alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Tímaás

Tímaás er myndræn (t.d. grafísk) eða ártöluliðuð uppsetning á einhverju sem gerist í tímaröð. Enska orðið timeline hefur oft getið af sér hráa þýðingu hjá íslenskum pennum, þ.e. tímalínu, en íslenskir fræðimenn notast flestir við orðið tímaás.

Dæmi um tímaása 
 Listi yfir Skálholtsbiskupa
 Listi yfir Noregskonunga

Tengt efni 
 Töluliður

Tilvísanir 

de:Zeittafel
en:Timeline
fr:Frise_chronologique
id:Garis waktu
nl:Tijdbalk
zh:年表
Alda

Alda er yfirborðsbylgja á vatni eða í hafi sem verður til vegna vinda og þyngdarafls tunglsins og sólarinnar. Flóðbylgjur (Tsunami-öldur) eru risavaxnar öldur sem verða til vegna jarðfræðilegra hreyfinga.

Tenglar 

 „Öldur sjávar“; grein í Sjómannablaðinu Víkingi 1960
erlendir
 Introductory oceanography chapter 10 - Ocean Waves 
 HyperPhysics - Ocean Waves

Haffræði
Skíðadeild KR

Skíðadeild KR var stofnuð 1934. Við deildina starfa margir skíðaþjálfarar og boðið er upp á æfingar á skíðum, gönguskíðum, snjóbretti og skautum.

Saga
Deildin var stofnuð árið 1934, tveimur árum eftir stofnunina var byggður skíðaskáli í Skálafelli. Ekki var byggður annar skáli fyrir starfsemi félagsins fyrr en eftir seinna stríð, en sá var staðsettur í Hveradölum. Skálarnir brunnu hinsvegar báðir. Skálinn í Hveradölum fórst í bruna árið 1953 en skálinn í Skálafelli fórst einnig í bruna, tveimur árum síðar, eða árið 1955. Strax eftir brunann í skálafelli var tekin ákvörðun um að endurbyggja skálann og hafa hann glæsilegari en áður. Þann 1. mars árið 1959 var nýr skáli vígður.

Skíðadeildin á tvo skála í skálafelli í dag og einnig er þar rekinn skíðaskóli, en þar er hægt að æfa skíði, gönguskíði og snjóbretti auk þess sem hægt er að æfa skauta í Skautahöllinni í Laugardalnum

Formenn Skíðadeildar KR 
 1934-1935 Björn Þórðarson
 1935-1942 Stefán Gíslason
 1942-1948 Georg Lúðvíksson
 1948-1949 Haraldur Björnsson
 1949-1950 Þórir Jónsson
 1950-1951 Hermann Guðjónsson
 1951-1961 Þórir Jónsson
 1961-1964 Karólína Guðmundsdóttir
 1964-1965 Hinrik Hermannsson
 1965-1968 Valur Jóhannsson
 1968-1976 Einar Þorkelsson
 1976-1978 Steingrímur Gröndal
 1978-1979 Viggó Benediktsson
 1979-1988 Valur Jóhannsson
 1988-1991 Ásgeir Eiríksson
 1991-1994 Guðjón Ólafsson
 1994-1995 Gunnar Örn Harðarson
 1995-1996 Guðjón Mathiesen
 1996-2000 Heimir Sigurðsson
 2000-2002 Guðrún Gunnarsdóttir
 2002-2004 Halldór Hreinsson
 2004-2006 Jóhannes Þórðarson
 2006-2007 Ingimar Sigurðsson 
 2007- Anna Laufey Sigurðardóttir

Fram til ársin 2003 var starfsár deildarinnar miðað við 1. maí til 31. apríl en síðan þá hefur almanksárið gilt

Knattspyrnufélag Reykjavíkur
Íslensk skíðaíþróttafélög
Running Bear

Running Bear er lag samið af Big Bopper (J. P. Richardson) en þekktast í flutningi Johnny Preston frá árinu 1959. Preston söng lagið inn á plötu með Big Bopper og George Jones sem sungu bakraddir. Lagið sat í efsta sæti bandaríska vinsældalistans frá 18. janúar til 1. febrúar 1960.

Saga 
Richardson bauð Preston að syngja lagið á skemmtistað. Árið 1958 tók Preston upp lagið í Gold Star Studios í Houston. Upptökustjóri var Bill Hall, Link Davis blés í saxófón og þeir Richardson, Hall og Jones kyrjuðu indjánatakta fyrir bakraddirnar.

Preston komst á mála hjá Mercury Records og lagið kom út í ágúst 1959, sjö mánuðum eftir að Big Bopper lést í flugslysi.

Lagið komst í fyrsta sæti breska vinsældalistans árið 1960.

Innihald lagsins 
Lagið fjallar um „Running Bear“, ungan og hugrakkann indjána, og hina ungu indjánamær „White Dove“ sem eru ástfangin. Tvennt skilur þau að; annars vegar að þau eru úr stríðandi indjánabálkum og hins vegar að á milli þeirra er straumhörð á sem myndlíking um aðskilnað þeirra. Undir lok lags vaða þau bæða út í ánna og kyssast áður en þeim skolar niður með straumnum og drukkna bæði.

Dægurlög
Rúrik Haraldsson

Rúrik Haraldsson (fæddur 14. janúar 1926, dáinn 23. janúar 2003) var íslenskur leikari.

Kvikmynda- og sjónvarpsferill

Tenglar
 

Íslenskir leikarar
Harðangursfjörður

Harðangursfjörður er 179 km langur fjörður í Hörðalandsfylki á vesturströnd Noregs. Harðangursfjörður er þriðji lengsti fjörður í heiminum og næst lengsti fjörður Noregs á eftir Sognfirði. 13 sveitarfélög liggja að firðinum.

Tengill 

 Ljósmyndasafn, m.a. frá Harðangursfirði 

Firðir í Noregi
Edubuntu

Edubuntu, einnig þekkt sem Ubuntu Education Edition („Menntaútgáfa Ubuntu“) er opinbert stýrikerfi sem er afleitt af stýrikerfinu Ubuntu en það við hönnun þess var það haft til hliðsjónar að nota mætti Edubuntu í skóla og kennslustofum.

Edubuntu var hannað í samstarfi við kennara og tæknifræðingum í mörgum löndum.

Ytri tenglar 
 Heimasíða Edubuntu

LTSP
Afleidd stýrikerfi af Ubuntu
Ubuntu (operating system) derivatives
Ókeypis fræðsluforrit
Frjáls fræðsluforrit
Edubuntu
Dagvaktin

Dagvaktin er íslensk sjónvarpsþáttaröð sem er framhald Næturvaktarinnar, og hóf göngu sína í september 2008. Í Dagvaktinni eru persónurnar úr Næturvaktinni, Georg Bjarnfreðarson (Jón Gnarr), Ólafur Ragnar (Pétur Jóhann Sigfússon) og Daníel (Jörundur Ragnarsson), ráðnir sem starfsmenn á hótelinu Bjarkarlundi í Reykhólasveit þar sem hótelstýran Gugga (Ólafía Hrönn Jónsdóttir) ræður ríkjum. Þættirnir eru byggðir upp sem framhaldsþættir meðan þáttaröðin Næturvaktin voru samhangandi sjálfstæðir gamanþættir. Hverjum þætti lýkur þannig með atriði sem skapar væntingar fyrir næsta þátt.

Þættirnir voru frumsýndir í læstri dagskrá á Stöð 2 á sunnudögum klukkan 20:30 haustið 2008. Gert var sérstakt samkomulag við Ríkissjónvarpið um breytingar á sýningartíma þar sem spennuþáttaröð RÚV, Svartir englar, átti upphaflega að fara í loftið kl. 20:20 á sunnudagskvöldum, en hún var þess í stað færð til kl. 19:40 og þátturinn Sunnudagskvöld með Evu Maríu fluttur til kl. 20:30. 

Íslenskir grínþættir
Jean Picard

Jean Picard (21. júlí 1620 – 12. júlí 1682) var franskur stjörnufræðingur og prestur frá La Flèche við ána Loir þar sem hann lærði í jesúítaskólanum Collège Royal Henry-Le-Grand. Hann er frægur fyrir að hafa verið sá fyrsti sem reiknaði út ummál jarðar með einhverri nákvæmni út frá landmælingum sem framkvæmdar voru árin 1669-1670. Picard fékk það út að jörðin væri 6328,9 km að ummáli en nútímamælingar gefa upp 6357 km þannig að skekkjan var aðeins 0,44%.

Picard var sá fyrsti sem festi stjörnukíki við kvaðrant og fyrstur til að nota míkróskrúfu sem stillitæki. Hann átti í talsverðum samskiptum við marga helstu stjörnufræðinga síns tíma, s.s. Isaac Newton, Christiaan Huygens, Ole Rømer, Thomas Bartholin, Johannes Hudde og Giovanni Cassini.

Franskir prestar
Franskir stjörnufræðingar
Heiðarbyggðin

Heiðarbyggðin var byggð sem var uppi á Möðrudalsöræfum. Hún stóð í 100 ár eða frá 1840 til 1940.

Bæir
Bæir voru þessir:

Hvítanes (óvíst hvenær)
Gestreiðarstaðir (fóru í eyði 1897)
Háreksstaðir (fóru í eyði 1923)
Rangalón (fór í eyði 1924)
Veturhús (fóru í eyði 1941)
Ármótasel (fór í eyði 1943)
Sænautasel (fór í eyði 1943)
Heiðarsel (Síðasti bærinn, fór í eyði 1946)

Íslenskir bæir
Komma

Komma (,) er greinarmerki sem notað er milli liða í upptalningu og til að afmarka innskot eða viðauka. Komma er líka lesmerki og táknar stutt hlé eða hik í upplestri.

Tengt efni 
Tugakomma

Greinarmerki
Listi yfir umbrotsvélar

Eftirfarandi er listi yfir umbrotsvélar.

Myndrænir 

 Boxely  - fyrir AOL-forrit
 Cobra - Java-byggt, fyrir Lobo
 Gecko - fyrir Firefox, Camino, Mozilla Application Suite, Netscape, og fleiri Gecko-byggða vafra
 GtkHTML - fyrir Novell Evolution og fleiri GTK+-forrit
 Gzilla - fyrir Gzilla og Dillo
 HTMLayout - embeddable HTML/CSS rendering engine - íhlutur fyrir Windows og Windows Mobile-stýrikerfi
 KHTML - fyrir Konqueror
 NetFront - fyrir Access NetFront
 NetSurf - fyrir NetSurf
 Presto - fyrir Opera 7 og upp, Macromedia Dreamweaver MX og MX 2004 (Macintosh), og Adobe Creative Suite 2
 Prince XML - fyrir Prince XML
 Robin - fyrir The Bat!
 Tasman - fyrir Internet Explorer 5 fyrir Mac, Microsoft Office 2004 fyrir Mac, og Microsoft Office 2008 fyrir Mac.
 Trident - fyrir Internet Explorer síðan version 4.0 , Internet Explorer skeljar, og nokkra fjölspilara
 Tkhtml - fyrir hv3
 WebKit - (KHTML-fork) fyrir Safari, Arora, Midori, OmniWeb, Shiira, iCab síðan útgáfu 4 og Google Chrome. Epiphany notar nú Gecko-vélina, en þau ætla að hætta að nota hana og WebKit-vélina í staðinn fyrir Gecko-vélina í útgáfu 2.24 eða útgáfu 2.26

Textabundnir 

 Lynx
 Links
 W3m

Sagnfræðilegir 

 Elektra - fyrir Opera 4-6
 Mariner - fyrir Netscape Communicator 5
 iCab - fyrir iCab 1-3

Neðanmálsgreinar 

Hugbúnaður
Listar
Norðurslóð

Norðurslóð, svarfdælsk byggð og bær er héraðsfréttablað Svarfdæla. Fyrsta tölublað kom út í nóvember 1977 og síðan hefur það komið út reglulega á mánaðar fresti en þó oft með lengra hléi yfir hásumarið. Blaðinu er ætlað að vera vettvangur fyrir umræður, skoðanaskipti, upplýsingar og fréttir um hvað eina sem uppi er á teningnum í hinu svarfdælska byggðarlagi og nágrenni þess á líðandi stund. Enginn ritstjóri var yfir blaðinu til að byrja með en útgefendur og ábyrgðarmenn voru Hjörtur Eldjárn Þórarinsson, Jóhann Antonsson og Óttar Proppé. Blaðið er nú með elstu héraðsfréttablöðum sem út koma á landinu. Útgefandi þess er útgáfufélagið Rimar ehf. Útgáfufélagið hélt einnig um skeið úti fréttavefnum dagur.net. Félagið gaf á tímabili út Bæjarpóstinn á Dalvík en þeirri útgáfu hefur verið hætt. Ritstjóri og ábyrgðarmaður Norðurslóðar er Hjörleifur Hjartarson. Sigríður Hafstað hefur einnig verið viðriðin blaðið frá upphafi, annast dreifingu, auglýsingar og framkvæmdastjórn.

Dalvíkurbyggð
Íslensk tímarit
Stýfing

Stýfing er hugtak í stærðfræði sem notað er um það þegar fjölda tölustafa hægra megin við kommu er fækkað, með því einfaldlega að sleppa þeim stöfum sem eru þar fyrir aftan.

Dæmi
Ef talan 5,1274 er stýfð með tveimur aukastöfum fæst 5,12. Stöfum fyrir aftan er einfaldlega sleppt. Þetta er ekki jafngilt því að námunda að tveim aukastöfum, en í því tilfelli fæst talan 5,13. 

Töluleg greining

ja:端数処理
Helgi Pjeturss

Dr. Helgi Pjeturss (31. mars 1872 – 28. janúar 1949) var íslenskur jarðfræðingur og dulvísindamaður, og er einna frægastur fyrir bækur sínar sem hann skrifaði um þau efni.

Nám og störf 
Foreldrar Helga voru Pétur Pétursson bæjargjaldkeri í Reykjavík og Anna Sigríður Vigfúsdóttir Thorarensen píanóleikari.

Helgi hóf nám við Hafnarháskóla 1891 og lauk prófi í náttúrufræði 1897. Um það leyti fór hann til Grænlands í rannsóknarleiðangri Frode Petersen. Hann lauk síðan doktorsprófi frá Hafnarháskóla 1905 og varð fyrstur Íslendinga til að taka slíkt próf í jarðfræði. Doktorsritgerð hans nefnist Om Islands geologi. Helgi fór í margar rannsóknarferðir um Ísland á árunum 1898-1910 og gerði merkar vísindalegar uppgötvanir og skrifaði margt sem lengi mun halda nafni hans á lofti meðal jarðfræðinga. Hann var með fyrstu jarðfræðingum til að átta sig á því að ísöldin hafði ekki verið einn samfelldur fimbulvetur heldur skiptust á jökulskeið og hlýskeið.

Helgi var formaður Hins íslenska náttúrufræðifélags (HÍN) 1901-1905.

Á síðari hluta ævi sinnar hneigðist Helgi að heimspeki, stjörnulíffræði og dulvísindum og skóp kenningu sem sneri að því að maðurinn væri jafnefnislegur á öðrum plánetum eftir dauða sinn, og lifði á slíkum hnetti sem samsvaraði andlegu þroskastigi viðkomandi. Draumar okkar hér á jörðinni væru auk þess sýn inn í líf á öðrum plánetum. Um þessi efni skrifaði hann Nýalsbækur sínar, sex að tölu, og fjölmargt fleira.

Kona Helga var Kristín Brandsdóttir frá Hallbjarnareyri.

Nýalsbækur Helga Pjeturss 
 Nýall: nokkur íslensk drög til heimsfræði og líffræði - (1919) 
 Ennnýall: nokkur íslensk drög til skilnings á heimi og lífi - (1929)
 Framnýall: björgun mannkynsins og aðrir aldaskiftaþættir - (1941)
 Sannnýall: saga Frímanns eftir að hann fluttist á aðra jörð og aðrir Nýalsþættir (1943)
 Þónýall: íslensk vísindi og framtíð mannkynsins og aðrir Nýalsþættir - (1947)
 Viðnýall (1955)

Önnur ritverk  Helga Pjeturss 
 Um Grænland að fornu og nýju, eftir Finn Jónsson og Helga Pétursson
 Island (jarðfræðirit á þýsku sem kom út árið 1910)

Heimildir 
 Vilhjálmur Þ. Gíslason (ritstj.). Ferðabók Helga Pjeturss (Reykjavík: Bókfellsútgáfan, 1959).
 Steindór Steindórsson frá Hlöðum. Íslenskir náttúrufræðingar (Reykjavík: Bókaútgáfa Menningarsjóðs, 1981).
 Elsa G. Vilmundardóttir, Samúel D. Jónsson og Þorsteinn Þorsteinsson. Helgi Pjeturss og jarðfræði Íslands. Baráttusaga íslensks jarðfræðings í upphafi 20. aldar (Pjaxi, 2003).
 Pétur, Pétursson, Nýalismi og dulspeki Hugmyndafræði íslenskrar borgarastéttar á öðrum og þriðja áratug 20. aldar, Ritröð Guðfræðistofnunar, 35. tölublað (01.09.2012), Blaðsíða 100

Tengt efni 
 Félag Nýalssinna

Tenglar 
 Enginn fæðist af móður nema einu sinni; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1992
 Við náum sambandi við fólk á öðrum stjörnum; grein í Vísi 1977

Íslenskir náttúrufræðingar
Íslenskir jarðfræðingar
Íslenskir rithöfundar
Northern Rock

Northern Rock plc var breskur banki í eigu breska ríkisins. Höfuðstöðvar bankans voru í Newcastle upon Tyne í Norðvestur-Englandi. Fyrirtækið hét áður Northern Rock Building Society, en því var breytt í banka árið 1997 þegar opnað var fyrir kaup á hlutabréfum í fyrirtækinu í Kauphöllinni í Lundúnum. Árið 2000 varð bankinn hluti FTSE 100-hlutabréfavísitölunnar.

Þann 14. september 2007 bað bankinn um og fékk greiðslugetustuðning frá Englandsbanka eftir undirmálslánakreppuna í Bandaríkjunum. Klukkan 00:01 þann 22. febrúar 2008  var bankinn þjóðnýttur af bresku ríkisstjórninni. Þjóðnýtingin kom í kjölfarið á tveimur árangurslausum yfirtökutilboðum annarra banka.

Virgin Group eignaðist bankann árið 2012 og stofnaði bankaþjónustuna Virgin Money.

Breskir bankar
Englandsbanki

Englandsbanki (e. Bank of England) er seðlabanki Stóra-Bretlands og er í eigu breska ríkisins. Hann var stofnaður árið 1694. Bankinn hefur einkarétt á prentun peningaseðla í Englandi og Wales. Peningamálastefnu Englands er stjórnað af nefnd á vegum bankans.

Höfuðstöðvar bankans hafa verið á Threadneedle-götu í fjármálahverfi Lundúnaborgar frá 1734. Byggingin er kölluð The Old Lady (þ.e. gamla hefðarfrúin). Núverandi bankastjóri Englandsbanka er Andrew Bailey, sem tók við 2020 af Mark Carney.

Seðlabankar
Breskir bankar
Línuveiðaskip

Línuveiðaskip er bátur sem kastar út línu með áfastri beitu og lætur hana liggja í sjónum í nokkrar klst. Áður en hún er dregin aftur um borð með aflanum áfastri við línuna, og þarf að vera maður sem notar spítu með nagla á endanum (svo kallaður goggur) til að hjálpa fisknum um borð eða með öðrum orðum að gogga fiskinn um borð.

Skip
Indiana Jones

Dr. Henry Walton „Indiana“ Jones yngri er aðalpersóna, hermaður og fornleifafræðingur í samnefndir kvikmyndaröð. Hann kom fyrst fram í myndinni Leitin að týndu örkinni (Raiders of the lost Ark) árið 1981.

Kvikmyndir 
Kvikmyndirnar um Indiana Jones eru grín-, hasar- og ævintýramynd sem eru orðnar fjórar talsins, og leikur Harrison Ford Indy í þeim öllum. Fyrsta myndin var Ránið á týndu örkinni (Raiders of the Lost Ark) en hún gerist upp úr 1930. Þar mætir Indiana Jones meðal annars nasistum í leit sinni að týndu sáttmálsörkinni. Næsta mynd var Indiana Jones og musteri óttans (Indiana Jones and the Temple of Doom) sem kom út árið 1984. Hún gerist að mestu á Indlandi og árið er 1935. Þriðja myndin var Indiana Jones og síðasta krossferðin (Indiana Jones and The Last Crusade) en hún gerist árið 1938. Nýjasta myndin er svo Indiana Jones og konungsríki kristalshauskúpunnar (Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull) sem kom út árið 2008. Sú mynd gerist árið 1957 og hefur Indy elst nokkuð milli mynda.

Sjónvarpsþættir 
Á árunum 1992 til 1996 gerði George Lucas sjónvarpsþáttaröð um Indiana Jones sem nefndist Ævintýri Indiana Jones (The Young Indiana Jones Chronicles).

 
Kvikmyndapersónur
Hreistur

Hreistur eru þunnar, skaraðar beinflögur á roði sumra fiska og á húð fleiri dýra. Hreistur gróa sem hlífðarlag, en þau má einnig finna á vængum fiðrilda, en þar mynda þau litamynstur þeirra. Hreistur eru algeng á dýrum en þau hafa þróast margsinnis með mismunandi hætti - hreistur fiska hafa þróast frá öðruvísi efni en hreistur skriðdýra.

Hreistur eru flokkuð sem hluti hlífðarlíffærakerfis.

Líffræði
Flekaskil

Flekaskil eru þar sem jarðflekarnir gliðna í sundur ca. 1-15 cm á ári í hvora átt. Þar kemur bergkvika upp um sprungur á skilunum. Eldvirkni á flekaskilum er að mestu neðansjávar. Einkennandi fyrir flekaskil eru miðhafshryggir og sigdalir. Dæmi um flekaskil er á Íslandi þar sem Evrasíu- og Norður-Ameríkuflekinn færast hvor frá öðrum. Andstæða flekaskila eru flekamót þar sem flekar rekast saman.

Flekakenningin
Íslenska útrásin

Íslenska útrásin var tímabil í fjármálasögu Íslands sem má segja að hafi hafist nálægt aldamótunum 2000 og kann að hafa lokið í lok september eða byrjun október 2008. Forsendur útrásarinnar voru einkavæðing bankanna, lagasetning sem var hagstæð fyrir fjárfestingar, mikið framboð af ódýru lánsfjármagni á alþjóðamörkuðum og ákvæði í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið sem kveða á um frjálst flæði fjármagns. Loks ber að geta efnahagsþenslu vegna stóriðjuuppbyggingar, ekki síst á Kárahnjúkum. Þegar íslenskir fjárfestar höfðu eignast stæðileg fjármálafyrirtæki fóru þeir að fjárfesta í miklum mæli erlendis.

Meðal áberandi fjárfestinga voru erlend flugfélög, eins og Sterling, lyfjafyrirtæki og símafyrirtæki í Austur-Evrópu, og ýmsar verslanir, verslanakeðjur og önnur fyrirtæki, einkum í Bretlandi (t.d. Debenhams, Woolworths, Hamleys o.fl.) og Danmörku (Magasin de Nord, Royal Unibrew o.fl.)

Fjárfestarnir -- þar á meðal Jón Ásgeir Jóhannesson, Hannes Smárason og Björgólfur Thor Björgólfsson -- efnuðust hratt á fjárfestingum, lifðu hátt og voru oft kallaðir „útrásarvíkingarnir“, „þotulið“ (eftir einkaþotum þeirra) og fleira slíkt.

Á meðan allt virtist leika í lyndi þóttust sumir sjá að ekki væri allt sem sýndist. Þannig tjáðu ýmsir innlendir og erlendir hagfræðingar sig um hagkerfið og að það væri ekki stöðugt, m.a. vegna þess að það væri svo smátt, Seðlabankinn þar með talinn, að það gæti ekki staðið á bak við alla bankastarfsemina sem íslenskir bankar voru með erlendis.

Fyrsta bakslagið var sennilega stórt gengisfall krónunnar upp úr miðjum marsmánuði 2008. Sumir kenndu erlendum vogunarsjóðum um að hafa tekið stöðu gegn gengi krónunnar til að hagnast á falli þess. Aðrir kenndu bönkunum um og bentu á að vegna mikillar gjaldeyriseignar hefðu þeir grætt á fallinu. Loks voru þeir sem kenndu stefnu stjórnvalda um, að þenslan (aðallega vegna byggingar Kárahnjúkavirkjunar) hefði einfaldlega gert krónuna veika fyrir og þannig boðið hættunni heim.

Eftir nokkurra mánaða erfiðleika í efnahagsmálum, kom stærsti skellurinn þegar kreppa skall á haustið 2008. Fjármálafyrirtækin reyndust þá ekki öll vera eins vel undir hana búin. Íslensk yfirvöld yfirtóku þannig Glitni þann 29. september og Landsbankann og Kaupþing fáum dögum seinna.

Sjá einnig 

 Efnahagskreppan á Íslandi 2008

Saga Íslands
Efnahagur Íslands
Viðskipti
Íslenskir milljarðamæringar
Nýja Holland

Nýja Holland (hollenska: Nieuw-Nederland, latína: Novum Belgium eða Nova Belgica) var heitið á því landsvæði sem Hollendingar réðu yfir á austurströnd Norður-Ameríku á 17. öld. Nýja Holland náði yfir hluta þess lands sem í dag tilheyrir bandarísku fylkjunum Maryland, Delaware, Pennsylvaníu, New Jersey, New York, Connecticut og Rhode Island. Nafnið Nýja Holland var fyrst notað á landakorti sem Adriaen Block gerði og kynnti fyrir hollenska stéttaþinginu árið 1614. Árið 1621 fékk Hollenska Vestur-Indíafélagið einkaleyfi á verslun á landsvæðinu en frá 4. áratugnum tóku enskir landnemar að flykkjast til landsins án þess að Hollendingar fengju rönd við reist. Með Hartford-samningnum 1650 létu Hollendingar Connecticut-á Englendingum eftir og árið 1664 ákváðu Englendingar að leggja Nýja Holland undir sig sem leiddi til annars stríðs Englands og Hollands 1665-1667. Árið 1673 lögðu Hollendingar landið aftur undir sig með 21 skipa flota undir stjórn Cornelis Evertsen de Jongste en Westminster-sáttmálinn sem batt enda á þriðja stríð Englands og Hollands 1674 kvað endanlega á um að landið tilheyrði Englandi.

Tengt efni 
 Nýja England
 Nýja Frakkland
 Nýja Svíþjóð

Hollenskar nýlendur
Saga Bandaríkjanna
Guido Grandi

Luigi Guido Grandi (1. október 1671 – 4. júlí 1742) var ítalskur prestur og stærðfræðingur frá Cremona. Hann lærði hjá jesúítum og gerðist munkur í Camaldolese-reglunni. Hann kenndi heimspeki og stærðfræði við klaustur reglunnar í Flórens. Hann er þekktastur fyrir runu Grandis og rannsóknir á rósarferlinum. Hann vann líka sem verkfræðingur fyrir stjórn Toskana og átti þátt í því að þurrka upp dalinn Val di Chiana. Hann heimsótti England 1706 þar sem hann varð félagi í Konunglega enska vísindafélaginu.

Ítalskir stærðfræðingar
Camaldolese-reglan
Cremona

Cremona er borg í Langbarðalandi á Ítalíu á vesturbakka árinnar Pó á miðri Pósléttunni. Borgin er höfuðstaður samnefndrar sýslu. Íbúar eru um 71 þúsund (2013). Meðal frægra íbúa Cremona má nefna Antonio Stradivari, Guido Grandi og Claudio Monteverdi.

Borgir í Langbarðalandi
Innósentíus 10.

Innósentíus 10. (6. maí 1574 – 7. janúar 1655) sem upphaflega hét Giovanni Battista Pamphili var páfi frá 1644 til dauðadags. Hann fæddist í Róm en fjölskylda hans hafði flust þangað frá Gubbio í Úmbríu í tíð Innósentíusar 9.. Hann lærði lögfræði og varð endurskoðandi við rómverska áfrýjunardómstólinn. Hann varð kardináli árið 1629. 

Hann hóf valdatíð sína á málsókn gegn Barberini-fjölskyldunni sem hafði hagnast gríðarlega í valdatíð Úrbanusar 8.. Antonio og Francesco Barberini flúðu til Parísar þar sem Mazarin kardináli tók þá undir sinn verndarvæng. Hann fordæmdi jansenisma sem villutrú sem varð til þess að klaustrið í Port-Royal var leyst upp. Hann hélt áfram Castro-stríðunum gegn hertoganum af Parma sem lauk með því að hersveitir Páfagarðs eyddu borgina Castro algerlega. Helsti ráðgjafi hans var hin umdeilda Olimpia Maidalchini, ekkja bróður hans.

Páfar
Mazarin kardináli

Jules Mazarin, áður Giulio Raimondo Mazzarino (14. júlí 1602 – 9. mars 1661) var franskur stjórnmálamaður af ítölskum uppruna. Hann var aðalráðgjafi Frakkakonungs frá 1642 til dauðadags og tók við af læriföður sínum, Richelieu. Hann hélt áfram andstöðu Richelieus við Habsborgara og lagði grunninn að útþenslustefnu Frakka í valdatíð Loðvíks 14.. Hann var samningamaður fyrir hönd Frakklands þegar Vestfalíufriðurinn var undirritaður 1648 þar sem Frakkar fengu héraðið Alsace. 

Forsætisráðherrar Frakklands
Kardinálar
Pierre Mignard

Pierre Mignard (7. nóvember 1612 – 30. maí 1695) var franskur listmálari frá Troyes. Hann lærði hjá Jehan Boucher í Bourges og fékk vinnu á vinnustofu Simon Vouet í París. 1630 hélt hann til Ítalíu þar sem hann dvaldist næstu 22 árin. Hann varð síðan hirðmálari við frönsku hirðina í París þar sem hann varð leiðtogi andstöðunnar við frönsku listaakademíunnar sem var undir stjórn Charles Le Brun. 

Franskir listamenn
Troyes

Troyes er 60 þúsund manna borg við ána Signu í Aube-umdæmi í Frakklandi, 150 km suðaustan við París. 

Borgir í Frakklandi
Simon Vouet

Simon Vouet (9. janúar 1590 – 30. júní 1649) var franskur listmálari sem átti þátt í því að koma ítalska barokkinu á framfæri í Frakklandi. Hann fæddist í París og lærði hjá föður sínum en hélt síðan í námsferð til Ítalíu þar sem hann eyddi fjórtán árum, aðallega í Róm þar sem hann stúderaði verk Caravaggios, Paolo Veronese, Annibale Carracci, Guercinos og Guido Reni. Hann var forseti Akademíu heilags Lúkasar í Róm þegar Loðvík 13. boðaði hann til Parísar þar sem hann setti upp vinnustofu. Meðal nemenda hans var Charles Le Brun, einn áhrifamesti listamaður Frakklands 17. aldar.

Franskir listamenn
Nicolas Mignard

Nicolas Mignard (7. febrúar 1606 – 20. mars 1668) var franskur listmálari. Hann var bróðir listmálarans Pierre Mignard og fæddist í Troyes. Hann varði tveimur árum í námsferð á Ítalíu þar sem hann tileinkaði sér verk Annibale Carracci og Francesco Albani. Eftir það setti hann upp vinnustofu í Avignon. Árið 1660 boðaði Mazarin kardináli hann til Parísar þar sem Loðvík 14. fékk hann til að skreyta hluta Tuileries-hallar. 

Franskir listamenn