alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Arngrímur Brandsson

Arngrímur Brandsson (d. 13. október 1361) var prestur í Odda á Rangárvöllum frá því fyrir 1334. Árið 1350 varð hann ábóti í Þingeyraklaustri eftir lát Stefáns Gunnlaugssonar. Hann var fræðimaður, skáld og tónlistarmaður og smíðaði fyrsta orgel sem heimildir eru um á Íslandi.

Arngrímur var sunnlenskur og kann að hafa verið sonur Brands skógs Eyjólfssonar í Skógum undir Eyjafjöllum. Hann var í þjónustu Jóns Halldórssonar Skálholtsbiskups og fór á vegum hans sendiför til Noregs vegna Möðruvallamála árið 1329. Samkvæmt því sem segir í Lárentíusar sögu biskups sinnti hann þó ekki því erindi sem hann var settur til, heldur gekk hann „daglega til eins organmeistara, er var í Þrándheimi, ok lét hann svo kenna sér að gera organum, en aldri flutti hann fyrir erkibiskupi um Möðruvallamál.“ Arngrímur kom svo til landsins með organum sem hann hafði smíðað sjálfur og er það fyrsta orgelið sem sögur fara af á Íslandi.

Líklega hefur Arngrímur notað tækifærið og fengið veitingu erkibiskups fyrir Oddastað og þar var hann prestur í nokkur ár en hverfur þá úr sögunni um tíma, nema hann hafi gegnið í klaustur og sé sá Arngrímur kanúki í Þykkvabæ sem barði á Þorláki ábóta ásamt Eysteini Ásgrímssyni og Magnúsi kanúka, en fyrir það voru þeir Eysteinn og Arngrímur settir í járn haustið 1341.

Hvort sem Arngrímur var í Þykkvabæjarklaustri eða ekki var hann nokkru síðar kominn norður til Þingeyra og varð þar ábóti 1350. Ormur Ásláksson biskup vígði hann á Lárentíusarmessu, 10. ágúst 1351. Ormur biskup var óvinsæll og átti í deilum við Norðlendinga en virðist hafa haft dálæti á Arngrími og þegar Ormur fór úr landi haustið 1354 gerði hann Arngrím að staðgengli sínum eða officialis. Prestar neituðu þó að hlýða honum „því hann var borinn ljótum málum,“ segir í Lögmannsannál 1356 en ekki greinir þó nánar frá ljótu málunum. Var hann settur bæði úr officialis-embætti og ábótadæmi og hafði hann þá fyrirhugað að ganga í prédikaraklaustur í Björgvin. Áður en af því varð settu þó Eysteinn Ásgrímsson og Eyjólfur Brandsson, sem hér voru sem erindrekar erkibiskups, Arngrím þó aftur í ábótastöðuna árið 1357 og gegndi hann henni til dauðadags, 13. október 1361. Eftirmaður hans var Gunnsteinn nokkur.

Arngrímur var fræðimaður og rithöfundur og skrifaði meðal annars sögu Guðmundar Arasonar biskups og orti um hann drápu. Hann var sagður söngmaður góður og vegna kunnáttu hans í organsmíði er líklegt að hann hafi átt hljóðfæri til að nota við messur á Þingeyrum.

Heimildir

Tenglar 
 Guðmundar drápa byskups. Bragi - óðfræðivefur, skoðað 4. júní 2011.

Íslenskir ábótar og príorar
Íslenskir prestar í kaþólskum sið
Íslenskir rithöfundar
Íslenskir tónlistarmenn
Þingeyraklaustur

Íslendingar á 14. öld
Gunnsteinn (ábóti)

Gunnsteinn ábóti (d. 1384) var vígður ábóti í Þingeyraklaustri 1364 en næsti ábóti á undan, Arngrímur Brandsson, hafði dáið 1361 og kann að vera að Gunnsteinn hafi gegnt starfinu frá láti hans. Föðurnafn Gunnsteins er óþekkt og ekkert vitað um ætt hans og uppruna.

Gunnsteinn styrkti fjárhagsstöðu klaustursins og á tíð hans eignaðist það meðal annars nokkrar rekafjörur. Hann var ábóti í tuttugu ár, til dauðadags 1384. Eftirmaður hans var Sveinbjörn Sveinsson.

Heimildir 
 
 

Íslenskir ábótar og príorar
Þingeyraklaustur
Sveinbjörn Sveinsson

Sveinbjörn Sveinsson (d. 1402) var ábóti í Þingeyraklaustri frá 1384 og tók við eftir lát Gunnsteins ábóta. Hann er sagður hafa verið sonur Sveins álfdælska Ólafssonar. Þingeyraklaustur auðgaðist töluvert á dögum Sveinbjarnar, meðal annars með próventusamningum sem auðugir einstaklingar gerðu við klaustrið.

Talið er að Sveinbjörn ábóti hafi dáið í Svarta dauða 1402, enda er sagt að aðeins einn munkur hafi lifað af í klaustrinu eftir pláguna. Eftirmaður hans var líklega Ásbjörn Vigfússon.

Heimildir 
 
 

Íslenskir ábótar og príorar
Þingeyraklaustur
Ásbjörn Vigfússon

Ásbjörn Vigfússon (d. 1439) var ábóti á Þingeyrum frá því snemma á 15. öld og til dauðadags. Hann var líka orðinn prófastur í Húnavatnsprófastsdæmi fyrir 1431.

Sveinbjörn Sveinsson ábóti á Þingeyrum lést að öllum líkindum í Svarta dauða 1402, þegar aðeins lifði eftir einn munkur í Þingeyraklaustri, og Ásbjörn varð líklega ábóti skömmu síðar. Árið 1424 seldi hann Einari bónda Bessasyni jörðina Ytri-Ey á Skagaströnd, sem var í eigu klaustursins, og urðu síðar mikil málaferli út af þeirri ráðstöfun. Annars er fátt að segja af ábótaferli Ásbjarnar þótt hann spannaði hátt á fjórða áratug. Eftirmaður hans var Jón Gamlason.

Heimildir 
 
 

Íslenskir ábótar og príorar
Þingeyraklaustur
Jón Gamlason

Jón Gamlason (d. 1488) var ábóti í Þingeyraklaustri í nær hálfa öld, frá 1440 til 1488 og hafði áður verið prestur og officialis í Hólabiskupsdæmi. Hann tók við klaustrinu eftir lát Ásbjarnar Vigfússonar ábóta.

Jón var af höfðingjaættum, sonur Gamla Marteinssonar bónda í Lögmannshlíð í Eyjafirði og Valgerðar Þorvaldsdóttur konu hans. Bræður hans voru þeir Marteinn Gamlason sýslumaður á Ketilsstöðum á Völlum, faðir Hákarla-Bjarna, og Finnur Gamlason lögréttumaður á Ysta-Mói í Fljótum. Jón komst ungur til metorða, vígðist til prests 1432 og var orðinn ráðsmaður Hólastóls 1435. Hann þótti í fremstu röð presta og varð prófastur í Húnavatnsprófastsdæmi 1440, sama ár og hann varð ábóti.

Það ár sór hann líka eið fyrir Goðsvini Skálholtsbiskupi um að hann væri saklaus af áburði um legorð með Helgu Þorleifsdóttur, konu Skúla Loftssonar ríka og dóttur Vatnsfjarðar-Kristínar. Eiðurinn hefur dugað til að hreinsa hann af söguburðinum, að minnsta kosti fékk hann ábótastöðuna og gegndi henni í 48 ár.

Í ábótatíð hans, 1449, dæmdi Gottskálk Keneksson Hólabiskup klaustrinu aftur jörðina Ytri-Ey, sem Ásbjörn ábóti hafði áður selt, enda var það yfirleitt talið óheimilt að forsvarsmenn klaustra seldu jarðeignir undan klaustrum og voru þær gjarna dæmdar klaustrunum aftur ef það var gert.

Jón hefur verið orðinn háaldraður þegar hann dó, á níræðisaldri eða meira. Ásgrímur Jónsson munkur á Þingeyrum tók við ábótastarfinu.

Heimildir 
 
 

Íslenskir ábótar og príorar
Íslenskir prestar í kaþólskum sið
Þingeyraklaustur
Stórborgarsvæðið Concepción

Stórborgarsvæðið Concepción (sp. Gran Concepción) er þéttbýli í suðurhluta Chile. Árið 2002 var íbúafjöldinn 889.725.

Sveitarfélög 
 Concepción
 Talcahuano
 San Pedro de la Paz
 Penco
 Hualpén
 Hualqui
 Chiguayante 

Þéttbýlissvæði
Glarus

Glarus er fámenn kantóna í Sviss við norðurjaðar Alpafjalla. Íbúar eru aðeins 39 þúsund (2013). Höfuðstaðurinn heitir sömuleiðis Glarus.

Lega og lýsing 
Glarus liggur í norðaustri Sviss og er nær öll innan um Alpafjöll. Hæsti tindurinn er Tödi (3.614 m). Þannig liggur meginhluti Glarus í tveimur Alpadölum sem ganga til suðurs frá stöðuvatninu Walensee. Aðrar kantónur sem að Glarus liggja eru St. Gallen fyrir norðan og austan, Graubünden fyrir sunnan, Uri fyrir suðvestan og Schwyz fyrir vestan. Íbúar eru aðeins 38 þúsund og skiptast samanlagt í þrjú sveitarfélög. Höfuðstaðurinn Glarus liggur við ána Linth og tilheyrir sveitarfélaginu Glarus.

Skjaldarmerki 
Skjaldarmerki Glarus er það eina í Sviss (af kantónunum) sem sýnir manneskju. Hér er um heilagan Frídolín að ræða og heldur hann á Biblíunni og göngustaf. Um höfuðið er geislabaugur. Bakgrunnurinn er rauður. Heilagur Frídolín var írskur kristniboði í upphafi 6. aldar sem flutti til Glarus og boðaði kristni. Merki þetta kom fyrst fram í orrustunni við Näfels árið 1388 af íbúum Glarus. Það hefur tekið nokkrum smávægilegum breytingum í gegnum tíðina, síðast 1959.

Söguágrip 
Eftir tíma Rómverja fluttu alemannar inn í fjalladalina eftir árið 700 og námu landið. Allt frá byrjun var héraðið eign klaustursins Säckingen (Þýskalandsmegin við Rínarfljót). Síðla á 13. öld eignuðust Habsborgarar héraðið. En það varaði stutt, því 1351 hertóku herir frá Bern og öðrum svissneskum kantónum fjalladalina í Glarus. Strax ári síðar reyndu Habsborgarar að endurheimta Glarus, en voru hraktir til baka. Glarus var þá gerð að eigin kantónu og fékk inngöngu í svissneska sambandið 1352. Síðasta tilraun Habsborgara til að endurheimta Glarus var 1388 en í orrustunni við Näfels sigruðu Svisslendingar miklu stærri her Habsborgara. Það var þó ekki fyrr en 1395 sem Glarus keypti sig lausan frá klaustrinu í Säckingen, en greiddu nunnuklaustrinu þar enn árlegt gjald þar til Frakkar hertóku Sviss í lok 18. aldar. 

Á 16. öld bjó siðaskiptamaðurinn Ulrich Zwingli í Glarus og starfaði sem prestur. Siðaskiptin gengu í garð í Glarus 1530 en þó héldust nokkrir bæir kaþólskir. Þetta orsakaði mikla spennu í kantónunni. Stjórn kantónunnar klofnaði, sem og dómsmálin, hermálin og saltverslunin. Allt var gert í lúterskum sið annars vegar og í kaþólskum sið hins vegar. Meira að segja póstþjónustan klofnaði á þennan hátt. Kaþólikkar tóku upp gregoríska tímatalið (sem er í notkun í heiminum í dag) en siðaskiptamenn héldu fast í júlíanska tímatalið. Vandi íbúanna til að virða trú hvers annars leiddi til þess að nornaveiðar héldu áfram þar en síðasta galdraaftaka Evrópu fór fram í Glarus 1782 er Anna Göldi var hálshöggvin. Þessi stórkostlegi tvískiptingur í kantónunni var ekki leystur fyrr en 1836 er Glarus meðtók nýja stjórnarskrá, löngu eftir að Frakkar yfirgáfu landið (1814). Í dag er iðnaður aðalatvinnan í Glarus, enda hefur landbúnaður lengi á erfitt uppdráttar í fjalladölunum. Ferðaþjónusta er enn sem komið er frekar lítil þar.

Sveitarfélög 
1. janúar 2011 voru allir bæir í Glarus sameinaðir í þrjú sveitarfélög, þar á meðal höfuðstaðurinn þar sem tæp 6.000 manns búa.

Heimildir 
 

Sviss
Fylki í Sviss
Ásgrímur Jónsson (ábóti í Þingeyraklaustri)

Ásgrímur Jónsson (d. 1495) var ábóti í Þingeyraklaustri frá 1488. Hann hafði áður verið munkur í klaustrinu en tók við þegar Jón Gamlason ábóti lést háaldraður eftir nærri hálfa öld í embætti.

Ásgrímur var sonur Jóns Jónssonar búlands sýslumanns á Móbergi í Langadal en Jóns var Ingigerður Þorsteinsdóttir, sem var dóttir Grundar-Helgu og hálfsystir Björns Jórsalafara, að minnsta kosti samkvæmt dómi, en afkomendur hennar héldu því fram að svo væri ekki, heldur hefði móðir hennar verið fátæk, óþekkt kona. En á þessum skyldleika byggðist málarekstur Gottskálks biskups gegn Jóni Sigmundssyni lögmanni því Björg Þorvaldsdóttir, seinni kona Jóns, var bróðurdóttir Ásgríms. Móðir Ásgríms er óþekkt en systkini hans voru Þorvaldur búland lögréttumaður á Móbergi og Agnes abbadís í Reynistaðarklaustri.

Ásgrímur lést 1495 og tók þá bróðursonur hans, Jón Þorvaldsson prestur á Höskuldsstöðum, við umráðum klaustursins en var þó ekki vígður ábóti fyrr en um 1500.

Heimildir 
 
 

Íslenskir ábótar og príorar
Þingeyraklaustur
Jón Þorvaldsson (ábóti)

Jón Þorvaldsson (d. 12. maí 1514) var prestur á Höskuldsstöðum á Skagaströnd og síðan ábóti í Þingeyraklaustri frá því um 1500 en hafði áður haft umráð yfir klaustrinu frá því að Ásgrímur Jónsson ábóti, föðurbróðir hans, lést 1495.

Jón var sonur Þorvalds búlands Jónssonar, lögréttumanns á Móbergi í Langadal. Móðir hans er óþekkt en á meðal systkina hans var Björg Þorvaldsdóttir, seinni kona Jóns Sigmundssonar lögmanns. Hann varð prestur á Höskuldsstöðum 1490 og sat þar uns hann varð ábóti en annaðist jafnframt málefni Þingeyraklausturs frá 1495. Hann var Hólaráðsmaður um tíma og einnig officialis.

Jón reyndi mikið að koma á sáttum í deilu Gottskálks Nikulássonar Hólabiskups og Jóns mágs síns en biskup taldi að Jón og Björg væru of skyld til að hafa mátt giftast og því væri hjónaband þeirra ógilt en skyldleikinn var umdeildur og ættmenn Bjargar andmæltu því að hann væri til staðar. Björg sættist að lokum við kirkju og biskup, sjálfsagt fyrir tilstilli Jóns bróður síns.

Jón kemur mikið við skjöl á ábótaárum sínum og virðist hafa verið umsvifamikill. Hann lést í embætti 1514 og varð Eiríkur Sumarliðason þá ábóti á Þingeyrum. Jón er talinn hafa átt eina dóttur, Ólöfu, húsfreyju á Espihóli í Eyjafirði.

Heimildir 
 
 

Íslenskir ábótar og príorar
Íslenskir prestar í kaþólskum sið
Þingeyraklaustur
Eiríkur Sumarliðason

Eiríkur Sumarliðason (f. um 1473, d. 1518) var prestur í Saurbæ í Eyjafirði og síðar ábóti í Þingeyraklaustri eftir lát Jóns Þorvaldssonar ábóta 1514 en kann þó að hafa farið með málefni klaustursins fyrir þann tíma í forföllum Jóns.

Eiríkur var af höfðingjaættum, sonur Sumarliða Eiríkssonar á Grund í Eyjafirði, sonar Eiríks slógnefs Loftssonar ríka Guttormssonar og konu Sumarliða, Guðrúnar Árnadóttur. Eiríkur var orðinn prestur í Saurbæ 1497 en var farinn þaðan árið 1507. Það ár var hann í Osló, þar sem hann fékk dæmt sér í vil í erfðadeilu sem hann átti í við Finnboga Jónsson lögmann og skotið hafði verið til konungs. Hann var einnig Hólaráðsmaður um tíma.

Eiríkur tók við ábótastarfinu á Þingeyrum eftir að Jón ábóti lést og var vígður á Hólum 28. janúar 1515 í brúðkaupi Kristínar Gottskálksdóttur og Jóns Einarssonar á Geitaskarði. Hann átti líka í jarðadeilum við Gottskálk Nikulásson biskup og hafði þar betur og má því ætla að hann hafi verið málafylgjumaður og mikill fyrir sér. 

Hann sat hins vegar ekki lengi í embætti því hann dó 1518, sumar heimildir segja jafnvel 1516. Eftirmaður hans var Helgi Höskuldsson, síðasti ábóti Þingeyraklausturs.

Heimildir 
 
 

Íslenskir ábótar og príorar
Íslenskir prestar í kaþólskum sið
Þingeyraklaustur
Solothurn (fylki)

Solothurn er kantóna í vesturhluta Sviss með 791 km2]]. Höfuðborgin heitir sömuleiðis Solothurn.

Lega og lýsing 
Solothurn er í norðvesturhluta landsins, nálægt landamærunum að Frakklandi og Þýskalandi. Aðrar kantónur sem að Solothurn liggja eru Basel-Landschaft fyrir norðan, Aargau fyrir austan, Bern fyrir sunnan og Júra fyrir vestan. Solothurn á þrjú svæði innilokuð í öðrum kantónum. Tvær eru fyrir vestan móðurkantónuna og nema við landamærin að Frakklandi, en ein er fyrir austan, innilokuð í kantónunni Bern. Íbúarnir eru 261 þúsund talsins (2013) og eru langflestir þeirra þýskumælandi.

Skjaldarmerki 
Skjaldarmerki Solothurn samanstendur af tveimur láréttum röndum, rauðri að ofan og hvítri að neðan (öfugt við pólska ríkisfánann). Lítil er vitað um tilurð merkisins eða merkingu litanna. En verndardýrlingur kantónunnar (píslarvotturinn Úrsus) bar rauðan fána með litlum hvítum krossi.

Söguágrip 
 Svæðið var fyrst keltneskt, síðan rómverskt. Bærinn hét Salodurum á tímum Rómverja.
 1032 var svæðið hluti af þýska ríkinu.
 1295 gerði Solothurn „ævarandi“ bandalag við Bern.
 1318 réðist Leopold I. hertogi Habsborgar inn í svæðið en varð frá að hverfa.
 1382 reyndi greifinn í Kyburg að hrifsa til sín yfirráð yfir svæðið, en í sameiningu með Bern sigraði Solothurn greifann í Burgdorfstríðinu.
 1481 fékk Solothurn inngöngu í svissneska bandalagið.
 Á 16. öld varð kantónan áfram kaþólsk, þrátt fyrir siðaskiptin víða annars staðar.
 1798 hertóku Frakkar kantónuna.
 1815 gripu aðalsmenn völdin, eftir fall Napoleons.
 1848 var ný stjórnarskrá meðtekin.
 1971 fengu konur kosningarétt.

Borgir

Heimildir 
 

Fylki í Sviss
Helgi Höskuldsson

Helgi Höskuldsson (d. 1561) var síðasti ábóti Þingeyraklausturs, var vígður 1519 og lét af starfi 1549 en tók aftur við haustið 1550 og stýrði klaustrinu til næsta sumars, þegar það var lagt niður.

Helgi áóti kom með mikið fjölmenni á Sveinsstaðafund 1521 og gekk þar á milli hinna stríðandi fylkinga en þar tókust á annarsvegar Jón Arason biskupsefni og hins vegar Teitur Þorleifsson ríki, lögmaður í Glaumbæ, og var honum þakkað að mannfall var ekki meira. Jón kunni Helga þó litlar þakkir og stefndi honum til Hóla fyrir dóm Jóns Finnbogasonar officialis og tólf presta fyrir ýmsar sakir en tókst ekki að fá hann dæmdan. Þeir Helgi og biskup sættust þó á endanum og er þess meðal annars getið að Helgi var á meðal gesta í brúðkaupi Þórunnar Jónsdóttur biskups og Ísleifs Sigurðssonar á Grund á Hólum 1533.

Helgi þótti góður ábóti en helsti ljóður á ráði hans var kvensemi og átti hann nokkur börn „með meinlausum konum“, segir í Skarðsárannál. Árið 1539 setti Jón biskup Helga ábóta skriftir fyrir barneign og skikkaði hann til að fara þrívegis í suðurgöngu til Rómar til að fá aflausn og það virðist hann hafa gert. Björn Jónsson á Melstað, sonur biskups, gengdi ábótastarfinu á meðan og var ætlun Jóns biskups að Björn tæki við af Helga. 

Helgi lét af starfi árið 1549 sakir elli og sjúkleika. Björn Jónsson annaðist stjórn klaustursins, eða var Helga til aðstoðar, en varð þó ekki ábóti. Og þegar hann var líflátinn haustið 1550 tók Helgi aftur við og stýrði klaustrinu til næsta sumars. Þá lagðist klausturlifnaður af með öllu en munkar fengu að vera þar áfram. Helgi lifði áratug til viðbótar og dó fjörgamall 1561.

Heimildir 
 
 

Íslenskir ábótar og príorar
Þingeyraklaustur
Hundasúra

Hundasúra (fræðiheiti: Rumex acetosella) er fjölær jurt af súruætt.

Útlit 
Hún er með uppréttan stöngul og er rauðleit á lit og greinist efst og getur náð 0,5 metra hæð. Laufblöð eru örvalöguð, um 2 sentimetrar að lengd. Hún blómgast frá mars til nóvember og eru gulgræn (karlblóm) eða rauðleit (kvenblóm) blóm á mismunandi jurtum frá sama jarðstöngli en aldin eru rauð.

Hundasúru er oft ruglað saman við túnsúru en um er að ræða aðra skylda tegund. Túnsúra þekkist best frá hundasúru á blaðlögun, Hornin neðst á blöðkunni vísa niður en eru ekki útstæð eins og á hundasúru.

Útbreiðsla 
Hundasúra er algeng víðast á norðurhveli jarðar og er oft ein fyrsta jurt til að breiðast út í röskuðum svæðum eins og yfirgefnum námasvæðum, sérstaklega ef jarðvegurinn er súr. Jurtin er vel æt en er ekki mjög næringarrík sem beitarjurt og inniheldur oxalsýru sem veldur eitrunaráhrifum ef hún er bitin í miklu magni.

Almennt 
Víða er litið á hundasúru sem illgresi sem erfitt er að halda í skefjum. Hundasúra þrífst við sams konar aðstæður og bláber. Bændur líta oft á hundasúrur sem merki um að það þurfi að bera kalk á land. Hundasúra er notuð til að bragðbæta mat og sem grænmeti. Hún hefur einnig verið notuð sem landgræðslujurt til að binda jarðveg á ofbeittum svæðum.

Sem læknisjurt 
Hún er ein jurta í náttúrulækninga jurtablöndunni Essiac. Vegna áhrifanna sem Essiac var sagt hafa á krabbamein framkvæmdu þrjár bandarískar stofnanir; Bandaríska matvæla og lyfjaeftirlitið, National Cancer Institute og American Cancer Society, rannsóknir á Essiac og komust að því að það hafði engin áhrif á krabbamein.

Samlífi
Á Íslandi vex sveppurinn grasmúrgróungur (Pleospora herbarum) á dauðum vefjum ýmissa plöntutegunda, meðal annars á hundasúru.

Tilvísanir

Tenglar 

 Flóra Íslands - Hundasúra
 Myndir af hundasúrum 

Plöntur á Íslandi
Súrur
Lækningajurtir
Oxalsýra

Oxalsýra er efnasamband með formúluna  H2C2O4. 
Oxalsýra finnst í mörgum jurtum og dýrum. Mikið af oxalsýru er í rabarbara og spínati. Oxalsýra er notuð sem hreinsiefni og bleikiefni og hún er einnig notuð til að leysa upp ryð, fríska upp á gamlan við og hreinsa óhreint leður. Oxalsýru er nuddað í tilbúna marmarahluti til að loka yfirborðinu og kalla fram gljáa.

Tenglar 

Table: Oxalic acid content of selected vegetables (USDA) 
Alternative link: Table: Oxalic Acid Content of Selected Vegetables (USDA)
About rhubarb poisoning (The Rhubarb Compendium) 
Low-Oxalate Diet (PDF) 
Calculator: Water and solute activities in aqueous oxalic acid

Sýrur
Leppur (skák)

Leppur er hugtak í skák þar sem ekki er mögulegt að færa taflmann sem hótað er án þess að berskjalda dýrmætari mann. Til eru tvær tegundir lepps:
 Algjör leppur, þar sem ekki er leyfilegt að hreyfa leppaðann mann.
 Hálfur leppur. þar sem leyfilegt er að hreyfa leppaða manninn en það ylli manntapi.

Einnig er verðugt að minnast á falskan lepp þar sem maður lítur út fyrir að vera leppaður en er það ekki í raun. Dæmi um falskan lepp er Légal gildran.

Skákhugtök
Katrín (abbadís)

Katrín abbadís var fyrsta abbadísin í Reynistaðarklaustri og var kjörin til þess þegar klaustrið hóf starfsemi 1297 en virðist aðeins hafa verið eitt ár í því embætti því hún hvarf úr sögunni ári síðar og Hallbera Þorsteinsdóttir tók við. Á þessu kann þó að vera önnur skýring.

Katrín hafði áður verið nunna á Munkaþverá en ekki er víst hvort hún var einsetukona þar eða hvort einhver vísir að nunnuklaustri var þar á meðan þess var beðið að nunnuklaustri væri komið á fót norðanlands. Gissur Þorvaldsson hafði gefið Reynistað til stofnunar nunnuklaustur fyrir dauða sinn 1268 en það dróst að klaustrinu væri komið upp þar til 1297, þegar auðug kona, Hallbera Þorsteinsdóttir, gekk í málið með Jörundi Hólabiskupi.

Sagt er að þegar Katrín var sest að á Munkaþverá og hafði tekið hreinlífisbúning hafi hún fengið svo mikinn augnakrankleika að hún gat ekki lesið heilagar bækur og hét hún þá á guð og hinn sæla Þorlák biskup og hélt síðan af stað í ferð suður til Skálholts að vitja heilags Þorláks. Var teymt undir henni til Miðfjarðarár en þá sagðist hún ætla að treysta á guð og Þorlák og reið sem heilbrigð væri í Skálholt og var þar við messu en varð að því búnu heil á báðum augum.

Sú tilgáta hefur verið sett fram að Katrín og Hallbera Þorsteinsdóttir séu ein og sama manneskjan, að Hallbera hafi orðið abbadís þegar við stofnun klaustursins og tekið sér nafnið Katrín en algengt var að nunnur skiptu um nafn við vígslu og tækju sér dýrlingsnafn. Þorláks saga segir að Katrín hafi verið abbadís á Reynistað um langan tíma.

Heimildir 
 
 
 Sigríður Gunnarsdóttir: Nunnuklaustrið að Reynistað. Smárit Byggðasafns Skagfirðinga.

Íslenskar abbadísir og príorinnur
Reynistaðarklaustur
Guðný Helgadóttir (abbadís)

Guðný Helgadóttir (d. um 1368) var abbadís í Reynistaðarklaustri á 14. öld, á eftir Hallberu Þorsteinsdóttur, sem dó 1330. Raunar er ýmislegt óljóst um abbadísir á Reynistað á þessum tíma og einnig eru tilgreind nöfnin Kristín og Katrín á abbadísum sem sagðar eru hafa tekið við klaustrinu um þetta leyti. Líklegt er að þetta sé allt sama manneskjan og hafi Guðný tekið sér dýrlingsnafn, sennilega Kristín, þegar Egill Eyjólfsson biskup vígði hana 1332. Annars er fátt vitað um Guðnýju.

Á hennar tíma hófst deila um rekaítök á Skaga, svonefnda Ólafarparta, sem Benedikt Kolbeinsson á Auðkúlu, systursonur Hallberu abbadísar, hafði gefið klaustrinu með Ingibjörgu dóttur sinni þegar hún gekk í klaustrið. Egill Eyjólfsson biskup hafði gert þennan samning fyrir klaustrið en Björn Þorsteinsson ábóti á Þingeyrum vottað hann. Þó urðu út af þessu málaferli og runnu rekarnir á endanum til Hólastóls.

Ekki er alveg víst um dánarár Guðnýjar og eru árin 1367, 1368 og 1369 tilgreind í heimildum.

Heimildir 
 
 
 Sigríður Gunnarsdóttir: Nunnuklaustrið að Reynistað. Smárit Byggðasafns Skagfirðinga.

Íslenskar abbadísir og príorinnur
Reynistaðarklaustur
Oddbjörg Jónsdóttir

Oddbjörg Jónsdóttir (d. 1389) var abbadís í Reynistaðarklaustri, vígð árið 1369 af Jóni skalla Eiríkssyni Hólabiskupi, en Guðný Helgadóttir var þá látin. Oddbjörg hafði áður verið nunna í Kirkjubæjarklaustri.

Oddbjörg annaðist ekki fjárreiður klaustursins fremur en aðrar abbadísir, en ráðsmenn þess um 1380 voru Brynjólfur Bjarnason hinn ríki á Ökrum og séra Þorleifur Bergþórsson. Árið 1386 var það Jón Þórðarson prestur, einn af höfundum Flateyjarbókar, sem var ráðsmaður í klaustrinu. Á þessum árum eignaðist klaustrið töluvert fé, bæði með próventusamningum við vel stætt fólk og einnig þegar auðugar konur gerðust þar nunnur. Ein þeirra var Ingibjörg Örnólfsdóttir og varð hún abbadís eftir lát Oddbjargar.

Heimildir 
 
 

Íslenskar abbadísir og príorinnur
Reynistaðarklaustur
Ingibjörg Örnólfsdóttir

Ingibjörg Örnólfsdóttir (d. 1402) var abbadís í Reynistaðarklaustri, vígð 1390 eftir lát Oddbjargar Jónsdóttur abbadísar, en dó í Svarta dauða.

Ingibjörg var dóttir Örnólfs Jónssonar bónda á Staðarfelli á Fellsströnd og systir Vermundar Örnólfssonar ábóta í Helgafellsklaustri. Faðir hennar var auðugur og lagði með dóttur sinni í klaustrið 40 hundruð, sem var mikið fé. Ráðsmaður í klaustrinu á hennar tíð var Björgólfur prestur Illugason. Vafalaust hafa fáar nunnur á Reynistað lifað af pláguna en Björgólfur lifði og stýrði klaustrinu fyrst í stað en hætti ráðsmennsku vorið 1408. Þá tóku systir Þórunn Ormsdóttir og systir Þuríður Halldórsdóttir við staðarforráðum og varð Þórunn príorinna, en abbadís var ekki skipuð aftur fyrr en 1437.

Heimildir 
 
 

Íslenskar abbadísir og príorinnur
Reynistaðarklaustur