alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Keflavíkurganga

Keflavíkurgöngur voru mótmælaaðgerðir sem Samtök hernámsandstæðinga og síðar Samtök herstöðvaandstæðinga stóðu fyrir í baráttu sinni gegn veru bandaríska setuliðsins á Íslandi á árabilinu 1951 til 2006. Margar þeirra voru með mestu fjöldaaðgerðum 20. aldar á Íslandi. Fyrsta Keflavíkurgangan var gengin 19. júní 1960.

Keflavíkurgöngur fóru þannig fram að þátttakendur héldu snemma að morgni að hliðum herstöðvarinnar á Miðnesheiði. Þar var haldinn stuttur upphafsfundur en síðan var gengið undir fánum og kröfuspjöldum til Reykjavíkur, hátt í 50 km leið. Jafnt og þétt fjölgaði í göngunni eftir því sem nær dró Reykjavík. Stuttir fundir voru haldnir á hvíldarstöðum á leiðinni, oft í Kúagerði og Straumsvík. Aðgerðirnar enduðu svo með fjöldafundi í miðborginni, oftast á Lækjartorgi. Ýmis félagasamtök hernáms- og herstöðvaandstæðinga (þar á meðal Samtök herstöðvaandstæðinga) stóðu fyrir samanlagt ellefu Keflavíkurgöngum.

Sögusýning sem tengist Keflavíkurgöngum var opnuð í Þjóðarbókhlöðunni 30. mars 2010 á fimmtugasta afmælisári fyrstu göngunnar. Þar var greint frá hverri göngu fyrir sig í máli og myndum og sýnd kröfuspjöld, borðar og merki sem tengjast aðgerðunum hverju sinni. Einnig var þar sýnt mikið af útgefnu efni, blöðum, bókum, hljómplötum og diskum.

Keflavíkurgöngur 

 1. Keflavíkurgangan 19. júní 1960
 2. Keflavíkurgangan 7. maí 1961
 3. Keflavíkurgangan 21. júní 1964
 4. Keflavíkurgangan 9. maí 1965
 5. Keflavíkurgangan 23. júní 1968
 6. Keflavíkurgangan “Keflavíkurgangan mikla” 15. maí 1976
 7. Keflavíkurgangan 10. júní 1978
 8. Keflavíkurgangan, Friðargangan 20. júní 1981
 9. Keflavíkurgangan, Friðarganga 6. ágúst 1983
 10. Keflavíkurgangan 6. júní 1987
 11. Keflavíkurgangan 10. ágúst 1991

Íslensk grasrótarstjórnmál
Keflavíkurstöðin
Mótmæli á Íslandi
Lárpera

Lárpera eða avókadó  (fræðiheiti: Persea americana) (Nahuatl Aguacatl: agua-kah-tl) er ávöxtur af lárperutré  sem er upprunnið í Mexíkó. Það er blómplanta af ættinni  Lauraceae. Tréð ber egglaga ávöxt sem kallast lárpera. Lárpera hefur verið ræktuð í mörg árþúsund. 

Lárperutré verða 20 m og laufblöðin  verða 12–25 sm löng. Perulega ávöxturinn er flokkuður sem ber en hann er 7 til 20 sm langur og vegur frá 100 til 1000 grömm og í honum er fræ sem er 5 - 6,4 sm langt. 

Venjulega vaxa um 120 lárperur árlega á hverju lárperutré. Í ræktun þá er uppskera að meðaltali 7 tonn á hektara á ári en er sums staðar 20 tonn á hektara. Sum kvæmi af lárperutrjám þola frost, þau harðgerustu allt að -6 C°, en þó aðeins í stuttan tíma. Það tekur 5-15 ár fyrir lárperutré að byrja að blómstra.

Tenglar 
 Lárpera er ekki bara lárpera; greinarhluti í Morgunblaðinu 1999
 Lárperukrem og lárperuhlaup; grein í Morgunblaðinu 1996

Ávextir
Itzehoe

Itzehoe er bær í sambandslandinu Slésvík-Holtsetalandi í N-Þýskalandi. Íbúar bæjarins er um 33.300 (2004). Bærinn er höfuðstaður Kreis(héraðs) Steinburg.

Bærinn liggur vid ánna Stör, sem er skipaleið að Saxelfi, 51 km norðvestan við Hamborg og 24 km norðan við Glückstadt.

Sögulegar byggingar bæjarins eru meðal annars, Sankti Laurentiikirkjan frá 12. öld, hið sögufræga ráðhús, og eru elstu hlutar þess frá árinu 1695, Klosterhof og leifar af Cistercienserklaustri, sem byggt var árið 1256.

Borgir í Þýskalandi
Ásmundur Sveinsson

Ásmundur Sveinsson (20. maí 1893 – 9. desember 1982) var íslenskur myndhöggvari sem er frægastur fyrir einföld formhrein fígúratív og abstrakt verk sem mörg hafa verið stækkuð mikið og steypt sem minnismerki. Meðal verka hans má nefna Sonatorrek við Borg á Mýrum og Sæmund á selnum við Háskóla Íslands. 

Ásmundur lærði upphaflega tréskurð hjá Ríkarði Jónssyni. 1919 fór hann til Kaupmannahafnar og þaðan til Stokkhólms þar sem hann nam höggmyndalist í sex ár við Listaakademíuna. Eftir útskrift þaðan flutti hann til Parísar þar sem hann lærði hjá Charles Despiau. 

Hann flutti aftur til Íslands 1929 og hóf að búa til höggmyndir af fólki við störf með einfölduðum formum (Járnsmiðurinn, Þvottakonan og Vatnsberinn t.d.). Smám saman þróaðist list hans út í hreinar abstrakt eða kúbískar myndir. 

1933 lét hann reisa hús við Freyjugötu eftir eigin teikningum í Bauhausstíl. Það hús er nú kallað Ásmundarsalur og er í eigu Listasafns ASÍ. 1942 hóf hann svo byggingu húsanna við Sigtún þar sem Ásmundarsafn er núna til húsa en hann ánafnaði Reykjavíkurborg listaverkasafni sínu og húsunum áður en hann lést.

Íslenskir myndhöggvarar
MacBook Air

MacBook Air er fartölva frá Apple, sem kynnt var 15. janúar 2008. Tölvan er 0,41 til 1,93 cm að þykkt og var þynnsta fartölva heims þegar hún kom á markað.

Vélbúnaður frá Apple
Skriðjökull

Skriðjökull eða aurjökull, falljökull eða hlaupjökull er hluti af jökli sem rennur út úr meginjöklinum. Skriðjöklar einkennast af framrennsli íssins og sprungnu yfirborði. Flestir skriðjöklar renna aðeins nokkur hundruð metra á ári. Dæmi eru þó um að óstöðugri skriðjöklar renni allt að nokkrum kílómetra. 

Skriðjöklar mynda svo kallaðar jökulrákir á klöppum, sem þeir skríða yfir.

 Tilvísanir 
Skriðjöklar
Jöklar
Beredskapstroppen

Beredskapstroppen eða svokölluð Delta er hin vopnaða sérsveit norsku lögreglunnar, séræfð í hryðjuverkaaðstæðum sem gætu komið upp. Höfuðstöðvar þeirra eru staðsettar í Ósló.
Sérsveitin eyðir 50 % af tíma sínum í æfingar og þeir eyða hinum 50 % af tíma sínum sem venjulegir lögregluþjónar í Ósló. Sérsveitin hefur um það bil 70 sérsveitarmenn.

Víkingasveitin (íslenska sérsveitin) æfir oft með þeirri norsku. Á árinu 2007 voru sérsveitirnar tvær með miklar æfingar hér á Íslandi. Æfingarmyndböndin voru sýnd á Ríkisútvarpinu.

Skotvopn 
Heckler & Koch MP5
Glock 17

Sérsveitir
Noregur
Urðakirkja

Urðakirkja er kirkjan að Urðum Svarfaðardal sem var byggð 1902 en gamla kirkjan hafði fokið í Kirkjurokinu haustið 1900 og brotnað í spón. Hún er turnlaus og í svipuðum byggingarstíl og hinar kirkjur dalsins, á Tjörn og Völlum. Urðakirkja var bændakirkja og það var Sigurhjörtur Jóhannesson bóndi á Urðum sem lét reisa kirkjuna og kostaði allmiklu til hennar. Í henni er altaristafla eftir Arngrím málara frá Gullbringu. Sigurhjörtur gaf söfnuðinum kirkjuna 1918. Gamall kirkjugarður er við kirkjuna en nýrri garður er á hæð upp af kirkjunni ofan þjóðvegar.

Urðasókn nær yfir allan innsta hluta dalsins frá Þverá og fram í Kot en einnig  yfir Skíðadal vestan ár allt fram að Þverá, þar tekur Vallasókn við. Urðir hafa aldrei verið prestssetur, kirkjan var annexía frá Tjörn. Kirkjan var friðuð 1. janúar 1990.

Heimildir

Neðanmálsgreinar

Tenglar
Urðakirkja á kirkjukort.net 

Kirkjur á Íslandi
Dalvíkurbyggð
Síður sem þurfa hnit
Urðir

Urðir er bær og kirkjustaður í Svarfaðardal. Urðasókn nær yfir allan innsta hluta dalsins. Bærinn heitir eftir berghlaupsurðum í hlíðinni fyrir ofan staðinn og setja þær mikinn svip á landslagið. Urðir er landnámsjörð og í Landnámu er getið um Þorvarð á Urðum. Hann er þó ekki nefndur í Svarfdælu enda fátt sagt frá Urðamönnum í þeirri sögu. Jörðin hefur lengst af verið í bændaeign og var höfðingjasetur fyrr á öldum. Þorsteinn Eyjólfsson hirðstjóri og lögmaður bjó á Urðum á seinnihluta 14. aldar og síðan Arnfinnur sonur hans, sem einnig var hirðstjóri. Urðir komu mjög við sögu í deilum Jóns Sigmundssonar lögmanns, sem þá hafði umráð yfir staðnum, og Gottskálks biskups grimma. Þeim lauk með því að biskup sölsaði jörðina undir Hólastól um 1508. Guðbrandur biskup, dóttursonur Jóns náði eignunum aftur undan stólnum og hafði umráð yfir staðnum meðan hann lifði og afkomendur hans lengi síðan. 

Kirkja hefur lengi verið á Urðum, annexía frá Tjörn. Hennar er getið í Auðunarmáldaga frá 1318. Þar segir að hún sé helguð heilagri Maríu og Andrési postula. Urðakirkja var byggð 1902 en gamla kirkjan fauk af grunni í Kirkjurokinu haustið 1900 og brotnað í spón. Hún er turnlaus og í svipuðum byggingarstíl og hinar kirkjur dalsins, á Tjörn og Völlum. Í henni er altaristafla eftir Arngrím málara frá Gullbringu. Þar er einnig gamall predikunarstóll, málaður af Jóni Hallgrímssyni (1741-1808) en hann var sonur Hallgríms Jónssonar sem var einn þekktasti myndlistarmaður landsins á 18. öld. Á stólnum eru myndir af helgum mönnum og dýrum.

Stjórnmálamaðurinn Sigfús Sigurhjartarson fæddist á Urðum árið 1902.

Heimildir 
 
 

Íslenskir bæir
Kirkjustaðir í Eyjafjarðarsýslu
Dalvíkurbyggð
GSG 9

GSG 9 der Bundespolizei, áður Grenzschutzgruppe 9 (þýska fyrir Landamæra Varnarhópur 9) er vopnuð þýsk sérsveit sem sérhæfir sig aðstæðum sem komu upp við hryðjuverk. GSG 9 heyrir undir Bundespolizei sem er ríkislögregla Þýskalands og þannig ekki hluti af hinni hefðbundu lögreglu sem starfrækir sína eigin sérsveit (SEK). Höfuðstöðvar sérsveitarinnar eru staðsettar í Sankt Augustin, öll verkefni og meðlimir sérsveitarinnar eru bundin trúnaði. Meðlimir sveitarinnar telja um það bil 400 manns.

GSG 9 eru hluti af ATLAS samstarfinu sem sérsveit ríkislögreglustjóra er einnig hluti af.

Saga 
Blóðbaðið í München árið 1972 hafði mikil áhrif á þýsku lögregluna þar sem að hún var ekki í stakkbúin undir svo hrottalega árás. Lögreglumenn höfðu ekki æft né hlotið fræðslu varðandi hryðjuverka árásir, þetta varð til þess að allir gíslarnir létu lífið ásamt því að fimm af átta hryðjuverkamönnunum og einn lögreglumaður létu einnig lífið. Þann 17. apríl, 1973 var GSG 9 formlega stofnuð til að stöðva t.d. hryðjuverka árásir og gíslatökur.

Eitt af eftirminnilegustu verkefnum GSG 9 var 13. október árið 1977 þegar fjórir palestínskir hryðjuverkamenn rændu Boeing 737 þotu með 86 farþegum og heimtuðu að þýska lögreglan myndi sleppa Rote Armee Fraktion hryðjuverkamönnum sem þeir voru með í haldi. Hryðjuverkamennirnir tóku flugmannin af lífi og tóku við stýri. Þeir flugu til nokkurra staða í miðausturlöndum og lentu í Mogadishu, Sómalíu og beðu eftir að mönnunum væri sleppt úr haldi. Aðfaranótt 18. október ruddust GSG 9 sérsveitarmenn inní þotuna sem var þá staðsett í Somalíu. Eftir um aðeins fimm mínútna skotbardaga voru þrír hryðjuverkamenn látnir og einn illa særður. Allir gíslar komumst lífs af fyrir utan flugstjóra vélarinnar sem var myrtur þegar hryðjuverkamennirnir rændu vélinni. Í kjölfar atviksins var kanslara Þýskalands Helmut Schmidt ásamt GSG 9 hrósað fyrir að gera árás á hryðjaverkamennina í staðþess að reyna semja við þá. Þýsk yfirvöld gáfu út eftir atvikið að þeir myndu aldrei aftur reyna að semja við hryðjuverkamenn eins og þeir höfðu gert nokkrum árum áður.

Á milli áranna 1972 og 2003 hafði GSG 9 tekið þátt í yfir 1500 verkefnum og aðeins beitt skotvopnum 5 sinnum. Vert er þó að taka framm að flest verkefni þeirra eru rúnaðarmál og ekki opinberar upplýsingar.

Skotvopn 
GSG 9 er vopnuð með eftirfarandi skotvopnum:
 Heckler & Koch MP5 
 Heckler & Koch MP7A1 
 Heckler & Koch G36, G36K og G36C
 Heckler & Koch 416 
 G8 
 PSG1
 AMP Technical Services DSR-1 
 SG 550 
 Steyr AUG 
 Glock 17
 USP
 Heckler & Koch Mark 23 Mod 0 45 caliber skammbyssur
 Smith & Wesson og Ruger .357 Magnum Sexhleypu

Tenglar 
 Opinber vefsíða þýsku lögreglunnar 

Sérsveitir
Þýskaland
Lausasnjóflóð

Lausasnjóflóð er ásamt flekaflóði önnur tveggja gerða snjóflóða. Lausasnjóflóð á sér stað þegar lausasnjór rennur af stað í halla undan egin þyngd og fer að vinda upp á sig. Ólíkt flekaflóði byrja lausasnjóflóð á einum ákveðnum punkti, þau breikka þaðan og fallbraut flóðsins verður dropalaga. Lausaflóð sem nær nægum skriðþunga kann jafnvel að renna niður á jafnsléttu.

Heimild 

Snjóflóð
Snjóflóðaýlir

Snjóflóðaýlir (eða snjóflóðaýla) er útvarpssenditæki ætlað til að finna fólk og aðra hluti sem hafa grafist í snjóflóði. Ýlar sem flamleiddir eru í dag senda út og taka á móti á 457 kHz .

Tengt efni 
 Snjóflóðastöng
 Skófla

Neðanmálsgreinar 

  http://www.astm.org/cgi-bin/SoftCart.exe/DATABASE.CART/WITHDRAWN/F1491.htm?E+mystore

Fjallamenska
Björgunartól
Snjóflóðaöryggi
Baulárvallavatn

Baulárvallarvatn er stöðuvatn á Snæfellsnesi, inn af Dufgusdal. Vatnið er um 1,6 ferkílómetrar að stærð og 47 metra djúpt, þar sem það er dýpst. Vatnið er í um 193 metra hæð yfir sjávarmáli og er í því urriði, enda telst það vera gott veiðivatn. Í vatnið rennur Vatnaá, Moldargilsá, Baulá, Draugagilsá og Rauðsteinalækur. Úr því rennur Straumfjarðará, sem er fræg fyrir góða laxveiði.
Áður fyrr var vatnið einkum þekkt fyrir skrýmsli sem þar voru talin vera. Býlið Baulárvellir, sem stóð við Baulá sunnan vatnsins fór í eyði 1864 en er þekktast fyrir Baulárvallaundur þau sem þar urðu 1838.

Þjóðsaga 
Til er þjóðsaga sem segir frá atburðunum við Baulárvallavatn sem leiddu til þess að bærinn Baulárvellir lagðist í eyði.

Við Baulárvallavatn stóð eitt sinn bærinn Baulárvellir. Um eða eftir miðja 19. öld bjó þar maður er Jón hét og var kallaður Jón Sundmann og Kristín kona hans. Jón var mikill íþróttamaður og hirti heimili sitt lítið enda voru þau mjög snauð. Einu sinni um vetur þegar Jón var að heiman, eins og oft áður, var Kristín ein heima með börnin. Ís var á vatninu og mikill snjór kringum bæinn. Eitt kvöldið heyrast mikil óhljóð frá vatninu. Kristín og börnin hræðast mjög. Kristín lokar þá bænum vel áður en hún fer að sofa og sygnir allar dyr. Þegar hún er komin í rekkju getur hún ekki sofnað. Hún hafði vakað í stutta stund þegar hún heyrir mikla bresti og undirgang og finnst henni þessi ógangur þokast nær og nær þar til bærinn fer allur að skjálfa. Konar sér þá ekkert nema endalokin fyrir sér og fyllist skelfingu. Hún heyrir að komið er upp að bænum að framan með svo miklum gauragangi að brakar í hverju tré. Finnur hún svo kaldan gust í baðstofunni að það er sem hún sé úti. Hún þykist því vita að bæjahúsin hafi verið rofin að framan. Hún heyrir þessi læti í langan tíma og taldi hún þetta hafa staðið í allt að þrjá tíma. Til morguns liggur hún skelfingu lostin í rúmi sínu. Þá fer hún á fætur og klæðist. Þykir henni ekki fagurt um að litast. Hún sér að allur frambærinn með eldhúsi og búri er brotinn niður. Þekjan og veggirnir sem höfðu verið gaddfreðnir voru muldir í smátt. Mikil slóð lá frá bænum og út í vatnið og þar stór vök skammt undan landi, þó var allt að álnarþykkur ís á vatninu. Krístín vildi ekki gista á Baulárvöllum aðra nótt og lagði því að stað með börnin til byggða. Veður var gott en nokkur ófærð og óslétt undir fæti. Þegar hún er komin niður í miðjan Dufgusdal mætir hún bónda sínum og segir honum alla söguna. Hann verður mjög undrandi og fylgir henni til byggða. Menn voru þá sendir til Baulárvalla að skoða vegsummerki og var þá allt eins og Kristín hafði sagt. Kristín náði sér aldrei eftir þennan arburð og ekki hefur verið búið á Baulárvöllum eftir þetta. Saga þessi er sögð af þeim mönnum sem voru sjónarvottar af vegsummerkjum á Baulárvöllum. Skrímslum er kennt um ókyrrð í vatninu. Menn trúa því að Baulárvallavatn sé tvíbytna og sé auga úr því undir jörð og út í sjó. Einnig er sagt að göng séu úr Baulárvallavatni og yfir í Elliða en þar í hamrinum má sjá gatið greinilega.

Heimildir
 
 

Stöðuvötn á Íslandi
Snæfellsnes
Dómkirkjan í Hróarskeldu

Dómkirkjan í Hróarskeldu var reist úr rauðum múrsteini á ofanverðri 12. öld. Byggingin er blanda af rómverskum stíl og gotneskum.

Lýsing dómkirkjunnar 
Dómkirkjan í Hróarskeldu er næstlengsta kirkja í Danmörku - kirkjuskipið er 84 m á lengd og upp í hvelfingar hennar eru 24 m, en turnspírurnar mun hærri. Innst í kirkjuskipinu er kórinn - aðskilinn frá útveggjum með súlnagöngum. Hann er tvískiptur, og nefnist fremri hlutinn kórsbræðra- eða kanúkakórinn. Þar eru raðir af stólum með veggjum fram, 44 að tölu, og eru þeir kallaðir munkastólar. Yfir sætunum er Biblían útskorin í myndum, 22 á hvorum vegg, að sunnanverðu Gamla testamentið - á norðanveggnum það nýja. Undir gólfi dómkirkjunnar hafa fundist leifar af grunni eldri kirkju.

Söguágrip

Tenglar 
 Gefið loft, gefið loft, gefið lífsanda loft; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1967

Dómkirkjur
Kirkjur í Danmörku
Lee Radziwill

Caroline Lee Bouvier Canfield Radziwiłł Ross (fædd 3. mars 1933 í Southampton, New York; d. 15. februar 2019) var bandarísk yfirstéttarkona sem starfaði sem stjórnandi í almennatengslafyrirtæki. Hún reyndi fyrir sér sem leikkona en fékk afar slæma dóma og hætti eftir nokkrar tilraunir. Hún var yngri systir forsetafrúarinnar Jacqueline Kennedy Onassis. 

Lee Radziwill var þrígift. Fyrsti eiginmaður hennar var Michael Temple Canfield, sem var sagður óskilgetinn sonur Georgs prins, hertogans af Kent. Þau giftu sig í April 1953 og skildu árið 1959. Sama ár 19. mars giftist hún pólskum prinsi, Stanisław Albrecht Radziwiłł. Þau eignuðust soninn Anthony Radziwill og dóttirina Anna Christina Radziwill. Þau skildu árið 1974. 

Árið 1978 var Lee trúlofuð hóteleigandanum Newton Cope, en fimm mínútum áður en brúðkaupið átti að fara fram, var það blásið af.

Þann 23. september 1988 giftist hún bandaríska kvikmyndaleikstjóranum Herbert Ross. Þau skildu árið 2001, rétt áður en hann lést.

Tenglar 
 Lee Radziwill; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1967

Bandarískir leikarar
Sigurjón Sighvatsson

Sigurjón Sighvatsson (f. 15. júní 1952 í Reykjavík) er íslenskur kvikmyndaframleiðandi og athafnamaður. Hann hefur framleitt yfir 30 kvikmyndir og sjónvarpsefni.

Sigurjón útskrifaðist með B.A.-gráðu í ensku og bókmenntafræði frá Háskóla Íslands. Hann fékk Fulbright-styrk til þess að fara í framhaldsnám við Háskólann í Suður Kaliforníu þaðan sem hann lauk mastersgráðu í listum.

Tenglar
 Kvikmyndaferill Sigurjóns á IMDB
 Kaupir hálfrar aldar gamalt hús á 215 milljónir króna

Íslenskir kvikmyndaframleiðendur
Listi yfir þekktar tilraunir/Stjörnufræði

Eratosþenes reiknar út ummál jarðar (240 f.Kr.)
 Galileo Galilei skoðar tungl Júpíters gegnum stjörnukíki og sér að þau virðast snúast um plánetuna. Þetta styður sólmiðjukenninguna og gengur gegn jarðmiðjukenningunni um alheiminn (1609)
 Arno Penzias and Robert Wilson detect the cosmic microwave background radiation, giving support to the theory of the Big Bang  (1964)
Stjörnufræði
Listar um stjörnufræði
Stjörnufræði
Listi yfir þekktar tilraunir/Líffræði

Eftirfarandi er listi yfir þekktar tilraunir í líffræði. Sjá listi yfir þekktar tilraunir fyrir aðra lista
 Robert Hooke, með hjálp smásjár, skoðar frumur (1665).
 Anton van Leeuwenhoek uppgötvar örverur (1676).
 Edward Jenner prófar fyrsta bóluefnið (1796).
 Baunaplönturannsóknir Gregor Mendel leiða hann til tilgátna um undirstöðukenningar erfðafræðinnar (ríkjandi gen annars vegar og víkjandi hins vegar, 1-2-1 hlutfallið, sjá Mendelskar erfðir) (1856-1863).
 Louis Pasteur notar svanahálsflöskur til að hindra baktríur og gró þeirra frá því að menga seyði (1859). Tilraunin er af mörgum sögð endanleg afsönnun kenningarinnar um sjálfkviknun lífs og er því framhald rannsókna Francescos Redi, Lazzaros Spallanzani og fleiri um þetta efni.
 Frederick Griffith framkvæmir tilraun sína, þar sem lifandi frumum er breytt með „breytingarþætti“, sem seinni rannsóknir sýna að er í raun kjarnsýra (1928).
 Karl von Frisch ræður fram úr "dansinum" sem hunangsflugur nota til að miðla milli sín upplýsingum um staðsetningu blóma (1940).
 Salvador Luria og Max Delbrück sýna fram á að gagnlegar stökkbreytingar varðveitast með náttúruvali, fremur en að verða til fyrir tilstilli þess (1943).
 Barbara McClintock ræktar maísplöntur eftir lit, sem að leiðir til uppgötvunar á stökklum (1944).
 Hershey-Chase tilraunin notar gerilveirur til að sanna að kjarnsýra sé erfðaefnið (1952).

 Miller-Urey tilraunin sýnir fram á að lífræn efnasambönd geta sjálfkrafa myndast úr ólífrænum efnasamböndum (1953). 

 Meselson-Stahl tilraunin sannar að kjarnsýruafritun sé hálfgeymin (1958).
 Crick, Brenner et al. tilraunin gaf innsýn í tjáningu gena (1961)
 Nirenberg og Matthaei tilraunin réði fram úr genakóðanum (1961).
 Nirenberg og Leder tilraunin sýndi fram á þrenningarnátturu genakóðans og gerði kleift að ráða fram úr táknmáli hans (1964).
Líffræði
Listar um líffræði
Líffræði
Listi yfir þekktar tilraunir/Efnafræði

Eftirfarandi er listi yfir þekktar tilraunir í efnafræði. Sjá listi yfir þekktar tilraunir fyrir aðra lista
 Neil Bartlett blandar saman xenoni og flúori og smíðar þar með fyrstu eðallofttegundar-sameindina, xenontetraflúoríð (1962)
Efnafræði
Listar um efnafræði
Listi yfir þekktar tilraunir/Eðlisfræði

Eftirfarandi er listi yfir þekktar tilraunir í eðlisfræði. Sjá listi yfir þekktar tilraunir fyrir aðra lista
 Arkímedes tók eftir því að líkami hans léttist í baði þegar hann ruddi frá sér vatninu. Þetta leiddi til fyrstu réttu kenningarinnar um uppdrif í vökvum. (um 250 f.Kr.)
 Erastoþenes reiknaði ummál jarðar með því að finna hornið sem geislar sólar mynda við lóðrétta stefnu á einum stað jarðar á sama tíma og þeir eru lóðréttir á öðrum stað, þekktri vegalengd sunnar. (240 f.Kr.).
 Galileo Galilei notar rúllandi kúlur til þess að afsanna kenningu Aristótelesar um hreyfingu hluta. (1602 - 1607).
 Isaac Newton klauf sólarljósið með glerstrendingi og sýndi með því fram á litróf. 
 Ole Rømer notaði tímamælingu á tunglmyrkvum Júpíterstungla borið saman við fjarlægð þeirra frá jörðu til þess að meta hraða ljóssins í fyrsta skipti. Hraðinn sem hann fékk út var 225.000 km/s (rétt gildi er 299.792 km/s) (1672).
 Henry Cavendish gerði tilraun, sem við hann er kennd (1798)
 Thomas Young gerði tilraun með að láta ljós falla í gegnum tvær samsíða rifur með millibili af svipaðri stærðargráðu og bylgjulengd ljóssins (um 1805).
 Hans Christian Ørsted uppgötvaði samband rafmagns og segulmagns með því að gera tilraunir með segulnál í rafsviði. (1820).
 Christian Doppler gerði tilraun með að þeyta lúðra á járnbrautarlest, sem ók hjá, og komst að því að tíðni tónsins þegar lestin nálgaðist var hærri en tíðnin þegar hún fjarlægðist. Þetta kallast Doppler-hrif. (1845).
 Léon Foucault sýndi (1851) fram á möndulsnúning jarðar með pendúl, sem við hann er kenndur. 
 Michelson-Morley experiment sýndi fram á veikleika kenningarinnar um ether.  (1887)
 Guglielmo Marconi sýndi 1895 að útvarpsbylgjur geta farið milli tveggja punkta þó að hindrun sé á milli.
 Henri Becquerel uppgötvar geislavirkni (1896)
 Joseph John Thomson's uppgötvar rafeindina (1897)
 Robert Millikan sýndi (1909) með dropatilraun sinni að rafhleðsla er skömmtuð.
 Heike Kamerlingh Onnes sýndi fram á ofurleiðni (1911)
 Ernest Rutherford sýndi með gullþynnutilraun sinni (1911) að jáhleðsla atóms og massi þjappast að mestu í miðju frumeindarinnar, m.ö.o. sýnir hann fram á tilvist frumeindarkjarnans. 
 Arthur Eddington fer með föruneyti til  Principe-eyja til að fylgjast með sólmyrkva. (gravitational lensing). Þannig tekst þeim að sjá hvernig þyngdarafl beygir stöjörnuljós, eins og Albert Einstein's hafði spáð með almennu afstæðiskenningunni (1919)
 Otto Stern og Walter Gerlach framkvæma tilraun, sem við þá er kennd (1920) og sýnir fram á spuna agna.  
 Enrico Fermi klýfur atóm (1934)
John Bardeen og Walter Brittain framleiða fyrsta nothæfa smárann (1947)
Clyde L. Cowan og Frederick Reines sannreyna tilvist fiseindar með fiseindartilraun (1955)
 Scout-eldflaugartilraunin sannar tímavik þyngdarafls (1976)
 Stanley Pons og Martin Fleischmann tilkynna myndun hita í tilraun sinni með kaldan kjarnasamruna (1989)
Eric A. Cornell og Carl E. Wieman mynda Bose-Einstein þéttingu (1995)
Eðlisfræði
Listar um vísindi
Listar um eðlisfræði
Listi yfir þekktar tilraunir/Sálfræði

Eftirfarandi er listi yfir þekktar tilraunir í sálfræði. Sjá listi yfir þekktar tilraunir fyrir aðra lista
 Ivan Pavlov rannsakar klassíska skilyrðingu hjá hundum (tíundi áratugur 19. aldar og fyrsti áratugur 20. aldar)
 John Broadus Watson og Rosalie Rayner kanna klassíska skilyrðingu hræðsluviðbragðs hjá Alberti litla (1920)
 B.F. Skinner gerir tilraunir á virkri skilyrðingu (fjórði áratugur 20. aldar-sjöundi áratugur 20. aldar)
 Solomon Asch sýnir hvernig hópþrýstingur getur fengið fólk til að samþykka skoðanir sem augljóslega eru rangar (1951)
 Harry Harlow sýnir með rannsóknum sínum á apaungum að hlýja er mikilvægari en matur fyrir myndun geðtengsla við móður (1957-1974)
 Stanley Milgram gerir Milgramtilraunirnar svokölluðu á hlýðni og undirgefni (1963)
 Philip Zimbardo er í forsvari fyrir hina frægu fangelsisrannsókn Stanford-háskóla (1971)
 Allan og Beatrice Gardner kenna apanum Washoe táknmál (áttundi áratugurinn)
Martin Seligman rannsakar lært hjálparleysi (áttundi áratugurinn)
 David Rosenhan sýnir að geðlæknar eru ekki í stakk búnir til að greina á milli þeirra sem eru geðveikir og þeirra sem eru það ekki (1972)
 Elizabeth Loftus og John C. Palmer sýna fram á að leiðandi spurningar geta leitt til falskra minninga (1974)
Sálfræði
Tilraunir
Sálfræði