Aðalskipulag

Aðalskipulag er skipulagsáætlun sem skilgreind er í skipulagslögum. Aðalskipulag gildir fyrir eitt sveitarfélag og er allt landsvæði sveitarfélagsins skipulagsskylt. Í aðalskipulagi setur sveitarstjórn fram stefnu sína um landnotkun, byggðaþróun, byggðamynstur, samgöngu- og þjónustukerfi og umhverfismál í sveitarfélaginu til minnst 12 ára. Af stigum skipulags í íslenskum lögum er aðalskipulag þriðja skipulagsstigið á eftir landsskipulagi sem er efsta skipulagsstigið og svæðisskipulagi sem er yfirsett aðalskipulagi. Fjórða skipulagsstigið er deiliskipulag og er það undirsett aðalskipulagi. Jafnframt er til skipulagsstig sem er jafnsett deiliskipulagi, hverfisskipulag. 

Skipulagslög 123/2010 tóku gildi 1. janúar 2011 og jafnframt tóku þá gildi lög um mannvirki 160/2010. Komu þau í stað eldri skipulags- og byggingarlaga sem höfðu verið í gildi frá 1997.

Stjórnsýsla skipulagsmála 
Sveitarstjórn ber ábyrgð á að gert sé aðalskipulag fyrir sveitarfélagið og skal aðalskipulag vera í gildi á hverjum tíma. Teking skal afstaða til þess á fjögurra ára fresti hvort endurnýja beri gildandi skipulag. Skipulagsnefnd sveitarfélags annast í umboði sveitarstjórnar vinnslu, kynningu og afgreiðslu aðalskipulags. Sveitarstjórn samþykkir aðalskipulag og sendir það Skipulagsstofnun til staðfestingar.  Aðalskipulag er háð samþykki sveitarstjórnar og staðfestingu Skipulagsstofnunar og ráðherra í þeim tilvikum sem hann skal staðfesta aðalskipulag. 

Sveitarstjórnir skulu kjósa skipulagsnefnd sem getur í samræmi við samþykktir annast fullnaðarafgreiðslu mála. Með skipulagsnefnd skal starfa skipulagsfulltrúi sem ráðinn er af sveitarstjórn. Skipulagsfulltrúi kann einnig að gegna hlutverki byggingafulltrúa. Sveitarstjórnir annast með þessum hætti gerð aðalskipulags, deiliskipulags og í samvinnu við önnur sveitarfélög svæðisskipulag

Umhverfis- og auðlindaráðherra fer með yfirstjórn skipulagsmála á Íslandi og hefur sér til aðstoðar Skipulagsstofnun. Ráðherra annast skipulag á öryggis- og varnarsvæðum. Skipulagsstofnun annast eftirlit með framkvæmd skipulagsmála og upplýsingagjöf um skipulagsmál. 

Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála hefur það hlutverk að úrskurða í kærumálum vegna stjórnvaldsákvarðana og ágreiningsmálum vegna annarra úrlausnaratriða á sviði umhverfis- og auðlindamála eftir því sem mælt er fyrir um í lögum á þessu sviði. Getur nefndin fellt úr gildi skipulagsáætlanir og fyrirskipað um stöðvun framkvæmda.

Efni og framsetning aðalskipulags 
Í aðalskipulagi er lagður grundvöllur fyrir gerð deiliskipulags varðandi landnotkun, takmarkanir á landnotkun, samgöngu- og þjónustukerfi og byggðamynstur, þ.m.t. þéttleika byggðar. Í aðalskipulagi eða breytingu á því er heimilt að setja fram nánari stefnu, svo sem um nýbyggingarsvæði eða endurbyggingarsvæði í eldri byggð eða um einstök viðfangsefni. Við gerð aðalskipulags skal byggt á áætlunum um þróun og þarfir sveitarfélagsins auk gildandi yfirsettra skipulagsáætlana. Þá skal jafnframt gætt að samræmi við skipulagsáætlanir aðliggjandi sveitarfélaga. 

Aðalskipulag skal sett fram í bæði greinargerð og á uppdrætti og eftir atvikum á þemauppdráttum. Skipulagsgreinargerð aðalskipulags skal lýsa rökstuddri stefnu sveitarstjórnar um landnotkun, byggðaþróun, byggðamynstur, samgöngu- og þjónustukerfi og umhverfismál í sveitarfélaginu ásamt umhverfismati aðalskipulagsins. Skipulagsuppdráttur aðalskipulags skal sýna staðbundnar ákvarðanir um landnotkun, vernd og aðrar takmarkanir á landnotkun og samgöngu- og þjónustukerfi. 

Rammahlutar aðalskipulags sýna ákveðin afmörkuð svæði sveitarfélagsins með það að markmiði að ákvarða nánar landnotkun, svo sem um meginþætti þjónustukerfa og að afmarka byggingarsvæði eða áfanga deili­skipulags­áætl­ana.

Skipulagsreglugerð mælir fyrir um að eftirtaldir þættir séu teknir fyrir í greinargerð aðalskipulags:

a. Athafna- og iðnaðarstarfsemi, umfang og yfirbragð

b. Blöndun byggðar, skilyrði og reglur.

c. Efnistaka, efnislosun og urðun úrgangs.

d. Íbúar og íbúðir, íbúasamsetning og þörf fyrir húsnæði.

e. Landbúnaður, einkenni og þróun. 

f. Landsskipulagsstefna, mat á samræmi.

g. Opin svæði, útivist og íþróttir. Umfang og aðstaða.

h. Samgöngur, vegir og stígar. Þróun samgöngumála og megináhrifaþættir. 

i. Sjálfbær þróun, sérstaklega hvað varðar búsetumynstur, samgöngur og auðlindanýtingu.

j. Skógrækt, landgræðsla og endurheimt votlends. Umfang og einkenni ræktarsvæða og tengd mannvirkjagerð. 

k. Stakar framkvæmdir.

l. Varúðarsvæði og náttúruvá. Náttúruvá og önnur hætta fyrir heilsu og öryggi almennings svo sem vegna mengandi atvinnustarfsemi. 

m. Veitur og fjarskipti.

n. Verndar- og orkunýtingaráætlun.  Svæði í verndarflokki skal skilgreina sem önnur náttúruvernd og svæði í biðflokki sem varúðarsvæði þar til fyrir liggur ákvörðun um virkjunarkosti í biðflokki í verndar- og orku­nýt­ingaráætlun. Setja skal stefnu um orkunýtingu á svæðum í orkunýtingar­flokki og skilgreina sem iðnaðarsvæði.

o. Vernd vatns, náttúru- og menningarminja.

p. Verslun og önnur þjónusta. Stefna um hvar og hvernig þörfum fyrir verslun og aðra þjónustu verður mætt. 

q. Þéttbýli. Þróun þéttbýlis, helstu einkenni einstakra þéttbýlisstaða, samspili þeirra og hlut­verka­skiptingu.

Aðalskipulög á Íslandi 

Skýringar við skipulag töflu

Suðvestur hornið 0000 - 3504

Vesturland og Vestfirðir 3506 - 4910

Norðurland 5000 - 6707

Austurland 7000 - 7620

Suðurland 7708 - 8721

Heimildir 

 Íslensk sveitarfélög eftir sveitarfélagsnúmerum

Tenglar
 LISTI YFIR ÞÁ SEM RÉTTINDI HAFA TIL AÐ SINNA SKIPULAGSGERÐ 
 Umhverfisraduneyti
 Skipulagsstofnun

Landupplýsingar
Sveitarfélög Íslands
Listar tengdir íslenskum stjórnmálum
Íslensk stjórnmál
Skipulagsmál
Borgarskipulagning