Nansen-verðlaunin

Nansen-flóttamannaverðlaunin eru verðlaun sem veitt eru árlega af framkvæmdastjóra Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna. Verðlaunin renna í skaut einstaklings, hóps eða stofnunar sem hafa unnið framúrskarandi störf í þágu flóttamanna eða fólks án ríkisfangs. Verðlaunin hafa verið veitt frá árinu 1954.

Bakgrunnur
Nansen-verðlaunin eru nefnd eftir norska landkönnuðinum, stjórnmálamanninum og Nóbelsverðlaunahafanum Fridtjof Nansen. Sem fyrsti flóttamannafulltrúi Þjóðabandalagsins lyfti Nansen grettistaki við að vekja athygli á málefnum fólks sem hafði hrakist á vergang.
 
Verðlaunin samanstanda af verðlaunapeningi og 100.000 Bandaríkjadala peningaverðlaunum sem greidd eru af ríkisstjórnum Noregs og Sviss. Fénu er ætlað að styðja verkefni að vali verðlaunahafans í samstarfi við flóttamannastofnunina til að hjálpa flóttafólki.

Auk ríkisstjórna Sviss og Noregs styðja Norska flóttamannaráðið og IKEA-stofnunin veitingu Nansen-verðlaunanna.

Verðlaunaathöfnin
Nansen-verðlaunin eru veitt við hátíðlega athöfn á hverju ári í Genf í Sviss, „mannúðarhöfuðborg heimsins“. Athöfnin er haldin í byggingunni Bâtiment des Forces Motrice samhliða árlegum fundum framkvæmdanefndar Flóttamannastofnunarinnar.

Nansen-pallborðsumræðurnar
Árið 2011 starfaði Flóttamannastofnunin ásamt Genfarháskóla og stofnununum Foundation Pour Genève og Académie de droit international humanitaire et droits humains à Genève (ADH) við að skipuleggja fyrstu Nansen-pallborðsumræðurnar. Umræðurnar eru nú árlegur viðburður og laða til sín mikill hluta fræðasamfélagsins í Genf auk fjölmiðla og flóttamannahópa.

Árið 2012 báru pallborðsumræðurnar heitið „Les femmes et la reconstruction de la Somalie: du trouble à l'espoir“ („Konur og endurbygging Sómalíu: Frá öngþveiti til vonar“). Meðal gestanna voru friðarverðlaunahafinn Leymah Gbowee; Elisabeth Rasmusson, aðalritari Norska flóttamannaráðsins; og Barbara Hendricks, heiðursvelgjörðarsendiherra hjá Flóttamannastofnuninni.

Tilnefningar
Þeir sem helst eru tilnefndir til verðlaunanna eru þeir sem hafa gengið lengra en skyldan bar, sem hafa sýnt fram á dirfsku og þrautsegju og hafa persónulega, verulega og á beinan hátt hjálpað fólki sem hefur verið hrakið á vergang.

Tilnefningar til verðlaunanna fara í gegnum heimasíðu Nansen-verðlaunanna. Núverandi eða fyrrverandi starfsmenn Flóttamannastofnunarinnar geta ekki hlotið verðlaunin. Mælt er gegn því að fólk tilnefni sjálft sig eða samstarfsmenn sína.

Listi yfir verðlaunahafa

 1954: Eleanor Roosevelt (Bandaríkin)
 1955: Júlíana drottning (Holland)
 1956: Dorothy D. Houghton (Bandaríkin) og Gerrit Jan van Heuven Goedhart (eftir dauða sinn) (Holland)
 1957: Alþjóðasamband Rauða krossins og Rauða hálfmánans
 1958: David Hoggett (Bretland) og Pierre Jacobsen (eftir dauða sinn) (Frakkland)
 1959: Oskar Helmer (Austurríki)
 1960: Christopher Chataway, Colin Jones, Trevor Philpott og Timothy Raison (Bretland)
 1961: Ólafur 5. (Noregur)
 1962: Tasman Heyes (Ástralía)
 1963: Alþjóðaráð sjálfboðastofnana
 1964: May Curwen (Bretland), François Preziosi (eftir dauða sinn) (Ítalía) og Jean Plicque (eftir dauða sinn) (Frakkland)
 1965: Lucie Chevalley (Frakkland), Ana Rosa Schlieper de Martínez Guerrero (eftir dauða sinn) (Argentína)
 1966: Jørgen Nørredam (eftir dauða sinn) (Danmörk)
 1967: Bernharður Hollandsprins (Holland)
 1968: Bernard Arcens (Senegal) og Charles H. Jordan (eftir dauða sinn) (Bandaríkin)
 1969: Princep Shah prinsessa (Nepal)
 1971: Louise W. Holborn (Bandaríkin)
 1972: Svana Friðriksdóttir (Ísland)
 1974: Helmut Frenz (Chile)
 1975: James J. Norris (Bandaríkin)
 1976: Olav Hodne (Noregur) og Marie-Louise Bertschinger (eftir dauða sinn) (Sviss)
 1977: Rauði hálfmáninn í Malasíu (Malasía)
 1978: Seretse Khama (Botsvana)
 1979: Valéry Giscard d'Estaing (Frakkland)
 1980: Maryluz Schloeter Paredes (Venesúela)
 1981: Paul Cullen (Ástralía)
 1982: Sonja krónprinsessa (Noregur)
 1983: Mwalimu Julius Kambarage Nyerere (Tansanía)
 1984: Lewis M. Hiller, Jeff Kass og Gregg Turay (Bandaríkin)
 1985: Paulo Evaristo Arns (Brasilía)
 1986: „Kanadíska þjóðin“ (landstjórinn Jeanne Sauvé veitti verðlaununum viðtöku fyrir hönd Elísabetar 2., drottningar Kanada)
 1987: Jóhann Karl 1. (Spánn)
 1988: Syed Munir Husain (Pakistan)
 1989: Daisaku Ikeda (Japan)
 1991: Paul Weis (eftir dauða sinn) (Austurríki) og Libertina Appolus Amathila (Namibía)
 1992: Richard von Weizsäcker (Þýskaland)
 1993: Læknar án landamæra
 1995: Graça Machel (Mósambík)
 1996: Alþjóðasamtök fatlaðra
 1997: Joannes Klas (Bandaríkin)
 1998: Mustafa Abdülcemil Qırımoğlu (Úkraína)
 2000: Jelena Silajdzic (Bosnía og Hersegóvína), Abune Paulos (Eþíópía), Lao Mong Hay (Kambódía), Miguel Angel Estrella (Argentína) og sjálfboðaliðar Sameinuðu þjóðanna
 2001: Luciano Pavarotti (Ítalía)
 2002: Arne Rinnan (Noregur), áhöfn MV Tampa og Wallenius Wilhelmsen ASA
 2003: Annalena Tonelli, (Ítalía)
 2004: Memorial (Rússland)
 2005: Marguerite Barankitse (Búrúndí)
 2006: Akio Kanai (Japan)
 2007: Katrine Camilleri (Malta)
 2008: Chris Clark (Bretland) og líbanskir og alþjóðlegir starfsmenn í jarðsprengjuáætlun í suðurhluta Líbanons.
 2009: Edward Kennedy (Bandaríkin)
 2010: Alixandra Fazzina (Bretland)
 2011: Society for Humanitarian Solidarity (Jemen)
 2012: Hawa Aden Mohamed (Sómalía) fyrir störf hennar með Galkayo-menntamiðstöðinni
 2013: Angélique Namaika (Lýðstjórnarlýðveldið Kongó)
 2014: Red Mariposas de Alas Nuevas Construyendo Futuro - kólumbísk kvenréttindahreyfing sem hjálpar fólki sem hefur hrakist að heiman og orðið fyrir kynferðislegu ofbeldi.
 2015: Aqeela Asifi (Pakistan) - Flóttakona frá Afganistan sem hjálpar stúlkum á vergangi að öðlast menntum
 2016: Grískir sjálfboðaliðar í Hellenísku björgunarsveitinni og Efi Latsoudi úr PIKPA-þorpinu fyrir sjálfboðastarf þeirra í þágu flóttamanna sem komu til Grikklands á tíma evrópska flóttamannavandans.
 2017: Zannah Mustapha, Nígería
 2018: Evan Atar Adaha (Suður-Súdan)
2019: Azizbek Ashurov (Kirgistan)
 2020: Mayerlín Vergara Pérez (Kólumbía)
 2021: Jeel Albena-samtökin fyrir mannúðarþróun (Jemen)
 2022: Angela Merkel (Þýskaland)

Heimildir
Merheb, Nada. The Nansen Refugee Award. Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna. Genf 2002.

Tilvísanir

Tenglar
 Heimasíða Nansen-verðlaunanna
 Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna
 Myndir af verðlaunaathöfninni 2012
 Viðtal við Hawa Aden Mohamed, Nansen-verðlaunin 2012, hjá Global Education Magazine, á alþjóðlega flóttamannadeginum.

Verðlaun