alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Manuel Noriega

Manuel Noriega (11. febrúar 1934 – 29. maí 2017) var stjórnmálamaður og hermaður frá Panama. Hann var landstjóri Panamahers frá 1983 til 1989. Hann komst til valda með stuðningi CIA og nýtti stöðu sína til eiturlyfjasmygls fyrir Medellín-eiturlyfjahringinn í Kólumbíu og peningaþvætti. Kosningasvindl, morð á pólitískum andstæðingum og harka í viðskiptum við mótmælendur urðu til þess að stuðningur Bandaríkjanna við Noriega minnkaði og 1989 var ákveðið að beita landið viðskiptaþvingunum. Þetta leiddi til átaka milli vopnaðra hópa og bandarískra hermanna og starfsliðs við Panamaskurðinn sem urðu til þess að Bandaríkjaher gerði innrás 20. desember 1989. Fimm dögum síðar leitaði Noriega hælis í sendiráði Vatíkansins í Panamaborg. Eftir tíu daga umsátur Bandaríkjahers um sendiráðið gafst hann upp. Þann 3. janúar 1990 var hann tekinn höndum og fluttur til Bandaríkjanna sem stríðsfangi. Í september 1992 var hann dæmdur í 40 ára fangelsi fyrir eiturlyfjasmygl, fjárkúgun og peningaþvætti. Rétturinn neitaði að leyfa honum að lýsa störfum sínum fyrir CIA þar sem þær upplýsingar væru leynilegar og uppljóstrun um þessi verkefni væri andstæð hagsmunum Bandaríkjanna. 

Fangelsisdómurinn yfir Noriega var styttur í 30 ár. Hann fékk lausn fyrir góða hegðun eftir 17 ára fangavist 9. september 2007 og var þá framseldur í hendur Frakka sem héldu honum í fangelsi í París fyrir peningaþvætti vegna kaupa á íbúðum í borginni. Áður hafði Noriega fengið heiðursmerki Franska heiðursvarðarins 1987. Í desember 2011 var hann svo framseldur til Panama. Hann lést í fangavist þar árið 2017.

Tilvísanir

Panamskir herforingjar
Panamskir stjórnmálamenn
Ibrahim Baré Maïnassara

Ibrahim Baré Maïnassara ofursti (9. maí, 1949 – 9. apríl, 1999) var forseti Níger í kjölfar valdaránsins 1996 þar til hann var ráðinn af dögum í valdaráninu 1999. Hann varð yfirmaður heraflans 1995 og framdi valdarán 27. janúar 1996 eftir að átök milli forsetans Mahamane Ousmane og forsætisráðherrans Hama Amadou höfðu lamað stjórn landsins. Í valdatíð hans var ný stjórnarskrá samþykkti í þjóðaratkvæðagreiðslu og forsetakosningar boðaðar í júlí 1996 sem hann vann með 52% atkvæða, en kosningarnar voru almennt taldar svindl. Í sveitarstjórnarkosningum 1999 vann stjórnarandstaðan meirihluta en hæstiréttur ógilti úrslitin á mörgum stöðum og fyrirskipaði endurkosningu. Þetta leiddi til víðtækra mótmæla. Þann 9. apríl 1999 var Maïnassara skotinn þar sem hann var að stíga um borð í þyrlu á herflugvelli. Hugsanlega hafa banamenn hans verið úr lífverði forsetans. Daouda Malam Wanké majór tók við forsetaembætti.

Forsetar Níger
Myrtir þjóðhöfðingjar
1045

Árið 1045 (MXLV í rómverskum tölum) var 45. ár 11. aldar samkvæmt júlíska tímatalinu.

Atburðir 

 20. janúar - Giovanni dei Crescenzi–Ottaviani varð Silvester 3. páfi.
 23. janúar - Játvarður góði gekk að eiga Edit af Wessex og hóf byggingu Westminster Abbey.
 5. febrúar - Go-Reizei varð Japanskeisari eftir afsögn Go-Suzaku.
 10. mars - Silvester 3. páfi var settur af og Benedikt 9. tók aftur við embætti.
 5. maí - Giovanni dei Graziani varð Gregoríus 6. páfi eftir afsögn Benedikts 9.
 Bì Shēng fann upp prentun með færanlegu letri í Kína.
 Lingxiao-pagóðan var reist í núverandi mynd.
 Hætt var við Qingli-umbæturnar í Kína Songveldisins vegna andstöðu íhaldssamra embættismanna.
 Hinrik 3. keisari veitti Schaffhausen borgarréttindi.

Fædd 
 Stefán af Blois, franskur greifi (d. 1102).
 Huang Tingjian, kínverskur listamaður (d. 1105).

Dáin  
 7. febrúar - Go-Suzaku Japanskeisari (f. 1009).
 Radbot af Klettgau, þýskur greifi (f. 985).

1045
1041-1050
Skaröxi

Skaröxi er handverkfæri sem líkist hefðbundinni öxi, nema með íbjúgu blaði sem snýr þvert á skaftið líkt og hefðbundnu axarblaði hafi verið snúið um 90 gráður.

Verkfæri
Ólafur Halldórsson (f. 1920)

Ólafur Halldórsson (18. apríl 1920 – 4. apríl 2013) var íslenskur handritasérfræðingur og doktor í íslenskum fræðum.

Ólafur var fæddur að Króki í Gaulverjabæjarhreppi (nú Flóahreppi), sonur Halldórs Bjarnasonar og Lilju Ólafsdóttur, sem þar bjuggu. Hann lauk stúdentsprófi frá MA árið 1946 og cand. mag.-prófi í íslenskum fræðum frá Háskóla Íslands 1952. Hann hélt svo til Kaupmannahafnar þar sem hann sérmenntaði sig í handritalestri hjá Jóni Helgasyni prófessor og starfaði sem lektor við Kaupmannahafnarháskóla. Doktorsprófi lauk hann frá Háskóla Íslands 1980 og nefndist doktorsritgerð hans Grænland í miðaldaritum.

Ólafur fluttist til Íslands árið 1963 og starfaði við handritarannsóknir hjá Handritastofnun Íslands, frá 1969 Stofnun Árna Magnússonar, allt til sjötugs. Eftir það starfaði hann sjálfstætt og hafði lesaðstöðu hjá stofnuninni. Hann vann um áratugaskeið að rannsóknum á handritum, textum og útgáfum á fornsögum. Ólafur var kjörinn félagi í Vísindafélagi Íslendinga árið 1975, og árið 2010 var hann heiðraður á færeyskri menningarhátíð í Reykjavík fyrir starf sitt í þágu menningartengsla Færeyinga og Íslendinga. Sama ár hélt Stofnun Árna Magnússonar málþing honum til heiðurs.

Kona Ólafs var Aðalbjörg Vilfríður Karlsdóttir (29. ágúst 1925 – 3. mars 1998) frá Húsavík.

Heimild 

  Morgunblaðið, 8. apríl 2013.

Íslenskir fræðimenn
Loðdýrarækt

Loðdýrarækt er ræktun tiltekinna tegunda dýra vegna feldsins. Algengast er að rækta minka, loðkanínur, refi, hunda, ketti og kanínur. Mest loðdýrarækt fer fram í Evrópu sem framleiðir 63% af minkafeldum og 70% af refafeldum heims. Stærsti minkaframleiðandi heims er Danmörk með 28% heimsframleiðslunnar. Önnur stór framleiðslulönd eru Kína, Holland og Bandaríkin. 

Loðdýrarækt er bönnuð í Austurríki, Króatíu og Bretlandi. Í Sviss gilda svo strangar reglur um ræktunina að það eru engir ræktendur lengur. Eftirspurn eftir feldum féll á 9. og 10. áratug 20. aldar, meðal annars vegna baráttu samtaka fyrir dýravelferð en eftir aldamótin hefur eftirspurn vaxið gríðarlega, einkum í Asíu. Kína er nú stærsti innflytjandi felda. 

Feldir
Húsdýrarækt
672

Árið 672 (DCLXXII í rómverskum tölum)

Atburðir 

 11. apríl - Adeódatus 2. varð páfi.
 21. ágúst - Kōbun Japanskeisari framdi sjálfsmorð og frændi hans, Temmu, tók við embættinu.
 Wamba varð konungur Hispaníu og Septimaníu.

Dáin 
 7. janúar - Tenji Japanskeisari (f. 626).
 27. janúar - Vítalíanus páfi.
 Recceswinth, konungur vísigota.

672
671-680
Sníkjulíf

Sníkjulífi er í vistfræði ein gerð samlífis, hinar eru samhjálp og gistilífi. Sníkjulífi er samlífi tveggja tegunda lífvera, þar sem önnur (sníkillinn) lifir á eða í hinni (hýslinum). Sníkjulífi er því óhagstætt annarri lífverunni en hagstætt hinni.

Sníkjudýrin eru oftast mun minna en hýsillinn og eru þau gjarnan flokkuð í ytri og innri sníkjudýr. Dæmi um ytri sníkjudýr eru lýs og blóðmaurar sem sjúga vessa og blóð úr hýslum sínum. Dæmi um innri sníkjudýr eru ýmsar tegundir frumdýra og flatormar sem lifa í þörmum hryggdýra og fá þar skjól og næringu. Ástandið getur orðið það alvarlegt að hýsillinn líður næringarskort.

Heimildir
Bogkrabbi

Bogkrabbi (fræðiheiti: Carcinus maenas), einnig kallaður Strandkrabbi, er krabbi af ættbálki skjaldkrabba. Krabbinn á 50 krónu myntinni er bogkrabbi.

Útbreiðsla 

Náttúruleg heimkynni hanns eru við strendur Norðaustur-Atlantshafs og Eystrasalts og niður til Norður-Afríku, Marokkó og Máritaníu, einnig lifir hann í kringum eyjar eins og Ísland. En hann er jafnframt á lista yfir 100 hættulegustu aðkomudýr sem geta náð fótfestu í öðrum löndum og hefur numið land á svipuðum búsvæðum í til dæmis Ástralíu, Suður-Afríku, Suður-Ameríku og Kyrrahafsströnd Norður-Ameríku. Útbreiðsla hanns hefur átt sér stað með ýmsum hætti, hann hefur borist með kjölvatni skipa, ýmsum pakkningum, hráefni til fiskeldis og ýmsum öðrum fljótandi búnaði.

Útlit 
Bogkrabbar, líkt og aðrir skjaldkrabbar, eru með tíu fætur en fremsta parið er ummyndað í gripklær og öftustu sex fæturnir eru frekar flatir og með þeim geta skjaldkrabbar synt einir af kröbbum. Þeir geta orðið um sex sentimetrar á lengd og níu sentimetrar á breidd. Oftast eru þeir dökkgrænir eða gráir en einnig brúnir, grænleitir og gulir og elstu dýrinn einnig appelsínugul. Einkum ung dýr eru einnig oft með hvítar skellur. Það má greina bogkrabba frá öðrum kröbbum á því að þeir hafa fimm gadda á hvorri hlið skeljarinnar að framanverðu og þrjá hnúða milli augnanna.

Lifnaðarhættir 
Bogkrabbar halda sig við strendur og finnast allt frá fimm til sextíu metra dýpi þó algengast sé að þeir séu á tíu metra dýpi. Þeir færa sig til eftir sjáfarföllum, ofar í fjöruna á flóði og neðar á fjöru. Þeir kunna best við sig í þaragróðri, grjóti, sandi og á leirum. Þeir nota grjótið til að fela sig en einnig geta þeir grafið sig hálfa ofan í sandbotn. Þeir þola miklar hitabreytingar sem hefur auðveldað þeim að aðlagast nýjum heimkinnum en þeir þola allt frá 0° til 33° á selsíus. Sama á við um seltu og súrefni. Þeir þola seltu frá 54 ppt niður í 4 ppt og geta lifað á þurru landi allt upp undir fimm daga og eykst þol þeirra fyrir hita við það að vera ekki í vatni.

Fæða 
Bogakrabbar lifa á mjög fjölbreyttri fæðu. Mest þó á plöntum og dýrum með mjúka skel meðann hann er að vaxa úr grasi en þegar hann er orðinn stærri ræðst hann á önnur krabbadýr, skrápdýr og aðra hryggleysingja en þó leggst hann mest á samlokur. Tegundin flokkast sem "kannibalísk", borðar ósjaldan eintaklinga sömu tegundar, þá venulega stærri krabbar sem geta ráðið við þá minni. Þessi fjölbreytni í fæðuvali hefur líka auðveldað þeim að dreifa sér svona víða.

Veiðar 
Í Evrópu hefur bogkrabbinn verið veiddur lengi og er þá einna helst sóst eftir svokölluðum mjúkskelja krabba en það eru þeir krabbar sem nýbúnir eru að losa sig við gamla skel en sú nýja er ekki almennilega hörðnuð. Einkum eru það Spánverjar og Portúgalir sem neyta hanns en veiðarsvæðin eru allt frá Skotlandi, Frakklandi og Portúgal og hefur heimsaflinn farið jafnvel yfir 1000 tonn á ári.

Tilvísanir

Heimildir 

Krabbar
Aaron Swartz

Aaron Hillel Swartz (8. nóvember 1986 – 11. janúar 2013) var bandarískur forritari, rithöfundur, andófsmaður og aðgerðarsinni varðandi málefni Internetsins. Hann tók þátt í að þróa RSS sniðið fyrir vefstrauma og Creative Commons, vefumhverfið web.py og félagsnetið Reddit. Árið  2010 varð hann félagi í rannsóknarteymi við Harvard-háskóla sem stýrt var af Lawrence Lessig. Hann stofnaði nethópinn Demand Progress, sem þekktur er fyrir átakið Stop Online Piracy Act.

Swartz var handtekinn af lögreglu við MIT háskólann þann 6. janúar 2011 fyrir að hafa hlaðið niður vísindagreinum frá gagnagrunninum JSTOR.

Bandarískir tölvunarfræðingar
Micrococcus

Micrococcus er ættkvísl baktería innan ættarinnar micrococcaceae. Til eru um 47 tegundir í ættkvíslinni Micrococcus og eru þær almennt taldar skaðlausar. 

Micrococcus getur lifað í mjög fjölbreittu umhverfi, þar á meðal húð manna og dýra, vatni, ryki og jarðvegi. Bakteríurnar eru Gram-jákvæðar, eru á bilinu 0,5-3 míkrómetrar á þvermál og finnast yfirleitt í óreglulegum klösum eða pörum, hreyfa sig yfirleitt ekki og mynda ekki gró. Þær eru oxidase og catalase jákvæðar en indól og sítrat neikvæðar. Micrococcus hefur umtalsverðann frumuvegg, sem getur falið í sér allt að 50% af frumumassanum.

Tilvísanir 

Gerlar
Mezzano

Mezzano (þýska: Matzan im Taufers eða Mittersdorf; Primieríska:Meðàn) er sveitarfélag í Trentínó-Suður-Týról, á Norður-Ítalíu. Það er staðsett í Primierodal við Imèri.

Trentínó-Suður-Týról
Orrustan við Issos

Orrustan við Issos í suðurhluta Anatólíu var háð 5. nóvember árið 333 f.o.t. milli makedónísks innrásarhers undir stjórn Alexanders mikla og hers Dareiosar III Persakonungs. Her Alexanders hafði sigur í orrustunni og var annar stórsigur hans í innrásinni en áður hafði hann sigrað í orrustunni við Granikos árið áður. Í kjölfarið á orrustunni við Issos var suðurhluti Litlu Asíu á valdi Alexanders.

Talið er að í her Alexanders hafi verið um 40 þúsund manns en um 85 til 100 þúsund manns í her Dareiosar. Alexander er talinn hafa misst um sjö þúsund sinna manna en Dareios um tuttugu þúsund.

Alexander mikli
Orrustur í fornöld
Orrustur
333 f.Kr.
Kórinþa

Kórinþa eða Kórinta (á forngrísku: Κόρινθος, Kórinþos) var forngrískt borgríki á Kórinþueiði, sem tengir Pelópsskaga við meginland Grikklands, nokkurn veginn miðja vegu milli Aþenu og Spörtu. Í dag stendur nútímaborgin Kórinþa um fimm km norðaustan við borgarstæði borgríkisins forna.

Á Kórinþueiðinu virðist hafa verið byggð á nýsteinöld, allt frá um 6500 f.kr. fram á fyrri hluta bronsaldar. Á Mýkenutímanum (um 1600 til 11 f.Kr.) virðist sem byggðin hafi verið yfirgefin en dórískumælandi Grikkir virðast hafa reist þar borg að nýju um 900 f.Kr. Á klassískum tíma var Kórinþa ein af leiðandi borgum Grikklands, ásamt Aþenu, Spörtu og Þebu.

Grísk borgríki
Primieríska

Primieríska (Dialèto Primieròt; Ítalska: Dialetto primierotto) er mállýska talað í Primierodal, á Austur-Trentínó-Suður-Týról. Orðaforðinn er að miklu leyti úr þýsku og latínu.

Heimildir

Uppruna 
 (ítalskur) Dizionario primierotto, Livio Tissot, 1996.
 (ítalskur) Primiero - Storia e attualità, margir höfundar, 1956.

Trentínó-Suður-Týról
Google Play

Google Play (áður Android Market til 2012) er netmarkaður fyrir Android-forrit og fleira í eigu Google. Þjónustan gerir notendum kleift að skoða og hlaða niður forritum, tónlist, bókum, kvikmyndum, sjónvarpsþáttum og tímaritum sem eru gefin út í gegnum Google. Notendur geta einnig keypt raftæki á borð við spjaldtölvur og snjallsíma á Google Play.

Mörg forrit sem eru í boði á Google Play eru ókeypis. Þau má sækja beint til Android eða á Google TV-tæki í gegnum sérhæfð farsímaforrit, eða með því að niðurhala á tæki með Android-stýrikerfi. Þessi forrit geta verið hönnuð út frá vélbúnaðareiginleikum tækja notendaq, svo sem hreyfingarskynjara (fyrir hreyfingarháða leiki) eða andlitsmyndavél (myndavél sem snýr að andliti þínu) fyrir myndsímtal.

Tenglar 

 Android Market
 Android Developers Blog: Android Market
 Android Developers

Android
Netmarkaðir
Rósa Björk Brynjólfsdóttir

Rósa Björk Brynjólfsdóttir (f. 9. febrúar 1975) er íslensk fjölmiðlakona og stjórnmálakona. Hún er fyrrum þingmaður Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs. Rósa hefur starfað við fjölmiðla frá árinu 1999 og sem fjölmiðlafulltrúi fjármálaráðuneytisins á árunum 2010 til 2015. Rósa skipaði 2. sæti á lista Vinstri grænna í Suðvesturkjördæmi í Alþingiskosningum 2013 og var varaþingmaður á því kjörtímabili. Haustið 2016 varð hún oddviti lista flokksins í Suðvesturkjördæmi og var kosin á þing í Alþingiskosningunum 2016.  

Rósa er með BA-gráðu í frönsku og fjölmiðlafræði frá Háskóla Íslands og Université de Stendhal í Frakklandi.

Rósa æfði knattspyrnu með Breiðabliki og var í U17 landsliði kvenna 1990-1991. 

Hún á þrjú börn og er í sambúð með Kristjáni Guy Burgess, sem var aðstoðarmaður Össurar Skarphéðinssonar utanríkisráðherra árin 2009-2013.

Rósa Björk sagði sig úr þingflokki Vinstri grænna þann 17. september árið 2020 vegna óánægju með stefnu stjórnar Katrínar Jakobsdóttur í málefnum flóttamanna og hælisleitenda.

Í desember sama ár gekk hún til liðs við Samfylkinguna.

Tenglar 
 Upplýsingar um þingstörf Rósu á vef Alþingis.
 Upplýsingar um Rósu á vef Vinstri grænna . 
 Mótalisti Rósu hjá KSÍ.
 „Rósa Björk og Kristján eignuðust stúlku,“ mbl.is, 17. ágúst 2013
 Vinstri flokkarnir „í eina sæng,“ ruv.is, 23. september 2015.

Tilvísanir

Alþingiskonur
Íslenskir knattspyrnumenn
Íslenskt fjölmiðlafólk
Þingmenn Samfylkingarinnar
Þingmenn Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs
Djurgårdens IF

Djurgårdens idrottsförening eða DIF eins og þeir heita fullu nafni er sænskt knattspyrnufélag frá Stokkhólmi, félagið er eitt af þremur mest studdu félögum Svíþjóðar, ásamt AIK og IFK Göteborg. Liðið deilir vellinum Tele2 Arena með Hammarby IF sem opnaði 2013.

Íslenskir leikmenn sem spilað hafa með félaginu
Kári Árnason
Sölvi Geir Ottesen

Tenglar 

Sænsk knattspyrnufélög
Djurgårdsandan

Djurgårdsandan er félag í eigu knattspyrnufélagsins Djurgårdens IF sem sér um samfélagslega ábyrgð félagsins. Félagið var stofnað árið 2006.

Á knattspyrnutímabilinu 2013 í sænsku úrvalsdeildinni (Allsvenskan) verður merki Djurgårdsandan á búningum Djurgårdens IF.

Tenglar 
 Heimasíða Djurgårdsandan 

Sænsk knattspyrna
Marrakesssamningurinn

Marrakesssamningurinn eða Marrakessyfirlýsingin markar endalok Úrúgvæumferðarinnar í GATT-viðræðunum og upphaf Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Hann var undirritaður í Marrakess í Marokkó, 15. apríl 1994. Í samningnum voru um 20 samningar í fjórum viðaukum sem fjölluðu um einstök svið viðskipta, þar á meðal þjónustuviðskipti, hollustuhætti og heilbrigði dýra og plantna, hugverkarétt og tæknilegar viðskiptahindranir. Í Marrakesssamningnum eru þessir ólíku samningar settir fram sem einn samningur þannig að til að verða aðili að einum þarf að gerast aðili að öllum. Í samningum var líka kveðið á um lagalega bindandi lausn deilumála.

Tenglar
 Samningurinn á vef Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar
 Óopinbert kort yfir samninginn á vef WTO Cell Punjab 

Alþjóðaviðskiptastofnunin
Úrúgvælotan

Úrúgvælotan var áttunda samningalota GATT-viðræðnanna. Hún stóð frá 1986 til 1994 og lyktaði með undirritun Marrakesssamningsins og stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Umboð þessarar samningalotu snerist um að ræða ný svið sem áður höfðu verið talin of erfið til að semja um, s.s. landbúnað og textílvöru, eða höfðu ekki komið til álita fyrr, s.s. þjónustuviðskipti, hugverkarétt og fjárfestingastefnu. Meginmarkmið viðræðnanna voru að draga úr opinberum stuðningi við landbúnað, draga úr hömlum á erlenda fjárfestingu, opna fyrir alþjóðleg þjónustuviðskipti einkum á sviði banka- og tryggingaþjónustu og koma á alþjóðlegum staðli fyrir hugverkarétt. Samningurinn gekk í gildi 1. janúar 1995 en aðildarlöndin höfðu frest til að útfæra hann til 2000. 

Samningalotan hófst í Punta del Este í Úrúgvæ í september 1986. Samningaviðræður héldu áfram í Genf, Brussel, Washington DC og Tókýó og lauk með undirritun samninga í Marrakess í Marokkó 15. apríl 1994.

Næsta umferð viðræðnanna var Dóhaumferðin sem hófst árið 2001 og er enn ólokið. Henni var meðal annars ætlað að taka fyrir ójafnvægi milli þróaðra ríkja og þróunarríkja sem margir gagnrýnendur töldu leiða af Marrakesssamningnum.

Alþjóðaviðskiptastofnunin
556

Árið 556 (DLVI í rómverskum tölum)

Atburðir 

 16. apríl - Pelagíus 1. varð páfi.
 Klóþar 1. braut á bak aftur uppreisn saxa og þýringjum og heimti eftir það árlegan 500 kúa skatt af þeim.
 Engilsaxarnir Cynric og Ceawlin frá Wessex sigruðu her bretóna við Beranburh (Barbury-kastala).
 Egrisistríðið: Herlið frá Býsantíum vann sigur á Persum og náði Arkaíópólis aftur á sitt vald.
 Umsátrið um Fasis: Persar biður aftur ósigur fyrir Býsantíum.
 Kosróes 1. Persakeisari hóf friðarumleitanir við Jústiníanus 1.

Fædd 
 Gao Bainian, krónprins Norður-Qi.

Dáin 
 Erzhu Ying'e, keisaraynja Norður-Wei.
 Leobinus, biskup af Chartres.
 Maximianus af Ravenna, biskup.
 Romanos sálmaskáld, sýrlenskt skáld.
 Xiao Yuanming, keisari Liang-veldisins.
 Yuwen Tai, herforingi Vestur-Wei.

556
551-560
Dsungarkanatið

Dsungarkanatið var ríki vesturmongólskra hirðingja (ojrada) sem náði yfir steppuna frá Kínamúrnum í austri að austurmörkum Kasakstans í vestri og frá norðurmörkum Kirgisistan í suðri að suðurmörkum Síberíu í norðri. Mest af þessu svæði, sem áður var kallað Dsungaría, er nú kínverska héraðið Xinjiang. Upphaf ríkisins má rekja til þess að ojradar hröktust vestur úr heimahögum sínum í Altaifjöllum undan útþenslu kalkamongóla undir stjórn Ubasi Khun Tayishi. Þeir lögðu Dsungaríu undir sig, þar á meðal Tarimsléttuna í suðri. Fyrsti leiðtogi ríkisins er talinn vera Khara Khula (d. 1634) sem sameinaði ojrödin fjögur og snerist gegn kalkamongólum. Árið 1678 gerði Dalai Lama foringja þeirra Galdan að kan en hefðbundinn titill konunga ojrada var Khong Tayiji sem merkir „krónprins“. Galdan beið ósigur gegn Tjingveldinu sem varð helsti andstæðingur Dsungarveldisins. Dsungarar lögðu Tíbet undir sig 1717 en Kínverjar hröktu þá þaðan þremur árum síðar. Eftir lát Galdan Tseren árið 1745 urðu erfðadeilur milli sona hans til þess að Tjingveldið lagði Dsungaríu undir sig frá 1755 til 1757. Qianlong keisari lét drepa alla karlmenn en konur og börn voru fengin hermönnum hans til eignar. Áætlað er að í stríðinu hafi 40% af 600.000 íbúum Dsungaríu látist úr bólusótt, 20% flúið til Rússlands eða Kasakstan og 30% verið drepin af her Tjingveldisins.

Saga Kína
Saga Mongólíu
Fyrrum Asíuríki
Kanöt
Ahomríkið

Ahomríkið (assamíska: আহোম ৰাজ্য) einnig kallað konungsríkið Assam, var konungsríki í árdal Brahmaputra í Assam, norðausturhluta Indlands. Leiðtoginn Sukaphaa, sem kom í dalinn frá Mong Mao þar sem nú er Júnnanhérað í Kína, stofnaði ríkið árið 1228. Stofnendur ríkisins töluðu taímál og fluttu með sér þá aðferð að rækta hrísgrjón á flæðiökrum. Undir stjórn Suhungmung á 16. öld þandist ríkið út og hafði mikil áhrif alls staðar í Brahmaputradalnum. Þetta varð þó til þess að Ahomar lentu í minnihluta í ríkinu og assamíska tók við af taí sem ríkjandi tungumál. Hindúatrú varð ríkjandi trúarbrögð í ríkinu. Ahomríkið stóð af sér árásir íslamskra ráðamanna í Bengal og Mógúlveldinu, þótt herir stórmógúlsins næðu að leggja höfuðborgina, Garhgaon, undir sig um stutt skeið. Eftir sigur gegn Mógúlveldinu í orrustunni um Saraighat 1671 stækkaði ríkið enn til vesturs. Ríkið byggðist á þegnskylduvinnu sem leiddi til sívaxandi innri átaka. Moamoria-uppreisnin hófst árið 1769 og leiddi til þess að þegnskylduvinnukerfið hrundi og fólksflótti brast á. Ahomríkið kom sér þá upp atvinnuher málaliða, en náði ekki að verjast innrásum frá Búrma í byrjun 19. aldar. Þegar Bretar og Konbaung-veldið í Búrma sömdu frið 1826 fengu þeir fyrrnefndu Ahomríkið í sinn hlut. Bretar gerðu Purandar Singha að konungi 1833, en vegna spillingar innan hirðarinnar og óvinsælda konungsins meðal almennings settu þeir hann af fimm árum síðar og innlimuðu landið í Breska Indland.

Saga Indlands
Fyrrum Asíuríki
Trịnh Tạc

Trịnh Tạc (hán tự: 鄭柞; 1606 – 1682) ríkti yfir Norður-Víetnam frá 1654 til dauðadags. Hann batt endi á Trịnh–Nguyễn-stríðið með því að semja frið við Nguyễn-lávarðana. Hann lagði líka undir sig Cao Bằng sem var síðasta landsvæðið undir stjórn Mạc-ættarinnar sem hraktist til Kína. 

Lávarðar Víetnam
Soldánsdæmið Mataram

Soldánsdæmið Mataram var síðasta sjálfstæða konungsríkið á Jövu áður en Hollendingar lögðu eyjuna undir sig. Höfuðborg ríkisins var í Kota Gede þar sem nú er Yogyakarta nálægt þeim stað þar sem Konungdæmið Mataram reis á 8. öld. 

Fyrsti soldáninn var Sutawijaya sem ríkti frá 1584. Upphaflega var Kota Gede lén frá Jaka Tingkir, fyrsta konungi hins skammlífa konungdæmis Pajang. Sutawijaya lagði síðar Pajang undir sig. Hann hélt uppi hefðbundnum trúarbrögðum Jövubúa en gerði um leið Íslam að ríkistrú. Mesti soldán Mataram var barnabarn Sutawijaya, Agung mikli, sem lagði undir sig stærstan hluta eyjarinnar, þar á meðal helsta andstæðing Mataram, Surabaya. Í vestri var Soldánsdæmið Banten þar sem evrópskir kaupmenn höfðu lengi verslað og þar reistu Hollendingar borgina Batavíu. Árið 1628 leiddi Agung umsátrið um Batavíu sem mistókst og skaddaði orðstír hans. Síðari hluti ríkisára hans einkenndist því af uppreisnum. Uppreisnirnar leiddu til þess að soldánarnir leituðu hjálpar frá Hollenska Austur-Indíafélaginu og veittu þeim verslunarleyfi í staðinn. Áhrif Hollendinga urðu mjög mikil í kjölfarið en soldánarnir leituðu leiða til að auka sjálfstæði sitt. Þegar Jövustríðið (1741-1743) braust út milli Hollendinga og kínverskra verkamanna í Batavíu gerðu undirmenn soldánsins bandalag við uppreisnarmenn en Hollendingar náðu brátt stjórn á ástandinu aftur. Í kjölfar stríðsins flutti soldáninn Pakubuwana 2. soldánshöllina til Surakarta en frændur hans voru enn í uppreisn. Bróðir soldánsins, Mangkubumi, vann sigur á prinsinum Raden Mas Said árið 1746 en soldáninn sveik loforð um verðlaun handa þeim sem tækist að bæla uppreisnina niður. Mangkubumi gerði þá uppreisn frá Yogyakarta. Afleiðing þessa varð sú að ríkinu var formlega skipt í tvennt: Soldánsdæmið Yogyakarta og Sunandæmið Surakarta árið 1755 með samningi milli Hollenska Austur-Indíafélagsins og Mangkubuni. 

Saga Indónesíu
Fyrrum Asíuríki
Listi yfir borgarstjóra Reykjavíkur

Listi yfir borgarstjóra Reykjavíkur inniheldur 23 einstaklinga, þar af 19 karlmenn og fjórar konur, sem hafa setið sem borgarstjórar Reykjavíkur frá árinu 1908 til dagsins í dag.

Borgarstjórar Reykjavíkur
borgarstjórar Reykjavíkur