alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Vopn

Vopn eru verkfæri notuð til að særa eða drepa með í hernaði eða til veiða. Sérstök vopn eru einnig notuð eingöngu til skemmtunar og við íþróttaiðkun án þess að markmiðið sé að meiða nokkurn með þeim. Handvopn eru smæstu vopnin og þeim getur fullorðinn maður haldið á og beitt án stuðnings. Elstu gerðir vopna eru höggvopn, og frumstæð lagvopn, en síðar komu eggvopn, þ.e. hnífar og sverð, sem notuð eru til að skera með eða til að stinga. Skotvopn skjóta byssukúlum úr málmum (oft blýi) á miklum hraða að skotmarki. Í skylmingum eru notuð keppnissverð, en í skotfimi eru notaðir markrifflar eða -skammbyssur. 

Í hernaði er vopnum beitt til árása eða varnar og tilað ógna, fæla eða lítilsvirða óvin og valda tjóni á eða eyðileggja mannvirki hans. Tæknilega séð getur hvað tól sem er, jafn vel sálfræðilegar aðferðir, orðið að vopni og vopn geta verði einföld að gerð eins og kylfa eða flókin eins og flugmóðurskip. Efna- og sýklavopn eru öflug sé þeim beitt í hernaði, en hafa lítið verið notuð á seinni árum vegna siðferðilegra vandamála við notkun þeirra. Öflugustu vopnin eru kjarnorkuvopn, ekki síst vegna mikils fælingarmáttar.

Helstu gerðir vopna 
 Efnavopn
 Gereyðingarvopn
 Höggvopn
 Kjarnorkuvopn
 Lagvopn
 Skotvopn
 Sprengjur

Tenglar 

 Óhugnanleg tæki til manndrápa; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1972
Byssupúður

Byssupúður, hvort sem það er svart púður eða reyklaust púður, er efni sem brennur mjög hratt og gefur frá sér lofttegundir sem virka sem drifefni á skot í skotvopnum. Byssupúður er fyrsta sprengiefnið sem fundið var upp, en elstu heimildir geta þess í kringum 850 í Kína og þaðan breiddist þekkingin á gerð þess út eftir Silkiveginum. Arabar lærðu að nota það á 13. öld og þaðan hefur það borist til Evrópu.

Samsetning
Byssupúður er búið til úr saltpétri, viðarkolum og brennisteini sem yfirleitt er blandað í hlutföllunum 15:3:2.

Tenglar 
 Þegar púðrið kom í heiminn; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1973
 Púðrið; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1958

Byssur
A Clockwork Orange (bók)

A Clockwork Orange er skáldsaga eftir Anthony Burgess sem kom út árið 1962. Við ritun bókarinnar útbjó Burgess heilt slangurmál frá grunni sem hann nefnir Nadsat, og er að mestu byggt á rússnesku. Bókin var mjög umdeild þegar hún kom út. Árið 1971 gerði Stanley Kubrick samnefnda kvikmynd sem var byggð á bókinni.

Söguþráður 
A Clockwork Orange (eða Klukkuverk appelsína) er framtíðarsaga sem gerist (líklega) á Bretlandi. Hún er sögð í fyrstu persónu og nefnist sögumaðurinn Alex. Hann er fimmtán ára, hneigður til ofbeldis og mjög uppreisnagjarn. Hann og félagar hans (Pete, Dim og Georgie) mynda klíku og eru allir sem einn ólöghlýðnir fantar. Þeir hanga venjulega á Mjólkurbarnum (Duke of New York) og fremja þess á milli hrylliega ofbeldisglæpi, stunda innbrot, árásir og nauðganir. Loks nær hinn langa hönd laganna til Alex og hann er settur í fangelsi. Til að losna fyrr út tekur hann þátt í undarlegri tilraun (Ludovico’s Technique) sem á að gera hann að löghlýðnum borgara. Tilraunin er að öllu leyti óhefðbundin, en hún felst í því að hann er sprautaður með lyfi og látinn horfa á hryllilegustu glæpi með augun glennt upp á gátt og höfuðið skorðað þannig að hann geti ekki litið undan. Og meðan er spiluð klassísk tónlist, en Alex hafði unun af slíkri tónlist og tengir hana við ofbeldi, enda hafði hann ósjaldan hlustað á hana meðan hann vann illvirki sín. Tilraunin hefur það sterk áhrif á hann fær viðbjóð á ofbeldi og klassískri tónlist. Þegar hann svo losnar úr fangelsinu og kemur heim til foreldra sinna hafa þeir leigt út herbergið hans og henda honum út. Hann ráfar um göturnar og rekst fyrr en varir á vin sinn Dim, sem er orðinn lögregluþjónn. Dim og vinur hans, sem einnig er lögregluþjónn, taka Alex og fara með hann út í sveit og berja hann. Alex rís upp og ráfar um sveitirnar og lendir fyrir tilviljun í höndum eiginmanns konunnar sem hann nauðgaði nokkrum árum fyrr. Hann og vinir hans ákveða að nota Alex sem vopn gegn politískum andstæðingum sínum. Þau loka hann inni og vonast til að hann fremji sjálfsmorð, sem Alex reynir líka með því að hoppa út um glugga. Hann lifir það þó af. Í þessum síðasta þætti bókarinnar er tilrauninni snúið við, og Alex verður aftur ofbeldishneigður og stofnar klíku. Hann stundar ofbeldi, en eftir að hann hittir Pete, gamlan klíkuvin sinn, sem er vaxinn upp úr brotaferli sínum, hugsar hann til þess möguleika að til sé annarskonar líf. Bókin endar svo á því að Alex lætur sig dreyma um maka og að eignast afkvæmi. Jafnvel þó hann geri sér grein fyrir að næsta kynslóð verði einnig ofbeldishneigð. Margt er þó tvíbent í sögunni og erfitt að átta sig á hverjar raunverulegar hneigðir sögumanns eru í lokin.

Ytri krækjur 
 Umfjöllun um Clockwork Orange kvikmyndina á Deus ex cinema 

Breskar skáldsögur
The Elephant Man

The Elephant Man er kvikmynd byggð á ævisögu Joseph Carey Merrick. Joseph er líka kallaður „the elephant man“ eða „fílamaðurinn“ vegna þess hver afmyndaður hann er. Hann var með mjög alvarlegan sjúkdóm sem var orsök þess að hann varð svona afmyndaður. Vegna þessar afmyndunar er hann settur í sirkus sem sirkusfyrirbæri. Á eina af sýningunum hans kemur læknir að nafni Sir Frederic Treves en hann tekur hann frá sirkusnum til að skoða hann vísindalega séð. En hann vingast mjög fljótlega við Fílamannin og gefur honum húsnæði í spítalanum sínum til að forða honum frá því að lenda aftur í sirkusnum og láta fólk líta niður á hann. Það kemur í ljós að Joseph er ekki einhver afmyndaður vitleysingur heldur greindur og heillandi maður í afmynduðum líkama.

Elephant Man, The
Sprengiefni

Sprengiefni er óstöðugt efni sem brennur mjög snögglega og þenst þá það mikið út að sprenging verður við vissar kringumstæður.

Algengar tegundir sprengiefna 
 Aseton-peroxíð (TATP)
 Dínamít
 Nítróglyserín
 Pikriksýra
 Svart púður
 Trótyl (TNT)
Skotvopn

Skotvopn er vopn sem skýtur einu eða fleiri skotum sem knúin eru áfram af gasi sem verður til við sprengingu drifefnis í skothylki, sem skorðar byssukúluna þar til hleypt er af. Í gamla daga var drifefnið yfirleitt svart púður, en nú til dags er yfirleitt notað reyklaust byssupúður, kordít o.fl. Loftbyssa notar samþjappað loft sem drifefni. Handskotvopn eru ekki þyngri en svo að einn fullorðinn maður getur haldið á þeim og hleypt af án stuðnings og þeim var fyrst beitt með markvissum hætti í hernaði á Endurreisnartímanum.

Hlaupvíð skotvopn 
Fallbyssa er mjög hlaupvíð og langdræg og tilheyrir stórskotaliði, en fallbyssur voru einnig á orrustuskipum. Eru oftast á hjólum og hlaupið er með dempara til að draga úr bakslagi. Sumar fallbyssur eru á skriðbeltum með eigin drifbúnaði, líkt og skriðdreki. Skothornið er tiltölulega hátt, þ.a. skeytin fara í boga og falla af eigin þunga á skotmarkið. Sprengjuvarpa er mun hlaupþrengri og skammdrægari en er notuð með sama hætti og fallbyssa, þ.e. skeytin eru látin falla á skotmarkið. Þær eru oft ekki þyngri en svo að einn maður getur haldið á þeim.

Önnur vopn, sem skjóta má með 
Bogi og örvar, lásbogi, kastspjót, munnbyssa, baunabyssa og teygjubyssa teljast almennt ekki til skotvopna, þó færa megi rök fyrir því að flokka þau sem slík.

Tengt efni 
 Alsjálfvirkt skotvopn
 Framhlaðningur
 Haglabyssa
 Hálfsjálfvirk skotvopn
 Hríðskotabyssa
 Hríðskotariffill (árásarifill)
 Loftbyssa
 Skammbyssa
 Skotfæri
 Skothylki
 Vélbyssa

Tenglar 
 Byssan og þróun skotvopna; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1967
 Byssan og þróun skotvopna; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1967
Hanyu Pinyin

Hanyu Pinyin (汉语拼音; hànyǔ pīnyīn), eða einfaldlega pinyin, er aðferð við að umrita kínversku með latnesku letri. Þessi umritun yfir í latneska (rómverska) bókstafi kallast rómönskun. Kerfið byggist aðallega á því að sérhljóðarnir eru merktir á fjóra mismunandi vegu fyrir ofan stafina, t.d. ā, á, ǎ, eða à, og gefa merkingarnar til kynna tónun stafsins eða táknsins. Auk þessara hópa er einnig til áherslulaus tónun þar sem sérhljóðin eru „hattlaus“.

Pinyin umritun er kennd í kínverskum grunnskólum og börn læra þetta kerfi um leið og þau læra að lesa þar sem táknin eru gjarnan merkt með Pinyin í kennslubókum yngstu bekkja til að auðvelda þeim lestur.

 Little Pinyin App 1.0 online 
 New Edition Hanyu Pinyin Syllable Table 

Kínverska
Sverð

Sverð eða brandur er langt og oddmjótt handvopn sem hægt er að beita sem högg- eða lagvopn og hefur verið notað í flestum menningarsamfélögum frá alda öðli. Meginhlutar sverðs eru blað með bakka og egg, ýmist báðum megin (tvíeggjað sverð) eða öðrum megin (eineggjað sverð). Efri og neðri hjöltu eru þvereiningar sverðsins, að ofan og neðanverðu við meðalkaflann. Tækni við að beita sverði er breytileg eftir menningarsvæðum og lögun sverðsins.

Sverð eru talin hafa þróast út frá hnífum á bronsöld frá því á 2. árþúsundi f.Kr. þegar varð tæknilega mögulegt að móta lengri blöð.

Í ólympískum skylmingum er notast við þrenns konar sverð:  höggsverð, stungusverð og lagsverð, en mismunandi keppnisreglur gilda fyrir hvert vopn.

Sverð til forna 
Sverð í Norður Evrópu á fornöld voru stærri og veigameiri en þau sem tíðkuðust um sömu mundir við Miðjarðarhafið. Brandurinn var beinn, breiður og tvíeggjaður, og gekk eftir honum að endilöngu hryggur, er kallaður var véttrim, fram undir blóðrefilinn, en svo nefndist oddur sverðsins. Fletirnir beggja vegna við véttrimina voru kallaðir valbastir. Rammgjör þverstöng (fremra hjalt, höggró, gaddhjalt) var til hlífðar framan við handfangið (meðalkaflinn), en til viðnáms fyrir höndina að aftan var knappur mikill eða hnúður, ýmislega lagaður (efra hjalt, klót).

Eftir lok bronsaldar lögðu Germanskar og Keltneskar þjóðir meira upp úr höggetu sverða sinna, en notuðu þau síður til að stinga andstæðinga sína. Miðjarðarhafsþjóðir smíðuðu helst styttri sverð sem sérstaklega voru ætluð til að stinga.

Söx 
Hin svonefndu söx eða saxsverð voru nokkru minni en hin vanalegu sverð og ekki tvíeggjuð. Meðallengd sverða frá fremra hjalti til blóðrefils mun hafa verið hálft annnað fet; að minnsta kosti er svo að sjá sem það hafi verið lögboðin lengd hólmgöngusverða í heiðni.

Ferðalok 
Í lokaerindi ljóðsins Ferðalok eftir Jónas Hallgrímsson er fjallað um blað, egg og bakka:
Háa skilur hnetti
himingeimur,
blað skilur bakka og egg;
en anda sem unnast
fær aldregi
eilífð að skilið.

Tenglar 

 „Forn sverð og sverðsmíðar“; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1966
 „Endurheimt fornaldarsverð“; grein í Árbók Hins íslenska fornleifafélags 1971
Vingull

Vingull (fræðiheiti: Festuca) er ættkvísl af grasaætt. Ættkvíslin telur um 300 tegundir og lifa þær flestar í tempruðu loftslagi. Ættkvíslin er nokkuð skyld Rýgresi og eru stundum æxlaðar saman. 

Vinglar eru bæði stórir og smáir, frá 10 cm hæð með flöt en mjó blöð að stærri tegundum sem ná 60 cm hæð og hafa 1 cm breið blöð. Vinglar eru algeng túngrös og eru einnig notuð á velli enda þola þeir alla jafna traðk og beit vel. Ýmsar tegundir vingla hafa verið notaðir við landgræðslu en þó helst í bland með öðrum tegundum.

Tegundir 
Algengustu tegundir vingla eru:
Festuca alpina
Festuca altissima
Festuca amethystina
Festuca elatior
Festuca caesia
Festuca cinerea
Festuca diffusa
Festuca elatior
Festuca eskia
Festuca gautieri
Festuca gigantea
Festuca glacialis
Festuca glauca
Festuca heterophylla
Festuca idahoensis
Festuca juncifolia
Festuca mairei
Festuca matthewsii
Festuca nigrescens
Festuca novae-zealandiae
Festuca ovina — Sauðvingull
Festuca paniculata
Festuca pratensis — Hávingull
Festuca punctoria
Festuca pyrenaica
Festuca quadriflora
Festuca richardsonii — Túnvingull
Festuca rubra — Rauðvingull (Íslenskur túnvingull oft kenndur við þetta latneska nafn en hans rétta nafn er Festuca rubra ssp. arctica)
Festuca rupicola
Festuca tenuifolia
Festuca valesiaca
Festuca varia
Festuca vivipara — Blávingull

Heimildir 

 
 
 

Grasaætt
Svæði hins mögulega þroska

Svæði hins mögulega þroska eða ZPD þroskasvæði er samkvæmt Lev Vygotsky bilið milli þess sem barnið getur numið sjálfstætt og þess þroska sem það gæti náð undir leiðsögn fullorðinna eða í samvinnu við lengra komna.

Ítarefni 
 Vygotsky, L.S. (1978). Mind and society: The development of higher mental processes. Cambridge, MA: Harvard University Press.
 Chaiklin, S. (2003) The Zone of Proximal Development in Vygotsky's Analysis of Learning and Instruction. In Kozulin, A., Gindis, B., Ageyev, V. & Miller, S. (Eds.) Vygotsky's Educational Theory and Practice in Cultural Context. Cambridge: Cambridge University Press

Þroski
Lance Armstrong

Lance Armstrong (fæddur Lance Edward Gunderson þann 18. september 1971 í Plano, Texas) er fyrrverandi bandarískur atvinnugötuhjólari. Hann vann Tour De France sjö sinnum í röð frá 1999 til 2005. Hann setti því met í samfelldri röð vinninga og sló hann út fyrrverandi met, sem Miguel Indurain setti með því að vinna fimm sinnum í röð. Þetta gerðist eftir að hann hafði sigrast á krabbameini sem hafði byrjað sem eistnakrabbamein og náð upp í heila. Árið 1996 þurfti hann að gangast undir efnameðferð vegna sjúkdómsins.

Árið 2011 var hann dæmdur fyrir notkun ólöglegra lyfja í keppnum. Hann var settur í ævilangt keppnisbann og sviptur öllum titlum úr Tour de France. Hann viðurkenndi lyfjanotkunina opinberlega í spjallþætti Oprah Winfrey árið 2013.

Ferill 
Armstrong hóf feril sinn í þríþraut, hann var keppandi í eldri flokkum frá því hann var 15 ára, Það kom svo með tímanum að hann hefði mestu hæfileikanna á reiðhjólinu. Hann keppti mikið í áhugamannahjólreiðum og vann U.S. amateur götuhjólreiðakeppnina, árið eftir hafnaði hann í 14 sæti í götuhjólakeppnini á Ólympíuleikunnum 1992. Seinna sama ár hóf hann ferilinn sem atvinnumaður. Hann varð heimsmeistari 1993 og fékk því að gangast regnbogatreyjunni

Hann fékk inngöngu hjá liðinu Motorola til 1996 þegar krabbameinið hafði sagt sitt og þurfti því að hætta hjólreiðum og talið var þá að hann myndi aldrei ná sér aftur til að halda áfram sem keppnishjólari. Eftir að hann lýsti yfir að hann hyggðist hefja aftur að hjóla fékk hann samning hjá franska hjólaliðinu Cofidis, ekki gekk að ná sigrum hjá hjólreiðakappanum. Eftir að ferill hans hóf að dala lýsti hann yfir að hann hyggðist hætta hjólreiðum fyrir fullt og allt.

Chris Carmichael einkaþjálfari Lance Armstrong hafði ekki lagt árar í bát og hvatti hann að gefa hjólreiðum aftur möguleika. Sagan segir að þeir Lance og Chris hafi eytt vikum saman uppí fjöllum Kaliforníu, og þar hafi Lance fengið sjálfstraustið aftur eftir stífar æfingar.

Árið 1998 fékk Lance Armstrong inngöngu hjá US Postal-liðinu (breyttist yfir í Team Discovery, árið 2005) og fékk styrk frá Nike, hann setti markmiðið á Tour De France og árið 1999 var Armstorg valinn fyrirliði hjá liðinu sínu og var því markmið liðsfélaga hans að tryggja að hann héldi gulu treyjunni sem sýnir hver er með besta samanlagðan tíma.

Bandarískir hjólreiðamenn
Fólk fætt árið 1971
Marlon Brando

Marlon Brando yngri (3. apríl 1924 – 1. júlí 2004) var bandarískur leikari, margfaldur Óskarsverðlaunahafi og einn af þekktustu kvikmyndaleikurum 20. aldar. Hann gerði Stanislavskíjaðferðina og kerfisleiklist þekktar í kvikmyndum eins og Sporvagninn Girnd (1951) og On the Waterfront (1954). Hann neitaði þó að taka við óskarsverðlaununum sem besti leikarinn árið 1973. Var þar með annar leikarinn sem gerði slíkt. Ástæðan var sú að Brando var að mótmæla meðferð Hollywood á indjánum í myndunum þeirra.

Tenglar 
 

Brando, Marlon
Óskarsverðlaunahafar í flokki besta karlleikara í aðalhlutverki
John Wayne

John Wayne (26. maí 1907 – 11. júní 1979), einnig þekktur undir auknefninu „hertoginn“ (the Duke) var bandarískur kvikmyndaleikari sem hóf feril sinn í þöglu myndunum á 3. áratug 20. aldar. Hann er aðallega þekktur fyrir leik sinn í vestrum og stórmyndum sem fjalla um síðari heimsstyrjöldina. John lék þó einnig í annars konar myndum, t.d. ævisögulegum myndum, rómantískum gamanmyndum og lögreglumyndum.

Wayne, John
Óskarsverðlaunahafar í flokki besta karlleikara í aðalhlutverki
Frank Lloyd Wright

Frank Lloyd Wright (8. júní 1867 – 9. apríl 1959) var áhrifamikill bandarískur arkitekt, rithöfundur og kennari. Hann hannaði yfir 1.000 byggingar á 70 ára ferli. Hann nefndi þá stefnu sem hann fylgdi lífrænan arkitektúr sem fólst í því að hanna í samræmi við mannlíf og umhverfi. Fallvatnsbyggingin í Pennsylvaníu er ágætt dæmi um slíka hönnun, en sú bygging hefur verið kölluð „besti bandaríski arkitektúr fyrr og síðar“. Wright hafði mikil áhrif á arkitektúr um allan heim á 20. öld. Síðari hluta ævi hans ráku hann og eiginkona hans Olgivanna Lloyd Wright vinsælan skóla í andlegum þroska og arkitektúr á heimili þeirra, Taliesin í Wisconsin.

Wright var helsti forvígismaður þess sem var kallað Gresjuskólinn í arkitektúr og hann þróaði líka hugmyndina um Úsóníuheimilið og Breiðvangsborgina („Broadacre City“), sem hann sá fyrir sér að ætti að einkenna borgarskipulag í Bandaríkjunum. Hann hannaði meðal annars skrifstofur, kirkjur, skóla, skýjakljúfa, hótel og söfn, með nýrri og frumlegri nálgun. Wright hannað líka innra rýmið (þar á meðal steinda glugga, gólf, húsgögn og jafnvel borðbúnað) í samræmi við heildarútlit byggingarinnar. Hann skrifaði nokkrar bækur um arkitektúr og fjölda greina, og var vinsæll fyrirlesari bæði í Bandaríkjunum og Evrópu. Árið 1991 nefndi stofnunin American Institute of Architects hann „mesta bandaríska arkitekt allra tíma“. Árið 2019 voru nokkur verka hans skráð á Heimsminjaskrá UNESCO sem „20. aldar arkitektúr eftir Frank Lloyd Wright“.

Wright ólst upp í sveit í Wisconsin. Hann lærði verkfræði við Wisconsin-háskóla og gerðist svo lærlingur, fyrst hjá Joseph Lyman Silsbee 1887, og síðan Louis Sullivan 1888. Hann opnaði eigin stofu í Chicago árið 1893 og setti upp vinnustofu á heimili sínu í Oak Park í Illinois 1898. Hann fór frá fyrstu eiginkonu sinni, Catherine Tobin, árið 1909 og hóf sambúð með Mamah Cheney. Hún var myrt ásamt tveimur börnum sínum og fjórum öðrum þegar vinnumaður á heimili þeirra gekk berserksgang með öxi árið 1914. Frank giftist síðar Miriam Noel og að síðustu Olgu Ivanovnu Lazovich Milanoff (Olgivönnu).

Tilvísanir

Tengill 
 Frank Lloyd Wright; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1981

Bandarískir arkitektar
Rachel Carson

Rachel Carson (27. maí 1907 – 14. apríl 1964) var bandarískur dýrafræðingur og sjávarlíffræðingur. Frægasta rit hennar, Raddir vorsins þagna (1962), markar upphafið á umhverfishreyfingunni. Bókin hafði gríðarleg áhrif í Bandaríkjunum þar sem hún leiddi til stefnubreytingar varðandi notkun skordýraeiturs, einkum DDT. 

Bandarískir umhverfissinnar
Bandarískir dýrafræðingar
Bandarískir sjávarlíffræðingar
Landnámabók

Landnámabók eða Landnáma er elsta heimild um landnám Íslands. Hún hefur að geyma upptalningu landnámsmanna Íslands. Hún telur einnig upp ættir landnámsmanna, 3000 eiginnöfn og 1400 örnefni. Hún er upprunalega talin hafa verið rituð á fyrri hluta 12. aldar en það eintak er glatað. Til eru fimm endurskrifanir á henni:

 Sturlubók; endurskrifuð á 17. öld af Jóni Erlendssyni upp úr aldagömlum skinnhandritum eftir Sturlu Þórðarson sem brunnu í brunanum í Kaupmannahöfn árið 1728.
 Hauksbók; skrifuð af Hauki Erlendssyni um 1299 en einungis eru til 18 blöð af henni sjálfri en Jón Erlendsson gerði eftirrit sem er fullkomlega varðveitt.
 Melabók; talin vera rituð um 1272 af Snorra Markússyni lögmanni á Melum.
 Skarðsárbók; pappírshandrit frá fyrri hluta 17. aldar skrifað af Birni Jónssyni á Skarðsá. 
 Þórðarbók; einnig 17. aldar pappírshandrit skrifað af Þórði Jónssyni prófasti í Hítardal.

Tengt efni 
 Íslendingabók Ara fróða

Tenglar 
 Landnámabók (Sturlubók)
 Landnáma - sögugerð
 
 Landnámabók (latínu liber de occupatione Islandiae) með íslenskan texta hliðstæðum latneskum á Google Books. Eftir Jón Ólafsson og Hannes Finnsson. Atriðaskrá voru skrifaðar af Jóni Ólafssyni. Lesa má bókina hér.

Landnám Íslands
Íslensk ritverk
Fornrit
Emma Goldman

Emma Goldman (27. júní 1869 – 14. maí 1940), kölluð „rauða Emma“, var stjórnleysingi frá Kaunas í Litháen, sem var þekkt fyrir skrif sín, ræður og ævintýralegt lífshlaup. Hún flutti til New York í Bandaríkjunum sautján ára gömul og gerðist fylgismaður Johann Most og hugmyndarinnar um áróðursgildi hinnar drýgðu dáðar. Í New York kynntist hún stjórnleysingjanum Alexander Berkman og þau gerðust elskendur og samstarfsmenn. 1906 hófu þau útgáfu tímaritsins Mother Earth sem var skrifað í anda stjórnlausrar jafnréttishyggju. Þrisvar sinnum lenti hún í fangelsi vegna skoðana sinna og aðildar að aðgerðum stjórnleysingja. Þeim Berkman var síðar báðum vísað brott (ásamt mörgum fleiri róttækum innflytjendum) til Rússlands 1919. Þar varð hún vitni að Rússnesku byltingunni og varð fyrir miklum vonbrigðum með framferði bolsévika, einkum í beitingu hervalds gegn sjóliðunum í Kronstadt 1921. Tveimur árum síðar fluttu þau Berkman bæði til Suður-Frakklands. 1936 tók hún þátt í spænsku borgarastyrjöldinni og lést að lokum í Torontó í Kanada.

Goldman, Emma
Goldman, Emma
Goldman, Emma
Goldman, Emma
Þórhallur Þórhallsson

Þórhallur Þórhallsson (fæddur 24. mars 1983) er íslenskur grínisti. Hann var með útvarpsþátt á X-FM áður en sú stöð lagði upp laupana sem hét Örninn og Eggið. Hann var einnig með grínþátt á Rás 2 sem hét Tímaflakk. Hann hefur komið margoft fram með uppistand sem hefur annars verið sýnt á Skjá einum, til dæmis Alvöru Uppistand og Uppistand 2006. Hann er sonur hins landsfræga skemmtikrafts Ladda. Uppistand með honum er til á DVD diskinum „Uppistand 2006“. 

Þórhallur vann keppnina „Fyndnasti maður Íslands 2007“. Þórhallur hitaði upp fyrir hinn heimsfræga grínista Pablo Francisco í Háskólabíó þann 28. október 2007. Hann var með í sýningu föður síns „Laddi 6-tugur“ sem var sýnd við miklar vinsældir. Árið 2009 lék hann löggu í gamanmyndinni "Jóhannes" en faðir hans lék einmitt aðalhlutverkið í þeirri mynd.

Árið 2008 setti hann upp sýninguna „Fyndinn í fyrra“ sem var haldin á NASA. Sama ár byrjaði hann með sjónvarpsþáttinn Vitleysan sem var sýndur á sjónvarpsstöðinn ÍNN. Hann stóð einnig að baki ásamt fleirum vefsíðunni www.vitleysa.is. 

Þann 12. maí árið 2011 hitaði Þórhallur upp fyrir Jon Lajoie sem er vel þekktur grínisti sem hefur samið fjölmörg lög sem hafa fengið mörg milljón áhorf á YouTube.

Árið 2012 varð hann einn af stjórnendum Morgunþáttarins Magasín á FM957.

Árið 2020 kom út gamanmyndin Mentor þar sem Þórhallur lék annað aðalhlutverkið. Hann lék uppistandarann Húgó.

Íslenskir uppistandarar
Íslenskir útvarpsmenn
Helen Keller

Helen Adams Keller (27. júní 1880 – 1. júní 1968) var bandarískur rithöfundur, baráttukona og fyrirlesari þrátt fyrir að vera bæði heyrnarlaus og blind. Hún hlaut menntun í blindraskóla og útskrifaðist 1904 úr Radcliffe College. Brátt varð hún eftirsóttur fyrirlesari og rithöfundur. Hún talaði fyrir réttindum fatlaðra og barðist einnig fyrir málefnum eins og rétti kvenna til fóstureyðingar og kosningarétti kvenna. Hún gerðist meðlimur í Sósíalistaflokki Bandaríkjanna sem olli því að margir sem áður höfðu hafið hana upp til skýjanna fannst nú trúverðugleiki hennar minni vegna fötlunar hennar. En alls ekki öllum fannst trúverðugleikki hennar  minni.

Bandarískir sósíalistar
Daufblindir
Abanjommál

Abanjom er tungumál talað í fylkinu Cross-River í Nígeríu. Abanjom er tónað tungumál, sem þýðir að þegar maður segir orð á að nota raddblæ, eins og í kínversku og tælensku. Það er líka bantú-mál, svo maður getur séð líkindi milli þess og annarra tungumála þar um kring í Suður-Nígeríu.

Abanjom er nú aðeins talað af 12.000 manns. Það er ekki opinbert tungumál í fylkinu heldur aðeins notað af ættbálkasamfélagi.

Tenglar 
 Ethnolouge Álitsgerðin (á ensku)

Nígerkongótungumál
Nígería
Abkasíska

Abkasíska (abkasíska: Аҧсуа) er opinbert tungumál Abkasíu í Mið-Asíu.

Það eru þrjár mállýskur í abkasísku; abzhywa (Абжьыуа), sem er talað á svæðinu Abzhywa, bzyb, sem er talað á svæðinu Bzyb, og sadz sem er abkasíska töluð í Tyrklandi.

Nokkrar setningar og orð

Tenglar 
 Námskeið í Abkasísku (á ensku)
 Hin Námskeið í Abkasísku (á abkasísku, rússnesku, og ensku)
 Ethnolouge Álitsgerðin (á ensku)

Kákasísk tungumál
Georgía