Riddarasögur

Riddarasögur eru sögur sem voru annað hvort þýddar í Noregi og á Íslandi á síð-miðöldum (þýðingar á romans courtois, chansons de geste, lais og tengdum bókmenntagreinum) eða frumsamdar á Íslandi í sama stíl.

Orðið „riddarasögur“ kemur fyrir í Mágus sögu jarls, þar sem segir: „Frásagnir...svo sem...Þiðreks saga, Flóvenz saga eður aðrar riddarasögur“. Stundum eru þær kallaðar „lygisögur“, sem er einnig notað um aðrar sögur með miklum ævintýrablæ, svo sem fornaldarsögur. Sumar þýddar riddarasögur fjalla þó ekki um ævintýri og ástir riddara, heldur atburði á borð við Trójustríðið og afleiðingar þess. Loks má nefna að Gustaf Cederschiöld notar nafnið „Fornsögur Suðurlanda“ í útgáfu fimm riddarasagna 1884.

Einkenni riddarasagna og uppruni 
Frumsamdar íslenskar riddarasögur einkennast oft af frásögnum af hirðlífi og ástum, glæsilegum konum og köppum, svakalegum bardögum og yfirnáttúrulegum hetjudáðum. Hugprýði, drengskapur, háttvísi, hreysti, kurteisi og rómantík eru áberandi í sögunum og sönn kristileg hegðun er mikilvæg. Skýr skil eru gerð á milli góðs og ills og eru það oft kristnir menn sem eru hetjurnar og þeir slæmu heiðnir, frá þjóðum í suðri og norðri. Hetjunum er yfirleitt lýst á afar jákvæðan hátt, bæði persónuleika og útliti. Þó eru þær ekki alltaf gallalausar, t.d. er Dínus (Dínus saga drambláta) hégómagjarn og Konráð (Konráðs saga keisarasonar) vanræktar kunnáttu í erlendum málum.

Erlendu riddarasögurnar voru yfirleitt í bundnu máli (kappakvæði eða riddarasöngvar), en voru þýddar í óbundið mál í  Noregi. Talið er að upphaf norrænna riddarasagna megi rekja til þess að Hákon konungur gamli lét bróður Róbert (þ.e. Róbert munk) þýða Tristrams sögu og Ísöndar, um 1226. Hefur sú þýðing mikið gildi, því að franski frumtextinn er að mestu glataður. Elís saga og Rósamundu var þýdd af Róbert ábóta, sem talinn er sami maður og bróðir Róbert. Hákon konungur lét þýða fleiri riddarasögur, t.d. Möttuls sögu, einnig er líklegt að sagnaflokkur eftir Chrétien de Troyes hafi verið þýddur að hans frumkvæði, þ.e. Erex saga, Ívents saga, Parcevals saga og Valvens þáttur. 

Strengleikar, eru safn stuttra ljóðsagna, flestar eftir Marie de France.

Riddarasögur bárust til Íslands um eða fyrir 1250. Þær urðu vinsæl bókmenntagrein hér á landi og þýddu íslenskir rithöfundar nokkrar slíkar sögur. Þaðan komu mörg orð eins og kurteisi (fornfranska: „curteisie“), knapi (miðlágþýska: „knape“), riddari (miðlágþýska: „ridder“) og lávarður (fornenska: „hlāford“). Sumar sögurnar eru í ljóðrænum stíl eins og frumtextinn. Íslenskir rithöfundar sömdu einnig margar nýjar riddarasögur í svipuðum stíl. Höfundar sagnanna eru flestir óþekktir og sjaldan er vitað hverjir þýddu erlendu sögurnar. Í Klári sögu stendur að þýðandinn sé Jón Halldórsson Skálholtsbiskup en hann kann að hafa samið hana sjálfur, enda er sagan nú talin vera frumsamin en ekki þýdd úr latínu.

Þýddar riddarasögur 
Úr latínu
 Alexanders saga
 Amicus saga og Amilíus
 Breta sögur 
 Trójumanna saga
Úr frönsku
 Bevers saga
 Elís saga og Rósamundu
 Erex saga
 Flóres saga og Blankiflúr
 Flóventssaga
 Ívents saga – eða Ívens saga
 Karlamagnús saga
 Möttuls saga
 Parcevals saga
 Valvers þáttur
 Partalopa saga
 Strengleikar
 Tristrams saga og Ísöndar
Úr þýsku
 Þiðreks saga af Bern

Frumsamdar riddarasögur 

Hér á eftir fer listi yfir frumsamdar íslenskar riddarasögur, sem hafa verið gefnar út. Listinn er ekki tæmandi.

Adonias saga
Ála flekks saga
Blómsturvallasaga
Bærings saga
Dámusta saga
Dínus saga drambláta
Drauma-Jóns saga
Ectors saga
Flóres saga konungs og sona hans
Gibbons saga
Grega saga
Hrings saga og Tryggva
Jarlmanns saga og Hermanns
Kirjalax saga
Klári saga
Konráðs saga keisarasonar
Mágus saga jarls
Melkólfs saga og Solomons konungs
Mírmans saga
Nítíða saga
Rémundar saga keisarasonar
Samsons saga fagra
Saulus saga og Nikanors
Sigurgarðs saga frækna
Sigurgarðs saga og Valbrands
Sigurðar saga fóts
Sigurðar saga turnara
Sigurðar saga þögla
Valdimars saga
Viktors saga og Blávus
Vilhjálms saga sjóðs
Vilmundar saga viðutan
Þjalar-Jóns saga

Tengt efni
 Riddarabókmenntir
 Kappakvæði
 Eufemíukvæði

Tilvísanir

Heimildir 
 Driscoll, Matthew (2005). „Late Prose Fiction (lygisögur)“. Í: A Companion to Old Norse-Icelandic Literature and Culture, bls. 190-204. Blackwell Publishing. ISBN 0-631-23502-7
 Glauser, Jürg (2005). „Romance (Translated riddarasögur)“. Í: A Companion to Old Norse-Icelandic Literature and Culture, bls. 372-387. Blackwell Publishing. ISBN 0-631-23502-7
 Loth, Agnete (1962-5). Late medieval Icelandic romances (5 bindi). Den Arnamagnæanske Komission. Copenhagen. 
 Naess, Harald S. (1993). A History of Norwegian Literature. University of Nebraska Press. ISBN 0-8032-3317-5
 

Riddarasögur