Björg Thorarensen

Björg Thorarensen  (f. 1966) er íslenskur lögfræðingur. Hún var um árabil prófessor í lögfræði við Lagadeild Háskóla Íslands en frá 23. nóvember 2020 er hún hæstaréttardómari við Hæstarétt Íslands.

Ferill 
Björg fæddist í Reykjavík 24. september 1966. Hún lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík 1985, embætttisprófi í lögfræði (cand. jur) frá Lagadeild Háskóla Íslands 1991 og meistaraprófi í lögum (LL.M) frá Edinborgarháskóla árið 1993 í stjórnskipunarrétti og alþjóðlegum mannréttindum og stjórnskipulagi Evrópusambandsins.

Að loknu lagaprófi var Björg starfsmaður nefndar á vegum dómsmálaráðuneytisins sem undirbjó gildistöku laga nr. 92/1989 um aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði og annarrar löggjafar á sviði réttarfars 1. júlí 1992 frá 1991 til 1992. Hún var í starfsnámi hjá Mannréttindanefnd Evrópuráðsins í Strasbourg haustið 1993. Hún starfaði sem lögfræðingur á lagaskrifstofu ráðuneytisins frá 1994-1996, skrifstofustjóri á löggæslu- og dómsmálaskrifstofu frá 1996 -2001 og skrifstofustjóri á lagaskrifstofu ráðuneytisins 2002. Björg fékk útgefið leyfisbréf til málflutnings fyrir héraðsdómstólum árið 1997. Þá var hún umboðsmaður (agent) ríkisstjórnar Íslands við Mannréttindadómstól Evrópu frá 1999 – 2005 og 2009-2011.

Frá árinu 1994 -2002 var Björg stundakennari við Lagadeild Háskóla Íslands í alþjóðlegum mannréttindareglum og stjórnskipunarrétti. Hún hefur verið prófessor við Lagadeild HÍ í stjórnskipunarrétti, alþjóðlegum mannréttindareglum og þjóðarétti frá 2002 og frá 2007-2010 var hún forseti Lagadeildar.

Kennsla og rannsóknir Bjargar eru einkum á sviði stjórnskipunarréttar, evrópskra mannréttindareglna, þjóðaréttar og persónuverndarréttar og hefur hún gefið út fjölmargar greinar, bókakafla og bækur á innlendum og á alþjóðlegum vettvangi um þau efni auk álitsgerða, skýrslna og vinnu við lagafrumvörp. Viðamestu rannsóknir hennar tengjast íslensku stjórnarskránni og stjórnskipun Norðurlandanna. 

Björg hefur haldið fyrirlestra um efni á rannsóknarsviðum sínum á fjölmörgum alþjóðlegum og innlendum ráðstefnum og málþingum. Þá er hún virkur opinber álitsgjafi í  stjórnskipunar- og mannréttindamálefnum. Hún var gestafræðimaður við lagadeild Háskólans í Kaupmannahöfn 2011 og 2014 og við Evrópustofnunina í Flórens (European University Institute) 2018.

Ýmis störf og verkefni 
Björg hefur gegnt fjölmörgum trúnaðarstörfum innan og utan háskólans. Hún var formaður stjórnar Persónuverndar frá 2011-2020 og var formaður starfshóps dómsmálaráðherra til að undirbúa innleiðingu Persónuverndarreglugerðar ESB í íslenskan rétt 2017 og 2018. Þá má nefna stjórnarformennsku í Háskólaútgáfunni frá 2016-2020 og Hafréttarstofnun Íslands frá 2017-2020 og hún var stjórnarformaður Mannréttindastofnunar Háskóla Íslands frá 2004-2013. Hún hefur setið í stjórn Hins íslenska bókmenntafélags frá 2019. Hún var kosin af Alþingi í stjórnlaganefnd fyrir árin 2010 og 2011. Skipuð af utanríkisráðherra 4. nóvember 2009 til að vera annar tveggja varaformanna Samninganefndar Íslands í aðildarviðræðum við Evrópusambandið  Þá var hún formaður ráðgjafarhóps ríkisstjórnarinnar um breytingar á stjórnarskránni 2009 og skipuð af forsætisráðherra í sérfræðinganefnd í tengslum við endurskoðun á stjórnarskránni, 2005-2007. Hún sat í nefnd Evrópuráðsins um persónuvernd (T-PD). Á árunum 1995 til 2010 var Björg fulltrúi Íslands í ýmsum nefndum á vegum Evrópuráðsins í Strasbourg, einkum á sviði mannréttinda þar á meðal Sérfræðinganefnd um þróun mannréttinda (DH-DEV) og Sérfræðinganefnd um málsmeðferðarreglur í mannréttindamálum (DH-PR) þar sem hún var formaður árin 2009 og 2010. Þá var hún fulltrúi Íslands í Samninganefnd Evrópuráðsins og Evrópusambandsins um aðild ESB að Mannréttindasáttmála Evrópu 2010 og 2011.

Björg vann einnig við blaða- og fréttamennsku á NT og dagblaðinu Tímanum 1985 og 1986, Dagblaðinu-Vísi 1986 og 1987 og fréttastofu Ríkisútvarpsins 1988-1991.

Viðurkenningar 
Björg var sæmd heiðursmerki hinnar íslensku fálkaorðu af forseta Íslands á nýársdag 2019 fyrir kennslu og rannsóknir á sviði lögfræði.

Einkalíf 
Foreldrar Bjargar eru Sigurlaug Bjarnadóttir framhaldsskólakennari og fyrrv. alþingismaður (f. 1926) og Þorsteinn Thorarensen lögfræðingur og bókaútgefandi (1927-2006).  Systkini hennar eru Ingunn, grunnskólakennari (f. 1955) og Björn, tölvunarfræðingur og tónlistarmaður (f. 1962). Björg er gift Markúsi Sigurbjörnssyni hæstaréttardómara (f. 1954) og eiga þau þrjú börn.

Heimildir

Rannsóknir og helstu ritverk 
Stjórnskipunarréttur. Undirstöður og handhafar ríkisvalds 2. útg. (2021)
Þjóðaréttur 2. útg. (2021)
Persónuverndarréttur (2021)
“The role and impact of the Constitutional Commission (2010-2011) in preparing the constitutional revision”. Icelandic Constitutional Reform: People, Processes, Politics (2009-2017) 
Stjórnskipunarréttur. Undirstöður og handhafar ríkisvalds (2015)
Stjórnskipunarréttur. Mannréttindi (2019, 2. útg.)
"En stat bland andra stater. Islands suveränitet 1918 – bakgrund och betydelse“. Nordisk Tidskrift 2018-Häfte 4.
Nordic Constitutions. A Comparative and Contextual Study  (2018).
Þjóðaréttur (2011) 
Um lög og rétt. Helstu greinar íslenskrar lögfræði (2017, 3. útg.)
Mannréttindasamningar Sameinuðu Þjóðanna - Meginreglur framkvæmd og áhrif á íslenskan rétt (2009) 
Mannréttindasáttmáli Evrópu. Meginreglur, framkvæmd og áhrif á íslenskn rétt (2017, 2. útg.).
Participatory Constitutional Change. The People as Amenders of the Constitution (2017)
Iceland's Financial Crisis. The Politics of Blame, Protest, and Reconstruction (2016)
Constitutions in the Global Financial Crisis. A Comparative Analysis (2013) 
"Why the making of a crowd-sourced Constitution in Iceland failed" (2014).

Prófessorar við Háskóla Íslands
Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík
Íslenskir lögfræðingar
Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu
Dómarar við Hæstarétt Íslands
Íslenskar konur