alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Strýætt

Strýætt (fræðiheiti: Ramalinaceae) er ætt fléttna. Sjö ættkvíslir ættarinnar finnast á Íslandi, samtals 37 tegundir árið 2009. Ein tegund af strýætt er á válista á Íslandi. Það er bjargskegg (Ramalina siliquosa) sem er flokkað sem tegund í yfirvofandi hættu (VU).

Flestar tegundir af strýætt hafa glær tví- til marghólfa askgró með einraða frumum.

Tilvísanir

Strýætt
Fléttuættir
Bjargstrý

Bjargstrý (fræðiheiti: Ramalina siliquosa) eða bjargskegg er tegund fléttna af strýætt. Bargstrý finnst á Íslandi og er á válista sem tegund í yfirvofandi hættu (VU) hér á landi.

Efnafræði
Bjargstrý inniheldur fléttuefnin úsninsýru og prótócetrarsýru. Þalsvörun bjargstrýs er K-, C-, KC+ gult í barkarlagi, P+ gult í miðlagi sem breytist hægt í rauðgult.

Tilvísanir

Strýætt
Búlgur

Búlgur (fræðiheiti: Toninia) er ættkvísl fléttna af strýætt. Átta tegundir ættkvíslarinnar voru skráðar á Íslandi árið 2009 en fleiri hafa verið skráðar síðan þá. Óvíst er hversu margar tegundir búlgna lifa á Íslandi.

Tegundir á Íslandi
Listinn er byggður á skrá yfir fléttur á Íslandi frá árinu 2009 nema annað sé tekið fram. Íslensk heiti eru frá Herði Kristinssyni. Nokkrar breytingar hafa verið á flokkun sumra tegunda og því er líklegt að listinn sé ekki tæmandi.

 Toninia aromatica
 Toninia athallina
 Toninia rosulata - Hrímbúlga
 Toninia ruginosa
 Toninia sedifolia - Syllubúlga
 Toninia squalescens
 Toninia squalida - Tóarbúlga
 Toninia thiospora - Strengbúlga
 Toninia tristis
 Toninia verrucarioides

Tilvísanir

Strýætt
Tara Buckman

Tara Buckman (f. 1. október 1956) er bandarískur leikari.

Tilvísanir

Tenglar
 

Bandarískir leikarar
[
Vesturgata 29

Vesturgata 29 er uppgert timburhús sem stendur á mörkum Vesturgötu og Ægisgötu í Reykjavík.  Hendrik Ziemsen kaupmaður reisti húsið árið  1881 en hann lést og ekkja hans flutti í nýbyggt húsið með börn þeirra. Dóttir þeirra Karolina Ziemsen bjó síðan í húsinu ásamt manni sínum  Ottó N. Þorlákssyni. Þau misstu húsið árið 1936 og þá keyptu kaupmennirnir Silli og Valdi húsið og ráku þar verslun. Verslunarreksturinn fór fram Ægisgötumegin í húsinu, en í hinum enda þess var rekin Konfektgerðin Fjóla um áratuga skeið. Húsið kom síðar í erfðahlut Þorkels Valdimarssonar en hann gaf húsið til Menningar og fræðslusambands alþýðu árið 1979. MFA hafði makaskipti á húsinu við Alþýðubankann. Árið 1980 keypti Þorsteinn Jónsson húsið af Alþýðubankanum með því skilyrði að því yrði komið í upprunalegt horf.

Heimildir
 Aldagamalt hús sett í upprunalegt horf, Helgarpósturinn, 8. tölublað (26.02.1982), Blaðsíða 11
 Stakkaskipti á gömlu húsi, Þjóðviljinn, 93.-94. tölublað (25.04.1981), Blaðsíða 28

Hús í Reykjavík
Konungur Sádi-Arabíu

Konungur Sádi-Arabíu er einvaldur í Sádi-Arabíu. Hann er bæði þjóðhöfðingi og stjórnarleiðtogi landsins. Hann er auk þess höfuð Sád-ættar. Konungurinn er ávarpaður sem „verndari mosknanna tveggja“ sem vísar til mosknanna Masjid al Haram í Mekka og Al-Masjid an-Nabawi í Medina. 

Fyrsti konungur Sádi-Arabíu var Ibn Sád sem endurheimti emírsdæmi fjölskyldunnar í Ríad árið 1902. Hann lagði í kjölfarið héruðin Nejd og Hejaz undir sig. Árið 1921 lýsti hann yfir stofnun soldánsdæmisins Nejd. Árið 1926 var hann hylltur sem konungur Hejaz og gerði Nejd einnig að konungsdæmi skömmu síðar. Árið 1932 voru þessi tvö ríki sameinuð sem konungsríkið Sádi-Arabía.

Konungar Sádi-Arabíu
Isoetes brevicula

Isoetes brevicula er tegund af álftalaukum sem var lýst af E.R.L.Johnson 1984. Hún er ættuð frá Vestur-Ástralíu.

Tilvísanir

Mosajafnar
Isoetes histrix

Isoetes histrix er tegund af álftalaukum sem var lýst af Bory & Dur.. Hún er ættuð frá suðvestur Evrópu og í kring um Miðjarðarhaf. Hún líkist mjög Isoetes durieui.

Tilvísanir

Flora Europaea: Isoetes histrix

Mosajafnar
Isoetes duriaei

Isoetes duriaei er tegund af álftalaukum sem var lýst af Bory. Hún er ættuð frá suðvestur Evrópu og í kring um Miðjarðarhaf. Hún líkist mjög Isoetes histrix.

Tilvísanir

Mosajafnar
Isoetes hieroglyphica

Isoetes hieroglyphica er tegund af álftalaukum sem var lýst af A.A. Eat. Hún er ættuð frá norðvestur Norður-Ameríku (Quebec, New Brunswick, Maine og Wisconsin).

Tilvísanir

Mosajafnar
Isoetes toximontana

Isoetes toximontana er tegund af álftalaukum sem var lýst af Musselman & J.P. Roux. Hún er ættuð frá Suður-Afríku.

Tilvísanir

Mosajafnar
Jonathan Banks

Jonathan Ray Banks (f. 31. janúar 1947) er bandarískur leikari.

Tilvísanir

Tenglar

 

Bandarískir leikarar
Isoetes abyssinica

Isoetes abyssinica er tegund af álftalaukum sem var lýst af Chiovenda.

Tilvísanir

Mosajafnar
Isoetes kirkii

Isoetes kirkii er tegund af álftalaukum sem var lýst af Addison Brown. Hún er ættuð frá Nýja-Sjálandi.

Tilvísanir

Mosajafnar
Gullhnoðri

Gullhnoðri (fræðiheiti: Lachnum bicolor) eða tvílitahnyðlingur er skálarlaga sveppur sem vex á barkarlausu spreki birkis, fjalldrapa og grenitegunda á Íslandi. Hann er nokkuð tíður á Íslandi og finnst í öllum landshlutum.

Tilvísanir

Hnyðlingsætt
Sveppir á Íslandi
Enska fyrsta deildin (1888-1992)

Enska fyrsta deildin (Football League First Division) var fyrrum efsta deild enskrar knattspyrnu sem var virk frá 1888 til 1992. Með endurskipulagningu var Enska úrvalsdeildin var stofnuð og síðar enska meistaradeildin o.fl. (2004).

Deildin var stofnuð árið 1888 með 12 félögum: Accrington, Aston Villa, Blackburn Rovers, Bolton Wanderers, Burnley, Derby County, Everton, Notts County, Preston North End, Stoke (nú Stoke City), West Bromwich Albion og Wolverhampton Wanderers.

Liverpool FC unnu gömlu ensku fyrstu deildina oftast eða 18 sinnum.

Heimild

Úrvalsdeildir knattspyrnu í Evrópu
Enskar knattspyrnudeildir
Lýsutarga

Lýsutarga (fræðiheiti: Lecanora argopholis) er tegund fléttna af törguætt.

Útlit
Þal lýsutörgu er hvítt eða grátt, nokkuð þykkt og reitaskipt. Stundum mynda þalreitirnir þykkar flögur sem losna frá yfirborðinu. Á þalinu eru askhirslur sem eru rauðbrúnar eða svartbrúnar, með gulhvíta gljáandi þalrönd.

Askgróin eru glær, einhólfa, sporbaugótt og 9-13 x 5-7,5 míkron að stærð.

Útbreiðsla og búsvæði
Lýsutarga vex á klettum, gjarnan á sjávarklettum. Hún finnst á Íslandi en er fremur sjaldgæf þar sem hún finnst aðeins á nokkrum stöðum á miðju Norðurlandi.

Efnafræði
Lýsutarga inniheldur fléttuefnin atranórin, epanórin, gangaleoidin og zeórín. Þalsvörun lýsutörgu er K gul, C neikvæð eða C gul, KC neikvæð og P neikvæð.

Tilvísanir

Törguætt
Pua Magasiva

Pua Magasiva (10. ágúst 1980 – 11. maí 2019) var samósk-nýsjálenskur leikari.

Tilvísanir

Tenglar

 

Nýsjálenskir leikarar
Vaxtarga

Vaxtarga (fræðiheiti: Lecanora polytropa) er tegund fléttna af törguætt. Hún er mjög algeng á basalti á Íslandi og er nánast finnanleg á hverjum steini.

Útlit
Vaxtarga hefur fölgult, gult eða grængult reitaskipt þal sem er samfellt eða úr reitflögum. Vaxtarga hefur alltaf askhirslur á þalinu. Askhirslurnar eru gular eða bleikleitar og vaxkenndar, fyrst flatar en verða seinna kúptar. Askhirslurnar hafa ljósgula þalrönd.

Askgróin eru glær, einhólfa, sporbaugótt og 9-14 x 5-6,5 míkron að stærð.

Útbreiðsla og búsvæði
Vaxtarga vex á basalti um allt land frá láglendi upp í um 1500 metra hæð. Hæst hefur hún fundist ofarlega á Snæfelli í um 1750 metra hæð. Hún hefur stundum fundist vaxandi á beinum, trjáberki og morknum viði.

Vaxtarga er mjög algeng á Íslandi. Hún er með algengustu fléttum í átta af 64 landvistgerðum í vistgerðaflokkun Náttúrufræðistofnunar Íslands. Flestar vistgerðanna eru lítið grónir melar, skriður eða grasmóar. Vaxtarga er þó einnig með algengustu fléttum í mýrahveravist, sem hefur mjög hátt verndargildi, og í grasmóavist, ljónslappaskriðuvist og grasvíðiskriðuvist sem eru á lista Bernarsamningsins um verndun villtra dýra plantna og vistgerða í Evrópu og njóta þar með sérstakrar verndar.

Efnafræði
Vaxtarga inniheldur fléttuefnin zeórín, úsninsýru og rangiforminsýru. Þalsvörun vaxtörgu er K- eða K+ daufgul, C-, KC + gul og P neikvæð.

Tilvísanir

Törguætt
Flugfélag Austurlands (2015-)

Flugfélag Austurlands er flugfélag stofnað af þremur bræðrum frá Neskaupstað sem sjá um útsýnisflug frá Egilsstaðaflugvelli. Flugfélagið var stofnað árið 2015 og fékk flugrekstrarleyfi árið 2019.

Flugfloti
Textron Aviation C172N

Tenglar
www.flugfelagausturlands.is
https://www.facebook.com/sightseeing.is/

Íslensk flugfélög
Pierre-Emerick Aubameyang

Pierre Emerick-Aubameyang (fæddur 18. júní 1989) er gabonskur knattspyrnumaður sem spilar fyrir Chelsea FC og gabonska landsliðið. Hann er annálaður fyrir hraðan leikstíl. Hann hefur skorað yfir 330 mörk í öllum keppnum.

Aubameyang hóf ferilinn í Frakklandi og hélt svo til Borussia Dortmund í Þýskalandi. Hann varð markahæsti leikmaðurinn í Bundesliga tímabilið 2016-2017. 

Frá 2018 til 2022 var hann með Arsenal. Aubameyang skoraði 22 mörk á tímabilinu 2018-2019 í ensku úrvalsdeildinni og deildi markakóngstitlinum með Sadio Mané og Mohamed Salah.
Í desember 2021 var Aubameyang sviptur kapteinstitlinum í Arsenal eftir agabrot.

Hann hélt í kjölfarið til Barcelona. Hann skoraði þrennu í sínum þriðja leik í La Liga. Í september 2022 fór hann aftur til London þegar hann samdi við Chelsea.

Faðir hans spilaði knattspyrnu fyrir gabonska landsliðið og í Frakklandi, einnig spila hálfbræður hans knattspyrnu. Móðir Aubameyang er spænsk.

Þann 19. maí 2022 tilkynnti Aubameyang opinberlega að hann hefði hætt á alþjóðavísu eftir 73 landsleiki og 30 mörk skoruð.

Heimild

 

Gabonskir knattspyrnumenn
Fólk fætt árið 1989
Isoetes giessii

Isoetes giessii er tegund af álftalaukum sem var lýst af Georg Oskar Edmund Launert. Hann er ættaður frá Namibíu í suður Afríku.

Tilvísanir

Mosajafnar
Isoetes azorica

Isoetes azorica er tegund af álftalaukum sem var lýst af Michel Charles Durieu de Maisonneuve. Hún vex á Azoreyjum (Corvo, Flores, Faial, Pico, Sao Jorge og Terceira).

Tilvísanir

Mosajafnar
LifeRing Secular Recovery

LifeRing Secular Recovery eru samtök um meðferð við fíkn eins og áfengissýki. Ólíkt AA-samtökunum krefst LifeRing þess ekki að maður lýsi því yfir að maður sé fíkill, og kerfið felur ekki í sér tengingu við trúarbrögð.

Tilvísanir 

Fíkn
Isoetes maritima

Isoetes maritima er tegund af álftalaukum sem var lýst af Underw.. Hún er ættuð frá Norður-Ameríku (Alaska, Bresku Kólumbíu, og Washington-ríki.).

Tilvísanir

Mosajafnar
Isoetes labri-draconis

Isoetes labri-draconis er tegund af álftalaukum sem var lýst af Amstutz og fékk sitt núverandi nafn af N. R. Crouch. Hún er frá suður Afríku.

Tilvísanir

Mosajafnar
Etihad Stadium

The City of Manchester Stadium, betur þekktur sem Etihad Stadium er íþróttavöllur í  Manchester, Englandi. Hann er heimavöllur Manchester City og tekur rúmlega 55 þúsund sem gerir hann 5. stærsta völlinn á Englandi. Völlurinn hýsir líka aðrar íþróttir og tónleika. 

Völlurinn var byggður ári 1999- 2002 og var fyrst notaður til að hýsa Bresku samveldisleikana (Commonwealth games). Fyrirhugað er að stækka hann upp í 63.000 sæti.

Heimildir 
 

Ensk íþróttamannvirki
Goodison Park

Goodison Park er knattspyrnuvöllur í Liverpool á Englandi og heimavöllur Everton. Völlurinn tekur tæp 40.000 í sæti. Hann hefur hýst flesta leiki í efstu deildum enskrar knattspyrnu. Everton spiluðu fyrst á Anfield en ósætti meðal eigenda varð til þess að Everton var úthýst af vellinum og því var nýr völlur byggður, steinsnar frá Anfield.

Heimildir 
 

Ensk íþróttamannvirki
Beate Klarsfeld

Beate Klarsfeld, fædd undir nafninu Beate Auguste Künzel (13. febrúar 1939) er þýskur blaðamaður sem varð fræg á 20. öld fyrir að vinna ásamt eiginmanni sínum, Serge Klarsfeld, að því að rannsaka og afhjúpa stríðsglæpamenn úr röðum nasista.

Klarsfeld vakti athygli vegna harðrar andstöðu sinnar gegn gömlum nasistum sem reyndu að sitja áfram í valdastöðum í Þýskalandi eftir seinni heimsstyrjöldina. Á flokksþingi Kristilega demókrataflokksins þann 7. nóvember árið 1968 löðrungaði hún kanslara Þýskalands, Kurt Georg Kiesinger, og kallaði hann nasista. Næst beindi hún spjótum sínum gegn Ernst Achenbach, sem var þá þingmaður á þýska ríkisþinginu en hafði verið nasisti til ársins 1945 og hafði átt þátt í því að safna saman og flytja Gyðinga frá Frakklandi í útrýmingarbúðir. Þýsk stjórnvöld hugðust útnefna Achenbach í framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins en útnefning hans var dregin til baka eftir að Klarsfeld vakti athygli á máli hans. Aðgerðir Klarsfeld settu sterkan svip á þýskt stjórnmálalíf á sjöunda og áttunda áratuginum.

Ásamt frönskum eiginmanni sínum, Serge, benti Klarsfeld í blaðagreinum og á mótmælasamkomum á fyrrum nasista sem gengu frjálsir í Þýskalandi þrátt fyrir að hafa verið dæmdir sekir fyrir stríðsglæpi af frönskum dómstólum. Meðal gömlu nasistanna sem hún benti á voru:

 Kurt Lischka, liðsmaður SS-sveitanna sem hafði safnað saman Gyðingum í París í júlí árið 1942. Árið 1971 reyndi Klarsfeld að ræna Lischka og flytja hann til Frakklands svo hægt yrði að rétta yfir honum þar. Henni mistókst ætlunarverkið og var dæmd í tveggja mánaða fangelsi fyrir uppátækið.
 Herbert Hagen, skipuleggjandi sem hafði unnið við gerð áróðurs gegn Gyðingum fyrir SS-sveitirnar og staðið fyrir útflutningi Gyðinga frá Bordeaux í janúar árið 1942.
 Klaus Barbie, leiðtogi Gestapo í Lyon sem hafði skipað flutning 44 barna af Gyðingaættum í útrýmingarbúðir í Izieu.

Með stuðningi Alþjóðaráðs gyðinga stofnaði Klarsfeld Beate Klarsfeld-stofnunina og tók þátt í ýmsum aðgerðum til að halda minningunni um Helförina á lofti. Hún var lýst riddari frönsku heiðursorðunnar árið 1984 og var sæmd riddaraorðu frönsku heiðursfylkingarinnar árið 2007 af Jacques Chirac Frakklandsforseta. Hún hlaut riddarakross frönsku heiðursorðunnar í maí árið 2011.

Í febrúar árið 2012 studdi þýski Vinstriflokkurinn framboð Klarsfeld í embætti forseta Þýskalands. Hún tapaði fyrir prestinum og mannréttindafrömuðinum Joachim Gauck, sem hlaut 991 atkvæði á sambandsþinginu en Klarsfeld aðeins 126.

Tilvísanir

Franskir blaðamenn
Þýskir blaðamenn
Isoetes brittonii

Isoetes brittonii er tegund af álftalaukum sem var lýst af D.F. Brunt. & W. C. Taylor. Hún er frá austurhluta Bandaríkjanna. Samkvæmt sumum heimildum er hún blendingur; Isoetes x brittanica
(I. engelmannii x I. riparia)

Tilvísanir

Mosajafnar
Isoetes riparia

Isoetes riparia er tegund af álftalaukum sem var lýst af Georg George Engelmann og Addison Brown. Hún er frá austurhluta Norður-Ameríku.

Undirtegundir 

Tegundin skiftist í eftirfarandi undirtegundir:

 I. r. amesii
 I. r. canadensis
 I. r. reticulata
 I. r. robbinsii

Tilvísanir

Mosajafnar
Stráloka

Stráloka (fræðiheiti; Hydrellia griseola) er tvívængjutegund sem var fyrst lýst af Carl Fredrik Fallén 1813.  Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life. Hún hefur fundist á Íslandi.

Tilvísanir 

Skordýr
Skordýr á Íslandi
Taðfluga

Taðfluga (fræðiheiti: Copromyza nigrina) er flugutegund sem finnst víða á palearktíska svæðinu.

Tilvísanir

Tenglar
Ecology of Commanster 

Skordýr

Tvívængjur
Barkbjöllur

Barkarbjöllur eru um 220 tegundir með  6000 tegundir bjallna í undirættinni Scolytinae. Áður voru þær taldar sjálfstæð ætt: Scolytidae, en eru nú taldar mjög sérhæfð grein af ranabjöllum. Vel þekkt meindýr eru í undirættinni, svo sem S. multistriatus  S. scolytus og  Hylurgopinus rufipes í álmi, Dendroctonus ponderosae,  Dendroctonus frontalis og Ips typographus í barrtrjám. Einnig er Hypothenemus hampei veruleg plága í kaffirækt víða um heim.

Gallery

Tilvísanir

Tenglar og viðbótarlesning
American and Mexican Bark and Ambrosia beetles
Southern Pine Beetle on the Forest Encyclopedia Network
PaDIL Sheet on Scolytus scolytus 
on the UF / IFAS Featured Creatures Web site
 Dendroctonus frontalis, southern pine beetle
Dendroctonus terebrans, black turpentine beetle
Ips,  engraver beetles
 Species Profile- European Spruce Bark Beetle (Ips typographus), National Invasive Species Information Center, United States National Agricultural Library. Lists general information and resources for European Spruce Bark Beetle.
Nordhaus, Hannah. Bark Beetle Outbreaks in Western North America: Causes and Consequences. University of Utah Press: Salt Lake City, 2009. 

Skordýr

Bjöllur
Stálöndin

Stálöndin er ofurhetja í Andrésar Andar-sögunum, og er í raun Andrés Önd sjálfur í dulbúningi. Stálöndinni bregður oftast fyrir í Syrpum. 

Andrés Önd er persóna sem flest allir þekkja, en ekki alveg jafn margir þekkja persónuna sem hann verður þegar hann fer inn í skápinn sinn. Í skápnum hans er takki og ef hann ýtir á þann takka virkar skápurinn hans eins og lyfta og flytur hann niður í fylgsnið sitt þar sem hann geymir leynivopnin sín, grímur af ýmsum Andabæingum og búninginn sinn. Leynivopnin hans útvegar Georg gírlausi og hefur hann einnig breytt bílnum hans Andrésar þannig að í honum eru líka leynivopn og getur hann flogið. Margar persónur í Andrés Önd hafa uppgötvað leyndarmál hans en hann hefur alltaf fundið leið til að láta hvern sem fattar leyndarmálið hans gleypa einn gleymskumola, en þeir þurka út skammtímaminnið. Stálöndin kom fyrst fram árið 1969 og síðan þá hafa margar aðrar sögur komið um þessa önd sem líkist ekki að neinu leiti hinum óheppna Andrési Önd.
Persónur í Veröld Andrésar Andar
Disney
Myndasögur
Sigríður Hagalín

Sjá einnig Sigríður Hagalín Björnsdóttir fréttakona
Sigríður Hagalín (fædd 7. desember 1926, dáin 26. desember 1992) var íslensk leikkona. Foreldrar Sigríðar voru Guðmundur Gíslason Hagalín rithöfundur og fyrri kona hans Kristín Jónsdóttir. Sigríður eignaðist tvær dætur, Kristínu Ólafsdóttur bókasafnsfræðing með fyrri eiginmanni sínum og Hrafnhildi Hagalín Guðmundsdóttur leikskáld með seinni eignmanni sínum Guðmundi Pálssyni framkvæmdastjóra Leikfélags Reykjavíkur.

Sigríður fæddist í Voss í Noregi en ólst upp á Ísafirði og þaðan lauk hún gagnfræðaprófi árið 1941. Hún stundaði síðar nám við Samvinnuskólann frá 1941-1942, Leiklistarskóla Lárusar Pálssonar 1945-1946 og Leiklistarskóla Þjóðleikhússins 1951-1953. Sigríður starfaði sem leikkona hjá Þjóðleikhúsinu og Leikfélagi Reykjavíkur frá 1953-1963 og síðar sem fastráðin leikkona hjá Leikfélagi Reykjavíkur frá 1964. 

Sigríður var um árabil ein þekktasta leikkona landsins og lék mörg eftirminnileg hlutverk, einkum á sviði en einnig lék hún í fjölda útvarps- og sjónvarpsleikrita og í kvikmyndum. Eitt þekktasta hlutverk hennar var annað aðalhlutverkið, hlutverk Stellu í kvikmyndinni Börn náttúrunnar árið 1991 en myndin var tilnefnd til Óskarsverðlauna sem besta erlenda kvikmyndin árið 1992 auk þess sem Sigríður var tilnefnd til evrópsku Felix kvimyndaverðlaunanna sem besta leikkona í aðalhlutverki árið 1991 fyrir hlutverk sitt í myndinni. Sama ár var Sigríður kosin af Alþingi í heiðurslaunaflokk listamanna.

Árið 1970 hlaut Sigríður íslensku leiklistarverðlaunin, Silfurlampann fyrir leik sinn í hlutverki Nell í leikritinu Hitabylgju og þann 1. janúar 1992 var hún sæmd riddarakrossi hinnar íslensku fálkaorðu fyrir framlag sitt til leiklistar.

Tilvísanir 

Íslenskir leikarar
Íslenskar leikkonur
Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu
Íslenskar konur á 20. öld
Íslendingar á 20. öld
Bad Cat

Bad Cat (tyrkneska: Kötü Kedi Şerafettin) er a tyrknesk-kvikmynd frá árinu 2016.

Lög í myndinni

Tilvísanir

Tenglar 
 

Teiknimyndir
Tyrkneskar kvikmyndir
Kvikmyndir frumsýndar 2016
Grín
Frumskottur

Frumskottur (fræðiheiti: Protura) eru mjög smá  (<2 mm löng), jarðvegsdýr, sem fyrst  voru uppgötvuð á 19. öld. Stundum eru þau talin til eigin flokks og stundum eru þau talin til skordýra.

Yfir 800 tegundir eru þekktar sem skiptast á milli sjö ættkvísla. Nálægt 300 tegundir eru í einni ættkvísl, Eosentomon.

Tilvísanir

Tenglar
Proturans on the University of Florida / Institute of Food and Agricultural Sciences Featured Creatures website

Skordýr
Doris Day

Doris Day (fædd undir nafninu Doris Mary Kappelhoff; 3. apríl 1922 – 13. maí 2019) var bandarísk leikkona og söngkona. Hún var einnig þekkt sem baráttukona fyrir dýravelferð.

Day hóf feril sinn sem dansari og sóttist eftir ferli í ballettdansi, en eftir að hún fótbrotnaði neyddist hún til að skipta um starfsgrein og gerðist söngkona í hljómsveitum árið 1939. Hún komst til metorða árið 1945 með söng sínum í tveimur lögum sem komust efst á vinsældalista: „Sentimental Journey“ og „My Dreams Are Getting Better All the Time“ með hljómsveitinni Les Brown & His Band of Renown. Day gekk síðan úr hljómsveitinni, hóf feril sem einsöngvari og hljóðritaði rúmlega 650 söngva frá 1947 til 1967.

Day hóf feril í kvikmyndum á seinni hluta klassíska tímans í Hollywood með kvikmyndinni Romance on the High Seas árið 1948 og átti eftir að vinna sem leikkona í Hollywood næstu 20 árin. Hún lék aðalhlutverk í margs konar kvikmyndum, meðal annars í söngleikjum, gamanleikjum og í dramamyndum. Hún lék titilhlutverkið í kvikmyndinni Calamity Jane (1953) og lék á móti James Stewart í kvikmyndinni The Man Who Knew Too Much (1956) eftir Alfred Hitchcock. Þekktustu hlutverk hennar voru í kvikmyndum þar sem hún lék á móti Rock Hudson, og má þar helst nefna myndina Pillow Talk frá árinu 1959. Day var tilnefnd til Óskarsverðlauna sem besta leikkonan fyrir leik sinn í myndinni. Hún vann einnig með James Garner í myndunum Move Over, Darling (1963) og The Thrill of It All (1963) og lék á ferli sínum á móti Clark Gable, Cary Grant, James Cagney, David Niven, Jack Lemmon, Frank Sinatra, Richard Widmark, Kirk Douglas, Lauren Bacall og Rod Taylor í ýmsum kvikmyndum. Eftir að Day hætti að birtast í kvikmyndum árið 1968 varð hún aðalleikonan í eigin sjónvarpsþáttum, The Doris Day Show, sem sýndir voru til ársins 1973.

Day var ein af frægustu kvikmyndastjörnum heims á sjöunda áratuginum og var árið 2012 ein af átta skemmtikröftum sem höfðu komist fjórum sinnum efst á vinsældalista í bandarískum kvikmyndahúsum. Árið 2011 gaf Day út 29. hljómplötu sína, My Heart, og komst á metsölulista í Bretlandi. Hún hlaut Grammy-verðlaun fyrir ævistarf sitt og Legend-verðlaunin frá bandaríska Söngvarasambandinu. Árið 1989 hlaut hún einnig Cecil B. DeMilne-verðlaunin fyrir ævistörf sín í kvikmyndum. Árið 2004 var hún sæmd Frelsisorðu Bandaríkjaforseta og hlaut síðan verðlaun fyrir ævistörf sín frá Gagnrýnendasambandi Los Angeles árið 2011.

Tilvísanir

Bandarískir leikarar
Bandarískir söngvarar
Járnlunga

Járnlunga  eða stállunga er lækningatæki  eða eins konar öndunarvél sem gerir sjúkling sem er í lunganu kleift að anda eðlilega. Þetta lækningatæki var á sínum tíma nauðsynlegt vegna sjúkdóma eins og mænuveiki og eitrana. Járnlunga er ekki lengur notað í nútímalækningum þar sem annars konar öndunaraðstoð er nú í boði og mænuveiki hefur verið útrýmt. 
Járnlunga virkaði þannig að sjúklingur var inni í nokkurs konar kassa og eingöngu höfuðið fyrir utan. Kassinn var loftþéttur og búið þannig að ekkert loft komst meðfram hálsi sjúklings. Þegar mótor var  settur í gang, þrýsti hann lofti frá fýsibelg inn í kassann og loftið þrýsti á brjóstholið. Það lét þá undan, og útöndun hófst. Þá sogar belgurinn loftið til sín inn í kassann og þrýstingur minnkar á brjóstholinu og innöndun hefst. 

Stállunga kom til Reykjavíkur 1940 að tilstuðlan nýsjálenska svæfingalæknisins Sir Robert Reynolds Macintosh en hann kom til Íslands sumarið 1939.

Heimildir

 
 Stállungað, Vísir, 103. tölublað (07.05.1940), Blaðsíða 1 
 Ungur maður fluttur  í stállunga frá Reykholti til Reykjavíkur, Morgunblaðið, 261. tölublað (17.11.1946), Blaðsíða 12 
 Lamaðist og var í stállunga í 18 ár, Tíminn, 261. tölublað (18.11.1954), Blaðsíða 2

Lækningatæki
Barrviðaráta

Barrviðaráta, eða douglasáta (fræðiheiti: Phacidium coniferarum) er sveppategund sem var fyrst lýst af G.G. Hahn, og fékk sitt núverandi nafn af DiCosmo, Nag Raj & W.B. Kendr. 1983. Hún veldur skemmdum í barrtrjám, sérstaklega lerki á Íslandi.

Tilvísanir

Sníkjusveppir
Asksveppir
Sveppir á Íslandi
Japönsk heilabólga

Japönsk heilabólga (Japanese encephalitis) er veirusýking sem smitast með moskítóflugum. Útbreiðsla sjúkdómsins er árstíðabundin og fer eftir hve mikið er af moskítóflugum.

Heimildir 
 Bólusetningar ferðamanna (vefur landlæknis)
Marfan-heilkenni

Marfan-heilkenni er arfgengur bandvefssjúkdómur sem leggst aðallega á hjarta og æðakerfi, augu og stoðkerfið. Einstaklingar með Marfan-heilkenni eru hávaxnir, grannir, útlimalangir og með langa fingur.

Heimildir

 Marfan-heilkenni er lýst í Bárðar sögu Snæfellsáss, segir Þórður Harðarson,  05. tbl. 105. árg. 2019