alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Kanínur

Kanínur eru spendýr af héraætt. Ekki má þó rugla kanínum við héra. 

Kanínur eru jurtaætur með fjórar framtennur, ólíkt öðrum nagdýrum sem eru aðeins með tvær. Tennur nagdýra vaxa um leið og þær eyðast vegna þess að þær eru rótopnar. Meðalaldur þeirra er fimm til þrettán ár og kallast kvendýrið kæna og karldýrið kani.
Kanínur verða kynþroska fjögurra til sex mánaða og er meðganga þeirra um það bil þrjátíu dagar. Ungafjöldinn getur verið mismunandi eða tveir til tólf ungar og geta kanínur æxlast strax eftir got og getur stofn þeirra því margfaldast við góð skilyrði.

Kanínur eru víða ræktaðar sem húsdýr.

Kanínur á Íslandi 
Kanínur eru orðnar hluti af dýralífi Íslands en þær finnast villtar víða á landinu. Þar má helst nefna Öskjuhlíð, Elliðaárdal, Heiðmörk, Kjarnaskóg, Vestmannaeyjar og hraunin i Hafnarfirði og Garðabæ. Ekki eru allir sáttir við villtar kanínur í náttúrunni. Ástæðan er helst sú að þær eiga það til að éta blóm og annan gróður, hafa slæm áhrif á fuglalíf en margar fuglategundir eru mjög viðkvæmar fyrir minnsta raski.

Kanínur hafa þó lifað villtar í íslenskri náttúru af og til síðan eldi hófst hér landi. Í Morgunblaðinu 1942 segir t.d. að: 
Villtar kanínur hafa hafist við nú í nokkur ár í skógarkjarrinu í Saurbæjarhlíð á Hvalfjarðarströnd. Bóndinn á Litla-Sandi ól upp kanínur heima við bæ fyrir einum 10 árum síðan, en nokkrar þeirra sluppu frá honum. Hafa kanínurnar síðan tímgast þar í nágrenninu, og jafnvel heyrst að þeirra hafi orðið vart inni í Botnsdal, hvort sem þær eru frá Litla-Sands-stofninum, ellegar þær hafa sloppið úr eldi frá öðrum bæjum.

Tilvísanir

Tenglar 

 
 

Spendýr
Nagdýr
Aukagetuhyggja

Aukagetuhyggja er kenning í hugspeki sem kveður á um að sum eða öll sálarlífsfyrirbæri séu aukageta eða aukaverkun efnislegra ferla. Aukagetuhyggja neitar því þar af leiðandi að hugur geti haft orsakaráhrif á líkamann eða nokkuð annað efnislegt: hugarferi orsakast af efnislegum undirstöðum en hafa ekki gagnkvæm áhrif á efnislegar undirstöður sínar.

Sumar útgáfur aukagetuhyggju halda því fram að öll hugarferli séu áhrifalaus en aðrar útgáfur kveða á um að einungis sum hugarferli séu áhrifalaus. Síðarnefndu útgáfurnar halda því oft fram að sumar tegundir sálarlífsfyrirbæra séu aukageta, svo sem huglægar upplifanir á borð við sársauka.

Tengt efni 
 Efnishyggja
 Löglaus einhyggja

Tenglar 
 

Hugspeki
Kolbrún Halldórsdóttir

Kolbrún Halldórsdóttir (fædd 31. júlí 1955) er fyrrverandi umhverfisráðherra í ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur og var þingmaður Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs á árunum 1999-2009. Kolbrún náði ekki endurkjöri í kosningunum 2009. Varaþingmaður 18. október - 1. nóvember 2010. 

Kolbrún fæddist og ólst upp í Reykjavík. Hún gekk í Melaskóla og Verslunarskóla Íslands og útskrifaðist þaðan með verslunarpróf 1973. Því næst nam hún leiklist við Leiklistarskóla Íslands og útskrifaðist 1978. Hún vann hjá Leikfélagi Reykjavíkur 1978-1979 og í Alþýðuleikhúsinu 1979-1983. Dagskrárgerðarmaður við Ríkisútvarpið, hljóðvarp og sjónvarp 1980-1990.  Hún kom að stofnun leikfélagsins Svart og sykurlaust og var leikstjóri og leikari hjá því leikfélagi 1983-1986. Lausráðinn leikstjóri hjá Leikfélagi Akureyrar og hjá sjálfstætt starfandi atvinnuleikhópum 1980–1999, auk þess að hafa leikstýrt fjölda leiksýninga hjá skólaleikfélögum og áhugamannaleikfélögum um land allt. Framkvæmdarstjóri Bandalags íslenskra leikfélaga 1988-1993 og var samhliða því ritstjóri Leiklistarblaðsins. Fastráðinn leikstjóri við Þjóðleikhúsið 1995-1998. Kolbrún var kosin forseti Bandalags íslenskra listamanna 2010 og er forseti European Council of Artists (ECA).

Kolbrún hefur verið stjórnandi stórra menningarviðburða, m.a. Þjóðleiks á Þingvöllum á Lýðveldishátíðinni 1994 og dagskrárstjóri á Kristnihátíð á Þingvöllum 2000.

Tenglar 
 Heimasíða Kolbrúnar
 Æviágrip á heimasíðu Alþingis

Umhverfisráðherrar Íslands
Fyrrum Alþingismenn
Þingmenn Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs
Íslenskir leikstjórar
Íslenskar konur
Íslenskir stjórnmálamenn
Vinstrihreyfingin - grænt framboð
Melaskóli

Melaskóli er íslenskur grunnskóli á Melunum í Reykjavík. Nú eru nemendur tæplega 600 og starfsmenn 70.

Einar Sveinsson arkitekt teiknaði byggingu skólans og listamennirnir Barbara Árnason og Ásmundur Sveinsson komu að hönnun listaverka sem enn prýða skólann. Þegar kennsla hófst í Melaskóla 5. október 1946 tók hann við nemendum úr Skildinganesskóla sem hafði starfað á árunum 1930 til 1946 og sinnt börnum frá Skerjafirði og Grímsstaðaholti. Fyrsta árið sem kennt var í Melaskóla voru nemendur um 850 og kennarar 26. Árið 1999 var ný skólabygging tekin í notkun og þá varð skólinn jafnframt einsetinn.

Tenglar
Heimasíða Melaskóla

Síður sem þurfa hnit
Vesturbær Reykjavíkur
Grunnskólar í Reykjavík
Staðreynd

Staðreynd er það sem er raunin. Hún er sú staða mála sem sönn staðhæfing (eða fullyrðing) lýsir. Eðli sambandsins milli sannra staðhæfinga og staðreynda er umfjöllunarefni málspeki og merkingarfræði.

Tengt efni 
 Raunveruleiki
 Sannleikur
 Staða mála

Tenglar 
 

Heimspekileg hugtök
Málspeki
Þekkingarfræði
Staða mála

Staða mála er tæknilegt hugtak í heimspeki, einkum í málspeki, auk þess að vera hversdagslegt orðasamband í íslensku.

Staða mála er eins og staðreynd nema hvað staðreynd verður að vera raunin en staða mála þarf ekki að vera raunin. Til dæmis er engin staðreynd sem fullyrðingin „fljúgandi hestar hneggja í kór“ en segja má að fullyrðingin vísi til stöðu mála sem er ekki fyrir hendi.

Tengt efni
Mögulegur heimur
Staðreynd

Tenglar

Heimspekileg hugtök
Málspeki
Málgjörð

Málgjörð er tækniheiti í heimspeki og málvísindum. Málgjörð er það sem menn gera með því að segja eitthvað. Hugtakið á rætur að rekja til breska heimspekingsins Johns L. Austin en hjá heimspekingunum Peter F. Strawson og John Searle merkir það meira og minna það sem Austin nefndi talfólgna athöfn. Talfólgin athöfn er ein tegund málgjörðar. Önnur tegund málgjörðar er talvaldandi athöfn.

Dæmi um málgjörðir

Talfólgin athöfn 
Dæmi um talfólgna athöfn er þegar einhver segir „Ég lofa að mæta á réttum tíma“. Munurinn á þessari setningu og setningunni „Ég er að sjóða kartöflur“ er sá að seinni setningin er lýsing á því sem viðkomandi er að gera og sú lýsing er annaðhvort rétt eða röng eftir því hvort viðkomandi er raunverulega að sjóða kartöflur eða ekki. Aftur á móti er setningin „Ég lofa að mæta á réttum tíma“ ekki einungis lýsing á einhverri annarri athöfn sem viðkomandi er að framkvæma, heldur er athöfnin sjálf framkvæmd með því að segja setninguna; maður gefur loforð með því að segjast lofa.

Talvaldandi athöfn
Talvaldandi athöfn er ekki innifalin í þeirri athöfn að segja setningu, líkt og talfólgin athöfn. Öllu heldur eru talvaldandi athafnir fólgnar í áhrifunum sem tal okkar hefur, til dæmis þegar einhver hræðir annan með tali sínu: maður hræðir venjulega ekki aðra með því að segja „Ég hræði þig!“, almennt hefur maður ekki áhrif á áheyrendur sína með því að segjast hafa áhrif á þá. Aftur á móti hefur fólk áhrif hvort á annað með tali sínu og áhrifin kallast talvaldandi athafnir.

Málspeki
Enskur cocker spaniel

Enskur cocker spaniel er hundategund ættuð frá Spáni en þar var hann fyrst ræktaður á 14. öld. Hann hlaut viðurkenningu The English Kennel Klub árið 1892. Á 4. áratug 20. aldar var hann vinsælasta hundategund Bretlands.

Einkenni 

Enskur cocker spaniel hefur einstaka skapgerð; er rólyndur og blíður, en einmitt skapgerðin gerir hann eins vinsælan og hann í raun og veru er. Hann hefur löng, droplaga eyru. Feldurinn er silkimjúkur og finnast margir mismundandi litir, m.a.:

 Solid (einlitir; svartir, rauðir, brúnir eða gylltir) hvítur blettur á bringu er leyfilegur.
 Solid & Tan (einlitir í áðurnefndum litum með rauðum blettum fyrir ofan augu, rauðu svæði á bringu, fótum og afturhluta)
 Roan (yrjóttir, hvítir með áðurnefndum litum)
 Roan & Tan
 Tvílítir
 Tvílitir og Tan
 Þrílitir

Solid (einlitur) er ríkjandi litur, og sá svarti er mest ríkjandi.

Feldurinn þarfnast kembingar nokkrum sinnum í viku og klippingar 4-6 sinnum á ári. Huga þarf vel að eyrum og augum.

Hundategundir

he:קוקר ספניאל
Fiskifélag Íslands

Fiskifélag Íslands er íslenskt félag stofnað 20. febrúar 1911 til að efla sjávarútveg og verslun með sjávarafurðir á Íslandi. Félagið starfaði í Reykjavík til 2004 þegar það flutti til Akureyrar. Í dag er félagið fyrst og fremst sameiginlegur starfsvettvangur nokkurra aðildarfélaga.

Fyrsti forseti Fiskifélagsins og heiðursfélagi þess var Hannes Hafliðason.

Aðildarfélög
 Farmanna- og fiskimannasamband Íslands
 Landsamband íslenskra útvegsmanna
 Landsamband smábátaeigenda
 Samtök fiskvinnslustöðva
 Sjómannasamband Íslands
 Starfsgreinasamband Íslands
 Vélstjórafélag Íslands

Tenglar
 Vefur Fiskifélagsins

Íslensk félagasamtök
Íslenskur sjávarútvegur
Robert Hanssen

Robert Hanssen (f. 18. apríl 1944) er fyrrum alríkislögreglumaður frá Bandaríkjunum sem árið 2001 var dæmdur sekur um að hafa njósnað fyrir Sovétríkin og síðar Rússland. Hann var dæmdur í ævilangt fangelsi án möguleika á náðun.

Bandarískir alríkislögreglumenn
Bandarískir njósnarar
Gagnnjósnarar
Qasigiannguit

Qasigiannguit (á dönsku Christianshåb) er byggðarlag á Vestur-Grænlandi við suðvesturströnd Diskó-flóa með um 1200 (2013) íbúum og er hluti af sveitarfélaginu Avannaata. Til eru dæmi um að Qasigiannguit hafi verið nefnt Kristjánsvon á íslensku.

Sögubrot
Grænlenska nafnið þýðir litli flekkótti rostungurinn. Það var árið 1734 sem danski kaupmaðurinn  Jacob Severin stofnaði verslunarstöð skammt sunnan við núverandi bæjarstæði og nefndi hana í höfuðið á Kristjáni VI Danakonungi. Severin hafði einkarétt á verslun við Grænlendinga fram til 1749. Árið 1739 kom til bardaga milli danskra og hollenskra kaupmanna við Qasigiannguit um verslunaryfirráð. Frá 1736 til 1740 starfaði trúboðinn Poul Egede í Christianshåb. Verslunarstaðurinn var fluttur á núverandi stað 1763 og má enn sjá rústir upphaflegu verslunarstöðvarinnar.

Atvinnulíf
Bæjarbúar vinna aðallega við fiskveiðar og fiskvinnslu. Það er einkum lúða og krabbar sem verkuð eru. Fyrir utan fiskinn er talsverð og vaxandi ferðamennska mikilvæg atvinnugrein.

Tenglar 
 Vefsvæði Qasigiannguit 
 Upplýsingar fyrir ferðamenn 
 Sögulegar myndir frá Qasigiannguit 

Byggðir á Grænlandi
Ranger 8

Ranger 8 var geimfar sem sent var til Tunglsins 17. febrúar 1965 og var ætlað að taka ljósmyndir í hárri upplausn af yfirborði Tunglsins rétt áður en það myndi brotlenda. Geimfarið náði Tunglinu 20. febrúar og brotlenti eins og gert hafði verið ráð fyrir. Síðustu 23 mínútur ferðarinnar sendi það 7.137 ljósmyndir til Jarðar. 

Ranger-geimferðaáætlunin
Krýsuvíkurbjarg

Krýsuvíkurbjarg er bjarg sem rís úr sjó í Krýsuvíkurhrauni á sunnanverðum Reykjanesskaga. Bjargið er langstærsta fuglabjarg skagans. Þar verpa um 60.000 fuglapör, mest rita en líka langvía, álka, stuttnefja og fýll, og eitthvað af lunda, toppskarf, silfurmáf og teistu. Áður fyrr var algengt að menn sigu í bjargið eftir eggjum og 1724 fórust þar þrír menn sem urðu fyrir grjóthruni. Efst á bjarginu er viti sem var reistur árið 1965. Við bjargið hafa orðið nokkrir skipsskaðar, eins og þegar Steindór GK strandaði þar 1991 og Þorsteinn GK 1998. Í báðum þessum tilvikum varð mannbjörg.

Í Krýsuvíkurbergi verpa um 58000 pör af 9 tegundum sjófugla en það eru fýll, toppskarfur, silfurmáfur, rita, langvía, stuttnefja, álka, teista og lundi. Langmest er af ritu (21000) og landvíu (20000) Fyrir ofan bjargbrúnina verpa sendlingur og snjótittlingur og fleiri fuglar. Björgunarsveit úr Hafnarfirði hefur nýtt bjargið til eggjatöku.

Tilvísanir 

Fuglabjörg við Ísland
Suðurnes
Qeqertarsuaq

Qeqertarsuaq eða Godhavn eins og bærinn heitir á dönsku (og var því nefndur Góðhöfn á íslensku) er um 850 (2013) manna þorp á suðurströnd Bjarneyjar (eða Diskó-eyju) sem á grænlensku heitir sömuleiðis Qeqertarsuaq, og er á Vestur-Grænlandi. Grænlenska nafnið þýðir stór eyja. Bjarney er einnig stærst eyja við Grænlandi, um 9700 km2. Qeqertarsuaq er hluti af sveitarfélaginu Avannaata.

Diskó-flói hefur verið ein helsta veiðistöð á Grænlandi frá því að menn fóru að flytjast þangað. Elstu fornminjar á Diskó-eyju eru um 5000 ára gamlar og þar hefur fundist mikið af minjum frá hinum ýmsu tímum búsetu Inuíta og forvera þeirra. Grænlendingar hinir fornu höfðu eflaust oft viðkomu á Diskó-eyju enda er hún í miðri Norðursetu. Líklegt er að sú Bjarney sem nefnd er í fornum heimildum hafi einmitt verið Diskó-eyja. 

Þorpið Qeqertarsuaq var stofnað 1773 af hvalveiðimanninum Svend Sandgreen og kallaði hann staðinn Godhavn enda er hér mjög góð höfn frá náttúrunnar hendi. Höfðu evrópskir hvalveiðimenn aðstöðu hér fram á 19. öld. Hvalveiðar eru nú lítið stundaðar enda fátt orðið um hvali. Þorpsbúar lifa aðallega á fiskveiði og fiskverkun auk selveiða.

Tenglar 
 Opinbert vefsvæði sveitarfélagsins 
 Upplýsingar fyrir ferðamenn 

Byggðir á Grænlandi
Bæjaraland

Bæjaraland eða Býjaraland (þýska: Freistaat Bayern, enska og latneska: Bavaria) er syðsta sambandsland Þýskalands. Það er næstfjölmennasta sambandslandið með 13,1 milljón (2021) (á eftir Norðurrín-Vestfalíu). Höfuðborgin er München. Bæjaraland liggur að sambandslöndunum Baden-Württemberg í vestri, Hessen í norðvestri, Þýringalandi (Thüringen) og Saxlandi (Sachsen) í norðri. Auk þess á Bæjaraland landamæri að Tékklandi í norðaustri og Austurríki í suðri. Allra syðst eru Alpafjöll. Meðal annarra náttúru- og menningarperlna má nefna kastalann Neuschwanstein, skíðabæinn Garmisch-Partenkirchen, meginhluta Dónár innan Þýskalands, Zugspitze (hæsta fjall Þýskalands), miðaldabæinn Rothenburg ob der Tauber, o.m.fl.

Orðsifjar 
Orðið Bayern er dregið af heiti hins germanska þjóðflokks bæjara (Bajuwaren) sem réðst inn í héraðið frá Bæheimi eftir fall Rómaveldis. Fljótlega eftir það var héraðið kallað Baiern, en Lúðvík I., konungur Bæjara, lét breyta rithættinum í Bayern um 1833 er hann innleiddi bókstafinn y úr gríska stafrófinu (sonur hans var þá konungur Grikklands).

Fánar og skjaldarmerki 
Bæjaraland á sér tvö flögg, blá-hvítu tíglana og blá-hvítu rendurnar. Það var Lúðvík I., konungur Bæjaralands, sem innleiddi þau bæði á 19. öld. Næstelsti sonur hans varð konungur Grikklands 1833 og þar eru þjóðarlitirnir blár og hvítur. Því ákvað hann að þetta skyldu einnig vera litir Bæjaralands. Í skjaldarmerkinu eru 6 tákn. Gullna ljónið er tákn Wittelsbach-ættarinnar. Tindarnir þrír standa fyrir héröðin í Frankalandi. Bláa dýrið er einkennistákn fyrir hjarta landsins, Altbayern. Svörtu ljónin þrjú standa fyrir Sváfaland (Schwaben). Blá-hvítu tíglarnir tákna Bæjaraland sem sambandsland. Loks er kórónan efst, en hún er nú tákn um frelsi fólksins eftir að konungdómurinn lagðist niður í Bæjaralandi 1918.

Saga Bæjaralands 
Suðurhluti landsins var hluti Rómaveldis til forna. Eftir fall Rómverja réðust germanskir bajuvarar inn í héraðið og blönduðust leifum Rómverja og öðrum germönum. Héraðið var nefnt Bayern (Bæjaraland) eftir þeim. Bæjaraland var hluti af stórríki Karlamagnúsar og fylgdi austasta hlutasta þess (Austrien) er því var skipt og varð Bæjaraland þá hertogadæmi. Upp úr því hófu Bæjarar öfluga sókn eftir löndum til austurs, inn í núverandi Austurríki, og var það landnám nefnt Ostmark (Ostarichi) og síðar Austurríki. Bayern var hertogadæmi til 1806 er Napóleon breytti því í konungsríki. Lúðvík I. konungur gerði München að lista- og háskólaborg. Konungsvaldið var lagt niður árið 1918 eftir ósigurinn í heimstyrjöldinni fyrri og Bæjaraland varð að fríríki innan Weimar-lýðveldisins. Eftir seinni heimstyrjöldina hertóku Bandaríkjamenn landið og héldu því til 1949, er Bæjaraland varð hluti af nýstofnuðu sambandslýðveldi Þýskalands.

Borgir

Heimildir 

Bæjaraland
Lindsay Lohan

Lindsay Dee Lohan (f. 2. júlí 1986 í New York) er bandarísk leikkona. Hún hefur notið mikilla vinsælda bæði í Bandaríkjunum og út um allan heim. Hún er líka söngkona og hefur gefið út tvær plötur.

Ævi 
Lindsay Dee Lohan fæddist 2. júlí 1986. Hún á þrjú systkyni sem heita Aliana, Dakota og Michael. Foreldrar hennar eru Dina og Michael Lohan en faðir hennar var í fangelsi en slapp snemma á árinu 2007. Lindsay söng dramatískt lag til föður síns sem bar nafnið Confessions of a broken heart. Hún bjó í New York þangað til að hún byrjaði að leika og flutti þá til Hollywood. Hún hóf ferilin snemma og hefur verið í bransanum frá þriggja ára aldri.

Ferill 
Lindsay var ráðinn til Ford Models þegar hún var aðeins þriggja ára gömul, þar sem hún kom meðal annars fram í auglýsingum fyrir Calvin Klein Kids. Níu ára lék hún í sápuóperunni Another World og lék í þeim þáttum til ársins 1996. Sápan hafði verið í gangi frá árinu 1964 og endaði árið 1999 þegar Lohan hætti. Hún fór í áheyrnapróf fyrir Disneymyndina The Parent Trap árið 1998 og fékk tvö hlutverk. Hún átti að leika aðalhlutverkin sem voru tvíbursysturnar Hallie og Annie. Þá aðeins 12 ára gömul. Árið 2000 lék hún aðalhlutverk í myndinni Life-Size ásamt fyrirsætunni Tyru Banks og byrjaði að leika í þáttum sem hétu Bette sem fjölluðu um ævi Bette Midler. Það voru aðeins gerðir 18 þættir. Árið 2002 lék hún Lexy Gold í myndinni Get a Clue. Hún hefur haldið áfram og áfram að leika í kvikmyndum og árið 2003 lék hún á móti stórstjörnunni Jamie Lee Curtis í myndinni Freaky Friday.

Frá árinu 2004 til ársins 2006 hefur hún leikið í myndum til dæmis Mean Girls, Just my luck, A Prairie Home Companion og Herbie Fully Loaded sem fengu misgóða dóma hjá gagngrýnendum. Verst af myndunum sem hún lék í á þessum árum hlýtur að hafa verið Confessions of a Teenage Drama Queen árið 2004. Sú mynd var á topp tíu lista yfir verstu myndir ársins 2004. Lindsay hefur verið í uppáhaldi hjá kvikmyndafyrirtækinu Walt Disney og sex af tólf kvikmyndum sem hún hefur leikið í hafa verið gerðar af þeim. Árið 2006 hætti hún að leika í barna- og unglingamyndum og byrjaði að leika í glæpa-, spennu- og dramamyndum.

Hlutverk

Væntanlegt 
 Ye old times (2009)
 Dare to love me (2008)

Bíómyndir 
 I know who killed me (2007)
 Georgia Rule (2007)
 Chapter 27 (2007)
 Bobby (2006)
 Just My Luck (2006)
 A Prairie Home Companion (2006)
 Herbie Fully Loaded (2005)
 Mean Girls (2004)
 Confessions of a Teenage Drama Queen (2004)
 Freaky Friday (2003)
 Get a Clue (2002)
 Life-Size (2000)
 The Parent Trap (1998)

Sjónvarpsþættir 
 Saturday Night Live (2 þættir 2004-2006)
 That '70s Show (1 þáttur 2004)
 King of the Hill (1 þáttur 2004)
 Bette (18 þættir 2000)

Tenglar 
 
 Vefsíða Lohans
 Listi yfir aðdáendasíður á Yahoo! 

Bandarískir leikarar
Piaseczno

Piaseczno er borg við fljótið Jeziorka í miðhluta Póllands. Íbúar voru 35.665 árið 2004.

Borgir í Póllandi

it:Piaseczno
Legionowo

Legionowo er bær í miðhluta Póllands. Íbúar voru 54.049 árið 2019.

Borgir í Póllandi
Konstancin-Jeziorna

Konstancin-Jeziorna er bær við fljótið Jeziorka í miðhluta Póllands. Íbúar voru 23.694 árið 2004.

Borgir í Póllandi
Mordy

Mordy er bær við í miðhluta Póllands. Íbúar voru 1.831 árið 2004.

Borgir í Póllandi
Pruszków

Pruszków er borg í miðhluta Póllands. Íbúar voru 55.244 árið 2005.

Borgir í Póllandi
Francis Crick

Francis Harry Compton Crick (8. júní 1916 – 28. júlí 2004) var enskur sameindalíffræðingur sem er frægastur fyrir að hafa uppgötvað byggingu DNA-sameindarinnar ásamt James D. Watson og Maurice Wilkins árið 1953. Þeir þrír fengu saman Nóbelsverðlaun í læknisfræði fyrir uppgötvun sína árið 1962. Uppgötvun þeirra byggði að stórum hluta á athugunum Rosalind Franklin sem bentu til þess að sameindin væri gormlaga.

Enskir sameindalíffræðingar
Nóbelsverðlaunahafar í lífeðlis- og læknisfræði
Breskir húmanistar
Wołomin

Wołomin er borg í miðhluta Póllands. Íbúar voru 36.721 árið 2005.

Borgir í Póllandi
Jeanne Calment

Jeanne Louise Calment (21. febrúar 1875 – 4. ágúst 1997) er sú manneskja sem lengst hefur lifað svo vitað sé með vissu en hún lifði í 122 ár og 164 daga.

Heimsmethafar
Háaldraðir Frakkar
Símaskrá

Símaskrá er skrá yfir áskrifendur símaþjónustu tiltekins þjónustuaðila eða á tilteknu svæði. Fyrsta símaskráin í heiminum mun hafa verið gefin út 21. febrúar árið 1878 í New Haven í Connecticut og innihélt nöfn 50 símnotenda.

Síðasta símaskrá var gefin út á Íslandi árið 2016.

Símar
Skrár
New Haven

New Haven er borg sem stendur á norðurströnd Long Island-sunds í norðvesturhluta Bandaríkjanna. Hún er önnur stærsta borgin í Connecticut á eftir Bridgeport með um 134 þúsund íbúa (2020). Þar var gefin út fyrsta símaskráin

Borgir í Connecticut
Sisimiut

Sisimiut (á dönsku Holsteinsborg) er næststærsti bær á Grænlandi með um 5600 íbúa (2015). Bærinn er á vesturströndinni um 100 km norðan við heimskautsbaug. Sisimiut er aðalbyggð í sveitarfélaginu Qeqqata. Bæjarstæðið er á allmiklum tanga, eins og flestir bæir á Grænlandi, en fjallið Nasaasaaq, 784 m hátt, nær þvert yfir tangann. 

Sisimiut er nyrsta höfn á Grænlandi sem ísalög hamla ekki siglingum til á veturna. 

Elstu minjar um mannlíf í Sisimiut eru frá 2500 f. Kr. og koma frá svo nefndu Saqqaq-fólki. Fundist hafa minjar um flestöll menningarskeið á Grænlandi á svæðinu, Saqqaq, Dorset I og II og einnig Thule-inuíta. Þar að auki má gera ráð fyrir að norrænir menn á miðöldum hafi stundað veiðiskap þar þótt engar minjar hafi fundist um það. Alltaf hefur verið mikið um hval, sel og rostung í hafinu við Sisimiut og þar hefur því verið tilvalið veiðisvæði. Þar eru einnig hreindýr, þó þau hafi aldrei verið jafn algeng og sunnar í landinu. Sauðnaut voru hins vegar flutt inn upp úr 1980 frá Kanada og hafa dafnað vel. Jökulbreiðurnar milli Qaanaaq og Upernavik hindruðu að sauðnautin gætu numið land á vesturströnd landsins án hjálpar.

Hvalveiðimenn, aðallega frá Skotlandi og Hollandi, hófu veiðar á hval á Sisimiut-svæðinu í lok 15. aldar. Evrópumenn stunduðu einnig talsverða vöruskiptaverslun við Inuíta, í skiptum fyrir perlur, nálar, garn og ofnar voðir fengu þeir skinn og spik. Árið 1724 gerði Hans Egede tilraun til að setja upp verslunar- og trúboðsstöð í Sisimiut en hollenskir hvalveiðimenn brenndu staðinn í tvígang þar sem þeir álitu sig eina hafa rétt til hvalveiða og verslunar á svæðinu. Það var ekki fyrr en 1764 sem Dönum tókst að koma sér upp bækistöð sem þeir nefndu Holsteinsborg. Bærinn var miðstöð hvalveiða fram í lok 19. aldar. Uppfrá því tók fiskveiði og fiskverkun við sem aðalatvinnuvegur. Togarar og minni bátar landa rækju, þorsk, lúðu og skarkola.

Sisimiut er syðsti bær á Grænlandi þar sem hundasleðar eru notaðir. Gelt hundanna setur svip á bæinn og þá má sjá um allt. Hundasleðarnir eru notaðir bæði í atvinnuskyni og til skemmtunar. Engin vegtenging er við aðra staði.

Tenglar 
 Vefur Sisimiut
 Upplýsingar fyrir ferðamenn 

Byggðir á Grænlandi
Upernavik

Upernavik, er bær á norðvesturströnd Grænlandi með um 1050 íbúa (2017). Bærinn er hluti af sveitarfélaginu Avannaata. Fyrir utan aðalbæinn eru 10 minni byggðarlög í nágrenninu. 

Norðurhluti svæðisins er einungis jöklar sem ganga í sjó fram en syðst eru nokkur gróðursæl svæði. Helsta atvinna er við fiskiveiði og fiskvinnslu en hefðbundin selveiði er einnig stunduð. Ísbirnir eru algengir, sérlega að vetrarlagi. 
Á svæðinu lýsir miðnætursól frá 12. maí fram til 1. ágúst og vetrarmyrkur ríkir frá 4. nóvember fram til 5. febrúar. Grænlenska nafnið Upernavik þýðir „vorstaðurinn“ enda söfnuðust inuítafjölskyldurnar þar saman þegar ísa leysti á vorin. 

Rétt norðaustur af Upernavik-bæ, þar sem nú heitir Kingittorsuaq, fannst 1823 lítill rúnasteinn í vörðu með áletruninni: „Erlingr Sighvats sonr ok Bjarni Þórðar sonr ok Eindriði Odds sonr laugardagin fyrir gagndag hlóðu varða þe[ssa] ok ... ....“. Samkvæmt rúnasérfræðingum er áletrunin sennilega frá lokum 13. aldar og eru þetta nyrstu minjar sem Grænlendingar hinir fornu skildu eftir sig.

Ítarefni 

 Vefur Upernavik
 Upplýsingar fyrir ferðamenn 
 Safnið í Upernavik 

Byggðir á Grænlandi