alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Picea chihuahuana

Picea chihuahuana, er meðalstórt sígrænt tré um 25 til 35 metra hátt, og með stofnþvermál að 1 meter. Það er upprunnið frá norðvestur Mexíkó, þar sem það er í 25 lundum (populations) í Sierra Madre Occidental fjöllum í Chihuahua og Durango. Þar vex það í 2300-3200 metra hæð, meðfram ám og lækjum í fjalladölum, þar sem raki í jarðvegi er meiri en takmörkuð úrkoma gefur annars til kynna.

Börkurinn er þunnur og hreistróttur, flagnar af í smáum hringlalega plötum 5 til 10 sm í þvermáli. Krónan er keilulaga, með mjög gisinni greinabyggingu og drúpandi smágreinum. Sprotarnir eru gildir, föl gulbrúnir, hárlausir, og með áberandi nöbbum. Barrið er nálarlaga, 17 til 23 mm langt, þykkt, tígullaga í þversniði, bjart vax-blágrænt með áberandi loftaugarásum; oddurinn er  mjög beittur.

Könglarnir eru hangandi, breiðsívalir, 7 til 12 sm langir og 3 sm breiðir þegar eru lokaðir, verða 4 til 5 sm breiðir. Þeir eru með stífar, mjúkávalar köngulskeljar, 1.5 til 2 sm breiðar, grænar óþroskaðar og verða fölbrúnar 6 til 8 mánuðum eftir frjóvgun. Fræin eru svört, 4 mm löng, með 10 til 13 mm löngum fölbrúnum væng.

Picea chihuahuana var fyrst uppgötvað 1942 af mexíkanska grasafræðingnum Maximino Martínez, og er það í útrýmingarhættu með eingöngu 25 lundi (populations), og enginn er með meira en nokkur hundruð tré. Það er náskylt Picea martinezii frá norðaustur Mexíkó, en er frábrugðið meða styttra, blágrænu barri, og minni og nettari köngla með smærri köngulskeljum. Engar aðrar skyldar grenitegundir eru Norður Ameríku, Næstskyldustu tegundirnar eru í austur Asíu.

Þetta er mjög laglegt tré og er byrjað að rækta það sem prýðistré í grasagörðum, og sérstaklega á hlýjum svæðum þar sem það er einna hitaþolnast allra grenitrjáa, þolir meiri sumarhita en Broddgreni, sem líkist því í barri.

Tilvísanir

Thomas, P. & Farjon, A. 2013. Picea chihuahuana. The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2015.2. Downloaded on 02 September 2015.

Ytri tenglar
Gymnosperm Database

Greni

Þallarætt
Serbíugreni

Serbíugreni, fræðiheiti Picea omorika (á serbnesku; Панчићева оморика, á bosnísku Pančićeva omorika), er tegund barrtrjáa einlend í Drina dal í austur Bosníu og Hersegóviníu nálægt Višegrad, og vestur Serbíu, með heildarútbreiðslu aðeins um 60 ha, í 800 til 1600 metra hæð yfir sjó. Það fannst upphaflega nálægt þorpinu Zaovine á Tarafjalli 1875, og er nefnt eftir serbneska grasafræðingnum Josif Pančić; seinni hluti fræðiheitisins;  omorika er einfaldlega serbneska orðið yfir tegundina. Allar aðrar grenitegundir eru smrča (смрча) á serbnesku.

Lýsing

Þetta er meðalstórt sígrænt tré um 20 metra hátt, einstaka sinnum að 40 metrum, með stofnþvermál að 1 meter. Sprotarnir eru dauf brúnir, og þétthærðir. Barrið er nálarlaga, 10 til 20 mm langt, flatt í þversniði, dökk blágrænt að ofan, og bláhvítt að neðan. Könglarnir eru 4 til 7 sm langir, snældulaga (breiðastir í miðjunni), dökk purpuralitir (næstum svartir) meðan þeir eru óþroskaðir, og verða dökkbrúnir við þroska 5 til 7 mánuðum eftir frjóvgun, með stífum köngulskeljum.

Ræktun
Utan náttúrulegs útbreiðslusvæðis síns, er serbíugreni mikilvægt prýðistré í norður Evrópu og Norður Ameríku vegna aðlaðandi krónunnar og hæfileika til að vaxa í fjölbreytilegum jarðvegi, (til dæmis í súrum, basískum eða leir jarðvegi), þó að það kjósi rakan, gegndræpan moldarjarðveg. Það er einnig ræktað lítið eitt í skógrækt sem jólatré, fyrir timbur og pappírsframleiðslu, sérstaklega í norður Evrópu, þó að hægur vöxturinn geri það síður ákjósanlegt en Sitkagreni eða Rauðgreni. Í ræktun hefur það myndað blendinga við hinð skylda Svartgreni og einnig með Sitkagreni.

Eftirfarandi afbrigði hafa fengið Royal Horticultural Society Award of Garden Merit: P. omorika, Nana, (dverg form) Pendula (hangandi form)

Vistfræði
Vegna takmarkaðrar útbreiðslu er það ekki mikilvæg fæðuuuppspretta dýra, en það er skjól fyrir fugla og smá spendýr. Fyrir Pleistocene ísöld, hafði það miklu stærra útbreiðslusvæði um mestalla Evrópu.

Tilvísanir

Ytri tenglar
 Picea omorika - lýsing, verndunarstaða, og fleiri upplýsingar. European Forest Genetic Resources Programme (EUFORGEN)

Greni

Þallarætt
Kákasusgreni

Kákasusgreni, fræðiheiti Picea orientalis er grenitegund ættuð frá Kákasus og aðliggjandi svæði í norðaustur Tyrklandi.

Lýsing 
Þetta er stórt sígrænt barrtré, að 30 til 45 metra hátt (einstaka sinnum að 57 metrum), með stofnþvermál að 1.5 meter (einstaka sinnum að 4 metrar). Kákasusgreni finnst einnig í norður Íran, en þar hefur útbreiðslan dregist saman vegna skógareyðingar.

Sprotarnir eru dauf gulbrúnir, og nokkuð hærðir. Barrið er nálarlaga, það stysta á nokkru greni, 6 til 8 mm langt, tígullaga í þversniði, dökkgrænt með óáberandi loftaugarásum. Könglarnir eru mjó-sívalir til keilulaga, 5 til 9 sm langir og 1.5 sm breiðir, rauðir til purpuralitir óþroskaðir og verða við þroska dökkbrúnir (5 til 7 mánuðum eftir frjóvgun), og eru með stífar, mjúkávalar hreisturblöðkur.

Þetta er vinsælt prýðistré í stórum görðum, vel metið í Norður Evrópu og Bandaríkjunum vegna aðlaðandi barrs og hæfileika til að vaxa í margskonar jarðvegi. Það er einnig ræktað í litlum mæli í skógrækt sem jólatré, fyrir timbur og pappírs framleiðslu, þó að hægari vöxtur miðað við rauðgreni dragi úr mikilvægi þess utan náttúrulegs útbreiðslusvæðis þess. Þessi tegund hefur fengið Royal Horticultural Society's Award of Garden Merit. Algengt skrautafbrigði þess er Picea orientalis 'Aureospicata', sem er með gylltan lit á nýju barri að vori.

Ræktun á Íslandi 
Stæðilegt Kákasusgreni er í Grasagarði Reykjavíkur. Lítið eitt er til af því annarsstaðar á landinu.

Tilvísanir

Ytri tenglar 
 Gymnosperm Database 
 Picea orientalis - lýsing, verndunarstaða, og fleiri upplýsingar. European Forest Genetic Resources Programme (EUFORGEN)

Greni
Þallarætt
Snjóþrúguhéri

Snjóþrúguhéri (fræðiheiti: Lepus americanus) er hérategund sem finnst í Norður-Ameríku, aðallega í barrskógabeltinu. Útbreiðsla er frá Nýfundnalandi og vestur til Alaska, suður til Kaliforníu, Utah og New Mexico. Einnig finnst hann í Appalasíu-fjöllum í Norður-Karólínu og Tennessee. Snjóþrúguhéri er aðallega á ferðinni í rökkri og á nóttunni. Hann er virkur allt árið.

Eyru hérans eru minni en á flestum hérum. Svartar rendur eru á efri hluta þeirra. Mataræði er aðallega jurtatengt (víðilauf og fræ úr könglum) en tegundin á til að éta hræ af öðrum dýrum, aðallega músum.

Kvendýrið getur gotið allt að fjórum sinnum á ári og berjast karldýrin um kvendýrin. Gaupa er helsti óvinur snjóþrúguhéra og stofnar beggja tegunda sveiflast saman. Önnur spendýr, stór sem lítil éta snjóþrúguhéra og einnig ránfuglar: Uglur, ernir og haukar.

Snjóþrúgan vísar til stórra fóta hérans en stærðin hindrað að hann sökkvi í snjóinn. Snjóþrúguhéri er ryðbrúnn á sumrin en verður hvítur á veturna. Kviðurinn helst hvítur á sumrin þó.

Snjóþrúguhéra er stundum ruglað saman við snæhéra á íslensku.

Undirtegundir
Lepus americanus americanus (Erxleben) – Ontario, Manitoba, Saskatchewan, Alberta, Montana og Norður-Dakóta
L. a. cascadensis (Nelson) – Breska Kólumbía and Washingtonfylki
L. a. columbiensis (Rhoads) – Breska Kólumbía , Alberta og Washingtonfylki
L. a. dalli (Merriam) – Breska Kólumbía , Alaska, Júkon
L. a. klamathensis (Merriam) – Oregon and Kalifornía
L. a. oregonus (Orr) – Oregon
L. a. pallidus (Cowan) – Breska Kólumbía 
L. a. phaeonotus (J. A. Allen) – Ontario, Manitoba, Saskatchewan, Michigan, Wisconsin og Minnesota
L. a. pineus (Dalquest) – Breska Kólumbía,  Idaho, and Washingtonfylki
L. a. seclusus (Baker and Hankins) – Wyoming
L. a. struthopus (Bangs) – Newfoundland, Nova Scotia, New Brunswick, Prince Edward Island, Quebec og Maine
L. a. tahoensis (Orr) – Kalifornía, vestur-Nevada
L. a. virginianus (Harlan) – Ontario, Quebec, Maine, New Hampshire, Vermont, Massachusetts, New York, Pennsylvania, Ohio, Vestur-Virginía, Virginía, Norður-Karólína og Tennessee
L. a. washingtonii (Baird) – Breska Kólumbía,  Washingtonfylki, and Oregon

Heimild

Tilvísanir

Nagdýr
Hérar
Brúngreni

Brúngreni (vísindaheiti Picea rubens) er tegund af greni ættuðu úr austurhluta Norður-Ameríku, frá austurhluta Quebec til Nova Scotia, og frá New England suður til Adirondack-fjalla og Appalasíufjalla til vestur Norður-Karólínu.

Þessi tegund gengur undir mörgum mismunandi heitum á ensku; red spruce, yellow spruce, West Virginia spruce, eastern spruce, og he-balsam (sjá Abies fraseri; "she-balsam").

Lýsing 

Brúngreni er sígrænt skuggþolið barrtré sem verður við bestu aðstæður 18 til 40 metra hátt með stofnþvermál um 60 sm. Þó geta einstaka tré náð 46 metra hæð og 1 metra þvermáli. Það er með mjókeilulaga krónu. Barrið er nálarlaga, gulgrænt, 12 til 15 mm langt, fjórhliða, sveigt, með hvössum oddi og stendur út frá öllum hliðum greinarinnar. Börkurinn er grábrúnn að utan og rauðbrúnn að innan, þunnur og hreistraður. Viðurinn er léttur og mjúkur, með mjóum árhringjum, og er með lítils háttar rauðum blæ. Könglarnir eru sívalir, 3 til 5 sm langir, með gljáandi rauðbrúnan lit og stíft köngulhreistur.

Búsvæði 

Brúngreni vex meðalhratt til hægt, lifir í 250 til 450+ ár, og er mjög skuggþolið ungt. Það er oft ríkjandi í skógum eða í bland við sandfuru, balsamþin, eða svartgreni.  Búsvæði þess er rakur en vel ræstur sendinn moldarjarðvegur, yfirleitt hátt yfir sjávarmáli. Brúngreni skaðast auðveldlega af vindkasti og súru regni.

Skyldar tegundir 
Tegundin er náskyld svartgreni og blendingar á milli þeirra eru algengir þar sem útbreiðslusvæði þeirra skarast.

Nytjar 
Brúngreni er notað sem jólatré, í pappírskvoðu og til timburframleiðslu. Það er einnig frábær tónviður, og er notað í marga vandaðri akústíska gítara og fiðlur. Hægt er að gera grenigúmmí úr trjákvoðunni. Greinar með barri eru notaðar til að gera grenibjór. Einnig er gerður úr því „grenibúðingur“. 

Brúngreni er héraðstré Nova Scotia.

Skaðvaldar 

Eins og gengur og gerist með tré eru ýmis skordýr sem leggjast á brúngreni. Helsti skaðvaldurinn er grenibrumormur (nokkrar tegundir af ættkvíslinni Choristoneura, en sérstaklega Choristoneura fumiferana). Þó er hann meira vandamál í hvítgreni og balsamþin. Annað sem hefur hrjáð brúngreni er aukning súrs regns og loftslagsbreytingar sem nú eru í gangi.

Ræktun á Íslandi 
Brúngreni hefur lítið verið reynt á Íslandi, þó mun eitt tré vera í Lystigarðinum á Akureyri.

Tilvísanir 

Greni

Þallarætt
Albuquerque

Albuquerque er stærsta borg í Nýju-Mexíkó. Íbúar voru 557.169 talsins árið 2014 en á stórborgarsvæðinu bjuggu 907.301 manns. Borgin er staðsett í miðju fylkinu og er í 1490-1950 metra hæð. Stórfljótið Rio Grande rennur í gegnum borgina og eru sex brýr yfir hana þar. Sandia-fjöll eru í austri. Albequerque er sólrík og þurr staður með um 278 daga af sól árlega. Nær helmingur íbúanna eru af rómönskum uppruna (hispanics, latinos)

Albuquerque var stofnuð árið 1706 sem spænsk nýlenda og hér þá Villa de Alburquerque.  Nafnið kemur frá Badajoz héraði á Spáni og þýðir hugsanlega hvít eik (latína: Albus quercus) eða apríkósa (galisíska: albaricoque).

Í borginni er ýmsar stofnanir, söfn og fleira: University of New Mexico (UNM), Kirtland Air Force Base, Sandia National Laboratories, The National Mueum of Nuclear Science & History, Lovelace Respiratory Research Institute, Central New Mexico Community College (CNM), Presbyterian Health Services og Petroglyph National Monument. 

Tónlistarmaðurinn Jim Morrison úr The Doors bjó í borginni og leikarinn Neil Patrick Harris fæddist þar.

Heimild

New Mexico
Borgir í New Mexico
Ocean Ranger

Ocean Ranger var fljótandi olíuborpallur sem sökk 15. febrúar 1982 þar sem hann var við könnunarborun á Miklabanka úti fyrir Nýfundnalandi, 267 km austan við St John's fyrir Mobil. Allir um borð, 84 að tölu, fórust.

Pallurinn var smíðaður fyrir ODECO í New Orleans af Mitsubishi Heavy Industries í Hiroshima í Japan árið 1976. Hann var hannaður til að þola aðstæður á opnu hafi, allt að 100 hnúta vindhraða og 34 metra öldur. Hann var notaður við strendur Alaska, New Jersey og Írlands áður en hann var sendur til Nýfundnalands.

Olíuborpallar
Sjóslys við Nýfundnaland
1982
Old Tjikko

Old Tjikko er rauðgreni á Fulufjället í Dalarna í Svíþjóð. Það er samkvæmt rannsóknum heimsins elsti staki trjáklónn, og mun vera að minnsta kosti 9550 ára gamalt.
Í kring um tréð voru tekin fjögur sýni af rótinni og voru þau greind  með C-14 aldursgreiningu og voru þau 375, 5 660, 9 000 og 9 550 ára gömul. Erfðagreining staðfesti að öll sýnin voru sami klónninn. 
Finnandinn Leif Kullman gaf trénu nafn eftir hundinum sínum Tjikko.

Um 20 greni eldri en 8000 ára finnast í svæðinu frá Lapplandi til Dalarna, þar á meðal jafnaldri Old Tjikko; Old Rasmus. Fundur Old Tjikko og annarra mjög gamalla grenitrjáa á fjöllum Skandinavíu hefur breytt sýn manna á það sem áður var talið sein útbreiðsla grenis þar.

Myndir

Tilvísanir

Ytri tenglar 

Fulufjällets nationalpark -> Old Tjikko

Tré
Hérar

Hérar eru nagdýr af ættkvíslinni Lepus og af ættinni Leporidae, þeirri sömu og kanínur. Búsvæði héra er í Afríku, Evrópu, Norður-Ameríku og Japanska eyjaklasanum. Ólíkt mörgum nagdýrum grafa þeir sig ekki niður og fæða ekki afkvæmin í holum og ólíkt kanínum eru þeir ekki haldnir sem húsdýr. Hraðskreiðustu hérar geta hlaupið á 50-64 km. hraða. Ýmsir menningarheimar borða héra. Þrátt fyrir nafnið er múshéri hvorki af sömu ættkvísl né ætt og hérar heldur af sama ættbálki.

Tegundir
32 skráðar tegundir:

Subgenus Macrotolagus
Antilópuhéri, Lepus alleni
Subgenus Poecilolagus
Snjóþrúguhéri, Lepus americanus
Subgenus Lepus
Pólhéri, Lepus arcticus
Alaska-héri, Lepus othus
Snæhéri, Lepus timidus
Subgenus Proeulagus
Asnahéri, Lepus californicus
Mexíkó-héri, Lepus callotis
Höfðagráhéri, Lepus capensis
Tehuantepec-héri, Lepus flavigularis
Espiritu Santo-héri, Lepus insularis
Runna-héri, Lepus saxatilis
Eyðimerkur-héri, Lepus tibetanus
Tolai-héri, Lepus tolai
Subgenus Eulagos
Kantabríu-héri , Lepus castroviejoi
Júnnan-héri, Lepus comus
Kóreu-héri, Lepus coreanus
Korsíku-héri, Lepus corsicanus
Evrópu-héri eða brúnhéri, Lepus europaeus (einnig gráhéri)
Granada-héri, Lepus granatensis
Mansjúríu-héri, Lepus mandschuricus
Ullarhéri, Lepus oiostolus
Eþíópíuhálendis-héri, Lepus starcki
Sléttuhéri, Lepus townsendii
Subgenus Sabanalagus
Eþíópíu-héri, Lepus fagani
Savanna-héri, Lepus microtis
Subgenus Indolagus
Hainan-héri, Lepus hainanus
Indlands-héri Lepus nigricollis
Búrma-héri, Lepus peguensis
Subgenus Sinolagus
Kína-héri, Lepus sinensis
Subgenus Tarimolagus
Yarkand-héri, Lepus yarkandensis
Óflokkað
Japans-héri, Lepus brachyurus
Abyssiníu-héri, Lepus habessinicus

Heimild

Hérar
Nagdýr
Samojeda-mál

Samojeda-mál mynda sérstaka grein innan úrölsku málaættarinnar. Samojeda-mál er aftur flokkuð í norður og suður. Helst á norðurgreininni er nenets talað af um 30 000 einkum á Jamal-skaga vestan Ob-flóa.

Úrölsk tungumál
Jamal-skagi

Jamal-skagi er skagi í Rússlandi rétt vestan við Síberíu.

Skagar Rússlands
Na-Dene mál

Na-Dene mál er flokkur rúmlega 20 amerískra frumbyggjamála, töluð í Alaska, norðvestur Kanada og suðvesturhluta miðríkja Bandaríkjanna.

Navajóíska er það þessara mála sem flesta mælendur hefur.

Er heitið dregið af nafni Dene-ættbálksins sem telst til Athabaskan-indjána.

Frumbyggjar Ameríku
Rindilþvari

Rindilþvari (Ixobrychus minutus) er evr­ópsk­ur fugl sem finnst víða í Suður- og Mið-Evr­ópu og aust­ur eft­ir Rússlandi. Hann fer til Afr­íku yfir vetr­ar­mánuðina. Hann er af hegra­ætt og segja má að hann sé lítið annað en háls­inn og haus­inn.

Aðeins er að finna tvö staðfest tilvik rindilþvara á Íslandi, annarsvegar 2011 að hann fanst í Hafnafirði og var gerð um það lítil frétt í Morgunblaðinu og hins vegar á Suðurnesjum 1823.

Tenglar 

Pelíkanfuglar
Tóbrúk

Tóbrúk (arabíska: طبرق‎‎ Ṭubruq) er hafnarborg sem stendur á eystri Miðjarðarhafsströnd Líbýu, nálægt landamærunum að Egyptalandi. Borgin er höfuðstaður Butnanhéraðs. Íbúar eru um 120 þúsund.

Í fornöld var Tóbrúk grísk nýlenda og síðan rómverskt virki í skattlandinu Kýrenæku. Í Síðari heimsstyrjöld hertók 6. herdeild Ástralíu Tóbrúk og síðar varði 9. herdeild Ástralíu bæinn gegn Afríkuher Þjóðverja. Umsátrið um Tóbrúk stóð í 241 dag árið 1941. Rommel náði bænum á sitt vald árið eftir en missti hann aftur eftir ósigur í aðra orrustuna um El Alamein. Eftir stríð var borgin endurbyggð og á 7. áratugnum var höfnin stækkuð og olíuleiðsla lögð þangað frá Sarir-olíuvinnslusvæðinu.

Borgir í Líbýu
Heimur Astrids Lindgrens

Heimur Astrids Lindgrens  (sænska: Astrid Lindgrens värld) er sænskur þema- og skemmtigarður.

Astrid Lindgren
Dvergbreyskja

Dvergbreyskja (Fræðiheiti: Stereocaulon nanodes) er tegund fléttna af breyskjuætt (Stereocauloceae).

Dvergbreyskja hefur norðlæga útbreiðslu og finnst aðallega í Skandinavíu, Bretlandi og Ölpunum en einnig í minni mæli í Norður-Evrópu, Kákasusfjöllum, Úralfjöllum, Svalbarða og austurströnd Norðu-Ameríku. Dvergbreyskja finnst ekki á Íslandi svo vitað sé.

Dvergbreyskja hefur mikið þol fyrir þungmálmum og getur vaxið vel á málmmenguðu undirlagi.

Tilvísanir

Breyskjuætt
Órinókó-fljót

Órinókó-fljót er eitt lengsta fljót Suður-Ameríku. Það er 2140 kílómetra langt og rennur gegnum Venesúela og Kólumbíu.
Það er 4. stærsta fljót heims út frá rennsli.

Suður-Ameríka
Valparaiso

Valparaiso er næst stærsta borg Chile og miðpunktur efnahags í landinu. 

Borgir í Chile
Jobbik

Jobbik er hægri flokkur í Ungverjalandi.

Í seinustu þingkosningum, 6 apríl 2014, hlaut flokkurinn rúman fimmtung atkvæða, sem aftur gerir hann að þeim þriðja stærsta í þinginu.

Formaður er Péter Jakab. Stofnaður 2003.

Heimildir 

Ungverskir stjórnmálaflokkar
Stofnað 2003
Stríð Kína og Víetnam

Stríð Kína og Víetnam, einnig kallað Þriðja stríðið í Indókína, var stutt landamærastríð milli Alþýðulýðveldisins Kína og Víetnam snemma árs 1979. Ástæðan var innrás Víetnama í Kambódíu árið áður sem batt enda á yfirráð rauðu kmeranna sem Kínverjar studdu. Hin undirliggjandi ástæða, samkvæmt Henry Kissinger, var sú að Deng Xiaoping taldi afskipti Víetnama af Kambódíu vera hluta af tilraun Sovétmanna til að auka áhrif sín í Suðaustur-Asíu.

Stríðið hófst með innrás Kínverja 17. febrúar 1979. Markmiðið var að fá Víetnama til að draga herlið sitt frá Kambódíu til að styrkja varnirnar í Víetnam. Þetta mistókst og her Víetnama forðaðist bein átök við kínverska herinn en styrkti lið sitt í Hanoi. Þegar þetta varð ljóst ákváðu Kínverjar að draga lið sitt til baka og stríðinu lauk 16. mars. Bæði löndin lýstu yfir sigri. Kínverjum hafði mistekist að stöðva inngrip Víetnama í Kambódíu (þar sem þeir voru með setulið til 1989) en tekist að sýna fram á að Sovétríkin myndu ekki styðja Víetnam hernaðarlega með beinum hætti. 

Þótt stríðið stæði stutt voru bardagar harðir í landamærahéruðunum hjá Cao Bằng, Lào Cai og Lạng Sơn. Tugþúsundir hermanna beggja aðila létu lífið í þessum átökum. Árekstrar héldu áfram við landamærin allt til 1989 þegar Víetnam samþykkti loks að draga herlið sitt frá Kambódíu. Stjórnmálatengsl landanna voru endurreist árið 1991. Árið 1999 gerðu ríkin samning um landamæri sín eftir áralangar viðræður.

1979
Stríð á 20. öld
Saga Víetnam
Saga Kína
Styrjaldirnar í Indókína
Oshakati

Oshakati er bær í norðurhluta Namibíu. Bærinn er höfuðstaður Oshana-héraðs. Hann var formlega stofnaður árið 1966. Íbúar eru um 37 þúsund. Bærinn var notaður sem miðstöð aðgerða Varnarliðs Suður-Afríku í Suðurafríska landamærastríðinu og Sjálfstæðisstríði Namibíu 1966 til 1990. Oshakati er stærsti bær Ovambolands. 

Borgir í Namibíu
Arabíska Magrebbandalagið

Arabíska Magrebbandalagið (franska: Union du Maghreb arabe, UMA; arabíska: اتحاد المغرب العربي‎‎ Ittiḥād al-Maghrib al-‘Arabī) er efnahagsbandalag Magrebríkjanna í Norður-Afríku sem var stofnað 17. febrúar 1989. Aðilar að bandalaginu eru Máritanía, Marokkó, Alsír, Túnis og Líbýa. Bandalagið hefur ekki náð markmiðum sínum, aðallega vegna djúpstæðs ágreinings milli Marokkó og Alsír, meðal annars vegna Vestur-Sahara. Engir leiðtogafundir hafa verið haldnir í bandalaginu frá 2008 og margir líta svo á að það sé í raun dauðadæmt. 

Efnahagsbandalög
Apple QuickTake

Apple QuickTake voru með fyrstu stafrænu myndavélunum sem gerðar voru fyrir almennan markað. Þetta voru auk þess með fyrstu stafrænu myndavélunum sem hægt var að tengja beint við tölvu með snúru. Apple Computer setti þær á markað árið 1994. Þrjár gerðir komu út; Apple QuickTake 100 árið 1994, Apple QuickTake 150 árið 1995 og Apple QuickTake 200 árið 1997 (framleidd af Fujifilm). Framleiðslu þeirra var hætt árið 1997 skömmu eftir að Steve Jobs sneri aftur til starfa hjá fyrirtækinu, en hann lagði niður framleiðslu margra jaðartækja eins og Newton-lófatölvanna, LaserWriter-prentaranna og QuickTake-myndavélanna. 

Apple Computer
Stafrænar myndavélar
Windows 2000

Windows 2000 er stýrikerfi frá Microsoft sem átti að nýtast bæði á notendatölvum og netþjónum. Stýrikerfið tók við af Windows NT 4.0 og var síðasta stýrikerfið í Windows NT-línunni. Það kom á markað 17. febrúar 2000. Arftakar þess voru Windows XP sem kom á markað árið eftir og Windows Server 2003 sem kom á markað árið 2003.

Stýrikerfi
Microsoft
Birkifræ

Birkifræ er fræ af trjám af birkiættkvíslinni (Betula). Hægt er að nota það í brauð, en það er ekki algengt. Hinsvegar er því oft ruglað við valmúafræ, líklega vegna þess að danska (sölu-)heitið á því er birkes. En valmúafræ er algengt sem skraut á brauði.

Matvæli
Listi yfir garðaberjategundir



Listi yfir tegundir af garðaberjum

Tilvísanir

Garðaberjaætt
Grasafræði
Colorado-fljót

Colorado-fljót (enska: The Colorado River, spænska: Río Colorado) er eitt helsta fljót í suðvestur-Bandaríkjunum og í norður-Mexíkó. Lengd þess er 2330 km og vatnasvið þess spannar sjö fylki Bandaríkjanna og tvö ríki Mexíkó.

Uppruna fljótsins má finna í mið-Klettafjöllum og leið þess heldur suðvestur um Colorado-sléttuna, um Miklagljúfur, í Mead-vatn við mörk Arizona og Nevada og suður til Mexíkó þar sem óshólmar þess eru milli Kaliforníu-flóa og Baja-Kaliforníuskaga.

Í umhverfi árinnar eru hrikaleg gljúfur og í vatnasviðinu eru ellefu þjóðgarðar Bandaríkjanna. Stíflur í fljótinu veita vatni um þurrt landslag suðvesturhluta BNA og framleiða rafmagn. Flestar stíflur voru byggðar milli 1910 og 1970, ein sú mikilvægasta er Hoover-stíflan en þar er vatnið/uppistöðulónið Mead-vatn. Af 25 stærri þverám er Græná (Green River) það stærsta.

Heimild

Fljót í Bandaríkjunum
Fljót í Mexíkó
Eygló Ósk Gústafsdóttir

Eygló Ósk Gústafsdóttir (f. 1995) er íslensk landsliðskona í sundi. Hún var valin íþróttamaður ársins árið 2015.  

Á íslandsmótinu 2009 sigraði hún í 50 metra baksundi og bætti íslandsmetið í 30,19 sekúndur. Í nóvember sama árs keppti hún á alþjóðlegu móti í Frakklandi þar sem hún bætti 100 metra baksunds telpnamet með 1 mínútu og 3,87 sekúndum og Bætti 800 metra skriðsunds telpnamet með tímanum 8:56,13.

Á íslandsmeistaramótinu 2010, en þá var hún 15 ára, keppti hún í kvennaflokki og vann skriðsund kvenna með tímanum 8 mínútur og 54,13 sekúndur. Hún tók þátt í evrópumeistaramóti unglinga í Serbíu sem var haldið í júlí sama árs og þar fékk hún silfur í 200 metra baksundi.

Á íslandsmeistaramótinu 2011 setti hún þrjú stúlknamet í 200 metra baksundi, 200 metra fjórsundi, 100 metra baksundi. Metið í 100 metra baksundi bætti einnig íslandsmet kvenna.

Á íslandsmeistaramótinu 2012 setti hún sjö íslandsmet í 200 metra fjórsundi, 200 metra skriðsundi, 100 metra baksundi, 200 metra baksundi, auk þess sem hún setti íslandsmet í fjórföldu 200 metra skriðsundi, fjórföldu 100 metra skriðsundi og fjórföldu 100 metra fjórsundi með sundsveit Ægis. Hún náði tímamörkum Ólympíuleikana í London í 200 metra baksundi og fékk keppnisrétt á því móti. Á ólympíuleikunum í London 2012 synti hún á 2 mínútum og 16,81 sekúndu í fjórsundi, hafnaði í 28. sæti af 34 og komst ekki í undanúrslit.

Á opna danska meistaramótinu 2015 náði hún lágmarki HM í Kazzan, Rússlandi og Ólympíuleikana í Ríó, Braselíu og hefur keppnisrétt á þeim mótum. Hún er fyrsti íslendingurinn til að ná því afreki. Sama árs í júlí keppti hún á opna parísarmótinu þar sem hún sigraði B-riðill í 100 metra baksundi og lenti í 9. sæti yfir heildina.

Tilvísanir 

Íslenskir sundmenn
Íslenskar konur
Fólk fætt árið 1995