alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Einstaklingar í áhættuhópi vegna stjórnmálalegra tengsla

Í íslenskum lögum og reglugerðum er talað um „einstaklinga í áhættuhópi vegna stjórnmálalegra tengsla“  eða politically exposed person (PEP).  Hugtakið lýsir einstaklingi sem hefur verið falið að gegna opinberu embætti. PEP getur þannig verið í meiri áhættu fyrir hugsanlega þátttöku í mútumálum og eða öðrum spillingarmálum í krafti stöðu sinnar. Hugtakið PEP er vanalega notað um viðskiptavini fjármálastofnanna á meðan “foreign official” vísar til áhættu vegna tengsla þriðja aðila í öllum atvinnugreinum.

Skilgreining Financial Action Task Force on Money Laundering á Foreign og Domestic PEP’s: 

Erlend (Foreign) PEP´s: Erlendir einstaklingar sem gegna opinberu embætti, t.a.m þjóðhöfðingjar, ráðherrar, þingmenn, háttsettir embættismenn, dómarar, ráðamenn í hernum, stjórnendur opinberra fyrirtækja eða stofnanna og leiðtogar stjórnmálaflokka.

Innlend (Domestic) PEP´s: Einstaklingar sem gegna opinberu embætti innanlands, t.a.m þjóðhöfðingjar, ráðherrar, þingmenn, háttsettir embættismenn, dómarar, ráðamenn í hernum, stjórnendur opinberra fyrirtækja eða stofnanna og leiðtogar stjórnmálaflokka. 

Kröfurnar ná jafnframt yfir fjölskyldumeðlimi eða nána samstarfsmenn og alla einstaklinga aðra sem opinber vitneskja eða vitneskja er um innan fjármálastofnunar að vera tengdur persónulega eða tengdur í viðskiptalegum skilningi.
 
Flestar fjármálastofnanir meta PEP sem hugsanlega áhættu og framkvæma frekara eftirlit með bankareikningum aðila sem falla undir þennan flokk. Kannað er með stjórnmálaleg tengsl við upphaf viðskiptasambands og er það hluti af áreiðanleikakönnun fjármálastofnunarinnar (e. onboarding).  Í nýrri tilskipun um peningaþvætti (Fourth Anti- Money Laundering Directive)  er þess krafist að reikningar sem falla undir PEP verði skimaðar (screening) til að fylgjast með áhættumatinu sem þeim tengist.
Esso

Esso er vörumerki í eigu bandaríska olíufyrirtækisins ExxonMobil. Það er dregið af skammstöfuninni S.O. sem stóð fyrir Standard Oil. Merkið var einkum notað utan Bandaríkjanna þar sem það var háð takmörkunum vegna deilna um eignarhald Standard Oil-vörumerkisins. 

Olía var seld undir merkjum Esso á Íslandi frá því skömmu fyrir Síðari heimsstyrjöld. Árið 1947 var Olíufélagið h.f. stofnað af SÍS og nokkrum olíusamlögum utan Reykjavíkur. Olíufélagið fékk einkaumboð á sölu olíu undir merkjum Esso. Árið 2007 sameinaðist Olíufélagið h.f. varahlutaversluninni Bílanaustum og til varð N1.

Olíufélög
Síklíðaætt

Síklíðaætt (fræðiheiti: Cichlidae) er ætt af yfirættbálki borra (perciformes) og undirættbálki labridae. Ættin telur að minnsta kosti 1650 tegundir (2000-3000 áætlaðar) og er ein stærsta ætt hryggleysingja. Undirættir eru 9. Stærð er frá 2,5 sm til metra. 

Sumar tegundir eru mikilvæg fæðuuppspretta manna t.d. beitarfiskur. Einnig eru margir gæludýrafiskar innan ættarinnar. Meðal vinsælla tegunda eru Pterophyllum scalare, Astronotus ocellatus (kallaður oscar/óskar í daglegu tali) og Archocentrus nigrofasciatus.
 
Útbreiðsla þeirra er aðallega í Afríku og Suður-Ameríku. Tegundir finnast einnig í Mið-Ameríku og Mexíkó. fáar tegundir eru í Asíu. Þróun síklíða við Stóru vötn Afríku var hröð og hafa fjölbreyttar tegundir myndast þar. Síklíður við Malaví-vatn eru algengir skrautfiskar.

Síklíður eru ferskvatnsfiskar yfirleitt en einhverjar tegundir eru við ísalt vatn og örfáar í saltvatni. Fæða þeirra er aðallega þörungar og plöntur. Einhverjar tegundir éta lindýr, fiska og rotnandi lífræn efni. Síklíður makast annað hvort með einum maka eða mörgum.

Heimild

 

Borrar
Skrautfiskar
Nickelodeon

Nickelodeon (oft stytt í Nick) er bandarísk greiðslusjónvarpsstöð sem hleypt var af stokkunum þann 1. apríl 1979 sem fyrsta kapalrásin fyrir börn.

Sjónvarpsstöðvar
Stofnað 1977
Börn
Bandarískar sjónvarpsstöðvar
Lundabaggi

Lundabaggar er gamall íslenskur réttur sem vinsæll er á þorrablótum. Þegar um var að matreiða lundabagga þá voru ópillaðir kindaristlar ristir eftir endilöngu, skafnir, þvegnir og lagðir í saltvatn um tíma. Þeim var síðan vafið utan um kjötstrengli, alltaf lundir í fyrri tíð en eftir að farið var að selja kjötstrokka í kaupstað var oft haft annað kjötmeti með í lundabagga. Utan um vafninginn var langoftast saumuð þind, en það gat líka verið magáll eða vömb. Hann var soðinn og fergður meðan hann var að kólna. Lundabaggi var stundum borðaður nýr en oftast súr en þó tíðkaðist sum staðar að salta hann og reykja. Einnig þekktist að hálfsjóða lundabagga áður en þeir voru hengdir upp í reyk, á sama hátt og magála.

Heimildir 
 Hallgerður Gísladóttir (1999). Íslensk Matarhefð. Mál og Menning: Reykjavík.

Íslensk matargerð
Ion Antonescu

Ion Antonescu (15. júní 1882 – 1. júní 1946) var rúmenskur herforingi og stjórnmálamaður sem var einræðisherra Rúmeníu sem forsætisráðherra og Conducător landsins í seinni heimsstyrjöldinni. Eftir stríðið var hann sakfelldur fyrir stríðsglæpi og tekinn af lífi.

Antonescu var atvinnuhermaður og hafði komist til metorða í rúmensku bændauppreisninni árið 1907 og í fyrri heimsstyrjöldinni. Antonescu hataðist við gyðinga og studdi fasíska stjórnmálaflokka eins og Kristilega þjóðarflokkinn og Járnverðina á millistríðsárunum. Hann var sendur sem herfulltrúi til Frakklands og varð síðar starfsmannastjóri og varnarmálaráðherra í ríkisstjórn Octavians Goga. 

Seint á fjórða áratugnum lenti Antonescu í deilum við konung Rúmeníu, Karol 2., og var handtekinn. Honum tókst þó að rísa til pólitískra áhrifa í stjórnmálakreppu ársins 1940 og stofnaði alræðisríki í bandalagi við foringja járnvarðanna, Horia Sima. Antonescu gekk í bandalag við Öxulveldin og öðlaðist traust Adolfs Hitler. Síðan losaði hann sig við Járnverðina í misheppnaðri uppreisn þeirra árið 1941. Auk þess að vera forsætisráðherra gegndi Antonescu embættum utanríkis- og varnarmálaráðherra. Stuttu eftir að Rúmenar gengu til liðs við Öxulveldin í innrásinni í Sovétríkin og endurheimtu þannig Bessarabíu og Norður-Búkóvínu varð Antonescu einnig marskálkur Rúmeníu.

Antonescu er óvenjulegur meðal fremjenda Helfararinnar því ríkisstjórn hans tók sjálf af lífi um 400.000 manns óháð nasistum, aðallega bessarabíska, úkraínska og rúmenska gyðinga og sígauna. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar í Helförinni einkenndust af bæði fjöldamorðum og nauðungarflutningum. Ríkisstjórnin lagði þó meiri áherslu á eignarhald en manndráp, sýndi flestum gyðingum í gamla rúmenska konungdæminu linkind og neitaði að lokum að framkvæma Lokalausnina líkt og var gert í öðrum löndum á valdi Öxulveldanna.

Bandamenn hófu loftárásir á Rúmeníu árið 1944 og dauðsfall var mikið meðal rúmenskra hermanna á austurvígstöðvunum. Antonescu reyndi því að semja um frið við bandamenn en án árangurs. Þann 23. ágúst 1944 framdi Mikael Rúmeníukonungur valdarán gegn Antonescu og handtók hann. Antonescu var framseldur til Sovétríkjanna en síðan sendur heim til Rúmeníu, þar sem réttað var yfir honum og hann dæmdur til dauða. Hann var tekinn af lífi í júní árið 1946. Jafnframt voru margir samstarfsmenn Antonescu sakfelldir og teknir af lífi, þar á meðal eiginkona hans, Maria. Réttarhöldin voru harðlega gagnrýnd fyrir að leggja of mikla áherslu á hugmyndafræði rúmenska kommúnistaflokksins sem þá var tekinn við völdum. Rúmenskir þjóðernissinnar reyndu því síðar að hvítþvo Antonescu og halda honum á lofti sem þjóðhetju.

Tilvísanir

Heimild
 

Forsætisráðherrar Rúmeníu
Fasistaleiðtogar
Stjórnmálaleiðtogar í seinni heimsstyrjöldinni
Þjóðhöfðingjar Rúmeníu
Perúyllir

Perúyllir (fræðiheiti: Sambucus peruviana) er trjátegund í ættinni Adoxaceae. Hún er ættuð frá Mið-Ameríku og Suður-Ameríku.

Lýsing
Tré að 8 m há með hlykkjóttum bol. Blöðin samsett, með 7 til 9 smáblöðum, jaðar tenntur, hærð að neðan. Hvít, ilmandi blómin eru í klösum, 18 til 22 sm löngum. The fruits are black berries 1.2 cm in diameter, with 3-5 seeds.

Útbreiðsla og búsvæði
Sambucus peruviana finnst frá Costa Rica og Panama suður Andesfjöllin til norðvestur Argentínu milli 2800 og 3900 m. hæð.

Nytjar
Berin eru notuð í sultur, drykki og vín. Blöðin eru talin hafa lyfja áhrif; verkjastillandi, bólgueyðandi, sótthreinsandi og svitadrífandi. The wood is hard and resistant, used for construction, tools and making of quenas.

Tilvísanir

Geitblaðsætt
Yllir
Kanaríeyjayllir

Kanaríeyjayllir (fræðiheiti: Sambucus palmensis) er trjátegund í ættinni Adoxaceae. Hann er einlendur í Kanaríeyjum og vex þar í „lárviðarskógum“. Hann verður 6 m hár og er með svartleit ber.

Tilvísanir

Geitblaðsætt
Yllir
Madeirayllir

Madeirayllir (fræðiheiti: Sambucus lanceolata) er tegund af ylli einlend á Madeiraeyjum í Atlantshafi.

Tilvísanir

Sambucus lanceolata Banks ex Lowe, Trans. Cambridge Philos. Soc. 4: 31 1831.

Geitblaðsætt
Yllir
Japansrauðyllir

Japansrauðyllir (fræðiheiti: Sambucus sieboldiana) er lauffellandi runni ættaður frá Austur-Asíu.

Lýsing
Þetta er lauffellandi runni eða lítið tré sem verður að 4 m hár. Hann blómstrar hvítum blómum að vori.

Orðsifjar 
Fræðiheitið sieboldiana vísar til þýska lænisins og grasafræðingsins Philipp Franz von Siebold (1796-1866).

Nytjar
Hann er bæði notaður sem skrautplanta og til matar.

Matargerð
Hægt er að elda blöð og brum, en þau geta verið eitruð. Blöðin er hægt að nota í te.

Eiturefni
Tegundir af þessari ættkvísl eru eitraðar og þekkt er að berin valdi magavandamálum hjá sumum, en engar heimildir eru um það hjá S. sieboldiana; öll eiturefni myndu eyðileggjast við eldun, eða myndu hafa lítil eituráhrif.

Tilvísanir

Geitblaðsætt
Yllir
Kínayllir

Kínayllir (fræðiheiti: Sambucus javanica Reinv.) er jurtkennd planta í ættinni Adoxaceae sem vex í hitabelti Asíu.

Útbreiðsla 
Tegundin vex í Indónesíu. Hún vex einnig í Bútan, Búrma, Kambódía, Kína (nema nyrst), Indland, Japan, Laos, Malaysia (Sabah), Filippseyjar, Taíland, og Víetnam
Yfirleitt er litið á tegundina sem illgresi nema í Kína.

Eitrun 
Óléttar konur ættu ekki að nota hana því plantan getur valdið fósturdauða.

Tilvísanir

Viðbótarlesning
Flóra Kína

Geitblaðsætt
Yllir
Svartyllir

{{taxobox
| image = Sambucus nigra 004.jpg
| image_caption = Blómstrandi runni
| regnum = Jurtaríki (Plantae)
| divisio = Dulfrævingar (Magnoliophyta)
| classis = Tvíkímblöðungar (Magnoliopsida)
| ordo = Stúfubálkur (Dipsacales)
| familia = Geitblaðsætt (Adoxaceae)
| genus = Sambucus
| species = S. nigra
| binomial = Sambucus nigra
| binomial_authority = L.
}}

Svartyllir (fræðiheiti: Sambucus nigra) er ýmist flokkaður sem tegund Sambucus nigra sem finnast í hlýrri hlutum Evrópu og Norður-Ameríku með nokkrum svæðisbundnum stofnum eða undirtegundum, eða sem hópur af nokkrum svipuðum tegundum í ættinni Adoxaceae''.  Hann vex við ýmsar aðstæður, bæði blautum og þurrum jarðvegi, þó helst næringarríkum og í sól.

Ræktun á Íslandi
Svartyllir hefur verið reyndur hérlendis, en almennt með litlum árangri, og verið meir sem fjölært blóm, en runni vegna kals.

Tilvísanir

Geitblaðsætt
Yllir
Kákasusrauðyllir

Kákasusrauðyllir (fræðiheiti: Sambucus racemosa subsp. racemosa) er undirtegund af Sambucus racemosa.

Útbreiðsla
Rauðyllir vex í Evrópu og Norður Ameríku.

Kákasusrauðyllir vex í Armeníu.

Flokkun
Þrínefnið Sambucus racemosa subsp. racemosa var skapað eftir að aðrar undirtegundir af rauðylli voru uppgötvaðar. Hann var áður talin sérstök tegund S. tigranii.

Tilvísanir

Geitblaðsætt
Yllir
Ameríkurauðyllir

Ameríkurauðyllir (fræðiheiti: Sambucus pubens) er tegund af ylli (Sambucus) ættaður frá austurhluta Norður Ameríku. Blómskipunin er rúnnaður skúfur, sem gerir auðveldara með að greina á milli hans og hins algengari S. canadensis, sem er með opnari og flatari blómskipan. Sumir höfundar hafa talið S. pubens til S. racemosa L.

Nytjar
Rauð berin eru mikilvæg fæða fugla. Þau eru eitruð mönnum hrá, en eru æt elduð.

Tilvísanir

Geitblaðsætt
Yllir
Sambucus williamsii

{{Taxobox
| status = 
| image = Baies de sureau 接骨木.jpg
| image_caption = 
| regnum = Jurtaríki (Plantae)
| divisio = Dulfrævingar (Magnoliophyta)
| classis = Tvíkímblöðungar (Magnoliopsida)
| ordo = Stúfubálkur (Dipsacales)
| familia = Geitblaðsætt (Adoxaceae)
| genus = Yllir (Sambucus)
| species = S. williamsii| binomial = Sambucus williamsii
| binomial_authority = Hance
| range_map = 
| range_map_caption = Útbreiðslusvæði
| image2 = 
| image2_caption = 
| synonyms = 
}}Sambucus williamsii' er yllitegund sem vex í Austur Asíu til Kóreu. Tvær undirtegundir eru skráðar: S. w. williamsii og S. w. coreana''.

Myndir

Tilvísanir

Ytri tenglar 
http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200022404

Geitblaðsætt
Yllir
Mikael Rúmeníukonungur

Mikael 1. (25. október 1921 – 5. desember 2017) var síðasti konungur Rúmeníu. Hann ríkti frá 20. júlí 1927 til 8. júní 1930 og aftur frá 6. september 1940 þar til hann sagði af sér þann 30. desember 1947.

Stuttu áður en Mikael fæddist hafði faðir hans, Karol prins, átt í umdeildu ástarsambandi við konu að nafni Mögdu Lupescu. Árið 1925 var Karol fenginn til að afsala sér erfðarétti sínum að krúnunni og flutti í útlegð til Parísar ásamt Lupescu. Árið 1927 varð Mikael konungur eftir dauða afa síns, Ferdinands 1. Rúmeníukonungs. Þar sem Mikael hafði ekki náð lögaldri var ráð ríkisstjóra skipað undir stjórn frænda hans, Nikulásar prins, patríarkans Mirons Cristea og Gheorghes Buzdugan forseta hæstaréttarins. Ríkisstjórunum tókst illa að stýra ríkinu og árið 1930 sneri Karol aftur, tók við völdum af syni sínum og ríkti sem Karol 2. af Rúmeníu. Mikael varð því ríkisarfi á ný og hlaut titilinn Voevod (herstjóri) Alba-Iulia.

Karol 2. var steypt af stóli árið 1940 og Mikael varð konungur á ný. Undir stjórn einræðisherrans Ions Antonescu gekk Rúmenía í bandalag við Þýskaland nasismans í seinni heimsstyrjöldinni. Árið 1944 tók Mikael þátt í valdaráni gegn Antonescu, útnefndi Constantin Sănătescu forsætisráðherra og gekk í lið með bandamönnum. Í mars árið 1945 var Mikael neyddur til að skipa ríkisstjórn hlynnta Sovétríkjunum undir stjórn Petru Groza. Frá ágúst 1945 til janúar 1946 fór Mikael í „konunglegt verkfall“ og reyndi að mótmæla kommúnistastjórn Groza með því að neita að skrifa undir tilskipanir hennar. Í nóvember var Mikael viðstaddur brúðkaup frændfólks síns, Elísabetar prinsessu af Bretlandi (sem síðar varð drottning) og Filippusar prins af Grikklandi, í London. Stuttu síðar, þann 30. desember 1947, kallaði Groza Mikael á fund sinn og neyddi hann til að segja af sér. Mikael var rekinn í útlegð og sviptur bæði eignum sínum og ríkisborgararétti. Hann kvæntist Önnu prinsessu af Bourbon-Parma árið 1948 og eignaðist með henni fimm dætur. Fjölskyldan bjó um skeið í Bretlandi og sá fyrir sér með því að rækta og selja grænmeti en settist síðan að í Sviss.

Kommúnistastjórn Nicolae Ceaușescu var steypt af stóli árið 1989 og næsta ár reyndi Mikael að snúa aftur til Rúmeníu. Hann var hins vegar handtekinn og sendur úr landi þegar hann steig á rúmenska grundu. Árið 1992 var Mikael leyft að heimsækja Rúmeníu á páskunum. Mikill mannfjöldi tók við Mikael og talið er að um milljón manns hafi komið til Búkarest til að hlusta á ræðu sem hann hélt úr hótelglugga sínum. Ríkisstjórn Ions Iliescu stóð uggur af vinsældum Mikaels og neitaði að leyfa honum að heimsækja landið á ný. Eftir að Iliescu bað ósigur í forsetakosningum árið 1997 gegn Emil Constantinescu var Mikael veittur rúmenskur ríkisborgararéttur á ný og honum leyft að heimsækja landið að vild. Einnig var fjölskyldu hans skilað nokkrum landeignum eins og kastölum þeirra við Peleş og Săvârşin.

Tilvísanir

Konungar Rúmeníu
Stjórnmálaleiðtogar í seinni heimsstyrjöldinni
Hohenzollern-ætt
Rauðyllir

{{taxobox
| image = Sambucus racemosa 6261.JPG
| regnum = Jurtaríki (Plantae)
| divisio = Dulfrævingar (Magnoliophyta)
| classis = Tvíkímblöðungar (Magnoliopsida)
| ordo = Stúfubálkur (Dipsacales)
| familia = Geitblaðsætt (Adoxaceae)
| genus = Yllir (Sambucus)
| species = S. racemosa
| binomial = SAmbucus racemosa
| binomial_authority = L.
| subdivision_ranks = Undirtegundir
| subdivision =
S. racemosa subsp. racemosa (autonym)
S. r. subsp. kamtschatica (E.L.Wolf) Hultén
S. r. var. melanocarpa (A. Gray) McMinn 
S. r. subsp. pubens (Michx.) House   
S. r. subsp. sibirica (Nakai) H.Hara
S. r. subsp. sieboldiana (Miq.) H.Hara
 List source :
| range_map = 
| range_map_caption = 
}}Rauðyllir''' (fræðiheiti: Sambucus racemosa) er tegund af ylli sem ýmist er skipt í allnokkrar undirtegundir, eða sjálfstæðar tegundir.

Útbreiðsla og búsvæði
Rauðyllir er upprunninn frá Evrópu, norðurhluta Asíu, og Norður Ameríku. Hann vex í frjósömum og rökum jarðvegi, á árbökkum og skógum.

LýsingSambucus racemosa er runni eða tré að 6m hátt. Stofninn og greinarnar eru með mjúkum kjarna.

Hvert blað er samsett af 5 til 7 blaðlaga smáblöðum, hvert að 16 sm langt, lensulaga til mjóegglaga, og óreglulega tennt á jaðrinum. Blöðin eru með óþægilega lykt ef þau eru kramin.

Blómskipunin vægt keilulaga. Blómaknúpparnir eru bleikleitir óopnaðir, og ilmandi blómin hvít, rjómahvít til gulleit.

Berin eru fagurrauð, jafnvel purpuralit, með 3 til 5 fræjum.

Afbrigði og undirtegundir
Sambucus racemosa subsp. kamtschatica —  ættaður frá norðaustur Asíu.
Sambucus racemosa var. melanocarpa — Svartberjayllir, ættaður frá vesturhluta Bandaríkjanna og vesturhluta Kanada, þar á meðal Klettafjöllunum og í Sierra Nevada.
Sambucus racemosa subsp. pubens — Dúnyllir, Rauðberjayllir
Sambucus racemosa subsp. racemosa — Rauðberjayllir.
Sambucus racemosa  var. racemosa —   
Sambucus racemosa subsp. sibirica — Síberíuyllir, ættaður frá Síberíu.
Sambucus racemosa subsp. sieboldiana — Japansrauðyllir

Nytjar
Stofnar, rætur og blöð eru eitruð, og berin geta verið eitruð eða valdið velgju ef þau eru étin hrá.

Til lækninga
Hann hefur verið notaður í hefðbundnar lækningar innfæddra,, þar á meðal Bella Coola, Carrier, Gitksan, Hesquiaht, Menominee, Northern Paiute, Ojibwa, Paiute, og Potawatomi.University of Michigan at Dearborn: Native American Ethnobotany for  Sambucus racemosa Þar á meðal til uppkasta, stemmandi (hægðir), gegn kvefi og hósta, við húðvandamálum og kvenlækningar og blóðstemmandi.

Til matar
Berin eru talin örugg til átu ef þau eru elduð, en yfirleitt eitruð hrá. Þau voru nytjuð af ýmsum innfæddum ættflokkum, þar á meðal Apache, Bella Coola, Gitxsan, Gosiute, Makah, Ojibwa, Quileute, Skokomish og Yurok.

Berin eru vinsæl hjá fuglum, sem svo dreifa berjunum. 

RæktunSambucus racemosa'' er ræktaður sem skrautplanta eða runni, og til að forma landslag.

Images

Tilvísanir

Ytri tenglar
CalFlora Database: Sambucus racemosa (red elderberry, American red elder)
Jepson Manual (JM93) treatment of Sambucus racemosa
Jepson eFlora (TJM2) treatment of Sambucus racemosa
Burke Museum Profile 
UC Photos gallery — Sambucus racemosa

Geitblaðsætt
Yllir
Ameríkuyllir

{{taxobox
| image = Sambucus nigra subsp canadensis - Indiana.jpg
| image_caption = Blöð og ber
| regnum = Jurtaríki (Plantae)
| divisio = Dulfrævingar (Magnoliophyta)
| classis = Tvíkímblöðungar (Magnoliopsida)
| ordo = Stúfubálkur (Dipsacales)
| familia = Geitblaðsætt (Adoxaceae)
| genus = Yllir Sambucus)
| species = S. canadensis
| binomial = Sambucus canadensis
|authority = L.
|range_map = Sambucus nigra canadensis range map 1.png
|range_map_caption = Útbreiðsla Sambucus canadensis|synonyms = Sambucus nigra subsp. canadensis (L.) Bolli
}}

Ameríkuyllir (fræðiheiti: Sambucus canadensis) er tegund af ylli sem er útbreiddur um stór svæði Norður-Ameríku austur af Klettafjöllum, og suður um austur Mexíkó og Mið-Ameríku til Panama. Hann vex við fjölbreyttar aðstæður, þó helst þar sem er sólríkt.

Lýsing

Þetta er lauffellandi runni sem verður að 3 m hár. Blöðin eru gagnstæð, fjöðruð með 5 til 9 smáblöð, smáblöðin eru 10 sm löng og 5 sm breið. Hann blómstrar á sumrin í stórum klösum (20 til 30 sm í þvermál) af hvítum blómum.

Berin eru dökkfjólublá til svört, 3 -5 mm í þvermál, í drúpandi klösum að hausti. Berin og blómin eru æt, en aðrir hlutar plöntunnar eru eitraðir, með kalsíum oxalat kristalla.

Flokkun
Hann er náskyldur Svartylli (Sambucus nigra), og sumir höfundar telja þá sem sömu tegundina, þá undir nafninu Sambucus nigra subsp. canadensis''.

Tilvísanir

"Sambucus canadensis". Germplasm Resources Information Network (GRIN). Agricultural Research Service (ARS), United States Department of Agriculture (USDA). Retrieved 26 December 2017.
Missouri Plants: Sambucus canadensis 
Missouri State Fruit Experiment Station

Ytri tenglar
USDA Plants Profile: Sambucus nigra subsp. canadensis 
Vanderbilt University Bioimages photo gallery: Sambucus nigra ssp. canadensis 

Geitblaðsætt
Yllir
Taxus contorta

Taxus contorta er trjátegund í ættkvíslinni Taxus. Hann er upprunninn í tempruðum skógum Afghanistan, norður Indlands, Tíbet og Pakistan.

Tilvísanir

 Flóra Kína

Ýviðarætt
Barrtré
Taxus celebica

Taxus celebica er stórt sígrænt tré af ýviðarætt (Taxaceae), útbreiddur í Kína upp í 900m hæð.

Lýsing
Þetta er tré að 14 m hátt og breitt og runnkennt þegar það er ræktað. Barrið er að 4 sm langt — breiðara en á öðrum ýviðartegundum — og endar oft á mjög mjóum og hvössum oddi. Neðan á barrinu eru tvær breiðar og gular loftaugarákir.

Hann eins og aðrar ýviðartegundir er ofnýttur vegna þess að börkur og barr innihalda efni (Taxol) sem er nýtt í krabbameinsmeðferð.

Tilvísanir

Ýviðarætt
Barrtré
Taxus wallichiana

Taxus wallichiana er trjátegund í ættkvíslinni Taxus sem var lýst af Joseph Gerhard Zuccarini.  IUCN telur tegundina í útrýmingarhættu. Engar undirtegundir eru skráðar Catalogue of Life.

Tilvísanir

 Flóra Kína

Ýviðarætt
Barrtré
Japansýr

{{taxobox
| image = Taxus_cuspidata_fruits.JPG
| status = LR/lc

| status_ref = 
| regnum = Jurtaríki (Plantae)
| divisio = Berfrævingar (Pinophyta)
| classis =  Barrtré (Pinopsida)
| ordo = (Pinales)
| familia = Ýviðarætt (Taxaceae)
| genus = Taxus
| species = T. cuspidata
| binomial = Taxus cuspidata
| binomial_authority = Siebold & Zucc.
| synonyms = 
Taxus baccata subsp. cuspidata (Siebold & Zucc.)
Taxus baccata var. cuspidata (Siebold & Zucc.)
Cephalotaxus umbraculifera 
Taxus baccata var. microcarpa
Taxus caespitosa Nakai
Taxus caespitosa var. angustifolia
Taxus cuspidata f. aurescens Rehder
Taxus cuspidata f. nana (Rehder) 
Taxus cuspidata var. ambraculifera 
Taxus cuspidata var. caespitosa (Nakai)
Taxus cuspidata var. hicksii 
Taxus cuspidata var. microcarpa (Trautv.)
Taxus cuspidata var. nana
Taxus cuspidata var. umbraculifera
Taxus media f. hicksii
Taxus umbraculifera (Siebold ex Endl.) C.Lawson
Taxus umbraculifera subsp. laxa
Taxus umbraculifera var. hicksii (Rehder) Spjut
Taxus umbraculifera var. microcarpa (Trautv.) Spjut
Taxus umbraculifera var. nana (Hort. ex Rehder) Spjut
}}Japansýr''' (fræðiheiti: Taxus cuspidata) er tegund af ættkvíslinni Taxus'' sem vex í Japan, Kórea, norðaustur Kína og suðaustast í Rússlandi.

Þetta er stór sígrænn runni eða tré, að 10–18 m hátt, með stofn að 60 sm í þvermál. Barrið er lensulaga, flatt, 1 til 3 sm langt og 2 til 3 mm breitt, í spíral eða óreglulega út frá sprotunum, en sveigt svo það myndar þröngt v út frá þeim, nema á toppsprotanum þar sem spíralstaðan sést greinilega.

Blómin einkynja og plönturnar eru sérbýlisplöntur. Kvenblómið er eitt íhvolft fræblað, sem verður að rauðu aldini með einu fræi. Fræ egglaga, samþjöppuð, dálítið 3-4 köntuð. Frækápa rauð. Aldinin á Japansý eru oft nokkur saman í hóp, og því fleiri saman en hjá Taxus baccata.
  
Vitað er að stöku tré frá Sikhote-Alin séu meir en 1000 ára gömul.

Nytjar
Hann er víða ræktaður í austur Asíu og austur Norður Ameríku sem skrautrunni.

Ræktun á Íslandi
Hérlendis hefur hann verið ræktaður með góðum árangri.

Eitrun 
Allir hlutar runnans eru nægilega eitraðir til að drepa hest, að frátöldum berkönglinum (en fræið sjálft er mjög eitrað). Fyrir hunda eru 2.4g á kg banvæn . Það er þessvegna mælt með því að halda heimilisdýrum frá plöntunni.  Villt dýr eins og elgur og vapitíhjörtur hafa einnig orðið fyrir eitrun af honum.

Tilvísanir

Ýviðarætt
Barrtré