alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Mistilteinn

Viscum album er tegund í Santalaceae, almennt þekkt sem mistilteinn. Hann er innfæddur í Evrópu og vestur og suður Asíu.

Undirtegundir 
Nokkrar undirtegundir eru almennt viðurkenndar. Þær eru mismunandi í lit berja, stærð og lögun blaða, og sérstaklega hýsiltegundum.
Viscum album subsp. abietis (Wiesb.) Abromeit. Mið Evrópa. Berin hvít; blöðin allt að 8sm. á Abies.
Viscum album subsp. album. Evrópa, Suðvestur Asía austur til Nepal. Berin hvít; blöðin 3 til 5 sm. Á Malus, Populus, Tilia, og sjaldnar á ýmsum öðrum tegundum, þar á meðal (sjaldan) Quercus.
Viscum album subsp. austriacum (Wiesb.) Vollmann. Berin gul; blöðin 2 - 4sm. Mið Evrópa. Á Larix, Pinus, Picea.
Viscum album subsp. meridianum (Danser) D.G.Long. Suðaustur Asía. Berin gul; blöðin 3 - 5 sm. á Acer, Carpinus, Juglans, Prunus, Sorbus.
Viscum album subsp. creticum hefur nýlega verið lýst frá austur Krít. Berin hvít; blöðin stutt. Á Pinus brutia.
Viscum album subsp. coloratum Kom. Er í Flora of China skráð sem aðskilin tegund Viscum coloratum (Kom) Nakai.

Myndir

Tilvísanir

Viðbótarlesning
Flora of Pakistan: Viscum album
Viscum album subsp. creticum
Huxley, A., ed. (1992). New RHS Dictionary of Gardening 4: 676. 

Sníkjuplöntur
Baobab

Baobabættkvíslin (Adansonia) er plöntuætt með átta hitabeltis tegundum í ættinni Malvales. Sjö tegundir eru frá Afríku, þar af eru sex í Madagaskar, auk þess er ein tegund frá Ástralíu.

Ættkvíslin heitir eftir Michel Adanson.

Heimildir 
 Baum, D.A. (1995) A systematic revision of Adansonia (Bombacaceae). Annals of the Missouri Botanical Garden 82(3): 445
 Opinber heimasíða Baobabs, Baobab  (en)

Heimildir
Dolores O'Riordan

Dolores Mary Eileen O'Riordan (fædd 6. september 1971 í Ballybricken, Limerick-sýslu – látin 15. janúar 2018 í London) var írsk söng- og tónlistarkona sem þekktust var sem söngkona hljómsveitarinnar The Cranberries. O'Riordan átti einnig sólóferil þar sem hún gaf út tvær plötur og var í hljómsveitinni D.A.R.K. með bassaleikara The Smiths, Andy Rourke.

Árið 1994 giftist O'Riordan Don Burton, fyrrum tónleikaskipuleggjanda Duran Duran. Þau eignuðust 3 börn saman en skildu árið 2014. O'Riordan greindi frá því árið 2017 að hún hafði verið greind með geðhvörf. Í janúar árið 2018 lést O'Riordan en hún hafði verið við upptökur í London með Cranberries. Hún hafði drukknað af slysförum í baði eftir að hafa drukkið ótæpilega.

Sólóskífur
Are You Listening? (2007)
No Baggage (2009)

Heimild

Írskir tónlistarmenn
Fólk fætt árið 1971
Fólk dáið árið 2018
Émile Zola

Émile Zola (2. apríl 1840 – 29. september 1902) var franskur rithöfundur og blaðamaður. Hann er talinn upphafsmaður natúralisma í bókmenntum og er einn vinsælasti rithöfundur Frakka auk þess sem hann hefur verið einna oftast birtur og þýddur um heim allan. Skáldsögur hans hafa oft verið kvikmyndaðar og gerðar að sjónvarpsþáttum.

Líf og verk Zola hafa mikið verið rædd í sagnfræðiverkum. Á bókmenntasviðinu er hann þekktastur fyrir verkið Les Rougon-Macquart, skáldverk í tuttugu bindum sem lýsir frönsku samfélagi á tíma annars franska keisaradæmisins frá sjónarhorni Rougon-Macquart-fjölskyldunnar. Verkið fylgir kynslóðum fjölskyldunnar og fjallar með hverri þeirra um ákveðið tímabil.

Síðustu ár hans einkenndust af afskiptum hans af Dreyfus-málinu, en Zola birti í janúar árið 1898 greinina J'accuse…! (Ég ásaka…!) til varnar Alfreds Dreyfus og var fyrir vikið sakfelldur fyrir meiðyrði og sendur í útlegð til London.

Tilvísanir

Franskir rithöfundar
Franskir blaðamenn
Affinity Designer

Affinity Designer er séreignarhugbúnaður fyrir vigurteikningu (vektorateikningu).  Forritið er til fyrir macOS og Microsoft Windows. Það vann Apple Design Award árið 2015.

Mögulegt er að opna í forritinu skjöl á  PDF sniði, skrár frá  Adobe Photoshop og Adobe Illustrator og flytja út skrár á þessu formi og einnig sem SVG (Scalable Vector Graphics) skrár  og EPS skrár.

Affinity Designer kom út fyrir Microsoft Windows í nóvember 2016.

Myndvinnsluforrit
Séreignarhugbúnaður

Séreignarhugbúnaður er hugbúnaður þar sem framleiðandi heldur eftir eignarétti á hugbúnaðinum eftir að honum hefur verið dreift. Notandi hefur þannig einungis leyfi til að nota hugbúnaðinn. Séreignarhugbúnaður en andstæða við frjálsan hugbúnað.

Tengt efni 
 Frjálst efni
 Opinn hugbúnaður
 Frjáls hugbúnaður

Tenglar 
 Frjáls og opinn hugbúnaður (útg. Ríkisendurskoðun) 
 Aðgerðaáætlun Ríkisstjórnar Íslands fyrir innleiðingu frjáls og opins hugbúnaðar hjá opinberum aðilum 2011
Gestapo

Gestapo (stytting á Geheime Staatspolizei eða „Leynilögregla ríkisins“) var leyniþjónusta Þýskalands nasismans og Evrópu undir hernámi nasista í seinni heimsstyrjöld.

Hermann Göring, þáverandi innanríkisráðherra Prússlands, stofnaði Gestapo árið 1933 sem deild innan prússnesku lögreglunnar. Í upphafi var Gestapo persónulegt valdatæki sem Göring notaði til að ofsækja pólitíska andstæðinga sína. Frá og með 20. apríl 1934 var Gestapo stýrt af leiðtoga SS-sveitanna, Heinrich Himmler, sem var útnefndur foringi lögreglusveita í Þýskalandi árið 1936. Gestapo var þá að breytast í ríkisstofnun og undirdeild Sicherheitspolizei (Öryggislögreglunnar) frekar en að vera prússnesk héraðsstofnun. Frá og með 27. september 1939 var Gestapo stjórnað af öryggisstofnuninni Reichssicherheitshauptamt og var talin systurstofnun SS-öryggisþjónustunnar. Gestapo var falið að uppræta raunverulega og meinta andófsmenn innan og utan Þýskalands og andspyrnuhreyfingar á svæðum sem Þjóðverjar lögðu undir sig í stríðinu. Með grimmdarverkum sínum varð Gestapo þekkt fyrir hrottaskap og valdníðslu. Gestapo lék jafnframt lykilhlutverk í framkvæmd Helfararinnar, sér í lagi í gegnum B4-skrifstofuna sem Adolf Eichmann fór fyrir.

Gestapo var virk fram á síðustu daga nasistastjórnarinnar en stofnunin var fordæmd sem glæpasamtök í Nürnberg-réttarhöldunum.

Tilvísanir

Leyniþjónustur
Nasismi
Stofnað 1933
Lagt niður 1945
Félix Faure

Félix Faure (30. janúar 1841 – 16. febrúar 1899) var franskur stjórnmálamaður sem var forseti Frakklands frá 1895 til dauðadags.

Faure kom úr millistéttarfjölskyldu og átti fyrir sér feril sem sútari. Hann varð ríkur á því að versla með leður. Hann hóf smám saman stjórnmálaferil, fyrst í héraðsstjórnmálum þorpsins Havre en síðan sem fulltrúi Neðra-Signuhéraðs á franska fulltrúaþinginu þar sem hann gekk í hóp hófsamra lýðveldissinna.

Faure var gerður flotamálaráðherra árið 1894 í ríkisstjórn Charles Dupuy og var nokkrum mánuðum síðar kjörinn forseti franska lýðveldisins eftir afsögn  Jean Casimir-Periers. Í kosningunum vann hann sigur með stuðningi konungssina og hófsamra lýðveldissinna gegn miðvinstrimanninum Henri Brisson. 

Forsetatíð Faure einkenndist af Dreyfusmálinu, sem skipti Frökkum í tvær fylkingar með eða á móti Alfred Dreyfus. Varnarritið J’accuse eftir Émile Zola sem gagnrýndi meðferðina á Dreyfus var í formi opins bréfs sem var stílað sérstaklega á Faure forseta. Faure var sjálfur andsnúinn því að mál Dreyfusar yrði tekið upp á ný þar sem honum þótti það ekki samræmast lögum, en dagbækur hans sýna þó fram á að Faure var sjálfur sannfærður um sakleysi Dreyfusar.

Faure lést í embætti eftir fjögur ár á forsetastól. Af þeim fjórum forsetum Frakklands sem hafa látist í embætti er Faure sá eini sem lést í forsetabústaðnum í Élysée-höll. Faure lést úr heilablóðfalli í faðmi hjákonu sinnar, Marguerite Steinheil, aðeins klæddur vestinu einu saman. Franskir fjölmiðlar komust svo að orði að Faure hefði látist úr því að „fórna of miklu til Venusar“, þ.e.a.s. ofkeyrt sig í ástarleik með hjákonunni. Aðrir vísuðu því á bug og héldu því fram að Faure hefði dáið af eðlilegum orsökum. Georges Clemenceau sagði um Faure eftir dauða hans að „hann vildi vera Sesar en var í lokin bara Pompeius.“ (Il voulait être César, il ne fut que Pompée.) Hér lék Clemenceau sér með orð því „Pompée“, frönsk stöfun á nafni Pompeiusar, getur einnig þýtt „pumpaður“ eða, í óeiginlegri merkingu, „tottaður“.

Tilvísanir

Forsetar Frakklands
Jean Casimir-Perier

Jean Casimir-Perier (8. nóvember 1847 – 11. mars 1907) var franskur stjórnmálamaður sem var forseti Frakklands frá 27. júní 1894 þar til hann sagði af sér 16. janúar 1895. Hann var þar áður forsætisráðherra frá 3. desember 1893 til 22. maí 1894. Casimir-Perier var 46 ára að aldri þegar hann var kjörinn í forsetaembættið og er þar með þriðji yngsti maðurinn sem hefur gegnt því á eftir Louis-Napoléon Bonaparte og Emmanuel Macron. Forsetatíð hans var jafnframt sú stysta í sögu lýðveldisins; aðeins sex mánuðir og tuttugu dagar.

Casimir-Perier kom úr fjölskyldu iðnaðarmanna, bankastjóra og stjórnmálamanna. Sjálfur barðist hann í fransk-prússneska stríðinu og hlaut frönsku heiðursorðuna fyrir hugrekki sitt í orrustunni við Bagneux. Hann hóf stjórnmálaferil sinn sem ritari föður síns, Auguste Casimir-Periers, sem var innanríkisráðherra í ríkisstjórn Adolphe Thiers eftir stofnun þriðja lýðveldisins. Casimir-Perier skipaði sér í hóp vinstrisinnaðra lýðveldissinna og var skipaður forsætisráðherra Frakklands af Sadi Carnot Frakklandsforseta þann 3. desember 1893. Þar sem hann vildi halda frá völdum bæði róttæklingum og konungssinnum fór hann fyrir miðhægrisinnaðri ríkisstjórn. Casimir-Perier sagði af sér sem forsætisráðherra þann 23. maí 1894 vegna ágreinings innan ríkisstjórnarinnar um réttindi járnbrautarverkamanna.

Þann 24. júní 1894 var Sadi Carnot forseti myrtur í Lyon. Casimir-Perier var kjörinn forseti í hans stað þann 27. júní sama ár en hann hafði verið nokkur tregur til að bjóða sig fram. Hann varð strax skotspónn franskra vinstrimanna, sem þótti hann vera hrokafullur ríkisbubbi. Casimir-Perier líkaði illa hve takmörkuð völd franska forsetaembættisins voru samkvæmt stjórnarskrá þriðja lýðveldisins. Hann reyndi að hafa afskipti af stjórn ríkisins en óvinsældir hans gerðu honum það illkleift. Þar sem Charles Dupuy forsætisráðherra setti Casimir-Perier út á hliðarlínurnar fór hann að leita sér að tylliástæðu til að segja sig úr embættinu.

Eftir aðeins sex mánuði í embætti sagði Casimir-Perier af sér sem forseti Frakklands með þeim rökum að hann væri útilokaður af ríkisstjórnum sínum og að hann væri aldrei látinn vita af ákvörðunum í utanríkismálum.

Casimir-Perier dró sig alfarið úr stjórnmálum eftir þetta og einbeitti sér að viðskiptum. Hann bar síðar vitni fyrir hönd Alfreds Dreyfusar í Dreyfus-málinu.

Tilvísanir

Forsetar Frakklands
Forsætisráðherrar Frakklands
Utanríkisráðherrar Frakklands
ICAN

ICAN eða International Campaign to Abolish Nuclear Weapons (Alþjóðleg her­ferð til af­náms kjarna­vopna á íslensku) eru alþjóðleg regnhlífarsamtök friðar- og afvopnunarsinna sem stofnuð voru árið 2007 til að beita sér fyrir banni við kjarnorkuvopnum á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Baráttan skilaði sér með samþykkt sáttmálans um bann við kjarnavopnum sumarið 2017. Fyrir þátt sinn í því máli hlutu samtökin Friðarverðlaun Nóbels sama ár.

Upphafið
Árið 2006 samþykktu Alþjóðasamtök lækna gegn kjarnorkuvá, handhafar friðarverðlaunahafa Nóbels árið 1985, tillögu á þingi sínu í Helsinki, sem haldið er annað hvort ár, þess efnis að alþjóðlegu átaki gegn kjarnorkuvopnum yrði hrundið af stað. Hin nýja hreyfing hlaut heitið ICAN og voru haldir tveir stofnfundir á árinu 2007, annar í Melbourne í Ástralíu, þar sem fyrir var öflugt samfélag kjarnorkuvopnaandstæðinga en hinn í Vínarborg þar sem fram fór fundur aðildarríkja samningsins gegn dreifingu kjarnorkuvopna. Niðurstaða skipuleggjenda ICAN var sú að sá samningur muni ekki duga til að útrýma kjarnorkuvopnum, heldur þyrfti að vinna að banni á vegum Sameinuðu þjóðanna í sama anda og efnavopnasamningurinn og bann við jarðsprengjum.

Tilvísanir

Handhafar friðarverðlauna Nóbels
Hreyfingar gegn kjarnorkuvopnum
Duus Safnahús

Duus Safnahús eru lista- og menningarmiðstöð Reykjanesbæjar og hýsa aðal sýningarsali Lista- og Byggðasafns Reykjanesbæjar. Bæði söfnin hafa hlotið viðurkenningu Safnaráðs. Þar er einnig Gestastofa Reykjaness jarðvangs (Geopark), Bátasafn Gríms Karlssonar og fleiri sýningar. 

Fjölbreytt menningarstarf er rekið í þessum gömlu verslunar- og fiskvinnsluhúsum. Saga þeirra nær aftur á 19. öld en elsta húsið, Bryggjuhúsið, var reist árið 1877 af Duus-verslun. Byggingarsaga húsalengjunnar er því vel yfir aldarlöng. Byggt var við húsin eftir þörfum hverju sinni. Um miðja 20. öld  hætti verslunin rekstri og voru húsin þá notuð í tengslum við útgerð. Undir lok síðustu aldar keypti bærinn húsin fyrir safna- og menningarstarf. Nú hefur öll lengjan verið endurbyggð en því verki lauk árið 2014.

Í húsinu eru sjö sýningarsalir af misjafnri stærð. Byggðasafnið er meðal annars með sýninguna Fast þeir sóttu sjóinn - Bátasafn Gríms Karlssonar sem opnuð var fyrst árið 2002 í Bátasal sem nú hýsir sýningar Listasafns Reykjanesbæjar og síðar árið 2021 á Miðloftinu í Bryggjuhúsinu. Sýningunni er ætlað að gefa gestum innsýn í þennan mikilvæga þátt í atvinnulífi Suðurnesjamanna þar sem allt snerist í aldir og áratugi um fiskveiðar. Listasafnið stendur fyrir fjölbreyttu sýningahaldi í Listasölum hússins árið um kring og hafa salirnir hýst afar ólíka listsköpun bæði heimamanna og annarra.

Efstu húsin: Anddyri, Bátasalur og Listasalur

Milli húsin: Gryfja, Bíósalur

Neðsta húsið, Bryggjuhús: Gestastofa, Stofa, Miðloft og Ris.

Hægt er að ganga inn í húsin um anddyri og Bryggjuhús.

Duus Safnahús eru í hjarta gamla bæjarins. Fyrir framan þau má enn sjá leifar af Keflavíkurbænum og þar sem hringtorgið er staðsett var Stokkavörin, aðal lendingarstaður báta fram á 19. öld og eitthvað lengur. Til vinstri má sjá leifar af Dráttarbraut Keflavíkur og  smábátahöfnin í Gróf er í næsta nágrenni ásamt Skessunni í hellinum. Þægilegar gönguleiðir eru bæði út á Berg til vinstri og til hægri hefst göngubrautin, Strandleiðin, sem er 10 km stígur meðfram sjónum og nær inn að Vogastapa í Innri-Njarðvík. Meðfram leiðinni eru upplýsingaskilti um sögu og náttúrufar svæðisins.

Tenglar 
 Vefsíða Duus Safnahúsa
 Vefsíða Listasafns Reykjanesbæjar
 Vefsíða Byggðasafns Reykjanesbæjar

Listasöfn á Íslandi
Émile Loubet

Émile Loubet (30. desember 1838 – 20. desember 1929) var franskur stjórnmálamaður sem var forsætisráðherra Frakklands árið 1892 og forseti Frakklands frá 1899 til 1906. Loubet var fyrsti forseti þriðja franska lýðveldisins sem sagði hvorki af sér né lést í embætti.

Loubet var lögfræðimenntaður og var kosinn á fulltrúaþing Frakklands fyrir Drôme-kjördæmi árið 1876. Árið 1892 var hann fenginn til að gerast forsætisráðherra en ríkisstjórn hans sprakk sama ár vegna Panamahneykslisins, þar sem franskir stjórnarmeðlimir voru sakaðir um að þiggja mútur til að þagga niður gjaldþrot Panamaskurðsfélagsins. Árið 1896 var Loubet kjörinn forseti efri deildar franska þingsins. Hann var síðan kjörinn forseti Frakklands árið 1896 eftir að Félix Faure forseti lést í embætti.

Sem forseti hélt Loubet áfram að rækta bandalag Frakklands við Rússland og tók meðal annars á móti Nikulási 2. Rússakeisara í opinberri heimsókn til Frakklands árið 1901 og heimsótti sjálfur Rússland árið eftir. Hann átti einnig þátt í því að mynda bandalag milli Frakklands og Bretlands þrátt fyrir ágreining milli landanna um seinna Búastríðið og Dreyfus-málið. Ólíkt forvera sínum var Loubet hlynntur því að dómsmál Alfreds Dreyfusar yrði tekið upp að nýju en hann hlaut gagnrýni fyrir að hálfu andstæðinga Dreyfusar: Sumarið 1899 réðst aðalsmaður og andstæðingur Dreyfusarsinna að Loubet á veðreiðum og sló af honum pípuhattinn. Loubet opnaði og kynnti heimssýninguna í París árið 1900 og þótti hún heppnast vel.

Loubet bauð sig ekki fram á ný að loknu sjö ára kjörtímabili sínu. Hann dró sig úr stjórnmálum eftir árið 1906 og kvaðst aldrei munu gegna embætti framar, „ekki einu sinni sem héraðsráðgjafi!“.

Tilvísanir

Forsetar Frakklands
Forsætisráðherrar Frakklands
Bátasafn Gríms Karlssonar

Bátasafn Gríms Karlssonar var opnað í Duus Safnahúsum í Reykjanesbæ á lokadaginn 11. maí árið 2002. Á sýningunni eru rúmlega 100 líkön, flest af skipum sem hafa verið smíðuð eða keypt til landsins á árunum eftir seinna stríð og fram til 1960. Þar má einnig sjá hluti og myndir sem tengjast sjávarútvegssögu þjóðarinnar og eru í eigu Byggðasafns Reykjanesbæjar.

Allt frá fyrstu öldum byggðar hafa Íslendingar róið til fiskjar, lengst af á opnum bátum. Með vélvæðingu flotans gerbreyttust aðstæður og stórstígar breytingar urðu á öllu samfélaginu. Í dag er sjávarútvegur ein af meginstoðum íslensks þjóðfélags.

Um áratugaskeið sótti Grímur Karlsson sjóinn en sjórinn og sjómennskan hafa átt hug hans allan. Skipið er annað heimili sjómanna og lífið um borð sérstætt, hvort sem það er gott eða slæmt, auðvelt eða erfitt. Margvísleg atvik henda og til verða sögur, misjafnlega sannar, sem berast frá skipi til skips og sumar ná aldrei landi. 

Hvert tímabil á sér andrúmsloft, málefni, sögur, gleði og sorgir. Með smíði líkana af skipunum reynir Grímur að halda til haga þessum ríka sjóði sem svo auðveldlega getur horfið.

Tenglar 
 Vefsíða Duus Safnahúsa

Söfn á Íslandi
Listasafn Reykjanesbæjar

Listasafn Reykjanesbæjar miðlar myndlist með fjölbreyttu sýningarhaldi, fyrirlestrum, leiðsögn og útgáfu. Sýningarsalur Listasafnsins er í Duus Safnahúsum í Reykjanesbæ. Þar er einnig sýningarsalur Byggðasafns Reykjanesbæjar auk fleiri sala þar sem settar eru upp tímabundnar sýningar á vegum safnanna. Listasafn Reykjanesbæjar varð að formlegu listasafni árið 2003 og telst viðurkennt safn samkvæmt skilgreiningum Safnaráðs. Verk úr safneign eru til sýnis víðs vegar í stofnunum Reykjanesbæjar. Safnkosturinn er varðveittur í safnamiðstöð Reykjanesbæjar, Ramma, og er skráður í gagnagrunninn Sarp.

Tenglar 
 Vefsíða Listasafn Reykjanesbæjar
 Vefsíða Duus Safnahúsa

Listasöfn á Íslandi
Reykjanesbær
Fyrra franska keisaraveldið

Franska keisaraveldið, síðar kallað fyrra keisaraveldið (l'Empire français eða le Premier Empire), var stjórnarfyrirkomulag Frakklands frá 18. maí 1804, þegar Napóleon Bónaparte var lýstur Frakkakeisari, til 14. apríl 1814 þegar hann sagði af sér, og síðan aftur í tæpa hundrað daga árið 1815. Keisaraveldið tók við af konsúlaveldi fyrsta franska lýðveldisins og á eftir því kom endurreisn franska konungdæmisins undir stjórn Búrbónanna.

Fyrra keisaraveldið var óvenjulegt meðal annarra ríkja Frakklands að því leyti að keisari hafði aldrei ríkt í Frakklandi áður og vegna herskárrar utanríkisstefnu þess. Napóleonsstyrjaldirnar voru háðar í nafni Frakklands gegn fimm bandalögum óvina þess frá 1805 til 1815. Í þessum stríðum lagði Napóleon undir sig meirihluta evrópska meginlandsins fyrir utan Norðurlöndin og Balkanskaga. Áhrifasvæði keisaraveldisins varð stærst árið 1812 og náði þá frá Lissabon til Moskvu.  Þegar flatarmál ríkisins var mest spannaði keisaraveldið 860.000 ferkílómetra og Frakkland taldi heilar 135 sýslur. Stórborgir eins og Róm, Hamborg, Barselóna, Amsterdam og Dubrovnik urðu franskar stjórnsýslueiningar. 

Frakkar unnu marga stórsigra á meginlandinu (þ.á.m. í Austerlitz, Iéna, Auerstadt, Eylau, Friedland og Wagram), en þessir sigrar kostuðu fjölmörg mannslíf (um 800.000 menn af hálfu Frakka). Auk þess leiddi stríðsástandið til aukinnar hófsemi Frakka í nýlendumálum og til þess að Frakkar seldu Bandaríkjunum Louisiana árið 1803 eftir að þeir höfðu glatað Martinique til Breta og Saint Domingue í haítísku byltingunni. Fjölmargar áætlanir Frakka um að gera innrás í Bretland voru kæfðar í fæðingu og sigrar Breta á sjó eins og í orrustunni við Trafalgar gerðu þeim kleift að fjármagna hernaðarbandalög gegn Frökkum. Árið 1814 unnu bandalagsherirnir loks bug á Frökkum eftir herfilegan ósigur þeirra í Rússlandsherför Napóleons, sem keisaraherinn náði aldrei að jafna sig á.

Þetta var annað tveggja franskra keisaravelda sem lutu stjórn keisara af Bónaparte-ætt, hið seinna var stofnað árið 1852. Fyrra keisaraveldið var við lýði frá 18. maí 1804, þegar Napóleon var lýstur Frakkakeisari. Þjóðaratkvæðagreiðsla þann 6. nóvember 1804 staðfesti þessa stjórnskipulagsbreytingu. Keisaraveldið var lagt niður þann 6. apríl 1814 með afsögn Napóleons í Fontainebleau og útlegð hans til Elbu. Það gekk í endurnýjun lífdaga frá 20. mars til 7. júlí 1815, þegar Napóleon sneri aftur úr útlegð, en var svo endanlega leyst upp eftir ósigur Napóleons í orrustunni við Waterloo.

Heimild

Tilvísanir

Fyrrum Evrópuríki
Saga Frakklands
Napóleonsstyrjaldirnar
Keisaradæmi
Stofnað 1804
Lagt niður 1814
Armand Fallières

Clément Armand Fallières (6. nóvember 1841 – 22. júní 1931) var franskur stjórnmálamaður sem var forsætisráðherra Frakklands í 19 daga árið 1883 og forseti Frakklands frá 1906 til 1913. Áður en hann tók við forsetaembætti hafði hann einnig verið forseti öldungadeildar franska þingsins frá árinu 1899. Fallières var mjög vinsæll meðal Frakka og var stundum kallaður „le père Fallières“ eða „faðir Fallières“ („Fallières gamli“ í óeiginlegri merkingu).

Í forsetatíð Fallières sá Frakkland fyrir endann á Dreyfus-málinu. Með lagasetningu sem undirrituð var 13. júlí 1906 var Alfred Dreyfus hleypt á ný inn í franska herinn með liðsforingjatign. Þann 4. júní var öskum helsta verjanda Dreyfusar, Émile Zola, komið fyrir í Panthéon-hvelfingunni í París.

Fallières var mjög andsnúinn dauðarefsingum og í byrjun forsetatíðar sinnar var hann vanur því að náða alla sem höfðu verið dæmdir til dauða. Í lok forsetatíðar hans var gerð tilraun til að nema úr gildi dauðarefsingar en að endingu varð ekkert úr því.

Líkt og forverar sínir hélt Fallières áfram að rækta náið samband Frakka við Rússaveldi og Bretland, en þetta bandalag þeirra átti að stemma stigu við valdi „Þríveldabandalags“ Þýskalands, Austurríkis og Ítalíu. Hann olli árið 1912 minniháttar hneyksli eftir að RMS Titanic sökk og hann vottaði Georg 5. Bretlandskonungi og William Howard Taft Bandaríkjaforseta samúð sína fyrir hina látnu en gleymdi að votta frönskum fjölskyldum sem hefðu misst ættingja í slysinu samúð og fór þess í stað í frí.

Heimild 
 

Forsetar Frakklands
Forsætisráðherrar Frakklands
Paul Deschanel

Paul Eugène Louis Deschanel (13. febrúar 1855 – 28. apríl 1922) var franskur stjórnmálamaður sem var forseti Frakklands frá 18. febrúar til 21. september árið 1920, en þá neyddist hann til að segja af sér af heilsufarsástæðum. Hann hafði áður verið forseti fulltrúadeildar franska þingsins frá 1898 til 1902 og frá 1912 til 1920. Eftir að Deschanel sagði af sér gekk hann aftur á franska þingið og sat þar til dauðadags. Deschanel var einnig rithöfundur og skildi eftir sig ýmis ritverk með samfélagshugleiðingum. Hann hlaut aðild að frönsku akademíunni árið 1899.

Deschanel vann forsetakjörið árið 1920 á móti Georges Clemenceau, sem hafði verið forsætisráðherra Frakklands í fyrri heimsstyrjöldinni, með mesta atkvæðamun í sögu lýðveldisins. Clemenceau hafði áður sigrað Deschanel í einvígi eftir að Deschanel sakaði hann um spillingu. Eftir að Deschanel sigraði kosningarnar á hann að hafa sagt Clemenceau: „Þér unnuð stríðið en við munum vinna friðinn.“

Sem forseti kom Deschanel fram á mjög sérviskulegan hátt og misbauð mörgum með hátterni sínu. Þegar mannfjöldi í Nice kastaði blómum til hans í apríl 1920 tíndi Deschanel þau upp úr leðjunni og kastaði þeim aftur í fólkið. Í næsta mánuði datt Deschanel forseti út um glugga á lestarvagni á leið frá Lyon til Montbrison klæddur náttfötunum einum saman. Hann ráfaði um þar til járnbrautarverkamaður fann hann og kom honum til byggða.

Deschanel komst einnig upp á kant við bandaríska hattagerðarmenn þegar hann neitaði að leyfa konu sinni að bera 5000 dollara hatt sem forsetahjónin höfðu fengið að gjöf frá Bandaríkjunum. Hann gaf upp fjórtán ástæður fyrir því að þiggja ekki gjöfina, þ.á.m. að París væri vagga tískunnar og það hefði slæm áhrif ef forsetafrúin bæri hatt frá Bandaríkjunum; að Bandaríkin hefðu engan smekk fyrir list og að þau hefðu reynst Frakklandi illa í viðskiptum.

Eftir lestaratvikið fóru ýmsar gróusögur á kreik um meinta geðbilun forsetans, þ. á m. um að hann hefði baðað sig úti í tjörn með hópi af öndum eða undirritað opinber skjöl með nafni Napóleons og Vercingetorix. Þessar sögur virðast mestmegnis hafa verið skáldaðar af andstæðingum Deschanel. Engu að síður hafði traust forsetans beðið slíkan hnekki að þrýst var á hann að segja af sér, sem hann gerði loks þann 21. september. Hann eyddi næstu þremur mánuðum á heilsuhæli.

Tilvísanir

Forsetar Frakklands
Crocus versicolor

Crocus versicolor er tegund blómplantna af sverðliljuætt, sem finnst í suðaustur Frakklandi, Mónakó og norðvestur Ítalíu.

Myndir

Tilvísanir

Laukar
Sverðliljuætt