Biblían

Biblían er safn trúarrita, sem sum eru meira en 2000 ára gömul en önnur nokkru yngri. Orðið Biblía er grískt og þýðir „bækur“ (sbr. alþjóðlega orðið bibliotek). 

Biblían skiptist í tvo aðalhluta, Gamla testamentið og Nýja testamentið og fjallar fyrrnefndi hlutinn um sköpun jarðar, upphaf mannfólksins, syndaflóðið, lögmálið, frelsun Ísraels og fólks hans frá Egyptalandi, afhendingu boðorðanna 10 og sýnir og vitranir spámannanna, svo eitthvað sé nefnt. Seinni hlutinn (Nýja testamentið) fjallar um fæðingu Jesú, lærisveina hans, krossfestingu hans og upprisu. Því næst fylgja ýmis bréf sem send voru af lærisveinunum og að lokum spádómsbók um endalok tilvistar okkar á jörðinni. Sumar útgáfur af biblíunni, m.a. biblía 21. aldar, skjóta svokölluðum Apókrýfuritum gamla testamentisins inn milli testamentanna.
Nokkur trúarbrögð álíta rit biblíunnar heilög og byggja trú sína meira eða minna á þeim. Meðal þessara trúarbragða eru gyðingdómur, kristni (Sem skiptist í margar kirkjudeildir, svo sem kaþólska trú, rétttrúnað og mótmælendatrú), mormónatrú, og vottar Jehóva. Þessi trúarbrögð eru þó ekki alveg sammála um hvaða rit eigi heima í biblíunni.

Biblían er víða talin vera mest selda bók allra tíma, hefur áætlaða ársveltu um 100 milljónir eintaka, og hefur haft mikil áhrif á bókmenntir og sögu.

Bækur Biblíunnar 
Biblíunni er skipt í margar bækur. Nokkuð er deilt um hverjar eiga að tilheyra henni, t.d. voru Apókrýfar bækur Gamla testamentisins ekki í íslensku Biblíunni frá 1866 til 1981, en voru aftur teknar upp í Biblíuna 2007. Eftirfarandi skipting er sú sem Hið íslenska Biblíufélag notar í útgáfu sinni á Biblíunni 2007:

Gamla testamentið 

 1. Mósebók
 2. Mósebók
 3. Mósebók
 4. Mósebók
 5. Mósebók
 Jósúabók
 Dómarabók
 Rutarbók
 Fyrri Samúelsbók
 Síðari Samúelsbók

 Fyrri Konungabók
 Síðari Konungabók
 Fyrri Kroníkubók
 Síðari Kroníkubók
 Esrabók
 Nehemíabók
 Esterarbók
 Jobsbók
 Sálmarnir
 Orðskviðirnir

 Prédikarinn
 Ljóðaljóðin
 Jesaja
 Jeremía
 Harmljóðin
 Esekíel
 Daníel
 Hósea
 Jóel

 Amos
 Óbadía
 Jónas
 Míka
 Nahúm
 Habakkuk
 Sefanía
 Haggaí
 Sakaría
 Malakí

Apókrýfar bækur Gamla testamentisins 
 Tóbítsbók
 Júdítarbók
 Esterarbók
 Speki Salómons
 Síraksbók
 Barúksbók
 Bréf Jeremía
 Viðaukar við Daníelsbók
 Fyrsta Makkabeabók
 Önnur Makkabeabók
 Bæn Manasse

Nýja testamentið 

 Matteusarguðspjall
 Markúsarguðspjall
 Lúkasarguðspjall
 Jóhannesarguðspjall
 Postulasagan
 Rómverjabréfið
 Fyrra bréf Páls til Korintumanna

 Síðara bréf Páls til Korintumanna
 Bréf Páls til Galatamanna
 Bréf Páls til Efesusmanna
 Bréf Páls til Filippímanna
 Bréf Páls til Kólossumanna
 Fyrra bréf Páls til Þessaloníkumanna
 Síðara bréf Páls til Þessaloníkumanna

 Fyrra bréf Páls til Tímóteusar
 Síðara bréf Páls til Tímóteusar
 Bréf Páls til Títusar
 Bréf Páls til Fílemons
 Bréfið til Hebrea
 Hið almenna bréf Jakobs
 Fyrra almenna bréf Péturs

 Síðara almenna bréf Péturs
 Fyrsta bréf Jóhannesar hið almenna
 Annað bréf Jóhannesar
 Þriðja bréf Jóhannesar
 Hið almenna bréf Júdasar
 Opinberunarbók Jóhannesar

Biblían á íslensku 

Þegar Íslendingar tóku kristni um það bil árið eittþúsund, þurftu menn að geta útskýrt hinn nýja sið fyrir almenningi í landinu. Meðal hins fyrsta sem ritað var á íslensku voru þýðingar helgar, sem getur bæði átt við ýmiss konar trúarlegar útleggingar, en einnig þýðingar á ritum Biblíunnar. Elstu biblíutextar sem til eru á íslensku eru taldir frá 12. öld, og er þar yfirleitt um að ræða stutta kafla eða tilvitnanir í Biblíuna. Á 13. öld virðist hafa verið unnið markvissar að því að þýða og endursegja einstök rit Biblíunnar, og var þessum þýðingum safnað saman um 1350 í ritsafn sem kallað er Stjórn. Ekki er útlilokað að öll Biblían hafi verið til í íslenskri þýðingu á 14. öld, en ekki hefur tekist að sýna fram á það. Biblía kaþólsku kirkjunnar var eingöngu á latínu, svo nefnd Vúlgata-útgáfa.

Með siðaskiptunum þurfti íslenska Biblíu. Oddur Gottskálksson steig fyrsta skrefið og þýddi Nýja testamentið á íslensku, og fékk það gefið út í Hróarskeldu 1540. Þýðingin var gerð eftir Vúlgata-útgáfunni á latínu, en Oddur studdist einnig við þýska þýðingu Marteins Lúthers.
Guðbrandur Þorláksson lauk svo verkinu og gaf út heildarþýðingu biblíunnar á Hólum 1584. 
Þýðing Guðbrandsbiblíu byggir á biblíu Lúthers og hinni dönsku biblíu Kristjáns III. Nýja testamentið í Guðbrandsbiblíu er texti Odds Gottskálkssonar með lagfæringum. Ekki er vitað hverjir þýddu Gamla testamentið. Talið er að Oddur Gottskálksson hafi þýtt Sálmana og Gissur Einarsson hefur verið talinn þýðandi Orðskviða Salómons og Síraksbókar. Hugsanlegt er að Guðbrandur hafi sjálfur þýtt önnur rit Gamla testamentisins. Alls liggja fyrir 11 útgáfur Biblíunnar á íslensku, og hefur þýðingin verið endurskoðuð meira eða minna í þeim flestum. 

Útgáfurnar eru þessar:
 Guðbrandsbiblía, Hólum 1584
 Þorláksbiblía, Hólum 1637-1644
 Steinsbiblía, Hólum 1728 (1734)
 Waysenhússbiblía, Kaupmannahöfn 1747
 Grútarbiblía, eða Biblía Hendersons, Kaupmannahöfn 1813
 Viðeyjarbiblía, Viðey 1841
 Reykjavíkurbiblía, Reykjavík 1859
 Lundúnabiblía, London 1866
 Biblía 20. aldar, 1908-1912 (oft endurprentuð)
 Biblían 1981, Reykjavík 1981
 Biblía 21. aldar, Reykjavík 2007

Af útgáfum Nýja testamentisins má nefna:

 Nýja testamenti Odds Gottskálkssonar Hróarskeldu 1540
 Nýja testamenti Guðbrands, Hólum 1609
 Waysenhúss-Nýja testamenti, Kaupmannahöfn 1746 og 1750
 Nýja testamenti Hendersons, Kaupmannahöfn 1807
 Nýja testamentið, Viðey 1825 og 1827
 Nýja testamentið, Reykjavík 1851
 Nýja testamentið, Oxford 1863 og 1866
 Nýja testamentið, Akureyri og London 1903
 Nýja testamentið, Reykjavík 1906 og 1914 (oft endurprentað)

Hið íslenska Biblíufélag var stofnað 1815 og hefur síðan séð um íslenskar útgáfur Biblíunnar.

Tilvísanir

Tenglar 

 Hið íslenska Biblíufélag
 Biblían á vef Snerpu
 Nýja testamentið verður til; Ársrit Háskóla Íslands, 1931
erlendir: 
 Entre Galilée et l'Église : la Bible., Une mise au point. Étude. Joël COL. ISBN 2-9520299-0-3, AutoEdition Méguila, 2003.

 
Trúarrit