alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Wacław Sierpiński

Wacław Franciszek Sierpiński (fæddur 14. mars 1882, dáinn 21. október 1969) var pólskur stærðfræðingur. Hann er best þekktur fyrir rannsóknir sínar í grúpufræðum, talnakenningunni, grannfræði og brotamyndum.

Tvær mjög frægar brotamyndir eru kenndar við Sierpinski, sem heita Teppi Sierpinskis (Sierpinski's Carpet) og Pakkning Sierpinskis (Sierpinski's Gasket).

Pólskir stærðfræðingar
Fólk fætt árið 1882
Fólk dáið árið 1969
Tala (stærðfræði)

Tala getur einnig átt við tölu í málfræði og hnapp.
Tala er eining sem notuð er til þess að lýsa fjölda og/eða magni. Einfaldasta form talna eru náttúrulegar tölur {0, 1, 2, 3,..} eða {1, 2, 3,..}, sem eru notaðar við talningu og er mengi þeirra táknað N. Deilt er um það hvort 0 tilheyri náttúrulegum tölum eða ekki. Ef neikvæðar heiltölur eru teknar með er komið heiltölumengið Z. Séu hlutföll talna tekin með, og þar af leiðandi brot, eru komnar ræðar tölur, Q. Þó eru ekki allar tölur ræðar, sumar (eins og pí) eru endalausar, eða óræðar. Sammengi ræðra talna og óræðra nefnist mengi rauntalna, R. Þar sem ekki er hægt að leysa öll algebraísk vandamál með rauntölum eingöngu er mengi rauntalna víkkað út á tvinntölusléttuna. Mengi tvinntalna er táknað með C.
Áður fyrr tíðkaðist að skrifa nöfn þessara mengja feitletrað á krítartöflur, og hefðinni hefur verið haldið uppi með smá stílfæringu. Þannig má setja upp talnamengin svona:

Tvinntölur má svo útvíkka í fertölur þar sem víxlreglan gildir ekki um margföldun. Fertölur má svo lengja í átttölur, en þá glatast önnur regla, tengireglan.

Tölur eru samsettar úr tölustöfum, sem er raðað eftir reglum talnakerfisins, sem notað er. Talnakerfið með grunntöluna 10 er einna algengast, svonefnt tugakerfi, líklega vegna þess að maðurinn hefur tíu fingur, sem nota má til að telja með. Rómverjar notuðu rómverska tölustafi, sem myndaðir voru úr hópum með 1, 5, 10, 50, 100, 500 og 1000 einingum. Babýlóníumenn byggðu talnakerfi sitt upp á tölunni 60 (sextugakerfi), en leifar þess má sjá á klukkum: 60 mínútur í klukkustund og 60 sekúndur í mínútu og í bogamál: 360 (60*6) gráður í heilum hring. Keltar notuðust lengi við grunntöluna 12 (tylftakerfi), sem enn er notað sem grunneining mælinga í Bandaríkjunum.

Allar tölur eru endanlegar, en í örsmæðareikningi hefur reynst nauðsynlegt að víkka út rauntalnaásinn, þ.a. hann innihaldi stökin plús og mínus óendanlegt. (Sjá útvíkkaði rauntalnaásinn.)

Rómverskar tölur o.fl. 
Mjög mörg mál hafa sömu grunnhugmynd að talningu. Í rómverskum tölustöfum var talið I, II, III, IV, V. Rómversku tölurnar tákna 4 sem IV - „einum minna en fimm“. 

Í kínversku, japönsku og öðrum málum sem nota kínverskar táknmyndir eru fyrstu tölurnar svipaðar, nema lárétt (一, 二, 三, 士, 五). 

Súmerar notuðu misjafnan fjölda fleyga („<“) til þess að tákna tölur, og voru allt að fimm fleygum í hóp áður en annars kyns tákn sýndi tug (sex-tuga kerfi þeirra byggðist á grunntölunni 60).

Áhugaverðar tölur 

Pí — Googol — Googolplex — Prímtölur — Fibonacci runan — Stórar tölur — Smáar tölur — Staðalform — Avogadrosartalan — Stærðfræðilegur fasti

Vingjarnlegar tölur og fullkomnar tölur eru áhugaverðir flokkar heilla talna og margir fleiri slíkir eru til.
Náttúrlegar tölur

Náttúrlegar tölur eða Náttúrulegar tölur eru talnamengi jákvæðra heiltalna, (1, 2, 3, 4, ... ), táknað með , sem er óendanlegt en teljanlegt mengi skv. skilgreiningu. Á stundum einnig við mengi óneikvæðra heiltalna, (0, 1, 2, 3, 4, ... ), þ.e. jákvæðu heiltalnanna auk núlls, sem er til aðgreiningar táknað með .

Mengi náttúrulegra talna er líkt og heiltölumengið lokað mengi við samlagningu og margföldun en ólíkt heiltölumenginu (sem er baugur) er það ekki lokað við frádrátt sökum þess að það inniheldur ekki neikvæðar tölur; né heldur við deilingu, því að það inniheldur ekki ræðar tölur nema heilar.

Fyrr á tímum töldust bara ákveðnar tölur „náttúrulegar“ og voru þær jafn vel sagðar frá guði komnar. Til dæmis sagði stærðfræðingurinn Leopold Kronecker: „Guð skapaði náttúrulegu tölurnar, allt annað er mannanna verk.“ 

Stærðfræðingar eru ekki á einu máli um hvort telja eigi núll til náttúrlegra talna eða ekki, þó viðurkennt sé að núll var „fundið upp“ löngu seinna en „jákvæðu heiltölurnar“, t.d. notuðu rómverjar ekki núll. Aðeins er deilt um skilgreiningu þ.a. engu máli skiptir í raun fyrir stærðfræðina hvort núll sé „náttúrulegt“ eða ekki.

Tenglar 
 

Talnamengi í stærðfræði
Núll

Núll er eina talan, sem hvorki er já- né neikvæð og er samlagningarhlutleysa, táknað með tölustafnum 0. Telst af sumum til náttúrlegra talna. Núll er sín eigin samlagningarandhverfa en er eina rauntalan sem hefur enga margföldunarandhverfu.

Algebra
Tölur
Pýþagóras

Pýþagóras frá Samos (d. um 500 f.Kr.) var forngrískur stærðfræðingur og heimspekingur sem var uppi um 570 f.Kr. til 497 f.Kr. Hann er talinn einna fyrstur til að líta á stærðfræði sem sjálfstæða fræðigrein, en ekki bara safn af nytsamlegum formúlum. Er ásamt Evklíð frægasti stærðfræðingur fornaldar.

Einhvern tímann í kringum árið 530 f.Kr setti hann á laggirnar trúarlega reglu í borginni Kroton á Suður-Ítalíu sem hafði tónlist og stærðfræði í hávegum. Einstaklingar innan þessarar reglu (oft kallaðir pýþagóringar) töldu að tölur væru grundvöllur alheimsins og byggist hann því upp á samræmi þeirra og hlutföllum.

Hugmyndir Pýþagórasar höfðu mikil áhrif á gríska heimspekinga, m.a. Platon.

Regla Pýþagórasar er þó að öllum líkindum ekki frá honum komin þar sem vitað er að Babýlóníumenn þekktu hana um 1800 f.Kr.

Trúarleg regla Pýþagórasar var mjög stór í sniðum og er vitað að konur fengu ekki inngöngu í regluna. Allir reglubræður voru bundnir þagnareiði og því er talið að mikið af heimspeki sem tileinkuð er Pýþagórasi komi ekki endilega frá honum sjálfum heldur úr þessari trúarreglu sem stóð lengur en hann lifði. 

Þar lögðu pýþagóringar stund á heimspeki og stærðfræði. Til að mynda var Pýþagóras sá fyrsti til að sýna fram á stærðfræðilega eiginleika tónfræðinnar. 

Einnig töluðu þeir um að talan 10 væri í raun heilög tala og í heimspekikerfi sínu gerðu þeir ráð fyrir því að himingeimurinn samanstæði af 10 reikistjörnum og þar af væri ein andjörð sem hreyfðist á móti jörðinni.

Frekari fróðleikur 
Kahn, Charles H., Pythagoras and the Pythagoreans: A Brief History (Indianapolis: Hackett, 2001).

Tengt efni 
 Forverar Sókratesar

Tenglar 

 
 
 
 
 
 
 

Forverar Sókratesar
Forngrískir stærðfræðingar
Regla Pýþagórasar

Regla Pýþagórasar, Pýþagórasarregla eða setning Pýþagórasar er regla í evklíðskri rúmfræði sem fjallar um tengslin milli lengda hliðanna í rétthyrndum þríhyrningi. Reglan er kennd við forngríska heimspekinginn, trúarleiðtogann og stærðfræðinginn Pýþagóras, þó að vitað sé að reglan hafi þekkst fyrir tíma hans bæði í Babýlóníu og Kína, en talið er að hann hafi verið fyrstur til að sanna að hún gilti fyrir alla rétthyrnda þríhyrninga.

Reglan er grundvallarregla í ýmsum rúmfræðireikningi, t.a.m. hnitarúmfræði og hornafræði.

Reglan 

Ef gefinn er rétthyrndur þríhyrningur segir reglan til um að ef lögð eru saman önnur veldi skammhliða þríhyrningsins jafngildi sú summa öðru veldi langhliðarinnar.

Setja má regluna fram sem svo að ef smíðaðir eru þrír ferningar, þar sem hver hinna þriggja hliða þríhyrningsins jafngildir hliðarlengd eins fernings, er samanlagt flatarmál minni ferninganna tveggja jafnt flatarmáli þess stærsta.

Framsetning reglunnar á algebraískan máta er: , þar sem a og b eru skammhliðar og c er langhlið.

Sönnun 
Til eru fjölmargar mismunandi sannanir á reglu Pýþagórasar. Þægilegt er að sanna hana út frá reglum um einshyrnda þríhyrninga og er þá farið þannig að:

Látum þríhyringinn ABC tákna rétthyrndan þríhyrning (sjá mynd að neðan) þar sem hornið C er rétt. Frá horninu C er dregin lína hornrétt á hliðina AB sem mætir AB í punktinum X. Þá myndast tveir nýir þríhyrningar, ACX og CBX. Þessir þríhyrningar og ABC eru allir einslaga.

Nefnum nú hliðarnar BC, AC og AB a, b og c í þeirri röð. Vegna einslögunar þríhyrninganna gildir svo:

	 

                          

og því hægt að skrifa 

	

       
Ef lagt er saman a2 og b2 þá fæst

	

Þar sem  getum við skrifað 

	

Sem einmitt er regla Pýþagorasar

Sönnun lokið.

Ítarefni 
Í bókinni Pythagorean Triangles (Trójkaty pitagorejskie) sýndi Waclaw Sierpinski fram á að til væru óendanlega margir þríhyrningar gerðir úr heiltölum. Þessir þríhyrningar eru kallaðir pýþagórískir þríhyrningar. Einnig er talað um pýþagórískar þrenndir (a, b, c) þar sem a, b og c eru jákvæðar heiltölur, sem uppfylla skilyrðið a2 + b2 = c2.

Tengt efni 
 Fjarlægðarformúlan
 Pýþagórískur þríhyrningur

Tilvísanir 

Stærðfræði
þríhyrningar
Von Neumann arkitektúr

Von Neumann arkitektúr er hönnun á gagnastreymiskerfum tölva sem að gerir ráð fyrir því að enginn munur sé á gögnum sem tölvan getur unnið úr og kóðanum sem tölvan getur keyrt. Í hnotskurn: Kóðinn (enska code) tilheyrir gögnunum.

Þessi arkitektúr er kenndur við Ungversk-Ameríska stærðfræðinginn John von Neumann, en hann var sá sem að útfærði hugmyndafræði Gödels yfir á tölvutækt form þegar hann vann við smíði ENIAC tölvunnar. Hann sannaði að kenning Gödels gæti gengið upp, og notaðist við rannsóknir Alans Turing. 

Tölvur með þessu formi geyma gögn og kóða saman, og koma fram við bæði á sama máta. Þetta gerir það að verkum að forrit geta skapað önnur forrit og keyrt þau, séu þau þannig hönnuð. Visst óöryggi býr í þessari staðreynd, og því hefur Harvard arkitektúr orðið vinsæll meðal margra sérfræðinga tölvuöryggis.

Tölvunarfræði
John von Neumann

John von Neumann fæddur sem Neumann Janós (28. desember 1903 í Ungverjalandi – 8. febrúar 1957 í Bandaríkjunum) var ungversk-bandarískur stærðfræðingur sem gerði mikilvægar uppgötvanir á sviði skammtafræði, tölvunarfræði, hagfræði, grúpufræði sem og í mörgum öðrum greinum stærðfræðinnar.

John von Neumann var elstur þriggja systkina. Foreldrar hans voru Neumann Miksa, bankastarfsmaður, og Kann Margit. John fæddist inn í gyðingafjölskyldu en iðkaði þau trúarbrögð aldrei. Á ungum aldri sýndi hann mikla minnishæfileika og gat deilt í átta stafa tölur í huganum þegar hann var sex ára. Árið 1911 stundaði hann nám í lúterskum framhaldsskóla. Neumann varð síðar doktor í stærðfræði frá Háskólanum í Búdapest þegar hann var 23 ára. Á árunum 1926 til 1930 starfaði hann svo sem fyrirlesari í Þýskalandi. 

Árið 1930 var honum boðið til Princeton háskóla, og var þar valinn sem einn fjögurra fyrstu starfsmanna í háfræðarannsóknastofnun þar (Institute for Advanced Study). Þar var hann prófessor í stærðfræði frá stofnun deildarinnar árið 1933 þar til hann lést. Í Seinni heimstyrjöldinni hjálpaði hann til við þróun kjarnorkusprengjunnar í Manhattan verkefninu, en rétt fyrir dauða sinn varð hann forstöðumaður bandarísku kjarnorkumálanefndarinnar.

Á árunum 1936 til 1938 var Alan Turing gestur hjá háfræðastofnuninni og lauk þar doktorsprófi undir umsjón Johns von Neumanns. Heimsóknin hófst stuttu eftir útgáfu ritgerðar Turings, „Um reiknanlegar tölur með hagnýtingu í Entscheidungsproblem“ („On Computable Numbers with an Application to the Entscheidungs-problem“ á frummálinu), sem fjallaði um hugmyndafræði og rökræna hönnun altæku vélarinnar.

Von Neumann var upphafsmaður leikjafræðinnar. Einnig skapaði hann Von Neumann arkitektúrinn fyrir tölvur.

Hann lést úr krabbameini í beinum og brisi.

Eitt og annað 
 Faðir Neumanns keypti árið 1913 þýskan titil til að bæta við nafn sitt og eftir það nefndi hann sig: Janós von Neumann. Síðar tók hann upp enskan rithátt nafnsins og nefndi sig John.

Tenglar 
 

Ungverskir stærðfræðingar
Leikjafræði
Auga

Auga er líffæri sem skynjar ljós og gerir dýri kleift að sjá. Augu nema ljós og senda upplýsingar áfram sem taugaboð. 

Einföldustu augu geta aðeins skynjað hvort umhverfið er dimmt eða bjart, en í æðri dýrum eru augu flókin kerfi sem safna ljósi saman, nota ljósop til að stýra magni þess ljóss sem kemst inn, skerpa á ljósinu með því að beina því í gegnum linsur sem augað getur stillt, umbreytir myndinni í taugaboð, og sendir það áfram með sjóntauginni til sjónstöðva heilans.

Ljósnemar augans kallast keilur (sem nema lit) og stafir (sem nema birtu).

Mannsaugað 
Mannsaugað kann að vera af mismunandi litum. Algengasti litur er brúnn, en blá eða græn augu tíðkast stundum í meirihluta í sumum þjóðum. 88% af Íslendingum eru blá- eða græneygðir. 

Mannsauganu er skipt í nokkra hluta:

 Augnknötturinn, bulbus oculi, liggur í augntóftinni, en hann er myndaður úr þremur hjúpum:
 Trefjahjúp, tunica fibrosa
 Æðuhjúp, tunica vasculosa
 Innhjúp, tunica interna
 Hvíta, sclera, er hvít og ávöl og er gerð úr bandvef. Hvítan rennur saman við glæru, sem einnig er nefnd hornhimna, cornea.
 Æða, choroidea, er gerð úr sortufrumum sem draga til sín ljósgeisla.
 Lita, iris, er litaði hluti augans. Hún er ýmist blá, græn eða brún, allt eftir litkornamagni. Svartur blettur í miðju litunnar er sjáaldrið, sem einnig heitir ljósop, pupilla, en það minnkar og stækkar eftir birtuástandi og líkams- og/eða hugarástandi.

Algengir augnkvillar 
 Slímhimnubólga, conjunctivitis, bólga/erting í slímhimnu, sem klæðir augu að framan og augnlok að innanverðu.
 Ellifjarsýni, presbyopia, aðlögunarhæfni augasteins minnkar þegar aldur færist yfir og veldur því að fólk sér síður það sem er nær því.
 Fjarsýni, hypermetropia/hyperopia, sjónímynd lendir aftan við sjónu, mögulega vegna þess að augnknötturinn getur verið of stuttur eða ljósbrotshæfni augasteins er léleg. Fjarsýni hefur sömu eða svipuð áhrif og ellifjarsýni á sjón, fólk sér síður það sem er nær því.
 Gláka, glaucoma, aukinn þrýsingur í auga vegna fyrirstöðu á rennsli glervökva milli augasteins og liturótar. Gláka veldur blindu ef meðferð dregst á langinn.
 Nærsýni, myopia, sjónímynd lendir framan við sjónu, yfirleitt vegna þess að augnknötturinn er of langur. Nálægir hlutir sjást greinilega en fjarlægir hlutir illa.
 Rangeygð, tileygð, skjálgi, strabismus er þegar augun eru ekki samstillt, annað augað gæti beinst að nefi og hitt til hliðar. Það auga sem ekki er ríkjandi er sagt vera latt. 
 Sjónskekkja,astigmatismus, galli eða annmarki á kúpli hornhimnu veldur sjónskekkju. Sjónin verður léleg þar sem ljósgeislarnir tvístrast og ná ekki saman í sjónpunkti.
 Ský á auga, drer, cataracta, ský myndast oft með aldri í glærum augasteininum, svo hann verður ógegnsær. Ein algengasta orsök blindu í heiminum, en unnt að lagfæra með tiltölulega lítilli skurðaðgerð. Þessi skurðaðgerð er algengasta aðgerð sem framkvæmd er hér á landi.
Með sjóntækjum er mögulegt að bæta sjóngalla, sem stafa af algengustu augnkvillum.
Með laseraðgerð má einnig bæta sjóngalla af völdum nærsýni, fjarsýni og sjónskekkju.

Tengt efni 

 Hið alsjáandi auga
 Augngrugg (litlir blettir í auganu)
 Stírur

Skynfæri
Morgunblaðið

Morgunblaðið er íslenskt dagblað sem kemur út alla daga vikunnar á Íslandi, nema á sunnudögum. Það kom fyrst út 2. nóvember 1913 og hefur verið gefið út af Árvakri síðan 1924. Stofnendur Morgunblaðsins voru þeir Vilhjálmur Finsen og Ólafur Björnsson, yngri bróðir Sveins Björnssonar forseta. Árið 1997 hóf svo Morgunblaðið útgáfu fréttavefs á netinu fyrst fjölmiðla á Íslandi. 

Morgunblaðið hefur alla tíð fylgt borgaralegri ritstjórnarstefnu, til hægri við miðju, og jafnan fylgt Sjálfstæðisflokknum að málum, þó á því hafi mátt finna ýmsar veigamiklar undantekningar. Það kom einkum fram í aðdraganda kosninga, blaðið dró hvergi af sér í baráttu fyrir lýðveldisstofnun 1944, tók eindregna afstöðu með samstarfi vestrænna lýðræðisríkja í Kalda stríðinu og barðist fyrir útærslu fiskveiðilögsögunnar. Morgunblaðið hefur  haldið á lofti málstað einstaklingsfrelsis og einkaframtaks en varað við útþenslu hins opinbera og aukinni skattheimtu, þó þar hafi einnig gætt áherslu á þjóðleg gildi, menningu og félagslega hjálp.

Þar átti blaðið samleið með Sjálfstæðisflokknum í flestu og var lengi vel var litið á blaðið sem óopinbert flokksmálgagn, þó það hafi alla tíð haldið sjálfstæði sínu. Þar á milli voru margvísleg tengsl ritstjórnar og flokksforystu, sem m.a. birtust í því að ritstjórar blaðsins og þingfréttaritarar sátu iðulega á þingflokksfundum, en tekið var fyrir það árið 1983. Ekki var þó þá um eiginlega breytingu á ritstjórnarstefnu að ræða, þó blaðið fikraði sig nær miðju og kappkostaði að aðskilja fréttaflutning og skoðanaskrif. Helsta birtingarmynd formlegra slita við Sjálfstæðisflokkinn var andstaða blaðsins við kvótakerfið á upphafsárum þess.

Eftir hrun íslensks fjármálakerfis 2008 komu nýir eigendur að blaðinu árið 2009 og réðu Davíð Oddsson, fv. forsætisráðherra og fv. Seðlabankastjóra, annan ritstjóra blaðsins, sem sætti nokkurri gagnrýni af vinstri væng. Ritstjórnarstefnan þykir hafa færst til hægri síðan án þess þó að blaðið hafi endilega færst nær Sjálfstæðisflokknum.

Vefmiðill Morgunblaðsins er mbl.is.

Ritstjórar Morgunblaðsins 
 Vilhjálmur Finsen (1913–1921)
 Þorsteinn Gíslason (1921–1924)
 Jón Kjartansson (1924–1947)
 Valtýr Stefánsson (1924–1963)
 Sigurður Bjarnason (1956–1970)
 Bjarni Benediktsson (1956–1959)
 Einar Ásmundsson (1956–1959)
 Matthías Johannessen (1959–2000)
 Eyjólfur Konráð Jónsson (1960–1974)
 Styrmir Gunnarsson (1972–2008)
 Ólafur Þ. Stephensen (2008–2009)
 Davíð Oddson (2009–)
 Haraldur Johannessen (2009–)

Gagnrýni á Morgunblaðið 
Í viðauka við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis frá 2010, sem skrifaður var af þriggja manna vinnuhópi undir formennsku Vilhjálms Árnasonar, var þeirri skoðun lýst að  markmið eigenda með ráðningu Davíðs Oddssonar virtist vera að „ástunda skoðanafjölmiðlun og verja sérhagsmuni fremur en að tryggja faglega og sanngjarna umfjöllun“.

Tilvísanir

Tenglar 
 Mbl.is Vefmiðillinn mbl.is
 Morgunblaðið á Timarit.is frá upphafi og þar til fyrir 3 árum.

Íslensk dagblöð
Morgunblaðið
Íslenskar vefsíður
Árvakur

Þessi grein fjallar um fjölmiðlafyrirtækið Árvakur. Árvakur gæti einnig átt við um hest úr norrænni goðafræði.

Árvakur hf er útgáfufélag stofnað árið 1919 í Reykjavík, undir heitinu „Fjelag í Reykjavík“, og keypti það Morgunblaðið litlu síðar. Árvakur er nú alhliða frétta- og upplýsingamiðlunarfyrirtæki. Félagið gefur út Morgunblaðið og vikublaðið Monitor sem er dreift frítt með Morgunblaðinu og víða á höfuðborgarsvæðinu. Einnig á Árvakur vefmiðilinn mbl.is sem stofnaður var árið 1998 og rekur einnig blog.is sem er íslenskur bloggvefur. Árvakur á dótturfélagið Landsprent ehf. sem er dagblaðaprentfyrirtæki og prentar auk blaða Árvakurs, Viðskiptablaðið, DV og ýmis smærri blöð. Öll starfsemi Árvakurs er til húsa að Hádegismóum 2 í Reykjavík.

Eignarhald 
Árvakur er í eigu Þórsmerkur ehf. sem á 99% og Áramóta ehf. sem á 1%. Stærstu eigendur Þórsmerkur ehf.  eru Hlynur A ehf. (forsv.maður Guðbjörg Matthíasdóttir) sem á 26,77%, Krossanes ehf. (forsv.maður Þorsteinn Már Baldvinsson) sem á 20,8% og Áramót ehf. (í eigu Óskars Magnússonar) sem á 20,08%.

Tengt efni 
 blog.is
 mbl.is
 Monitor
 Morgunblaðið
 Stöð 3

Tilvísanir

Tenglar 
 Vefmiðillinn mbl.is
 Bloggsvæðið blog.is
 „Reiddi fram 200 milljónir fyrir Morgunblaðið“; grein af Dv.is 24. nóv 2010 
 „Árvakur tapaði 205 milljónum“; grein af Dv.is 2012 
 „Íslandsbanki sagður afskrifa skuldir Árvakurs“; grein af Dv.is 2012
 „Mogginn losnar við einn milljarð“; grein af Dv.is 2012
 „Árvakur tapar 163,8 milljónum“; grein af vb.is 2016

Íslensk fyrirtæki
Eyra

Eyra heyrir til skynfæra. Í daglegu máli vísar eyra til ytri hluta eyrans, útvöxturinn frá höfði, úteyra. En í fræðilegu tilliti er eyra meira, það er líka það sem við ekki sjáum, innra eyrað.

Eyra er skipt í þrjá hluta:
 Úteyra, sýnilegi hlutinn - tengist miðeyra með hlustinni. Úteyrað er þannig hannað frá náttúrunnar hendi að það hefur mikið flatarmál til að sía inn sem mest hljóð frá umhverfinu. Úteyrað endar við hljóðhimnuna sem titrar vegna hljóðbylgananna sem skella á henni.
 Miðeyra, geymir þrjú lítil heyrnarbein, hamar, steðja og ístað, sem magna hljóðbylgjurnar. Frá miðeyra liggja göng, kokhlustin, niður og er hlutverk hennar að jafna þrýsting í innri hluta eyrans og losna við vökva sem hefur safnast þar fyrir.
 Inneyra, geymir viðtaka fyrir hljóðbylgjur og jafnvægisskyn, kuðung og bogagöng.

Skynfæri
Stjörnufræði

Stjörnufræði eða stjörnuvísindi er undirgrein náttúruvísindanna sem fæst við rannsóknir á heiminum utan lofthjúps jarðar. Þeir sem leggja stund á greinina kallast stjörnufræðingar eða stjarnvísindamenn.

Í stjörnufræði er rannsakaður uppruni og þróun, sem og efnis- og eðlisfræðilegir eiginleikar, hluta sem hægt er að fylgjast með fyrir utan lofthjúp jarðar.

Ólíkt flestum öðrum vísindagreinum eru áhugamenn enn snar þáttur í stjörnufræði nútímans, aðallega við að uppgvöta og fylgjast með fyrirbærum. Stjörnufræði er oft ruglað saman við stjörnuspeki, sem ekki byggist á vísindalegri aðferð og flokkast því til gervivísinda.

Undirgreinar 
 Heimsfræði eða heimsmyndunarfræði
 Stjarneðlisfræði
 Stjörnumerkjafræði

Viðfangsefni stjörnufræðinnar 

 Fastastjörnur
 Miklihvellur
 Sólkerfið
 Stjörnulíffræði
 Stjörnuþokur

Tenglar 
 European Southern Observatory
Korn

Þessi grein er um frækorn, sjá einnig morgunkorn og hljómsveitina Korn.

Korn er safnheiti yfir fræ nytjaplantna af grasaætt. Helstu kornplöntur eru hrís, hveiti, maís, bygg, dúrra, hafrar, hirsi og rúgur.

Verkun 
Korn er slegið með þreskivél sem skilur í sundur hálm (stöngul) og kornið sjálft. Það skilur hálminn eftir í garða og sumar þreskivélar saxa hann áður en honum er skilað aftur á akurinn.

Tækni við verkun kornsins fer eftir notkunarsviði kornisins eins og taflan fyrir neðan sýnir:
Útvarpsleikrit

Útvarpsleikrit er leikrit sem flutt er eingöngu sem hljóð í útvarpi af leikurum. Oft er notast við margskonar hljóð til þess að auka á tilfinningu þess sem hlustar.

Á Íslandi
Útvarpsleikrit náðu fyrst vinsældum á árunum 1920 til 1930. Leikrit hafa verið flutt í Ríkisútvarpinu frá stofnun, 1930 og hafa þau verið vinsæl síðan þá þó að eitthvað sé minna um þau í dag þar sem sjónvarpið er núna orðin mun meira notaður miðill fyrir samskonar skemmtun.

Útvarpsleikhúsið á Rás 1 á hefur framleitt útvarpsleikrit reglulega frá því Þorsteinn Ö. stephensen var ráðinn leiklistarstjóri 1947 og gerir það enn. Það er eina útvarpsstöðinn á Íslandi sem setur upp og útvarpar útvarpsleikrit með reglulegum hætti. Núverandi útvarpsleikhússtjóri er Þorgerður E. Sigurðardóttir.

Nokkur þekkt útvarpsleikrit

Erlend leikrit 
 Hitchhikers Guide to the Galaxy eftir Douglas Adams (1979 og 1980) á BBC
 War of the Worlds eftir Orson Welles (1938)

Íslensk leikrit 
 Harrý og Heimir "Svakamálaleikrit í ótrúlega mörgum þáttum" eftir Karl Ágúst Úlfsson og Sigurð Sigurjónsson. Þættirnir voru fluttir á Bylgjunni (1993) á milli 10 og 11 á morgnana, endurfluttir á milli 16 og 17 síðdegis og svo voru allir þættir vikurnar endurfluttir á laugardögum.

Heimildir

Útvarp
Sjónvarp

Sjónvarp er útvarpstækni til að senda út kvikmyndað efni ásamt hljóði til fjölda viðtakenda. Orðið er einnig notað um viðtæki, sem tekur við sjónvarpssendingum eða fyrirtæki sem sendir þær út.

Tengt efni
 HDTV
 Sjónvarpsþáttur

Tenglar
 Sjónvarp framtíðarinnar; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1979

Sjónvarp
Lífræn efnafræði

Lífræn efnafræði fjallar um byggingu, eðli, samsetningu og efnahvörf efnasambanda kolefnis.

Nafnið 
Lífræn efnafræði fæst við þau efnasambönd þar sem kolefni er í aðalhlutverki. Nafnið er hugsað til aðgreiningar frá ólífrænni efnafræði. Aðskilnaður er þó eingöngu sögulegs eðlis. Löngum var það trú manna að þau efni, sem fyrirfinndust í lífverum væru í grundvallaratriðum ólík þeim efnum sem væru í dauðum hlutum og að flokkarnir tveir gegndu ólíkum náttúrulögmálum. Á grundvelli þeirrar hugmyndar kom fram skipting í lífræna og ólífræna efnafræði. Sú hugmynd hefur fyrir löngu verið yfirgefin. En menn greina þó enn í dag milli lífrænnar og ólífrænnar efnafræði til hægðarauka, þar sem þær tvær undirgreinar efnafræði beita oft mismunandi aðferðum og líkönum.

Nafnakerfi lífrænna efna 
Nafnakerfi IUPAC er notað til að flokka og nefna lífræn efnasambönd.

Eiginleikar lífrænna efna 
Gríðarlegur fjöldi lífrænna efna er þekktur. Orsök þessa er hæfileiki kolefnis til þess að mynda keðjur og hringi af mörgum mismunandi stærðum. Mörg kolefnissambönd eru afar hitanæm, og flest sundrast þau undir 300 °C. Þau eru ekki eins auðleysanleg í vatni og flest ólífræn sölt, en ólíkt þeim leysast þau vel í lífrænum leysiefnum eins og eter og alkóhólum. Samgild tengi eru í lífrænum efnum.