alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Za Dengel

Za Dengel (d. 24. október 1604) var Eþíópíukeisari sem Asnaf Sagad 2. 1603 til 1604. Hann var bróðursonur Sarsa Dengel keisara sem ætlaðist til þess að hann tæki við embættinu, en þess í stað var Jakob sonur Sarsa Dengels gerður að keisara 1597. 

Za Dengel var sendur í útlegð á eynni Daq á Tanavatni. Hann flúði þaðan til Gojjam. Þegar Za Sellase varð ráðgjafi Jakobs notaði hann tækifærið og setti Jakob af og gerði Za Dengel að keisara. Za Sellase ætlaðist aldrei til þess að Za Dengel yrði annað en leppur en hann boðaði jesúítann Pedro Páez til hirðarinnar í Dankaz og tók kaþólska trú. 

Við þetta fékk hann Za Sellase upp á móti sér. Hann skipulagði uppreisn gegn keisaranum og hugðist koma Jakobi aftur á valdastól. Za Dengel fór með her sinn gegn honum en þurfti að láta í lægra haldi, þrátt fyrir aðstoð 200 portúgalskra skytta.

Eþíópíukeisarar
Mehmed 3.

Memeð 3. (ottómantyrkneska: محمد ثالث Meḥmed-i sālis, tyrkneska: III.Mehmet; 26. maí, 1566 – 22. desember, 1603) var Tyrkjasoldán eftir föður sinn Múrað 3. frá 1595 til dauðadags. Hann varð einkum frægur fyrir að láta drepa 27 bræður og hálfbræður sína og tuttugu systur til að tryggja sig í sessi. Hann lét móður sinni, Safiye, eftir stjórn ríkisins. 

Helsti viðburður valdatíðar hans var langa styrjöldin gegn Austurríki, Transylvaníu, Vallakíu og Moldavíu.

Tyrkjasoldánar
Ferdinand 2. keisari

Ferdinand 2. (9. júlí 1578 – 15. febrúar 1637) af ætt Habsborgara, ríkti sem keisari hins Heilaga rómverska ríkis frá 1619 til dauðadags. Áður var hann erkihertogi af Styrju, konungur Bæheims og konungur Ungverjalands. Hann var eindreginn kaþólikki og barði niður mótmælendatrú í ríki sínu. Þegar Matthías keisari valdi hann sem eftirmann sinn 1618 vildi háaðallinn í Bæheimi ekki staðfesta kjör Ferdinands þótt hefð væri fyrir því að Habsborgarar væru konungar í Bæheimi og kusu Friðrik 5. kjörfursta í Pfalz í staðinn. Þetta atvik leiddi til þess að Þrjátíu ára stríðið hófst á því að Ferdinand lagði Bæheim undir sig með hervaldi.

Þegar Matthías lést 1619 tók Ferdinand við sem keisari hins Heilaga rómverska ríkis. Eftir að hann lagði Bæheim undir sig með stuðningi Kaþólska bandalagsins undir stjórn Maximilíans 1. kjörfursta í Bæjaralandi, hóf hann umfangsmiklar trúarhreinsanir í Bæheimi og Austurríki og neyddi mótmælendur til að taka kaþólska trú. 

Þegar Danir réðust með her inn í Þýskaland til varnar mótmælendum réði Ferdinand tékkneska athafnamanninn Albrecht von Wallenstein sem hershöfðingja og fékk hann til að koma sér upp her. Wallenstein, ásamt her Kaþólska bandalagsins undir stjórn Tillys greifa, gersigraði mótmælendur í nokkrum orrustum. Ferdinand gaf þá út Endurheimtartilskipunina 1629 sem kvað á um að allar eigur kaþólsku kirkjunnar frá því fyrir Passáfriðinn 1552 skyldu endurheimtar. Þessi löggjöf varð til þess að Gústaf 2. Adolf Svíakonungur ákvað að skerast í leikinn og halda með her inn í Þýskaland til varnar mótmælendum 1630. 

Svíar náðu undraverðum árangri og sóttu alla leið inn í Bæjaraland. Tilly var drepinn en Wallenstein hélt með her gegn þeim og tókst að reka þá frá Bæjaralandi. Gústaf Adolf var drepinn í einni af orrustum Svía en sænski herinn hélt áfram að herja gegn Ferdinand og Kaþólska bandalaginu. Wallenstein hóf viðræður við þá um frið en var þá myrtur að ósk keisarans vegna ótta við að hann myndi svíkja málstaðinn. Elsti sonur keisarans, Ferdinand Ungverjalandskonungur, tók við stjórn hersins og vann afgerandi sigur á Svíum í orrustunni við Nördlingen. 

Ósigur sænska hersins gerði þó ekki út um herfarir sænskra herstjóra í Þýskalandi og varð til þess að Frakkar ákváðu að hefja bein afskipti af styrjöldinni. Stríðið hélt því áfram og Þýskaland var nánast rústir einar þegar Ferdinand dó. 

Keisarar hins Heilaga rómverska ríkis
Þrjátíu ára stríðið
Konungar Ungverjalands
Konungar Bæheims
Konungar Króatíu
Habsborgarar
Aflagssögn

Aflagssögn (eða deponenssögn) er sögn sem hefur merkingu sem er í germynd, en tekur á sig form annarra sagnmynda, oftast form miðmyndar eða þolmyndar.

Tungumál sem hafa aflagssagnir 
Þessi listi er ekki tæmandi.

 Gríska hefur miðmyndar aflagssagnir (sumar hverjar nokkuð algengar) og nokkrar þolmyndar aflagssagnir. Dæmi úr grísku er ερχομαι (erchomai, ‚ég kem‘ eða ‚ég fer‘), sem hagar sér eins og miðmynd/þolmynd en er þýdd með germyndinni.
 Latína hefur þolmyndar aflagssagnir eins og loqui (‚að tala‘), pati (‚að þola‘), sequi (‚að fylgja‘) og horatari (‚að ráðleggja‘). Flestar aflagssagnir í latínu eru áhrifslausar og um helmingur þeirra beygist eftir fyrstu beygingu. Sumar hafa þolmyndarmerkingu í lýsingarhætti þátíðar. Að auki eru fjórar latneskar sagnir (audere ‚að þora‘; gaudere ‚að gleðjast‘; solere ‚að venjast‘; og fidere ‚að treysta (á)‘) kallaðar hálf-aflagssagnir, vegna þess að einungis í þátíð hafa þær útlit þolmyndar en merkingu germyndar. Stundum teljast sagnirnar iurare (‚að sverja‘), nubere (‚að giftast‘) og placeo (‚að geðjast‘) til hálf-aflagssagna. Nokkrar sagnir hafa enn fremur germyndarmerkingu í lýsingarhætti þátíðar: adolescere (‚að vaxa úr grasi‘), cenare (‚að borða‘), placere (‚að geðjast‘), prandere (‚að snæða hádegisverð‘), potare (‚að drekka‘), iurare (‚að sverja‘).

Dæmi 
 Sænska orðið andas („anda“, aflagssögn), danska og norskt bókmál ånde („anda“, ekki aflagssögn).
 Sænska orðið hoppas („vona“, aflagssögn), danska håbe, norskt bókmál håpe („vona“, ekki aflagssögn).

Tengt efni 
Miðmyndarsögn

Tilvísanir

Tenglar
The Surrey Deponency Databases

Tegundir sagna
Óregluleg sögn

Óreglulegar sagnir eru ólíkt reglulegum sögnum þær sagnir sem falla utan hefðbundinna sagnbeyginga þess tungumáls sem þær eru í.

Hvaða sagnir teljast til óreglulegra sagna fer mjög eftir tungumálinu. Í ensku eru sterk beygðar sagnir taldar óreglulegar, en í fornensku eru þær taldar reglulegar.

Fjöldi óreglulegra sagna í mismunandi tungumálum 
Á meðan hugtakið „óregluleg sögn“ er torskilgreint þá ætti taflan að neðan að sýna hve mikið þetta fyrirbæri fer eftir tungumálum.

Tengt efni 
 Óregluleg sögn á ensku

Tenglar 

 Germönsk tungumál
Wiktionary list of irregular English-language verbs
 A list of irregular German verbs; notes are in German 
 Learn English verbs effectively 
 List of irregular English verbs and exercises
 TheIrregularVerbs  All the irregular verbs of the English language. Conjugation, pronunciation, translation and examples
 Irregular English Verbs online exercises Practice online exercises with the irregular verbs and examples

 Rómönsk tungumál
 The Catalan-language Wikipedia article on irregular verbs includes a list of irregular Catalan verbs.
 Orbis Latinus notes on irregular Asturian verbs 
 Orbis Latinus list of irregular French verbs 
 Orbis Latinus list of irregular Italian verbs
 Orbis Latinus list of irregular Occitan / Provençal verbs  
 Orbis Latinus list of irregular Portuguese verbs 
 Orbis Latinus list of irregular Spanish verbs 
 Orbis Latinus list of irregular Venetan verbs 
 Italian: list of principal irregular second and third conjugation verbs

 Önnur indóevrópsk tungumál
 PDF on irregular verbs in the Greek New Testament 

Tegundir sagna
Scripta historica Islandorum

Scripta historica Islandorum (íslenska: Sagnfræðirit Íslendinga) er ritröð í 12 bindum, sem Hið Konunglega norræna fornfræðafélag gaf út á árunum 1828-1846. 

Fornfræðafélagið gaf fyrst út 12 binda ritröð , sem kölluð var Fornmanna sögur, og birtist hún á árunum 1825-1837. Þar voru einkum prentaðar Noregskonunga sögur og rit tengd þeim, eins og Jómsvíkinga saga og Knýtlinga saga. Var textinn birtur á frummálinu, íslensku. Í lokabindinu voru skrár og ítarefni. 

Fornfræðafélagið leit á sig sem samnorrænt og alþjóðlegt félag, og því var ákveðið að þýða Fornmannasögurnar bæði á dönsku og latínu til þess að kynna ritin fyrir hinum menntaða heimi. Danska útgáfan heitir Oldnordiske sagaer, og sú latneska Scripta historica Islandorum, de rebus gestis veterum borealium. Báðar eru í 12 bindum eins og Fornmannasögurnar. 

Sveinbjörn Egilsson síðar rektor, þýddi textabindin, 11 að tölu, á latínu, og þótti þýðingin afburða vel gerð. Grímur Thomsen þýddi 12. bindið á latínu.

Heimild 
Skrár Landsbókasafns Íslands o.fl.

Íslenskar bókmenntir
Saga Íslands
Glock 17

Glock 17 er hálfsjálfvirk skammbyssa framleidd af austurríska vopnafyrirtækinu Glock. Glock 17 var hönnuð í kringum árið 1980 fyrir austurríska herinn. Árið 1988 byrjaði sænski herinn að nota hana.
Notað er 9 x 19 mm skot í hana, en til eru öðruvísi tegundir af Glock 17 sem nota öðruvísi tegundir af skotum, t.d: 10mm og .45 ACP (Automatic Colt Pistol). Það magasín sem oftast er notað, komast 17 skot í, ef notuð eru 9mm skot. Lengd byssunnar er 186 millimetrar og þyngdin er 625 grömm.

Glock 17 er mikið notuð af lögreglu og hermönnum í Evrópu og einnig í Asíu. Glock 17 er notuð af: Víkingasveitinni (íslenska sérsveitin), Karhuryhmä (finnska sérsveitin), lögreglunni í Hong Kong, austurríska hernum, hollenska hernum, malasíska hernum, norska hernum og Beredskapstroppen (norska sérsveitin), sænska hernum, breskum sérsveitum og af mörgum öðrum.

Glock 18 er alsjálfvirk, en er að öðru leyti nánast eins og Glock 17.

Tengill 
 Myndband af manni að skjóta úr Glock 17.

Skammbyssur
Glock skammbyssur

en:Glock#Variants
Fornmanna sögur

Fornmanna sögur, er ritröð í 12 bindum, sem Hið konunglega norræna fornfræðafélag gaf út á árunum 1825-1837. Þar voru einkum prentaðar Noregskonunga sögur og rit tengd þeim, eins og Jómsvíkinga saga og Knýtlinga saga. Var textinn birtur á frummálinu, íslensku. Í lokabindinu voru skrár og ítarefni. 

Fornfræðafélagið leit á sig sem samnorrænt og alþjóðlegt félag, og því var ákveðið að þýða Fornmanna sögurnar bæði á dönsku og latínu til þess að kynna ritin fyrir hinum menntaða heimi. Danska útgáfan heitir Oldnordiske sagaer, og sú latneska Scripta historica Islandorum, de rebus gestis veterum borealium. Báðar eru í 12 bindum eins og Fornmanna sögurnar. 

Carl Christian Rafn, ritari Fornfræðafélagsins og driffjöðurin í starfi þess, átti frumkvæði að útgáfunni, en sjálft útgáfustarfið var að miklu leyti unnið af Íslendingum.

Bindi 

Saga Ólafs konúngs Tryggvasonar, Vol I
Saga Ólafs konúngs Tryggvasonar, Vol II
Saga Ólafs konúngs Tryggvasonar, Vol III
Saga Ólafs konúngs hins Helga, Vol I
Saga Ólafs konúngs hins Helga, Vol II
Sögur Noregs konúngs Góða, Haralds konúngs Harðrða ok sona hans
Sögur Noregs konúnga frá Magnúss Erlíngssonar
Saga Sverris konúngs
Sögur Hákonar Sverrissonar, Guttorms Sigurðarsonar,
Ínga Bárðarsonar and  Hákonar Hákonarsonar til falls Skúla hertoga
Saga Hákonar Hákonarsonar frá falli Skúla hertoga;
brot sögu Magnúss Lagabætis
Jómsvíkíngasaga ok Knytlínga
Ríkisár Noregs og Dana-konúnga
 áratal markverðustu viðoburða vísur færðar til rétts máls;
Register yfir staðanörn, hluti ok efni og yfir sjaldgæf orð

Heimild 
Skrár Landsbókasafns Íslands o.fl.

Íslenskar bókmenntir
Saga Íslands
Hreysiköttur

Hreysiköttur (einnig stundum nefndur stóra vesla) (fræðiheiti Mustela erminea) er lítið rándýr af marðarætt. Hann lifir á norðlægum slóðum á barrskóga- og túndrusvæðum. Hann er víðast hvar á norðlægum slóðum í tempraða beltinu til heimskautasvæða í Evrópu, Asíu, Kanada og BNA. Hann var fluttur til Nýja-Sjálands til að minnka fjölda kanína en er talið meindýr þar vegna þess að hann étur egg og unga innfæddra fugla og er hreysiköttur talinn meginástæða fyrir hnignun og útrýmingu margra fuglategunda þar. Hreysiköttur er næturdýr en er stundum á ferli á daginn.

Hreysikettir er 17-33 sm á lengd. Karldýr eru oftast um helmingi lengri en kvendýr. Þeir eru langir og grannvaxnir með stutta fótleggi, stutt og kringlótt eyru, stór svört augu og löng veiðihár. Á veturna er feldur þeirra hvítur, á sumrin er feldur þeirra ljósbrúnn. Hreysikattaskinn var var eftirsótt verslunarvara og táknmynd konunga. Vetrarfeldur hreysikatta var talinn merki um hreinleika eða meydóm og var mjög eftirsóttur meðal annars í skikkjur og bryddingar. Feldirnir voru saumaðir saman til að fá mynstur af svörtum deplum. 

Hreysikettir éta skordýr, kanínur, nagdýr eins og mýs og rottur og önnur lítil spendýr, fugla og unga og stundum fiska og slöngur. Þeir geta drepið bráð sem er stærri en þeir sjálfir. Refir og úlfar veiða hreysiketti.

Hreysiköttur markar sér svæði og ver það fyrir öðrum dýrum, sérstaklega öðrum karldýrum. Á svæðinu eru oftast nokkur greni. Hann er oftast einn á ferð nema við mökun og þegar móðir er með stálpaða unga.

Myndir 

Marðarætt
Regluleg sögn

Regluleg sögn er hver sú sögn sem hefur sagnbeygingu sem fylgir hefðbundinni beygingu tungumálsins sem hún tilheyrir. Sögn sem ekki beygist svona kallst óregluleg sögn.

Tegundir sagna
Laugarnes

Laugarnes er landsvæði í Reykjavík sem telst til Laugardalsins. Fyrstu heimildir um Laugarnes koma fyrir í Njálu. Þórarinn ragabróðir, sem átti og bjó í Laugarnesi, var bróðir Glúms, annars manns Hallgerðar langbrókar, en eftir víg Glúms skiptu þau á jörðum og varð Hallgerður þá eigandi að Laugarnesi. Þar bjó hún síðustu æviár sín og segir Njála að hún sé grafin þar.

Tengt efni 

 Holdsveikraspítalinn í Laugarnesi
 Kirkjusandur
 Laugarnesskóli
 Laugarnesstofa
 Laugarneskampur
 Laugarnestangi
 Laugarnesbærinn
 Sundahöfn

Tenglar 
 Þorgrímur Gestsson, Laugarneshverfi verður til – Ný saga, 1. tölublað (01.01.1997), Bls. 16-21 
 „Saga Laugarness í gegnum aldirnar“; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1943
 Bústaður Hallgerðar langbrókar verður biskupssetur; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1948
 Hvernig Reykjavík eignaðist Laugarnes aftur; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1948
 Kjarninn úr landi Reykjavíkur; 3. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1948
 Laugarnesið; grein í Morgunblaðinu 1985
 Laugarnes (ferlir.is)
 Guðfinna Ragnarsdóttir, Laugarnesið, Fréttabréf Ættfræðifélagsins, 2. tölublað (01.04.2017), Blaðsíða 3

Örnefni í Reykjavík
Nes á Íslandi
Persóna

Persóna getur átt við:

 Persónu (málfræði), tilvísun til þátttakanda í ákveðinni aðgerð
 Sögupersónu, skáldskaparmanneskju í listaverki eins og bók, leikriti eða kvikmynd
Kastljós (fréttaskýringaþáttur)

Fyrir greinina um þáttinn sem er í gangi í dag, sjá Kastljós (dægurmálaþáttur)
Kastljós var fréttaskýringaþáttur sem var á dagskrá Ríkisútvarpsins frá 1974 til 1998. Hann hóf göngu sína sem fréttaskýringaþáttur um innlendar fréttir árið 1974 og tók þá við af þætti sem nefndist Landshorn. Þátturinn var um fjörutíu mínútna langur, í umsjón fréttastofunnar og sýndur á föstudögum á besta tíma. Umsjónarmenn voru mismunandi fréttamenn í hvert skipti. Annar þáttur á miðvikudögum fjallaði þá um erlendar fréttir. 1980 var þáttunum tveimur slegið saman í eitt Kastljós á föstudögum í umsjón tveggja stjórnenda. 1987 var þættinum aftur breytt í fréttaskýringaþátt um innlend málefni stutt skeið. 1988 hét þátturinn Kastljós á sunnudegi og 1990 Kastljós á þriðjudegi eftir breyttum útsendingartíma en 1992 var þátturinn aftur fluttur á besta tíma á föstudegi. 1993 var Kastljós tekið af dagskrá um skeið þegar dægurmálaþátturinn Dagsljós hóf göngu sína. 

Íslenskir sjónvarpsþættir
Lexicon poeticum antiquæ linguæ septentrionalis

Lexicon poeticum antiquæ linguæ septentrionalis (latína; Orðabók um skáldamál hinnar fornu tungu norðursins) er tvítyngd orðabók rituð af Sveinbirni Egilssyni þar sem uppflettiorð og dæmi eru á íslensku og allar skýringar á latínu. Bókin var gefin út af  Fornfræðafélaginu í Kaupmannahöfn árið 1860 og var stórvirki á sinni tíð, þegar aðeins lítill hluti hinna fornu heimildarrita hafði verið gefin út í fullnægjandi útgáfum. Um leið olli orðabókin straumhvörfum í rannsóknum á fornum íslenskum kveðskap.

Um aldamótin 1900–1901 fækkaði þeim óðum sem skildu latínu. Finnur Jónsson prófessor í Kaupmannahöfn vann þá útgáfuverk sem var álíka metnaðarfullt og verk Sveinbjarnar hálfri öld fyrr. Finnur gaf fyrst út allan forníslenskan kveðskap fram til 1400 (fyrir utan Eddukvæði sem til voru í fullnægjandi útgáfu og elstu rímur, sem Finnur gaf út í sérútgáfu 1905–1922). Verkið kom út á vegum Árnanefndar 1912–1915 og heitir:
 Den Norsk-Islandske Skjaldedigtning, Flokkur A, 1.–2. bindi. Texti skv. handritunum.
 Den Norsk-Islandske Skjaldedigtning, Flokkur B, 1.–2. bindi. Lagfærður texti.

Á grundvelli þessarar útgáfu endurskoðaði Finnur Lexicon poeticum frá grunni, og gaf hann út á vegum Fornfræðafélagsins á árunum 1913–1916. Í þeirri útgáfu eru uppflettiorð og dæmi á íslensku og allar skýringar á dönsku. Bókin kom í annarri útgáfu 1931, og ljósprentuð 1966.

Sumir hafa talið það fræðilegt örlæti hjá Finni að gefa bókina út undir nafni Sveinbjarnar Egilssonar, því að bókin í þeirri mynd sé verk Finns. Hins vegar er hugmyndin að bókinni og allt skipulag hennar komið frá Sveinbirni, auk þess sem Finnur hefur viljað minnast brautryðjandans með þessum hætti.

Tengt efni
 Clavis poëtica antiquae linguae Septemtrionalis
 Lexicon Islandico-Latino-Danicum
 Lexicon Islandicum
 Dróttkvæði

Heimildir
 Lexicon poeticum, formáli Finns Jónssonar að útgáfunni 1931.

Tenglar
 Sveinbjörn Egilsson: Lexicon poeticum, 1860. — Á archive.org.
 Lexicon poeticum, 1. útgáfa 1913-16. — Á heimasíðu Septentrionalia.
 Lexicon poeticum, 2. útgáfa 1931. — Á heimasíðu Septentrionalia.

Bækur
Bókaárið 1860
Íslenskar bókmenntir
Orðabækur
I Am Legend (kvikmynd)

I Am Legend er bandarísk kvikmynd frá árinu 2007. Með aðalhlutverk fer Will Smith.

Bandarískar kvikmyndir
Gaulverjabæjarfundur

Gaulverjabæjarfundur er silfursjóður frá víkingaöld, sem fannst 1930 við jarðrask í kirkjugarði í Gaulverjabæ í Flóa, Árnessýslu. Í sjóðnum voru 360 silfurpeningar, arabískir, þýskir, danskir, sænskir, enskir og írskir. Elstu peningarnir voru slegnir um 870 en hinir yngstu um 1010. Talið er að sjóðurinn hafi verið falinn snemma á 11. öld.

Tenglar 
 Hvað fannst í svokölluðum Gaulverjabæjarfundi árið 1930 í Flóanum?; af Vísindavefnum
 Gamlir peningar fundnir í Gaulverjabæ; frétt í Morgunblaðinu 1930

Saga Íslands
Flóahreppur
Tala (málfræði)

Tala er í málfræði hugtak sem gefur til kynna fjölda. Í íslensku skiptist hugtakið „tala“ í eintölu og fleirtölu, og eitt sinn í tvítölu.

Málfræði talna 

Mörg tungumál hafa málfræðilegar tölur, sem er viðfang sérstakra orða og breytir framburði þeirra og merkingu. Dæmi er um eintölu, tvítölu og fleirtölu í íslensku. 

Sálfræðingar hafa gert (frekar vafasamar) kannannir á sameiginlegu gáfnafari heilla þjóða með tilliti til þess hversu háar málfræðilegar tölur eru til: Sum tungumál þekkja „einn“ og „margir“, önnur „einn“, „tveir“ og „margir“, og svo framvegis.

Tilvísanir 

Málfræði
Þáskildagatíð

Þáskildagatíð er orðasambandið „mundi hafa...“ sem er samsett af munu í  viðtengingarhætti þátíðar, hafa í nafnhætti og svo bætist aðalsögnin (t.d. fljúga) við og er í lýsingarhætti þátíðar, og yrði þá mundi hafa flogið.... Þáskildagatíð var áður fyrr talin vera tíðbeygingarmynd í málfræði.  Stundum er sagt að einhver tali í þáskildagatíð og þá er átt við að viðkomandi sé að ræða um það sem hefði getað gerst en varð ekki. Þeir sem tala (eða skrifa) um pólitík eða sagnfræði í þáskildagatíð eru því að ræða (eða skrifa) um eitthvað sem hefði getað gerst, en gerðist ekki. 

Þáskildagatíð er ekki talin til fyrirmyndar í málfari, enda oftast hægt að forðast hana. Árni Óla, sem skrifaði margar fróðleiksgreinar í Lesbók Morgunblaðsins um miðbik 20. aldar, skrifar á einum stað: 
Hvað kunni höfundur Njálu í grammatik? Hvað vissi hann um núliðna tíð, þáliðna tíð, þáframtíð, þáskildagatíð og slík vísindi, sem nú er talið nauðsynlegt að troða í fólk á barnsaldri? Ekkert - bókstaflega ekkert. Aumingja maðurinn. Þessum fáfróða manni tókst þó að skrifa bók, sem enn er [og hér vitnar hann í niðurlagsorð í formála Guðna Jónssonar að Njálu]: „voldug og sterk í hreinleik máls og listar“.

Tengt efni 
 Tíðbeyging sagna

Tilvísanir
Eldbjargarmessa

Eldbjargarmessa er 7. janúar en þá skyldi slökkva jólaeldinn og síðustu jólaboðsgestir ríða frá garði. Sá dagur var einnig á 13. og 14. öld kallaður affaradagur jóla, og enn eldra heiti er eldsdagur jóla. Ekki eru til heimildir þess efnis að á íslendi hafi fólk gert sér dagamun þennann dag en aftur á móti eru ýmsir siðir honum tengdir í Noregi.

7. janúar gengur einnig undir heitinu Knútsdagur og er hann þá kenndur við Knút hertoga hinn danska, sem drepinn var með svikum þann dag árið 1131. Á morðstaðnum spratt fram lind, og var hann talinn helgur maður af alþýðu.

Tenglar 
 Eldsbjargarmessa; af Náttúran.is

Jól
Jólasiðir
Dagatal
Aukafall

Aukafall kallast öll föll önnur en nefnifall (í íslensku föllin þolfall, þágufall og eignarfall), og fara orð í aukaföll fylgi þau áhrifssögnum, forsetningum eða öðrum fallvöldum.

Til er ákveðin nefnifallssýki (sjá þágufallssýki) sem lýsir sér í því að aukaföll detta út; dæmi: „Við ætlum bara að fara í KB-banki.“

Dæmi
 Kysstu mig. (áhrifssögn + andlag í aukafalli (þolfalli))
 Þetta er frá mér til þín. (forsetning (frá og til) + andlag í aukafalli (þágufalli og eignarfalli))
 Bíll mannsins bilaði. (nafnorð + nafnorð í aukafalli (eignarfalli))

Tengill

 Aukafallsfrumlag

Málfræði
Framsöguháttur

Framsöguháttur  flokkast undir hætti sagna (nánar til tekið persónuhátt). Framsöguhátturinn lætur oftast í ljós hlutlausa frásögn, beinar fullyrðingar (hvort sem þær eru sannar eða ósannar) og beinar spurningar („ég fer á morgun“, „ferðu á morgun?“). Framsöguháttur er til í persónum, tölum, tíðum og myndum.

Framsöguháttur í íslensku 
Sem dæmi má taka sagnbeyging sagnarinnar að „njóta“ eftir persónum í nútíð og þátíð:

Dæmi 
 Ég fer í bíó í hverri viku. 
 Hann leikur mann sem kemst að því að heimurinn er lygi.
 Hefur þú lesið nýju bókina?

Málfræði
Sagnorð
Lýsingarháttur

Lýsingarháttur er fallháttur (einn af háttum sagna) og gegnir líku hlutverki og lýsingarorð eða atviksorð.

Lýsingarháttur nútíðar í íslensku 
Sjá Hættir sagna í íslensku § Lýsingarháttur nútíðar.

Lýsingarháttur þátíðar í íslensku 
Sjá Hættir sagna í íslensku § Lýsingarháttur þátíðar.

Lýsingarháttur þátíðar er notaður með sögnunum „hafa“, „vera“, „verða“ (hún hafði sofið, hann er valinn, hann verður sóttur).

Lýsingarháttur þátíðar kemur einnig oft fyrir með sögnunum „geta“, „eiga“ og „fá“; til dæmis „ég get farið“, „hann fær engu ráðið“, „þú átt það skilið“. Stundum er orði, orðstofni eða forskeytið aukið framan við lýsingarhátt þátíðar; til dæmis „útsofinn“, „alfarnir“, „ókomnir“ og ætti þá að greina hann sem lýsingarorð.

Lýsingarháttur þátíðar er eini fallhátturinn í íslensku sem getur fengið ólíkar endingar eftir kynjum (ekki persónum).

Endingar 
Lýsingarháttur þátíðar endar á -ð, -d, -t eða -inn/-in, -ður, -dur, -tur og fær endingar eftir kynjum og tölum eins og lýsingarorð, einn fallhátta (brennt barn forðast eldinn, enginn verður óbarinn biskup, hann er kominn).

Dæmi 
 Hann hefur komið.
 Ég hef komið.
 Húsið var málað í fyrra.
 Veggurinn var málaður tvisvar.
 Hún er komin.
 Þeir eru komnir.

Málfræði
Sagnorð
Frumlag

Frumlag  er hugtak í málfræði. Frumlag er fallorð, fallsetning, fallháttur eða bein ræða sem stendur alltaf í nefnifalli, og gerir það sem sögnin segir.

Frumlag er gerandinn í setningunni- þ.e.a.s. frumlag táknar þann sem gerir (er eða verður) það sem umsögnin segir.

Auðvelt er að finna frumlagið með því að spyrja „hver gerði“ það sem sögnin segir.

Ópersónuleg frumlög
Frumlög ópersónulegra sagna eru aldrei í nefnifalli og skiptast í tvo hópa; aukafallsfrumlög og gervifrumlagið „það“ (einnig leppur eða aukaliður).

Aukafallsfrumlög skiptast í:
 Þolfallsfrumlög sem eru frumlög í þolfalli (mig langar, mig svíður í sárið, mig brestur kjark)
 Þágufallsfrumlög sem eru frumlög í þágufalli (mér stendur á sama, mér svíður tjónið, mér líst vel á þetta)
 Eignarfallsfrumlög eru mjög sjaldgæf frumlög í eignarfalli (hér gætir drauga, þess kennir víða, þess þarf ekki)

Aukafallsfrumlag er stundum nefnt frumlagsígildi.

Dæmi um gervifrumlag er orðið „það“ í setningunni „það snjóaði lítið í vetur“ en þegar gervifrumlaginu er sleppt kallast það frumlagseyða: „nú snjóar lítið“.

Dæmi
Húsfreyjan eldaði matinn. (hver eldaði matinn?)
Allir eru duglegir. (hverjir eru duglegir?)
Maðurinn lærði bókina vel. (hver lærði bókina vel?)

Tengt efni
 Andlag
 Veðursögn (ópersónuleg sögn sem ekki tekur með sér frumlag)

Setningarliðir