alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Brennu-Njáls saga

Orðið „Njála“ vísar hingað en getur það einnig átt við kvenmannsnafnið Njálu.
Brennu-Njáls saga (oft aðeins kölluð Njáls saga eða Njála) er ein þekktasta Íslendingasagan og sú lengsta. Hún er saga Njáls Þorgeirssonar bónda, höfðingja og lögspekings á Bergþórshvoli í Vestur-Landeyjum og sona hans, einkum þá Skarphéðins. En auk þess er hún ævisaga Hallgerðar langbrókar Höskuldsdóttur og Gunnars á Hlíðarenda Hámundarsonar og margra fleiri.

Sagan þykir vera afburða vel skrifuð. Fjöldi persóna sem við sögu koma að meira eða minna leyti skiptir mörgum hundruðum. Mannlýsingar eru sérlega glöggar og getur lesandinn oftast séð persónuna fyrir sér er hann les.

Menn eru ekki á einu máli um áreiðanleika eða sagnfræðilegt gildi sögunnar. Þó er alveg óhætt að slá því föstu að helstu persónur sögunnar voru uppi á sinni tíð og að margir eða flestir atburðir sem frá er sagt áttu sér stað í raun og veru. Hins vegar er ekki víst að þeir hafi gerst með nákvæmlega þeim hætti sem sagan vill vera láta. Tími sögunnar er frá því um 950 til um 1020 eða svo.

Einar Pálsson, fræðimaður taldi Njálssögu vera táknsögu um kristnitökuna.

Tilvísanir

Tengt efni 
 Listi yfir persónur í Njálu
 Listi yfir fleygar íslenskar setningar

Tenglar 
 Brennu-Njáls saga; af Snerpu.is
 Brennu-Njáls saga, ásamt þýðingum á ensku, þýsku, frönsku, sænsku og norsku 
 Brennu-Njáls saga á latínu sem Jón Jónsson þýddi. Formáli eftir Skúla Thorlacius, glósur eftir Guðmund Magnússon og Jón Jónsson.
 
 
 Kennsluvefur um Brennu-Njáls sögu  Kennsluvefir Hörpu Hreinsdóttur, 2010.
 „Um fyrirmyndir að persónum Njálu og hugleiðingar um höfundinn“; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1972
 „Staðþekking Njáluhöfunda og Njála og Oddaverjar“; grein í Árbók Hins íslenska fornleifafélags 1940
 „Atgeir Gunnars og Rimmugýgur Skarphéðins“; grein í Morgunblaðinu 1963
 „Ek skal hér ráða“; grein í Morgunblaðinu 1987

Brennu-Njáls saga
Hlíðarendi í Fljótshlíð

Hlíðarendi er bær í Fljótshlíð í Rangárvallasýslu. Bærinn hefur lengst af verið mikið höfðingjasetur og sýslumannssetur um margra alda skeið. Kirkja var á Hlíðarenda fram til 1802 en þá var hún flutt að Teigi. Árið 1896 voru svo kirkjur á Teigi og Eyvindarmúla lagðar af en ný kirkja reist á Hlíðarenda árið eftir. 

Einn þekktasti ábúandi Hlíðarenda var trúlega Gunnar Hámundarson sem kom fram í Njálu. Aðrir þekktir ábúendur þar voru Vísi-Gísli sem stundaði þar tilraunir í matjurtaræktun og skáldið Bjarni Thorarensen.

Þorlákur helgi fæddist árið 1133 á Hlíðarenda. Kirkja á bænum var helguð honum.

Ítarefni 
 Jón Skagan: Saga Hlíðarenda í Fljótshlíð, Reykjavík 1973.
 Oddgeir Guðjónsson: "Fljótshlíð", Sunnlenskar byggðir IV, bls. 400, Búnaðarsamband Suðurlands 1982.

Tenglar 
 Hlíðarendi og goðsögnin; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1976
 Hlíðarendi og goðsögnin; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1976

Íslenskir bæir
Fljótshlíð
Kirkjustaðir í Rangárvallasýslu

nl:Hlíðarendi
Gagnihessou

Gangnihessou var fyrsti tólf hefðbundna konunga Dahómey og var valdatími hans í kringum árið 1620, merki hans voru gangnihessou fugl, tromma, kast– og veiðispjót. Einhver vafi leikur á um konungdóm Gangnihessou, má vera að hann hafi aðeins verið áhrifamikill leiðtogi sem stýrði ríkinu óbeint í gegnum yngri bróður sinn Dakodonou.

Konungar Dahómey
Rækjuvinnslan á Hólmavík

Rækjuvinnslan á Hólmavík er rækjuvinnslustöð rekin af Hólmadrangi hf., hún er ein fullkomnasta rækjuvinnslustöð Íslands og hefur síðan rækjuveiðar hófust á Hólmavík árið 1965 verið ein mikilvægasta atvinnugrein staðarins, en í henni vinna rúmlega 30 manns.

Hólmavík
Íslenskar rækjuvinnslur
Hólmavík

Hólmavík er stærsta kauptúnið á Ströndum og er jafnframt verslunar– og þjónustumiðstöð sýslunnar. Hólmavík er í sveitarfélaginu Strandabyggð. Íbúar í þorpinu voru 337 árið 2015. Þorpið stendur undir Kálfanesborgum, innan við miðjan Steingrímsfjörð að vestanverðu og hefur byggst úr landi Kálfaness.

Saga Hólmavíkur
Áður en Hólmavíkurþorp varð til var um tíma þurrabúðarlóð í vestanverðri Hólmavíkinni, austan undir Höfðanum. Árið 1883 fluttu Sigurður snikkari og kirkjusmiður Sigurðsson og Guðrún Jónsdóttir frá Felli í Kollafirði að Kálfanesi og bjuggu þar eitt ár. Síðan fluttu þau niður í víkina og byggðu sér nýjan bæ töluvert utar. Sonur þeirra er skáldið Stefán frá Hvítadal og er hann talinn fyrsti maðurinn sem fæddur er á Hólmavík.

Þann 3. janúar 1890 varð Hólmavík löggiltur verslunarstaður, en frá miðri 19. öld hafði verið verslað um borð í skipum kaupmanna sem sigldu á Skeljavík. Þeirra á meðal var kaupmaðurinn R. P. Riis sem byggði svo verslun á Hólmavík árið 1897, en árið áður hafði verið byggður þar annar verslunarskúr. Verslunarfélag Steingrímsfjarðar, sem var forveri Kaupfélags Steingrímsfjarðar, var svo stofnað 29. desember 1898.

Um aldamótin 1900 voru byggðar fyrstu bryggjur á Hólmavík, tvær trébryggjur sem hétu eftir eigendunum, Riisbryggja og Kaupfélagsbryggja. Þorpið byggðist síðan upp í kringum útgerð, þjónustufyrirtæki og verslun.

Um 1950 varð langvarandi aflabrestur þess valdandi að atvinnuleysi varð nokkurt og fólki fækkaði í þorpinu. Ekki rættist úr aftur fyrr en með rækjunni laust fyrir 1970. Síðan þá má segja að atvinnuástand hafi verið gott þó að fólksfækkun hafi verið nokkur eins og víðar á landsbyggðinni.

Atvinnulíf
Helstu atvinnugreinar á Hólmavík hafa löngum verið verslun og ýmis þjónusta, auk útgerðar. Ferðaþjónusta hefur verið vaxandi atvinnugrein síðustu ár og þar er upplýsingamiðstöð ferðamála. Galdrasýning á Ströndum er með höfuðstöðvar á Hólmavík og hefur verið einn helsti vaxtarbroddur í ferðaþjónustu og ímyndarsköpun Strandamanna í greininni. Til ársins 2000 var rekið sláturhús á Hólmavík hvert haust. Þar eru einnig miðstöðvar Orkubús Vestfjarða og Vegagerðar ríkisins. Tvær bankastofnanir voru á Hólmavík, Sparisjóður Strandamanna og Arion banki, en útibúi Arion banka hefur nú verið lokað. Stærstu vinnustaðir á Hólmavík eru Hólmadrangur hf, sem rekur fullkomna rækjuverksmiðju og Heilbrigðisstofnunin Hólmavík þar sem rekin er heilsugæsla.

Þekktir Hólmvíkingar
 Stefán frá Hvítadal, skáld
 Gunnar Þórðarson, tónlistarmaður
 Heiða Ólafsdóttir, tónlistarmaður

Heimildir
Hólmavíkurhreppur - Saga Hólmavíkur
Vestfjarðavefurinn

Tengill 
 Hólmavík; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1966

Aðsetur sýslumanna á Íslandi
Strandir
Íslensk sjávarþorp
Hólmavíkurhreppur

Hólmavíkurhreppur var sveitarfélag á Ströndum sem nú er hluti af Strandabyggð. Áður kallaðist svæðið Staðarsveit og náði frá sunnanverðum Steingrímsfirði, frá Forvaða í Kollafirði, og fyrir botn Steingrímsfjarðar, að Selá í Selárdal að norðanverðu. Hreppurinn nær yfir í Ísafjarðardjúpi í vestri, að Kaldalóni að norðanverðu og í botn Ísafjarðar að sunnanverðu. Í hreppnum er þorpið Hólmavík. Hreppurinn hét áður Hrófbergshreppur eftir bænum Hrófbergi sem var þingstaðurinn. Honum var síðan skipt í tvennt árið 1942 undir nöfnunum Hrófbergshreppur og Hólmavíkurhreppur og sameinaður aftur 1. janúar 1987 undir nafni Hólmavíkurhrepps. Hólmavíkurhreppur sameinaðist síðan tvisvar öðrum hreppum: Nauteyrarhreppi í Djúpi árið 1994 og Kirkjubólshreppi við sunnanverðan Steingrímsfjörð árið 2002. Nýja sveitarfélagið hét eftir sem áður Hólmavíkurhreppur.

Sameiningartillögur
Í tillögum stjórnvalda árið 2005 var lagt til að sameinuð yrðu öll sveitarfélög á Ströndum norðan Hrútafjarðar í eitt sveitarfélag. Við þá breytingu hefðu orðið í einu sveitarfélagi auk íbúa Hólmavíkurhrepps, íbúar Broddaneshrepps sem tekur yfir Bitrufjörð og Kollafjörð sunnan Hólmavíkurhrepps og íbúar Kaldrananeshrepps og Árneshrepps sem eru norðan við Hólmavíkurhrepp. Nýtt sveitarfélag hefði náð frá Stikuhálsi í suðri að Geirólfsgnúpi í norðri.

Í kosningu um sameiningu sveitarfélaga í október 2005 var tillagan um sameiningu felld í öllum sveitarfélögum á Ströndum, nema Broddaneshreppi. Viðræður um sameiningu Broddaneshrepps og Hólmavíkurhrepps hófust síðan í nóvember sama ár. Var sameining samþykkt í kosningu 8. apríl 2006 og tók hún gildi 10. júní, að afloknum sveitarstjórnarkosningum vorið 2006. Þá var einnig kosið um þrjár tillögur að nafni nýs sameinaðs sveitarfélags og var hægt að velja á milli þriggja nafna, Strandahreppur, Strandabyggð og Sveitarfélagið Strandir. Í kosningunum hlaut nafnið Strandabyggð flest atkvæði, eða 95, en margir skiluðu auðu eða ógiltu seðlana sína með því að skrifa annað nafn. Flestir sem ógiltu seðilinn með þessum hætti munu hafa skrifað nafnið Hólmavíkurhreppur.

Heimildir
 Hólmavíkurhreppur - Saga Hólmavíkur
 Vestfjarðavefurinn

Strandir
Fyrrum sveitarfélög Íslands
Grímsey (Steingrímsfirði)

Grímsey á Steingrímsfirði er stærsta eyjan úti fyrir Ströndum. Hún er 773 hektarar að stærð. Í Grímsey var fyrrum býli og fram á 20. öld höfðu menn vetursetu á eyjunni og verbúðir. Í upphafi 20. aldar voru refir aldir í eyjunni og síðan veiddir þegar mest fékkst fyrir skinnin. Í eyjunni var reistur viti 1915 og síðan endurbyggður 1949, eftir að Þjóðverjar höfðu eyðilagt hann með loftárás í síðari heimsstyrjöld.

Í Grímsey er gríðarleg lundabyggð. Áætlað er að þar séu milli 25-30 þúsund pör af lundum. Frá Drangsnesi eru áætlunarferðir út í Grímsey yfir sumartímann. Það er rétt um 10 mínútna sigling.

Í Landnámabók er Grímsey sögð hafa fengið nafn af Grími Ingjaldssyni Hróaldssonar úr Haddingjadal, sem þar hafði vetursetu og drukknaði í róðri um veturinn.

Vélbáturinn Hrefna II frá Hólmavík fann við eyna 400 kílóa 157 cm langa sæskjaldböku 1963 og er það eina dæmið um að skjaldbaka hafi fundist náttúrlega við Ísland.

Tenglar
Náttúrufræðistofnun- Grímsey

Strandir
Eyjar við Ísland
Hlunnindi

Hlunnindi eru ýmis konar landnytjar sem fylgja ákveðnum jarðeignum. Áður fyrr skiptu hlunnindi oft sköpum varðandi ábúð og mynduðu jafnvel grundvöll að ríkidæmi einstakra jarðeigenda. Hlunnindi teljast hluti af verðmæti lands og nýting þeirra getur eftir atvikum verið í höndum landeiganda, leiguliða eða annarra. Sums staðar, eins og á norðanverðum Ströndum og á Breiðafjarðareyjum geta hlunnindi verið meginuppistaða í búskap á viðkomandi svæði og er þá talað um hlunnindabúskap, og nytjandinn kallaður hlunnindabóndi.

Til hlunninda teljast m.a.:
 Dúntekja
 Eggjataka
 Fjörunytjar
 Grasnytjar
 Jarðhiti
 Lax- og silungsveiði
 Rekaviður
 Selveiði
 Skógarhögg

Heimildir
 Bændasamtökin - Hlunnindi 
 Vestfjarðavefurinn

Landbúnaður
Kollafjörður (Ströndum)

Kollafjörður er stuttur fjörður á Ströndum. Bændur þar lifa á sauðfjárrækt. Grunnskóli var rekinn á Broddanesi frá 1978 fram til ársins 2004, en hætti þá um haustið og skólabörnum er nú ekið til Hólmavíkur. Skólabyggingin er nú notuð í ferðaþjónustu, en þar er farfuglaheimili. Hún er teiknuð af dr. Magga Jónssyni arkitekt. 

Næsti fjörður norðan við Kollafjörð er Steingrímsfjörður og næsti fjörður sunnan við er Bitrufjörður. Úr botni Kollafjarðar liggur vegur nr. 69 yfir í Gilsfjörð um Steinadalsheiði.

Utarlega í Kollafirði norðanverðum standa tveir steindrangar í fjöruborðinu, í Drangavík. Sagan segir að þeir séu tröll sem dagaði þar uppi eftir að hafa gert tilraun til að skilja Vestfirði frá meginlandinu. Kjálkann ætluðu þau að hafa fyrir tröllaríki. Stærri drangurinn er kerlingin og sá minni er karlinn. Þriðja tröllið sem tók þátt í þessari vinnu er drangurinn sem Drangsnes er kennt við.

Á Kollafjarðarnesi er kirkja, byggð úr steinsteypu árið 1909. Það er elsta steinsteypta hús á Ströndum. Kollafjarðarnes er nú í eyði. Á sveitabænum Felli var um tíma rekin sumardvöl fyrir fatlaða einstaklinga.

Erfið siglingaleið er inn á fjörðinn vegna skerja. Þjóðsagan segir að kerlingin Hnyðja hafi lagt á fjörðinn að þar myndi aldrei drukkna maður og heldur aldrei fást þar bein úr sjó, eftir að synir hennar tveir drukknuðu í fiskiróðri.

Jarðir í Kollafirði 
 Broddadalsá tvíbýli, önnur jörðin frístundadvalarstaður, á hinni stundaður sauðfjárbúskapur
 Broddanes fjórbýli, sauðfjárbúskapur stundaður á þremur, frístundadvalarstaður á einni
 Stóra-Fjarðarhorn, í byggð, sauðfjárbúskapur
 Undraland, frístundadvalarstaður
 Þrúðardalur, eyðibýli, íbúðarhús uppistandandi
 Hamar, eyðibýli, engar byggingar
 Fell, í byggð, ekki búskapur
 Miðhús, í byggð, sauðfjárbúskapur
 Steinadalur, í byggð, sauðfjárbúskapur
 Ljúfustaðir, frítstundadvalarstaður
 Litla-Fjarðarhorn, frístundadvalarstaður
 Hlíð, eyðibýli, engar byggingar
 Kollafjarðarnes, frístundadvalarstaður, kirkjustaður

Síðastnefnda jörðin, yst við norðanverðan Kollafjörð, tilheyrðu áður Kirkjubólshreppi og síðar Hólmavíkurhreppi, en hinar tilheyrðu Broddaneshreppi, síðar Fellshreppi og síðan aftur Broddaneshreppi. Nú eru öll þessi sveitarfélög hluti af Strandabyggð.

Strandir
Firðir á Íslandi
Bitrufjörður

Bitrufjörður er fjörður á Ströndum sem gengur inn úr vestanverðum Húnaflóa. Næsti fjörður norðan við hann er Kollafjörður en næsti fjörður sunnan við Bitrufjörð er Hrútafjörður. Bitrufjörður er oft kallaður Bitra og fólkið sem þaðan er er kallað Bitrungar. Í Bitru er kirkjustaður á Óspakseyri og þar var til skamms tíma rekið Kaupfélag Bitrufjarðar, verslun og sláturhús. Það hefur nú verið lagt niður. 

Landnámabók um Bitrufjörð: „Þorbjörn bitra hét maðr; hann var víkingr ok illmenni; hann fór til Íslands með skuldalið sitt; hann nam fjörð þann, er nú heitir Bitra, ok bjó þar. Nökkuru síðar braut Guðlaugr, bróðir Gils skeiðarnefs, skip sitt þar út við höfða þann, er nú heitir Guðlaugshöfði. Guðlaugr komsk á land ok kona hans ok dóttir, en aðrir menn týndusk; þá kom til Þorbjörn bitra ok myrði þau bæði, en tók meyna ok fæddi upp. En er þessa varð varr Gils skeiðarnef, fór hann til ok hefndi bróður síns; hann drap Þorbjörn bitru og enn fleiri menn. Við Guðlaug er kennd Guðlaugsvík.“

Jarðir í Bitrufirði 
 Þambárvellir, tvíbýli, sauðfjárbúskapur
 Þórustaðir, sauðfjárbúskapur
 Sandhólar, sauðfjárbúskapur
 Brunngil, eyðibýli
 Snartartunga, ferðaþjónusta bænda
 Óspakseyri, frístundadvalarstaður, kirkjustaður
 Krossárbakki, eyðibýli, engar byggingar
 Eyrarland, eyðibýli, engar byggingar
 Árdalur, frístundadvalarstaður
 Einfætingsgil, frístundadvalarstaður
 Gröf, sauðfjárbúskapur
 Hvítarhlíð, sauðfjárbúskapur
 Bræðrabrekka, sauðfjárbúskapur
 Skriðinsenni, sauðfjárbúskapur

Strandir
Firðir á Íslandi
Rekaviður

Rekaviður er viður sem rekið hefur á land með sjávarstraumum.

Rekaviður á Íslandi 
Rekaviður sem berst á land á Íslandi hefur ávallt verið talinn mikilvæg hlunnindi. Á Ströndum eru til dæmis margar góðar rekajarðir. Kirkjujarðir og stórbýli víða um land áttu ítök í rekanum um aldir og höfðingjar sóttu langt að til að sækja við til bygginga. Oft voru askar smíðaðir úr rekaviði. 
 
Talið er að rekaviðurinn berist alla leið frá ströndum Síberíu. Af volkinu í sjónum verður hann gegnsýrður af salti sjávar og fær þannig náttúrulega vörn gegn fúa. Rekaviður er því oft á tíðum afbragðs smíðaviður.

Rekaviðartegundir 

 blóðeik er  rauðleitur rekaviður. Sagt var að ef slíkur viður var notaður í skip taldi þjóðtrúin að það myndi farast. Talinn manndrápsviður. 
	
 blóðselja er samskonar viður og blóðeikin. Eftilvill sú sama. 
	
 brúnselja  er e.t.v. mahóní, og talin hafa borist frá Karíbahafi.

 gráselja
	
 hvítfura

 hvítselja talin ótæk til allrar skipasmíði.  

 linfura
	
 rauðaviður  rauðleitur rekaviður. Einnig nefndur rauðviður. Sennilega lerki.
	
 selja var talin hinn auðvirðilegasti allra viða, en var nothæf til rafta í skepnuhús. Af seljunni voru til margar tegundir, svo sem vindselja, hvítselja og aspselja. 

 sjávarbörkur er næfrakolla, sjórekin trjábörkur (brenndur innanhúss til að gera góða lykt). 

 slorselja sú trú virðist hafa verið almenn að forðast bæri allan kleyfgerðan meyruvið í báta, en það voru allar tegundir af selju, nema slorselja. 

 þinill er sérstök (hörð) rekaviðartegund.

 þinur er hörð, rauðleit rekaviðartegund. 

viður
Bjarnarfjörður

Bjarnarfjörður gengur vestur úr Húnaflóa og er næsti fjörður norðan við Steingrímsfjörð. Bjarnarfjörður tilheyrir Kaldrananeshreppi þar sem Drangsnes er eina þéttbýlið. Bjarnarfjarðará liðast niður dalinn og hefur safnað vatni ofan af Trékyllisheiði. Ágæt bleikjuveiði er í Bjarnarfjarðará.

Kirkjustaðurinn í Bjarnarfirði er á Kaldrananesi, sunnanmegin við fjörðinn. Þar er kirkja sem byggð var árið 1851. Laglega hlaðinn grjótgarður er í kringum kirkjugarðinn. 

Búskapur hefur farið minnkandi í Bjarnarfirði undanfarin ár og nú er einungis hefðbundinn búskapur á tveim bæjum, í Odda og á Kaldrananesi.

Á Laugarhóli var skóli sveitarinnar í árafjöld en nú er rekið þar hótel árið um kring,. Þar er einnig sundlaug sem kallast Gvendarlaug eftir Guðmundi góða biskup, sem vígði vatnið í eldri laug ofan við núverandi sundlaug.

Kotbýli kuklarans er skammt frá lauginni en það er annar áfangi Galdrasýningar á Ströndum.

Áform eru um nokkuð stórtæka skógrækt í Bjarnarfirði en þar eru veður mjög hagstæð.

Tvær akleiðir eru í Bjarnarfjörð að sunnan. Annars vegar yfir Bjarnarfjarðarháls og hinsvegar út Steingrímsfjörð að norðanverðu eftir Selströnd og áfram í gegnum Drangsnes

Þegar ekið er áfram norður úr Bjarnarfirði er ekið eftir Bölum þar til komið er í Kaldbaksvík. Þá er stutt í  Árneshrepp þar sem eru nyrstu byggðu ból á Ströndum. Samkvæmt Landnámabók heítir fjörðurinn eftir landnámsmanninum Birni. Hann er ekki ættfærður í Landnámu og ekki getið um landnámsjörðina en sagt er að kona hans hafi heitið Ljúfa og sonur þeirra Svanur og búið á Svanshóli.

Jarðir í Bjarnarfirði 
 Kaldrananes, sauðfjárbúskapur
 Framnes, sumardvalarstaður
 Bakki, í byggð, trjárækt
 Skarð, eyðibýli
 Hvammur,sumardvalarstaður
 Sunndalur, sumardvalarstaður
 Goðdalur, sumardvalarstaður
 Svanshóll, í byggð, trjárækt
 Oddi, sauðfjárbúskapur
 Baldurshagi, sauðfjárbúskapur
 Klúka, í byggð,
 Ásmundarnes, frístundadvalarstaður 
 Reykjarvík, frístundadvalarstaður
 Asparvík, sumardvalarstaður

Tilvísanir

Tenglar 
 Vestfjarðavefurinn

Kaldrananeshreppur
Strandir
Firðir á Íslandi
Hrútafjörður

Hrútafjörður er um 36 km langur fjörður, sem liggur suður úr Húnaflóa. Næsti fjörður fyrir norðan hann er Bitrufjörður. Byggðin á vesturströndinni, Strandamegin, kallaðist Bæjarhreppur og var syðsta sveitarfélagið á Ströndum. Skráður íbúafjöldi í hreppnum var um það bil 100 manns, sem hafa atvinnu af landbúnaði, verslun og þjónustu. Dálítið þéttbýli er á Borðeyri.
Eftir að sameining Húnaþings vestra og Bæjarhrepps var samþykkt þann 3. desember 2011 voru þessi tvö sveitarfélög sameinuð um áramótin 2011-2012. Sveitarfélagið Húnaþing vestra nær því upp á miðjan Stikuháls, sem aðskilur Hrútafjörð og Bitrufjörð á Ströndum.

Við austanverðan fjörðinn var áður Staðarhreppur, en er nú hluti af Húnaþingi vestra. Þar er Reykjatangi þar sem er Byggðasafn Húnvetninga og Strandamanna og áður var rekinn Héraðsskólinn á Reykjum. Við miðjan Hrútafjörð er Hrútey sem er í eigu Melstaðarkirkju. Í eynni er gjöfult æðarvarp.

Inn Hrútaförð var siglingaleið fraktskipa fyrr á árum og sigldu þau þá inn til Borðeyrar með vistir og varning.
Hrútafjörður þótti erfiður til siglinga fyrir stór skip sökum þess hve skerjóttur hann er. Nokkur hætta var því á að flutningaskip tækju niðri á einhverjum köflum í firðinum.

Mörk Stranda og Húnaþings, og þar með einnig mörk Vestfjarða og Norðurlands, liggja frá botni Hrútafjarðar með Hrútafjarðará, síðan vestur yfir miðja Holtavörðuheiði upp á Tröllakirkju. Innsti byggði bærinn var áður Grænumýrartunga en er núna Óspaksstaðir eftir að Grænumýrartunga fór í eyði árið 1967.

Í Landnámabók er sagt að Ingimundur gamli Þorsteinsson hafi gefið firðinum nafn þegar hann kom þar við í leit sinni að landi til að nema og fann tvo hrúta. Bálki Blængsson er hins vegar sagður hafa numið land í Hrútafirði og búið á Bálkastöðum og síðan í Bæ. Hann á að hafa verið son Sóta af Sótanesi og barist í Hafursfjarðarorustu gegn Haraldi konungi. Í landnámi Bálka byggðu síðan landnámsmennirnir Arndís auðga Steinólfsdóttir, Grenjuður og Þröstur Hermundarsynir, Eysteinn meinfretur Álfsson og Þóroddur.

Firðir á Íslandi
Vestur-Húnavatnssýsla
Strandir
Borðeyri

Borðeyri er fyrrum kauptún sem stendur við Hrútafjörð á Ströndum og er eitt fámennasta þorp landsins með 16 íbúa 15. júlí 2018. Fyrr á öldum var Borðeyri í tölu meiriháttar siglinga- og kauphafna. Nafn eyrarinnar er dregið af því að þegar Ingimundur gamli fór í landaleit, sumarið eftir að hann kom til Íslands, fann hann þar nýrekið viðarborð og nefndi eyrina Borðeyri eftir því. Frá þeim atburðum segir í Vatnsdælasögu:

Borðeyri varð löggiltur verslunarstaður 23. desember 1846. Pétur Eggert z sem kallaður hefur verið faðir Borðeyrar reisti fyrsta timburhús þorpsins sem nú kennt er við Richard P. Riis kaupmann en Pétur var fyrsti fastakaupmaðurinn á Borðeyri.  Verið er að vinna að endurbótum og verndun á húsinu sem er eitt elsta hús við Húnaflóa.

Þann 7. maí 1934 kom þar upp Borðeyrardeilan sem snerist um samningsrétt félaga í verkalýðsfélagi í Hrútafirði. 
 
Á Borðeyri var lengi starfrækt Kaupfélag Hrútfirðinga en síðar var þar útibú frá Kaupfélaginu á Hvammstanga. Seinast var þar verslunin Lækjargarður sem ekki er starfrækt lengur. Í dag er bifreiðaverkstæði, gistiheimili og tjaldsvæði.

Tenglar 
 Saga Riis húss á Borðeyri
 Á Borðeyri kviknuðu margar góðar hugmyndir, Morgunblaðið, 180. tölublað (13.08.1997), Bls 10
 Hvar sem vegi vantar, minningarbrot frá Borðeyri, Samvinnan, 6. Tölublað (01.12.1981), Blaðsíða 26
 Borðeyri - upplýsingsíða
 
 Tillaga um verndarsvæði í byggð - Borðeyri

Tilvísanir 

Strandir
Íslensk sjávarþorp
Tröllatunga

Tröllatunga er sveitabær sem stendur við Steingrímsfjörð á Ströndum. Þar var prestssetur til ársins 1886, en kirkjustaður til 1909. Þá var kirkja reist á Kollafjarðarnesi og kirkjurnar á Felli í Kollafirði og Tröllatungu lagðar af. Á Þjóðminjasafni Íslands er varðveitt forn klukka úr Tröllatungukirkju.

Sveitin sunnan megin við Steingrímsfjörð, frá Kollafjarðarnesi að Skeljavík, heitir Tungusveit eftir Tröllatungu. Sagt er að landnámsmaðurinn Steingrímur trölli hafi búið í Tröllatungu.

Frá Tröllatungu liggur akvegur yfir Tröllatunguheiði yfir í Geiradal við Gilsfjörð.

Strandir
Íslenskir bæir
Fell (Kollafirði)

Fell í Kollafirði á Ströndum er sveitabær fyrir miðri byggð í botni Kollafjarðar. Land jarðarinnar er bæði stórt og gróðursælt, enda var Fell á öldum áður bústaður andlegra og veraldlegra höfðingja, auk landnámsmannsins Kolla. Fagurmyndað fjall sem nefnist Klakkur gnæfir yfir bænum og sést langt að. Þarna er einnig Svartfoss, en hann var notaður af sjómönnum til að miða út fiskimið á innanverðum Húnaflóa.

Á síðari hluta átjándu aldar varð Fell sýslumannssetur, þegar Halldór Jakobsson (1734-1810) flutti þangað. Hann var merkur söguritari en brokkgengur í embætti og sagður drykkfelldur og rustafenginn. Hann hlaut bágt fyrir að gæta ekki Fjalla-Eyvindar betur en svo að hann strauk úr fangavistinni á Felli og var síðar settur af fyrir drykkjuskap og óráðsíu við strand verslunarskipsins Fortuna í Eyvindarfirði árið 1787.

Kirkja stóð á Felli fyrr á tímum og þar er kirkjugarður. Kirkjan á Felli var helguð Ólafi helga Noregskonungi í kaþólskum sið, en jörðin var kirkjustaður allt til ársins 1906 þegar sóknir Fells- og Tröllatungusafnaða voru sameinaðar og kirkja síðan reist á Kollafjarðarnesi 1909.

Frá 2004 hefur verið starfræktur orlofsstaður fyrir fatlaða á Felli.

Tenglar 
 Heimasíða 

Strandir
Íslenskir bæir