alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Vatnajökull

Vatnajökull (fyrrum nefndur Klofajökull) er þíðjökull staðsettur á suðausturhluta Íslands innan Vatnajökulsþjóðgarðs. Hann er stærsti jökull landsins bæði að flatarmáli og rúmmáli og þriðji stærsti jökull Evrópu að flatarmáli. Hæð jökulsins er yfirleitt 1.400 til 1.800 metrar yfir sjávarmáli.

Stærsti jökull Evrópu er Severny-jökull á Novaya Zemlya, Rússlandi, 20,500 km2. Annar stærsti er Austfonna á Nordaustlandet á Svalbarða, 7,800 km2 (2012) eða 2500 km3. Flatarmál Vatnajökuls mældist 7700km² árið 2017 og er hann um  3000 km3. Meðalþykkt hans er um 400 metrar en mesta þykkt hans er allt að einum kílómetra. Vatnajökull er stærstur jökla Evrópu utan heimskautasvæðanna.

Saga jökulsins 
Fyrir 14. öld var Vatnajökull miklu minni en hann er nú, síðan 1930 hefur hann verið í stöðugri rýrnun, en þá mun stærð hans hafa verið í hámarki.

Eldvirkni 
Undir Vatnajökli eru einhverjar mestu eldstöðvar landsins, Grímsvötn er þeirra þekktust ásamt Öræfajökli. Einnig má nefna Gjálp og Þórðarhyrnu og Bárðarbungu. Gos úr Vatnajökli hafa komið í hrinum í tímans rás og telja jarðvísindamenn að slík goshrina hefjist í náinni framtíð. Gætu þá gos í Vatnajökli orðið mjög tíð næstu hálfa öldina eða rúmlega það.

Þjóðgarðar 
Hluti jökulsins í kringum Skaftafell var gerður að þjóðgarði 1967. Þann 28. október 2004 varð allur syðri hluti Vatnajökuls hluti af þjóðgarðinum í Skaftafelli. Árið 2007 varð allur Vatnajökull þjóðgarður með stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs. Þjóðgarðurinn í Skaftafelli og Þjóðgarðurinn í Jökulsárgljúfrum urðu jafnframt hluti Vatnajökulsþjóðgarðs.

Skriðjöklar 
Út frá Vatnajökli ganga um það bil 30 skriðjöklar. Hér á eftir fylgir listi yfir skriðjökla sem falla frá Vatnajökli, skipt niður eftir stjórnunarumdæmum Vatnajökulsþjóðgarðs. Þetta er ekki tæmandi listi.

Suðursvæði
 Austurtungnajökull
 Breiðamerkurjökull
 Brókarjökull
 Falljökull
 Fjallsjökull
 Fláajökull
 Heinabergsjökull
 Hoffellsjökull
 Hólárjökull
 Hrútárjökull
 Kvíárjökull
 Lambatungnajökull
 Morsárjökull
 Skaftafellsjökull
 Skálafellsjökull
 Skeiðarárjökull
 Stigárjökull
 Suðurfjallsjökull
 Súlujökull
 Svínafellsjökull
 Vesturdalsjökull
 Viðborðsjökull
 Virkisjökull
 Öræfajökull (er syðsti hluti Vatnajökuls en er þó ekki skriðjökull).
 Öxarfellsjökull

Austursvæði
 Brúarjökull
 Eyjabakkajökull
 Kverkjökull
 Norðurtungnajökull

Norðursvæði
 Dyngjujökull

Vestursvæði
 Köldukvíslarjökull
 Rjúpnabrekkujökull
 Síðujökull
 Skaftárjökull
 Sylgjujökull
 Tungnaárjökull

Heimildir

Tenglar 

 Fræðsluvefur Hörfandi jökla samvinnuverkefni Vatnajökulsþjóðgarðs og Veðurstofu Íslands, unnið í samvinnu við Náttúrustofu Suðausturlands og Jöklahóp Jarðvísindastofnunar Háskólans.
 
 Ferðir á jökulinn (myndir).
 Upplýsingasíða á nat.is 
 Náttúrufar og náttúruminjar umhverfis Vatnajökul
 „Yfir Vatnajökul þveran“; grein í Þjóðviljanum 1967
  Baldursson, S, J Guðnason, H Hannesdóttir & T Thórðarson.  Nomination of Vatnajökull National Park for inclusion in the World Heritage List, Reykjavik 2018, Vatnajökull National Park

Jöklar á Íslandi
Vatnajökull
Vatnajökulsþjóðgarður
Hvalbak

Hvalbak (eða jökulflúð) er í jökla- og jarðfræði klöpp sem skriðjökull hefur sorfið þannig að hún líkist helst baki á hval. Á hvalbaki eru oft rákir á þeirri hlið þess sem sneri upp í skriðstefnu jökulsins og er svo stöllótt og bratt hinum megin. 

Hvalbök eru oft umkringd jökulurð, mel eða grjótdreifum en uppi á þeim geta legið stakir steinar (aðkomusteinar, grettistök).

Fræðiheitið
Karlkyns orðið hvalbakur , sem merkir þiljur eða hvelfing yfir fremsta hluta skips, er ekki hið sama og hvorkyns orðið hvalbak, og varast bera að rugla þeim saman. 

Annars vegar er notað í ensku og mörgum öðrum tungumálum frönsku orðið roches moutonnées ("sauðasteinar").

Tilvísanir

Tengt efni 
 Varhlið

Jarðfræði
Jöklafræði
Tröllaskagi

Tröllaskagi er skagi fyrir miðju Norðurlandi Íslands á milli Skagafjarðar og Eyjafjarðar. Skaginn er fjöllóttur og ná margir fjallatindar yfir 1200 m yfir sjávarmál og nokkrir yfir 1400 m, hæst er Kerling (1538 m). Fjölmargir smájöklar eru í fjöllum og dölum Tröllaskaga, þeirra stærstir eru Gljúfurárjökull og Tungnahryggsjökull.

Djúpir dalir skerast inn í fjalllendi Tröllaskaga, þeirra stærstir eru: Hjaltadalur, Hörgárdalur, Norðurárdalur og Svarfaðardalur. Dalirnir mótuðust af greftri vatnsfalla og svörfun skriðjökla á jökulskeiðum ísaldar.

Byggð á svæðinu einskorðast við láglendi nálægt ströndum og í dölum, landbúnaður er þar mikill og sjávarútvegur stundaður frá nokkrum þéttbýlisstöðum. Þéttbýlisstaðir í kringum Tröllaskaga eru: Hólar, Hofsós, Siglufjörður, Ólafsfjörður, Dalvík, Árskógssandur, Hauganes, Hjalteyri, Akureyri og Hrafnagil.

Hálendi Tröllaskaga er nokkuð erfitt viðureignar fyrir samgöngur á svæðinu en tveir akvegir liggja nú um það. Lágheiði liggur á milli Ólafsfjarðar og Fljóta í Skagafirði, sú leið er yfirleitt lokuð meirihluta árs vegna snjóa. Þjóðvegur 1 liggur um Öxnadalsheiði, þar fer vegurinn hæst í 540 metra yfir sjávarmál og er nokkuð snjóþungur að vetrum en þó kemur sjaldan til lokana þar sem mikið er lagt í að halda honum opnum. Tillögur eru uppi um jarðgöng sem gætu leyst veginn yfir heiðina af hólmi, annað hvort undir núverandi vegarstæði eða frá Hörgárdal yfir í Hjaltadal sem myndi stytta verulega vegalengdina milli Akureyrar og Sauðárkróks. Jarðgöng eru milli Dalvíkur og Ólafsfjarðar Múlagöng og milli Ólafsfjarðar og Siglufjarðar Héðinsfjarðargöng.

Örnefnið Tröllaskagi er ungt, sennilega búið til undir lok 19. aldar. Áður mun skaginn hafa verið nafnlaus.

Tengt efni
Jöklar á Tröllaskaga

Tilvísanir

Norðurland
Skagar Íslands
Dalvíkurbyggð
Kommúnistaflokkur Íslands

Kommúnistaflokkur Íslands var íslenskur stjórnmálaflokkur sem starfaði á árunum 1930–1938 eftir að hafa klofið sig úr Alþýðuflokknum. Brynjólfur Bjarnason var eini formaður flokksins. Kommúnistarnir stofnuðu ásamt Héðni Valdimarssyni og öðrum fylgismönnum hans úr Alþýðuflokknum Sameiningarflokk alþýðu Sósíalistaflokkinn 1938.

Kommúnistaflokkurinn var formlega hluti af alþjóðasamtökum kommúnista, Komintern. Verklýðsblaðið var lengst af málgagn flokksins.

Stofnun Kommúnistaflokksins 
Kommúnistaflokkurinn var stofnaður í Fjalakettinum um 29. nóvember 1930, en á sama tíma stóð yfir þing Alþýðusambandsins í Iðnó. Jónas Guðmundsson, kennari,  verkálýðsleiðtogi og leiðtogi Alþýðuflokksins, segir svo frá í Morgunblaðsviðtali árið 1958:

Tengt efni
 Kommúnismi á Íslandi

Heimildir

Tenglar 
 Klassísk rit jafnaðarsinna á Íslandi
 Verklýðsblaðið, 19. Tölublað (06.12.1930)

Fyrrum íslenskir stjórnmálaflokkar
Kommúnistaflokkar á Íslandi
Tígrisljón

Tígrisljón (e. Tigon) er blendingur fangaðs karltígurs og kvenkyns ljóns,
tígrisljón fæðist oftast ófrjótt, en eru þó dæmi þess að þau hafi getið af sér afkvæmi.

Ekki er vitað til að ljónynjur og tígrar eðli sig án þess að mannshöndin komi að þar sem tegundirnar tvær deila hvergi yfirráðasvæði nema í Gir skógi í Indlandi auk þess sem þær umgangast ekki í náttúrunni.

Tengt efni 
Ljóntígur

Tenglar 

Blendingskettir

Kynblönduð dýr
Lítri

Lítri  er lagarmálseining. Einn lítri jafngildir einum rúmdesimetra, þ.e. 1 l = 1 dm³. Lítrar eru fyrst og fremst notaðir til að mæla minni háttar vökvamagni, en sé um mikið magn að ræða eru notaðar stærri rúmmálseiningar, eins og rúmmetrar.

Afleiddar einingar lítra eru með smækkunar- og stækkunarforskeytum þessar: millilítri, sentilítri, desilítri, (lítri), dekalítri, hektólítri, kílólítri. Í hverju skrefi er tíföld stækkun. Þannig eru 1000 millilítrar í einum lítra og 10000 sentilítrar í einum hektólítra, svo að dæmi séu tekin. Lítið vökvamagn eins og til dæmis fljótandi lyf er að jafnaði mælt í millilítrum. Áfengisskammtar eru mældir í sentilítrum (1 einfaldur = 3 sentilítrar). Við matargerð og bakstur er iðulega miðað við desilítra. Menn kaupa mjólk og bensín í lítratali og heitt vatn frá hitaveitu í lítrum á mínútu. Dekalítraeiningin sést nánast aldrei notuð og hektólítrar sjaldan. Kílólítri (kl) er ekki notaður vegna þess að 1 kl jafngildir 1 rúmmmetra og menn nota heldur rúmmetra.

Lítri tengist metrakerfinu samkvæmt skilgreiningu, en er ekki SI-mælieining. Margar Evrópuþjóðir nota lítra, nema helst Bretar og Bandaríkjamenn, sem nota lagarmálseiningarnar fluid ounce, pint, quarter, gallon o.s.frv. (Ath. að munur er á breskum og bandarískum lagarmálseiningum með sama heiti, en að jafnaði eru þær bresku stærri en þær bandarísku.)

Margfeldi 

Mælieiningar
William Rowan Hamilton

William Rowan Hamilton (4. ágúst 1805 - 2. september 1865) var írskur stærðfræðingur og sagður hafa verið mesti stærðfræðingur Írlands. Hans er líklega helst minnst fyrir framlag sitt til hreinnar stærðfræði með kenningum sínum um tvinntölur. Hann uppgötvaði einnig fertölur (enska: quaternions) og hagnýtingu óvíxlinnar algebru. Hann var kallaður undrabarn og sagt er að hann hafi talað 13 tungumál reiprennandi er hann var 13 ára. Hann varð prófessor í Dyflinni og Konunglegur stjörnufræðingur Írlands 22 ára gamall.

Írskir stærðfræðingar
Fertölur

Fertala er stærðfræðilegt hugtak sem lýsir tölu, sem er samsett úr fjórum liðum, þannig að einn þeirra er rauntala en hinir þrír eru allir þvertölur.

Fertölur eru hugmynd Williams Hamiltons, sem var írskur stærðfræðingur. Hann innleiddi þessar tölur til hagnýtingar í aflfræði og byggði hugmyndir sínar á tvinntölum, þar sem grunnurinn er sá, að . Hamilton skilgreindi fertölu sem stæðuna , þar sem a, b, c og d eru rauntölur, en i, j og k uppfylla skilyrðin:
,
,
, og 
. 

Allar reiknireglur venjulegrar algebru gilda, nema að margföldun er ekki víxlin. Á máli stærðfræðinnar er mengi fertalna óvíxlinn baugur, en andhverfa er til fyrir sérhvert stak nema 0.

Talnamengi í stærðfræði
Önnur afleiða

Önnur afleiða er afleiða (fyrstu) afleiðu falls. Núllstöðvar hennar  gefa upplýsingar um staðsetningu beygjuskila fallsins.

Stærðfræði
Örsmæðareikningur
Fallafræði
Þorgeir Ástvaldsson

Þorgeir Ástvaldsson er þáttastjórnandi á útvarpsstöðinni Bylgjunni og er höfundur dægurlagsins Á puttanum og söng lagið Ég fer í fríið.  Hann stjórnaði einnig Skonrokki sem voru vinsælir tónlistarþættir í sjónvarpinu á níunda áratugnum. Hann var einnig íslenski þulurinn í Eurovision-keppninni árið 1986, í fyrstu keppninni sem Íslendingar sentu lag til keppni. Þorgeir var einnig söngvari Klíkunnar, íslenskrar hljómsveitar sem er einna þekktust fyrir lagið Fjólublátt ljós við barinn.

Tenglar 

 Glatkistan

Íslenskir útvarpsmenn
Portishead

Portishead er trip hop hljómsveit frá borginni Bristol sem stofnuð var árið 1991 þegar Geoff Barrow, sem hafði áður unnið með sveitum í sama tónlistarflokki á borð við Massive Attack og Tricky, hitti Beth Gibbons. Ákveðið var að nefna sveitina eftir fæðingarbæ Barrows sem er staðsettur um 20 kílómetrum fyrir vestan Bristol. Meðlimir sveitarinnar hafa þó seinna gefið úr þá yfirlýsingu að þeim sé vægast sagt illa við bæinn. Nafnið er borið fram „Por-tis-head“, með „s“ í miðjunni 's' en ekki  „Por-ti-shead“.

Breiðskífur
Dummy (1994)
Portishead (1997)
Third (2008)

Tengill
Vefsíða Portishead

Breskar hljómsveitir
1769

Árið 1769 (MDCCLXIX í rómverskum tölum)

Á Íslandi

 Magnús Ólafsson skipaður varalögmaður sunnan og austan.

Fædd
 4. júní - Björn Stephensen, dómsmálaritari við Landsyfirrétt (d. 1835).
 22. október - Jón Espólín, sýslumaður (d. 1836).

Dáin

Erlendis
 16. mars - Franski landkönnuðurinn Louis Antoine de Bougainville lauk þriggja ára hnattsiglingu. Í föruneyti hans var Jeanne Baré, fyrsta konan sem vitað er til að hafi siglt umhverfis hnöttinn.
 29. apríl - James Watt fékk einkaleyfi á endurbættri útgáfu af gufuvélinni.
 9. maí - Frakkar lögðu Korsíku undir sig.
 14. maí - Karl 3. Spánarkonungur sendi trúboða til Kaliforníu og var það upphaf landnáms hvítra manna þar.
 19. maí - Giovanni Vincenzo Antoniu Ganganelli varð páfi og tók sér nafnið Klemens XIV.
 September - Miklir þurrkar í Bengal á Indlandi ollu uppskerubresti sem leiddu árið eftir til gífurlegrar hungursneyðar sem talið er að hafi orðið tíu milljónum manna að bana.
 Haust - Bólusóttarfaraldur í Kaupmannahöfn. Struensee kom því til leiðar að fjöldi barna var bólusettur.
 Dartmouth-háskóli var stofnaður.

Fædd
 4. mars - Múhameð Alí Pasja, síðar landstjóri af Egyptalandi (d. 1849).
 1. maí - Arthur Wellesley, hertogi af Wellington, hershöfðingi og stjórnmálamaður (d. 1852).
 16. júlí - Edmund Fanning, bandarískur landkönnuður og skipstjóri (d. 1841).
 15. ágúst - Napóleon Bónaparte, síðar keisari Frakklands (d. 1821).
 14. september - Alexander von Humboldt, prússneskur vísindamaður (d. 1859).

Dáin
 2. febrúar - Klemens XIII páfi (f. 1693).

1769
1768

Árið 1768 (MDCCLXVIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 9. maí - Rannveig Egilsdóttir lauk ljósmóðurprófi á Staðarfelli í Dölum. Hún var fyrsta menntaða ljósmóðirin á Íslandi. 
 30. maí - Eggert Ólafsson drukknaði á Breiðafirði ásamt konu sinni og föruneyti.
 Christian von Proeck var skipaður stiftamtmaður eftir að Otto von Rantzau lést.
 Ósýnilega félagið gaf út Konungsskuggsjá á dönsku og latínu.

Fædd

Dáin
 30. maí - Eggert Ólafsson, skáld og náttúrufræðingur (f. 1726).
 30. maí - Ingibjörg Guðmundsdóttir, kona Eggerts Ólafssonar (f. 1734).

Erlendis 
 15. maí - Frakkar fengu Korsíku frá Genúamönnum við friðarsamninga í Versölum.
 25. ágúst - Kortagerðarmaðurinn James Cook lagði af stað í fyrstu ferð sína til Kyrrahafs.
 6. desember - Fyrsta hefti Encyclopaediu Britannicu kom út.
 Stríð á milli Rússlands og Tyrklands (1768–1774).
 Konunglega listaakademían í London var stofnuð.

Fædd
 7. janúar - Joseph Bonaparte, eldri bróðir Napóleons, sem síðar varð konungur Napólí og Spánar (d. 1844).
 28. janúar - Friðrik 6. Danakonungur (d. 1839).
 12. febrúar - Frans 2., keisari hins Heilaga rómverska ríkis (d. 1835).
 21. mars - Jean Baptiste Joseph Fourier, franskur stærð- og eðlisfræðingur (d. 1830).
 17. maí - Karólína af Brúnsvík, Englandsdrottning, kona Georgs 4. (d. 1821).
 27. júlí - Charlotte Corday, frönsk kona sem myrti Jean-Paul Marat og var tekin af lífi (d. 1793).

Dáin
 18. mars - Laurence Sterne, írskur rithöfundur (f. 1713).
 19. apríl - Canaletto, ítalskur málari (f. 1697).
 2. október - Otto von Rantzau, stiftamtmaður yfir Íslandi (f. 1719).
 Friedrich Wilhelm Hastfer, sænskur barón af þýskum ættum, stundum nefndur Hastfer hrútabarón (f. 1722).

1768
1767

Árið 1767 (MDCCLXVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Brúðkaup Eggerts Ólafssonar varalögmanns og Ingibjargar Guðmundsdóttur haldið í Reykholti.

Fædd
 27. deseber - Stefán Stephensen, amtmaður (d. 1820).
 Steinunn Sveinsdóttir á Sjöundá (d. 1805).

Dáin
 22. maí - Þórarinn Jónsson sýslumaður á Grund (f. 1719).

Erlendis 
 18. júní - Enski skipstjórinn Samuel Wallis varð fyrstur Evrópubúa til að líta eyna Tahiti augum svo víst sé.
 3. júlí - Robert Pitcairn fann Pitcairn-eyju.
 3. júlí - Adresseavisen, elsta norska blaðið sem enn er til, kom út í fyrsta sinn.

Fædd
 15. mars - Andrew Jackson, sjöundi forseti Bandaríkjanna (d. 1845).
 11. júlí - John Quincy Adams, sjötti forseti Bandaríkjanna (d. 1848).
 28. október - Marie Sophie Frederikke af Hessen-Kassel, drottning Danmerkur, kona Friðriks 6. (d. 1852).

Dáin
 13. mars - Maria Josepha af Saxlandi, krónprinsessa Frakklands og móðir konunganna Loðvíks 16., Loðvíks 18. og Karls 10. (f. 1731).
 28. maí - Maria Josepha af Bæheimi, keisarynja, kona Jósefs 2., lést úr bólusótt (f. 1739).

1767
1766

Árið 1766 (MDCCLXVI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Hekla gaus. Gosið stóð til 1768 og var það lengsta á sögulegum tíma og næstmesta hraungosið á eftir Skaftáreldum.
 Ólafur Stefánsson varð amtmaður eftir að Magnús Gíslason tengdafaðir hans lést.

Fædd

Dáin
 3. nóvember - Magnús Gíslason amtmaður (f. 1704).
 Guðríður Gísladóttir biskupsfrú í Skálholti, kona Finns Jónssonar (f. 1707).

Erlendis 
 14. janúar - Kristján 7. varð konungur Danmerkur, tæplega 17 ára að aldri.
 8. nóvember - Kristján 7. gekk að eiga Karólínu Matthildi Englandsprinsessu, 15 ára frænku sína.
 2. desember - Svíþjóð varð fyrst ríkja til að lögleiða prentfrelsi. Það gilti þó ekki á öllum sviðum.
 Poul Egede gaf út Nýja testamentið á grænlensku.

Fædd
 13. febrúar - Thomas Malthus, enskur hagfræðingur og félagsfræðingur (d. 1834).
 11. október - Nólseyjar-Páll, færeysk þjóðhetja (d. 1808/1809).
 Ludwig Erichsen, dansk-íslenskur embættismaður sem var amtmaður á Íslandi (d. 1804).

Dáin
 1. janúar - James Francis Edward Stuart, „the Old Pretender“, sonur Jakobs 2. Englandskonungs og kallaður Jakob 3. af stuðningsmönnum sínum (f. 1688).
 13. janúar - Friðrik 5. Danakonungur (f. 1723).
 23. febrúar - Stanislaus Leszczyński, konungur Póllands (f. 1677).
 11. júlí - Elizabeth Farnese, Spánardrottning, kona Filippusar 5. (f. 1692).

1766
1765

Árið 1765 (MDCCLXV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

Fædd

Dáin

Erlendis 

Fædd

Dáin

1765
1764

Árið 1764 (MDCCLXIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

Fædd

Dáin

Erlendis 

Fædd

Dáin

1764
1763

Árið 1763 (MDCCLXIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Fjalla-Eyvindur og Halla handsömuð á Ströndum. Höfðu hafst við í bæli í Drangavíkurfjalli um veturinn.
 20. nóvember - Ný dómkirkja á Hólum í Hjaltadal vígð. 

Fædd

Dáin

Opinberar aftökur
 22. ágúst: Ívar Jónsson og Ólöf Jónsdóttir tekin af lífi fyrir blóðskömm og dulda barnsfæðingu. Þetta var síðasta aftaka sem framkvæmd var fyrir blóðskömm samkvæmt Stóradómi.
<ref>Már Jónsson, Blóðskömm á Íslandi 1270-1870, 1993, bls. 219</ref>

Erlendis 

Fædd

Dáin

Tilvísanir 

1763
1762

Árið 1762 (MDCCLXII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Manntal tekið á Íslandi. Það var þó ófullkomið og oftast var aðeins húsbóndinn nafngreindur.
 Erlendur Ólafsson sýslumaður í Ísafjarðarsýslu dæmdur frá embætti í þriðja sinn fyrir margvíslegt misferli. 
 október - Bæli útilegumanna fannst undir Arnarfelli. Þeir komust undan á flótta. 

Fædd
 13. nóvember - Benedikt Jónsson Gröndal, dómari í Landsyfirrétti (d. 1825).
 27. desember - Magnús Stephensen konferensráð (d. 1833).
 Ólafur Thorlacius, verslunar- og útgerðarmaður á Bíldudal (d. 1815).
 Sveinn Pálsson, læknir og náttúrufræðingur.

Dáin

Erlendis 

 5. janúar - Pétur 3. varð Rússakeisari. Honum var steypt af stóli nokkrum mánuðum síðar og hann síðan myrtur. Talið er að kona hans, Katrín mikla, hafi staðið að baki tilræðinu.
 15. maí - Sjö ára stríðið: Rússar og Prússar gerðu friðarsamning íSankti Pétursborg. Nokkrum dögum síðar sömdu Prússar og Svíar frið í Hamborg.
 9. júlí - Katrín mikla varð keisaraynja Rússlands eftir að maður hennar, Pétur 3. hafði verið þvingaður til að segja af sér.
 Jean-Jacques Rousseau gaf út Samfélagssáttmálann (Du contract social).
 Frakki að nafni Dumas hóf framleiðslu og sölu púsluspila fyrstur manna.
 Óperan Orfeus og Evridís eftir tónskáldið Cristoph Willibald Gluck var frumflutt í Vínarborg.
 Bresk herskip tóku borgina Havana á Kúbu.
 Sænski náttúrufræðingurinn Carl von Linné var sæmdur aðalstign fyrir störf sín.

Fædd
12. ágúst - Georg 4. Englandskonungur (d. 1830).

Dáin
 5. janúar - Elísabet Rússakeisaraynja (f.1709).
 17. júlí - Pétur 3. Rússakeisari (f. 1728).
 21. ágúst - Lafði Mary Wortley Montagu, enskur rithöfundur (f. 1689).

1762
1760

Árið 1760 (MDCCLX í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

Fædd

Dáin

 Ingibjörg Sölvadóttir og Kristín Bjarnadóttir teknar af lífi í Eyjafjarðarsýslu fyrir dulsmál.

Erlendis 

Fædd

Dáin

Tilvísanir 

1760
Úrtaksmengi

Úrtaksmengi (kallað útkomurúm í líkindafræði) er mengi allra mögulegra útkoma úr ákveðinni tilraun. Úrtaksmengi ásamt σ-algebru af hlutmengjum úr úrtaksmenginu og líkindamáli mynda líkindarúm.

Úrtaksmengi þurfa ekki að vera teljanlega stór. Útkomurúmið fyrir það hversu mikil rigning, í millimetrum, fellur á Akureyri á einu ári samanstendur af öllum gildum á bilinu . Þó svo að það muni líklega aldrei falla óendanlega mikil rigning á Akureyri, þá er það samt sem áður fræðilega hugsanleg útkoma úr tilrauninni, sökum þess hvernig fjarlægð er skilgreind. Þetta sýnir að það þurfa ekki að vera jafn miklar líkur á öllum útkomum í útkomurúmi tilraunar.

Dæmi 
Fyrir teningakast samanstenur útkomurúmið af gildunum 1, 2, 3, 4, 5 og 6; þ.e. allar þær tölur sem geta komið upp við teningakastið. Útkomurúm fyrir tilraunina að velja eitt spil af handahófi úr spilastokk samanstendur af öllum spilunum í stokknum.

Nánara dæmi
Ef við sem dæmi gerum ráð fyrir því að tilraunin felist í því að kasta peningi þrisvar og skrá hvort upp kemur framhlið eða bakhlið (F eða B), þá væri úrtaksmenginu lýst sem {FFF, FFB, FBF, BFF, FBB, BFB, BBF, BBB}, þar sem til dæmis FBB táknar það að í fyrsta kasti sneri framhliðin upp, en bakhlið peningsins í öðru og þriðja kasti. Væri hugmyndin hins vegar að kasta peningi þrisvar og skrá hversu oft framhlið sneri upp í þessum þremur köstum, þá væri úrtaksmengið {0, 1, 2, 3}, þar sem t. d. 2 táknar það að í einhverjum tveimur köstum fékkst framhlið.

Í fyrra úrtaksmenginu eru 8 mismunandi útkomur, sem allar eru jafn líklegar, hver um sig hefur líkurnar 1/8. Í seinna menginu eru 4 mismunandi útkomur, en þær eru ekki jafn líklegar. Líkur þess að fá 0, sem þýðir það að aldrei snýr framhlið upp í köstunum þremur (þ. e. BBB) eru 1/8. Talan 1 felur í sér að framhliðin komi upp einu sinni og getur því átt við FBB,  BFB eða BBF og eru líkur þess því 3/8. Á sama hátt á talan tveir við FFB, FBF eða BFF og eru líkur þess því líka 3/8. Að síðustu er svo talan 3, sem táknar að framhlið sneri upp í öllum köstunum, FFF. Líkur þess eru 1/8. Séu líkur allra möguleika úrtaksmengisins lagðar saman er summan ætíð 1. 1/8 + 3/8 + 3/8 + 1/8 = 1.

Stærðfræði
Líkindafræði
1710

Árið 1710 (MDCCX í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Pétur Bjarnason í Tjaldanesi í Saurbæ dæmdur í sekt fyrir að hafa grafið í leiði í kirkjugarði til að ná í tönn til að leggja við tönn konu sinnar, sem þjáðist af óþolandi tannpínu.
 Þorleifur Arason varð skólameistari í Skálholti.

Fædd
 3. október - Snorri Björnsson, prestur á Húsafelli (d. 1803).

Dáin
 13. júní - Björn Þorleifsson biskup á Hólum (f. 1663).

Erlendis 
 28. febrúar - Her Svía undir stjórn Magnus Stenbock vinnur vann sigur á innrásarher Dana í orrustunni við Helsingjaborg.
 10. apríl - Fyrstu höfundarréttarlögin, kennd við Önnu drottningu, gengu í gildi í Bretlandi.

Fædd
 15. febrúar - Loðvík 15. Frakkakonungur (d. 1774).
 26. apríl - Thomas Reid, skoskur heimspekingur (d. 1796).
 14. maí - Adólf Friðrik Svíakonungur (d. 1771).
 20. september - Thomas Simpson, breskur stærðfræðingur (d. 1761).
 10. nóvember - Adam Gottlob Moltke, danskur stjórnmálamaður (d. 1792).

Dáin
 7. júní - Louise de La Vallière, hjákona Loðvíks 14. (f. 1644).
 19. september - Ole Rømer, danskur stjörnufræðingur (f. 1644).

1710
Söðulpunktur

Söðulpunktur er í stærðfræði punktur P í þrívíðum fleti, z = f(x,y), þar sem P hefur þann eiginleika, að vera lággildispunktur á ferlinum sem fæst þegar flöturinn z er skorinn með lóðréttu plani í eina stefnu, en er aftur á móti hágildispunktur þegar z er skorinn með lóðréttu plani í aðra stefnu. Venjulegur hnakkur hefur einn punkt, sem er svona: ef hnakkurinn er skorinn í sundur að endilöngu fæst lággildispunktur rétt framan við miðjan hnakkinn. Sé hnakkurinn hins vegar skorinn þvert í gegnum þennan sama punkt verður hann hágildispunktur. Þetta er ástæðan fyrir nafngiftinni.

Stigull söðulpunkts er núllvigurinn.

Stærðfræði
Fallafræði