alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Stagbrú

Stagbrú – eða skástagabrú – er brú, þar sem brúarplatan er stöguð í eina eða fleiri súlur (eða turna) með hallandi stálköplum. 

Skipta má stagbrúm í tvo megin flokka eftir útfærslu staganna: Í vængstögun eða blævængsútfærslu liggja stögin með breytilegum halla frá ofanverðri burðarsúlunni, eins og teinar í blævæng, en í harpstögun eða hörpuútfærslu eru stögin nokkurn vegin samsíða eins og strengir í hörpu.

Stagbrýr eru taldar hagstæðasta burðarformið fyrir nokkur hundruð metra haflengdir, en einnig geta aðstæður ráðið því hvaða gerð af brú er talin hagstæðust. Stagbrýr ná að spanna u.þ.b. helminginn af þeirri vegalengd sem unnt er með hengibrúm, og því eru lengstu brýr í heiminum hengibrýr. 

Meginkostir stagbrúa eru:
 Þær eru stífari en hengibrýr, þannig að brúargólfið hreyfist mun minna við venjulegt álag.
 Hægt er að byggja plötuna í áföngum út frá turninum, og því nýtast stögin bæði sem tímabundið og varanlegt burðarkerfi fyrir brúargólfið.
 Í samhverfum brúm eru láréttu kraftarnir í jafnvægi, og því er ekki þörf á öflugum akkerum, eins og í hengibrúm.
 Enn einn kostur stagbrúa er að burðarsúlurnar geta verið eins margar og henta þykir, allt frá einni súlu og upp úr. Í hengibrúm eru burðarsúlurnar yfirleitt tvær.
 Loks má nefna að stagbrýr er hægt að hanna með mildri hliðarsveigju, en hengibrýr liggja ávallt beint af augum.

Athyglisverðar stagbrýr

Sutong-brúin: Yfir Yangtze-fljót í Kína. Lengsta stagbrú sem gerð hefur verið, 1.088 m haf. Opnuð fyrir umferð 30. júní 2008.
Tatara-brúin: Japan, ein af mörgum brúm sem tengja Honshú og Shikoku, 890 m haf. Opnuð 1. maí 1999.
Normandí-brúin: Yfir ósa Signu, Normandí, Frakklandi. Lengsta stagbrú í Evrópu, 856 m haf. Vígð 20. janúar 1995.
Eyrarsundsbrúin: Yfir Eyrarsund, milli Danmerkur og Svíþjóðar, 490 m haf. Lengsta stagbrú, sem er bæði fyrir bíla og járnbrautir.

Heimildir
 
 

Brýr
Verkfræði
Sumarólympíuleikarnir 2012

Sumarólympíuleikarnir 2012 voru haldnir í London í Englandi dagana 27. júlí til 12. ágúst 2012. Þetta voru þrítugustu sumarólympíuleikarnir sem haldnir hafa verið. London var kosin til að halda leikana þann 6. júlí 2005 og verður þar með fyrsta borgin til að halda þá þrisvar sinnum. Áður voru leikarnir haldnir þar árin 1908 og 1948. Leikarnir áttu sér stað aðallega í Stratford, svæði í Austur-London sem er nú í endurbyggingu. Einkennislag leikanna var lagið Survival, samið og flutt af ensku hljómsveitinni Muse. Leikarnir voru opnaðir opinberlega 27. júlí 2012 með setningarathöfn á Ólympíuleikvanginum.

Kosning borgarinnar 
Eftirfarandi borgir buðust til þess að halda leikana. Kosningin fór fram í Singapúr þann 6. júlí 2005. Hún fór þannig fram að sú borg sem fékk fæst atkvæði eftir hverja umferð féll úr leik, þangað til aðeins ein borg var eftir. Taflan hér fyrir neðan sýnir atkvæðafjölda borganna eftir hverja umferð kosninganna:

Staðir 

Sumarólympíuleikarnir áttu sér stað víðs vegar um London. Að hluta voru notuð mannvirki sem voru til og að hluta ný og tímabundin mannvirki. Yfirlýst markmið er að skilja ekki eftir hvíta fíla (stór mannvirki sem enginn nýtir eftir leikana). Ólympíuleikvangurinn og ólympíuþorpið eru í Stratford í Austur-London þar sem eignarnám eldri bygginga sem voru rifnar niður, þetta vakti nokkurra deilu við fyrri eigendur og íbúa. Ólympíuleikvangurinn var hannaður þannig að hann rúmi 80.000 gesti fyrir opnunar- og lokahátíðir ólympíuleikanna en var breytt eftir leikana í 25.000 sæta íþróttaleikvang.

Í ákveðnum greinum (siglingum, kajak- og kanóróðri, kappróðrum og fjallahjólabruni) var keppt utan London. Leikir í undanriðlum í knattspyrnu voru leiknir á frægum knattspyrnuvöllum í Glasgow, Manchester, Cardiff og Newcastle.

Ólympíusvæðið 

Á Ólympíusvæðinu eru líka:
 Ólympíuþorpið, með aðstöðu fyrir íþróttafólkið og aðstoðarfólk (um 17.320 rúm alls).
 Fjölmiðlamiðstöð leikanna.

Árbakkasvæðið 

Árbakkasvæðið eru fjórir íþróttavellir á Thames Gateway-svæðinu beggja vegna árinnar Thames:

Miðsvæðið 

Miðsvæðið telur alla aðra íþróttaaðstöðu á Stór-Lundúnasvæðinu. Þessir staðir eru dreifðir víða um Mið-London og Vestur-London:

Utan London 
Fjórir leikvangar verða utan við Stór-Lundúnasvæðið:

Knattspyrnuvellir

Leikarnir

Þátttakendur 

Yfir 10.000 keppendur frá 204 löndum tóku þátt í leikunum.

Dagskrá

Tilvísanir

Tenglar 

 Vefur leikanna
Normandí-brúin

Normandí-brúin (franska: Pont de Normandie) er stagbrú yfir ósa Signu, og tengir borgirnar Le Havre og Honfleur í Normandí, norður Frakklandi. Heildarlengd brúarinnar er 2.143 m, en hafið yfir Signu, milli meginstöpla, er 856 m.

Bygging brúarinnar 
Brúin var hönnuð af hópi verkfræðinga undir stjórn dr. Michel Virlogeux, í samráði við arkitektana François Doyelle og Charles Lavigne. Bygging brúarinnar hófst 1988 og stóð yfir í 7 ár. Brúin var formlega vígð 20. janúar 1995, en umferð hafði verið hleypt á hana í árslok 1994.

Þegar brúin var tekin í notkun, var hún bæði lengsta stagbrú í heimi (miðað við heildarlengd), og einnig með lengsta meginhafið (856 m), sem var meira en 250 m lengra milli burðarsúlna en fyrra metið. Þetta met féll 1999, þegar Tatara-brúin í Japan var tekin í notkun. Metið fyrir heildarlengd féll árið 2004, þegar Rio-Antirio-brúin í Grikklandi var opnuð fyrir umferð, en hún er 2.883 m. 

Ákveðið var að byggja stagbrú, af því að hún var bæði ódýrari, og stöðugri gagnvart vindálagi en hengibrú. Einnig þóttu jarðfræðilegar aðstæður henta betur fyrir stagbrú (mjúk leirlög), því að þar nægir að gera undirstöður fyrir tvo stöpla, en í hengibrúm þarf einnig tvö risavaxin akkeri til þess að halda í burðarkaplana. Loks hafði þjóðarstolt Frakka nokkur áhrif, þ.e. vilji til að byggja lengstu stagbrú í heimi.

Normandí-brúin kostaði um 40 milljarða íslenskra króna. Tekinn er vegatollur af þeim sem aka um brúna.

Gerð brúarinnar 

Brúarplatan er 23.60 m breið, og skiptist í 4 akreinar fyrir bíla og tvo göngustíga. Súlurnar eru steinsteyptar og eru í lögun eins og öfugt Y. Þær eru 215 m háar og vega yfir 20.000 tonn. Meira en 19.000 tonn af stáli fóru í brúna og 184 stög úr stálköplum voru notuð. Hæðin frá vatnsborði Signu upp undir brúargólfið er rúmir 50 m, enda er áin skipgeng.

Útreikningar leiddu í ljós að við vissar aðstæður gætu lengstu stögin farið að sveiflast. Til þess að koma í veg fyrir það voru stögin tengd saman með þvervírum, sem setja nokkurn svip á brúna. 

Brúin er talin verkfræðilegt og framkvæmdalegt afrek, og hefði verið óhugsandi 20 árum fyrr, þegar ekki var völ á nútíma tölvu- og mælitækni. Brúin er einnig fallegt mannvirki, sem almenningur í Normandí lítur til með stolti, og telur vera tákn fyrir héraðið, eins og Camembert-osturinn og Calvados-vínið.

Heimildir

Tenglar 
 Mynd af Normandí-brúnni

Brýr í Frakklandi
Skarlatssótt

Skarlatssótt (fræðiheiti: febris scarlatina) er bakteríu-smitsjúkdómur með skamman meðgöngutíma og allvaranlegt eftiráónæmi.

Helstu einkenni eru hár hiti, hálsbólga og blárauðir flekkir um líkamann. Sumar heimildir telja að skarlatssótt hafi gengið sem landfarsótt hér á landi árið 1787 og 1788.

Ekki hefur tekist að þróa bólusetningu við sjúkdóminum en með tilkomu sýklalyfja varð hann viðráðanlegur.

Smitsjúkdómar
Jelena Slesarenko

Jelena Vladimirovna Slesarenko (rússneska: Елена Владимировна Слесаренко, fædd 28. febrúar 1982 í Volgograd) er rússneskur hástökkvari. Hún vann gull á Ólympíuleikunum 2004, gull á innanhúsmeistaramótunum 2004 og 2006 en silfur á sama móti árið 2008. Á Ólympíuleikunum 2008 endaði hún í 4. sæti.

Rússneskir hástökkvarar
Fólk fætt árið 1982
Hjartaskel

Hjartaskel (fræðiheiti: Cerastoderma edule eða Clinocardium nuttallii) er sælindýr af báruskeljarætt. Hjartaskel og sandskel eru síarar.

Lýsing 
Hjartaskelin er með þykka, ljósbrúna skel og getur orðið allt að 14 cm á hæð en algengasta stærðin er undir 5 cm. Ef horft er á hjartaskel á hlið er hún hjartalaga. 

Hjartaskel er með fót sem hún notar til að stökkva áfram ef hún skynjar hættu. 

Hjartaskelin verður kynþroska við tveggja ára aldur.

Lifnaðarhættir 
Hjartaskelin lifir á fínu undirlagi, sérstaklega á fínum sandi. Hún grefur sig í sandinn og liggur þar. 

Finnst á allt að 200 m dýpi en er helst í grynningum við 5°C.

Hún lifir í Beringshafinu og í kringum Japan.

Mesti tilkynnti aldur eru 18 ár.

Fæða 
Helsta fæða hjartaskeljarinnar eru lítil krabbadýr.

Heimildir 
https://inverts.wallawalla.edu/Mollusca/Bivalvia/Veneroida/Cardiidae/Clinocardium_nuttallii.html

http://www.sealifebase.org/summary/Clinocardium-nuttallii.html

Báruskeljarætt
Sælindýr

Sælindýr er lindýr sem lifir í sjó.

Listi yfir nokkur sælindýr 
 flekkunökkvi
 færiskel
 geisladiskur
 greipbarði
 grænlandsdiskur
 hornbeli 
 mararbobbi
 mardúfa
 marfluga
 moskussmokkur
 mæruskel
 möttuldoppa
 perlutoppa
 péturskóngur
 rifjabeli
 sandkænuskel
 toppsnubba

Lindýr
Síari

Síari er dýr sem nærist á því að sía smáar lífverur og lífrænar agnir úr sjónum, yfirleitt með því að sía sjóinn í gegnum líffæri sem alsett eru fínum hárum eða burstum. 

Dæmi um síara eru skeldýr, dýrasvif, hrúðurkarlar, svampdýr. Einnig skíðishvalir og margir fiskar, þar á meðal nokkrir hákarlar. Sumur fuglar eins og flæmingjar og einnig nokkrar tegundir af öndum eru einni síarar.

Sjávarlíffræði
Fiskifræði
Dýrafræði
Ræktarland

Ræktarland, ræktunarland, ræktað land eða ræktanlegt land er land sem hægt er að nýta til ræktunar í landbúnaði. Aðrar landslagsgerðir eru t.d. jöklar, eyðimerkur, haf, vötn og auðnir. 

Í heiminum í dag eru um 19.824.000 km² ræktunarlands.

Tilvísarnir

Tengill 
 Umhverfisstofnun - Landslagsgerðir og gróið land
 Verðmæti ræktunarlands , grein eftir Áslaugu Helgadóttur og Jónatan Hermansson í greinasafni landbúnaðarins.

Landslagsþættir
Auðn

Auðn nefnist land sem er hefur lítinn lífmassa og er ekki byggt. Sem dæmi má nefna eyðimerkur, öræfi, sanda og ógróin hraun. Jöklar geta líka flokkast undir auðnir.

Landslagsþættir
Rifstangi

Rifstangi er nyrsti tangi Melrakkasléttu og þar með nyrsti tangi á meginlandi Íslands. Hann er milli Skálavíkur í vestri og Rifsvíkur. Upp af tanganum er Skinnalónsheiði.

Norður-Þingeyjarsýsla
Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins

Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins samanstendur af 15 heilsugæslustöðvum á höfuðborgarsvæðinu í Reykjavík, Seltjarnarnesi, Mosfellsbæ, Garðabæ og Hafnarfirði. Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins tilheyra einnig Þróunarstofa heilsugæslunnar, Þroska- og hegðunarstöð, Göngudeild sóttvarna, Geðheilsa-Eftirfylgd/Iðjuþjálfun, og Stjórnsýsla Heilsugæslunnar. 

Heilsugæslustöðvarnar eru:

 Heilsugæslan Árbæ
 Heilsugæslan Efstaleiti 
 Heilsugæslan Fjörður
 Heilsugæslan Garðabæ 
 Heilsugæslan Glæsibæ
 Heilsugæslan Grafarvogi 
 Heilsugæslan Hamraborg
 Heilsugæslan Hlíðum 
 Heilsugæslan Hvammi    
 Heilsugæslan Miðbæ
 Heilsugæslan Mjódd 
 Heilsugæslan Mosfellsumdæmi 
 Heilsugæslan Seltjarnarnesi  
 Heilsugæslan Sólvangi

Tenglar 

 Heilsugæslan

Heilbrigðisþjónusta
Kötlutangi

Kötlutangi er syðsti tangi meginlands Íslands. Hann er á Mýrdalssandi suður af Hjörleifshöfða í Vestur-Skaftafellssýslu. Kötlutangi myndaðist í Kötlugosinu 1918 en þá færðist ströndin út vegna mikils framburðar í jökulhlaupinu sem fylgdi gosinu. Fyrir þann tíma var Dyrhólaey syðsti tangi landsins.

Síðan þá hefur sjórinn hins vegar jafnt og þétt étið af Kötlutanga og hefur því verið spáð að innan tíðar muni Dyrhólaey ná aftur þeirri stöðu að vera syðsti tangi meginlandsins. Bið verður þó á því, því samkvæmt Landmælingum Íslands sem byggja á gervihnattamyndum árið 2004 var Kötlutangi 500 metrum sunnar en Dyrhólaey þá. Áætlað að að Kötlutangi styttist um 10 til 20 metra á ári.

Tilvísanir 

Vestur-Skaftafellssýsla
Gerpir

Gerpir er fjall milli Vöðlavíkur og Sandvíkur í Suður-Múlasýslu. Það er jafnframt austasti oddi meginlands Íslands.

Fjarðabyggð
Fjöll á Íslandi
Hjörsey

Hjörsey er eyja í Faxaflóa sem er 5,5 km² að flatarmáli og því þriðja stærsta eyja við Ísland. Hún er vel gróin og þar var lengi stórbýli, og margbýli um skeið. Í eynni var kirkja, sem lögð var niður árið 1896. Hægt er að komast á fæti frá meginlandinu til eyjarinnar á fjöru þegar stórstreymt er.

Heimild 
 

Eyjar við Ísland
Faxaflói
Gervitungl

Gervitungl eða gervihnöttur er manngert tæki eða hlutur, sem komið hefur verið á sporbaug um stjarnfræðilegt fyrirbæri. Spútnik 1 er fyrsti gervihnötturinn en hann fór á braut um jörðu. Hlutir, sem fyrir slysni hafa komist á sporbaug um jörðina og ónýt gervitungl kallast geimrusl.

Tengt efni 
 Farskiptatungl
 Geimstöð
 Hubble-sjónaukinn
 Njósnahnöttur
 Veðurtungl
Fyrsta gervitunglið-Spútnik 1

Tækni
Geimvísindi

ast:Satélite (dixebra)
Gróið land

Gróið land kallast allt það land sem hefur vissa gróðurþekju, svo sem 50-75% mælt við svörð.

Tilvísanir 

Bergfræði
Ulrik Christian Gyldenløve

Ulrik Christian Gyldenløve (eða Úlrik Kristján Gyldenlöve) (1678 – desember 1719) var aðmíráll í danska sjóhernum og launsonur Kristjáns 5. danakonungs. Móðir hans var Sophie Amalie Moth, greifynja af Samsø. Gyldenløve var eftirnafn sem laungetnum börnum dönsku konunganna Kristjáns 4., Friðriks 3. og Kristjáns 5. var gefið.

Ulrik Christian Gyldenløve er einna þekktastur á Íslandi fyrir það að hafa verið skipaður fyrsti stiftamtmaður hérlendis, aðeins 5 ára gamall, og hafði hann í sjálfu sér alls engin afskipti af Íslandsmálum framan af. Fimmtán ára að aldri var hann sendur til Hollands í sjóliðsforingjanám og fékk aðmírálstign þegar heim kom. Árið 1701 varð hann yfirmaður alls danska flotans og fékk leyfi hjá Friðrik 4. hálfbróður sínum, sem þá var orðinn konungur, til að láta koma á fót sjóliðsforingjaskóla í Kaupmannahöfn.

Þegar Danir sögðu Svíum stríð á hendur 1709 og sænski flotinn settist um Kaupmannahöfn þótti Gyldenløve standa sig mjög vel við varnir borgarinnar, tók sjálfur þátt í sjóorrustunum og særðist illa. Hann féll svo í sjóorrustu á Køge-flóa rétt áður en stríðinu lauk, þegar sænsk leyniskytta skaut hann í hnakkann.

Gyldenløve var stiftamtmaður til dauðadags en átti lítinn þátt í landsstjórninni. Með árunum lagði hann þó jafnan gott til Íslandsmála en varð að sjá allt með annara augum, því að hann kom aldrei til Íslands.

Tengt efni 
 Stiftamtmenn á Íslandi

Danskir embættismenn
Stiftamtmenn
Salahverfi

Salahverfi er hverfi sem liggur suðaustan Lindahverfis og á mörkum Reykjavíkur við Seljahverfi. Salahverfi er í yfirhverfinu Fífuhvammur í Kópavogi sem er sveitarfélag á Íslandi, og eru Versalir þar, skólinn Salaskóli og sundlaugin Salalaug. Salahverfi deilir póstnúmerinu „201“ með Smáranum og Lindahverfinu. 

Árið 2007 fundist Spánarsniglar í Salahverfi.

Tengt efni
Heilsugæslustöðin í Salahverfi

Heimildir

Kópavogur
Krakatá

Krakatá (indónesíska: Krakatau) er eldfjallaeyja í Sundasundi, milli Jövu og Súmötru í Indónesíu. Eldfjallið á eyjunni heitir einnig Krakatá og það hefur gosið oft og kröftuglega. Gosið 1883 var eitt mesta stórgos á sögulegum tíma í heiminum.

Við eldstöðina gaus eyjan Anak Krakatá árið 2018 með þeim afleiðingum að hluti hennar hrundi. Afleiðingin var flóðbylgja sem olli dauða yfir 400 manns.

Eldfjöll í Indónesíu
Eldkeilur
Facebook

Facebook (stundum íslenskað sem Feisbók, Feisbúkk, Fésbók eða Andlitsbók) er netsamfélag stofnað þann 4. febrúar 2004. Vefsíðan er í eigu Meta Platforms (áður Facebook Inc.) Notendur geta tengt í „tengslanetum“ sem tákna borgir, vinnustaði, skóla og svæði til að hafa samskipti við annað fólk. Fólk getur bætt við vinum, sent skilaboð og breytt yfirliti sínu. Árið 2021 voru 2,85 milljarður virkir notendur síðunnar.

Mark Zuckerberg stofnaði Facebook þegar var hann námsmaður Harvard-háskóla og í fyrstu var félagsaðild bundin við námsmenn háskólanna. Kvikmynd um hvernig Facebook varð til heitir The Social Network.

Tengill 
 Heimasíða Facebook

Samfélagsmiðlar
Netsamfélög
Eðlisvarmi

Eðlisvarmi er sú orka sem þarf til að hita eitt gramm efnis um eina gráðu. Einu sinni var talað um að eðlisvarmi efnis væri jafn þeim fjölda hitaeininga sem þarf til þess að hita eitt gramm af efni um eina gráðu á celsíus en nú notar fólk orkueininguna júl.

ast:Calor específica
bg:Специфичен топлинен капацитет
ca:Calor específica
cs:Měrná tepelná kapacita
da:Varmefylde
de:Spezifische Wärmekapazität
en:Specific heat capacity
es:Calor específico
eu:Bero espezifiko
fa:ظرفیت حرارتی ویژه
fr:Chaleur massique
ko:비열용량
it:Calore specifico
jbo:glanejni sroka'e
mk:Специфична топлина
nl:Soortelijke warmte
ja:比熱容量
no:Spesifikk varmekapasitet
nn:Spesifikk varmekapasitet
uz:Solishtirma issiqlik sigʻimi
pl:Ciepło właściwe
pt:Calor específico
ru:Удельная теплоёмкость
sk:Merná tepelná kapacita
sl:Specifična toplota
sr:Специфична топлота
sh:Specifična toplota
fi:Ominaislämpökapasiteetti
sv:Värmekapacitivitet
vi:Nhiệt dung riêng
tr:Özgül ısı
zh:比热
Varmafræði
Leiðarhnoða

Leiðarhnoða  var hnykill sem Aríaðna í grískri goðafræði lét Þeseif fá áður en hann hélt inn í völundarhúsið á Krít til að drepa Mínotárosinn. Hnykill þessi var nefndur leiðarhnoða vegna þess að Þeseifur vatt út af hnyklinum þegar hann gekk inn í völundarhúsið til að geta svo lesið sig eftir honum þegar hann hafði drepið Mínotárosinn og ratað þannig út. Leiðarhnoða hefur síðan verið notað í yfirfærðri merkingu, sbr. t.d. þegar menn segja: Stjórnmálaskoðanir Niccolò Machiavelli voru honum leiðarhnoða í lífinu.

Tilvísanir
Þurrabúð

Þurrabúð (eða tómthús) er búskaparform við sjávarsíðuna þar sem menn bjuggu en voru hvorki sjálfstæðir bændur né vistráðnir hjá bændum, eða m.ö.o. menn voru sjómenn eða daglaunamenn í verstöð eða sjávarbyggð en höfðu ekki afnot af jörð eða héldu húsdýr. Sett voru lög um þurrabúðarmenn árið 1888 sem komu í stað tilskipunar um lausamenn og húsmenn frá 1863. 

Utan kaupstaðar eða verslunarstaðar máttu menn ekki byggja þurrabúð, nema lóð fylgdi búðinni með matjurtagarði og húsakynni væru sæmileg. 

Árið 1894 var losað um vistarskylduna og árið 1907 var felld niður heimild sveitarstjórna til að synja manni um leyfi til að setjast í húsmennsku eða þurrabúð.

Tengt efni 
 Vistarband

Heimild 
 Björn S. Stefánsson, Ráðningarskilmálar í lok 19. aldar
Verstöð

Verstöð er staður þar sem stunduð var sjósókn og afli verkaður. Flestar hinar elstu verstöðvar eru frá árabátaöld og hafa að líkindum myndast á síðmiðöldum.  Vermenn komu í verið á ákveðnum tímum og bjuggu þar í verbúðum sem kallaðar voru sjóbúðir. Sjóbúðir voru þannig að byggt var útihús, stundum eitt sér, eða fleiri saman og veggir hlaðnir að innan úr grjóti og torfi eða grjóti eingöngu en að utan úr grjóti og torfi eða sniddu.

Það sem verstöð myndaðist þurfti að vera góð lending, skammt að róa á fiskimið og nógu mikið landrými til að reisa mætti verbúðir og verka fisk. Einnig þurfti að vera auðvelt að sækja rennandi vatn eða vatn í brunna.

Fjórar tegundir fiskivera voru algengust á fyrri tíð.
 Heimaver eða verstöðvar þar sem menn réru heiman frá sér
 Útver voru staðir þar sem menn fóru til með báta sína og skipshafnir og höfðust við meðan á veiðum stóð. Það kallast útræði að róa úr útveri og þeir sem réru voru útróðrarmenn, útversmenn eða vermenn. Útver voru nálægt fiskimiðum þar sem gott var að sitja fyrir fiskigöngum.
 Viðleguver voru verstöðvar þar einhverjir aðkomubátar voru en flestir bjuggu á bæjum
 Blönduð ver sem voru blanda af hinu.

Verstöðvar voru fjölmargar, um 320 verstöðvar eru þekktar frá árabátaöld, flestar í Vestfirðingafjórðungi. Meðal verstöðva voru Vestmannaeyjar, Dritvík, Oddbjarnarsker og Bolungarvík.

Heimildir 
 Saga sjávarútvegs á Íslandi, I. bindi 
 Í verinu, Eimreiðin, 1-2. Hefti (01.01.1923), Blaðsíða 17
 Ýmislegt um vermennsku á 19. öld,Eimreiðin, 2. Hefti (01.04.1937), Blaðsíða 187

Fiskveiðar
Saga sjávarútvegs
Útræði

Útræði er  þegar róið var til fiskjar út frá  útveri en útver voru verstöðvar þar sem menn fóru til með báta sína og skipshafnir á árabátaöld. Útver voru nálægt fiskimiðum þar sem gott var að sitja fyrir fiskigöngum. Þau voru oft á annesjum fjarri byggð.

Heimild 
Saga sjávarútvegs á Íslandi, I. bindi 

 fiskveiðar
 saga sjávarútvegs
Ósvör

Ósvör í Bolungarvík er endurgerð verstöð frá árabátaöld sem var smíðuð fyrir gerð heimildarmynda Erlends Sveinssonar Verstöðin Ísland og Íslands þúsund ár 1990. Þar er nú sjóminjasafn.

Ósvör stendur austast í Bolungarvíkinni, niður við sjóinn. Safnið saman stendur af tvöfaldri 19. aldar verbúð, salthúsi, fiskreiti og þurkhjalli. 

Þar er einnig sexæringur, dráttarspil, ýmis veiðarfæri og tæki og tól sem notuð voru við veiðar og fiskverkun á öldum áður. 

Safnverðir í Ósvör klæðast sjófötum árabátatímans og lýsa því sem fyrir augum ber.

Tenglar 

Heimasíða safnsins
 Sjómenn fortíðar heimsóttir í Ósvör; grein í Morgunblaðinu 1995

Söfn á Íslandi
Bolungarvík
Netsamfélag

Netsamfélag er vefsíða þar sem fólk getur haft samskipti við annað fólk í gegnum fréttabréf, síma, tölvupóst eða annað skilaboðakerfi eða spjallkerfi í staðinn fyrir að hafa samband augliti til auglitis. Félagsnet svo sem MySpace og Facebook eru dæmi um netsamfélög.

Netsamfélög
Íslands þúsund ár

Ísland þúsund ár er leikin íslensk heimildarkvikmynd frá árinu 1997. Leikstjóri hennar er Erlendur Sveinsson en kvikmyndataka var í höndum Sigurðar Sverris Pálssonar. Kvikmyndin fjallar um sjósókn fyrri alda og gefur innsýn í lífsbaráttu íslenskra sjómanna á árabátatímanum þegar farið var í útróðra á opnum bátum. Kvikmyndin er sjálfstætt afsprengi heimildamyndarinnar Verstöðin Ísland frá 1991 og notar myndefni úr upphafsatriði þeirrar myndar. Í myndinni er sagt frá einum róðri sjö manna á sexæringi undir lok nítjándu aldar.   

Leikmyndin úr myndinni, endurgerð verstöð í Ósvör við Bolungarvík er vinsæll ferðamannastaður.

Tenglar 
 Íslands þúsund ár á FLV-sniði hjá Poppoli Pictures
 Kvikmynd um árabátasjómanninn; grein í Morgunblaðinu 1997 
 Baráttan við bárurnar; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1997

Íslenskar heimildarmyndir
Kyndilmessa

Kyndilmessa (á latínu Praesentatio Domini; þ.e. Kynning Herrans, einnig nefnd á latínu Missa Candelarum, og Purificatio Mariæ) er kristinn helgidagur, einkum í kaþólsku og rétttrúnaðarkirkjunum, sem haldinn er hátíðlegur 2. febrúar. Nafnið er dregið af latneska orðinu candelarium sem merkir kerti. Hátíðin er haldin til minningar um þegar Jesúbarnið var fram borið í musterinu í Jerúsalem. Kyndilmessa er þess vegna hreinsunardagur Maríu meyjar, 40 dögum eftir fæðingu Krists. Á íslensku hefur hún einnig verið kölluð „hreinsunarhátíð blessaðrar Maríu meyjar”.

Tímasetning 
Samkvæmt Móselögum (3. Mósebók 12, 2-4) og hefðum gyðinga er kona talin óhrein í fjörutíu daga eftir að hún hefur fætt sveinbarn. Samkvæmt Lúkasarguðspjallinu tóku María og Jósef Jesúbarnið til musterisins fjörutíu dögum eftir fæðingu hans. Upphaflega var hátíðin haldin 14. febrúar enda var fæðing Jesú í frumkristni talin hafa átt sér stað 6. janúar. Á fjórðu öld var fæðingardagurinn fluttur yfir á 25. desember.

Saga 
Á fyrstu öldum kristni var hátíðin haldin til minnis um fund Símeons og Jesú í musterinu samkvæmt 2. kapítula Lúkasarguðspjalls 25-40 enda var hátíðin þá nefnd Dagur heilags Símeons eða Hypapante (úr grísku fundur). Elstu heimildir um hreinsunarhátíð Maríu eru frá Jerúsalem snemma á 4. öld, en er þá reyndar bundin við 14. febrúar, þar sem þá var fæðingardagur Jesú enn talinn 6. janúar. Hátíðin var svo fyrirskipuð árið 524 af Jústiníanusi keisara í Konstantínópel. Árið 690 skipaði Sergius I. páfi í Róm, að á hreinsunarhátíðinni skyldi vígja öll kerti sem ætlað væri til helgigjörða á árinu. Á þessum degi var á miðöldum farin skrúðganga utan og innan kirkjubyggingarinnar og einnig út í kirkjugarð. Báru prestar og söfnuður logandi kerti í göngunni.
Hátíðin fékk því nafnið missa candelarum á latínu en það þýðir kertamessa. Það sést oft í íslenskum fornbréfum frá 15. og 16. öld en eftir siðbreytingu er orðið kyndilmessa orðið allsráðandi.

Kyndilmessa á Íslandi 
Eftir siðaskipti lagðist hátíðin af eins og önnur Maríudýrkun en í kaþólskum sið og rétttrúnaðakirkjunni er ennþá haldið upp á daginn með ljósamessu. Á kyndilmessu er vetur hálfnaður en vetrarvertíð hófst áður fyrsta virka dag eftir kyndilmessu.

Heimild 

 Kyndilmessa

Kristnar hátíðir
Dagatal