alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Fjölbrautaskólinn við Ármúla

Fjölbrautaskólinn við Ármúla (FÁ) er framhaldsskóli í Reykjavík. Húsnæði skólans við Ármúla var upphaflega reist fyrir Gagnfræðaskóla verknáms en var almennur grunnskóli fyrir Háaleitis- og Bústaðahverfi til 1979. Haustið 1977 voru fluttar í skólann framhaldsdeildir gagnfræðaskóla úr Lindargötuskóla  heilbrigðis- og uppeldissvið og árið 1979 voru fluttar í skólann verslunardeildir sem verið höfðu í Laugalækjarskóla.  Grunnskólinn var sameinaður  Álftamýrarskólanum. Ármúlaskóli hefur því verið framhaldsskóli síðan 1979, en formlega var Fjölbrautaskólinn við Ármúla stofnaður haustið 1981.

Tenglar 

 Fjölbrautaskólinn við Ármúla

Íslenskir framhaldsskólar
Gagnfræðaskólinn við Vonarstræti

Gagnfræðaskólinn við Vonarstræti var gagnfræðaskóli í Reykjavík. Þar voru um tíma fjölmennar landsprófdeildir.

Þegar skólahverfum Reykjavíkur var breytt árið 1969 voru skólarnir í miðbænum: Gagnfræðaskólinn við Vonarstræti og Miðbæjarskólinn lagðir niður.

Tilvísanir

Heimild 
 Mbl. 10. ágúst 1969

Gagnfræðaskólar í Reykjavík
Tyggigúmmí

Tyggigúmmí (eða jórturgúmmí, tyggjó) er sérstök tegund sælgætis sem er ætlað til að tyggja lengi, og er tuggið án þess að því sé kyngt. Tyggigúmmi innihalda jafnan einhvers konar gúmmí, mýkingarefni, sætuefni og bragðefni. Það gúmmi sem notað er í tyggjó er eitthvert næringarsnautt, ómeltanlegt efni sem leysist ekki upp í vatni. Til forna var það trjákvoða en núna er það vanalega gervigúmmí.

Orð höfð um tyggigúmmí á íslensku 
Tyggigúmmí hefur stundum einnig verið nefnt togleðurstugga  á íslensku eða jórturleður . Og í íslensku slangri hefur tyggigúmmí stundum verið nefnt mellufóður. Innflutningur á tyggigúmmí var bannaður á árunum eftir seinni heimsstyrjöld, og var þá ein helsta smyglvaran frá Bandaríkjunum ásamt nýlonsokkum. Á þeim árum var tyggigúmmí kallað gúm af æsku landsins.

Tilvitnanir

Tilvísanir

Tenglar 
 

Sælgæti
Gagnfræðaskólinn við Lindargötu

Gagnfræðaskólinn við Lindargötu eða Lindargötuskólinn var framhaldsskóli í Reykjavík við Lindargötu í Reykjavík eftir að Gagnfræðaskóli Reykjavíkur flutti þaðan 1949. Lindargötuskólinn var undanfari fjölbrautaskóla en árið 1969 var stofnað til framhaldsnáms við Gagnfræðaskólann við Lindargötu fyrir nemendur sem ekki uppfylltu inntökuskilyrði menntaskólanna. Á þessum tíma þurftu nemendur að ljúka landsprófi miðskóla til að komast inn í menntaskóla.

Í Lindargötuskólanum var boðið upp á tveggja ára framhaldsdeildir (5. og 6. bekk)  að loknu gagnfræðaprófi í fjórum deildum,  það er verslunarnám, hjúkrunarbraut, eðlisfræðibraut og uppeldisbraut. Haustið 1977 fluttust heilbrigðis- og uppeldissvið Lindargötuskólans í Ármúlaskóla og runnu saman við skóla sem síðar varð Fjölbrautaskólinn við Ármúla. 

Áður en hann kom til var þar starfandi Franski spítalinn í Reykjavík. Lindargötuskólinn varð síðan að Tónmenntaskóla Reykjavíkur. 

Hafsteinn Þór Stefánsson var skólastjóri við Gagnfræðaskólann við Lindargötu frá 1972 til 1977.

Tengt efni 
 Gagnfræðaskóli Reykjavíkur (Ingimarsskólinn)

Aflagðir skólar á Íslandi
Miðborg Reykjavíkur
Tónmenntaskóli Reykjavíkur

Tónmenntaskóli Reykjavíkur (sem áður hét Barnamúsíkskólinn) er skóli sem sérhæfir sig í hljóðfærakennslu fyrir ungmenni. Hann var stofnaður árið 1952 og er til húsa þar sem Lindargötuskólinn og Franski spítalinn í Reykjavík voru áður.

Tenglar 
 Tónmenntaskóli Reykjavíkur 40 ára; grein í Morgunblaðinu 1992

Tónlistarskólar á Íslandi
Miðborg Reykjavíkur
Nýklassískur stíll

Nýklassískur stíll er byggingarstíll sem reis upp úr nýklassiskrí hreyfingu sem hófst um miðja 19. öld, að hluta sem andsvar við rókokkó stíl. Danir kalla þennan stíl síðklassískan. Alþingishúsið, Dómkirkjan, Iðnó eru hús í nýklassískum byggingarstíl.

Byggingarstílar
Land Eiríks rauða

Land Eiríks rauða (norska: Eirik Raudes Land) var landsvæði á austurströnd Grænlands sem Norðmenn gerðu tilkall til og hernámu frá 27. júní 1931 til 5. apríl 1933. Hernámið kom í kjölfar Grænlandsdeilunnar milli Danmerkur og Noregs um yfirráð Dana yfir Grænlandi, en Norðmenn vildu meina að þeir gætu gert tilkall til strandlengju Austur-Grænlands þar sem landið hefði verið einskismannsland þegar þeir hófu landkönnun og byggingu veiðistöðva þar undir lok 19. aldar. 

Deilan var tekin fyrir af Alþjóðadómstólnum í Haag sem dæmdi Danmörku í vil. Noregur sætti sig við dóminn og lét landsvæðið eftir. Eftir það skírðu Danir svæðið „Land Kristjáns 10.“. Það er nú hluti af Þjóðgarði Grænlands.

Saga Grænlands
Stríð Danmerkur og Noregs
Dragá

Dragá er bergvatnsá, sem myndast smám saman þegar yfirborðsvatn í lækjarsytrum leitar sameiginlegs farvegs. 

Hiti og vatnsmagn dragáa eru ójöfn og sveiflukennd frá einum tíma til annars og fer það eftir veðráttu. Í rigningartíð og í leysingum eru árnar vatnsmiklar og verða þá stundum mórauðar af framburði. Í þurrkatíð dragast þær saman, rennslið er þá lítið og vatnið er tært. Í hlýindum hitna þær fljótt og verða oft 10-20 gráðu heitar. Í kulda og frostum kólnar vatnið og þær leggur, þ.e. ís myndast á þeim. Ógrónar áreyrar eru víða meðfram dragám og úti í þeim, flóð og vatnavextir koma í veg fyrir að gróður festi þar rætur. Dragár eru einkennandi fyrir blágrýtismyndun Íslands, en finnast ekki í gosbeltum landsins. Dæmi um dragár eru Fnjóská, Andakílsá, Kálfá í Hreppum og Selfljót á Héraði.

Sjá einnig
 Jökulá
 Lindá

Heimild 
 Guðmundur Kjartansson 1945. Íslenskar vatnsfallategundir. Náttúrufræðingurinn 15, 113-126.

Landafræði
Jarðfræði
 
Ár og fljót
Landslagsþáttur

Landslagsþáttur er hver sá hluti náttúrunnar eða landslags sem á sér afmarkaða skilgreiningu innan tungunnar, t.d. fjall, á eða stöðuvatn. Landslagsþættir eru m.ö.o. þeir þættir sem saman mynda yfirborð landsvæðis og tungumálið eða fræðin hafa afmarkað í hugtaki.

Tengt efni 

 Vatnshlot, sem er afmarkandi skilgreining á vatni. 

Landafræði
Rafstöðin við Elliðaár

Rafstöðin við Elliðaár  er stöðvarhús við 3 MW virkjun í Elliðaám í Reykjavík. Virkjunin var tekin í notkun sumarið 1921 og var raforkan framleidd með tveimur vélum og flutt eftir háspennuraflínu að aðveitustöð á Skólavörðuholti. Í rafstöðinni má sjá tækjabúnað sem er sá elsti sinnar tegundar á landinu sem enn er í notkun.

Frímann B. Arngrímsson var fyrstur til að hvetja til að virkjað yrði í Elliðaám. Bæjarstjórn Reykjavíkur samþykkti  byggingu rafstöðvar 26. september 1918 en þá voru verkfræðingarnir  Guðmundur Hlíðdal og Jón Þorláksson búnir að leggja fram tillögur um virkjanir þar.

Undirbúningur að virkjunninni hófst árið 1916, framkvæmdir hófust í september sama árs og stöðin var gangsett þann 27. júní 1921. Til undirbúnings virkjuninnar voru fengnir norskir verkfræðingar og arkitekt stöðvarinnar var Aage Broager-Christiansen.

Heimildir 

Byggingar í Reykjavík
Vatnsaflsvirkjanir á Íslandi
Grand Hótel Reykjavík

Grand Hótel Reykjavík er hótel við Sigtún í Reykjavík. Við hótelið er 14 hæða turn sem byggður var 2007 og tengdur er við hótelið með glerbyggingu.

Hótel í Reykjavík
Byggingar í Reykjavík
Síður sem þurfa hnit
Kvenréttindadagurinn

Kvenréttindadagurinn, einnig nefndur 19. júní, er hátíðis- og baráttudagur kvenna á Íslandi þar sem því er fagnað að 19. júní 1915 fengu konur á Íslandi, 40 ára og eldri, kosningarétt og kjörgengi til Alþingis þegar þáverandi Danakonungur, Kristján X, samþykkti nýja stjórnarskrá fyrir Ísland. Barátta þess efnis hafði staðið frá árinu 1885 þó fyrsta opinbera krafan um kosningarétt kvenna hafi ekki komið fram fyrr en árið 1895. 

Alþingi hafði þegar árið 1911 samþykkt lög um kosningarétt kvenna, en þau lög hlutu ekki náð fyrir augum Danakonungs og öðluðust því ekki gildi. Það gerðist ekki fyrr en 1915 og þá með framangreindum aldurskilyrðum en engin önnur þjóð setti sambærileg aldursskilyrði fyrir kosningarétti kvenna. 

Með sambandslagasamningi Dana og Íslendinga árið 1918 sem kvað á um jafnan rétt íslenskra og danskra ríkisborgara var þetta 40 ára aldursákvæði numið úr lögum og konur fengu þar með jafnan kosningarétt á við karla. En danskar konur höfðu fengið fullan kosningarétt til jafns á við karla, án aldursskilyrða, sama ár og þær íslensku þann 5. júní 1915.

Hátíðarhöldin 1915 

Kvenréttindafélagið og Hið íslenska kvenfélag efndu til hátíðar þegar Alþingi var sett þann 7. júlí. Austurvöllur var skreyttur hinum nýja íslenska fána og 200 smámeyjar fóru fyrir skrúðgöngu í gegnum miðbæinn. Alþingi fékk skrautritað ávarp  og þingmenn hrópaðu húrra fyrir konum. Kvennakór söng á Austurvelli, Bríet Bjarnhéðinsdóttir og Ingibjörg H. Bjarnason héldu ræður. Ingibjörg tilkynnti í ræðu sinni að næsta baráttumál kvenna muni verða stofnun landsspítala.

Femínistar á Íslandi hafa frá  árinu 2003 hvatt til þess að dagsins yrði minnst með því að bera eitthvað bleikt og notað kjörorðið Málum bæinn bleikan. Kvenréttindafélag Íslands gefur út tímaritið 19 júní sem kemur út þennan dag og stendur fyrir hátíðardagskrá á Hallveigarstöðum.

Sjá einnig
 Kvennafrídagurinn 1975
 Kvennafrídagurinn síðari 2005

Heimildir 
 Sérstaða Íslands - 40 ára aldursákvæðið  Kvennasögusafnið.is (skoðað 24.11.2019)

Kvenréttindi á Íslandi
Dagatal
Hvítblæði

Hvítblæði er flokkur krabbameina sem eiga vanalega upptök sín í beinmergnum. Í blóðinu finnst svo mikið af óeðlilegum og vanþroskuðum hvítum blóðfrumum. Einkenni eru vanalega blæðing, marblettir, þreytutilfinning, hiti, og veikindagirni, og sjá má að öll þessi einkenni tengjast því að maður er ekki með nægilegt magn af eðlilegum blóðfrumum. Hvítblæði má greina með blóðprufu eða beinmergsástungu.

Beinar orsakir hvítblæðis eru ekki þekktar, en talið er að sjúkdóminn megi rekja til samblöndu  erfða- og umhverfisþátta. Áhættuþættir eru meðal annars reykingar, jónandi geislun, ákveðin efni eins og bensen, fyrri saga um krabbameinsmeðferð, og Downs-heilkenni.

Til eru margar mismunandi gerðir, helstu gerðirnar eru:

 Brátt eitilfrumuhvítblæði
 Hægfara eitilfrumuhvítblæði
 Brátt mergfrumuhvítblæði 
 Hægfara mergfrumuhvítblæði

Tenglar

Tilvísanir 

Tegundir krabbameins
Brennisteinsalda

Brennisteinsalda er eldfjall á Suður-Íslandi. Hæð fjallsins er 855 metrar. Það er nálægt Landmannalaugum og ekki langt frá Heklu.

Brennisteinsalda er afar litskrúðugt fjall, brennisteinn litar hlíðarnar en einnig er fjallið grænt af mosa, hraun og aska lita það svart og blátt og rautt litbrigði koma vegna járns í jarðvegi. Gönguleiðin Laugavegurinn liggur upp með fjallinu. Fyrir framan fjallið er hrafntinnuhraunið Laugahraun en gossprunga þess klýfur Brennisteinsöldu.

Eldfjöll á Íslandi
Fjöll á Íslandi
Rangárþing ytra
Gamli kvennaskólinn

Gamli kvennaskólinn er húsið Thorvaldssensstræti 2 við Austurvöll í Reykjavík. Þar var Kvennaskólinn í Reykjavík til húsa fyrstu áratugina sem hann starfaði en síðan hefur húsið meðal annars verið nýtt sem skrifstofuhús og til samkomuhalds.

Hjónin Þóra Melsteð og Páll Melsteð stofnuðu Kvennaskólann 1874 en skólahúsið var líka heimili þeirra. Þóra hafði kennt við skóla fyrir stúlkur í Reykjavík sem systir hennar Ágústa stóð fyrir 1851-1853 í Dillonshúsi við Suðurgötu. Þóra veitti Kvennaskólanum forstöðu frá 1874-1906 en þá tók við stjórninni Ingibjörg H. Bjarnason. Fyrstu árin starfaði skólinn í íbúðarhúsi þeirra, sem Páll hafði keypt árið 1846 og stóð við Austurvöll. Þóra og Páll söfnuðu fé til að byggja og reka skólann hér á landi og í Danmörku. 

Húsið sem enn stendur byggðu þau á grunni hins gamla árið 1878. Það er tvílyft timburhús á hlöðnum kjallara og hraunhellum og holtagrjóti hlaðið í grindina. Tréverkið í húsið var líklega keypt tilsniðið frá Svíþjóð en kalkið var fengið í Esjunni. Helgi Helgason byggingameistari teiknaði húsið og sá um smíði þess. Kvennaskólinn var þarna til húsa þangað til skólinn flutti í nýbyggt hús við Fríkirkjuveg árið 1909.

Hallgrímur Benediktsson keypti húsið 1915 og bjó á efri hæðinni en hafði skrifstofur fyrirtækis síns, H. Ben & Co, á neðri hæð. Árið 1941 eignaðist Sjálfstæðisflokkurinn húsið og var því þá breytt mjög mikið. Meðal annars var reist einnar hæðar steinsteypt viðbygging vestan við það og það var allt múrhúðað að utan og ytra útliti þess gjörbreytt. Sjálfstæðisflokkurinn hafði starfsemi sína í húsinu þar til hann flutti í Valhöll við Háaleitisbraut og var það þá oftast nefnt Sjálfstæðishúsið og seinna Gamla sjálfstæðishúsið. Sigmar Pétursson tók húsið á leigu 1963 og rak þar um skeið veitingahúsið Sigtún en árið 1969 eignaðist Póstur og sími húsið og hafði þar mötuneyti sitt.

Árið 1997 var hafist handa við gagngerar endurbætur á húsinu og var það þá fært til upphaflegs útlits að utan. Þar er nú skemmtistaðurinn Nasa.

Tilvísanir

Tengt efni 
 Kvennaskólinn í Reykjavík

Heimildir 
 Kvennasögusafn
 Húsið að Thorvaldssensstræti 2 gert upp; grein í Morgunblaðinu 1997
 Kvennaskólinn nýi vígður; grein í Ísafold 1909
 Thorvaldsenstræti 2 - Kvennaskólinn; grein í Degi 2000

Austurvöllur
Byggingar í Reykjavík
Kvenréttindi á Íslandi
Miðborg Reykjavíkur
Kvennaskólinn í Reykjavík
Skólavarðan

Skólavarðan getur átt við um:
 Skólavörðuna í Skálholti
 Skólavörðuna í Reykjavík sem stóð á Skólavörðuholti frá 1793 til 1931
 Skólavörðuna, tímarit Kennarasambands Íslands frá 2001

Steinhús á Íslandi
Skólavarðan (Skálholti)

Skólavarðan í Skálholti er ferhyrndur turn hlaðinn úr ótilhöggnu grjóti. Talið er að hún hafi fyrst verið hlaðin sem varðturn á 13. eða 14. öld. Hún varð síðar aðalfundarstaður skólapilta í Skálholti. Þá var hefð fyrir því að piltar sem komu til skólans að hausti hittust við vörðuna og þar fóru fram vígsluathafnir fyrir nýnema. Enn má sjá leifar af Skólavörðunni í Skálholti. Rétt fyrir aldamótin síðustu, líklega 1997 var hún hlaðin upp.

Skömmu eftir að skólinn var fluttur frá Skálholti til Reykjavíkur 1786 hlóðu skólapiltar nýja skólavörðu á Skólavörðuholti í Reykjavík.

Skálholt
Steinhús á Íslandi
Skólavarðan (Reykjavík)

Skólavarðan var ferhyrndur steinturn sem stóð á Skólavörðuholti í Reykjavík þar sem nú er styttan af Leifi Eiríkssyni við enda Skólavörðustígs. Upphaflega hlóðu skólapiltar í Hólavallarskóla vörðuna úr ótilhöggnu grjóti árið 1793 en þá voru sjö ár síðan skólinn var fluttur frá Skálholti þar sem upphaflega Skólavarðan hafði staðið öldum saman og verið aðalfundarstaður þeirra þar. Þessi fyrsta skólavarða hrundi nokkrum árum síðar vegna hirðuleysis. 

Árið 1834 lét Lorentz Angel Krieger, stiftamtmaður, hlaða nýja skólavörðu á sama stað úr tilhöggnu grjóti. Þessi skólavarða var tvílyftur steinturn með gluggum á efri hæð og ofan á hana var bætt tréverki og þaki. Hún var um tíma nefnd Kriegersminde. Mannvirki þetta var gert af vanefnum. Timbrið fúnaði og hrundi þá fljótt úr vörðunni sem komin var í rústir árið 1860. Þá var hafist handa við endurbyggingu en sú viðgerð var ófullnægjandi og hrundi varðan enn á ný. Árið 1868 fékk Árni Thorsteinson bæjarfógeti steinsmiðinn Sverri Runólfsson til að hlaða Skólavörðuna að nýju, en að þessu sinni með mun vandaðri hætti og betri efnum. Mun bæjarfógeti hafa greitt mestallan kostnað úr eigin vasa.

Skólavarðan stóð til 1931 þegar hún var rifin til að rýma fyrir styttu af Leifi Eiríkssyni sem Bandaríkjamenn gáfu Íslendingum í tilefni af Alþingishátíðinni árið áður og stendur þar nú.

Hluti af grjóti Skólavörðunnar hefur varðveist og er nú varðveittur á Árbæjarsafni og hefur öðru hvoru komið til tals að nýta það til að endurreisa vörðuna í einhverri mynd.

Heimildir

Tenglar 
 Skólavarðan; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1979
 Fyr og nú; grein í Brautinni, 37. tbl. 1929

Mannvirki í Reykjavík
Miðborg Reykjavíkur
Soulja Boy

DeAndre Cortez Way (fæddur 28. júlí 1990 í Chicago), þekktastur undir listamannsnafninu Soulja Boy Tell'Em eða hreinlega Soulja Boy, er bandarískur rappari. Lag hans, Crank that (Soulja Boy), komst á topp Billboard Hot 100 smáskífulistans í september 2007.

Útgefið efni

Breiðskífur 
 Unsigned & Still Major: Da Album Before da Album (2007)
 souljaboytellem.com (2007); komst í platínusölu og endaði í 4. sæti Top R&B/Hip-Hop Albums
 iSouljaBoy (kemur 2008)

Smáskífur

Heimildir 

Bandarískir rapparar
Eiríks saga rauða

Eiríks saga rauða er Íslendingasaga sem fjallar um landnám og landkönnun norrænna manna í Norður-Ameríku.

Eiríkssaga segir frá því hvernig Eiríkur var flæmdur frá Íslandi, landnámi hans á Grænlandi, og hvernig sonur hans Leifur heppni fann Vínland þegar skip hans rak af leið. Líklegast er talið að Leifur heppni hafi komið þar sem nú er Nýfundnaland og þannig verið fyrstur Evrópumanna til að kanna Ameríku, fimm öldum fyrir ferðir Kristófers Kólumbusar.

Eiríkssaga er varðveitt í tveimur handritum, Hauksbók frá byrjun 14. aldar og Skálholtsbók rituð skömmu fyrir miðja 15. öld. Talið er að Skálholtsbók sé líkari frumgerð sögunnar, sem er talin hafa verið rituð á 13. öld.

Eiríks saga og Grænlendinga saga eru ósamkvæða um suma hluti. Þannig finnur Leifur 'Vínland' á leið frá Skotlandi til Grænlands samkvæmt Eiríkssögu en samkvæmt  Grænlendinga sögu er það Bjarni Herjólfsson sem sem finnur Vínland en Leifur fylgir síðan í fótspor hans. 

Samkvæmt Eiríks sögu hafði Leifur tekið trú í Noregi þar sem hann var hjá konungi og konungur vildi ekki hafa heiðna menn í hirð sinni og tók hann þess vegna skírn.  Konungur bað hann enn fremur að boða kristinn sið sen hann sóttist undan og sagðist ekki bestur manna til þess en konungur sagði hann tilvalin. Leifur hafði upphaflega ætlað frá Noregi til Íslands en rak austur til Skotlands. Þar varð hann veðurtepptur og kynnst konu nokkurri og gerði hana barnshafandi. Að lokum sigldi hann frá Skotlandi „þó eigi blési allhagstætt“ því eigi vildi hann ellidauður þar verða. Blés hann þá enn af leið og fann Vínland.

Tengt efni 
 Grænlendinga saga

Tenglar
 Eiríks saga rauða á norrænu frá heimskringla.no
 Texti Eiríkssögu á íslensku, norsku og ensku 
 Stafréttur texti Eiríkssögu samkvæmt Hauksbók
 Eiríkssaga með nútíma stafsetningu
 Af Vísindavefnum: A treatment of the nationality of Leifr Eiríksson
 Um „einfætinga“ í Eiríks sögu og fleiri heimildum (á ensku)
 The Norse Discovery of America
 Kennsluefni um Eiríks sögu rauða og Grænlendingasögu Kennsluvefir Hörpu Hreinsdóttur, 2010
 Vestur til Vínlands Vefur nemenda FVA um Eiríks sögu og Grænlendingasögu, 2000

Eiríks saga rauða
Hjördis Petterson

Hjördis Olga Maria Pettersson (fædd 17. október 1908 í Visby á Gotlandi, látin 27. maí 1988 i Stokkhólmi) var sænsk leikkona sem lék í meira en 140 kvikmyndum. 

Petterson lærði við Dramaten-leiklistarskólann frá 1927 til 1930. Hún kom fyrst fram opinberlega árið 1930 í Folkteatern í Gautaborg í farsanum Gröna Hissen. Hún lék einnig við Göteborgs Stadsteater en sneri svo aftur að Dramaten og vann þar í lotum fram til 1985. Hún lék stór hlutverk í Gösta Berlings saga (1936), Túskildingsóperunni (1969) og Spöksonaten (1973). Þá kenndi hún einnig við Dramaten.

Tengill 
 Hjördis Petterson  í IMDB

Sænskir leikarar
Ford T

Ford T eða Ford Model T var bifreið sem Ford Motor Company framleiddi á árunum 1908 til 1927. Hann var fyrsti fjöldaframleiddi bíllinn og átti með því að vera ódýr þannig að sem flestir hefði efni á honum. Hann var jafnframt fyrsti bíllinn, árið 1914, sem var settur saman á flæðilínu, en áður höfðu bílar verið settir saman án línulegs samsetningarkerfis. Fram til ársins 1924 voru bílarnir allir svartir en með tilkomu sellulósalakksins varð aukið framboð á litum.

Bygging 

Ford T var einfaldur bíll með plötuklæddan yfirvagn sem var klæddur með ódýrri eftirlíkingu af leðri sem minnir nokkuð á Gervileður nútímans. Bæði grind og öxlar voru úr krómvanadínstáli sem var framleitt í stálverksmiðjum fyrirtækisins. Þannig var Ford T um 700 kg að eiginþyngd á meðan samkeppnisaðilar voru um 300 kg þyngri, eða um 1 tonn.

Vél 
Ford T hafði 2,9-lítra 4-strokka vél. Hún skilaði um 20 hestöflum og var hámarkshraði bílsins 60 km/klst. Vélin eyddi um 11,1 til 18,7 lítrum á hundraðið.

Þó svo að Ford T væri vatnskældur var ekki vatnsdæla í bílnum nema fyrstu gerðunum. Hún var tekin út til að lækka framleiðslukostnað. Í staðinn kom hringrennsli sem byggði á misjafnri þéttni vatns eftir hitastigi. Þannig steig heitt vatn efst í vatnskassann þar sem það kólnaði og rann niður á vélina á nýjan leik og kældi hana. Þetta hringrennsli hélt áfram svo lengi sem vélin var í gangi.

Gírkassi og drifrás 

Bíllinn var afturdrifinn með þrjá gíra: tvo áfram og einn afturábak. Gírkassanum var stýrt með þremur fetlum (pedölum) og stöng til vinstri við ökumann. Þá var handolíugjöf við hlið stýrisins. Gírkassinn var úr vandadínstáli og í olíubaði. Ford T hafði enga kúplingu eins og þekkist nútildags. Þess í stað var skipt um gír með fetlunum þremur; frá vinstri talið var hár- og lágur gír, afturábak og bremsa. Stöngin til vinstri sá um að aftengja gírkassann frá kasthjóli, til að koma honum í hlutlausan, og sem handbremsa sem hafði bara áhrif á afturhjólin. Bremsan virkaði ekki á hjólin heldur á gírkassann.

Fjöðrun og hjól 
Það voru ekki höggdeyfar í bílnum og hann var því dálitið hastur á malarvegum þess tíma. Í staðinn var gormur á hverju hjóli og tók fjöðrunin þá til hvers öxuls fyrir sig. Sjálfstæð fjöðrun, þar sem hvert hjól fjaðrar óháð öðrum, var því ekki til staðar. Framöxullinn var heilhamraður úr vanadínstáli.

Neðanmálsgreinar 

Ford Motor Company
Afturhjóladrifnar bifreiðar
Úlfhams saga

Úlfhams saga er fornaldarsaga, sem segir frá Hálfdani vargstakki Gautakonungi og Úlfhami syni hans og átökum þeirra feðga við menn og vættir. Sagan er varðveitt í gömlum rímum, auk þriggja lausamálstexta frá 17., 18. og 19. öld, sem allar byggja beint eða óbeint á efni rímnanna.

Leikritið Úlfhams saga 
Leikritið Úlfhams saga er byggt á Vargstökum eða Úlfhams rímum sem eru taldar frá 14. öld, og urðu aðgengilegar með doktorsritgerð Aðalheiðar Guðmundsdóttur. María Ellingsen átti hugmyndina að verkinu og setti saman hóp listamanna til þess að setja það upp: Eivöru Pálsdóttur frá Færeyjum, Reijo Kela dansara frá Finnlandi, Snorra Frey Hilmarsson leikmyndateiknara, Grétu Maríu Bergsdóttur dramatúrg og Andra Snæ Magnason rithöfund, sem samdi leiktextann. Leikritið var sýnt í  Hafnarfjarðarleikhúsinu árið 2004, og naut töluverðra vinsælda.

Heimildir 
 Aðalheiður Guðmundsdóttir (útg.): Úlfhams saga. Reykjavík 2001. Doktorsritgerð. Stofnun Árna Magnússonar, Rit 53. ISBN 9979-819-77-4 
 Vefsíða Árnastofnunar

Tenglar 
 Um útgáfuna á Úlfhams sögu  — Af vefsíðu Árnastofnunar.
 Um leikritið Úlfhams sögu 

Fornaldarsögur
Íslensk leikrit
Útilegumaður

Útilegumaður nefndist sá maður, sem bjó í óbyggðum til fjalla. Frægasti útilegumaður Íslands er Fjalla-Eyvindur. Útilegumenn voru taldir sauðaþjófar. Margar þjóðsögur eru til um útilegumenn og var þeim kennt um ef fé heimtist illa af fjalli. Útilegumenn voru oft útlagar sem höfðu gerst brotlegir við lög og lögðust út á heiðar til að flýja yfirvöld. 

Sumir trúðu á einhvers konar samfélög útilegumanna og má nefna að Jón lærði Guðmundsson skrifaði bókina Um hulin pláz og yfirskyggða dali á Íslandi.

Sagnir um útilegumenn urðu yrkisefni margra skálda og listamanna. Útilegumennirnir (Skugga-Sveinn)  eftir  Matthías Jochumsson var fyrst sett á svið í Reykjavík árið 1862 og varð mjög vinsælt. Jóhann Sigurjónsson skrifaði vinsælt leikrit um Fjalla-Eyvind og Höllu.

Jón „Franz“ Jónsson (f. um 1776) frá Arnarstapa á Snæfellsnesi rak síðan endapunktin á sögu útilegumanna á Íslandi og er jafnan talinn síðasti útilegumaðurinn. Gerðist hann sekur um þjófnað en slapp úr fangelsi þar sem hann var geymdur nálægt Ólafsvík og hélt austur og dvaldist í littlum helli nálægt Reykjavatni norðan Langjökuls, en ólíkt Fjalla-Eyvindi náðist hann og þurfti að dúsa 20 ár á Brimarhólmi, kom eftir það heim og lifði nokkur ár á Snæfellsnesi.

Tenglar 
 Útilegumenn 
 Útilegumennirnir eftir Matthías Jochumsson frumsýndir á Gildaskálanum í Reykjavík
 Útilegumenn í Ódáðahrauni
Knattspyrnufélag Breiðholts

Knattspyrnufélag Breiðholts er reykvískt knattspyrnufélag sem stofnað var þann 17. janúar 2007. Það þjónar sem vara- og venslalið Leiknis. Það hóf leik í D-deild Íslandsmótsins þegar á stofnárinu en féll niður í E-deild þegar hún var stofnuð 2013 og hefur verið þar síðan. Sumarið 2012 náði það sínum besta árangri í bikarkeppni KSÍ sumarið 2012, þegar liðið komst alla leið í 16-liða úrslit eftir nauman sigur á KFS í fyrri umferð.

Formaður KB (árið 2020) er Þórður Einarsson en Elvar Geir Magnússon er titlaður forseti félagsins. 

Þjálfari meistaraflokks (árið 2021) er Örn Þór Karlsson.

Íþróttabandalag Reykjavíkur
Íslensk knattspyrnufélög
Íþróttafélög í Reykjavík