alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Ordbog over det norrøne prosasprog

Ordbog over det norrøne prosasprog (skammstafað ONP) – enskur titill: A Dictionary of Old Norse Prose / eldra danskt heiti: Den Arnamagnæanske kommissions ordbog / á íslensku: Orðabók Árnanefndar – er fornmáls orðabók með útskýringum á dönsku og ensku. Orðabókin hefur að geyma heildarúttekt á orðaforða allra íslenskra og norskra miðaldatexta í lausu máli: frumsömdum og þýddum sögum, trúarritum, alfræði, lögum, skjölum og bréfum.  

Orðabókin er unnin á vegum Árnanefndar í Kaupmannahöfn fyrir fjárveitingar frá danska ríkinu, og hefur undirbúningur að útgáfu hennar staðið yfir frá árinu 1939. Orðabókin á að taka til óbundins máls norsks fram til 1370 og íslensks fram til 1540; frá því ári er Nýja testamenti Odds Gottskálkssonar, fyrsta íslenska prentbókin sem varðveist hefur, sem jafnframt er elsta ritið sem Orðabók Háskóla Íslands reisir sína orðtöku á. Viðmiðun við árið 1370 er valin fyrir norska texta því að þá hafði norskan breyst svo mjög að líta verður á íslensku og norsku sem tvö aðskilin tungumál. Verkið tekur ekki til bundins máls enda hafði Finnur Jónsson nýlokið endurskoðun sinni á Lexicon Poeticum sem nær yfir skáldamálið. 

Út eru komin þrjú bindi: 1: a-bam (1995), 2: ban-da (2000) og 3: de-em (2004). Alls var áætlað að bindin yrðu ellefu talsins, en miðað við það hlutfall stafrófsins sem út er komið gætu bindin orðið rúmlega tuttugu. Útgáfa ONP í bókarformi er nú í biðstöðu. Í bréfi sem fylgdi 3. bindinu var sagt að næstu 8–10 árin yrðu notuð í að koma gagnasöfnum orðabókarinnar (um 900.000 seðlum) í stafrænt form, auk þess sem efni fyrstu þriggja bindanna verði gert aðgengilegt á netinu.

Árnið 1989 kom út lykilbók, þar sem er mjög nákvæmt yfirlit um handritaforðann sem orðabókin er byggð á, ítarleg heimildaskrá o.fl. Lykilbókin var síðast uppfærð 2004 með sérstöku hefti, þar sem einnig eru leiðbeiningar um notkun bókarinnar.

Ritstjórar orðabókarinnar eru Bent Chr. Jakobsen (aðalritstjóri), Christoper Sanders, Helle Degnbol, Eva Rode og Þorbjörg Helgadóttir (í október 2008).

Tengt efni 
 Ordbog over det gamle norske Sprog eða Orðabók Fritzners
 Lexicon Poeticum
 Orðabók um rímur eftir Finn Jónsson.
 Orðabók Háskóla Íslands eða Orðabók Háskólans
 Gamalnorsk ordbog med nynorsk tyding, í ritstjórn Leiv Heggstad.

Tenglar 
 Ný fornmáls-orðabók; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1996
 Vefsíða Orðabókar Árnanefndar

Orðabækur
Perlur Bailys

Perlur Bailys eru þeir geislar nefndir þar sem örlar fyrir sól við tunglröndina í sólmyrkva. Þær eru kenndar við enska stjörnuáhugamanninn Francis Baily (1774-1844). 

Stjörnufræði
Vopnahlé

Vopnahlé er þegar stríðandi fylkingar semja um að hætta átökum. Vopnahlé getur bundið enda á átökin eða verið tímabundið. Það getur byggst á formlegum samningi eða óformlegu samþykki beggja fylkinga. Vopnahlé er ekki það sama og friðarsamningur sem getur verið langan tíma í smíðum. Dæmi um vopnahlé sem ekki hefur verið fylgt eftir með friðarsamningum er vopnahléð sem batt endi á Kóreustríðið árið 1953.

 
Stríð
Ísafjarðarkirkja

Ísafjarðarkirkja er sóknarkirkja Ísafjarðarkaupstaðar. Núverandi kirkja var teiknuð af Hróbjarti Hróbjartssyni og vígð árið 1995. Áður hafði á Ísafirði verið timburkirkja, reist 1863, en sú kirkja skemmdist mikið í eldsvoða 1987.

Tenglar 
Ísafjarðarkirkja á kirkjukort.net 
 Átján ár frá því Ísafjarðarkirkja eyðilagðist í eldsvoða; grein af bb.is 27.07.2005

Kirkjur á Íslandi
Ísafjarðarbær
Ísafjörður
Leðurskjaldbaka

Leðurskjaldbaka (fræðiheiti: Dermochelys coriacea) er stærst allra sæskjaldbaka og um leið stærsta skjaldbakan í veröldinni. Leðurskjaldbakan lifir eins og aðrar sæskjaldbökur í heitum og heittempruðum höfum. Hún á sér heimkynni í höfunum kringum miðbaug, Indlandshafi, Kyrrahafi og Atlantshafi, en er einnig algeng við Suður-Kyrrahafseyjar. Leðurskjaldbakan er lagardýr og fer aldrei á land nema til að verpa eggjum. Leðurskjaldbakan er af einni frumstæðustu tegunda skjaldbaka.

Leðurskjaldbaka í Steingrímsfirði 

Leðurskjaldbökur hafa átt það til að rekast norður með austurströnd Ameríku með Golfstrauminum allt norður um New York. Árið 1963, þann 1. október  , veiddist leðurskjaldbaka í Steingrímsfirði á Ströndum. Einar Hansen formaður á 7 tonna báti, sem gerði út frá Hólmavík og sonur hans Sigurður höfðu hana með sér í land. Þeir feðgar voru að koma úr róðri og höfðu lokið við að draga línuna kl. 11:30. Veður var eindæma gott, sléttur sjór og sólskin. Að öðrum kosti hefðu þeir ekki séð skjaldbökuna, því aðeins lítið af afturhluta skjaldarins stóð upp úr sjó. Þeir vissu ekki hvað þetta væri, og fóru því varlega að gripnum, héldu jafnvel að dýrið mókti í sjávarskorpunni. Fljótt komust þeir þó að raun um að hún var dauð eftir að hafa borið í hana ífæru. Síðan settu þeir feðgar hákarlakrók í kjaft skepnunnar og drógu hana á síðu bátsins á hægri ferð til Hólmavíkur. Skjaldbakan reyndist alveg óskemmd og var ekki einu sinni lykt af henni. Hún var þegar sett í frysti. 

Náttúrugripasafn Íslands keypti leðurskjaldbökuna af Einari Hansen með það fyrir augum að varðveita hana. Það tókst ekki, en afsteypa af henni er á safninu, einnig skjöldurinn og hauskúpan.

Tilvísanir 

Skjaldbökur
Jóhann Jónsson

Jóhann Jónsson (fæddur 12. september 1896 á Staðastað á Snæfellsnesi, dáinn 1. september 1932, Leipzig) var íslenskur rithöfundur og skáld. Ljóð hans Söknuður er talið hafa gert Jóhann að brautryðjanda í íslenskri ljóðagerð.

Jóhann ólst upp í Ólafsvík. Móðir hans var Steinunn Kristjánsdóttir f. 4. júlí 1869, d. 27.2.1944. Þau hvíla hlið við hlið í Ólafsvíkurkirkjugarði. Jóhann lauk stúdentsprófi frá  Menntaskólanum í Reykjavík árið 1920 og gegndi þar embætti forseta Framtíðarinnar, nemendafélags MR, árið 1919. Hann fór árið 1921 til Leipzig og kom aldrei aftur til Íslands. Á barnsaldri fékk Jóhann  berkla í annan fótinn  og hafði staurfót og gekk haltur. Hann veiktist seinna af lungnaberklum og lést 1. september 1932, aðeins 35 ára gamall. Jóhann ætlaði sér að verða rithöfundur. Halldór Laxness vinur hans safnaði ljóðum hans og ritgerðum saman og gaf út árið 1952 í bókinni Kvæði og ritgerðir. Bréf frá 1912-1925, sem Jóhann ritaði vini sínum, séra Friðriki A. Friðrikssyni presti á Húsavík voru gefin út 1992 í bókinni "Undarlegt er líf þitt". 

Eitt ljóð, ljóðið Söknuður er talið hafa sérstöðu meðal ritverka Jóhanns og það er út af því ljóði sem Jóhann er talinn brautryðjandi í íslenskri ljóðagerð. Ljóðin „Söknuður“ eftir Jóhann Jónsson og ljóðið „Sorg“ eftir Jóhann Sigurjónsson eru talin marka upphaf íslenskrar nútímaljóðlistar.

Kona Jóhanns hét Nikkólína Árnadóttir.

Tilvísanir

Heimild 

 Söknuður Jóhanns Jónssonar: Jóhann Jónsson (1896-1932)

Tenglar 
 Ljúflingurinn á skáldabekk samtíðar sinnar; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1973
 Söknuður; birtist í Vöku 1928

Íslenskir rithöfundar
Íslensk skáld
Forngripasafnið

Forngripasafnið var safn íslenskra forngripa sem síðar varð að Þjóðminjasafni Íslands. Það var stofnað árið 1863 til að íslenskir gripir yrðu varðveittir á Íslandi en ekki fluttir úr landi  í erlend söfn.

Eftir að heiðin dys fannst nálægt Baldursheimi við Mývatn skrifaði Sigurður málari  hugvekju  í Þjóðólf 24. apríl 1862 um mikilvægi slíks safns  til að skilja þjóðerni Íslendinga og sögu landsins. Hugvekja Sigurðar málara varð til þess að Helgi Sigurðsson sem síðar varð prestur á Setbergi við Grundarfjörð og Melum í Melasveit skrifaði bréf 8. janúar 1863 og gaf Íslandi 15 forngripi sem hann hafði safnað og sem hann vænti að gætu orðið fyrsti vísir til safns íslenskra fornminja.  Stiftsyfirvöld fólu Jóni Árnasyni bókaverði við Stiftsbókasafnið í fyrstu tilsjón með safninu og seinna þeim Jóni og Sigurði málara saman. Voru þeir svo báðir umsjónarmenn safnsins þangað til Sigurður lést árið 1874. 

Forngripasafnið var á lofti Dómkirkjunnar þangað til  viðgerð Dómkirkjunar hófst í apríl 1879 en þá var það  flutt til geymslu í  borgarastofu í Hegningarhúsinu. Þar var safnið geymt þar til það var flutt í Alþingishúsið 1881.

Sigurður skrifaði Jóni Sigurðssyni bréf 7. apríl 1870 þar sem hann lýsti aðstöðu safnsins á Dómkirkjuloftinu svona: 

„ . . . nú erum við búnir að byggja herbergi fyrir það frammi á kirkjuloftinu, sem er 9 áln. á lengd, c. 8 áln. á breidd og c. 5-1/2 á hæð. Því er skipt í þrennt; í stærsta herberginu eru hengd upp gömul tjöld allt í kring að ofan(reflar) og tjald þar í niður frá; þar eru settar upp 2 gamlar stoðir, 5 álna langar, allar útskornar; þar er gamli stóllinn á milli; þar eru og gamlir skápar og margt inventarium, kirkjumerkið, útskorið dyratré og þar yfir tvö ljón, sem halda merki milli sín, hurð 3 áln. 16" á hæð, með fornum lömum, sem kvíslast um alla hurðina, hurðarhringurinn silfursmeltur og platan undir honum og kringum skráargatið. Þegar maður sér þetta sett upp í reglu, þá finnst mér, að maður hafi miklu glöggvari hugmynd um okkar gömlu húsakynni en ég hef áður haft. - Í næsta herbergi er sett upp gamalt rúm með rekkjurefli og ábreiðu yfir; þar hjá standa hillur, alls konar áhöld, kniplskrín, kistlar, treflastokkar, treflaöskjur, spónastokkar etc. Þar á að koma stór skápur með búningum frá 18. öld. - Í þriðja herberginu er mest af ýmsu smávegis, vopn og þess konar; ennþá hefi eg vegna plássleysis orðið að láta púltin standa hér og þar, sem ég hefi bezt getað.“

Sigurður Vigfússon gullsmiður (Sigurður fornfræðingur) kom til starfa við safnið 1878. Sigurður fornfræðingur annaðist svo Forngripasafnið einn frá 1882 til 1892.

Tengt efni 
 Þjóðminjasafn Íslands

Heimild 
 Saga Dómkirkjunnar 

Söfn á Íslandi
Bjarni Sívertsen

Bjarni Sívertsen  (eða Bjarni riddari) (1763-1833)  var kaupmaður í Hafnarfirði og brautryðjandi í verslun og útgerð á Íslandi. Hann hefur verið nefndur faðir Hafnarfjarðar. Hann lét reisa íbúðarhús árið 1803-1805 og er það hús núna hluti af Byggðasafni Hafnarfjarðar. Bjarni hlaut viðurkenninguna riddari af Dannebrog frá Danakonungi.

Tenglar
 Bjarni riddari Sívertsen; Vilhjálmur Þ. Gíslason, Frjáls verslun mars 1939, bls. 4–5 og 27–29.
 Bjarni riddari Sívertsen; Gils Guðmundsson, Alþýðublaðið - Jólablað 24. desember 1943, bls. 12–19.
 Bjarni riddari Sívertsen: 200 ára minning; Stefán Bjarnason, Vísir Blað II 8. apríl 1963, bls. 18–20 og 22.
 Bjarni riddari; Vikan 18. apríl 1963, bls. 6–8 og 37.
 Enskur "reifari" rændi íslenska landssjóðnum; Morgunblaðið 11. október 2009, bls. 16.
 Skútuöldin í Hafnarfirði; Sigurður Pétursson, Ægir ágúst 1986, bls. 460–468.
 Ævintýrið um vinnumanninn úr Selvogi; Björn Pétursson, Lesbók Morgunblaðsins 30. desember 2000, bls. 4–6.
 Var Bjarni bestur kaupmaður þar syðra...;  Björn Pétursson, Lesbók Morgunblaðsins 6. janúar 2001, bls. 8–9.

Hús Bjarna
 Elsta hús Hafnarfjarðar: Hús Bjarna riddara Sívertsen frá fyrsta tug 19. aldar; G.A.J., Dagblaðið 5. desember 1978, bls. 16.
 Hús Bjarna riddara Sívertsen - elsta hús í Hafnarfirði; Fjarðarpósturinn 19. nóvember 2015, bls. 3.
 Litið inn til Bjarna og Rannveigar; Fréttablaðið 21. febrúar 2008, bls. 48.
 Sívertsens–hátíð Byggðasafns Hafnfirðinga; Fjarðarpósturinn 24. október 2013, bls. 7–10.

Hafnarfjörður
Íslenskir kaupmenn
Dannebrog
Árni Helgason (f. 1777)

Árni Helgason (27. október 1777 – 14. desember 1869) var prestur, kennari og prófastur. Hann kenndi fjölda manna skólalærdóm og margir urðu stúdentar frá honum. 

Árni lauk stúdentsprófi  frá Hólavallarskóla 1799 og guðfræðiprófi frá Hafnarháskóla 1807.Hann var svo heimiliskennari í Skálholti og starfsmaður (stipendiarius) Stofnunar Árna Magnússonar og síðar prestur í Vatnsfirði frá 1809. Hann var heimiliskennari á Innra-Hólmi hjá Magnúsi Stephensen konferensráði 1809—1811 og varð prestur á Reynivöllum í Kjós 1810 og síðan dómkirkjuprestur í Reykjavík 1814 og hann sat þá í  Breiðholti. Hann var jafnframt kennari á Bessastöðum 1817—1819. Árið 1825 varð hann prestur á Görðum  á Álftanesi og fékk lausn frá því embætti árið 1858 en átti þar heima til æviloka. Árni var prófastur í Kjalarnesprófastsdæmi 1821—1856 og hann var settur biskup 21. september 1823 til 14. maí 1825 og aftur 14. júní 1845 til 2. september 1846.Hann varð stiftprófastur að nafnbót  1828 og biskup að nafnbót 1858.
   
Árni var einn  af aðalstofnendum Hins íslenska bókmenntafélags og forseti Reykjavíkurdeildar þess 1816—1848. Hann var einn  af aðalstofnendum Hins íslenska biblíufélags 1816. Hann var ritstjóri Sunnanpóstsins 1836 og 1838. Árni var alþingismaður Reykvíkinga 1845 - 1849.

Heimild 
 á vef Alþingis: Árni Helgason

Tenglar
 Árni stiftprófastur Helgason. Dr. Jón biskup Helgason, Skírnir 1. janúar 1927, bls. 1–47.

Fyrrum Alþingismenn
Íslenskir prestar
Norður- og austuramt

Norður- og austuramt var íslenskt amt sem var  stjórnsýslueining sem varð til árið 1770 þegar landinu var skipt í tvö ömt, Suður- og Vesturamt og Norður- og Austuramt. Suðuramtið var um tíma klofið aftur niður í tvö ömt, Suðuramt og Vesturamt en Norður og austuramt hélst óbreytt. Amtskipanin var lögð af árið 1904 þegar Íslendingar fengu heimastjórn.

Amtmenn í Norður og austuramti voru m.a.

 Bjarni Thorarensen

Tengt efni 
 amt
 Suður- og vesturamt
 Suðuramt
 Vesturamt
 Stiftamtmaður
 Stiftamtmenn á Íslandi
 Landshöfðingi

íslensk stjórnmál
Ég var einu sinni nörd

Ég var einu sinni nörd er uppistand frá árinu 1998 með Jóni Gnarr. Pétur Jóhann hitaði salinn upp. 20 ára afmælisútgáfa uppistandsins kom út árið 2018.

Íslenskar kvikmyndir
Íslenskar grínmyndir
Hallgrímskirkja (Hvalfirði)

Hallgrímskirkja í Saurbæ (einnig þekkt sem Saurbæjarkirkja) er kirkja að Saurbæ á Hvalfjarðarströnd í Hvalfjarðarsveit. Kirkjan er helguð minningu Hallgríms Péturssonar en hann var sóknarprestur í Saurbæjarprestakalli á árunum 1651 til 1669. 

Guðjón Samúelsson teiknaði fyrstu gerð að kirkjunni og voru undirstöður steyptar eftir hans teikningu. Árið 1953 teiknuðu Sigurður Guðmundsson og Eiríkur Einarsson nýja kirkju. Kirkjan er steinsteypt og klædd múrsteini að innan. Þakið er koparklætt. Turninn er 20 metra hár. Gerður Helgadóttir gerði glerlistaverk kirkjunnar en verk hennar eru sótt í Passíusálmana. Finnski listamaðurinn Lennart Segerstråle gerði fresku sem er í stað altaristöflu. Á altari er róðukross sem talinn er frá því um 1500. Róðukrossinn var í kirkju Hallgríms á 17. öld.

Sjá einnig 
 Hallgrímskirkja í Reykjavík.

Heimild 
 Hallgrímskirkja í Saurbæ

Tenglar
Hallgrímskirkja á kirkjukort.net 

Kirkjur á Íslandi
Freska

Freska (freskómynd, freskómálverk, veggmálverk eða kalkvatnsmynd) er vatnslitamynd sem máluð er með sérstakri tækni á blautt kalk, sem dregið er á vegg eins og múrhúðun. Þessi tækni hefur þann kost að ekki er hætta á að málningin flagni af eða springi og liturinn heldur sér vel þótt aldir líði, nema hvað myndirnar kunna að dökkna af sóti frá reykelsi og kertum. Freskan er algeng í kirkjulist fyrri alda og þær freskur sem frægastar hafa orðið eru þær sem Michelangelo málaði á loft Sinxtinsku kapellunnar í páfagarði.

Eitt og annað 
 Ernest Hemingway segir í bók sinni Vopnin kvödd: Það eru allar freskur góðar þegar fer að detta upp úr þeim og þær byrja að flaka frá. (Þýðing: Halldór Laxness). 

myndlist
Jón Borgfirðingur

Jón Borgfirðingur (Jón Jónsson, 30. september 1826 – 20. október 1912) var íslenskur fræðimaður, rithöfundur og lögregluþjónn. Hann safnaði handritum og hélt dagbók.

Vinnumaður og bókbindari 
Jón var fæddur á Hvanneyri í Andakíl, sonur Guðríðar Jónsdóttur, ógiftrar vinnukonu þar, en uppfóstraður af fátækum hjónum í Svíra, koti hjá Hvanneyri. Vegna fátæktar höfðu þau engin tök á að senda hann í skóla en hann lærði þó að lesa og skrifa. Eftir að hann komst upp var hann vinnumaður á Hvanneyri og víðar í Borgarfirði en var mjög bókhneigður, las allt sem hann náði í og lærði dönsku án tilsagnar. Hann var líka áhugasamur um stjórnmál og fékk leyfi þáverandi húsbónda síns til að sækja Þingvallafundinn 1848. 

Hann var þó aldrei hneigður fyrir sveitavinnu og flutti til Reykjavíkur haustið 1852 og stundaði þar ýmsa vinnu, einkum þó farandbóksölu. Hann fluttist svo til Akureyrar 1854 og lærði þar bókband. Hann kvæntist Önnu Guðrúnu Eiríksdóttur 1856 og lifði næstu árin á bókbandsiðn, bókaútgáfu og bóksölu á Akureyri, auk þess sem hann fór í bóksöluferðir.

Lögregluþjónn og bókamaður 
Jón flutti aftur til Reykjavíkur með fjölskyldu sína 1865 og fékk fljótlega stöðu lögregluþjóns, sem hann gegndi svo í 23 ár. Jafnframt fór hann að sinna ritstörfum og var meðal annars fenginn til þess af bókaverði British Museum að skrifa lista yfir allar bækur sem prentaðar höfðu verið í Reykjavík og á Akureyri frá upphafi og í framhaldi af því sneru aðrir erlendir fræðimenn og bókaverðir sér til hans og báðu hann um lista yfir íslensk bókverk. Einnig var hann um tíma umboðsmaður British Museum og útvegaði safninu ýmsar íslenskar bækur. Hann var ástríðufullur bóka- og handritasafnari en gat þó oft ekki sökum fátæktar keypt það sem hugurinn stóð til. Hann lét Bókmenntafélagið fá allt það sem hann eignaðist af handritum, sumt af því mjög merka gripi, enda var hann gerður að heiðursfélaga þess.

Fjölskylda 
Í bréfum Jóns Borgfirðings má sjá þess glögg merki að honum svíður menntunarskortur sinn; hann kallar sig á einum stað „minnstan allra utanveltubesefa Minervumusteris“ og á öðrum stað segir hann „Mér hefði verið miklu nær að rorra í Borgarfjarðarmyrkrinu sem garðmaður og fjósa, aldrei lært að lesa á bók og því síður að mynda staf með krít og koli“. En þrátt fyrir fátækt og menntunarleysi tókst þeim hjónum að koma öllum fjórum sonum sínum til mennta og eldri synirnir tveir urðu landskunnir fræðimenn. Elstur var Finnur Jónsson prófessor, þá Klemens Jónsson landritari og ráðherra, Vilhjálmur cand. phil., sem dó ungur, og Ingólfur stúdent og verslunarmaður. Systurnar fengu einnig menntun að þeirrar tíðar hætti; Guðný giftist Birni Bjarnarsyni sýslumanni í Dalasýslu en Guðrún giftist ekki en var lengst af með Klemens bróður sínum. Hjá honum var Jón Borgfirðingur líka eftir að Anna kona hans lést 10. apríl 1881.

Ritverk 
Jón Borgfirðingur:Söguágrip um prentsmiðjur og prentara á Íslandi (útg. 1867)

Heimildir 
 
 

Íslenskir alþýðufræðimenn
Úmbertó 1.

Úmbertó 1. (fullt nafn: Umberto Ranieri Carlo Emanuele Giovanni Maria Ferdinando Eugenio af Savoja; 14. mars 1844 – 29. júlí 1900) var konungur Ítalíu frá 9. janúar 1878 til dauðadags.  Vinstrimenn lögðu á hann hatur þar sem hann var harðlínuíhaldsmaður og var auk þess talinn bera ábyrgð á Bava-Beccaris-blóðbaðinu í Mílanó árið 1898 þar sem herinn beitti fallbyssum gegn mótmælendum. Anarkistinn Gaetano Bresci myrti hann tveimur árum eftir blóðbaðið.

Konungar Ítalíu
Myrtir þjóðhöfðingjar
Savojaættin
Petrozavodsk

Petrozavodsk (rússneska: Петрозаводск, karelska og finnska: Petroskoi) er borg í Rússlandi og höfuðborg Lýðveldisins Karelíu. Fólksfjöldi er um 280.000 (2018).

Tenglar 

 www.petrozavodsk-mo.ru 

Borgir í Rússlandi
Alþýðuskýring

Alþýðuskýring (eða þjóðskýring) nefnast þær orðsifjar orða sem hafa ummyndast við það að málnotendur leitast við að tengja utanaðkomandi og framandi orð við kunnuglega orðliði. Við það skapast fölsk tengsl við kunnugleg orð, en sem eru oft alls óskyld erlenda orðinu.

Þjóðskýring 
Helgi Hálfdanarson, þýðandi, var á móti heitinu alþýðuskýring, taldi það vera geigandi. Hann segir í riti sínu: Skynsamleg orð og skætingur sem kom út árið 1985:
Ósköp er það ógeðfellt orð „alþýðuskýring“, sem almennt mun notað fyrir „folkeetymologi“; það getur að óþörfu verið villandi. Betra væri þjóðskýring, sem væri af sama toga og þjóðsaga, þjóðtrú o.s.frv.

Dæmi 
 Sumir halda að orðið „stígvél“ sé dregið af sögninni „að stíga“ og nafnorðinu „vél“ en það var upprunalega ritað: „stýfill“ í forníslensku. En orðið er komið af miðlágþýska orðinu stevel eða danska orðinu støvle sem aftur eiga rætur að rekja til ítalska orðsins: stivale, sem merkir sumarskór. 
 Síðari orðliður orðsins „öræfi“ hefur engin tengsl við „ævi“ (líftími), líkt og sumir halda, heldur á hann rætur sínar að rekja til „hæfi“ (hófsemi, það að vera mátulegur, falla að.)

Tilvísanir 

Orðsifjafræði
Heimir Eyvindarson

Heimir Eyvindarson (fæddur 14. apríl árið 1968) er íslenskur hljómborðsleikari og meðlimur í hljómsveitinni Á móti sól og helsti lagahöfundur hljómsveitarinnar. Á til að mynda lag og texta laganna „Árin“, „Sæt“, „Djöfull er ég flottur“ og "Afmæli". 

Heimir starfar sem kennari við Grunnskólann í Hveragerði.

Hann bauð sig fram í 3. sæti suðurkjördæmis í Alþingiskosningum 2013 fyrir Bjarta framtíð. 

Íslenskir tónlistarmenn
Randy Pausch

Randolph Frederick Pausch (fæddur 23. október 1960, látinn 25. júlí 2008) var bandarískur prófessor. Pausch lést úr briskrabba 47 ára gamall. Hann var þekktur fyrirlesari og gaf út bókina sem heitir The Last Lecture.

Bandarískir prófessorar
Bandarískir tölvunarfræðingar
Torfmoldarsteypa

Torfmoldarsteypa er tilbúin steypa sem gerð er úr lífrænum trefjum, sandi eða möl, sementi og vatni. Lífrænar trefjar geta t.d. verið fínmulinn barnamosi. Efnunum er hrært saman í þykka leðju sem síðan er sett í eða utan um mót og oft látið harðna á þeim stað sem steypti gripurinn á að standa á. Torfmoldarsteypa er vinsæl í skreytingar í görðum og í ker eða trog undir jurtir. Gjarnan er reynt að hafa yfirborð steypunnar sem úfnast og sem fornlegast og má gera það með því að ýfa yfirborðið með vírbusta og pensla með lífrænni lausn eins og kalíumpermanganat eða mykjuvatni.

Tilvitnanir

Tenglar
Gardenweb forum discussing Hypertufa techniques
Making hypertufa garden ornaments tutorial
Hypertufa Trough (Planter) Project   Leiðbeiningar um hvernig á að steypa jurtapott úr torfmold.
Fjórar uppskriftir af torfmoldarsteypu með leiðbeiningum  
Garðyrkja
Steypa
Sogblettur

Sjá einnig hina íslensku hljómsveit Sogblettir og semnefnda plötu þeirra.

Sogblettur er marblettur eða tímabundið far á húð eftir nógu harkalegan koss, sog eða bit til að gera gat á æðarnar sem eru undir húðinni.

Sogblettir geta varið í 4 til 12 daga, og fer sá tími eftir manneskjunni.

Tenglar
 Umfjöllun um sogbletti 

Sár
Flöguberg

Flöguberg er berg sem hefur myndast þannig að deigt berg eða seigfljótandi bergkvika aflagast í spennusviði þannig að efnið skríður til eftir ákveðnum skriðflötum og klofnar niður í flögur.

Eiginlegt flöguberg er setberg sem hefur umkristallast og klofnað eftir flötum sem venjulega er þakið glimmer kristöllum. Slíkt berg er t.d. notað í þakplötur. Flöguberg sem hefur myndast á þannig hátt finnst ekki á Íslandi.

Flögótt berg á Íslandi er yfirleitt líparít (rýólít) en bráð þess er svo seigfljótandi að það myndar flæðimynstur sem klofna í flögur. Mikið af slíku bergi er í Drápuhlíðarfjalli á Snæfellsnesi og Hellnum á Snæfellsnesi. Sumar tegundir af blágrýti brotna í flögur þegar í berginu er flæðimynstur sem myndaðist þegar hálfstorkin bráð var á hreyfingu.

Eiginlegt flöguberg og flögótt rýólít eru þannig að skriðfletirnir sem bergið klofnar um eru vatnsríkari en aðrir hlutar bergsins. Þar myndast glimmer sem er  mjög lint og kleyft og inniheldur vatn.

Íslenska flögubergið var fyrrum notað í þök torfbæja í sumum landshlutum og í seinni til að klæða veggi og arna í húsum.

Heimild

Tenglar
 AditNow -  Photographic database of mines
History of the Welsh slate industry 
John T F Turner - A Familiar Description of the Old Delabole Slate Quarries, 1864 
History of the Scottish Slate Islands 
Granville Slate Museum 

jarðfræði