alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Tenochtitlán

Tenochtitlán (upphaflega á Nahúatl tungumálinu: Mēxihco-Tenōchtitlan [meːˈʃíʔ.ko te.noːt͡ʃ.ˈtí.t͡ɬan]) var borgríki asteka á eyju í Texcocovatni í Mexíkódal. Borgin var stofnuð 20. júní 1325. Hún var höfuðborg ríkis asteka þar til Spánverjar lögðu hana undir sig sumarið 1521 og jöfnuðu að hluta við jörðu í kjölfarið. Þeir reistu síðan Mexíkóborg á grunni gömlu borgarinnar og rústir Tenochtitlán má enn sjá í miðborg Mexíkóborgar.

Í borginni bjuggu Astekar, ein af frumbyggjaþjóðum Ameríku. Á þeim tíma réðu Astekar yfir stórveldi á svæði í þar sem Mexíkó er nú. Tenochtitlán er talin hafa verið stofnuð 20. júní og var höfuðborg Asteka-ríkisins. Borgin stækkaði óðum á 15. öld. Spánverjar lögðu borgina undir sig árið 1521 og urðu það endalok Tenochtitlan og Astekaveldisins. Í staðinn reistu þeir Mexíkóborg, núverandi höfuðborg Mexíkó, sem er ein af stærstu borgum í heimi. Rústir Tenochtitlán má ennþá sjá í miðborg Mexíkóborgar.

Í borginni bjuggu rúmlega 200.000 manns þegar hún var hertekin af Spáverjunum. Fremstur í flokki Spánverja var herforinginn Hernán Cortés sem að hafði reynt lengi að ná borginni á sitt vald. Þegar það tókst voru ekki nema 40.000 Astekar eftir í borginni. 

Þar sem borgin var byggð á stöðuvatninu Texcoco koma stundum flóð frá vatninu inn í Mexíkóborg og er það eitt af stærstu vandamálum borgarinnar. 

Byggingar Tenochtitlán voru gerðar úr timbri eða leir og þökin úr stráum. Mikið af pýramídum voru í borginni en voru þeir gerðir úr steini. Einn þekktasti pýramídi borgarinnar hét Pýramídinn mikli í Tenochtitlán og reis hann í 50 metra hæð yfir borgina. Pýramídinn var rifinn af Spánverjunum árið 1521 til að rýma fyrir húsin þeirra. Astekar stunduðu mannfórnir og voru pýramýdarnir gerðir til þess.

Heimildaskrá 
 
Astekar
Fyrrum Norður-Ameríkuríki
Spjótkast

Spjótkast er frjálsíþróttagrein sem felst í að kasta 2,5 metra löngu spjóti með tilhlaupi. Spjótkast er hluti af tugþraut karla og sjöþraut kvenna. 

Spjótkast var hluti af Ólympíuleikunum fornu frá 708 f.Kr. og var keppt í tveimur greinum: að skjóta sem lengst og að skjóta í mark. Spjótinu var kastað með þveng sem var vafinn um mitt spjótið og sneri því í kastinu. Nútímaspjótkast þróaðist undir lok 19. aldar. Það hefur verið ólympíugrein í karlaflokki frá Sumarólympíuleikunum 1906 og kvennaflokki frá Sumarólympíuleikunum 1932.

Spjótkast
Ólympíugreinar
Frjálsar íþróttir
Rannsóknarskip

Rannsóknarskip er skip sem er útbúið til rannsókna á hafi úti. Oft eru slík skip með rannsóknarstofur og aðra aðstöðu til rannsókna innanborðs og eru auk þess búin sérhæfðum rannsóknartækjum. Dæmi um slík skip eru hafrannsóknarskip, mælingaskip, olíuleitarskip og ísrannsóknarskip. Fræg rannsóknarskip eru til dæmis HMS Beagle, Pourquoi pas?, USCGC Polar Star og MV Xue Long.

Skip
Klettahnúta

{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = Klettahnúta
| status = 
| image = Astragalus norvegicus.jpg
| image_width = 240px
| image_caption = klettahnúta í vegkanti á auturlandi
| regnum = Jurtaríki (Plantae)
| divisio = Dulfrævingar (Magnoliophyta)
| classis = Tvíkímblöðungar (Magnoliopsida)
| ordo = Belgjurtabálkur (Fabales)
| familia = Ertublómaætt (Fabaceae)
| subfamilia = Faboideae
| genus = Hnútur (Astragalus)
| species = Klettahnúta| binomial = Astragalus norvegicus
| binomial_authority = Grauer
| synonyms = Tragacantha lapponica (DC.)KuntzeAstragalus subpolaris Boriss. & SchischkAstragalus oroboides Hornem.Astragalus lapponicus (DC.)Schischk.Astragalus alpinus var. giganteus Pall.
}}Klettahnúta''' eða blámjalta (latin: Astragalus norvegicus) er tiltölulega sjaldgæf planta í ertublómaætt (Fabaceae)''. Hún verður 20 til 35 sm há, með uppréttum, stífum stöngli og fjaðurlaga blöð án klifurþráða. Ljósgráblá til blá blómin koma í júlí - ágúst.

Fræbelgirnir eru brúngrænir og hærðir með svört hár. Þeir eru 10 mm langir, og opnast á haustin.

Tegundin líkist mjög Astragalus alpinus, en sú seinni er með smærri og mjórri blöð og fleiri smáblöð. Þess utan er klettahnúta meira blá og síður fjólulit.

Útbreiðsla 
Klettahnúta vex í rökum og kalkríkum jarðvegi. Hann þrífst helst þar sem vatn rennur, meðfram ám og lækjum, í kjarri og blómaengjum.

Hún er útbreidd í fjöllum Skandinavíu frá Sogn og Heiðmörk Noregi norður að Finnmerkur og Svíþjóðarmegin er hún í Dalarne, Jämtland og Härjedalen.

Notkun 
Klettahnúta hefur verið lítið eitt notuð í landgræðslu hérlendis.

Tilvísanir

Ytri tenglar 
   Den virtuella floran
   Lystigarður Akureyrar

Ertublómaætt
Niturbindandi plöntur
Matthías Einarsson

Matthías Einarsson (fæddur 7. júní 1879, dáinn 15. nóvember 1948) var íslenskur læknir. Hann starfaði lengi við Frakkneska spítalann í Skuggahverfinu. Matthías var fyrstur til þess að framkvæmda keisaraskurðaðgerð sem móðir og barn lifðu af á Íslandi. Hann var faðir listakonunnar Louisu Matthíasdóttur.

Íslenskir læknar
Fiann Paul

Fiann Paul (fæddur í Póllandi árið 1980) er íslenskur listamaður, íþróttamaður, landkönnuður og ræðumaður. Hann er metsælasti landkönnuður heims og er handhafi flestra frammistöðutengdra Guinness heimsmeta sem náðst hafa innan einnar og sömu íþróttagreinar. Heimsmet Fianns eru nú samtals 41, þar af 33 byggð á frammistöðu. Til samanburðar átti Michael Phelps 26 heimsmet þegar hann var á hápunkti ferils síns, þar af 24 frammistöðutengd en í dag eru met hans 23 (20 frammistöðutengd). Roger Federer átti 29 heimsmet á sínum hápunkti (þar af 25 frammistöðutengd) og á í dag 30 (18 frammistöðutengd).

Fiann tekur þátt í sjávarróðri fyrir Íslands hönd og hefur róið yfir stóru úthöfin fimm á árabát, án fylgdarbáta. Árið 2016 hlaut hann titilinn hraðskreiðasti úthafsræðari heims og árið 2017 varð hann sá maður sem slegið hefur flest heimsmet í úthafsróðri. Frá og með árinu 2020 er Fiann fyrsti og eini einstaklingurinn til að ná Ocean Explorers Grand Slam, þ.e. að róa yfir hafsvæðin fimm. Til samanburðar hafa um 50 manns náð Explorers Grand Slam á landi. Fiann er nú handhafi 41 Guinness heimsmeta, þar af 33 vegna frammistöðu. Þar af eru nokkur sem fela í sér þann árangur að vera fyrstur til að setja heimsmet í ákveðnum flokkum. Hann var fyrstur manna til að róa yfir fimm úthöf og fyrstur manna til að eiga samtímis fimm hraðamet vegna þeirra róðra Fiann var fyrirliði leiðangurs þar sem flest heimsmet voru slegin, fremsti ræðari (stroke) hraðskreiðasta bátar í sögu úthafsróðurs og fremst ræðari (stroke) í róðrunum yfir úthöfin fimm þar sem hraðamet var slegið í hverjum róðri fyrir sig. Fiann var einnig fyrirliði þeirra þriggja vel heppnuðu brautryðjendaleiðangra sem róið hefur verið yfir heimsskautahöfin. Hann var fyrsti einstaklingurinn til að róa yfir mest krefjandi hafsvæði heimskautanna tveggja.

Sem listamaður hefur Fiann haldið stórar sýningar á landsvísu auk alþjóðlegra sýninga. Megininnihald sýninga hans hefur verið: frumbyggjar, réttindi barna, brjóstagjafir og réttindi dýra. Fiann var annar tveggja höfunda “Dialog”, sýningar ljósmynda af íslenskum börnum sem prýddu gatnamót Lækjargötu og Bankastrætis árið 2008. Hann var einnig höfundur verksins “See it!” sem ætlað var til að koma af stað vakningu brjóstagjafar, en sýningin var í Tryggvagötu í miðbæ Reykjavíkur árið 2011. Sem listamaður tók Fiann einnig þátt í að styðja velferð færeysks hestakyns sem var í útrýmingarhættu.

Árið 2011 Stofnuðu Fiann og Natalie Caroline góðgerðasamtök sem byggðu grunnskóla í fjöllum Himalaja árið 2013. Skólinn menntar 150 nemendur ár hvert. Í verkefninu gat Fiann nýtt sér menntun sína á sviði arkitektúrs og kennslu.

Sem stendur stundar Fiann framhaldsnám í Depth Psychology og undirgengst nú þjálfun til þess að verða Jungian Analyst við C.G. Jung stofnunina í Zurich. Hans helsti áhugi á sviði Depth Psychology liggur í karlmennsku „archetype‘‘. Hann hefur haldið marga fyrirlestra og hvatningaræður og hefur staðið fyrir námskeiðum víða erlendis.

Tenglar 
 Fiann Paul ljósmyndasíða
 Fiann Paul íþróttamaður vefsíða
 Fiann Paul Foundation vefsíða

Heimildir 
Íslenskir listamenn
Skollaber



Lýsing 
Skollaber er sígræn jurt sem myndar þéttar breiður. Stönglarnir eru sléttir og uppréttir. Blöðin eru gagnstæð og heilrend með bogadregnum æðum. Blómgun er í júlí. Blómin eru örsmá, saman í þéttum hnappi milli fjögurra stórra hvítra krónulíkra reifablaða. Berin eru rauð, allstór.

Rótin samanstendur af jarðstöngli og trefjarót. Jurtin breiðist út með rótarskotum.

Tilvísanir 

Cornus
Plöntur á Íslandi
Hlíðarendi (Breiðdal)

Hlíðarendi í Breiðdal er bær í innan verðum Norðurdal, Breiðdals. Bærinn liggur norðan meginn í dalnum undir fjallshlíð fjalls er nefninst Geldingsmúli í daglegu tali nefndur Múli. Jörðin dróg áður nafn sitt af fjallinu og nefndist þá Geldingur en var nafninu breitt árið 1899. Á Hlíðarenda er stundaður sauðfjárbúskapur ásamt því að þar hefur verið plantað skógi.

Úr jörðinni voru eitt sinn tvö önnur býli, Botn og Þrastahlíð, en þau eru bæði komin í eyði. Sama ættin hefur byggt jörðina frá árinu 1800.

Breiðdalur
Íslenskir bæir
Lónsöræfi

Lónsöræfi, einnig kölluð Stafafellsfjöll er landsvæði og friðland á suðaustur- Íslandi. Friðland á Lónsöræfum er í umsjá Vatnajökulsþjóðgarðs.

Lýsing
Svæðið er í umhverfi Jökulsár í Lóni og afmarkast gróflega af tindum í Vatnajökli í vestri, Skyndidalsá og flæðum Jökulsár í Lóni í suðri, Flugustaðatindum og Hofsjökli í austri og Geldingafelli í norðri.

Jarðmyndanir eru 5-7 milljón ára en þær yngstu eru frá ísöld. Brött fjöll, gljúfur, gil og fossar eru víða. Nokkrar fornar megineldstöðvar voru á svæði Lónsöræfa og er talsvert af líparíti þar sem ber keim af því. Nokkuð er af stuðlabergi á svæðinu. Í Tröllakrókum eru hrikalegir og sorfnir drangar meðfram þverhníptum hömrum.

Víða eru tindar yfir 1000 metra. Þar má nefna Sauðhamarstind (1319 m.), Jökulgilstinda (1313 m.), Hnappadalstind (1210 m) og svo rísa tindar í Vatnajökli eins og Grendill (1570 m). Af skriðjöklum eru m.a. Axarfellsjökull og Vesturdalsjökull. Í norðurhluta Lónsöræfa sést til Snæfells (1833 m.).

Birkikjarr er víða inn með Jökulsá og á köflum hávaxnari tré. Reynitré finnast en þau eru fá. Einir og gulvíðir vaxa einnig á grónum svæðum. Fjallaplöntur eins og jöklasóley og melasól fylgja skriðum niður undir láglendi. Gullsteinbrjótur og bláklukka eru meðal einkennistegunda á svæðinu en þær eru hvað algengastar á Austurlandi.

Hreindýr eiga það til að halda til á svæðinu. Ýmsir fuglar eru á svæðinu eins og: Þúfutittlingur, steindepill, maríuerla, kjói, hrafn, hávella, heiðlóa og himbrimi.

Skálar á svæðinu eru Geldingafell, Egilssel við Kollumúlavatn og Múlaskáli sunnan við Kollumúla. Jeppaleið liggur frá Þórisdal í Lóni niður að Illakambi. Símasamband er mjög takmarkað á svæðinu.

Söguágrip
Svæðið hefur tilheyrt Stafafelli í Lóni og hjáleigum þess. Þar hefur verið afréttur og er hann enn nýttur í dag. Rústir býlanna Eskifells og Grundar í Víðidal má finna innan Lónsöræfa.

Árið 1953 byggðu Lónmenn göngubrú á Jökulsá við gangnakofann í Nesi (Múlasel). Frá miðjum 7. áratugnum fór ferðafólk að leggja leið sína um vegslóða inn á Illakamb og tjaldaði undir kambinum. 

Svæðið var friðlýst árið 1977 að fengnu samþykki landeigenda. Frumkvæði að friðlýsingu höfðu Náttúruverndarsamtök Austurlands (NAUST). Ferðafélag Austur-Skaftafellinga reisti Múlaskála í Nesi 1991-1992 og ári síðar byggði Ferðafélag Fljótsdalshéraðs skála við Kollumúlavatn í um 630 m hæð (Egilssel).

Göngubrú, sú lengsta á landinu var opnuð yfir Jökulsá í Lóni við Eskifell árið 2004. Hún er 95 metra löng.

Tenglar
Kort af Lónsöræfum

Tilvísanir

Friðlýst svæði á Íslandi
Suðausturland
Gönguleiðir á Íslandi
Panique en Atlantique

Panique en Atlantique (Íslenska Uppnám á Atlantshafi) er sjötta bókin í ritröðinni Sérstakt ævintýri um Sval... (franska Série Le Spirou de…) þar sem ýmsir listamenn fá að spreyta sig á að semja ævintýri um Sval og Val, sem þó teljast ekki hluti hinnar opinberu ritraðar. Bókin kom út árið 2010. Höfundur sögunnar er Frakkinn Lewis Trondheim en Fabrice Parme teiknaði. Bókin hefur enn ekki komið út á íslensku.

Söguþráður 
Sagan hefst á Moustic-hótelinu þar sem vikapilturinn Svalur lendir í klandri vegna Pésa. Honum býðst þó starf á skemmtiferðaskipi og hyggst skilja gæluíkornann eftir heima hjá blaðasnápnum Val. Pési smyglar sér þó um borð og það sama gerir Valur, sem er á höttunum eftir frétt um fræga kvikmyndastjörnu.

Um borð hitta þeir Sveppagreifann sem falið hefur verið að rannsaka hvers vegna annað farþegaskip sama skipafélags hafi horfið sporlaust viku fyrr, með uppfinningamanninn Prófessor Sprtschk innanborðs.

Sveppagreifinn sýnir Sval nýjustu uppfinningu Sprtschk, sem er varnarbúnaður gegn árekstrum. Fái notandi búnaðarins á sig minnsta högg verður hann þegar umlukinn höggheldri kúlu. Bæði farþegaskipin eru búin slíkum búnaði til að verjast ísjökum,. Félagarnir uppgötva að kúlan flýtur ekki á vatni og uppgötva hitt skipið hljóti að hafa sokkið eins og stein. Áður en þeir ná að slökkva á búnaðinum siglir skip þeirra inn í Þanghafið og sekkur til botns.

Upplausnarástand verður um borð í skipinu þar sem skipsstjórnendur berjast um völdin og farþegar hamstra matvæli. Svalur og Valur uppgötva að hitt farþegaskipið er nálægt og með uppfinningu Sveppagreifans að vopni, byssu sem breytir vökva í ís, tekst þeim að bjarga öllum úr því skipi yfir í sína kúlu.

Prófessor Sprtschk og Sveppagreifinn brjóta ákaft heilann um mögulega lausn á vandanum á meðan upplausnin um borð eykst jafnt og þétt. Að lokum nær Svalur með hjálp ísbyssunnar að koma báðum skipum upp á yfirborðið og sögunni lýkur.

Fróðleiksmolar 
 Lewis Trondheim einsetti sér að fanga anda elstu sagna Franquins um Sval. Söguþráðurinn og framvindan er ærslafengin og fléttan ekki raunsæisleg. 
 Prófessor Sprtschk kom við sögu í bókinni Le voyageur du Mésozoïque. Þar var persona hans étin af risaeðlu eftir að hafa varið öllum sínum tíma í að upphugsa gerð kjarnorkusprengju. Í sögunni er vísað til þessa þar sem prófessorinn eyðir tímanum í að þróa kjarnasprengjur í stað þess að finna leiðir til bjargar.

Svalur og Valur

Bókaárið 2010
Ásgeir Helgason

Ásgeir Rúnar Helgason (fæddur 1957) er íslenskur vísindamaður sem hefur rannsakað tilfinningalega einangrun og leiðir til að hjálpa fólki að hætta að reykja. 

Ásgeir er starfandi yfirsálfræðingur við miðstöð í faraldsfræði og samfélagslækningum í Stokkhólmi. Ásgeir hefur verið dósent í sálfræði við Karolinska háskólann í Stokkhólmi frá 2002 og frá 2006 einnig við Háskólann í Reykjavík.

Ásgeir lauk doktorsprófi frá Karolinska háskólanum í Stokkhólmi 1997. Hann lauk klínískri gráðu í hugrænni atferlismeðferð 2005 við sama skóla og lauk námi í kennsluréttindum á sviði áhugavekjandi samtala sama ár. Faðir hans er Helgi Þröstur Valdimarsson. 

Íslenskir vísindamenn
Gullsteinbrjótur

Gullsteinbrjótur (fræðiheiti: Saxifraga aizoides) er blómplanta sem finnst á norðurslóðum N-Ameríku og Evrópu og í fjalllendi í Evrópu.
Á Íslandi finnst hann aðeins á Austurlandi en er þar algengur allt frá Bakkafirði suður í Skaftafell.

Gullsteinbrjótur vex á melum, áreyrum, skriðum og klettabelti. Er lágvaxin planta (5–15 sm) með mjóum, stakstæðum blöðum og gulum blómum sem deilast í 5 blöð. Hann blómgast í júlí.

Gullsteinbrjótur getur verið millihýsill fyrir víðiryðsvepp (Melampsora epitea).

Tilvísanir 

Plöntur á Íslandi
Steinbrjótar
Jökulsá í Lóni

Jökulsá í Lóni er jökulsá á Suðausturlandi. Hún á upptök sín í Austur-Vatnajökli, nánar tiltekið Vesturdalsjökli. Hún rennur  í gegnum hrikalegt landslag Lónsöræfa áður en hún kemur niður á flæðurnar í Lóni og lýkur sinni ferð í Lónsvík. Árið 2004 var opnuð göngubrú, sú stærsta á landinu, þar sem áin kemur niður að að Eskifelli. Áður hafði verið gerð göngubrú árið 1953 í Nesi nálægt Illakambi.

Jökulár á Íslandi
Hofsjökull (eystri)

Hofsjökull eystri (1069m) er austan Vatnajökuls, milli Víðidals í Lóni (Lónsöræfi) og Hofsdals í Álftafirði. Hann er um 13 ferkílómetrar að stærð.  Norðan hans er nokkru stærri jökull; Þrándarjökull.

Tilvísanir
Jöklar á Íslandi
Austurland
Dýjamosi

Dýjamosi eða dýjahnappur (fræðiheiti: Philonotis fontana) er mosategund sem vex einkum við læki og lindir. Hann hefur fremur granna, ljósgræna sprota, sem oft mynda stórar, samfelldar ljósgrænar breiður. Dýjamosi finnst bæði á láglendi og hálendi á Íslandi.

Tilvísanir

Mosar
Strýmosaætt
Sapir-Whorf-tilgátan

Sapir–Whorf-tilgátan er tilgáta um að uppbygging tungumáls hafi áhrif á hugsunarhátt og skynjun og talendur mismunandi tungumála skynji heiminn á mismunandi hátt. Kenningin var sett fram af málvísindamannfræðingnum Benjamin Lee Whorf, en hann setti fram tvöfalda tilgátu um áhrif tungumáls: annars vegar um nauðhyggju tungumálsins eða hvernig tungumálið ákvarðar hugsunarhátt og viðhorf; og hins vegar um afstæðishyggju tungumálsins, það er hvernig ólík tungumál endurspegla mismunandi heimsmynd.

Málvísindi
Húsavíkurhöfðagöng

Húsavíkurhöfðagöng eða Húsavíkurgöng eru jarðgöng sem liggja á milli Húsavíkur og Bakka. Göngin voru opnuð 4.nóvember 2017. 

Þau verða ekki opin almennri umferð heldur eru þau eingöngu ætluð vöruflutningum milli hafnarinnar á Húsavík og kísilmálmverksmiðju á Bakka. 

Framkvæmdir vegna jarðganganna hófust 2012 þegar gerðar voru jarðfræðirannsóknir og fylgdu ýmsar aðrar rannsóknir seinna þar til undirbúningsframkvæmdir hófust haustið 2015. Gangagerð hófst í mars 2016 og lauk greftri 24. ágúst 2016. Frágangur rafmagns, vegar og annars búnaðar stóð svo fram á haust 2017 þegar göngin voru formlega opnuð. 

Heildarlengd ganganna er 943 m að frátöldum vegskálum, en 990m með vegskálum.

Tilvísanir 

Íslensk jarðgöng
Húsavík
Smugan (hafsvæði)

Smugan (norska: Smutthullet) er hafsvæði í Barentshafi sem liggur á milli efnahagslögsagna Noregs og Rússlands og fiskverndarsvæðisins við Svalbarða. Þetta litla hafsvæði austan við Svalbarða er þannig alþjóðlegt hafsvæði opið öllum.

Smugudeilan
Þegar þorskafli fór minnkandi á Íslandsmiðum í upphafi 10. áratugar 20. aldar tóku íslenskir togarar að leita fanga víðar. Veiðar í Smugunni hófust sumarið 1993 og vöktu strax sterk viðbrögð hjá Norðmönnum og Rússum. Þeir rökstuddu tilkall sitt með því að þessar veiðar væru veiðar úr flökkustofnum úr norskri og rússneskri lögsögu. Íslendingar drógu líka í efa þá lögsögu sem Norðmenn höfðu tekið sér umhverfis Svalbarða og hófu veiðar þar. Norsk strandgæsluskip aðhöfðust ekkert vegna veiða í Smugunni en klipptu aftan úr íslenskum skipum, færðu þau til hafnar og sektuðu vegna veiða á Svalbarðasvæðinu. Veiðar í Smugunni gengu vel fyrstu tvö árin en sumarið 1997 varð hrun. Smugudeilan leystist þó ekki fyrr en með samningum Íslendinga, Norðmanna og Rússa um gagnkvæm skipti á veiðiheimildum árið 1999.

Tengt efni
 Síldarsmugan

Tilvísanir

Norður-Íshaf
Saga Íslands
Saga Noregs
Hentifáni

Hentifáni er fáni þess ríkis þar sem skip er skráð þegar það er annað en heimaland eigenda skipsins. Skip sem skráð eru í öðru landi en skipafélagið sem á þau eru þannig sögð sigla undir hentifána. Þetta getur stafað af því að ólíkar reglur gilda milli landa um skipaskráningu, eftirlit, mönnun, lögsóknir og fleira. Að skrá skip undir hentifána er þannig oftast liður í því að draga úr kostnaði en getur líka auðveldað eigendum skipa að komast hjá lögsóknum, til dæmis vegna ólöglegra veiða. Skráning undir hentifána hófst í stórum stíl í Bandaríkjunum á millistríðsárunum þegar skipafélög tóku að skrá skip í Panama vegna hertra reglna og hærri launa áhafnarmeðlima innanlands.

Þetta fyrirkomulag er oft gagnrýnt af verkalýðsfélögum sjómanna á þeim forsendum að með þessu séu skipafélög að koma sér hjá því að uppfylla lágmarkskröfur um laun og aðbúnað sjómanna. Vegna þessa var Parísarsamkomulagið um hafnarríkiseftirlit gert af nokkrum Evrópuríkjum árið 1982 sem felur í sér sérstakt eftirlit með skipum frá tilteknum ríkjum. Svipaðir samningar hafa verið gerðir í Asíu. Bandaríska strandgæslan hefur svipaðan lista yfir ríki sem sæta sérstöku eftirliti. Árið 2014 voru 14 hentifánaríki undirseld eftirliti samkvæmt þessum samningum: Antígva og Barbúda, Belís, Bólivía, Kambódía, Kómoreyjar, Kýpur, Hondúras, Norður-Kórea, Malta, Moldóva, Mongólía, Panama, Sankti Vinsent og Grenadíneyjar og Vanúatú. Flest hentifánaskip voru árið 2009 skráð í Panama og Líberíu.

Skip
Tónabíó

Tónabíó var kvikmyndahús í Skipholti 33 í Reykjavík sem var opnað 23. apríl 1962. Það var reist af Tónlistarfélagi Reykjavíkur yfir Tónlistarskólann í Reykjavík sem starfaði á efri hæðinni. Tónabíó tók við af Trípólíbíói sem Tónlistarfélagið rak á Melunum í Vesturbæ Reykjavíkur. Fyrsta kvikmyndin sem sýnd var í Tónabíói var Enginn er fullkominn (Some Like It Hot) með Marilyn Monroe, Tony Curtis og Jack Lemmon í aðalhlutverkum. Tónabíó sýndi aðallega myndir frá United Artists, meðan Austurbæjarbíó sýndi myndir frá Warner Bros. Í Tónabíói voru þannig sýndar kvikmyndaraðir á borð við spagettívestra Sergio Leone, myndirnar um Bleika pardusinn og James Bond-myndirnar. Árið 1987 keypti Tónabíó hf. húsið af Tónlistarfélaginu en það félag varð gjaldþrota aðeins tveimur árum síðar. Síðasta kvikmyndin sem það sýndi var hryllingsmyndin Fyrsti apríl (April Fool's Day). 

Stórstúka Íslands keypti Tónabíó og hóf að halda þar bingó árið 1990. Húsið fékk í kjölfarið heitið Vinabær.

Kvikmyndahús í Reykjavík
Hlíðar
Tónlistarfélag Reykjavíkur

Tónlistarfélag Reykjavíkur er félag stofnað árið 1932 til að efla tónlistarstarfsemi á Íslandi. Undanfarar félagsins eru Hljómsveit Reykjavíkur, stofnuð 1925, og Tónlistarskólinn í Reykjavík, stofnaður 1930, en Tónlistarfélagið er bakhjarl skólans. Meðal stofnenda voru Ragnar Jónsson í Smára, Páll Ísólfsson skólastjóri Tónlistarskólans og ýmsir aðrir framámenn í Reykjavík. Félagið notaðist við ýmsar leiðir til að afla tekna og stóð fyrir tónleikahaldi og óperettusýningum og tónleikum erlendra listamanna. Árið 1947 fékk það leyfi til að reka kvikmyndahúsið Trípólíbíó í amerískum bragga við Aragötu á Melunum í Vesturbæ Reykjavíkur. Aðilar innan félagsins stóðu að byggingu Austurbæjarbíós árið 1947 en húsið var hannað til tónlistarflutnings auk kvikmyndasýninga. Árið 1962 reisti félagið Tónabíó í Skipholti og rak sem kvikmyndahús á neðri hæðinni til 1986 en Tónlistarskólinn var á efri hæðinni. Félagið stóð að stofnun Sinfóníuhljómsveitar Íslands árið 1950.

Saga Reykjavíkur
Íslensk tónlistarfélög
Þyrill

Þyrill er fjall austarlega í Hvalfirði. Það er 388 metra hátt og er nafnið tilkomið af sviptivindum við fjallið. Bær og veðurathugunarstöð með sama nafni eru undir fjallinu. Sjaldgæfir geislasteinar hafa fundist á fjallinu. Þyrill kemur við sögu í Harðarsögu og Hólmverja.

Stundum er farið á fjallið í tengslum við nálæga gönguleið; Síldarmannagötur.

Tilvísanir

Fjöll á Íslandi
Hvalfjörður
Vesturland
Undir Vesturhimni

Undir Vesturhimni (franska: Sous Le Ciel De L'ouest) eftir belgíska teiknarann Morris er fjórða bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 1952, en sögurnar sem hún hefur að geyma birtust fyrst í Teiknimyndablaðinu Sval á árunum 1949-1950. Bókin hefur ekki komið út á íslensku.

Söguþráður 

Bókin hefur að geyma þrjár styttri sögur um Lukku Láka. Í fyrstu sögunni um Jóa jálk (f. Le Retour de Joe la Gachette) hittir Lukku Láki náunga að nafni Smith og þeir verða samferða til bæjarins Nugget Gulch þar sem fram fer reiðkeppni í tilefni af afmælishátíð bæjarins. Til þess að tryggja sér sigur í reiðkeppninni og allt verðlaunaféð rænir Smith hesti Lukku Láka, Léttfeta. Önnur sagan, Réttardagur (f. Jours de round-up), fjallar um glímu Lukku Láki við tvo kúaþjófa sem ræna kúm úr hjörð sem Lukku Láki og félagar eru ráðnir til að reka á nálægan búgarð. Í þriðju sögunni, Stóraslag (f. Le Grand combat), tekur Lukku Láki að sér að gerast umboðsmaður hnefaleikakappans Battling Bender. Þeir halda saman til bæjarins Clover Valley þar sem lærlingur Lukku Láka skorar meistarann Killer Kelly á hólm, en gamanið kárnar þegar óheiðarlegur veðmangari bæjarins lætur ræna kærustu Bender til að þvinga hann til að tapa einvíginu.

Fróðleiksmolar 

 Á svipuðum tíma og sögurnar birtust í Sval samdi Morris fjórðu söguna, Lucky Luke et Androclès, en hún hefur aldrei komið út í bókarformi.
 Í sögunni um Réttardag er Lukku Láki óvenjulega ruddalegur gagnvart félaga sínum í kúsmöluninni. Mótunarskeið persónunnar var rétt að hefjast þegar sagan kom út.
 Danska útgáfa bókarinnar (d. Revolver Joe), sem kom út árið 2001, er eftirsótt af söfnurum þar í landi.

Lukku Láki
Myndasögur