn og Rauði hálfmáninn.

Fyrsti Genfarsáttmálinn fylgdi eftir stofnun Alþjóðaráðs Rauða krossins árið 1863. Allir fjórir sáttmálarnir voru síðast endurskoðaðir og samþykktir á ný 1949, aðallega í samræmi við breytingar sem áður höfðu verið gerðar og einnig var margt tekið upp úr Haagsáttmálunum frá 1907. Nánast öll sjálfstæð ríki heimsins (um 200 talsins) hafa skrifað undir og fullgilt Genfarsáttmálana.

Tenglar 
 Genfarsamningarnir , upplýsingar á heimasíðu Rauða krossins
 

Mannréttindi
Mannréttindasamningar
Stríðslög
Útfjólublátt ljós

Útfjólublátt ljós er rafsegulgeislun með styttri bylgjulengd en sýnilegt ljós. Útfjólublá geislun getur skaðað kollagen og því flýtt fyrir öldrun húðar. Útfjólublátt ljós er notað fyrir dauðhreinsun vinnusvæða og verkfæra en er einnig notað í matvælavinnslu til að fjarlægja óæskilegar örverur. 

Rafsegulfræði
Akíra Kúrósava

Akíra Kúrósava (黒澤 明) (23. mars 1910 - 6. september 1998) var margverðlaunaður japanskur kvikmyndaleikstjóri, framleiðandi og handritshöfundur. Ferill hans spannaði 50 ár, frá fyrstu mynd hans Sugata Sanshiro 1943 að þeirri síðustu Madadayo 1993. 1954 gerði hann kvikmyndina Sjö samúræjar sem hann fékk ári síðar silfurljónið á Kvikmyndahátíðinni í Feneyjum. 1976 fékk hann Óskarsverðlaun fyrir bestu elendu kvikmyndina; Dersu Urzala. 1980 hlotnaðist honum gullpálminn á Kvikmyndahátíðinni í Cannes fyrir Kagemusha og tveimur árum síðar fékk hann gullljónið í Feneyjum fyrir glæstan feril. 1990 var honum veitt heiðursviðurkenning fyrir glæstan feril á Óskarsverðlaunaafhendingunni.

Tengill 
 Spjallað við meistara Kúrósawa; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1991

Japanskir leikstjórar
Flugsund

Flugsund er sundaðferð skyld bringusundi, en e.t.v. líkari skriðsundi. Handatök eru svipuð og í skriðsundi, nema að báðar hendur fara í einu. Fótatökin eru svipuð sveiflum sporðablaðka á sjávarspendýrum, fótunum er sveiflað samtímis upp og niður. Fótatökin eru kölluð ,,sporður". Öndun í flugsundi er eins og í bringusundi.

Sund
Ágústínus

Heilagur Ágústínus frá Hippó (13. nóvember 354 – 28. ágúst 430) var biskup í Hippo Regius í Norður-Afríku og er talinn til kirkjufeðranna. Hann fæddist í bænum Tagaste í rómverska skattlandinu Númidíu þar sem nú er Alsír. Hann lærði mælskulist í Karþagó og gerðist eftir það kennari og fór árið 383 til Rómar til að opna þar skóla í mælskulist. Þar varð hann fyrir áhrifum frá nýplatónisma og gerðist kristinn líkt og móðir hans var, en áður hafði hann aðhyllst meðal annars manikeisma. 388 sneri hann aftur til Tagaste og komst þar í samband við biskupinn Valeríus frá Hippo (nú Annaba í Alsír) sem gerði Ágústínus að aðstoðarmanni sínum. 395 tók hann biskupsvígslu og varð eftirmaður Valeríusar þegar hann dó 396. Hann lagði grunninn að eins konar skipulagi meðal biskupa og skrifaði reglur fyrir munklífi (Ágústínusarregla). Hann byrjaði árið 413 að skrifa sjálfsævisöguna Játningar sem eru hans þekktasta verk, ásamt verkinu Guðsríki (De civitate Dei).

Tenglar 

Augustinus Hipponensis á vefnum Helgisetur. Skoðað 3. september 2010.

Alsírbúar
Kirkjufeður
Rómverskir mælskumenn
Kristnir heimspekingar
Kristnir dýrlingar
Guðfræðingar
Matsuo Bashō

Matsuo Bashō (japanska: 松尾 芭蕉; 1644 – 28. nóvember 1694) var frægasta skáld Jedótímabilsins í Japan. Hann var einkum þekktur fyrir hækur sem hann samdi sem einfaldar stökur í hópkveðskapsforminu haikai no renga.

Tengill 
 Tíu hækur um haustið; birtust í Lesbók Morgunblaðsins 1996

Japönsk skáld
Ríki

Þessi grein fjallar um stjórnmálahugtakið ríki. Á aðgreiningarsíðunni er hægt að sjá aðrar greinar um aðrar merkingar orðsins „ríki”.
Ríki eru stjórnmálalegar einingar ábúenda tiltekinna landsvæða sem eru fullvalda. Skilgreining Max Webers um að ríki hafi einokun á lögmætri valdbeitingu á afmörkuðu landsvæði er viðtekin. Innlent fullveldi hefur ríki ef íbúar þess líta á það sem lögmætt. Alþjóðlegt fullveldi hefur ríki hljóti það einnig slíka viðurkenningu frá samfélagi þjóðanna.

Ríki getur einnig átt við tvö eða fleiri ríki sem saman mynda sambandsríki sem hefur miðstýrða ríkisstjórn yfir sér. Dæmi um slík sambandsríki eru Bandaríkin, Brasilía, Indland og Þýskaland. Hefð er fyrir því að kalla ríki Bandaríkjanna fylki.

Saga 
Ríkjaskipulagið sem nú er útbreitt um allan heim þróaðist á löngum tíma. Almennt er nokkur sátt um að með Vestfalíufriðnum við lok Þrjátíu ára stríðsins árið 1648 megi marka upphaf nútímalegs ríkjaskipulags. Þá var gerður sáttmáli um að ráðamenn eins lands myndu ekki hlutast til um málefni annars heldur virða landamæri þess, eins konar fullveldisregla. Á næstu öldum fjölgaði í hópi ríkja, sér í lagi í Evrópu.

Eftir fyrri heimsstyrjöldina var Þjóðabandalagið stofnað, með það að augnamiði að sameina hagsmuni ríkja og tryggja að ófriður endurtæki sig ekki. Þá var samþykkt að þjóðir heims hefðu sjálfsákvörðunarrétt. Þjóðabandalaginu tókst ekki ætlunarverk sitt, óeining ríkti um starf þess. Eftir seinni heimsstyrjöldina voru Sameinuðu þjóðirnar stofnaðar. Nýlenduveldin urðu þá flest að láta af nýlendustefnu sinni og hlutu margar þjóðir í Afríku og Asíu sjálfstæði á næstu árum og áratugum.

Tengt efni 
 Borgríki
 Land
 Ríkisstjórn
 Stjórnarfar
 Þjóð
 Þjóðríki
 Listi yfir fullvalda ríki

Félagsvísindi
Stjórnspeki
Vogarstöng

Vogarstöng er stjarfur hlutur sem snúið er um vogarás til þess að margfalda þann kraft sem beitt er á gefin hlut. Dæmi um verkfæri sem beitt er í þessum tilgangi er til dæmis kúbein. Þar sem vinna er kraftur margfaldaður með vegalengd er hægt að draga úr nauðsynlegum krafti til þess að lyfta einhverju með því að auka lengdina á vogarstönginni og auka þar með vegalengdina sem þarf til að framkvæma sambærilega vinnu. Þetta er kallað að breyta kraftahlutfallinu.

Eðlisfræði
Verkfæri
Saffó

Sappho (/ˈsæfoʊ/; Gríska: Σαπφώ Sapphō [sap.pʰɔ̌ː]; forngríska Ψάπφω Psápphō; c. 630 – c. 570 f.Kr) var forngrískt skáld frá Eresos eða Mýtilene á eyjunni Lesbos. Saffó er þekkt fyrir ljóðakveðskap sinn, skrifaðan til þess að vera sunginn ásamt tónlist. Í fornöld var Saffó almennt álitin eitt merkilegasta ljóðskáld síns tíma og fékk eins og „Tíunda músan“ og „Skáldkonan“. Flest ljóð Saffóar eru nú glötuð og það sem er til hefur að mestu varðveist í brotakenndri mynd; aðeins „Óðurinn til Afródítu“ er vissulega allur varðveittur. Jafnframt ljóðakveðskap, fullyrtu fornir útskýrendur að Saffó hefði skrifað falleg og jambísk ljóð. Þrjú spakmæli sem kennd eru við Saffó eru til, en þetta eru í raun hellenískar eftirlíkingar af stíl Saffóar.

Lítið er vitað um líf Saffóar. Hún var af auðugri fjölskyldu frá Lesbos, þó nöfn foreldra hennar séu ekki vituð. Fornar heimildir segja að hún hafi átt þrjá bræður; Charaxos (Χάραξος), Larichos (Λάριχος) og Eurygios (Εὐρύγιος). Tveir þeirra, Charaxos og Larichos, eru einnig nefndir í bræðraljóðinu sem uppgötvaðist árið 2014. Hún var gerð útlæg til Sikileyjar um 600 f.Kr. og hélt mögulega áfram að starfa þar til um 570 f.Kr. Samkvæmt goðsögn drap hún sig sjálfa með því að stökkva frá klettunum í Leucadian vegna ástar sinnar á ferjumanninum Faón.

Saffó var afkastamikið skáld og samdi líklega um 10.000 línur. Ljóð hennar voru vel þekkt og mjög dáð í gegnum stóran hluta fornaldar, og hún var meðal kanóna níu ljóðskáldanna sem voru mest metin af fræðimönnum í hellenískri Alexandríu. Ljóð Saffóar þykja enn framúrskarandi og verk hennar halda áfram að hafa áhrif á aðra rithöfunda. Fyrir utan ljóð hennar er hún vel þekkt sem tákn um ást og þrá milli kvenna þar sem orðin saffísk og lesbísk eru dregin af nafni hennar og nafni heimaeyjunnar. Þótt mikilvægi hennar sem skáld sé óumdeilanlegt, hafa allar túlkanir á verkum hennar verið litaðar og undir áhrifum umræðu um kynhneigð hennar.

Fornar heimildir 
Það eru þrjár uppsprettur upplýsinga um líf Saffó: vitnisburður hennar, samtímasögur og það sem hægt er að tína til úr eigin ljóðum – þó fræðimenn séu varkárir þegar þeir lesa ljóð sem ævisöguheimild.

Vitnisburðir er listhugtak í fornum fræðum sem vísar til safns klassískra ævisögulegra og bókmenntalegra tilvísana í klassíska höfunda. Vitnisburðurinn um Saffó inniheldur ekki tilvísanir í samtíma Saffó. Lýsingarnar á lífi Saffóar sem koma fram í vitnisburðunum þarf alltaf að meta með tilliti til sögulegrar nákvæmni, því margar þeirra eru vissulega ekki réttar. Vitnisburðirnir eru einnig uppspretta þekkingar um hvernig kveðskap Saffó var tekið í fornöld. Sum smáatriði sem nefnd eru í vitnisburðunum eru fengin úr ljóðum Saffóar sjálfrar, sem er mjög áhugavert, sérstaklega í ljósi þess að vitnisburðirnir eru  frá þeim tíma þegar meira af ljóðum Saffóar voru til en raunin er fyrir nútíma lesendur.

Tilvísanir 

Lýrísku skáldin níu
Fólk fætt á 7. öld f.Kr.
Aspasía

Aspasía (um 469 f.Kr. – 406 f.Kr.) var ástkona Períklesar og meistari bæði í mælskulist og ritlist. Eftir lát eiginkonu hans um 445 f.Kr. bjó hún hjá honum sem eiginkona hans. Heimili þeirra í Aþenu varð miðstöð fyrir rithöfunda, listamenn og hugsuði eins og Anaxagóras og Feidías. Bæði Platón og Æskínes tala um að hún hafi haft mikil áhrif bæði á mælskulist og stjórnmálaskoðanir Períklesar.

Forngrískir mælskumenn
Forn-Grikkir
Grænmeti

Grænmeti er matreiðsluhugtak sem er ekki skýrt skilgreint og á sér ekki stoð í líffræði heldur er hefðbundið og huglægt. Allir hlutar matjurtar sem fólk borðar er þannig grænmeti, nema það sem er í matargerð kallað ávextir, auk korns, hneta og kryddjurta.

Grænmeti er þannig gert úr laufinu (t.d. kál), stilknum (spergill), rótinni (t.d. kartafla), blóminu (t.d. spergilkál) og lauknum (t.d. hvítlaukur). Að auki eru ýmsir ávextir skilgreindir sem grænmeti, t.d. agúrka, grænmergja, grasker, lárpera og jafnvel belgbaunir.

Sumt grænmeti má borða hrátt, en annað þarf að elda áður en hægt er að borða það. Grænmeti er oftast notað í rétti sem eru ekki sætir, til dæmis forrétti, aðalrétti og salöt. Nokkrar tegundir grænmetis eru notaðar í eftirréttum, eins og til dæmis rabarbari og gulrót.

Flokkun 
Í daglegu tali er greint milli grænmetis og ávaxta. Ávextir eru yfirleitt taldir sætir, en grænmeti ekki. Í grasafræði er merking orðsins ávöxtur hins vegar nákvæmari: ávöxtur er það sem vex úr egglegi á dulfrævingi. Þess vegna eru sumar jurtir sem eru yfirleitt flokkaðar sem grænmeti, eins og eggaldin, paprikur og tómatar, flokkaðar sem ávextir í grasafræði. Flestar korntegundir eru líka í raun grænmeti, auk pipars, rauðs pipars og margra annarra kryddtegunda. Sumar jurtir, eins og maís og gulertur, eru aðeins kallaðar grænmeti meðan þær eru ófullþroskaðar.

Skilgreining á því hvað telst til grænmetis er ólík í ólíkum löndum og ólíkum tungumálum. Í Brasilíu eru lárperur til dæmis álitnar vegar ávextir af því þær eru oft notaðar í eftirréttum, en í öðrum löndum, eins og í Mexíkó eða Bandaríkjunum, eru þær flokkaðar sem grænmeti af því þær eru notaðar í salöt og sósur.

Næring 
Grænmetis má neyta á ýmsa ólíka vegu, hvort sem er í aðalréttum eða sem snarl. Það magn næringarefna sem grænmeti inniheldur er breytilegt eftir tegundum. Hins vegar inniheldur grænmeti almennt séð lítið prótín eða fitu, en getur innihaldið mikið af vítamínum, steinefnum, trefjaefnum og kolvetnum. Talið er að grænmeti innihaldi andoxunarefni og önnur gagnleg efni sem vinna gegn gerlum, sveppum, veirum og krabbameini.

Tegundir 

Listinn yfir þau sem mega flokkast sem grænmeti er alveg langur, og inniheldur margar jurtategundir:

 Blómhnappur: spergilkál, blómkál, ætiþistill
 Fræ: Maís, baunir
 Lauf: fóðurmergkál, spinat, salat
 Laufblöð: blaðlaukur
 Brum: rósakál, kaper
 Blaðstilkar: seljurót, rabarbari
 Stilkar: asparagus, bambussprotar, engifer
 Rótarhnýði: kartöflur, sætuhnúðar
 Rót: gulrót, nípur, rauðrófur, hreðkur, gulrófur, næpur
 Blómlaukar: laukar, skalotlaukur, hvítlaukar
 Ávextir notaðir sem grænmeti: tómatar, agúrkur, grasker, kúrbítur, paprikur, eggaldin, okra, brauðaldin, lárperur og einnig eftirfarandi
  Belgjurtir: grænar baunir, sojabaunir

Tengt efni 
 Ávöxtur
Grænmetisæta
 Rótargrænmeti

Heimildir
Vínber

Vínber eru ávöxtur vínviðarins sem er ættkvísl klifurjurta af vínviðarætt. Berin vaxa venjulega í klösum sem innihalda sex til 300 ber, og geta verið svört, blá, gyllt, græn, fjólublá og hvít. Þau eru étin hrá eða pressuð í safa, sultuð eða látin gerjast til að búa til vín. Úr fræjunum er unnin olía.

Ný rannsókn bendir til þess að það að borða vínber, sem eru rík af fjölfenólum, geti aukið náttúrulega vörn húðarinnar gegn útfjólubláum geislum sólarinnar.Vínber gætu virkað sem æt sólarvörn í þessu tilfelli. Fyrir rannsóknina tóku þátttakendur 75 grömm af duftformi af þrúgu í 14 daga, sem jafngildir þremur fjórðu kílóum af ferskum þrúgum í tvær vikur.

Heimildir
Eintracht Frankfurt

Eintracht Frankfurt er þýskt knattspyrnufélag stofnað í Frankfurt am Main í sambandslandinu Hessen.

Árangur Eintracht

Sigrar 
 Þýskir meistarar: 1
 1959

 Þýska bikarkeppnin: 5
 1974, 1975, 1981, 1988, 2018

UEFA Cup / Europa League:2
1980, 2022

Leikmannahópur 
6. september 2022

 (Fyrirliði)

  (á láni frá Paris Saint-Germain)

  (á láni frá Juventus FC)

  (á láni frá Borussia Dortmund)

Tengill 
 Heimasíða félagsins

Heimildir 

Þýsk knattspyrnufélög
Frankfurt
stofnað 1899
Járnburður

Járnburður var eldraun (guðsdómur) til að sannreyna sekt eða sakleysi. Járnburður fólst í því að viðkomandi var látinn bera glóandi járn. Ef hann hlaut ekki skaða af var það merki um að hann væri saklaus. 

Fræg dæmi um járnburð eru þegar Poppó biskup sýndi Haraldi blátönn og Dönum fram á mátt guðs með því að klæða sig í glóandi járnhanska. Annað dæmi er þegar Inga frá Varteigi, móðir Hákonar gamla Noregskonungs sýndi fram á rétt faðerni hans með því að bera glóandi járn.

Járn
Eldraunir
Fáni Noregs

Norski fáninn er þjóðfáni Noregs. Hann var opinberlega tekinn í notkun árið 1821. Fáninn er svokallaður krossfáni eins og fánar allra hinna Norðurlandanna eru. 
Hlutföllin í litum fánans eru, talið lárétt frá stöng: 6:1:2:1:12, en lóðrétt meðfram stöng eru þau 6:1:2:1:6.

Noregur
Noregur
Elliði Vignisson

Elliði Vignisson (fæddur 28. apríl 1969) er íslenskur stjórnmálamaður og bæjarstjóri í Ölfusi frá árinu 2018. Hann var bæjarstjóri í Vestmannaeyjum frá 2006-2018. 

Elliði er með BA-próf í sálfræði og kenndi í nokkur ár við Framhaldsskólann í Vestmannaeyjum, hann var bæjarfulltrúi í Vestmanneyjum frá 2003-2018 fyrir Sjálfstæðisflokkinn.  

Bæjarstjórar Vestmannaeyja
Íslenskir sálfræðingar
Fólk fætt árið 1969
Vestmannaeyingar
Kakó

Kakó eða kakótré (fræðiheiti: Theobroma cacao) er lítið (4–8 m hátt) sígrænt tré sem á uppruna sinn í hitabeltissvæðum í Suður-Ameríku en vex nú víða í hitabeltinu. Fræ kakótrésins eru notuð í kakóduft og súkkulaði.

Kakótréð vex í hæðum Andesfjalla í  200–400 m  og á Amazon svæðinu og á vatnasvæðum  Orinoco árinnar. Kakótréð þarf rakt loftslag, frjósaman jarðveg og úrkomu. Það vex í skógarbotni og þrífst best í skugga annarra trjáa. Laufin eru  10–40 sm löng og 5–20 sm breið. 

Blómin eru lítil eða  1–2 sm að þvermáli. Fræbelgur kakótrésins er  15–30 sm langu og 8–10 sm breiður og breytist frá gulu í appelsínugult þegar það þroskast og vegur um 500 g fullþroskað. Í fræbelgnum eru  20 til 60 fræ sem venjulega eru kölluð baunir, klædd í hvítan belg. Fræin innihalda 40–50% kakósmjör. Mikilvægasta virka efnið í þeim er  Theobromine. 

Fræðiheitið Theobroma þýðir fæða guðanna.

Heimildir 
 
 

Kakótrésætt
Matjurtir