alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
1355

Árið 1355 (MCCCLV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Vetur mjög harður og fjárfellir víða um land.
 Gyrðir Ívarsson biskup og Eysteinn Ásgrímsson munkur fóru saman til Noregs. Var biskupslaust í landinu þar til Gyrðir kom aftur ári síðar.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 7. janúar - Alfons hugdjarfi konungur Portúgals lét myrða Inês de Castro, ástkonu krónprinsins Péturs. Pétur hóf þá uppreisn gegn föður sínum.
 5. apríl - Karl 4. krýndur keisari hins Heilaga rómverska keisaradæmis í Róm.
 18. apríl - Marino Faliero, hertogi í Feneyjum, hálshöggvinn fyrir samsæri gegn Minnaráðinu.
 Magnús Eiríksson smek sendi leiðangur til Grænlands til að kanna sannleiksgildi sagna um að Vestribyggð væri komin í eyði. Leiðangurinn sneri ekki aftur fyrr en 1364.
 Magnús Eiríksson smek sagði af sér konungdómi í Noregi þegar sonur hans, Hákon 6. Magnússon, varð fullveðja. Þar með lauk konungssambandi Noregs og Svíþjóðar í bili. 

Fædd
 16. ágúst - Filippa Plantagenet, dóttir Lionels hertoga af Clarence, ættmóðir York-ættar (d. 1382).

Dáin
 7. janúar - Inês de Castro, ástkona Péturs krónprins, síðar Péturs 1. Portúgalskonungs.
 16. október - Loðvík Sikileyjarkonungur (d. 1355).
 Erlingur Viðkunnsson, ríkisstjóri og valdamesti maður Noregs 1319-1332 (f. 1293).

1355
1351-1360
Frederik Christopher Trampe

Frederik Christopher Trampe (19. júní 1779 – 18. júlí 1832) greifi var danskur aðalsmaður og embættismaður sem var stiftamtmaður yfir Íslandi á árunum 1806-1813 að undanskildu tímabili því þegar Jörundur hundadagakonungur réði hér ríkjum.

Trampe var sonur Adams Trampe greifa, sem var af gamalli aðalsætt frá Pommern, og konu hans Gertrud Poulsen Hoffmann. Hann varð stúdent 1794 og lauk lögfræðiprófi 1798. Hann var um tíma foringi í danska hernum en árið 1804 hætti hann herþjónustu og varð amtmaður í Vesturamti á Íslandi. Árið 1806 tók hann við stiftamtmannsembættinu af Ólafi Stefánssyni, þá aðeins 27 ára að aldri. Hann var útnefndur kammerherra árið 1808.

Trampe greifi, eins og hann er oft titlaður, var einn af aðalpersónum þeirra atburða sem áttu sér stað sumarið 1809 þegar Jörundur hundadagakonungur rændi völdum á Íslandi. Trampe var tekinn til fanga af Jörundi og Englendingunum sem voru í fylgd með honum og hafður í haldi um borð í skipi þeirra í rúma tvo mánuði. Hann var tímabundið settur af sem stiftamtmaður og Benedikt Gröndal þvingaður til að gegna embætti hans á meðan.

Eftir að Trampe losnaði úr haldi um haustið fór hann til Englands til að reyna að fá valdaræningjunum refsað en varð ekki ágengt. Hann kom ekki aftur til Íslands, heldur fór til Danmerkur og var árið 1810 skipaður stiftamtmaður í Þrándheimsstifti og amtmaður í syðra Þrándheimsamti. Árið 1814 studdi hann Kristján Friðrik prins (síðar Kristján 8.) þegar Norðmenn kusu hann konung sinn og eftir að sjálfstæðistilraunin rann út í sandinn og Svíar tóku völd í Noregi munaði litlu að Trampe missti stöðu sína. Honum tókst þó að halda henni og ávann sér traust hinna nýju valdhafa. Hann gegndi stiftamtmannsembættinu til dauðadags, eða í 22 ár.

Fyrsta kona Trampe, sem hann giftist átján ára að aldri árið 1797, var barónsekkjan Sophie Frederikke Heinrich (1765 – 1801), sem var fjórtán árum eldri. Árið 1808 gekk hann að eiga hina sextán ára Anna Dorothea Colbjørnsen en hún dó fáeinum mánuðum síðar. Þriðja kona Trampe (gift 1810) var greifadóttirin Amalia Ulrica Frederika Schmettow (1791 – 1856).

Danskir greifar
Danskir embættismenn
Stiftamtmenn á Íslandi
Málmgrýti

Málmgrýti (enska: ore) kallast útfellingar steinda, sem innihalda verðmæta málma í nægjanlegu magni til arðbærrar vinnslu.

Jarðfræði
Malmö

(Málmey eða Málmhaugar) er þriðja stærsta borg Svíþjóðar, á suðvesturhorni Skáns, andspænis Kaupmannahöfn við Eyrarsundið. Íbúar eru um 344.000 (2019). Malmö varð snemma ein af helstu iðnaðarborgum Norðurlanda

Íbúar Malmö eiga rætur víða, um fjórðungur íbúa eru fæddir erlendis og er um helmingur nemenda í grunnskólunum svo nefndir nýbúar eða afkomendur þeirra. Einnig eru fjölmargir múslimar í borginni eða um 16% íbúa.

Saga 

Malmö á rætur að rekja til ferjustaðar fyrir erkibiskupinn af Lundi á 13. öld og var þá danskt land. Lundur er um 20 kílómetra norðaustur af Malmö. 

Bygging Sankt Petri-kirkjunnar hófst 1290, hún er ein af elstu gotnesku kirkjubyggingunum á Norðurlöndum og sú elsta í núverandi Svíþjóð. Svipaðar kirkjur er að finna víða á því svæði sem Hansakaupmenn störfuðu á.  
Malmö var miðstöð Hansakaupmanna við Eyrarsund og einn af mikilvægusta bæjum Danaveldis. Eftir að Svíakonungar náðu undir sig Skáni 1658 varð hlutverk Malmö allt annað. Verslun og efnahagslíf dróst mjög saman og var þanning komið 1730 að einungis 282 íbúar voru í borginni. Það er ekki fyrr en á seinni hluta 19.aldar sem Malmö nær sér á strik að nýju og áttu nýir samgönguhættir með járnbrautarlestum mikinn þátt í því.

Landlýsing 
Malmö liggur á 13°00' austur og 55°35' norður. Skemmra þaðan til ítölsku borgarinnar Mílanó en nyrstu sænsku borgarinnar Kiruna.

Með Eyrarsundsbrúnni varð Malmö aftur nátengd Kaupmannahöfn. Brúin var vígð 1. júlí ár 2000 og er 8 kílómetra löng. Öll tengingin, brú, tilbúin eyja (Piparhólminn) og göng undir hluta sundsins er 16 kílómetra löng. Þetta hefur gjörbreytt samgöngum, meðal annars fara lestir milli Malmö og Kaupmannahafnar á 20 mínútna fresti yfir brúna.

Efnahagslíf 
Efnahagslíf Malmö einkenndist lengi af þungaiðnaði og ekki síst skipasmíði þar sem stærst og frægast var Kockums. Nú eru flestar skipsmiðjur lokaðar og sama á við um annan þungaiðnað.

Íþróttir
Knattspyrnulið borgarinnar er Malmö FF og hafa margir Íslendingar spilað með því. FC Rosengård er kvennaliðið í knattspyrnu. HK Malmö er handboltaliðið og Malmö Redhawks íshokkíliðið.

Íslendingar í Malmö 
Stór hópur Íslendinga fluttist búferlum til Malmö í atvinnuleit í lok sjöunda og byrjun áttunda áratugs síðustu aldar, þegar sem mest atvinnuleysi var á Íslandi. Fóru margir þeirra í störf hjá Kockums. Mjög margir þeirra hafa ílengst og er fjölmenn nýlenda Íslendinga og athafnasamt Íslendingafélag í borginni. 

Malmö var fyrrum kölluð Málmhaugar á íslensku.

Myndasyrpa

Tilvísanir

Ítarefni 

 Malmö – Opinber vefur.

Borgir í Svíþjóð
Óháði söfnuðurinn

Óháði söfnuðurinn er íslenskt trúfélag utan þjóðkirkjunar. Óháði söfnuðurinn er kristin kirkja líkt og Þjóðkirkjan. Kirkja Óháða safnaðarins er staðsett við Háteigsveg í Reykjavík og safnaðarprestur er Pétur Þorsteinsson. Óháði söfnuðurinn er fríkirkja, og var stofnaður út frá hópi sem klauf sig úr Fríkirkjunni í Reykjavík. 
Meðlimir árið 2022 voru 3177.

Tengt efni
Kirkja Óháða safnaðarins

Tilvísanir

Trúfélög á Íslandi
Nemandi

Nemandi er einstaklingur sem nemur, þ.e. lærir ákveðnar upplýsingar eða þjálfar með sér hæfileika með aðstoð kennara. Kennsla fer oftast fram í skólum. 

he:תלמיד
Menntun
1360

Árið 1360 (MCCCLX í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Krossreið fyrri. Markús barkaður, kona hans og synir fóru að Ormi bónda á Krossi í Austur-Landeyjum og særðu hann.
 Árni Þórðarson hirðstjóri lét taka Markús barkað og fjölskyldu hans af lífi í Lambey.
 Bein Þorláks Loftssonar ábóta í Þykkvabæjarklaustri voru tekin upp og höfð í klausturkirkjunni sem helgur dómur.
 Nærri 300 Norðlendingar riðu á móti Jóni skráveifu þegar hann hugðist ríða um Norðlendingafjórðung og heimta skatta, mættu honum við Þverá í Vesturhópi og stökktu honum úr fjórðungnum. 
 Gyrðir Ívarsson Skálholtsbiskup bjargaðist naumlega þegar skip sem hann ætlaði á til Noregs sökk við Vestmannaeyjar. Allir björguðust eftir að hafa heitið á Þorlák biskup helga.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 8. maí - Brétigny-sáttmálinn var undirritaður. Hann markar lok fyrsta hluta Hundrað ára stríðsins. Játvarður 3. gaf frá sér tilkall til frönsku krúnunnar og sleppti Jóhanni 2. Frakkakonungi úr haldi en fékk í staðinn miklar lendur í Frakklandi.
 Valdimar atterdag lagði Skán undir sig.

Fædd
 Giovanni di Bicci de'Medici, stofnandi ættarveldis Medici-ættarinnar í Flórens (d. 1429).

Dáin
 Játvarður Balliol, Skotakonungur (f. 1283).

1360
1351-1360
1337

Sjá einnig 1337 (tölvumenning)
Árið 1337 (MCCCXXXVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 14. júní - Halastjarna sást á Íslandi.
 Tvö norsk kaupskip slitnuðu upp af legunni á Eyrarbakka í óveðri og ráku upp vestan Ölfusár.
 Grjótskriða féll á bæ í Myrkárdal og sjö manns fórust.

Fædd

Dáin

Erlendis 

 16. mars - Svarti prinsinn, Játvarður sonur Játvarðar 3. Englandskonungs, krýndur hertogi af Cornwall.
 Allraheilagramessa - Hundrað ára stríðið braust út milli enska og franska konungsveldisins eftir að Játvarður 3. gerði tilkall til frönsku krúnunnar.
 Filippus 6. Frakkakonungur hertók Aquitaine, sem var lén Játvarðar 3.
 Þrælahald bannað með lögum í Svíþjóð.

Fædd
 14. ágúst - Róbert 3. Skotakonungur (d. 1406).

Dáin
 8. janúar - Giotto di Bondone, ítalskur listmálari og arkitekt (f. um 1267).

1337
1331-1340
1347

Árið 1347 (MCCCXLVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Bólusótt gekk um landið.
 Biskupslaust varð á Íslandi um veturinn því báðir biskuparnir, Ormur Ásláksson og Jón Sigurðsson, fóru út með sama skipi úr Hvalfirði. 
 Norðlendingar rituðu Noregskonungi bréf um fjárkröfur biskupa og fleiri umkvörtunarefni, þar á meðal hve fjölmennir biskupar væru í yfirferðum sínum um landið.
 Ólafur kláði, sonur herra Gríms Þorsteinssonar, var höggvinn. Ekki er vitað fyrir hvaða sakir.
 Annálar greina frá því að til Íslands hafi hrakið grænlenskt skip sem siglt hafði til Marklands og á því 17 menn. Það kom í Straumfjörð á Mýrum en sigldi síðan til Noregs.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 2. febrúar - Borgarastríði í Býsans, milli Jóhanns 6. Kantakouzenos og forráðamanna Jóhanns 5. Palaíológos lauk með innreið Kantakouzenos í Konstantínópel. í maí var svo samið um sættir og að Jóhann 5. skyldi kvænast Helenu, dóttur Kantakouzenos.
 Vor - Svarti dauði braust út í verslunarbænum Kaffa á Krímskaga.
 Maí - Skip Genúamanna, sem höfðu flúið frá Kaffa vegna pestarinnar, höfðu viðdvöl í Konstantínópel og báru Svarta dauða þangað. 
 19.-20. júní - Bretónska erfðastríðið: Lið Karls af Blois beið lægri hlut fyrir enskum sveitum undir stjórn Sir Thomas Dagworth og Karl var tekinn höndum.
 Haust - Svarta dauða varð fyrst vart á Sikiley.
 1. september - Svarti dauði barst til Marseilles í Frakklandi.
 Október - Skip frá Genúa báru Svarta dauða til Suður-Ítalíu.
 Desember - Svarti dauði barst til Majorka.
 Svarti dauði barst til Bagdad.

Fædd
 25. mars - Heilög Katrín frá Siena (d. 1380).
 28. júlí - Margrét af Durazzo, Napólídrottning, kona Karls 3. (d. 1412).
 Elísabet af Pommern, fjórða og síðasta eiginkona Karls 4. keisara (d. 1393).
 Friðrik 3., hertogi Austurríkis (d. 1362).

Dáin
 11. október - Lúðvík 4., keisari hins Heilaga rómverska ríkis (f. 1282). 
 Vilhjálmur frá Ockham, enskur heimspekingur (f. 1288).

1347
1341-1350
1357

Árið 1357 (MCCCLVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Kötlugos. Af því hlaust mikið tjón og meðal annars kom hlaup niður á Sólheima- og Skógasand.
 Fjórir hirðstjórar, Árni Þórðarson, Jón Guttormsson skráveifa, Smiður Andrésson og Andrés Gíslason, skiptu Íslandi á milli sín til næstu þriggja ára. Þeir komu þó ekki til landsins fyrr en 1358 því þeir hröktust til Hjaltlands á heimleið og höfðu þar vetursetu.
 Eysteinn Ásgrímsson munkur kom heim frá Noregi í erindum erkibiskupsins í Niðarósi.
 Björn nokkur játaði á sig samræði með tveimur kúm; hann var kviksettur, en kúnum stökkt fyrir sjávarhamra.
 Arngrímur Brandsson settur aftur í embætti sem ábóti í Þingeyraklaustri.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 28. apríl - Friður komst á milli feðganna Magnúsar Eiríkssonar og Eiríks Magnússonar þannig að Eiríkur fékk Skán, Finnland, Austur-Gautland og hluta Smálanda.
 28. maí - Pétur 1. varð konungur Portúgals.
 9. júlí - Hornsteinn lagður að Karlsbrúnni í Prag.
 22. nóvember - Nóvemberuppgjörið þar sem Eiríkur Magnússon fékk enn stærri hluta Svíþjóðar frá föður sínum.
 Tórínó-líkklæðið sýnt almenningi í fyrsta sinn og er það elsta örugga heimildin um tilvist þess.

Fædd
 11. apríl - Jóhann 1. Portúgalskonungur (d. 1433).

Dáin
 28. maí - Alfons 4. Portúgalskonungur (f. 1291).

1357
1351-1360
1362

Árið 1362 (MCCCLXII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 8. júlí - Grundarbardagi: Smiður Andrésson hirðstjóri og Jón Guttormsson skráveifa lögmaður vegnir á Grund í Eyjafirði.
 Mesta öskugos Íslandssögunnar varð í Hnappafellsjökli. Litlahérað fór í eyði allt og var sveitin nefnd Öræfi þegar hún fór að byggjast aftur og jökullinn Öræfajökull.
 Þórarinn Sigurðsson varð Skálholtsbiskup.

Fædd

Dáin
 8. júlí - Smiður Andrésson hirðstjóri féll í Grundarbardaga.
 8. júlí - Jón Guttormsson skráveifa lögmaður féll í Grundarbardaga.

Erlendis 

 16. janúar - Stormflóðið „Grote Mandrenke“ gekk yfir strendur Hollands, Englands, Þýskalands og Danmerkur og eyddi bænum Rungholt í Norður-Fríslandi þegar eyjan Strand, sem bærinn stóð á, hvarf að miklu leyti.
 28. september - Úrbanus V (Guillaume Grimoard) varð páfi.
 Hákon 6. Magnússon varð konungur Svíþjóðar.
 Valdimar atterdag vannn sigur á Hansasambandinu í sjóorrustu við Helsingjaborg.
 Enska tók við af frönsku sem opinbert tungumál Englands í fyrsta skipti frá innrás Normanna 1066.
 Loðvík 1. Ungverjalandskonungur hertók norðurhluta Búlgaríu og styrkti tök sín á Balkanskaganum.
 Ottómanaveldið hertók borgirnar Philippopolis og Adrianopolis. Þar með var lítið eftir af Býsansríki nema borgin Konstantínópel.

Fædd

Dáin
 11. júlí - Anna von Schweidnitz, þriðja kona Karls 4. keisara (f. 1339).
 12. september - Innósentíus VI páfi.

1362
1361-1370
1335

Árið 1335 (MCCCXXXV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 (líklega) Pétur Halldórsson varð lögmaður norðan og vestan.

Fædd

Dáin
 Þorsteinn Illugason á Grenjaðarstað, mikill hagleiksmaður, snjall í bókagerð og teikningu og kallaður krossasmiður.

Erlendis 
 Október/nóvember - Blanka af Namur kom til Noregs og giftist Magnúsi smek Eiríkssyni Noregskonungi.
 30. nóvember - Menn Davíðs 2. Skotakonungs unnu sigur á her Játvarðs Balliol.
 Bannfæringu á Friðrik 3. Sikileyjarkonungi og ríki hans var aflétt.
 Karl 1. Ungverjalandskonungur gerði bandalag við Pólverja gegn Habsborgurum og Bæheimi.
 Þrælahald var afnumið í Svíþjóð.

Fædd
 24. maí - Margrét af Bæheimi, Ungverjalandsdrottning, kona Loðvíks 1. (d. 1349).

Dáin
 2. apríl - Hinrik Bæheimskonungur (f. um 1265).

1335
1331-1340
1333

Árið 1333 (MCCCXXXIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

Fædd

Dáin

Erlendis 
 24. apríl - Kingigtorssuaq-rúnasteinninn: Erlingur Sighvatsson, Bjarni Þórðarson og Eindriði Oddsson klöppuðu nöfn sín á rúnastein í vörðu í Norðursetu, um 30 kílómetrum fyrir norðan þar sem nú er bærinn Upernavik á Grænlandi, næstum norður á 73° gráðu norðlægrar breiddar. Ártalið er þó óvíst.
 19. júlí - Skotar bíða afgerandi ósigur í orrustunni um Halidon-hæð í Skosku sjálfstæðisstyrjöldunum.
 4. nóvember - Flóð í ánni Arno veldur gífurlegu tjóni í Flórens.
 Baráttu Magnúsar Eiríkssonar smek Noregskonungs og Valdimars atterdag Danakonungs um Skán lauk með því að Valdimar afsalaði sér Skáni og Hallandi.
 Kamakuratímabilinu lauk í Japan og Kemmu-endurreisnin hófst.

Fædd

Dáin
 2. mars - Vladislav 1. Póllandskonungur (f. 1261).
 16. október - Nikulás V mótpáfi.

1333
1331-1340
1319

Árið 1319 (MCCCXIX í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Hafísvetur mikill. Ísinn rak suður fyrir land og vestur á móts við Síðu. Þrettán hvalir fórust í einni vök undan Litlahéraði (Öræfasveit).
 Í skjali sem skrifað var þetta ár er tekið fram að Íslendingar vilja ekki að korn verði flutt út frá landinu þegar hallæri ríkir þar. 
 Erlendur Hauksson varð lögmaður norðan og vestan. Hann virðist þó aðeins hafa gegnt embættinu í eitt ár.
 Grímur Þorsteinsson varð lögmaður sunnan og austan.
 Katli Þorlákssyni hirðstjóra, Snorra Narfasyni lögmanni og fleiri höfðingjum stefnt á konungsfund vegna deilna við Auðun rauða Hólabiskup.

Fædd

Dáin
 Hafliði Steinsson prestur á Breiðabólstað í Vesturhópi og um tíma hirðprestur Eiríks konungs prestahatara.

Erlendis 
 Magnús Eiríksson smek tók við völdum í Noregi og sameinaði þar með Noreg og Svíþjóð undir einum konungi. Hann var þá þriggja ára.

Fædd
 16. apríl - Jóhann 2. Frakkakonungur (d. 1364).
 Murat I Tyrkjasoldán (d. 1389).

Dáin
 8. maí - Hákon háleggur Noregskonungur (f. 1270).
 Apríl eða ágúst - Ingibjörg Magnúsdóttir, drottning Danmerkur, kona Eiríks menved (f. 1277). 
 13. nóvember - Eiríkur menved Danakonungur (f. 1274).
 Duccio di Buoninsegna, ítalskur listmálari (f. 1255).

1319
1311-1320
Herfylki

Herfylki er hernaðareining sem, að öllu jöfnu, samanstendur af tveimur til sex undirfylkjum og yfirleitt undir stjórn undirofursta. Þegar herfylki eru hluti af stærri hernaðareiningum eru þau oft mjög sérhæfð. Til dæmis eru átta sérhæfð undirfylki í hverri vélvæddri fótgönguliðsdeild rússneska hersins. 

Sjálfstæð herfylki í herjum smærri ríkja eru hinsvegar oft samansett úr fjölbreyttum einingum. Svo sem blöndu fótgönguliðsundirfylkja og skriðdrekaundirfylkja.

Hernaður
Blóð

Blóð er fljótandi rauður líkamsvefur sem flæðir um æðar lífvera og samanstendur af vatnslausn ýmissa efna og frumum. Blóðið flytur frumum líkamans næringarefni og súrefni og ber koldíoxíð frá þeim. Einnig berast hormón og alls kyns boðefni og stýriefni með blóðstraumnum og virka sum þeirra á líkamann sem heild en önnur staðbundið. Í lungum verða svonefnd loftskipti, þar sem blóðið losar sig við koldíoxíðið og tekur upp súrefni þess í stað. Hjartað sér um að viðhalda blóðstreyminu um líkamann. Helmingur blóðs er blóðvökvi. Í blóði eru nokkrar gerðir frumna, helst má nefna:

 Blóðflögur
 Hvít blóðkorn
 Rauð blóðkorn
Slagæð

Slagæð er æð, sem flytur (súrefnisríkt) blóð frá hjarta um líkamann og út í háræðarnar. Lungnaslagæðin er þar undanskilin en hún flytur súrefnissnautt blóð frá hjarta til lungnanna. Slagæðar eru þykkri en bláæðar, sem flytja súrefnissnautt blóð aftur til hjartans, svo að þær standist þrýstinginn, sem myndast í þeim þegar hjartað slær.

Slagæðar hafa þrjú vefjalög (talin innanfrá):
 innhjúp, sem er úr einföldu lagi af þekjufrumum og gerir innra borð æðanna sleipt svo að blóðið renni óhindrað
 miðhjúp úr teygjanlegum bandvef og sléttum vöðvavef
 úthjúp úr bandvef, sem festir æðina við vefina sem hún liggur um.

Blóðrásarkerfið

cs:Céva#Tepny
Bláæð

Bláæðar eru æðar sem flytja súrefnissnautt blóð frá háræðum um líkamann og til hjartans. Lungnabláæðin er þar undanskilin en hún flytur súrefnisríkt blóð frá lungum til hjartans. Þrýstingur er minni í bláæðum en í slagæðum og eru æðaveggir bláæða því almennt þynnri. Mest munur um vöðvalag í miðhjúp æðanna. Í bláæðum eru lokur, bláæðalokur, sem hindra því að blóðið renni tilbaka í æðunum sökum mismunar á þrýstingi. Bilun í slíkum lokum valda æðahnútum.

Blóðrásarkerfið
Háræð

Háræðar eru fínar æðar sem tengja saman slagæðar og bláæðar. Í háræðum eru næringarefni úr blóðinu tekin upp í nærliggjandi vefi. Í lungum liggja háræðar um lungnaberkjur og þá verður súrefnissnautt blóð að súrefnisríku blóði.

Blóðrásarkerfið
Flokkskvísl

Flokkskvísl, sem gengur einnig undir nöfnunum riðill, sveit og lið, er hernaðareining sem samanstendur af 5 til 11 hermönnum. Flokkskvíslum er, í sumum herjum, skipt niður í tveggja til fjögurra manna skotsveitir. Yfirleitt fara liðþjálfar eða korporálar fyrir flokkskvíslum.

Flokkskvísl er minnsta lágeining í fótgönguliðssveitum og sérsveitum rússneska hersins.

Hernaður
Rauð blóðkorn

Rauð blóðkorn eða rauðkorn eru algengustu blóðkorn í blóði. Þau eru disklaga, kjarnalaus, og sjá um að tengjast súrefni og koltvísýringi og bera það um líkamann. Rauð blóðkorn eru mynduð í beinmerg en einnig í milta hjá ungviði og eitlum og lifur í fóstri.

Rauð blóðkorn eru, eins og nafnið bendir til, rauð að lit sem stafar af hemóglóbíni (eða blóðrauða). Það inniheldur járn sem binst súrefni og koltvísýringi. Koltvísýringur getur þó einnig bundist próteinefni rauðu blóðkornanna.

Líftími rauðkorna eru fáar vikur en stundum mánuðir. Fjöldi þeirra fer eftir súrefnisþörf líkamans. Þannig geta þolin hlaupadýr fengið auka skammt úr milta á meðan önnur dýr, svo sem maðurinn þarf að þjálfa sig upp til að þola slíka áreynslu.

Blóð
Blóðflögur

Blóðflögur eru frumubrot sem taka þátt í storknun blóðs og kekkjun þess.

Líffræði
Flokksdeild

Flokksdeild er hernaðareining sem samanstendur af 2-4 flokkskvíslum og er, iðulega, undir stjórn liðsforingja.

Hernaður

hu:Szakasz
Góðrarvonarhöfði

Góðrarvonarhöfði er klettóttur höfði á Atlantshafsströnd Suður-Afríku. Hann er líklega best þekkti höfðinn í sunnanverðri Afríku, en þó ekki sá syðsti, en sá er í um 150 km fjarlægð til suðausturs frá Góðrarvonarhöfða og heitir Agulhashöfði. Hins vegar var fyrsta sigling fyrir Góðrarvonarhöfða árið 1488 af portúgalanum Bartolomeu Dias stórt skref í átt til opnunar siglingaleiðar milli Evrópu og Austurlanda fjær.

Heimildir 
 

Landafræði Suður-Afríku
Súnní

Súnní er stærsta fylkingin innan íslam, en íslömsk trú klofnaði í tvo meginmeiði á sjöundu öld í kjölfar deilna um eftirmann Múhameðs spámanns. Annarsvegar eru súnní-múslímar, eða súnnítar, sem eru mikill meirihluti múslíma í heiminum, og hins vegar sjía-múslímar, eða sjítar, sem eru í minnihluta í heiminum. Sjítar eru þó í meirihluta í Írak og Íran.

Súnnítar trúa því að eftirmaður Múhameðs hafi ekki tekið við spámannshlutverkinu, Múhameð hafi verið síðasti spámaðurinn. En hann hafði einnig verið veraldlegur leiðtogi múslíma og einhver þurfti að taka við því hlutverki.

Alí, tengdasonur Múhameðs, var fjórði kalífi (sá sem stjórnar á jörðinni í umboði guðs) múslíma, en var myrtur árið 661. Þá tók helsti andstæðingur hans við kalífadómi, en átök þeirra voru undirrótin að klofningi íslams í súnní- og sjía-sið. Heitið á sjía-sið er dregið af „shi'at Ali“, eða „fylgismenn Alís“. Þeir telja Alí hafa verið þann eina sem hafi með réttu gegnt kalífadómi.

Hugmyndafræðilegur munur á súnní- og sjía-sið er í grundvallaratriðum sá að sjítar telja að Múhameð hafi átt sér andlega arftaka, þótt hann hafi verið síðasti spámaðurinn. Þessir arftakar eru nefndir imamar. Þeir hafa í krafti innblásturs meira innsæi í eðli guðdómsins en venjulegir menn hafa. Þess vegna geta þeir túlkað Kóraninn, helgirit múslíma, og áttað sig á duldum boðskap sem þar er að finna en venjulegir menn sjá ekki.

Samkvæmt súnní-sið, sem kenndur er við hefð, eða troðnar slóðir, er Kóraninn skiljanlegur öllum sem vilja lesa hann og leita lærdóms um hann. Ekkert í honum er hulið venjulegum mönnum. Þar er enginn dulinn boðskapur.

90% múslíma fylgja „súnna“ eða kennisetningum spámannsins og trúa á lögmæti kalífana (arftakanna), sem valdir voru til að leiða múslíma eftir dauða spámannsins.

Tengill 
 Mbl.is - sérefni: Súnní og sjía
Hera Björk Þórhallsdóttir

Hera Björk Þórhallsdóttir (fædd 29. mars 1972 í Reykjavík) er íslensk söngkona. Hún ólst upp í Breiðholti og gekk í Ölduselsskóla og seinna í Fjölbrautaskólann í Breiðholti.

Hera Björk byrjaði ung að syngja og söng meðal annars inn á auglýsingar og barnaplötuna „Göngum við í kringum“ fyrir 12 ára aldur. Hún hóf söngnám í  Söngskólanum í Reykjavík haustið 1989 og lærði söng hjá söngvurunum Rut Magnússon, Bergþóri Pálssyni, Elínu Ósk Óskarsdóttur, Ernu Guðmundsdóttur ofl. Hera Björk keppti í Hæfileikakeppni Suðurlands árið 1988 og hafnaði þar í fyrsta sæti með lagið "Perfect" sem hljómsveitin Fairground Attraction gerði frægt á sínum tíma. Seinna keppti Hera Björk í Söngkeppni framhaldsskólanna fyrir hönd Fjölbrautarskólans í Breiðholti og lenti þar í öðru sæti með lagið „Án þín“.

Hera Björk hefur tekið þátt í uppfærslum á Rocky Horror Picture Show, Evitu, Litlu hryllingsbúðinni, og Kysstu mig Kata. Hún lék og söng einnig í sýningunni Sirkús Skara Skrípó í Loftkastalanum 1996-1997. Hera Björk hefur komið víða við í íslensku skemmtanalífi, var m.a. í hljómsveitunum Orgill, Sweetý og 17Vélar. Hún hefur sungið inn á fjölmargar plötur, bæði sóló sem og bakraddir. Hún gaf út sína fyrstu sólóplötu Ilmur af jólum árið 2000 og fékk hún góða dóma og viðtökur. Hera Björk stjórnaði sjónvarpsþættinum Stutt í Spunann á RÚV veturinn 1999-2000 ásamt leikaranum Hjálmari Hjálmarssyni. Hún kom einnig fram í Áramótaskaupi Sjónvarpsins 2005.

Hera Björk bjó um tíma í Kaupmannahöfn og hefur starfað sem söngkona og söngkennari víða um Evrópu. Í dag starfar hún sem fasteignasali í Reykjavík.

Íslenskir tónlistarmenn
Þátttakendur í söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva
Íslenskar konur

Íslenskar söngkonur