alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Selena

Selena er mánagyðja í grískri goðafræði; hún er systir Helíosar. Listamenn hugsa sér hana sem konu með kyndil. 

Á kvöldin ekur hún upp úr Ókeansstraumi á vagni, sem tveimur hvítum fákum er beitt fyrir. Rennur hún síðan skeið sitt um himinbogann. Hún er blíð og ófröm. Á laun á hún ástfarir við fagra yngissveina, sem hún kyssir í svefni. Einkum kveða skáldin unaðslega um ástir hennar og Endymíons, konungssonar frá Elis. Að bæn Selenu leyfir Seifur sveininum að ákveða hlutskipti sitt. Kýs hann ævarandi svefn í æsku og fegurð. Hvílir hann síðan sofandi í helli á Latmosfjalli í Karíu. Þangað læðist Selena stundum til þess að láta hrífast af fegurð hins sofandi sveins. 

Í átrúnaðinum kvað aldrei neitt að Selenu með Grikkjum. Skáldin segja, að hún sé hvítörmuð og fagurlokkuð gyðja með skínandi ennishlað á höfði.

Heimildir 
 Jón Gíslason, Goðafræði Grikkja og Rómverja

Grísk goðafræði
Sambandsríki

Sambandsríki er samband tveggja eða fleiri fylkja (oft kölluð ríki) með talsverða sjálfstjórn sem lúta miðstýrðri ríkisstjórn. Þetta fyrirkomulag er tryggt í stjórnarskránni og ekkert fylki/ríki getur sagt sig úr sambandsríkinu með einhliða ákvörðun. Andstæðan við sambandsríki er einingarríki eins og t.d. Ísland.

Sambandsríki eru algengust í stórum og víðáttumiklum löndum eða löndum þar sem eru hlutfallslega stórir eða margir minnihlutahópar. Dæmi um sambandsríki eru Bandaríkin, Rússneska sambandsríkið og Þýskaland.

Tegundir stjórnarfars
702

Árið 702 (DCCII í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

702
701-710
703

Árið 703 (DCCIII í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

703
701-710
704

Árið 704 (DCCIV í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

704
701-710
705

Árið 705 (DCCV í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 
 16. desember - Wu Zetian, kínversk keisaraynja (f. 624)
705
701-710
706

Árið 706 (DCCVI í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

706
701-710
707

Árið 707 (DCCVII í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

707
701-710
708

Árið 708 (DCCVIII í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

708
701-710
709

Árið 709 (DCCIX í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

709
701-710
710

Árið 710 (DCCX í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

710
701-710
Laukætt

Laukætt (fræðiheiti: Alliaceae) er ætt laukplantna af laukabálki. Áður voru þessar plöntur oft flokkaðar með liljuætt. 

Einkennandi fyrir þessa ætt er ættkvíslin laukar (Allium) sem inniheldur meðal annars graslauk og hvítlauk.

Ættkvíslir
Laukabálkur

Laukabálkur (fræðiheiti: Asparagales) er ættbálkur einkímblöðunga. Einkennisætt ættbálksins er sperglaætt (Asparagaceae) en hverjar aðrar ættir hafa verið settar í þennan ættbálk hefur verið mjög mismunandi í gegnum tíðina.

Ættir 
Skv. APG II-kerfinu frá 2004.
 Laukabálkur (Asparagales)
 Laukætt (Alliaceae)
 [+ Agapanthaceae]
 [+ Hjarðliljuætt (Amaryllidaceae)]
 Sperglaætt (Asparagaceae)
 [+ Þyrnililjuætt (Agavaceae)]
 [+ Aphyllanthaceae]
 [+ Hesperocallidaceae]
 [+ Hyacinthaceae]
 [+ Laxmanniaceae]
 [+ Ruscaceae]
 [+ Themidaceae]
 Asteliaceae
 Blandfordiaceae
 Boryaceae
 Doryanthaceae
 Hypoxidaceae
 Sverðliljuætt (Iridaceae)
 Ixioliriaceae
 Lanariaceae
 Brönugrasaætt (Orchidaceae)
 Tecophilaeaceae
 Grasviðarætt (Xanthorrhoeaceae)
 [+ Asphodelaceae]
 [+ Hemerocallidaceae]
 Xeronemataceae

Þar sem "+ ..." merkir mögulega sérstaka ætt sem þá er klofin úr fyrrnefndri ætt.
Didda og dauði kötturinn (kvikmynd)

Didda og dauði kötturinn er fjölskyldumynd byggð á samnefndri barnabók eftir Kristlaugu Maríu Sigurðardóttur. Kvikmyndin var tekin upp í Keflavík og forsýnd þar 6 febrúar 2003 en almennar sýningar hófust daginn eftir.

Íslenskar kvikmyndir
Juuso Pykälistö

Juuso Pykälistö (f. 21. maí 1975 í Padasjoki) er finnskur ralliökumaður. Hann hefur keppt í World Rally Championship bæði á Citroën og Peugeot. Pykälistö hefur unnið Arctic Rally keppnina tvisvar sinnum.

Ralliökumenn
713

Árið 713 (DCCXIII í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

713
711-720
714

Árið 714 (DCCXIV í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin  

714
711-720
715

Árið 715 (DCCXV í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

715
711-720
716

Árið 716 (DCCXVI í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

716
711-720
717

Árið 717 (DCCXVII í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

717
711-720
718

Árið 718 (DCCXVIII í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin  

718
711-720
719

Árið 719 (DCCXIX í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

719
711-720
720

Árið 720 (DCCXX í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

720
711-720
721

Árið 721 (DCCXXI í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

721
721-730
722

Árið 722 (DCCXXII í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

722
721-730
723

Árið 723 (DCCXXIII í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

723
721-730
724

Árið 724 (DCCXXIV í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

724
721-730
725

Árið 725 (DCCXXV í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

725
721-730
Black Holes & Revelations

Black Holes & Revelations er fjórða breiðskífa bresku hljómsveitarinnar Muse og kom hún út árið 2006.

Lagalisti 

Breskar breiðskífur
Hljómplötur gefnar út árið 2006
Muse breiðskífur
Baráttusamtök eldri borgara og öryrkja

Baráttusamtök eldri borgara og öryrkja er íslenskur stjórnmálaflokkur sem var stofnaður 2007. Formaður er Arndís H. Björnsdóttir. Flokkurinn hefur gefið það út að boðið verði fram í öllum kjördæmum. 

Eftir að hafa borið saman bækur sínar hafa hópar aldraðra og öryrkja ákveðið að bjóða fram til kosninganna. Félagasamtök umræddra hópa, þ.e.a.s. Landssamband eldri borgara, Sjálfsbjörg landsamband fatlaðra og Öryrkjabandalag Íslands, hafa gefið út yfirlýsingu þar sem þau undirstrika að þau komi ekki með beinum hætti að framboðinu heldur hvetji félaga „til að vera virka þátttakendur á vettvangi stjórnmálanna, hvar í flokki sem þeir standa, og sinna þannig borgaralegum réttindum og skyldum sem fullgildir þátttakendur í samfélaginu“. Eftir að hafa unnið að undirbúningsvinnu í ríflega mánuð var stofnun Stjórnmálasamtaka eldri borgara og öryrkja tilkynnt 4. mars og stefnt sé að því að bjóða fram í öllum kjördæmum. Einungis fjórum dögur síðar tilkynnti annar hópur, Áhugafólk um málefni eldri borgara og öryrkja, að ekki hefði tekist að sameina hópana tvo þrátt fyrir tilraunir til þess og að það hyggðist ekki bjóða fram af ótta við að veikja málstaðinn.

Tilvísanir

Tengill
Betrikjor.net 
Áhugafólk um málefni eldri borgara og öryrkja 

Íslenskir stjórnmálaflokkar
Amstel

Amstel er hollensk bjórtegund sem var fyrst brugguð við Mauritskade í Amsterdam. 

Brugghúsið Amstel hefur fengið nafn sitt af fljótinu Amstel (sem borgin Amsterdam heitir eftir). Amstel var stofnað 11. júní 1870.

Tengill 
 Vefsíða Amstel

Bjór
Hollenskir áfengir drykkir
Margrét Friðriksdóttir

Margrét Friðriksdóttir (fædd 20. september 1957) er fyrrum skólameistari Menntaskólans í Kópavogi. Hún gegndi starfinu frá 1993-2019. Hún hlaut riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu 17. júní 2007 fyrir störf í þágu menntunar og fræðslu.

Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu
Íslenskar konur
Íslenskir skólameistarar
Priapos

Priapos eða Priapus var völsastórt goð frjósemdar og einnig garða í grískri goðafræði. Hann var allra mest tignaður í héruðunum við Hellusund. 

Hann réð fyrir frjóvgun akra og kvikfénaðar og var talinn sonur Díonýsosar og Afródítu. Sumar heimildir nefna Hermes eða Adonis sem föður hans. Líkneski hans voru reist í görðum og vínbrekkum til heilla. 

Rómversk útgáfa Priaposar nefndist: Mutinus Mutunus. 

Ein frægasta mynd af honum er úr Húsi tveggja Vettiusa í Pompei. Á henni vigtar Priapos völsa sinn með reislu á móti sekk sem er fullur af peningum, og svo virðist sem völsinn vegi þyngra.

Heimildir
 Jón Gíslason, Goðafræði Grikkja og Rómverja

Grísk goðafræði
Barnaheill

Barnaheill – Save the Children á Íslandi (enska: Save the Children) eru frjáls félagasamtök sem starfa með það að markmiði að vera leiðandi af í að breyta viðhorfum og verklagi varðandi málefni barna og réttindi þeirra. Samtökin eru hluti af alþjóðasamtökunum Save the Children sem vinna að réttindum barna með barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna að leiðarljósi. Þar er áhersla á rétt sérhvers barns til að lifa og þroskast, njóta menntunar, verndar og öryggis og til að hafa áhrif. Samtökin gæta réttinda barna meðal annars með fræðslu, forvörnum og áskorunum til stjórnvalda. 

Save the Children voru stofnuð af kennslukonunni Eglantyne Jebb árið 1919 í London í Englandi. Barnaheill – Save the Children á Íslandi voru stofnuð 24. október 1989. Rekstur samtakanna byggist á framlögum mánaðarlegra styktaraðila (Heillavina), félagsgjöldum, fjáröflunum og styrkjum. Meðal fjáröflunarleiða er útgáfa minningarkorta og jólakorta. Formaður er Harpa Rut Hilmarsdóttir. Verndari samtakanna er Vigdís Finnbogadóttir fyrrum forseti Íslands.

Tengill 
 Alþjóðleg regnhlífasamtök Save the Children
 Heimasíða Barnaheilla

Börn
Íslensk félagasamtök
Palermo

Palermo er stærsta borg Sikileyjar og fimmta stærsta borg Ítalíu. Árið 2021 voru íbúar borgarinnar 637 þúsund. Borgarstjóri er Leoluca Orlando.

heitið er leitt af gríska παν-όρμος, Panormos, forskeitið -pan sem finna má í svipaðri merkingu í ensku merkjandi allt, stór eða sam og ormos sem merkir höfn en árnar Kemonia + Papireto hafa með framburði sínum búið til stóra náttúrlega höfn.

Borgir á Sikiley
Kleon

Kleon (forngrísku: Κλέων) (d. 422 f.Kr.) var aþenskur herforingi í Pelópsskagastríðinu. Hann var fyrsti mikilsverði fulltrúi verslunarstéttarinnar í aþenskum stjórnmálum. Kleon var andstæðingur Períklesar í stjórnmálum.

Fornir Aþeningar
Forngrískir herforingjar
Forngrískir stjórnmálamenn
Gildran (kvikmynd)

Gildran er íslensk kvikmynd eftir Örn Inga Gíslason. Hún fjallar um nokkrar unglingstúlkur á Akureyri sem vinna ferð til Færeyja. Myndin var frumsýnd árið 2002.

Heimildir 
http://mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=673666

Íslenskar kvikmyndir
Síðasti bærinn í dalnum (kvikmynd)

Síðasti bærinn í dalnum er fyrsta leikna kvikmynd Óskars Gíslasonar. Hún var tekin upp á Tannastöðum í Ölfusi, í Kershelli og í Kjósinni og var frumsýnd árið 1950. Jórunn Viðar samdi tónlistina við myndina og var það fyrsta kvikmyndatónlist sem samin var á Íslandi við mynd í fullri lengd.

Íslenskar kvikmyndir
Kímon

Kímon (forngrísku: Κίμων, Kimōn) (510 - 450 f.Kr.) var aþenskur herforingi og stjórnmálamaður. Hann var sonur Míltíadesar, sem leiddi her Grikkja til sigurs í orrustunni við Maraþon.

Plútarkos segir að Kímon hafi verið „jafn hugrakkur og Míltíades, jafn klókur og Þemistókles og báðum mönnum réttvísari“. Hann var efnaður maður og þekktur fyrir örlæti.

Kímon barðist í orrustunni við Salamis árið 480 f.Kr. Hann naut mikillar virðingar sem herforingi. Í stjórnmálum var hann íhaldssamur. Hann var mjög hlynntur Spörtu og studdi fámennisstjórnarsinna í aþenskum stjórnmálum. Helsti andstæðingur hans í stjórnmálum var Períkles.

Fornir Aþeningar
Forngrískir herforingjar
Forngrískir stjórnmálamenn
Knattspyrnufélag Vesturbæjar

Knattspyrnufélag Vesturbæjar (KV) var stofnað 17. september 2004. Stofnendur félagsinns eru 11 ungir drengir úr Knattspyrnufélagi Reykjavíkur, vildu ekki hætta að leika fyrir félagið þegar þeir gengu uppúr 2. flokk félagsinns. Síðan þá hefur Knattspyrnufélag Vesturbæjar verið hugsað fyrir þá KR-inga sem vilja halda áfram fótbolta. KV spilar á gervigrasvelli KR við Frostaskjól, sem hefur hlotið nafnið KV-park af stuðningsmönnum félagsinns. Stuðningsmannasveit KV heitir Miðjan. KV er í dag ekki eingöngu fótboltalið, heldur hefur félagið stofnað kvennalið, handknattleikslið, körfuknattleikslið og borðtennislið.

Í kvennafótbolta KV sigraði meistaraflokkur 3. deild íslandsmótsinns, árið 2007. Kvennaliðið hafði fyrrum landsliðsþjálfarann Þorberg Aðalsteinsson sér innan handar á sama tímabili.  Önnur lið KV hafa komist í 32 liða úrslit bikarkeppna á sínu sviði. Handknattleikslið KV datt út úr 32 liða úrslitum SS bikarkeppnarinnar gegn FH, árið 2006. Í körfuboltanum mætti liðið B-liði Snæfells í 32 liða úrslitunum ári síðar, eða á árinu 2007. Körfuliðið mætti svo nýstofnuðu liði Körfuknattleiksliði Ísafjarðar, í Reykjavík, en andstæðingarnir eru skipaðir uppöldum KFÍ leikmönnum. Körfulið KV náði jafntefli í fyrri hálfleik leiksinns, en annars hafði KFÍ-R yfirhöndina og vann leikinn 41-32.

Fótboltalið KV hóf innreið sína í íslenska knattspyrnu sumarið 2005 þegar þeir mættu Hrunamönnum í VISA-bikar karla í knattspyrnu. KV vann leikinn 4-2 með tvennu frá Magnúsi Bernhard Gíslasyni, stöku marki frá Ómari Inga Ákasyni og Sverri Björgvinssyni. KV spilaði tveimur mönnum undir í leiknum eftir brottvísun Páls Kristjánssonar og Ómars Inga Ákassonar. Sigurður Pétur Magnússon, í liði Knattspyrnufélags Vesturbæjar skoraði sjálfsmark. Liðið komst svo upp í 2 deild tveimur árum seinna, eða á árinu 2009.  Eftir það afrek styrkti liðið sig nokkuð með því að fá Halldór Svavar Sigurðsson frá Hömrunum, Ingvar Rafn Stefánsson frá Leikni, Jason Már Bergsteinsson frá Gróttu, Magnús Helgason frá Víking og Björn Ívar Björnsson frá KR, sem jafnframt hafði verið á láni til KV. 

Knattspyrnufélag Vesturbæjar spilar í svartri og hvítri peysu með svörtum buxum og sokkum, sem aðalbúning félagsinns. Varabúningur félagsins er bleik peysa við svartar buxur og svart-hvíta (röndótta) sokka. Stjórn félagsins í dag skipa (í stafrófsröð): Björn Berg Gunnarsson, Guðmundur Óskar Pálsson, Gunnar Kristjánsson, Jón Bjarni Kristjánsson og Páll Kristjánsson, sem jafnframt er formaður.

Heimavöllur 
KV-Park er heimavöllur KV. Völlurinn hefur verið heimavöllur félagsins frá því fyrsti leikur þess var leikinn árið 2005.

Upplýsingar 
Stærð: 111 x 73 m
Opnunarleikur: 18. maí 2005 KV - Hrunamenn 4 - 2 (eftir framlengingu, 2-2 eftir venjulegan leiktíma)
Met aðsókn: 2009 610 (KV - ÍH)
Stærsti sigur: 7-0 á móti Knattspyrnufélagi Kópavogs, 1 júlí 2009

Þekktir stuðningsmenn 
Spennusagna og metsölu rithöfundurinn Arnaldur Indriðasson heldur með liðinu og sonur hans, Örn Arnaldsson spilaði með félaginu. Hann mætir þó einstaka sinnum á æfingar til að halda sér við.

Tenglar 
Opinber heimasíða KV

Heimildir 

Íþróttabandalag Reykjavíkur
Vesturbær
Lyngætt

Lyngætt (fræðiheiti: Ericaceae) er ætt tvíkímblöðunga sem fælast kalk og þrífast í súrum jarðvegi. Ættin telur fjölda jurta sem flestar lifa við temprað loftslag, þar á meðal beitilyng, sortulyng, bláber, stikilsber og trönuber.

Ættkvíslir
726

Árið 726 (DCCXXVI í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

726
721-730
727

Árið 727 (DCCXXVII í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

727
721-730
728

Árið 728 (DCCXXVIII í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

728
721-730
729

Árið 729 (DCCXXIX í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

729
721-730
730

Árið 730 (DCCXXX í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

730
721-730
731

Árið 731 (DCCXXXI í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

731
731-740
733

Árið 733 (DCCXXXIII í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

733
731-740
734

Árið 734 (DCCXXXIV í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

734
731-740
735

Árið 735 (DCCXXXV í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

735
731-740
736

Árið 736 (DCCXXXVI í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

736
731-740
737

Árið 737 (DCCXXXVII í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

737
731-740
738

Árið 738 (DCCXXXVIII í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

738
731-740
739

Árið 739 (DCCXXXIX í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

739
731-740
740

Árið 740 (DCCXL í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

740
731-740
741

Árið 741 (DCCXLI í rómverskum tölum)

Atburðir

Fædd

Dáin 

741
741-750
Lyngbálkur

Lyngbálkur (fræðiheiti: Ericales) er stór og fjölbreyttur ættbálkur tvíkímblöðunga sem telur bæði tré og runna, auk vafningsviðar og jurta.

Ættir 
Í nýrri flokkunarkerfum inniheldur þessi ættbálkur venjulega eftirfarandi ættir:
 Geislafléttuætt (Actinidiaceae)
 Balsaminaceae
 Clethraceae
 Cyrillaceae
 Fjallbrúðuætt (Diapensiaceae)
 Ebenaceae
 Lyngætt (Ericaceae)
 Vaxviðarætt (Fouquieriaceae)
 Lecythidaceae
 Maesaceae
 Marcgraviaceae
 Mitrastemonaceae
 Myrsinaceae
 Pellicieraceae
 Pentaphyllacaceae
 Polemoniaceae
 Maríulykilsætt (Primulaceae)
 Roridulaceae
 Sapotaceae
 Gildrublöðungaætt (Sarraceniaceae)
 Sladeniaceae
 Styracaceae
 Symplocaceae
 Ternstroemiaceae
 Tetrameristaceae
 Theaceae
 Theophrastaceae

Í Cronquist-kerfinu taldi lyngbálkur færri ættir:
 Lyngætt (Ericaceae)
 Cyrillaceae
 Clethraceae
 Grubbiaceae
 Krækilyngsætt (Empetraceae)
 Epacridaceae
 Pyrolaceae
 Monotropaceae
Sútun

Sútun er meðferð húða og skinna sem breytir eiginleikum þeirra og ver þau rotnun. Talað er um að súta skinn, en einnig að barka eða garfa skinn. 

Fyrst eru skinnin útvötnuð til að skola salt úr húðinni, síðan er yfir- og fituhúð losuð, auk hárs ef ekki á að framleiða loðskinn. Það er oftast gert með kalklausn. Síðan er húðin afkölkuð og tyrð og böðuð í sútunarefnum. Þegar sútun er lokið eru skinnin borin feiti, stundum teygð og elt til að mýkja þau og oftast lituð.  Hinar ýmsu sútunaraðferðir draga venjulega nafn sitt af þeim sútunarefnum sem notuð eru hverju sinni. 

 Við krómsútun eru notuð sérstök krómsambönd, oftast krómálún með sóda eða annarri basískri upplausn. 
 Við jurtasútun (rauðsútun) eru notuð ýmis efni úr jurtaríkinu, t.d. trjábörkur (barkarsútun), viður og laufblöð. 
 Við feitisútun er notuð ómettuð feit olía, t.d. lýsi og repjuolía. 
 Við hvítsútun (álúnsútun) er notuð upplausn úr kalíálúni eða álsúlfati, matarsalti og vatni. Gljásútun er afbrigði hvítsútunar þar sem auk kalíálúns og matarsalts er notað mjöl og eggjarauða.

Fatnaður
Skrifræði

Skrifræði, regluveldi eða skrifstofuveldi er félagsfræðilegt hugtak sem vísar til ákveðinnar tegundar skipulagsheildar til stjórnunar. Einkenni skrifræðis eru sérhæfð verkaskipting, stigveldi, ítarlegt regluverk, miðstýring, varðveisla vinnugagna og starfsmannakerfi sem byggir á menntun og reynslu.

Margar stofnanir fylgja skrifræðislegu skipulagi t.d. stjórnsýsla, herir, skólar, sjúkrahús og fyrirtæki. Í dag er hugtakið oft notað í neikvæðri merkingu, það er gjarnan tengt við Sovétríkin sálugu. Svo virðist sem að fólk tengi skrifræði við óskilvirkni. Þannig segir í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 1999 að meðal markmiða sé að „[d]regið verði úr skrifræði í samskiptum við stjórnvöld og óþarfa laga- og reglugerðaákvæði afnumin.“

Hugtakið er upphaflega franskt, bureau sem vísar til dúks sem var lagður yfir skrifborð og kratos sem er grískt orð sem þýðir ræði. Skrifræði er stundum óformlega nefnt búrókrasía og þeir sem fylgja henni búrókratar (sbr.: Thor Vilhjálmsson í Ópi Bjöllunnar). Sumir skrifa bæði orðin með enskum framburði og skrifa bjúró-.

Uppruni og þróun 
Hugtakið skrifræði hefur verið notað síðan á 18. öld. Það er hins vegar þýski fræðimaðurinn Max Weber sem er þekktastur fyrir kenningar sínar um skrifræði. Weber hafði jákvæða skoðun á skrifræði, hann taldi það merki um stjórnarhætti sem væru lausir við geðþótta og einkenndust af skynsemi og lögmæti. Önnur skipulagsform lýsti hann sem náðargáfu og hefðarvaldi. Hefðarvaldsskipulag telst hver sú stofnun hafa séu yfirráð ákvörðuð byggt á hefðum og venjum, gott dæmi um slíkt eru konungsríki þar sem æsta vald ríkisins erfist milli kynslóða. Náðargáfa er það skipulag þegar persónutöfrar einstaklings eða sérstakir eiginleikar hans verði til þess að honum eru veitt völd. Hér má sem dæmi taka Adolf Hitler, Gandhi eða Che Guevara sem  nutu ómældra vinsælda meðal þegna sinna og var veitt valdsumboð í krafti þess. Önnur dæmi geta verið trúarlegir leiðtogar sem segjast hafa sérstaka stöðu eða hæfileika. Í þessu samhengi skiptir ekki máli hvort umræddir leiðtogar hafi verið kosnir til valda á lýðræðislegan hátt, líkt og Hitler var, eða ekki heldur er greinarmunur gerður á því hvort viðkomandi sé í embættinu vegna verðleika eða ekki.

Tilvísanir

Heimildir 
 , bls 197-201
 , bls 293-304

Tenglar 

 Skrifræði: Pappirsfrumskógur nútima samfélagsins, grein í Helgarpóstinum 18. júlí 1980

Stjórnmál
Félagsfræði
Gliese 581 c

Gliese 581 c er fjarreikistjarna utan sólkerfis okkar sem er staðsett á sporbaug rauða dvergsins Gliese 581. Hún uppgötvaðist 4. apríl árið 2007 og líklega finnst á henni vatn í formi vökva. Reikistjarnan er 20,4 ljósár frá jörðu og er í stjörnumerkinu Voginni. Frekar upplýsingar gætu staðfest að Gliese 581 c sé fyrsta plánetan utan sólkerfisins sem líkist jörðinni.

Einkenni

Eðlisfræðileg 
Rannsóknir sýna að meðalhiti plánetunnar er um 0°-40° C. Massi plánetunnar áætlaður að vera 5 sinnum massi jarðarinnar og dregin var sú ályktun að plánetan væri úr grjóti frekar en ís. Radíus plánetunnar er 50% meira en radíus jarðar og þyngdarkraftur 2,2 sinnum sterkari en á jörðinni.

Sporbraut 
Gliese 581 c er aðeins 14 jarðdaga að fara heilan hring á braut sinni í kringum Gliese 581. Frá Gliese 581 c er 14 sinnum styttra til Gliese 581 en vegalengdin frá jörðinni til sólarinnar.

Fundur 
Plánetan var uppgötvuð 4. apríl árið 2007 af liði undir stjórn Stephen Udry hjá Geneva Observatory í Sviss. Stjörnukíkirinn sem notaður var staðsettur í La Silla í Chile.

Tilvísanir

Heimildir

Tenglar 
 Upplýsingar um Gliese 581 c á Stjörnufræðivefnum 

Gliese 581
Vogin
Fjarreikistjörnur
Spatt

Spatt (einnig nefnd hækilskemmd) er sjúkdómur í hestum sem einkennist af langvarandi bólgu, brjóskeyðingu og síðar kölkun í  hækillið; stafar m.a. af mari á liðbrjóski, t.d. vegna ofreynslu eða af höggi á liðinn. Skiptar skoðanir eru þó um spattið. Talað er um að hestar séu spatthaltir (jafnvel spattaðir), eða að spatthelti þjái hest. Spatthnútur er beinhnútur sem myndast á hæklinum við spatt.

Uppruni og einkenni 
Spatt er slitgigt í flötu liðum hækilsins og einkennist af brjóskeyðingu og kölkun liða. Fyrstu sjúkdómseinkenni eru brjóskeyðing í smáliðunum þremur fyrir neðan hækillið. Venjulega eru breytingarnar í miðliðnum en stundum í þeim neðsta eða báðum neðri liðunum, sjaldan í efsta liðnum. Þessi smáliðir eru ekki hreyfiliðir en virka sem demparar.  Hreyfing hækilsins verður milli völubeins og langleggs. Brjóskið eyðist smám saman upp og þegar svo er komið að bein liggur við bein byrjar liðurinn að kalka saman. Sýnt hefur verið fram á að spatt er arfgengt en tengist ekki notkun á hestum til reiðar enda byrjar brjóskeyðingin alla jafa fyrir tamningu.  

Sumir hestar heltast við spatt, aðrir ekki, jafnvel greinileg merki slitgigtar hafi komið fram á röntgenmyndum. Hægt er að framkalla svokallað beygjupróf til að finna út hvort hestur sé spattaður eða ei. Liðurinn er þá krepptur í 1 til 2 mínútur og hesturinn næst látinn hlaupa. Helti í spöttuðum hestum er mest þegar hann leggur af stað en lagast svo þegar líður á þjálfunina - hesturinn liðkast til. Sé spattið á háu stigi, þ.e. að liðirnir séu mikið skemmdir og brjóskið mikið eytt, þá versnar heltin með brúkun.

Spatt á Íslandi 
Spatt er mjög algengur sjúkdómur í íslenskum hestum. Merki um spatt hefur fundist í beinum hesta í kumlum frá landnámsöld. Tekist hefur að rækta spatt úr mörgum hestakynjum, en íslenskir hestaræktendur eiga langt í land. Á Ísland er ekki gefið upp hvaða stóðhestar hafa komið illa út úr spattrannsóknum, sem er mjög umdeilt. Allir 5 vetra stóðhestar sem koma til kynbótadóms skulu hafa verið röntgenmyndaðir til að sjá hvort skuggi (spatt á frumstigi) hafi myndast í hækilliðum.

Neðanmálsgreinar 

Nú árið 2011 eru ný lög um upplýsingaskyldu vegna kynbótahrossa á Íslandi og eru öll hross sem greinst hafa með spatt merkt með (S) í skýrslum sínum.

Heimild 
 

Hestasjúkdómar

sv:Hästsjukdomar#Sjukdomar i rörelseorganen