alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Lykill

Lykill er tæki til að opna hurð sem er læst með lás. Lykill er oft úr stáli eða járni en líka stundum úr áli og í gamla daga var til lykill úr tré. Íslenska orðið „lykill“ á rætur að rekja til þýska orðsins loch, sem þýðir „gat“, en á göt voru sett „lok“, sbr. „settu lok á gatið til að loka því“. Þannig varð lykill orð yfir eitthvað sem var lokað en opnað svo með tæki.

Smíði og notkun 
Lyklar eru búnir til af smið, svokölluðum „lyklasmið“. Lyklasmiðurinn tekur efnivið (til dæmis ál) og smíðar lykil með lykilgerðartæki. Vél þessi slípar brúnir álsins og býr til marga ískorninga. Svo er það verk lásasmiðsins að búa til lás sem samsvarar sköpun lyklasmiðsins.

Lykill er oft settur á lyklakippu en hún fjötrar saman marga lykla sem maður notar í daglegu lífi, t.a.m. er ekki óvenjulegt að eiga tvo til þrjá lykla: einn húslykil, einn bíllykil og einn lykil að skríni. Í þeim tilfellum er handhægt að hafa á sér lyklakippu til að halda utan um lykla sem maður á og notar í daglegu lífi.

Yfirleitt er lykillinn notaður til þess að opna eitthvað sem aðskilur tvö rými. Ef lykillinn er til að mynda notaður til að opna kistu hafa tvö rými verið sameinuð, þ.e. rýmið innan kistunnar og utan hennar.

Sem tákn 
Það er til merkis um heiður að vera veittur lykill að borg en það er bara táknrænt en ekki um alvöru lykil að ræða heldur hugrænan. Að vera veittur lykill að borginni er vísun til þess að í gamla daga voru borgir umluktar af virki en það var eitt hlið með hurð sem var opnuð með lykli en bara þeir sem voru vinir borgarinnar máttu opna hurðina.

Öryggi
Dráttarvextir

Dráttarvextir eru vextir sem reiknaðir eru á gjaldfallna fjárkröfu vegna vanefnda í formi greiðsludráttar, þ.e.a.s. þegar krafan hefur ekki verið greidd á tilsettum tíma. Dráttarvextir eru í eðli sínu samningsbundnar eða lögákveðnar skaðabætur sem byggjast á hlutlægum grundvelli, án tillits til raunverulegs tjóns kröfuhafa af völdum greiðsludráttarins, en um leið hafa þeir einnig það hlutverk að hvetja skuldara til þess að efna greiðsluskyldu sína sem fyrst. Dráttarvextir geta átt sér stoð í samningi eða lögum, en algengt er að byggt sé á hvoru tveggja, það er að segja samningsskilmálum sem vísa jafnframt til viðeigandi lagareglna. Reglur um dráttarvexti eru að meginefni lögfestar í III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001.

Dráttarvextir eru samtala gildandi vaxta algengustu skammtímalána Seðlabanka Íslands til lánastofnana (grunnur dráttarvaxta) auk sjö prósenta álags (vanefndaálag), nema um annað sé samið sérstaklega. Almennt er kröfuhafa heimilt að krefja skuldara um dráttarvexti sem reiknast af ógreiddri peningakröfu frá og með umsömdum gjalddaga fram að greiðsludegi. Auk þess er algengt í framkvæmd að veittur sé frestur til greiðslu innan ákveðins tíma eftir gjalddaga og er þá lokadagur þess frests kallaður eindagi, en sé greitt eftir þann frest reiknast dráttarvextir engu að síður frá gjalddaga en ekki eindaga. Hafi ekki verið samið um gjalddaga kröfu er heimilt að reikna dráttarvexti frá og með þeim degi þegar liðinn er mánuður frá því að kröfuhafi sannanlega krafði skuldara með réttu um greiðslu eða höfðað var dómsmál um kröfuna. Ef atvik sem varða kröfuhafa og skuldara verður ekki um kennt valda því að greiðsla fer ekki fram eða skuldari neytir vanefndaúrræða gagnvart kröfuhafa, til dæmis stöðvunarrétti, eða heldur af öðrum lögmætum ástæðum eftir greiðslu eða hluta hennar, skal þó ekki reikna dráttarvexti þann tíma sem greiðsludráttur verður af þeim sökum.

Tenglar 
 Lög um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001
 Vextir Seðlabanka Íslands  (þar á meðal dráttarvextir)

Tengt efni 
 Vextir
 Verðtrygging

Hagfræði
Lögfræði
Deildarbikarkeppni kvenna í knattspyrnu

Deildarbikarkeppni kvenna í knattspyrnu (Lengjubikar kvenna) er knattspyrnukeppni sem haldin er síðla vetrar og á vorin á vegum Knattspyrnusambands Íslands. Mótið er helsta æfingarmót íslenskra félagsliða og fer úrslitaleikurinn að jafnaði fram fáeinum dögum fyrir upphaf Íslandsmótsins. Mótið var fyrst haldið árið 2001.

Sigurvegarar

Heimild 

Íslenskar knattspyrnudeildir
Íslensk knattspyrnumót
Daldónar á ferð og flugi

Daldónar á ferð og flugi (franska: Les Dalton courent toujours) eftir Maurice de Bevere (Morris) og René Goscinny er 23. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 1964 en sögurnar sem hún hefur að geyma birtust fyrst í dagblaðinu Le Parisien Libéré á árinu 1962.

Söguþráður 
Nýkjörinn forseti Bandaríkjanna hefur ákveðið almenna sakaruppgjöf og í kjölfarið er hinum alræmdu Daldónum sleppt lausum úr fangelsi. Eftir misheppnað bankarán í bænum Aumagili (e. Awful Gulch) tekst Daldónunum að ræna póstvagn og flýja til bæjarins Pokapókerpláss (spænska: Pocopoco pueblo). Á flótta undan Lukku Láka halda Daldónarnir vatnslausir út í brennandi heita eyðimörkina, en eru klófestir af Lukku Láka og stungið í steininn. Adam var þó ekki lengi í paradís og eftir að herskáir Apasa-indíánar ráðast á fangelsið tekst Daldónum að flýja á nýjan leik. Þeir eru gripnir af indíánunum, en örlögin grípa í taumana og Daldónarnir fá indíánana í lið með sér við banka- og póstvagnarán. Eru þá góð ráð dýr fyrir Lukku Láka og riddaraliðið.

Fróðleiksmolar 
 Bókin hefur í raun að geyma tvær sögur sem báðar eru þó án titils. Fyrri sagan er styttri og lýkur með sólarlagsramma (bls. 14 í íslensku útgáfunni). Hin síðari er um bandalag Daldóna og Apasa. Sögurnar tvær birtust upphaflega í dagblaði en ekki í teiknimyndablaðinu Sval sem kom út vikulega. Er þetta skýringin á því að rammarnir í bókinni eru minni en venjulega þannig að hver blaðsíða er skreytt með mynd af Lukku Láka skjóta í epli á höfði Léttfeta.
 Í bókinni kallar einn indíáninn á félaga sína "Úbbaúbba! Hopphopp!" Þetta er tilvísun í gormdýrið í teiknimyndasögunum um Sval og Val.

Íslensk útgáfa 
Daldónar á ferð og flugi var gefin út af Fjölva árið 1978 í íslenskri þýðingu Þorsteins Thorarensen. Þetta er 11. bókin í íslensku ritröðinni.

Lukku Láki
Myndasögur
Vaxtaálag

Vaxtaálag er föst prósenta eða breytileg eftir fyrirfram umsömdu viðmiði, sem auk grunnvaxta myndar heildarvexti af peningaláni eða sambærilegri fjárskuldbindingu.

Tengt efni 
 Vextir

Hagfræði
Heildarvextir

Heildarvextir eru þeir vextir sem alls eru reiknaðir af peningaláni eða sambærilegri fjárskuldbindingu yfir tiltekið vaxtatímabil. Stundum er samið um vexti þannig að í stað þess að ákveða heildarvexti í samningi séu tilgreindir grunnvextir og vaxtaálag, sem hvort um sig geta verið föst prósentutala eða breytileg eftir fyrirfram umsömdu viðmiði og með sömu eða mismunandi tíðni, til dæmis gætu grunnvextir tekið mánaðarlegum breytingum en vaxtaálag sætt endurskoðun á tilteknum árafresti. Heildarvextir af láninu ákvarðast þá af grunnvöxtum að viðbættu vaxtaálagi sem í gildi eru á hverjum tíma.

Tengt efni 
 Vextir
 Grunnvextir
 Vaxtaálag

Hagfræði
Grunnvextir

Grunnvextir eru vextir með fastri prósentu eða breytilegri eftir fyrirfram umsömdu viðmiði, sem að viðbættu vaxtaálagi myndar heildarvexti af peningaláni eða sambærilegri fjárskuldbindingu.

Tengt efni 
 Vextir

Hagfræði
Raoul Cauvin

Raoul Cauvin (f. 26. september 1938, d. 19. ágúst 2021) var belgískur myndasöguhöfundur sem kom að fjölda vinsælla myndasagna, má þar nefna Bláfrakkana, Samma & Kobba og Sval & Val.

Ferill 
Raoul Cauvin fæddist í Antwerpen árið 1938 . Hann lauk námi í steinprenti en uppgötvaði fljótlega eftir útskrift að starfsmöguleikarnir í þeirri iðn voru litlir. Hann gekk til liðs við Dupuis-útgáfuna árið 1960 og vann að gerð teiknimyndaþátta fyrir sjónvarp um Strumpana. Með tímanum sneri hann sér að því að semja myndasögur fyrir ýmsa af teiknurum útgáfufélagsins og birtust þær í myndasögublaðinu Sval.

Árið 1967 flutti Morris, höfundur Lukku Láka sig um set frá Dupuis til franska samkeppnisblaðsins Pilote. Til að bregðast við brotthvarfi hinnar vinsælu söguhetju, skapaði Cauvin nýjan sagnaflokk, Bláfrakkana, um sveit í riddaraliðinu á tímum bandaríska borgarastríðsins. Hefur bókaflokkurinn, sem fyrst var teiknaður af Louis Salvérius en síðar listamanninum Lambil verið einn sá vinsælasti í sögu fransk/belgísku myndasögunnar.

Árið 1972 hóf Cauvin ritun annars vinsæls sagnaflokks, um einkaspæjarana Samma og Kobba, sem teiknaðir voru af Berck. Sögurnar gerast í Chicago á bannárunum.

Snemma á níunda áratugnum samdi Cauvin í samstarfi við teiknarann Nic Broca þrjár sögur um Sval og Val: Kuldakastið, Svarta kassann og Hljóðsuguna. Þær sögur hafa þó almennt hlotið fremur rýr eftirmæli.

Af öðrum þekktum sögum eftir Cauvin mætti nefna bækurnar um barnunga prakkarann Cedric, Agent 212 sem fjallar um treggáfaðan lögregluþjón, Les Femmes en Blanc sem gerast á sjúkrahúsi og Cupidon um seinheppinn ástarengil.

 
Cauvin, Raoul
Svalur og Valur
Breytilegir vextir

Breytilegir vextir eru vextir af peningaláni eða sambærilegri fjárskuldbindingu, sem í stað þess að vera föst prósenta á ári eða vaxtatímabili, tekur breytingum eftir fyrirfram umsömdu viðmiði, til dæmis vísitölu, mælingum á vaxtakjörum sem bjóðast á tilteknum markaði eða opinberum viðmiðunarvöxtum sem gilda á sama tímabili.  Þegar samið er um breytilega vexti er algengt að heildarvextir samanstandi af grunnvöxtum samkvæmt hinu breytilega viðmiði, að viðbættu vaxtaálagi sem breytist sjaldnar eða er föst prósenta.

Tengt efni 
 Vextir
 Vaxtaendurskoðun

Hagfræði
Vaxtatímabil

Vaxtatímabil er það tímabil sem miðað er við þegar vextir eru reiknaðir af peningaláni eða sambærilegri fjárskuldbindingu, og er þá gjarnan talað um að vextirnir séu reiknaðir frá upphafsdegi viðkomandi vaxtatímabils til upphafsdags næsta vaxtatímabils. Ef um er að ræða peningalán er jafnframt algengt að vaxtatímabil séu frá hverjum gjalddaga til þess næsta. Aftur á móti er algengast að vextir séu tilgreindir sem ársvextir eða sú prósentutala er svarar til þess hlutfalls af höfuðstól hverju sinni sem greiða skal í vexti á einu ári. Til þess að reikna vextina fyrir hvert tímabil þarf því jafnan að taka tillit til þess að gjalddagar eru oftast fleiri en einn á ári, sem er í meginatriðum hægt að gera annars vegar með því að nota svokallaða virka vexti og hinsvegar með því að reikna fyrst ársvextina og deila svo einfaldlega í fjárhæð þeirra með fjölda vaxtatímabila á ári. Síðarnefnda aðferðin er einfaldari og því oft notuð í reynd, þar á meðal af lánastofnunum á Íslandi, en hún er þó eilítið ónákvæm og sú skekkja er ávallt til hækkunar en aldrei til lækkunar.

Tengt efni 
 Vextir
 Ársvextir
 Virkir vextir

Hagfræði
Almennir vextir

Almennir vextir eru vextir sem skal greiða af af peningaláni eða sambærilegri fjárskuldbindingu. Á Íslandi ríkir almennt samningsfrelsi um vexti en að meginreglu er aðeins heimilt að innheimta fyrirfram umsamda vexti og geta samningsákvæði þar að lútandi verið með margvíslegu móti. Hafi hinsvegar verið samið um vexti en vaxtaviðmiðun eða prósenta þeirra ekki tilgreind, skulu vextir vera á hverjum tíma jafnháir vöxtum sem Seðlabanki Íslands ákveður með hliðsjón af lægstu vöxtum á nýjum almennum útlánum hjá lánastofnunum.

Samkvæmt lögum um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 ber lánastofnunum að tilkynna Seðlabanka Íslands um öll vaxtakjör og breytingar á þeim, jafnt verðtryggðum sem óverðtryggðum, og eru þær upplýsingar lagðar til grundvallar ákvörðunum um almenna vexti til viðmiðunar. Þannig er bæði um að ræða mælikvarða á vaxtakjör á lánamarkaði, og í senn opinbera viðmiðunarvexti. Vegna hlutverks seðlabankans í ákvörðun þeirra vaxta hafa þeir stundum verið kallaðir seðlabankavextir í daglegu tali.

Í kjölfar dóma Hæstaréttar Íslands í júní 2010 þess efnis að óheimilt væri að tengja fjárskuldbindingar við gengi erlendra gjaldmiðla með svokallaðri gengistryggingu, var lögum um vexti og verðtryggingu breytt með lögum nr. 151/2010. Var þá meðal annars kveðið á um að í slíkum tilvikum skyldi endurreikna lán eins og ef það hefði borið almenna vexti Seðlabanka Íslands frá upphafi og skyldi það jafnframt bera þá vexti til framtíðar, en þeir vextir höfðu sögulega verið talsvert hærri en hinir umsömdu vextir slíkra lána í flestum tilvikum. Var breytingin því mjög umdeild og meðal annars gagnrýnd fyrir inngrip í áður gerða samninga. Auk þess færi hún gegn 1. mgr. 14. laga um neytendalán nr. 121/1994 og 36. gr. c. laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga nr. 7/1936, sem væru sérákvæði á sviði neytendaréttar og ættu því að ganga framar almennum vaxtalögum þegar um neytendalán væri að ræða. Með dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 600/2011 var komist að þeirri niðurstöðu að það færi gegn eignarréttarákvæði 72. gr. stjórnarskrár að beita lögunum með afturvirkum hætti sem væri íþyngjandi fyrir skuldara, enda hefði hann fengið ígildi fullnaðarkvittunar fyrir greiðslu vaxta fyrir liðna tíð í hvert sinn sem greitt var af láninu. Þessi sjónarmið hafa síðan verið staðfest í fleiri dómum.

Tenglar 
 Lög um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001
 Vextir Seðlabanka Íslands

Tengt efni 
 Vextir
 Verðtrygging

Tilvísanir 

Hagfræði
Lögfræði
Nafnvextir

Nafnvextir eru vextir af fjárfestingu eða fjárskuldbindingu, til dæmis láni, án þess að tekið sé tillit til verðlagsþróunar á því tímabili sem ávöxtun af viðskiptunum miðast við.

Tengt efni 
 Vextir
 Raunvextir

Hagfræði
Raunvextir

Raunvextir eru vextir af fjárfestingu eða fjárskuldbindingu, til dæmis láni, að teknu tilliti til verðlagsþróunar á því tímabili sem ávöxtun af viðskiptunum miðast við. Til þess að finna raunvexti af viðskiptum sem bera nafnvexti þarf að draga frá þeim ígildi þeirrar verðrýrnunar fjármagnsins sem orðið hefur á viðkomandi tímabili í formi verðbólgu. Að sama skapi er hægt að varpa raunvöxtum í nafnvexti með því að bæta við þá fyrrnefndu ígildi þeirrar verðbólgu sem orðið hefur eða áætluð er á viðkomandi tímabili.

Tengt efni 
 Vextir
 Nafnvextir

Hagfræði
Vagnalestin

Vagnalestin (franska: Le Caravane) eftir Maurice de Bevere (Morris) og René Goscinny er 24. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 1964, en sagan sem hún hefur að geyma birtist fyrst í teiknimyndablaðinu Sval (f. Le Journal de Spirou) á árunum 1962-63.

Söguþráður 

Bakgrunnur þessarar sögu eru hinar miklu landnámsferðir frá Mississippi-dalnum til Kaliforníu á vesturströnd Bandaríkjanna sem hófust um miðja 19. öld. Lukku Láki tekur að sér að leiða vagnalest landnema slíka háskaför. Fljótlega eftir að lagt er upp kemur í ljós að einhver í hópnum ætlar sér með skemmdarverkum að koma í veg fyrir að vagnalestin komist á áfangastað. Vagnalestinni tekst þó við illan leik að komast yfir skrælnaða eyðimörkina til lastabælisins Kreysuvíkur (e. Crazy town) þar sem ægir saman spilavítum, krám og léttúðarhúsum. Eftir að kvenfélag bæjarins beitir sér fyrir siðbót í bæjarfélaginu heldur vagnalestin áfram ferðinni, en þá kárnar gamanið þar sem fara þarf um veiðilönd herskárra síuxa-indíána sem hafa það sem dægrastyttingu að safna höfuðleðrum.

Fróðleiksmolar 

 Eins og Þverálfujárnbrautin og fleiri Lukku Láka bækur fjallar Vagnalestin um hættuför yfir víðáttur villta vestursins. Bókin er kannski einkum eftirminnileg fyrir skemmtilegar aukapersónur: hárskerann franska Mussju Pérr, uppfinningamanninn Zakarías Zíhugsandi, múlrekann orðljóta Skralla Skrölt, óknyttastrákinn Pinna Pjakk og hinn samviskusama njósnara indíánanna Hrausta nautshaus.
 Sagan hefst á því að vagnalestin kemur til bæjarins Einskisneinsgils (e. Nothing Gulch) þar sem Lukku Láki slæst í för. Bærinn átti eftir að koma við sögu síðar í bókaflokknum, t.d. í bókunum Jessi Jamm og Jæja, Hvíti kúrekinn og Sálarháski Dalton bræðra.
 Fyrirmynd hins seinheppna uppfinningamanns Zakaríasar Zíhugsandi er bersýnilega prófessor Vilhjálmur Vandráður úr Tinnabókunum.
 Lukku Láki er orðinn bindindismaður í bókinni og drekkur bara berjasaft og mysu. Í fyrri bókum drekkur hann jafnan áfengi, en þó alltaf í hófi. Í næstu bókum hélt Láki áfram að drekka berjasaft, en í Heiðursverði Billa Barnunga pantar hann sér bjór á krá.
 Í bókarlok nær vagnalestin til Hollywood í Kaliforníu og í fyrsta skipti í bókaflokknum sést strönd Kyrrahafsins.
 Páfagaukurinn framan á kápu bókarinnar sést hvergi í sögunni sjálfri.

Íslensk útgáfa 

Vagnalestin var gefin út af Fjölva árið 1980 í íslenskri þýðingu Þorsteins Thorarensen. Þetta er 23. bókin í íslensku ritröðinni.

Lukku Láki
Myndasögur
Jean Tabary

Jean Tabary (15. mars 1930 – 18. ágúst 2011) var franskur myndasöguteiknari. Hann er kunnastur fyrir samstarf sitt við René Goscinny við gerð Ævintýra Harúns hins milda um fúlmennið Fláráð stórvesír.

Ferill 

Jean Tabary fæddist í Stokkhólmi í Svíþjóð. Hann hóf feril sinn sem myndasöguhöfundur og -teiknari á síðum franska myndasögublaðsins Vaillant árið 1956. Þar samdi hann vinsælar sögur um uppátækjasöm Parísarbörn sem nutu mikilla vinsælda.

Árið 1960 hófst samstarf hans við René Goscinny. Þeir unnu saman sögur um fákænan þjóðarleiðtoga, Harún hinn milda fyrir myndasögublaðið Record. Fljótlega varð aukapersóna í sögunum, hinn undirförli Fláráður stórvesír að aðalsöguhetjunni. Eftir að Coscinny lést árið 1977 tók Tabary einn við gerð sagnaflokksins. Í kjölfar hjartaáfalls árið 2004 fól hann börnum sínum að halda áfram verki sínu.

Sama ár og Tabary og Coscinny sköpuðu Fláráð og Harún hinn milda, kynntu þeir til sögunnar aðra persónu: einfeldninginn og flækinginn Valentin. Alls gerði Tabary sjö bækur um ævintýri hans.

Tabary, Jean
Með víkingum

Með víkingum (franska: Le Serment des Vikings) er fimmta bókin í sagnaflokknum um Hinrik og Hagbarð eftir belgíska myndasöguhöfundinn Peyo. Sagan birtist í myndasögublaðinu Sval á árunum 1955 til 1956 en kom út á bókarformi árið 1957.

Söguþráður 
Hinrik og Hagbarður eru á ferðalagi og kasta mæðinni hjá fátækum sjómanni. Meðan á dvöl þeirra stendur kemur hópur víkinga og rænir Oddi litla, ungum pilti af bænum. Ræningjarnir sleppa naumlega undan Hinrik og Hagbarði, sem rekast á annan hóp víkinga sem leggja þeim lið í eftirförinni.

Í ljós kemur að félagarnir veðjuðu á rangan hest. Oddur litli reyndist konungssonur í felum og ferðafélagar Hinriks og Hagbarðs í raun útsendarar valdaræningjans Sigurðar. Hinrik og Hagbarður slást í lið með vinum Odds litla og hafa hendur í hári Sigurðar.

Íslensk útgáfa 
Með víkingum kom út hjá bókaútgáfunni Iðunni árið 1984 í þýðingu Bjarna Fr. Karlssonar. Hún var fimmta og síðasta Hinriks og Hagbarðs-bókin sem kom út á íslensku, en jafnframt sú elsta.

Myndasögur
Salómon konungur

Salómon (hebreska שְׁלֹמֹה) var konungur Ísraelsríkis á 10. öld f.Kr. Hann ríkti á eftir föður sínum, Davíð. Um ævi Salómons er fjallað í Biblíunni og í Kóraninum. Frægastur er Salómon fyrir visku og skáldskapargáfur. Honum er m.a. eignað Orðskviðirnir, Prédikarinn og Ljóðaljóðin.

Salómon í Biblíunni
Foreldrar Salómons voru Davíð og Batseba Elíamsdóttir (líka skrifað Batsúa Ammíelsdóttir). Batseba var kona Úría Hetíta en varð þunguð af völdum Davíðs. Úría þjónaði í her Davíðs og Davíð skipaði herforingjanum sínum Jóab Serújusyni með launung að senda Úría í fremstu víglínu. Úría lét lífið í bardaga við Ammóníta og Davíð tók Batsebu síðan heim til sín. Davíð iðraðist ekki fyrr en Natan spámaður álasaði Davíð fyrir morðið. Elsti sonur þeirra Batsebu dó en þau átti fjóra aðra syni: Símea, Sóbab, Natan og Salómon. Annað nafn Salómons var Jedídjah.

Salómon átti fjölda hálfsystkina. Ósætti ríkti gjarnan meðal sona Davíðs og þegar Davíð varð ellihniginn gerði Adónía Davíðsson tilraun til að ná völdum. Jóab Serjúson og Abjatar prestur studdu Adónía. Salómon naut þó stuðnings Batsebu, Natans spámanns og fleiri í Jerúsalem. Batseba og Natan fóru á fund Davíðs og fengu hann til að staðfesta að Salómon skyldi verða næsti konungur Ísraelsríkis. Salómon var smurður til konungs í opinberri athöfn ekki löngu áður en Davíð dó. Adónía sótti eftir að fá fyrir konu Abísag frá Súnem sem hafði þjónað Davíð í elli konungsins og taldi Salómon það merki um að Adónía vildi ná af honum konungsríkinu. Salómon lét drepa Adónía og Jóab og senda Abjatar í útlegð.

Ríkisárum Salómons er lýst sem trúarlegu og menningarlegu blómaskeiði. Salómon á að hafa reist musteri í Jerúsalem og konungshöll. Eftir dauða Salómons klofnaði ríkið í norður (Ísreal) og suður (Júda).

Salómon í bókmenntum og tónlist
 Dialogus Salomonis et Marcolfi (Samtal Salómons konungs og Markólfs narra)
 Samviskurímur eftir séra Guðmund Erlendsson í Felli
 Rímur af Salómon konungi hinum ríka eftir séra Jón Magnússon í Laufási
 Rímur af Salómon og Markólfi eftir Guðjón Jónsson í Grímsey (1829-1887)
 Rímur af Salómon og Markólfi eftir Björn Ólafsson á Hrollaugsstöðum í Hjaltastaðaþinghá (1807-1866)
 Salómon (óratóría eftir Georg Friedrich Händel, frumflutt árið 1749)
 Skáldsagan King Solomon's Mines (Námur Salómons konungs) eftir H. Rider Haggard, gefið út á ensku árið 1885 en þýtt á íslensku af Einari Kvaran (Winnipeg: Prentsmiðja Lögbergs, 1906)

Heimildir

Konungar Ísraels
Persónur í gamla testamentinu
Jón Páll Bjarnason

Jón Páll Bjarnason (f. 6. febrúar 1938, d. 16. ágúst 2015) var íslenskur gítarleikari. Hann fæddist á Seyðisfirði, sonur hjónanna Önnu G. Jónsdóttur hjúkrunarfræðings og Gunnars Bjarnasonar verkfræðings og skólastjóra Vélskóla Íslands.

Hann tók kornungur að leika með bestu hljómsveitum landsins fyrir dansi, fyrst hér á landi en sótti síðar á svipuð mið í Danmörku og Svíþjóð og um skeið  lék hann með erlendum tónlistarmönnum á skemmtiferðaskipum á Karíbahafi. Síðar á ævinni fór hann í framhaldsnám í list sinni í Los Angeles í Bandaríkjunum og lék þar m.a. með Buddy Rich's big band.

Hann stundaði gítarkennslu í einkatímum og kenndi bæði við tónlistarskóla FÍH og grunnskólann á Akranesi.

Jón Páll var þríkvæntur. Fyrsta kona hans var Elly Vilhjálms söngkona. Þau skildu en áttu  dótturina Hólmfríði Ástu. Önnur kona Jóns Páls var Erna Haraldsdóttir flugfreyja, sem fórst í flugslysinu mikla á Sri Lanka í nóvember 1978. Þriðja eiginkona hans var Roberta Ostroff rithöfundur í Bandaríkjunum, en hún lést 2004.

Neðanmálsgreinar 
 Tenglar 

 Glatkistan
Íslenskir gítarleikarar
Jón Magnússon í Laufási

Jón Magnússon í Laufási (1601 – 1675) var prestur og skáld.

Foreldrar Jóns voru séra Magnús Eiríksson prestur á Auðkúlu í Svínadal og kona hans Steinvör Pétursdóttir. Yngri bróðir og alnafni Jóns var Jón Magnússon þumlungur.

Jón eldri var vígður til prests í Möðruvallaklaustri í Hörgárdal árið 1632 en fékk síðan Laufás árið 1637. Föðursystir Jóns var Agnes Eiríksdóttir en hún var kona séra Magnúsar Ólafssonar í Laufási (d. 1636). Jón lauk við ritun eða hreinritun orðasafns Magnúsar í Laufási (Specimen Lexici Runici) og sendi danska fræðimanninum Ole Worm. Hann var afkastamikið skáld og orti margar rímur, m.a. Bíleams rímur (um Bíleam) og Rímur af Salómon konungi hinum ríka (um Salómon konung).

Kona Jóns hét Guðrún Jónsdóttir, dóttir prestshjónanna í Miklagarð í Eyjafirði.

Tilvitnanir

Ytri tenglar 
Kveðskapur Jóns Magnússonar í Laufási á óðfræðivefnum Braga

Jón Magnússon í Laufási á Ísmús vefnum

Anthony Faulkes. The Sources of Specimen Lexici Runici. Íslensk tunga 5 (1964): 30-138.

Íslenskir prestar
Íslensk skáld
Jón Þorkelsson forni

Jón Þorkelsson forni (1859 - 1924) var forstöðumaður Landsskjalasafns (Þjóðskjalasafns) til dauðadags 1924. Hann var stundum nefndur Jón Þorkelsson yngri til aðgreiningar frá Jóni Þorkelsssyni rektor (1822-1904)
.
Hann notaði skáldaheitið Fornólfur. 

Hann var fæddur árið 1859 í Ásum í Skaftártungu, varð stúdent úr latínuskólanum í Reykjavík 1882 og  lauk kandídatsprófi í norrænum fræðum frá Hafnarháskóla árið 1886 og doktorsprófi þaðan árið 1888.  Hann  var ljóðskáld og gaf ljóð sín út undir nafninu Fornólfur. Árið 1923 kom  út Vísnakver Fornólfs.

Sonur Jóns forna var Guðbrandur Jónsson prófessor og  bókavörður við Landsbókasafnið.

Tilvísanir

Heimildir 

  Í minningu afreksmanns, Lesbók Morgunblaðsins, 18. september 1999
  Guðbrandur Jónsson prófessor bókavörður við Landsbókasafnið
 Vísnakver Fornólfs

Íslensk skáld