alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Stjörnuþoka

Stjörnuþoka er þyrping fjölmargra stjarna og annarra stjarnfræðilegra fyrirbæra, sem haldast í nágrenni hvert við annað vegna sameiginlegs þyngdarsviðs stjörnuþokunnar. Orðið nágrenni er auðvitað afstætt, og stjörnuþokur eru mjög stórar. Dæmigerðar stjörnuþokur geta verið frá þúsundum til hundraða þúsunda ljósára í þvermál og innihaldið allt frá því um tíu milljónum (107) stjarna, og upp í billjón (1012) stjörnur. Í flestum tilvikum er vegalengdin á milli stjörnuþoka talin í milljörðum ljósára, en þó eru til stjörnuþokur sem eru mun nær, og þess eru jafnvel dæmi að tvær stjörnuþokur „rekist saman“. Talið er að finna megi svarthol í miðju allra störnuþoka.

Sólkerfið er í stjörnuþoku sem nefnist Vetrarbrautin.

Tenglar 
 Stjörnufræðivefurinn: Vetrarbrautir 
 ESO frétt: Brotist út úr þokunni – Fjarlægasta vetrarbraut sem mælst hefur
 ESO frétt: Fjarlægasta þroskaða vetrarbrautaþyrpingin
 ESO frétt: Árekstur vetrarbrautaþyrpinga grannskoðaður
 Stjörnufræðivefurinn: Fjarlægasta vetrarbraut sem sést hefur í alheimi hingað til 
 
 

Stjörnuþokur
Stjörnufræði
Heimsfræði
HDTV

HDTV (high-definition television) eða Háskerpusjónvarp er gerð stafrænna sjónvarpstækja sem bjóða upp á betri upplausn en hefðbundin sjónvörp (sjá: NTSC, SECAM og PAL).  Flest slík sjónvörp eru breiðtjalda.  Skammstöfunin HDTV er notuð jöfnum höndum um framsetningu háskerpumynda og sjónvarpstækin sem notast við háskerputækni.  Upplausnin er allt að tífalt betri en í öðrum tækjum og myndlínurnar helmingi fleiri.

Stafrænt sjónvarp
Vetrarbrautin

Vetrarbrautin (stundum kölluð Mjólkurslæðan) nefnist stjörnuþokan sem sólkerfið tilheyrir. Vetrarbrautin er þyrilþoka, ein af milljörðum stjörnuþoka í alheimnum og hluti grenndarhópsins. Þvermál Vetrarbrautarinnar er 100 000 ljósár.

Vetrarbrautin okkar fellur vel í hóp þyrilvetrarbrauta og telst vera af gerðinni SBbc. Hún er skífulaga með tilkomumikla þyrilarma sem litast upp af heitum, bláum, skammlífum stjörnum. Armarnir teygja sig frá litlum bjálka í miðju Vetrarbrautarinnar (sjá mynd). Þyrilarmarnir hafa löngum verið taldir fjórir en stjörnufræðingar hafa nýverið fullyrt að það séu aðeins tveir meginarmar í Vetrarbrautinni. Þessi ágreiningur kemur ekki á óvart enda er afskaplega erfitt að ákvarða lögun Vetrarbrautarinnar þar sem við sjáum hana ekki utan frá þ.e. við erum stödd inni í henni. Þessu má líkja við að kortleggja skóglendi með því að standa fastur inni í skóginum. Hinir hefðbundnu þyrilarmar eru taldir fjórir til fimm og eru þeir nefndir eftir staðsetningu á himninum. Þeir bera heiti tilsvarandi stjörnumerkja: Óríonsarmurinn, Perseussarmurinn, Bogmannsarmurinn, Svansarmurinn og Mannfáksarmurinn. Aðrar þyrilvetrarbrautir gefa okkur góða hugmynd um hvernig okkar Vetrarbraut er uppbyggð.

Gasský í geimnum geta verið tugir eða hundruð ljósára í þvermál og eru af ýmsum toga. Þyrilarmarnir hafa að geyma þykk gasský þar sem stjörnur eiga auðvelt með að myndast. Armarnir eru með öðrum orðum einn helsti fæðingastaður stjarna. Sumar stjarnanna eru mjög massamiklar og heitar og þar af leiðandi bláar (sjá HR-línurit). Þessar stjörnur eru þær björtustu sinnar tegundar og lýsa þær upp gasið í næsta nágrenni. Þetta gefur þyrilörmunum fallegan bláleitan blæ og gasskýin, þar sem stjörnurnar myndast, ljóma upp í rauðfjólubláum lit. Orkuríka ljósið frá bláu stjörnunum lætur gasið, sem er að mestu úr vetni, geisla frá sér einkennandi rauðum lit. Ljómþokurnar eru kallaðar röfuð vetnisský (HII region). Eitt þekktasta dæmið um slíkar ljómþokur er Sverðþokan í Óríón.

Gangverkið bak við snúning þyrilarmanna er ennþá ekki fullskilið. Þó þykir ljóst að þeir séu eins konar þéttleikabylgjur þar sem gas er í miklu magni. Armarnir þokast hægt umhverfis miðjunna, en sem þéttleikabylgjur, hreyfast þeir ekki samferða stjörnunum. Stjörnurnar fara reglulega gegnum þyrirlarmana á leið sinni umhverfis miðjuna. Í dag er sólin stödd í útjaðri Óríon þyrilsins. Tilgátur eru uppi um hvort för sólarinnar gegnum þyrilarma gæti orsakað náttúruhamfarir og fjöldaútrýmingar á Jörðinni. Armarnir, með þyngdaraflið að vopni, gætu raskað jafnvægi kringum sólkerfið og komið af stað hrynu halastjarna (t.d. úr Oortsskýinu) sem gætu rekist á jörðina. Þetta er þó óstaðfest tilgáta.

Vetrarbrautarhnit er himinhvolfshnitakerfi, sem miðar hæð himinfyrirbæris við Vetrarbrautarsléttuna og lengd við miðju Vetrarbrautarinnar.

Neðanmálsgreinar

Tenglar 
Stjörnufræðivefurinn: Vetrarbrautin okkar
Stjörnufræðivefurinn: Vetrarbrautir
Stjörnufræðivefurinn: Vetrarbrautaþyrpingar

Stjörnuþokur
Stjörnufræði
Unix

Unix eða UNIX er hópur stýrikerfa fyrir tölvur, það fyrsta skrifað á sjöunda og áttunda áratug tuttugustu aldarinnar á Bell ransóknarstofum bandaríska símarisans AT&T. Seinna komu svo fram fleiri útgáfur, bæði frá ýmsum fyrirtækjum sem og áhugamönnum undir flaggi GNU hreyfingarinnar.

Unix kerfi eru hönnuð sem fjölnotenda- og fjölforrita-umhverfi sem auðvelt er að breyta fyrir mismunandi vélbúnað. Einkenni þeirra eru einkum einfaldar textaskrár notaðar alls staðar sem hægt er, skipanalína, skráakerfi með möppuhugtak og framsetning vélbúnaðar og forritasamskipta sem textaskráa.

GNU/Linux er hópur frjálsra stýrikerfa, sem eru náskyld Unix.

Stýrikerfi
Brauð

Brauð er mikilvæg grunnfæða sem búin er til með því að baka, gufusjóða eða steikja brauðdeig. Deigið er gert úr mjöli og vatni, en salti er yfirleitt bætt við auk lyftiefnis eins og lyftidufti eða geri. Brauð inniheldur auk þess oft krydd (til dæmis kúmenfræ) og heil korn (til dæmis sesamfræ eða valmúafræ).

Vegna mikils glútens sem gefur deiginu teygjanleika og mýkt, er hefðbundið hveiti, einnig þekkt sem brauðhveiti, algengasta kornið sem notað er í framleiðslu á brauði en brauð er einnig gert úr mjöli annarra hveititegunda, þar á meðal durum og spelti, rúgi, bygg, maís og höfrum, sem yfirleitt, en þó ekki alltaf er blandað við hefðbundið hveiti.

Saga brauðsins 
Brauð er eitt af elstu tilbúnum matvælunum. Í Evrópu hafa fundist 30 þúsund ára gamlar sterkjuleifar á steinum sem notaðir voru til að mala plöntur og mögulegt er að á þeim tíma hafi sterkjan verið tekin úr rótum plantna, til dæmis burkna, dreift á slétta klöpp, sett yfir eld og eldað í frumstætt form flatbrauðs. Um 10.000 f.Kr., við upphaf nýsteinaldar þegar landbúnaður fór að verða útbreiddur, varð korn undirstöðuefni í brauðgerð. 

Mikil framför varð í brauðgerð árið 1961 með þróun Chorleywood-aðferðarinnar, þar sem notuð er mun vélrænni vinna en áður þekktist á deigið til að draga verulega úr gerjunartímanum, og þeim tíma sem tekur að framleiða brauð. Ferlið sem gerir ráð fyrir notkun korns með lágu próteinmagni, er nú almennt notað um allan heim í stórum verksmiðjum. Þess vegna er hægt að framleiða brauð á stuttum tíma og á lágum kostnaði fyrir bæði framleiðanda og neytanda.

Framreiðsla og neysla 
Brauð er hægt að bera fram bæði heitt eða við stofuhita. Þegar brauðið er bakað getur það síðan verið ristað í brauðrist. Það er oftast borðað með höndum, annaðhvort eitt og sér eða með öðrum matvælum.

Brauði er hægt að dýfa í vökva, svo sem ýmis konar sósur, ólífuolíu eða súpu. 

Hægt er að setja alls konar álegg á brauð, sem oft er smurt með ýmsum tegundum af smjöri áður en áleggið er sett á, eða gera úr því samlokur sem geta innihaldið ýmis afbrigði af kjötáleggi, osti, grænmeti, sultum og kryddtegundum.

Tengt efni 

 Samloka

Tenglar 
 „Brauðgerðargaman“; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1989
 „Úr sögu brauðsins“; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1978

Heimildir 
 

Matvæli
Sykur

Sjá aðgreiningarsíðuna fyrir aðrar merkingar orðsins.

Sykur (líka kallað matarsykur eða strásykur) er sætt efni úr súkrósa sem er unninn úr sykurrófum eða sykurreyr og fleiri jurtum til neyslu. Sykur er hvítleit kristölluð tvísykra sem er notuð sem sætuefni í mat og drykki og til geymslu á matvælum. Sykur er til í ýmsum myndum en algengastur er hvítur sykur, flórsykur, púðursykur og hrásykur. Molasykur er sykur sem hefur verið pressaður og mótaður eða sagaður í teninga.

Sykur er oft notaður í ýmiss konar bakstur og margvíslega rétti, ekki síst ábætisrétti, sæta drykki, sælgæti og annað slíkt en einnig til að bragðbæta rétti af ýmsu tagi, enda þykir flestum sætt bragð gott. Raunar er sykur í einhverju formi í mjög mörgum unnum matvælum af öllu tagi. Sykur er orkuríkur, en of mikill sykur þykir ekki hollur, auk þess getur hann valdið tannskemmdum.

Saga 
Talið er að sykurreyr sé uppruninn í Suður- eða Suðaustur-Asíu, e.t.v. bæði á Indlandi og Nýju Gíneu. Um 200 f.Kr. byrjuðu Kínverjar að rækta sykurreyr. Nearkos, einn af herforingjum Alexanders mikla sagði að sykur væri: „reyr sem gefur af sér hunang án býflugna“. Það var þó ekki fyrr en Arabar gerðu sykurvinnslu að iðnaði á miðöldum sem sykur fór að flytast til Evrópu í einhverju magni. Á 16. og 17. öld barst sykurreyr til Brasilíu og síðar Karíbahafseyja, sem urðu brátt helsta sykurræktarsvæði heimsins og voru þrælar helsta vinnuaflið á plantekrunum. Eftir því sem sykurplantekrunum fjölgaði féll sykur í verði og hætti að vera rándýr munaðarvara en það var þó ekki fyrr en farið var að vinna sykur úr sykurrófum ræktuðum í Norður-Evrópu snemma á 19. öld sem hann varð ódýr. Nú eru um 30% af sykurframleiðslu heimsins unnin úr sykurrófum.

Tegundir

Reyrsykur 
Reyrsykur er sykur sem er unninn úr sykurreyr, plöntu af ættkvíslinni Saccharum í grasaætt.

Sykur
Sætuefni
Kolvetni
Næring
Tóbaksjurtir

Tóbaksjurtir (fræðiheiti: Nicotiana) eru ættkvísl jurta af náttskuggaætt upprunnin í Norður- og Suður-Ameríku. Úr þeim er unnið tóbak.

Tilvísanir

Tóbak
Náttskuggaætt
Hveiti

Hveiti (fræðiheiti: Triticum) er ættkvísl jurta af grasaætt. Hveiti er korntegund sem á rætur að rekja til frjósama hálfmánans í Austurlöndum nær og Eþíópíu en er nú ræktað um allan heim. Árið 2007 var heimsframleiðsla á hveiti 607 milljónir tonna, en það var þá þriðja mesta framleiðsla á korntegund, á eftir maís (784 milljón tonn) og hrísgrjónum (651 milljón tonn). Árið 2009 var heimsframleiðsla á hveiti komin í annað sæti á eftir maís eða 682 milljónir tonna. Hveiti er yfirleitt malað í mjöl sem notað er til að búa til brauð, kökur, pasta og kúskús og einnig í bjórgerð og vodka svo eitthvað sé nefnt. Trefjaríkt hveitiklíð er einnig notað bæði til manneldis og í skepnufóður. Sumt fólk hefir óþol eða ofnæmi fyrir glúteni sem er að finna í hveiti og getur það valdið sjúkdómum í mjógirni (fitusaurslífsýki (e. celiac disease)) og fleiri einkennum. Hveiti er ræktað á ökrum og er svo unnið eftir að það hefur verið þreskt. 

Landfræðileg útbreiðsla hveitis er meiri en annars korns og það er ein mikilvægasta grundvallarfæða mannkyns. Alþjóðaviðskipti með hveiti eru meiri en með afurðir allrar annarrar jarðræktar samanlagt. Próteininnihald hveitis er meira en í öllu öðru korni, jafnvel maís og hrísgrjónum og á heimsvísu er það helsta uppspretta jurtapróteina í fæðu manna. 

Margar tegundir eru til af hveiti en sú tegund sem mest hefur verið notuð til að framleiða mjöl í bakstur nefnist í flokkunarkerfi lífvera Triticum aestivum. Önnur tegund af hveiti sem mikið hefur verið á heilsuvörumarkaðnum síðustu ár er í daglegu tali kölluð spelt og hefur fræðiheitið Triticum spelta. Þegar spelt kom á markaðinn var fullyrt að þeir sem hefðu ofnæmi fyrir hveiti og einnig þeir sem eru með glútenóþol þyldu spelt. Einstaklingar með glútenóþol sem prófuðu þessa vöru komust fljótt að því að þessi fullyrðing stóðst engan veginn.

Korn
Grasaætt
Indira Gandhi

Indira Priyadarshini Gandhi (19. nóvember 1917 - 31. október 1984) var indverskur stjórnmálamaður og forsætisráðherra Indlands 1966-1977 og 1980-1984 dóttir Jawaharlal Nehru fyrsta forsætisráðherra Indlands en alls óskyld Mohandas Gandhi. Hún var móðir Rajiv Gandhi forsætisráðherra Indlands 1984-1989. Hún giftist Feroze Gandhi 1942. Hún stundaði nám í Somerville College í Oxford.

Indira Gandhi var myrt í garðinum við heimili sitt í Nýju Delí af tveimur lífvörðum sínum, sem voru síkar, sem hefnd fyrir það þegar indverski herinn gerði árás á Gullna hofið, helgidóm síka í Amritsar í júní 1984.

Æviágrip
Gandhi var aðstoðarmaður föður síns þegar hann var forsætisráðherra frá 1947 til 1964. Hún var kjörin forseti þjóðarráðsins árið 1959. Þegar faðir hennar lést árið 1964 var hún útnefnd meðlimur á Rajya Sabja, efri deild indverska þingsins, og gekk í ríkisstjórn Lal Bahadur Shastri forsætisráðherra sem upplýsinga- og útsendingaráðherra. Eftir dauða Shastri árið 1966 sigraði hún keppinaut sinn, Morarji Desai, og varð leiðtogi þjóðarráðsflokksins og þar með forsætisráðherra Indlands.

Sem forsætisráðherra var Gandhi þekkt fyrir óbilgirni sína og fyrir fordæmalausa miðstýringu stjórnmálavalds. Hún fór í stríð við Pakistan árið 1971 til að styðja sjálfstæðisbaráttu Austur-Pakistan. Indland vann stríðið og í kjölfarið var ríkið Bangladess stofnað þar sem Austur-Pakistan hafði verið. Áhrif Indlands voru jafnframt aukin svo mjög að ríkið varð helsta veldi Suður-Asíu. Vegna óstögugleika og byltingaræsings á Indlandi lýsti Gandhi yfir neyðarástandi frá 1975 til 1977 þar sem almenn mannréttindi voru afnumin og fjölmiðlar ritskoðaðir. Ríkisstjórnin vann mörg grimmdarverk á meðan á neyðarástandinu stóð. Árið 1980 komst Gandhi aftur til valda eftir lýðræðislegar kosningar. Hún var myrt af eigin lífvörðum, sem voru síkískir þjóðernissinnar, árið 1984. Tilræðismennirnir, Beant Singh og Satwant Singh, voru báðir skotnir af öðrum öryggisvörðum. Satwant lifði skotin af og var því tekinn af lífi eftir að hafa verið sakfelldur fyrir morð.

Indira Gandhi var nefnd „kona þúsaldarinnar“ í netkönnun BBC árið 1999.

Tilvísanir

Forsætisráðherrar Indlands
Myrtir ríkisstjórnarleiðtogar
Varnarmálaráðherrar Indlands
Sítróna

Sítróna (stundum nefnt gulaldin) fræðiheiti Citrus x limon) er blendingsafbrigði sítrustrés sem er ræktað á hitabeltinu og á heittempruðum svæðum. Heiðgulur ávöxturinn inniheldur súran safa sem inniheldur 5% sítrussýru og með sýrustig 2 til 3. Sítrónutréð getur orðið allt að sex metrar á hæð en er yfirleitt mun minna. 

Mikið ræktuð til matar og er mjög C-vítamínríkur ávöxtur.

Sítrus
Sítrusávextir
Tívolíið í Kaupmannahöfn

Tívolíið í Kaupmannahöfn er skemmtigarður í miðju Kaupmannahafnar, höfuðborgar Danmerkur.  Tívolíið var stofnað af Georg Carstensen.

Upphafið
Innblásturinn að Tívolíinu voru hinir rómantísku lystigarðar sem spruttu upp um alla Evrópu á 19. öld. Forsprakkinn að Tívolíinu, Georg Carstensen, hafði litið svoleiðis lystigarða augum á ferðum sínum og bað Kristján VIII um leyfi til þess að mega stofna og reka Tivolí og Vauxhall í fimm ár. Nafnið Tívolí kom frá Tívolíinu í París en Vauxhall var lystigarður í Lundúnum. Tívolí og Vauxhall var staðsett rétt hjá Vestervold sem var á þeim tíma hersvæði.   
 
Carstensen og arkitektinn H.C. Stilling (1815-1891) teiknuðu Tívolíið í sameiningu. Uppbyggingin gekk fljótt fyrir sig. Smíðarnar hófust í maí árið 1843 og var opnað strax sama ár. Margar af byggingunum voru þó ekki fullbúnar fyrr en árið eftir. 

Árið 1856 misstu svæðin herfræðilegan tilgang sinn og Tívolíið fékk nægt pláss til að vaxa. Vaxtarstefna Kaupmannahafnar hefur valdið því að Tívolíið er nú ekki utan við bæinn heldur staðsett í hjarta hans.

Pantomimeleikhúsið
Þegar fyrstu gestirnir spígsporuðu inn í Tívolíið árið 1843 sáu þeir Pantomimeleikhúsið standa vinstra megin, rétt innan við Tívolíhliðið.  Tívolíið var úr viði og máluðu lérefti en entist illa og árið 1874 úrskurðuðu verkfræðingarnir að rífa þyrfti gamla Pantomimeleikhúsið og byggja nýtt. Leikhúsið var endurhannað af Vilhelm Dahlerup arkitekt, en hann hannaði einnig Konunglega Leikhúsið í Danmörku. Kínverskur stíll einkenndi endurhönnunina en Dahlerup skoðaði myndir af kínverskum byggingum og ráðfærði sig við verkfræðinga sem höfðu lært í Austurlöndum. Páfuglstjaldið, sem er eitt af einkennum Tívolíssins, var þó ekki hugmynd Dahlerups, heldur átti Bernhard Olsen, þáverandi Tívolístjóri hana. Það þarf fimm manns til að loka og opna tjaldið. 
 
Litasamsetningin, sem var endurskoðum á sjötta áratug tuttugustu aldarinnar af Hans Hansen, er mjög þýðingarmikil. Hansen vildi að litasamsetningin fylgdi hinum kínversku hefðum að sem mestu leyti, en viðurkenndi þó að það væri auðvitað erfitt fyrir evrópskan arkitekt að setja sig inn í allan symbólismann sem austurlenskri hönnun fylgir. Rauði liturinn stendur fyrir yang (hið karlmannlega) og er mest áberandi. Litirnir grænn og blár standa fyrir yin (hið kvenlega) og eru áberandi á þverslám og þvíumlíku. Að lokum stendur guli liturinn sem oft hefur verið nefndur einkennislitur Kína fyrir hið kvenlega. Kvenlegu litirnir eru meira áberandi á ferhyrningslaga fletum á meðan karlmannlegu litirnir eru yfirleitt á kringlóttum fletum.

Merking táknanna kínversku sem voru yfir sviðinu féllu í gleymsku en þýða „Gleðjist með fólkinu“. Hans Hansen leitaði að uppruna þeirra og fann út að orðin koma frá kínverska heimspekingnum Meng-Tse: „Hamingjan fæst með því að deila gleði sinni með fólkinu“.

Tengill
 Vefsíða Tívolísins (á dönsku)

Skemmtigarðar
Kaupmannahöfn
Hringbogi

Hringbogar voru mikið notaðir í Rómverskri byggingarlist. Hringboga má oft finna í höllum og söfnum. Einnig voru einhvers konar sigurhringbogar byggðir um allt Rómaveldi. Þeir voru minnismerki til heiðurs keisurum og öðru fyrirfólki eða til að minnast einhvers sigurs. Á þeim voru einn eða fleiri hringbogalaga inngangar og oft var vegur í gegn. Þessi stíll breiddist út og þó það sé mest af slíkum minnismerkjum á Ítalíu má finna þau um allan heim, þ.á m. í Frakklandi, á Spáni, Litlu-Asíu og Norður-Afríku. Fyrst voru þetta venjulega stórar steinblokkir með einu hringbogalaga opi í gegn um, sjá t.d. Títusarsigurbogann í Róm.   

Nú á tímum má finna dæmi um svona boga sem hafa verið byggðir mun seinna. Þar má nefna Sigurbogann í París í Frakklandi, Brandenborgarhliðið í Berlín, Sigurbogann í München, Marmarabogann í Lundúnum og Washington Arch í New York. 

Íslensk dæmi um hringbogann má finna í kirkjum um allt land og sem dæmi má nefna gluggana í Bessastaðakirkju. Þeir eru hringbogalaga og voru gerðir af Finni Jónssyni sem afmælisgjöf handa Ásgeiri Ásgeirssyni, fyrrverandi forseta íslenska lýðveldisins. 
 
Byggingarlist
Sitjandi Naut

Sitjandi Naut eða Tȟatȟáŋka Íyotake (um 1831 – 15. desember 1890) var æðsti höfðingi Hunkpapa-ættbálksins af þjóð Súindíána. Hann leiddi 1200 Sjeyenne- og Súindíána gegn 7. riddaraliðssveitinni undir stjórn George Armstrong Custer í orrustunni við Little Bighorn 25. júní 1876. Eftir orrustuna flýði hann ásamt liði sínu til Kanada þar sem hann bjó til 1881 þegar þau sneru aftur með friðhelgi.

Síðar ferðaðist hann með Buffalo Bill Cody og tók þátt í Villta vesturssýningu hans þar sem hann kom gjarnan fram og bölvaði áhorfendum á tungumáli Lakótaindíána.

Þegar andadansinn breiddist út meðal indíána sem tilraun til að reka hvíta manninn burt frá löndum þeirra tóku bandarísk stjórnvöld að líta á Sitjandi Naut sem ógnun og reyndu að handtaka hann á heimili hans. Til átaka kom með þeim afleiðingum að Sitjandi Naut og sonur hans Krákufótur voru drepnir.

Indíánahöfðingjar í Bandaríkjunum
Súindíánar
Átta helstu iðnríki heims

Átta helstu iðnríki heims eða G8 (Group of Eight) voru samtök átta af stærstu efnhagsveldum heims. Aðilar að samtökunum voru Bandaríkin, Bretland, Frakkland, Ítalía, Japan, Kanada, Rússland og Þýskaland. Samanlagt mynda þessi lönd 65% af hagkerfi heimsins. Þekktasta starfsemi G8 fólst í hinum árlega fundi leiðtoga ríkjanna en einnig voru haldnir margir minni fundir.

G8 var ekki formleg alþjóðastofnun með höfuðstöðvar eða eigið starfsfólk heldur skiptust aðildarríkin á að fara með forsæti í samtökunum eitt ár í senn og tóku þá jafnframt að sér að hýsa þá fundi sem haldnir voru á vegum þeirra, þar á meðal þriggja daga leiðtogafund um mitt árið. Á fundunum var fjallað um efnahagsmál, alþjóðastjórnmál, hernaðarmál, löggæslu, umhverfismál og hvað annað sem skipti máli í alþjóðlegu samhengi.

Upphaf G8-samstarfsins má rekja til þess að forseti Frakklands, Valéry Giscard d'Estaing bauð leiðtogum 6 stærstu iðnríkjanna til fundar í Frakklandi árið 1975 og lagði til að slíkir fundir yrðu haldnir árlega, sá félagsskapur var kallaður G6. 1976 varð G7 til með þátttöku Kanada. Eftir lok kalda stríðsins fór Rússland smátt og smátt að taka meiri þátt í starfi samtakanna og varð fullgildur meðlimur 1997. Rússlandi var vísað úr hópnum árið 2014 eftir innlimun Rússa á Krímskaga. Síðan þá hefur hópurinn verið þekktur sem Sjö helstu iðnríki heims eða G7.

Tenglar 

Alþjóðastofnanir
Hvítur

Hvítur er hluti af skynjun manna á litum og á við ljós sem felur í sér allar bylgjulengdir sýnilegs ljóss. Innan eðlisfræðinnar flokkast hvítur þó ekki til lita, því að hvítt ljós felur í sér alla liti litrófsins, í jöfnum mæli.

Vegna takmörkunar á skynjun augans er hægt er að búa til lit sem virðist hvítur með því að blanda saman frumlitunum þremur: rauðum, grænum og bláum, og er sú aðferð meðal annars notuð í sjónvörpum og tölvuskjám.

Litir
Rauður

Rauður er litur. Rauður er gjarnar tengdur hita og æsingi fremur en kulda og rólindi, má þar nefna máltæki eins og að sjá rautt, og mála bæinn rauðan.
Rannsóknir á litum sýna að eftir rauðum er gjarnan vel tekið og rauðir bílar eru ólíklegastir til að verða fyrir fyrirkeyrslu á gatnamótum.

Rauður er ennfremur frumlitur ásamt bláum og gulum, við litablöndun er ekki hegt að fá hann fram með neinni blöndun annara lita. Sé rauðum blandað við bláan fæst fjólublár en við gulan appelsínugulur.

Litir
Grænn

Grænn er litur. Hér til hliðar má sjá hvernig tveir mismunandi litastaðlar skilgreina grænan. Skilgreiningarnar lýsa litum með sömu bylgjulengd en mismunandi birtustig.

Litir
Gulur

Gulur er litur sem orsakast af rauðu og grænu ljósi, og því er gulur ekki frumlitur þegar um ljósblöndun er að ræða. En þegar lituðu bleki er blandað saman er gulur frumlitur, sem ásamt bláum lit myndar grænan.

Litir
Holdsveikraspítalinn á Hallbjarnareyri

Holdsveikraspítalinn á Hallbjarnareyri í Eyrarsveit í Vestfirðingafjórðungi er einn fjögurra holdsveikraspítala á Íslandi sem heimilað var að stofna með konungsbréfum 10. maí 1651 og 12. maí 1652. Engin lækning við holdsveiki var viðhöfð á spítalanum  því tilgangur holdsveikraspítalanna var að einangra holdsveikisjúklinga og koma í veg fyrir að þeir smituðu aðra. 

Þórir Guðmundsson var fyrsti forstöðumaður eða hospítalsforstandari Hallbjarnareyrarspítala eða frá fardögum 1653 og var þá hafist handa við að reisa spítalann og innheimta spítalafiskinn sem var aðaltekjustofn spítalans. Fyrstu fjórir vistmennirnir komu á Hallbjarnareyrarspítala vorið 1655. Þá tók við forstöðumannsstarfinu Jón Jónsson frá  Hraunskarði í Neshreppi. Híbýli vistmanna á Hallbjarnareyri virðast hafa  verið þokkaleg fyrstu árin á meðan spítalinn var nýbyggður en versna þegar frá líður.

Í manntalinu frá 1703 sem tekið er í Eyrarsveit þá er Hallbjarnareyri nefnd Hospítalseyri og þá eru fjórir vistmenn eða hospítalimir á Hallbjarnareyrarspítala. Árið 1796 var reist nýtt spítalahús á Hallbjarnareyri en það var árið 1816 orðið svo fúið að ekki var hættulaust að hafast við í því um veturinn. Nýtt hús handa sjúklingum er reist árin 1817 til 1818. Það kostaði 65 ríkisdali.

Þorleifur Þorleifsson tók við Hallbjarnareyri á fardögum 1840 og bjó þar til 1857. Þegar Þorleifur fór frá Hallbjarnareyri bauðst hann til að taka að sér þann eina spítalalim sem þá var á lífi fyrir helmingi minni meðgjöf en greitt hafi verið með honum á Hallbjarnareyri.

Heimild 

holdsveiki