alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Íslendingabók

Íslendingabók getur einnig átt við ættfræðigrunninn Íslendingabók.

Íslendingabók er stutt yfirlitsrit um sögu Íslands frá landnámi og að ritunartíma, rituð af Ara fróða Þorgilssyni á árunum 1122-1133. Hún er elsta íslenska sagnaritið. Íslendingabók var skrifuð á íslensku, þrátt fyrir að alþjóðamál lærðra manna á ritunartímanum hafi verið latína. Segja má að Ari hafi þannig í upphafi íslenskrar bókmenningar markað þá stefnu að rita á móðurmálinu. Stíll Ara er knappur og ber þess nokkur merki að Ari er latínulærður. Heimildarmenn eru valdir af kostgæfni og nefndir, elsti heimildarmaður Ara var fæddur árið 995 (72 árum eldri en Ari var sjálfur).
Í Íslendingabók er meðal annars sagt frá dvöl papa á Íslandi, landnámi Íslands, stofnun Alþingis, kristnitökunni, fundi Grænlands og upphafi byggðar þar, auk þess sem tímatalið er skorðað.

Elsta varðveitta handrit Íslendingabókar er frá 17. öld, pappírshandrit skrifað af Jóni Erlendssyni, presti í Villingaholti fyrir Brynjólf Sveinsson Skálholtsbiskup. Jón skrifaði Íslendingabók upp eftir gömlu handriti, sem nú er glatað, en talið er að hafi verið frá því um 1200. Handritið mun hafa týnst skömmu eftir að Jón skrifaði það upp, en Árni Magnússon fann ekkert af því þegar hann safnaði íslenskum handritum nokkrum áratugum síðar.

Íslensk ritverk
Landnám Íslands
Fornrit
Íslendingabók (ættfræðigrunnur)

Íslendingabók er gagnagrunnur líftæknifyrirtækisins Íslenskrar erfðagreiningar og Friðriks Skúlasonar með upplýsingum um ættir allra Íslendinga sem heimildir eru til um. Í febrúar 2017 innihélt grunnurinn upplýsingar um rúmlega 854.000 manns. Grunnurinn inniheldur líklega upplýsingar um um það bil helming allra þeirra Íslendinga sem búið hafa á Íslandi frá landnámi.

Ýmsar heimildir eru notaðar við samantekt ættfræðiupplýsinga: Manntöl, þjóðskrá, kirkjubækur og niðjatöl eru helstu heimildirnar. Auk þess er notast við stéttatöl, ábúendatöl, íbúaskrár, minningargreinar, annála, alþingisbækur, dómabækur og ýmis fornrit.

Íslendingabók er eini ættfræðigrunnurinn í heiminum sem nær til heillar þjóðar. Íslensk erfðagreining setti grunninn saman í samstarfi við Friðrik Skúlason með það að markmiði að nýta ættfræðiupplýsingarnar við erfðafræðirannsóknir fyrirtækisins. Íslendingar geta fengið aðgang að grunninum til að skoða upplýsingar um sjálfa sig og leita upplýsinga um ættir sínar.

Íslendingabók fær nafn sitt frá Íslendingabók Ara fróða, en þar er saga Íslands rakin frá landnámi og fram á 12. öld, eða til u.þ.b. 1120.

Tengill 
Vefsíða Íslendingabókar

Ættfræði
Upplýsingatækni
1397

Árið 1397 (MCCCXCVII í rómverskum tölum)

Atburðir 

 Vilkin Skálholtsbiskup lét skrá kirkjueignir í Vilkinsmáldaga.
 Útlendir kaupmenn sem lágu með sex skip í Vestmannaeyjum voru þar með óspektir.
 Í Resensannál segir að skrímsli hafi rekið á land við Guðmundarlón (Syðra-Lón) á Langanesi. Var kjötið á annarri hliðinni eitra og dóu hundrað manns sem þess neyttu en þeir sem borðuðu kjöt af hinni hliðinni kenndu sér einskis meins.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 17. júní - Eiríkur af Pommern krýndur konungur allra Norðurlanda.
 Kalmarsambandið stofnað í borginni Kalmar í Svíþjóð.

Fædd
 21. febrúar - Ísabella af Portúgal, kona Filppusar góða Búrgundarhertoga (d. 1471).
 29. júní - Jóhann 2., konungur Aragóníu (d. 1479).
 5. ágúst - Guillaume Dufay, flæmskt tónskáld (d. 1474).
 10. ágúst - Albert 2., keisari hins Heilaga rómverska ríkis (d. 1439).
 15. nóvember - Nikulás V páfi (Tommaso Parentucelli, d. 1455).

Dáin

1397
1602

Árið 1602 (MDCII í rómverskum tölum) var ár sem hófst á þriðjudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en föstudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

Atburðir 

 3. janúar - Umsátrinu um Kinsale lauk með ósigri Íra og spænskra bandamanna þeirra.
 2. febrúar (Kyndilmessa) - Leikrit Shakespeares, Þrettándakvöld, var fyrst sýnt í sal lögmannafélagsins í Middle Temple í London.
 20. mars - Hollenska Austur-Indíafélagið stofnað og veitt einkaleyfi til verslunar í nýlendum Hollendinga í Asíu.
 20. apríl - Einokunarverslunin hófst á Íslandi með því að konungur veitti borgurum í Kaupmannahöfn, Málmey og Helsingjaeyri einkaleyfi til verslunar á Íslandi. Einokunin stóð til ársloka 1787.
 15. maí - Bartolomew Gosnold uppgötvaði Þorskhöfða í Massachusetts í Nýja heiminum.

Ódagsettir atburðir 
 Enevold Kruse tók við sem hirðstjóri á Íslandi af Jóhanni Bockholt.
 Færeyska lögþingið kvartaði við Kristján 4. undan yfirgangi enskra duggara á fiskimiðunum við Færeyjar.
 Karl hertogi endurreisti sænska ríkisráðið undir sinni stjórn.
 Bodleian-bókasafnið í Oxford var fyrst opnað almenningi.

Fædd 
 14. febrúar - Francesco Cavalli, ítalskt tónskáld (d. 1676).
 1. maí - William Lilly, enskur stjörnuspekingur (d. 1681).
 26. maí - Philippe de Champaigne, franskur listmálari (d. 1674).
 14. júlí - Mazarin kardináli (d. 1661).

Dáin 
 22. mars - Agostino Carracci, ítalskur listmálari og prentmyndasmiður (f. 1557).
 Október - Thomas Morley, enskt tónskáld (f. 1557 eða 1558).

Opinberar aftökur 
 Björn Þorleifsson, 47 ára gamall bóndi og „vandræðamaður“ frá Snæfellsnesi, hálshogginn á Alþingi „fyrir kvennamál, svall og „með mörgum sönnum líkindum“ þjófnað“. Hin fleygu orð „Höggðu betur, maður“ eru komin úr eftirfarandi frásögn Skarðsárannáls af aftöku Björns:

„Hann kvaddi menn með handabandi, áður sig niður lagði á höggstokkinn, og bauð svo öllum góða nótt. Var hann með öllu óbundinn. Jon böðull, er höggva skyldi, var þá orðinn gamall og slæmur og krassaði í höggunum, en Björn lá kyr á grúfu, og þá sex höggin voru komin, leit Björn við og mælti: Höggðu betur, maður! Lá hann svo grafkyr, en sá slæmi skálkur krassaði ein 30 högg, áður af fór höfuðið, og var það hryggilegt að sjá.“

Tilvísanir 

1602
1601-1610
Sveitarfélagið Skagafjörður

Skagafjörður er sveitarfélag á Norðvesturlandi sem þekur mest allt svæðið í kringum Skagafjörð.

Sveitarfélagið varð til 6. júní 1998 við sameiningu 11 sveitarfélaga í Skagafirði: Skefilsstaðahrepps, Sauðárkrókskaupstaðar, Skarðshrepps, Staðarhrepps, Seyluhrepps, Lýtingsstaðahrepps, Rípurhrepps, Viðvíkurhrepps, Hólahrepps, Hofshrepps og Fljótahrepps. Höfðu íbúar þeirra samþykkt sameininguna í kosningum 15. nóvember árið áður. Akrahreppur var eina sveitarfélagið í firðinum sem ákvað að vera ekki með.

Innan vébanda hins nýja sveitarfélags búa nú um 4.000 manns, þar af 2600 á Sauðárkróki, sem er langstærsti bærinn. Auk þess er þéttbýli á Hofsósi, á Hólum í Hjaltadal og í Varmahlíð.

Íbúar Sveitarfélagsins Skagafjarðar og Akrahrepps samþykktu sameiningu árið 2022, og fékk nýja sveitarfélagið nafnið Skagafjörður.

Sveitastjórn 

Í sveitastjórn Sveitarfélagsins Skagafjarðar sitja 9 fulltrúar sem kjörnir eru hlutfallskosningu á fjögurra ára fresti. Síðast var kosið til sveitastjórnar í sveitarstjórnarkosningunum 14. maí 2022.
Fyrsti málfræðingurinn

Fyrsti málfræðingurinn er óþekktur, en höfundur Fyrstu málfræðiritgerðarinnar hefur verið kallaður þessu nafni vegna þess að verk hans er elsta varðveitta fræðiritið um íslenskt mál. Hann var uppi á 12. öld, en talið er að Fyrsta málfræðiritgerðin hafi verið skrifuð á síðari hluta 12. aldar.

Tengill 
 

Íslenskir málfræðingar
Fyrsta málfræðiritgerðin

Fyrsta málfræðiritgerðin eða Um latínustafrofið  er sú fyrsta af fjórum íslenskum ritgerðum um málfræði í Ormsbók Snorra-Eddu. Hún var, eins og segir í ritgerðinni sjálfri, „skrifuð til þess að hægara verði at rita og lesa sem nú tíðist og á þessu landi bæði lög og áttvísi eða þýðingar helgar eða svo þau hin spaklegu fræði er Ari Þorgilsson hefir á bækur sett af skynsamlegu viti“.

Nafn sitt fær ritgerðin einfaldlega vegna þess að hún er fremst þessara fjögurra í handritinu. Hún þykir einnig merkust ritgerðanna fjögurra, og er að öllum líkindum frá síðari hluta 12. aldar. Fræðimenn hafa ekki verið á einu máli um hvenær ritgerðin var samin og hefur tímabilið 1130–1180 verið nefnt. Höfundur verksins er ekki kunnur, en hann er oftast nefndur „fyrsti málfræðingurinn“.

Í ritgerðinni er gerð tilraun til að fella latneska stafrófið að íslenska hljóðkerfinu eins og það var þá, auk þess sem reynt er að sýna fram á nauðsyn samræmdrar stafsetningar.
Auk þess að vera ómetanleg heimild um sögu íslenska hljóðkerfisins, beitir höfundur aðferðum sem ekki tíðkuðust í hljóðkerfisfræði fyrr en á 20. öld, þ.e.a.s. hann notar svokölluð lágmarkspör til að sýna hvaða hljóð eru merkingargreinandi.

Tilvísanir

Tenglar 
Vísindavefurinn
 
 

Texti úr fyrstu málfræðiritgerðinni
Fyrsta Málfrœðiritgerðin (The first grammatical treatise) á Old Norse etexts
Fyrsta málfræðiritgerðin á heimasíðu Íslenska málfræðifélagsins 404

Málfræði
Ormsbók Snorra-Eddu

Ormsbók Snorra-Eddu (Codex Wormianus) er eitt af fjórum aðalhandritum Snorra-Eddu. Hún er varðveitt á „Det Arnemagnæanske Institut“ í Danmörku og hefur þar skráningarnúmerið AM 242 fol.

Um uppruna Ormsbókar er ekki vitað, en eigendasaga hennar á 17. öld er þó nokkuð vel skráð. Árni Magnússon fékk handritið frá danska biskupnum Christian Worm árið 1706, en sá hafði fengið það frá afa sínum, fornfræðingnum og lækninum Ole Worm (1588-1654), en við hann er handritið kennt. Ole Worm fékk handritið frá Arngrími Jónssyni lærða (1568-1648) árið 1628, og Arngrímur hefur líklega fengið það frá Guðbrandi Þorlákssyni biskupi (1542-1627), en á síðu 147 í handritinu má sjá fangamark hans. Ekki er vitað með fullri vissu hvaðan Guðbrandur fékk handritið, en líklega hefur hann erft það frá móðurafa sínum, Jóni Sigmundssyni.

Þó saga handritsins sé ekki þekkt lengra en aftur á 16. öld er handritið vafalaust mun eldra, almennt talið frá miðri 14. öld. Aldursgreiningin er helst rökstudd með vísunum í málfræði, letur og stafsetningu textans. Handritið er allt skráð með sömu rithönd, en sú rithönd er einnig þekkt úr öðrum handritum. Sigurður Nordal taldi handritið vera skrifað upp í Húnavatnssýslu á 14. öld.

Ormsbók hefur, auk Snorra-Eddu, að geyma fjórar málfræðiritgerðir sem einfaldlega eru kallaðar fyrsta, önnur, þriðja og fjórða málfræðiritgerðin. Þær eru í aldursröð í handritinu, hvort sem tilviljun hefur ráðið því eða ekki, sú fyrsta er elst og sú fjórða er yngst. Ekki er vitað hver er höfundur málfræðiritgerðanna, fyrir utan þá þriðju, en höfundur hennar er að öllum líkindum Ólafur Þórðarson hvítaskáld (1210-1259). Auk málfræðiritgerðanna og Snorra-Eddu er í handritinu einnig að finna eina varðveitta eintak Rígsþulu, auk annarra smávægilegri verka og athugasemda.

Ormsbók Snorra-Eddu var árið 1931 ljósprentuð, í ritröðinni Corpus Codicum Islandicorum Medii Aevi.

Heimild
 Johansson, Karl G. 1997. Studier i Codex Wormianus: skrifttradition och avskriftsverksamhet vid ett isländskt skriptorium under 1300-talet. Acta Universitatis Gothoburgensis, Göteborg.
 Hreinn Benediktsson. 1972. The First Grammatical Treatise. Institute of Nordic Linguistics, Reykjavík.

Tenglar 
 Corpus codicum islandorum medii aevii; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1931
 Codex Wormianus  hjá Medieval Nordic Text Archive

Íslensk handrit
Gregoríska tímatalið

Gregoríska tímatalið (einnig kallað nýi stíll eða gregoríanska tímatalið) er tímatal sem innleitt var í katólskum löndum árið 1582 og kennt er við Gregoríus 13. páfa. Tímatalið tók við af rómverska tímatalinu, sem oftast er kallað júlíanska tímatalið eða gamli stíll og kennt við Júlíus Sesar, en mikil skekkja var orðin í því. 

Leiðréttingin var miðuð við vorjafndægur og gekk út á það að felldir voru niður 10 dagar árið sem það var tekið í notkun og kom þá 15. október í stað 5. október. Eingöngu fjórða hvert ár varð hlaupár og það aldamótaár sem talan 400 gengur upp í, í stað allra aldamótaára áður. Þannig var 1900 ekki hlaupár, en 2000 var það. Bæði hefðu verið hlaupár í gamla stíl.

Í löndum annara kirkjudeilda tók sums staðar upp undir tvær aldir að koma breytingunni á og flestar deildir austurkirkjunnar (Rétttrúnaðarkirkjunnar) hafa ekki enn tekið það upp. Því hefur til að mynda jóladagur þeirra á 20. öld verið þann 6. janúar vegna skekkjunnar sem er í júlíanska tímatalið, en ekki 25. desember eins og í því gregoríska.

Gregoríska tímatalið var tekið upp á Íslandi árið 1700 ásamt flestum ríkjum mótmælenda í Evrópu. Var skekkjan þá orðin 11 dagar frá júlíanska tímatalinu, en hafði verið 10 dagar þegar tímatalið var fyrst tekið í notkun árið 1582 og voru þessir 11 dagar felldir niður úr árinu, þannig að 28. nóvember kom í stað 17. nóvember.

Heimildir 
 

Tími
Tímatöl
Dagatal
Saga
Mannkynssaga
Friðarverðlaun Nóbels

Friðarverðlaun Nóbels eða bara Friðarverðlaunin eru ein af þeim fimm verðlaunum sem sænski iðnjöfurinn Alfred Nobel stofnaði til með auðæfum sínum. Í erfðaskrá sinni kvað hann á um að friðarverðlaunin skyldi veita þeim sem gert hefði mest eða unnið best að bræðralagi þjóða, unnið að afvopnun og dregið úr hernaðarmætti og fyrir að standa fyrir og vinna að friðarráðstefnum.

Friðarverðlaunin eru veitt af norska Stórþinginu, sem kýs sérstaka friðarverðlaunanefnd, sem aftur velur verðlaunaþegann. Hin Nóbelsverðlaunin sjá Svíar um.

Handhafar friðarverðlauna Nóbels

Tenglar
 

Friðarverðlaun
Listar um stjórnmál
Friðarverðlaun
Nóbelsverðlaun
C (forritunarmál)

Forritunarmálið C eða bara C er forritunarmál sem var þróað af Ken Thompson og Dennis Ritchie á áttunda áratugnum til notkunar á UNIX stýrikerfinu. Í dag er það notað á nær öllum stýrikerfum í heimi og var vinsælasta forritunarmálið til kerfisforritunar, einnig hafa verið gerðir þýðendur fyrir hina ýmsu örgjörva. C++, sem er útvíkkuð útgáfa af C og styður hlutbundna forritun, hefur nú tekið við af C á flestum sviðum. 

C fylgir engum einum staðli, en nokkrir staðlar eru til sem að menn geta kosið að fylgja, ef þeir kjósa svo. Vinsælustu staðlarnir eru fyrst K&R sem eins og nafnið gefur til kynna var það sem Ken og Dennis notuðu í byrjun, seinna voru fleiri staðlar búnir til, t.d. ANSI C ISO C (ISO 9899:1989) og C99 (ISO 9899:1999). Á Íslandi er í gildi Íslenskur staðall ÍST ISO 9899:1992 um forritunarmálið C, en sá staðall er mjög lítið viðurkenndur meðal forritara.

C er mjög nálægt vélbúnaðinum, sem þýðir að C kóði hefur mjög litla falda virkni, og flestar skipanir þýðast beint yfir í smalamál með litlum breytingum. Einnig hefur C nánast ótakmarkaðann aðgang að minni tölvunnar. Þetta gerir C að öflugu forritunarmáli en jafnframt erfitt í viðhaldi og villuleit.

halló, heimur í C 
Forritið að neðan þýðist þó þýðandinn gæti varað notandann við ef þýtt sem ANSI C-forrit:
main()
{
    printf("Halló, heimur!\n");
}

hægt er að koma í veg fyrir þær með því að skrifa það með stöðluðum C-kóða:
#include <stdio.h>

int main(void)
{
    printf("Halló, heimur!\n");

    return 0;
}

Forritunarmál
Kerfisforritunarmál
Dorrit Moussaieff

Dorrit Moussaieff (hebreska : דורית מוסאיוף) (fædd í Jerúsalem 12. janúar 1950). Athafnakona og fyrrum forsetafrú Íslands, gift Ólafi Ragnari Grímssyni. Dorrit er af ísraelskum uppruna og gyðingatrúar, dóttir Shlomo og Aliza  Moussaieff og er elst þriggja dætra þeirra hjóna. Hún hefur lengst af búið í Bretlandi þar sem fjölskylda hennar á stóra keðju skartgripaverslana.

Dorrit og Ólafur giftust þann 14. maí 2003 á sextugasta afmælisdegi Ólafs. Hún er ekki fyrsta íslenska forsetafrúin sem er af erlendu bergi brotin því Sveinn Björnsson, fyrsti forseti Íslands, átti danska konu. Dorrit gerðist íslenskur ríkisborgari árið 2006. 
Þann 22. ágúst 2008 sagði hún: „Ísland er ekki lítið land. Ísland er stórasta land í heimi“ eftir að Íslendingar höfðu lagt Spánverja að velli í handbolta.

Þann 27. desember 2012 flutti Dorrit lögheimili sitt til Bretlands, að sögn á grundvelli skattalaga og til að geta sinnt viðskiptum sínum og öldruðum foreldrum.

Tilvísanir	

Íslenskar forsetafrúr
Fólk nefnt í Panamaskjölunum
Linuxkjarninn

Linuxkjarninn er frjáls stýrikerfiskjarni sem Linus Torvalds byrjaði að skrifa árið 1991, í dag vinna hundruð manna að honum en Linus Torvalds hefur þó enn yfirumsjón með þróununni. Hann er nær allur skrifaður í C, með nokkra hluta sem snúa að samskiptum við einstaka örgjörva í smalamáli. Er náskylt Unix stýrikerfinu og kallast Unix-legt.

Upprunalega féll Linux ekki undir skilgreininguna frjáls hugbúnaður þar sem bara mátti dreifa honum án hagnaðar, en snemma var leyfinu breytt í útgáfu 2 af hinu almenna GNU leyfi eða GPL.

Strangt til tekið vísar orðið Linux eingöngu til kjarnans, en í daglegu tali er orðið þó notað yfir öll þau stýrikerfi og dreifingar sem byggja á honum. Richard Stallman stofnandi og aðaldrifkrafturinn á bak við GNU verkefnið, sem leggur til fjölmarga aðra hluta frjálsra stýrirkerfa, hefur barist fyrir því að slík kerfi séu kölluð GNU/Linux en því hefur verið tekið dræmt.

Tengt efni 
 Linux

Tenglar 
 (Enska) Vefsíða Linux
 (Enska) Niðurhalssíða Linux
 (Íslenska) Linux áhugamálið á http://www.huga.is/

Linux
Frjáls hugbúnaður
Álfar

Álfur getur einnig átt við karlmannsnafnið Álf

Álfar eru goðsagnakenndar verur úr germanskri goðafræði sem hafa lifað í norður-evrópskum þjóðfræðum. Upprunalega kynstofn smávægilegra guða náttúru og frjósemi, þeim er oft lýst sem smáu, unglegu, mjög fögru fólki, sem býr í skógum og á öðrum náttúrulegum stöðum, neðanjarðar eða í vatnsuppsprettum. Þeir eiga jafnan að geta lifað að eilífu og hafa galdramátt. Álfar koma reglulega fram í goðafræði og ævintýrum fyrr á öldum sem og sögum dagsins í dag.

Álfar í íslenskri þjóðtrú eru um margt sérstakir og er orðið notað um sérstakan flokk huldufólks. Íslenskir álfar búa jafnan í klettum eða steinum og iðka búskap sinn líkt og mennirnir en kjósa að vera látnir í friði. Í íslenskum þjóðsögum er mikið til af lýsingum af samskiptum álfa og manna. Háskalegt er þar jafnan að styggja álfa, til dæmis með því að raska bústað þeirra eða slá svokallaða álagabletti. En sé þeim gerður greiði eru ríkuleg laun vís, til dæmis er í mörgum þjóðsögum greint frá gæfu þeirra sem aðstoðað hafa álfkonu í barnsnauð.

Sjá einnig 
Á ensku Wikipediu er löng grein undir heitinu Huldufólk og snýr að Íslensku og Færeysku huldufólki.

Tenglar 

 Álfasögur; grein í Morgunblaðinu 1995
 Huldufólk; grein í Þjóðviljanum 1954
 Ólína Þorvarðardóttir, Álfar og tröll. Bók 1995. 

Íslenskar þjóðsögur
Germönsk goðafræði
Vættir
Ralph Chubb

Ralph Nicholas Chubb (8. febrúar 1892 - 14. janúar 1960) var breskt skáld, prentari og listamaður.

Breskir rithöfundar
Dimmuborgir

Dimmuborgir eru einstæðar hraunmyndanir við austanvert Mývatn. Mikill fjöldi ferðamanna heimsækir Dimmuborgir á ári hverju.

Myndun Dimmuborga 
Hraunið sem rann þegar Dimmuborgir mynduðust kom frá eldgosi í Lúdentsborgum og Þrengslaborgum fyrir um 2000 árum og er það mesta hraungos sem orðið hefur á Mývatnssvæðinu eftir ísöld. Dimmuborgir eru staðsettar í lægð og er talið að þegar þær mynduðust hafi hraun frá fyrrnefndu gosi streymt í þessa lægð og smám saman fyllt hana af bráðnu hrauni. Á meðan á þessu stóð tók yfirborð hraunsins að storkna og sumstaðar storknaði það til botns og myndaði þá hraunstólpa sem fólk sér þegar það gengur um svæðið í dag. Storkið hraunið myndaði nokkurskonar þak ofan á bráðinni kvikunni en á endanum braust hraunið fram og tæmdist undan þakinu. Við þetta veiktist þakið svo að það hrundi niður og eftir varð það einstæða landslag sem flestir þekkja í dag sem Dimmuborgir.

Þekktar hraunmyndanir 

Sumar hraunmyndanir í Dimmuborgum eru þekktari en aðrar. Þeirra þekktust er tvímælalaust Kirkjan, hraunhvelfing sem opin er í báða enda og heitir svo vegna þess að lögun hennar minnir á kirkju.

Heimildir
 Dimmuborgir og hin fjölþættu verndunarmarkmið nútímans á vef Íslensks Landbúnaðar 
 Vísindavefur Háskóla Íslands

Suður-Þingeyjarsýsla
Eldstöðvakerfi Kröflu
Stöðulögin

Stöðulögin voru lög sett af Dönum 2. janúar árið 1871, svo nefnd því þau ákvörðuðu stöðu Íslands gagnvart Danmörku. Stöðulögunum fylgdi svo fyrsta stjórnarskrá Íslands árið 1874. Í stöðulögunum var á margan hátt undirbúið að Íslendingar gætu tekið að sér stjórn eigin innanlandsmála.

Nokkuð var liðið frá því að einveldi Danakonungs hafði verið lagt af 1848 og nú hafði danska þingið löggjafarvald. Einokunarverslun Dana var lögð af 1855 og áframhaldandi barátta Íslendinga, leidd af Jóni Sigurðssyni og stuðningsmönnum hans, fyrir sjálfsákvörðunarrétti Íslendinga fékk dræmar undirtektir í Kaupmannahöfn. Frumvarp stjórnarskrár fyrir Íslendinga var samþykkt á Alþingi með breytingum en hafnað af danska þinginu 1867. Loks setti danska þingið stöðulögin sem byggðust á því að Ísland væri óaðskiljanlegur hluti af Danmörk. Í „skaðabætur“ fyrir það ætlaði danska ríkið að greiða Íslendingum 50.000 ríkisdali fyrstu tíu árin en síðan myndi upphæðin lækka hvert ár næstu 20 árin niður í 30.000 rd.  Íslendingar voru ekki sáttir við lögin og var þeim hafnað af Alþingi með 10 atkvæðum gegn 14. Samkvæmt frumvarpinu var sérstakur landshöfðingi skipaður, Hilmar Finsen þann 1. apríl 1873, til þess að stjórna landinu eftir fyrirskipunum frá danska dómsmálaráðuneytinu. Síðan var samið nýtt frumvarp byggt á því sem var samið á Þjóðfundinum 1851 en því var hafnað af Dönum.

Dönsk lög
Sjálfstæðisbarátta Íslendinga
Hvalfjarðargöng

Hvalfjarðargöngin eru jarðgöng á milli Suðvesturlands og Vesturlands. Í þeim liggur Vesturlandsvegur undir utanverðan Hvalfjörð. Göngin eru samtals 5770 metrar að lengd og þar af liggja 3750 metrar undir sjó. Göngin eru að mestu tvíbreið en þrjár akreinar í hallanum norðan megin. Dýpst fara göngin 165 metra undir yfirborð sjávar og eru grafin djúpt í berggrunninn undir sjávarbotninum. Um 5.500 bílar ferðast um göngin á sólarhring en göngin voru upprunalega hönnuð fyrir aðeins fimm þúsund bíla á sólarhring.

Um framkvæmdina
Göngin voru grafin á árunum 1996-1998 og voru opnuð fyrir bílaumferð þann 11. júlí 1998 af þáverandi forsætisráðherra, Davíð Oddsyni. Frá opnun ganganna hafa um 14 milljónir ökutækja farið um göngin eða um 5.500 bílar á sólarhring að meðaltali. Við byggingu ganganna var farin ný leið í slíkum stórframkvæmdum á Íslandi þar sem einkafyrirtæki stóð fyrir framkvæmdunum og fjármagnaði án aðkomu ríkissjóðs.

Það er Spölur ehf. sem sá um framkvæmdina og er nú rekstraraðili og eigandi Hvalfjarðarganganna í dag og innheimtir veggjald af vegfarendum til að borga fyrir framkvæmdina. Upphaflega var áætlað að göngin yrðu greidd að fullu eftir 20 ár frá opnun en umferð um þau hefur reynst töluvert meiri en gert var ráð fyrir og því mun það mark nást nokkuð fyrr. Um það var samið að íslenska ríkið eignaðist göngin þegar þau verða greidd að fullu.

Notkun ganganna
Frá þeim tíma hafa ríflega 15 milljónir ökutækja farið um göngin og meðaltalsumferð er um 5.500-6.000 bílar á sólarhring en göngin voru upprunalega hönnuð fyrir aðeins fimm þúsund bíla á sólarhring. Talið er að vegna hækkandi bensínverðs frá árinu 2003 þá hafi eitthvað dregið úr umferðinni. Göngin voru mikil samgöngubót fyrir alla sem leið eiga um Hvalfjörð þar sem þau stytta leiðina frá Borgarfirði að Reykjavík um 42 km. Mestu hafa göngin þó breytt fyrir íbúa Akraness en landleið þeirra til Reykjavíkur styttist um 60 km með tilkomu ganganna og gerði það kleyft að nú sækja margir vinnu til Reykjavíkur frá Akranesi og öfugt.

Svindl
Eitthvað hefur verið um það að fólk svindli sér í göngin án þess að borga en hefur þetta farið upp í 39 skipti og jafnvel 65.

Ný göng
Spölur ætlast til að ný göng, samhliða Hvalfjarðargöngunum, verði grafin til að sporna við umferð, en þeir telja að það muni vera varasamt fari umferð yfir sex þúsund bíla á dag. Áætlaði Spölur að hin nýju göng yrðu klár árið 2013-2014, en tilraunaborunum er lokið. Þær áætlanir hafa ekki gengið eftir

Banaslys
Þann 6. júní 2016, varð fyrsta banaslysið þegar fólksbil og jeppi skullu saman í hörðum árekstri. Einn maður lést og 4 slösuðust þar af þrír alvarlega.

Tenglar
Spölur ehf
Vegagerðin
 Ljósmyndir úr Hvalfjarðargöngunum á vegum islandsmyndir.is

Heimildir

Íslensk jarðgöng
Hvalfjörður