alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Rússaþyrnir

Rússaþyrnir (fræðiheiti: Crataegus ambigua) er tegund af þyrnaættkvísl, ættuð frá vestur Asíu og austur Evrópu, að meðtöldum Armeníu, Íran, Rússlandi, og Tyrklandi. Hann er runni eða tré að 12 m hæð. Berin eru dökkrauð til purpuralit eða svört, með einum eða tvemur fræjum.

Á Akureyri hefur hann verið reynst þokkalega.

Crataegus ambigua er náskyldur Crataegus songarica,, tegund með svörtum berjum.

Tilvísanir

Rósaætt
Sveipþyrnir

Sveipþyrnir (fræðiheiti: Crataegus calpodendronis) er tegund af þyrnaættkvísl, ættuð frá megninu af austur Bandaríkjunum og í Ontario, Kanada. Hann blómstrar seinna en aðrar Norður Amerískar þyrnategundir.

Hann hefur ekki þrifist vel í Lystigarðinum á Akureyri.

Tilvísanir

Rósaætt

Ytri tenglar
 '' Pear Hawthorn, Crataegus calpodendron (Ehrh.)Medikus, Floyd County, Northwest Georgia, Southeastern United States
Rauðþyrnir

Rauðþyrnar (fræðiheiti: Crataegus coccinioides) er tegund af þyrnaættkvísl, ættuð frá Kansas, til New England, og syðst í Ontario og Quebec. Hann er með stór blóm og blöð og berin eru bleik.  Crataegus coccinioides var. locuples er samnefni Crataegus dilatata.

Tilvísanir

Rósaætt
Dúnþyrnir

Dúnþyrnir (fræðiheiti: Crataegus maximowiczii) er tegund af þyrnaættkvísl með ber sem eru rauð til svarblá. Hann vex við eða í blönduðum skógum, við vegi og árbakka í Kína (Heilongjiang, Jilin, Liaoning, Nei Mongol), Japan, Kórea, Mongólíu og Rússlandi (austur Síberíu)].

Hann hefur reynst þokkalega í Lystigarðinum á Akureyri og í Grasagarðinum Reykjavík.

Tilvísanir

Rósaætt
Eplaþyrnir

Eplaþyrnir (fræðiheiti: Crataegus azarolus) er tegund af þyrnaættkvísl sem var lýst af Carl von Linné.

Undirtegundir 

Tegundin skiftist í eftirfarandi undirtegundir:

 C. a. assadii
 C. a. sharania

Myndir

Tilvísanir

Rósaætt
Drekaþyrnir

Drekaþyrnir (fræðiheiti: Crataegus dahurica) er tegund af þyrnaættkvísl ættaður frá norðaustur Asíu. Hann er náskyldur C. sanguinea. Berin eru rauð eða gul.
Kelur lítið í Lystigarðinum á Akureyri.

Tilvísanir

Rósaætt
Melkorka (tímarit)

Melkorka var tímarit sem var gefið út af Máli og menningu á árunum 1944-1947 og 1949-1962. Þegar tímaritið var fyrst gefið út var talað um að konur væru með því að rjúfa þögnina sem hafði umlukið þær, líkt og Melkorka Mýrkjartansdóttir gerði forðum. Fyrsti ritstjóri Melkorku var Rannveig Kristjánsdóttir. 

Hlé varð á útgáfunni um tveggja ára skeið en árið 1949 tóku Nanna Ólafsdóttir sagnfræðingur, Svafa Þórleifsdóttir skólastýra og Þóra Vigfúsdóttir sem m.a. ritstýrði kvennasíðu Þjóðviljans, við ritstjórnartaumnum en þær voru allar virkar í starfi Sósíalistaflokksins. Blaðinu var ætlað að fjalla um málefni sem vörðuðu konur sérstaklega. Markmið þess var að vekja konur til meðvitundar um stöðu sína og að þær létu sig þjóðmál meiru varða.

Tilvísanir

Íslensk tímarit
Kvenréttindi á Íslandi
William Lamb, vísigreifi af Melbourne

William Lamb, annar vísigreifinn af Melbourne (15. mars 1779 – 24. nóvember 1848) var breskur stjórnmálamaður úr röðum Vigga sem var innanríkisráðherra (1830–1834) og forsætisráðherra Bretlands (1834 og 1835–1841). Hann er helst þekktur fyrir að hafa verið pólitískur lærifaðir Viktoríu drottningar þegar hún var 18 til 21 árs en Viktoría tók við krúnunni á ráðherratíð hans. Melbourne er yfirleitt ekki talinn með bestu forsætisráðherrum Bretlands þar sem engar meiriháttar innan- eða utanríkisdeilur komu upp í ráðherratíð hans og hann vann því engin meiriháttar afrek. Hann þótti þó góðhjartaður, heiðarlegur og laus við eigingirni. Borgin Melbourne í Ástralíu er nefnd eftir honum.

Melbourne var tvisvar forsætisráðherra Bretlands. Fyrri ráðherratíð hans lauk árið 1834 þegar Vilhjálmur 4. Bretakonungur leysti hann frá störfum. Þetta var í síðasta sinn sem breskur einvaldur vék forsætisráðherra úr embætti. Hann var útnefndur í embættið á ný sex mánuðum síðar og gegndi því í sex ár.

Tilvísanir

Forsætisráðherrar Bretlands
Breskir vísigreifar
Meyhumar

Meyhumar (fræðiheiti: Procambarus virginalis) einnig þekktur sem bláhumar eða marmarahumar, er vatnakrabbi sem fjölgar sér með geldæxlun og var uppgötvaður í fiskabúrarækt í Þýskalandi um 1990. Procambarus fallax forma virginalis er óformleg skráning í undirtegund fyrir hann, en aðrir dýrafræðingar vilja setja hann í eigin tegund; Procambarus virginalis.  Að minnsta kosti eru hann náskyldur tegundinni Procambarus fallax. P. fallax er útbreiddur um Flórída, en hvergi hefur fundist náttúrulegur útbreiðslustaður meyhumars. Upplýsingar frá einum af upprunalegu gæludýraverslunum um uppruna meyhumarsins voru metnar "totally confusing and unreliable". Marmorkrebs þýðir marmarakrabbi á þýsku. Hann virðist harðgerðari en P. fallax.

Fjölgun og erfðir
Meyhumar eru einu þekktu dýrin af skjaldkrabbaætt sem fjölga sér með geldæxlun. Allir einstaklingar eru kvenkyns, og afkvæmin erfðafræðilega eins og foreldrið. Meyhumrar eru þrílitna dýr, sem gæti verið meginástæða geldæxlunarinnar.

Vegna þess að meyhumar er erfðafræðilega eins, auðveldur í meðförum, og fjölgar sér ört, er þetta hugsanleg "model organism", sérstaklega til að rannsaka þróunarlíffræði. Verulegur galli er hinsvegar hvað hann er lengi að ná fullum þroska (nokkra mánuði) miðað við aðrar tilraunalífverur (ávaxtafluga er 7 daga).

Erfðamengi meyhumars var raðgreint 2018, og gefur það góða undirstöðu fyrir áframhaldandi rannsóknir.

Ágeng tegund
Meyhumar hefur valdið áhyggjum vegna möguleika á að vera ágeng tegund vegna þess að aðeins einn einstakling þarf til að hefja dreifingu, og þeir fjölga sér mjög ört. Þeir hafa síðan sloppið í náttúruleg vistkerfi í þremur heimsálfum. Þeir hafa fundist villtir í eftirfarandi löndum: 

 Króatía
 Tékkland
 Þýskaland

 Ungverjaland
 Ítalía
 Japan

 Madagaskar
 Niðurlönd
 Rúmenía

 Slóvakía
 Svíþjóð
 Úkraína

líklega vegna sleppinga eða við að hafa sloppið úr fiskabúrum. Meyhumar er ein algengasta tegund vatnakrabba í heiminum í gæludýramarkaðinum.

Á meðan tilkynningar um meyhumar í Evrópu  eru um stök dýr, þá er fjöldi landa í evrópu þar sem tilkynningar eru, að aukast. Evrópusambandið hefur sett algert bann á eign, verslun, flutningi og sleppingu tegundarinnar í náttúrunni ("a total ban on the possession, trade, transport, production and release of these species [including the marbled crayfish] in the wild").

Í Madagaskar fjölgar honum hratt, sem veldur yfirvöldum þar áhyggjum.

Þó að ekki hafi verið tilkynnt um villtan meyhumar í Norður Ameríku, er hann algengur sem gæludýr þar. Vegna áhyggna af hugsanlegum skaða af útbreiðslu hans, er hann bannaður í Missouri  og Tennessee.

Tilvísanir

Ytri tenglar
Marmorkrebs.org

http://www.fiskabur.is/myndir_vefur/krabbar_humrar/humrar/fallax_grein.htm     Myndir

 
Fiskabúr
Charles Grey, jarl af Grey

Charles Grey, annar jarlinn af Grey (13. mars 1764 – 17. júlí 1845), kallaður Howick vísigreifi frá 1806 til 1807, var forsætisráðherra Bretlands frá nóvember 1830 til júlí ársins 1834.

Grey var meðlimur í flokk Vigga og hafði lengi leitt ýmsar umbótahreyfingar, þar á meðal umbótalöggjöf ársins 1832 þar sem kosningakerfi Bretlands var endurskipulagt. Fyrir þessa löggjöf höfðu ýmis þingsæti tilheyrt svokölluðum „rotnum hverfum“ (rotten boroughs), kjördæmum þar sem íbúar voru mjög fáir og unnu flestir fyrir ríka óðalseigendur sem áttu þingsætin því ávallt vís. Umbótalöggjöfin leysti þessi kjördæmi upp og úthlutaði þingsætunum til stórborga sem höfðu sprottið upp í iðnbyltingunni. Þar sem gamla kjördæmakerfið var bresku yfirstéttinni í hag var lávarðadeild breska þingsins mjög treg til að samþykkja umbæturnar en hún lét loks undan þrýstingi almennings eftir því.

Ríkisstjórn Grey batt einnig enda á þrælahald í breska heimsveldinu með löggjöf þar sem ríkisstjórnin keypti þræla af eigendum þeirra árið 1833. Grey hafði verið svarinn andstæðingur stefnumála Williams Pitt yngri á tíunda áratug átjándu aldar. Árið 1807 sagði hann af sér sem utanríkisráðherra Bretlands þegar konungurinn neitaði að gefa kaþólikkum full borgaraleg réttindi. Grey sagði af sér sem forsætisráðherra árið 1834 vegna ágreinings innan ríkisstjórnar hans varðandi Írland og dró sig úr stjórnmálum. Ævisöguritari hans, George Macaulay Trevelyan, segir um Grey:

„Í innanlandssögu okkar er árið 1832 mikilvægasti áfanginn á eftir árinu 1688 ... [Löggjöfin] bjargaði landinu frá byltingu og samfélagsóeirðum og lagði grunninn að framförum Viktoríutímabilsins.“

Earl Grey-te er nefnt eftir honum.

Tilvísanir

Forsætisráðherrar Bretlands
Utanríkisráðherrar Bretlands
Breskir jarlar
Fáni Litháen

Fáni Litháen er þrílitur með lóðréttum gulum, grænum og rauðum. Var hann tekinn upp að nýju 20. mars 1989, tæpum 2 árum áður en landið fékk aftur sjálfstæði frá Sovétríkjunum.

Fáninn var notaður á árunum 1918 - 1940 eða þangað til landið missti fullveldi sitt og varð hersetið af Sovétríkjunum. Var fáninn á millistríðsárunum þó lítið eitt ljósari.

Seinasta breyting sem á honum var gerð átti sér stað 2004 þegar lengdar-breiddar hlutföllunum var breytt frá 1:2 til 3:5.

Litháen
Litháen
SIEF

SIEF (úr frönsku: Societé Internationale d'Ethnologie et de Folklore, „Alþjóðasamtök um þjóðháttafræði og þjóðfræði“) er fræðafélag á sviði mannfræði og þjóðfræði með höfuðstöðvar í Meertens Instituut í Amsterdam. Innan félagsins starfa vinnuhópar á ýmsum sérsviðum sem fást við menningararf, trú, helgisiði, menningargreiningu, og fleira. Félagið var stofnað árið 1964 á grunni eldra félags, Commission des Arts et Traditions Populaires, sem var stofnað árið 1928 á vegum Þjóðabandalagsins. Núverandi forseti félagsins er Nevena Škrbić Alempijević (Króatíu).

Félagið skipuleggur stóra ráðstefnu á tveggja ára fresti og er aðili að alþjóðasamtökum mannfræðifélaga, World Council of Anthropological Associations.

Tímarit 
SIEF stendur að útgáfu tveggja ritrýndra tímarita; Ethnologia Europaea <ref>{{Vefheimild|url=http://www.siefhome.org/publications.shtml|titill=Ethnologia Europaea}}</ref> og Cultural Analysis'', sem koma út á tveggja ára fresti, auk fréttabréfs.

Tilvísanir

Tenglar 
 Vefur félagsins
 Cultural Analysis ()
 Ethnologia Europaea  ()

Evrópsk fræðafélög
Þjóðfræði
Henry Addington

Henry Addington, fyrsti vísigreifinn af Sidmouth (30. maí 1757 – 15. febrúar 1844), var breskur stjórnmálamaður. Hann var forsætisráðherra Bretlands frá 17. mars 1801 til 10. maí 1804.

Æviágrip
Addington var sonur Anthony Addingtons, einkalæknis Williams Pitt eldri, og Mary Hiley, dóttur prestsins Havilands John Hiley, skólastjóra skólans í Reading. Vegna starfs föður síns varð hann æskuvinur Williams Pitt yngri. Addington stundaði nám við Winchester-háskóla og Brasenose-háskóla (Oxford) áður en hann byrjaði laganám í skólanum Lincoln's Inn.

Addington var kjörinn á neðri deild breska þingsins árið 1784 fyrir Devizes-kjördæmi í Wiltshire. Hann varð þingforseti neðri deildarinnar árið 1789. Árið 1801, eftir að ríkisstjórn Pitt yngri féll vegna ágreinings um réttindi kaþólikka á Bretlandi, var Addington valinn til að taka við af honum sem forsætisráðherra.

Á ráðherratíð Addingtons sömdu Bretar um frið við Frakkland og skrifuðu árið 1802 undir friðarsáttmála í Amiens sem batt enda á frönsku byltingarstríðin og kom á friði í Evrópu í fyrsta sinn í rúman áratug. Friðarskilmálarnir voru mjög óvinsælir í Bretlandi en Bretar neyddust til þess að semja um frið þar sem landið rambaði á barmi efnahagshruns og hungursneyðar vegna stríðsrekstursins. Snemma árið 1803 hafði efnahagur Bretlands náð sér á strik og því rufu Bretar friðarsáttmálann og lýstu yfir stríði á hendur Frakklandi þann 18. maí. Þar með hófst fyrsta stríð Napóleonsstyrjaldanna.

Addington þótti lélegur stríðsleiðtogi og þegar syrti í álinn árið 1804 var hann að lokum sviptur embætti og Pitt yngri varð forsætisráðherra á ný. Addington var þó áfram áhrifamikill stjórnmálamaður og næsta ár var hann gerður vísigreifi af Sidmouth. Hann tók sæti í ríkisstjórn Pitt árið 1806 sem forseti ríkisráðsins og innsiglisstjóri. Hann tók árið 1807 sæti í ríkisstjórn Williams Grenville, aftur sem forseti ríkisráðsins. Hann gerðist innanríkisráðherra árið 1812. Í því embætti vakti hann reiði stjórnarandstöðunnar þegar hann nam úr gildi rétt fangelsaðra til réttarhalda árið 1817, stóð fyrir fjöldamorðum gegn mótmælendum í Peterloo árið 1819 og setti sex lagaskipanir sem bönnuðu fundi um róttækar umbætur.

Addington lét af þessu embætti árið 1822 og við honum tók Robert Peel. Hann sat áfram sem ráðherra í ríkisstjórnini í tvö ár í viðbót. Hann mótmælti því að Bretland viðurkenndi nýju lýðveldin í Suður-Ameríku, mótmælti því að kaþólikkar fengju aukin réttindi og kaus á móti kjördæmaumbótum árið 1832.

Heimild 
 

Forsætisráðherrar Bretlands
Breskir vísigreifar
Adamsepli

Adamsepli er kúla á hálsnum úr brjóskinu sem umkringur barkakýlinu. Adamsepli er yfirleitt meira áberandi í körlum en konum. Í körlum stækkar adamseplið við upphaf kynþroskaskeiðsins og er eitt kyneinkenni karla. 

Adamseplið ver veggi og fremri hluta barkakýlisins og raddböndin. Eftir því sem adamseplið stækkar verður rödd einstaklingsins dýpri.

Þessi líkamshluti er talinn draga nafn sitt af dæmisögu um Adam. Í sögunni kyngir Adam hinum forboðna ávexti sem festist svo í hálsnum á honum. Engar heimildir eru fyrir dæmisögunni í biblíunni, hebreskum skrifum né kóraninu.

Líkamshlutar
George Canning

George Canning (11. apríl 1770 – 8. ágúst 1827) var breskur stjórnmálamaður úr flokki Tory-manna (Íhaldsmanna) sem gegndi ýmsum ráðherraembættum í fjölmörgum ríkisstjórnum þar til hann varð sjálfur forsætisráðherra Bretlands síðustu fjóra mánuði ævi sinnar.

Canning var sonur leikkonu og misheppnaðs athafnamanns. Hann hlaut fjárstyrk frá frænda sínum, Stratford Canning, sem gerði honum kleyft að stunda nám í Eton-skóla og Christ Church í Oxford. Cannig hóf stjórnmálaferil árið 1793 og kleif hratt upp metorðastigann. Hann var launastjóri lögreglunnar (1800–01) og féhirðir sjóhersins (1804–06) í ríkisstjórn Williams Pitt yngri. Hann var síðan utanríkisráðherra (1807–09) í ríkisstjórn hertogans af Portland, sem var þá fárveikur. Canning var áhrifamesti meðlimur ríkisstjórnarinnar og skipulagði árás breska flotans á danska flotann í Kaupmannahöfn árið 1807 til þess að tryggja yfirburði Breta á sjó gegn Napóleon. Árið 1809 særðist Canning í einvígi við óvin sinn, Castlereagh lávarð og var ekki boðið að taka við af Portland sem forsætisráðherra. Spencer Perceval varð forsætisráðherra og Canning gegndi ekki mikilvægu embætti fyrr en eftir að Perceval var myrtur árið 1812.

Canning gerðist síðan sendiherra til Portúgal í ríkisstjórn Liverpool lávarðar (1814–16), forseti stjórnarráðsins (1816–21), og utanríkisráðherra og leiðtogi neðri þingdeildarinnar (1822–27). Konungnum var í nöp við Canning og gerði sitt besta til að spilla fyrir utanríkisstefnu hans. Canning tókst hins vegar að byggja upp almennan stuðning við stefnumál sín. Sagnfræðingurinn Paul Hayes telur að Canning hafi unnið þrekvirki í samskiptum Bretlands við Spán og Portúgal með því að stuðla að sjálfstæði amerískra nýlenda þeirra. Stefnumál hans bættu verslunarstöðu breskra kaupmanna og studdu við bandarísku Monroe-kenninguna.

Canning var svarinn andstæðingur evrópsku hljómkviðunnar, kerfis sem íhaldsöfl álfunnar settu á fót eftir Vínarfundinn árið 1815. Hayes segir að í utanríkismálum hafi mikilvægasta afrek Canning verið „eyðilegging nýja heilaga bandalagsins sem hefði drottnað yfir Evrópu ef enginn hefði skorað á það. Canning skildi að það nægði ekki að Bretland sniðgengi ráðstefnur og fundi; það var nauðsynlegt að sannfæra hin veldin um að hagsmuna þeirra yrði ekki gætt með kerfi hernaðarinngripa sem byggðust á löghyggju, þjóðernisbælingu og mótþróa við byltingum.“

Þegar Liverpool lávarður sagði af sér í apríl árið 1827 gerðist Canning forsætisráðherra í hans stað. Hertoginn af Wellington og Robert Peel neituðu báðir að starfa í ríkisstjórn Canning og Íhaldsflokkurinn klofnaði milli afturhaldssinna Wellingtons og stuðningsmanna Canning. Canning bauð því nokkrum Viggum sæti í ríkisstjórn sinni. Heilsu hans hrakaði skyndilega og hann lést í ágúst árið 1827 eftir aðeins 119 daga í embætti. Forsætisráðherratíð hans var sú stysta í sögu Bretlands.

Tilvísanir

Forsætisráðherrar Bretlands
Utanríkisráðherrar Bretlands
Kíghósti

Kíghósti er sjúkdómur vegna Bordetella pertussis bakteríunnar

Öndunarfærasjúkdómar
Gulyllir

Gulyllir (fræðiheiti: Sambucus australasica) er austur Ástralskur runni sem finnst yfirleitt í eða við jaðar regnskóga.

Samsett laufin eru fjöðruð. Með heildarlengd á milli 6 til 25 sm löng. Blaðpörin (þrjú til fimm talsins) eru öfugt lensulaga eða mjó-tígullaga. 2 til 1 sm löng og 0.4 til 3 sm breið. Gljáandi að ofan, tennt og hárlaus. Lítill kirtill getur verið sjáanlegur við grunni smáblaða. Leggur samsettra blaðanna er á milli 2 til 10 sm langur. Stilkar smáblaðanna eru 2 til 5 mm langir.

Runninn verður að 4 metra hár. Ilmandi rjómagul blómin myndast frá október fram í mars. Gul, kringlótt berin eru um 5 mm í þvermál.

Tilvísanir

Geitblaðsætt
Yllir
Evrópudvergyllir

Evrópudvergyllir (fræðiheiti: Sambucus ebulus) er jurtkennd tegund af Ylliættkvísl, ættuð frá suður og mið Evrópu og suðvestur Asíu. Hann virðist einnig vera orðinn ílendur í hluta Norður Ameríku (New York, New Jersey og Québec).

Lýsing
Sambucus ebulus verður um 1 til 2 metra hár og er með upprétta, yfirleitt ógreinda stofna sem vaxa margir saman upp af umtalsverum fjölærum rótarstönglum. Blöðin eru gagnstæð, fjöðruð með stöku endasmáblaði, 15 til 30 sm löng, með 5 til 9 smáblöðum með stækri lykt. Stönglarnir enda á klasa af hvítum blómum (einstaka sinnum bleikum), 10 til 15 sm í þvermál. Berin eru gljáandi svört 5–6 mm í þvermál. Þroskað berið er með fjólubláan safa.

Tilvísanir

Ytri tenglar
 Grieve, 'A Modern Herbal' (1931)

Geitblaðsætt
Yllir
Æðsti strumpur

Æðsti strumpur (franska: Le Schtroumpfissime) er önnur bókin í ritröðinni um Strumpana og kom út árið 1963. Listamaðurinn Peyo teiknaði og samdi söguna í samvinnu við Yvan Delporte. Hún var jafnframt fyrsta strumpabókin sem kom út á íslensku árið 1979.

Söguþráður 
Sagan Æðsti strumpur hefst þegar yfirstrumpurinn yfirgefur þorpið og strumparnir ákveða að kjósa þurfi æðstráðanda í fjarveru hans. Við tekur kostuleg kosningabarátta sem lýkur með sigri eins í hópnum. Metorðin stíga honum þó til höfuðs og hann tekur sér fljótlega alræðisvald í þorpinu. Æðsti strumpur lætur krýna sig konung og reisir sér víggirta höll. Andspyrnuhreyfing rís upp og fylkingingum lýst saman í bardaga, þegar yfirstrumpur snýr aftur til þorpsins og allt fellur í ljúfa löð.

Strumfónían er stutt aukasaga sem fylgir ævintýrinu um Æðsta strump. Þar segir frá laglausum strumpi sem leikur á trompet í hljómsveit strumpaþorps. Hann er rekinn á brott, þar sem Kjartan galdrakarl kemst á snoðir um vandræði hans. Kjartan, dulbúinn sem skógardís, færir strumpinum flautu sem svæfir hvern þann er á hlýðir. Íbúar strumpaþorpsins falla í dásvefn, en hinum ólánlega trompetleikara tekst að snúa á Kjartan og vekja strumpana aftur til lífsins.

Íslensk útgáfa 
Bókin kom út á vegum Iðunnar árið 1979 í samvinnu við danska forlagið Carlsen. Þýðingin var gefin út undir dulnefninu Strumpur. 

Myndasögur
Strumparnir
Bókaárið 1963
Robert Jenkinson, jarl af Liverpool

Robert Banks Jenkinson, annar jarlinn af Liverpool, (7. júní 1770 – 4. desember 1828) var breskur stjórnmálamaður og forsætisráðherra Bretlands frá 1812 til 1827. Hann leiddi Bretland í Napóleonsstyrjöldunum þegar gæfan snerist gegn Napóleon og Frakkland var sigrað. Liverpool hafði áður verið utanríkisráðherra í ríkisstjórnum Williams Pitt yngri og Henry Addington.

Þótt Liverpool hafi verið forsætisráðherra þegar Bretland vann Napóleonsstyrjaldirnar er hans aðallega minnst fyrir harðræði sitt  eftir að þeim lauk. Árið 1819 gerði riddaraliðssveit árás á samkomu um 60.000–80.000 friðsamlegra mótmælenda í Manchester sem kröfðust umbóta í kjördæmakerfinu. Fimmtán manns létu lífið og 400–700 særðust. Eftir uppákomuna, sem var kölluð „Peterloo-fjöldamorðin“, setti ríkisstjórn Liverpool ýmis lög sem takmörkuðu borgaraleg réttindi, þar á meðal með heftingu á tjáningarfrelsi og takmörkun á rétti til réttarhalda og til að halda fjöldasamkomur. Lögin voru svo óvinsæl að misheppnað samsæri var gert til að koma Liverpool og öðrum ríkisstjórnarmeðlimum fyrir kattarnef.

Á Vínarfundinum hvatti Liverpool Evrópuveldin til þess að banna þrælahald og heima fyrir hvatti hann til þess að lög sem bönnuðu verkamönnum að mynda stéttarfélög yrðu afnumin. Mestallan feril sinn var Liverpool á móti því að kaþólikkar fengju borgaraleg réttindi á Bretlandi og sagði að endingu af sér árið 1827 þegar George Canning mælti formlega með því að ríkisstjórnin styddi lagafrumvarp þess efnis.

Á ráðherratíð Liverpool háði Bretland stríð við Bandaríkin í annað og síðasta sinn. Ríkisstjórn Liverpool bannaði einnig innflutning á hveiti með kornlögunum svokölluðu árið 1815 til þess að hækka verð á brauði í Bretlandi. Lögin leiddu til fjöldamótmæla og uppþota í London.

Tilvísanir

Forsætisráðherrar Bretlands
Utanríkisráðherrar Bretlands
Breskir jarlar
Zaha Hadid

Dame Zaha Mohammad Hadid DBE RA (arabíska: زها حديد Zahā Ḥadīd; 31. október, 1950 – 31. mars, 2016) var írask-breskur arkitekt.

Hún var fyrsta konan sem hlaut Pritzker-verðlaunin árið 2004. Hún hlaut virtustu bresku verðlaunin fyrir byggingarlist, Stirling-verðlaunin, árin 2010 og 2011. Árið 2012 var hún slegin til riddara af Elísabetu 2. fyrir þjónustu við byggingarlist og árið 2015 varð hún fyrsta og eina konan sem hlaut konunglegan gullpening frá Royal Institute of British Architects..

Í grein í dagblaðinu The Guardian var henni lýst sem „drottningu sveigjunnar“, sem hefði „frelsað formfræði byggingarlistarinnar og gefið henni alveg nýja sjálfsmynd.“ Helstu verk hennar eru Vatnsíþróttamiðstöðin fyrir Ólympíuleikana í London 2012, Broad Art Museum við Michigan-háskóla í BNA, og Guangzhou-óperuhúsið í Kína. Sumt af því sem hún hannaði var fyrst búið til að henni látinni, þar á meðal stytta fyrir Brit-verðlaunin 2017, og nokkrar af byggingum hennar voru enn í smíðum þegar hún dó, þar á meðal Al Wakrah-völlurinn í Katar, fyrir Heimsmeistaramótið í knattspyrnu karla 2022.

Tilvísanir 

Íraskir arkitektar
Breskir arkitektar
Fólk fætt árið 1950
Fólk dáið árið 2016
Škoda Auto

Škoda Auto er tékkneskur bílaframleiðandi. Upphaflega hét fyrirtækið Laurin & Klement og var stofnað 1895 í Mladá Boleslav. Árið 1925 komst það í eigu iðnfyrirtækisins Škoda Works sem var þjóðnýtt af Tékkóslóvakíu árið 1948. Fyrirtækið var einkavætt eftir 1991 og komst að fullu í eigu þýska eignarhaldsfélagsins Volkswagen Group árið 2000.

Tékkneskir bílaframleiðendur
Bíó Paradís

Bíó Paradís er kvikmyndahús við Hverfisgötu 54 í miðborg Reykjavíkur. Áður var þar kvikmyndahúsið Regnboginn sem var fyrsta fjölsalakvikmyndahúsið í Reykjavík. Bíó Paradís sýnir einkum myndir sem almenn kvikmyndahús taka ekki til sýninga, eins og heimildarmyndir og myndir á öðrum málum en ensku, auk þess sem það hýsir kvikmyndaviðburði eins og Alþjóðlega kvikmyndahátíð í Reykjavík og Alþjóðlega barnakvikmyndahátíð í Reykjavík. Húsið var opnað 15. september 2010 með sýningu heimildarmyndarinnar Backyard eftir Árna Sveinsson. Rekstraraðili kvikmyndahússins er sjálfseignarstofnunin Heimili kvikmyndanna ses sem ýmis fagfélög kvikmyndagerðarfólks standa að. Kvikmyndahúsið er aðili að samstarfsneti evrópskra kvikmyndahúsa, Europa Cinemas.

Bíó Paradís sagði upp öllu starfsfólki sínu í lok janúar árið 2020 og áætlaði að kvikmyndahúsið hætti starfsemi sinni þann 1. maí. Ástæðan var þreföld til fjórföld hækkun á leiguverði húsnæðisins, sem hafði áður verið undir markaðsverði vegna niðurníðslu þess. Þann 2. júlí 2020 var hins vegar tilkynnt að samkomulag hefði náðst við húseigendur og að kvikmyndahúsið myndi aftur opna starfsemi í september sama ár.

Tenglar
 Vefur Bíós Paradísar

Tilvísanir

Kvikmyndahús í Reykjavík
Miðborg Reykjavíkur
Lóur

Lóur (fræðiheiti: Pluvialis) er ættkvísl vaðfugla. Búsvæði þeirra er á tempraða og heimskautasvæðum norðurhvels jarðar. Nafnið pluvialis kemur frá orðinu pluvia á latínu sem þýðir rigning. En talið var að þær hópuðust saman í rigningu. Tegundirnar eru fjórar og hafa allar á varptíma svarta undirsíðu ásamt því að hafa gulleita eða gráleita efri síðu. Þær éta aðallega skordýr.

Tegundir 
Gulllóa (Pluvialis dominica)
Heiðlóa (Pluvialis apricaria)
Glitlóa (Pluvialis fulva)
Grálóa (Pluvialis squatarola)

Lóuætt