alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
F. J. Robinson, vísigreifi af Goderich

Frederick John Robinson, fyrsti jarlinn af Ripon, (1. nóvember 1782 – 28. janúar 1859), kallaður hinn háttvirti F. J. Robinson til ársins 1827 og Vísigreifinn af Goderich frá 1827 til 1833, var breskur stjórnmálamaður sem var forsætisráðherra Bretlands frá ágúst 1827 til janúar 1828.

Robinson var kominn af landeignaraðli úr landsbyggðinni og hóf stjórnmálaferil sinn með hjálp fjölskyldutengsla. Eftir að ná kjöri á neðri deild breska þingsins vann hann sig upp metorðastigann með hverju aðstoðarráðherraembættinu á fætur öðru og varð árið 1818 forseti viðskiptaráðsins. Árið 1823 varð hann fjármálaráðherra og gegndi því embætti í fjögur ár. Hann hlaut aðalsnafnbót árið 1827 og gerðist leiðtogi lávarðadeildar breska þingsins og stríðs- og nýlendumálaráðherra.

Þegar George Canning forsætisráðherra lést í embætti árið 1827 gerðist Goderich forsætisráðherra í hans stað en tókst ekki að halda saman veikbyggðu stjórnarsamstarfi Tory-manna og Vigga sem Canning hafði stofnað. Goderich sagði af sér eftir 144 daga í embætti, en þetta var stysta embættistíð breskra forsætisráðherra utan þeirra sem dóu í embætti.

Goderich var síðar meðlimur í ríkisstjórnum tveggja eftirmanna sinna, Jarlsins af Grey og Sir Roberts Peel.

Tilvísanir

Forsætisráðherrar Bretlands
Breskir vísigreifar
Breskir jarlar
Gulllóa

Gulllóa (fræðiheiti: Pluvialis dominica) er meðalstór lóutegund. Hún verpir norðarlega í Norður-Ameríku á sumrin en fer svo til syðsta hluta Suður-Ameríku, Patagóníu á veturna. Aðalfæða eru skordýr og skeldýr.  Gullóa svipar til heiðlóu en er minni og er með lengri leggi. Hún er flækingur í Vestur-Evrópu.

Heimild

 

Lóuætt
Glitlóa

Glitlóa (fræðiheiti: Pluvialis fulva) er meðalstór lóutegund. Henni svipar mest til gulllóu í stærð og útliti. Varpstöðvar glitlóu eru á heimskautasvæðum í norður-Asíu og í vestur-Alaska. Á veturna heldur hún til Suður-Asíu og Ástralasíu en fáir fuglar halda til Hawaii og Kaliforníu.

Heimild

 

Lóuætt
Grálóa

Grálóa (fræðiheiti: Pluvialis squatarola) er meðalstór lóutegund sem verpir á heimskautasvæðum Alaska, Kanada og Rússlands. Sumarstöðvarnar eru strandsstaðir víða um heim, til að mynda Írland, Argentína, Suður-Asía og Ástralía. Grálóa hefur til að mynda stærri gogg en aðrar lóutegundir.

Heimild

 

Lóuætt
Skoppa gjörð

Skoppa gjörð er barnaleikur og íþrótt þar sem stórum hring er velt eftir jörðu og stýrt af hlut sem spilari heldur á. Leikurinn gengur út á að halda gjörð uppréttri sem lengst og gera ýmsar kúnstir. Oft er notuð felga af reiðhjóli og lítil spýta eða trépinni. Felgan rúllar á stað þegar slegið er í hana með spýtunni og hægt er að stýra henni með að slá í hana. Það var einnig algengt að nota tunnugjörð. 

Afbrigði af þessum leik eru til meðal frumbyggja á ýmsum stöðum  á jörðinni og það eru heimildir um að Grikkir til forna hafi spilað slíka leiki. 

leikir
Ganymedes

Ganymedes var grísk goðsagnavera. Hann var konungssonur frá Tróju fegurstur meðan manna og sendi Júpíter örn sinn til að nema hann á brott úr mannheimi og færa hann guðunum á Ólympus en þar skyldi hann vera bikarberi (byrlara) Seifs og skenkja þeim ódáinsvín.

Stytta Bertel Thorvaldsen af Ganymedes 
Johan Hansen generalkonsúll í Kaupmannahöfn gaf Íslandi árið 1927 líkneski af Ganymedes gert af Bertel Thorvaldsen. Það er núna varðveitt í Listasafni Íslands. Thorvaldsen gerði mörg líkneski af Ganymedes.  Árið 1802-1804 pantaði rússnesk greifafrú Irina Vorontsov að nafni  fimm höggmyndir hjá Thorvaldsen með efni  úr grísku goðafræðinni og þar á meðal sögunni um Ganymedes. Í fyrri gerð myndar Thorvaldsen  af Ganymedes stóð örninn við vinstri fót hans  en í seinni gerðum úr marmara eins og þeim sem eru í Thorvaldsensafni í Kaupmannahöfn er enginn örn. Það eintak sem er í Listasafni Íslands stóð ófullgert í vinnustofu Thorvaldsens þegar hann lést og var höggvið í marmara eftir lát hans.  Árið 1922 var verkið selt Johan Hansen aðalræðismanni sem gaf það íslenska ríkinu árið 1927.

Heimildir 

 Magnús Þórðarsson, Ganymedes, Eimreiðin, 1. Hefti (01.01.1928), bls. 87-91 
 Ganymedes (skráning á safngrip í sarpur.is)
Grísk goðafræði
Strumpasúpan

Strumpasúpan (franska: La Soupe aux Schtroumpfs) er tíunda bókin í ritröðinni um Strumpana og kom út árið 1976. Listamaðurinn Peyo teiknaði og samdi söguna í samvinnu við Yvan Delporte. Hún var jafnframt þriðja strumpabókin sem kom út á íslensku árið 1980.

Söguþráður 
Strumpasúpan er aðalsaga bókarinnar. Hún hefst á því að tveir strumpar verða vitni að því þegar risi nokkur, Lilli að nafni, ber að dyrum hjá Kjartani galdrakarli og krefst þess að fá að borða. Kjartan sér sér leik á borði og sannfærir gestinn um að ekkert sé eins gómsætt og strumpasúpa. Saman halda þeir í leit að strumpum til að snæða. Þeir fara á mis á leiðinni, Kjartan villist en Lilli finnur strumpaþorpið. Hann kvartar í sífellu undan svengd, en strumparnir þykjast ætla að laga strumpasúpu. Í stað strumpasúpunnar byrlar Yfirstrumpur risanum töfraseyði sem gerir hann að afstyrmi. Lilli bregst illur við og kennir Kjartani um ógæfu sína. Að lokum aumka strumparnir sig yfir Lilla og gefa honum móteitur sem gerir hann eðlilegan á ný.

Strumpalæti er safn smáskrítlna, sem hver er ein blaðsíða. Engu að síður stendur utan á íslensku útgáfunni að bókin innihaldi tvær strumpasögur. Í einni smáskrítlunni kemur Strympa við sögu, en íslenskir lesendur höfðu ekki kynnst henni áður.

Íslensk útgáfa 
Bókin kom út á vegum Iðunnar árið 1979 (á titilsíðu er bókin þó ranglega sögð frá 1980) í samvinnu við danska forlagið Carlsen. Þýðingin var gefin út undir dulnefninu Strumpur. 

Myndasögur
Strumparnir
Bókaárið 1976
Olympíustrumpurinn

Olympíustrumpurinn (franska: Les Schtroumpfs Olympiques) er ellefta bókin í ritröðinni um Strumpana og kom út árið 1979. Listamaðurinn Peyo teiknaði og samdi söguna. Hún var jafnframt sjöunda strumpabókin sem kom út á íslensku árið 1980.

Söguþráður 
Olympíustrumpurinn er eina saga bókarinnar. Efnt er til íþróttamóts í strumpaþorpinu, sem allir strumparnir vilja ólmir taka þátt í eftir að lofað er sigurlaunum, kossi frá Strympu. Óhappastrumpur vill ólmur taka þátt, en vegna hrakfalla hans vilja aðrir strumpar ekki vera með honum í liði. Eftir margvísleg áföll og smáskrítlur í undirbúningnum fyrir íþróttamótið er Óhappastrumpur við það að gefast upp. Yfirstrumpur gefur honum töframeðal til að smyrja á nefbroddinn og Óhappastrumpur vinnur frægan sigur. Við verðlaunaafhendinguna tekur samviskan yfirhöndina og hann játar að hafa beitt ólöglegu töfralyfi, en Yfirstrumpur ljóstrar því upp að um venjulega sultu hafi verið að ræða. Öllum að óvörum hreppir þó dómarinn Gáfnastrumpur kossinn frá Strympu.

Bókin er óvenjuleg að því leyti að allar 28 blaðsíðurnar eru eitt ævintýri, þótt söguþráðurinn sé laus í reipunum á köflum.

Íslensk útgáfa 
Bókin kom út á vegum Iðunnar árið 1980 í samvinnu við danska forlagið Carlsen. Þýðingin var gefin út undir dulnefninu Strumpur. 

Myndasögur
Strumparnir
Bókaárið 1979
Lóuætt

Lóuætt (fræðiheiti: Charadriidae) telur um 64 til 66 tegundir í 10 ættkvíslum.
Á Íslandi verpa heiðlóa (venjulega kölluð bara lóa) og sandlóa.

Flokkun 
Ættin Charadriidae var sett af enska dýrafræðingnum William Elford Leach í leiðarvísi fyrir Breskaþjóðminjasafnið, útgefnum árið 1820. Það eru tvær greinilegar undirættir: Vanellinae og Charadriinae.

Tilvísanir

Ytri tenglar

Charadriidae videos  on the Internet Bird Collection
Incubating Charadriidae videos in Incubating shorebirds
Charadriidae sounds on xeno-canto.org

Strandfuglar
Lóuætt
Windows 10

Windows 10 er útgáfa af stýrikerfinu Windows frá Microsoft, sem tók við af Windows 8.1. Windows 10 kom út 29. júlí 2015 og fæst annað hvort sem 32-bita (x86) eða 64-bita (x64); og síðar kom út afbrigði frá Microsoft fyrir Arm örgjörva, og sú útgáfa af stýrikerfinu getur líka keyrt x86 forrit (með hermun sem ræður við flest forrit), þ.e. keyrir hefðbundin Windows forrit. Windows 11 er næsta útgáfa sem tekur við, og flestir geta uppfært og var boðið að uppfæra í ókeypis.

Windows 10 (og 11) bíður upp á stuðning við Linux forrit, því WSL2 undirkerfið inniheldur Linux kjarna; og Linux dreyfingar (e. distro), t.d. Ubuntu.

Windows 10 er síðasta útgáfan af Windows fyrir 32-bita örgjörva og tölvur með BIOS. Arftakinn, Windows 11, þarf UEFI (sem er arftaki BIOS) og 64-bita örgjörva (x86-64 eða ARMv8).

Á heimsvísu tók Windows 10 framúr vinsældum Windows 7 (sem áður hafði orðið vinsælast og tekið við af Windows XP), og skv. StatCounter var Ísland fyrsta landið til að gera það, og er enn langvinsælasta útgáfan af Windows í heiminum að meðaltali og á Íslandi þar sem 80% af Windows notendum nota þá útgáfu. Aðrar útgáfur (fyrir heimanotendur) en Windows 7 eða 10 eru nú hverfandi lítið notaðar, alla vega ekki á Íslandi, fyrir utan arftakann Windows 11 sem er að ryðja sér til rúms á Íslandi og annars staðar.

Öllum stuðingi við Windows 10 verður hætt 14. október 2025 (með fáum undantekningum t.d. fyrirtækja LTSC útgáfan verður studd til 12. janúar 2027) og nú þegar er aðeins Windows 11 með fullan stuðning (e. mainstream support) auk fyrirtækja (LTSB/LTSC) útgáfa af Windows 10.

Stýrikerfi
Geoffrey Blake

Geoffrey Lewis Blake (f. 20. ágúst 1962) er bandarískur leikari.

Tenglar

 

Blake, Geoffrey
Þórir Baldursson

Þórir Valgeir Baldurson er tónlistarmaður sem hefur bæði sungið og leikið á ýmis hljóðfæri. Einnig hefur hann samið lög og útsett fyrir fjölmarga tónlistarmenn, bæði á Íslandi og víða erlendis. Þórir fæddist i Keflavík 29. mars 1944. Foreldrar Þóris voru Baldur Júliusson og Margrét Hannesdóttir.  

Þórir stofnaði sína fyrstu hljómsveit 12 ára í Keflavík, en hefur síðan þá leikið með fjölmörgum hljómsveitum og í annars konar samstarfi, meðal annars Savanna-tríóið. Hann á langan feril sem upptökustjóri og útsetjari og hefur starfað meðal annars með Donnu Summer, ABBA, Elton John og Grace Jones.

Sjá einnig 
 Þórir Baldursson leikur vinsæl íslensk lög
 Savanna tríóið - more folksongs from Iceland
 Þrjú á palli - Þið munið hann Jörund - Eitt sumar á landinu bláa

Tenglar  
 RÚV, Rás 2, mars 2018, Árið er - Þórir Baldursson 
 Thor Baldursson Discography 
 Þórir Baldursson, viðtal hjá Ísmus

Heimildir 

Íslenskir tónlistarmenn
Galdrastrumpurinn

Galdrastrumpurinn (franska: L'Apprenti Schtroumpf) er sjöunda bókin í ritröðinni um Strumpana og kom út árið 1971. Listamaðurinn Peyo teiknaði og samdi söguna. Hún var jafnframt áttunda strumpabókin sem kom út á íslensku árið 1980.

Söguþráður 
Galdrastrumpurinn hefst á því að einn strumpanna þráir að læra galdra eftir að hafa fylgst með Yfirstrumpi að störfum. Hann brýst inn til Kjartans galdrakarls og stelur blaðsíðu úr galdrabók. Uppskriftin breytir honum í afstyrmi, en með samhentu átaki strumpanna tekst þeim að finna móteitur.

Strumpagildrur er smásaga sem hefst á því að Kjartani galdrakarli tekst að handsama strumpana einn af öðrum með hjálp haganlega útbúinna gildra. Yfirstrumpur nær þó að frelsa strumpana og læsa Kjartan ofan í kistu.

Veðurvélin segir frá snjöllum strumpi sem hannar vél sem ræður veðráttunni. Deilur milli strumpa sem ýmist vilja blíðviðri og rigningu leiðir til þess að vélin gengur af göflunum og veðrið verður óviðráðanlegt. Að lokum tekst Yfirstrumpi þó að leiða eldingu niður í vélina. (Sagan birtist aftur sem aukasaga Geimstrumpnum árið 2017.)

Íslensk útgáfa 
Bókin kom út á vegum Iðunnar árið 1980 í samvinnu við danska forlagið Carlsen. Þýðingin var gefin út undir dulnefninu Strumpur. 

Myndasögur
Strumparnir
Bókaárið 1971
Strumparnir og eggið

Strumparnir og eggið (franska: L'Œuf et les Schtroumpfs ) er fjórða bókin í ritröðinni um Strumpana og kom út árið 1968. Listamaðurinn Peyo teiknaði og samdi söguna í samvinnu við Yvan Delporte. Hún var jafnframt fimmta strumpabókin sem kom út á íslensku árið 1979.

Söguþráður 
Strumparnir og eggið hefst á að strumparnir undirbúa veislu og þurfa egg til að baka köku. Tveir strumpar eru sendir út af örkinni, en eggið sem þeir finna reynist vera galdraegg, sem uppfyllir óskir þess sem slær í það. Óskaflóð strumpanna veldur þó fljótlega misklíð í þorpinu, sem leysist þegar ungi klekkst úr egginu.

Svikastrumpur hefst á að Kjartan galdrakarl bruggar seyði sem breytir honum í strump, þó þannig að dindilinn vantar. Hann kemst til strumpaþorpsins og gerir ýmsar tilraunir til að koma strumpunum í klandur, en án árangurs. Að lokum verður dindilsskorturinn honum að falli og strumparnir reka Kjartan á braut.

Hundraðasti strumpurinn segir frá vandræðum Yfirstrumps við að skipuleggja reglubundna tunglhátíð, sem kallar á þátttöku 100 strumpa, en þorpsbúar reynast aðeins 99 talsins. Hégómlegi strumpurinn býr sér til spegil til að dást að sér, Spegillinn lendir í eldingu og til verður hundraðasti strumpurinn, sem er spegilmynd hinna strumpanna en verður þó fullgildur íbúi þorpsins.

Íslensk útgáfa 
Bókin kom út á vegum Iðunnar árið 1979 í samvinnu við danska forlagið Carlsen. Þýðingin var gefin út undir dulnefninu Strumpur. 

Myndasögur
Strumparnir
Bókaárið 1968
Hamilton (söngleikur)

Hamilton: An American Musical er söngleikur um líf Alexander Hamilton, eins af hinum svokölluðu „landsfeðrum“ Bandaríkjanna, og er byggður á bók eftir Ron Chernow. Lin-Manuel Miranda samdi lögin og textann og lék einnig aðalhlutverkið í upprunalegri uppsetningu söngleiksins.
Leikrit
Ólífugreinaraðgerðin

Ólífugreinaraðgerðin  (á tyrknesku: Zeytin Dalı Harekâtı) var hernaðaraðgerð sem tyrkneski herinn hóf í janúar 2018 á Afrin-hérað í Sýrlandi sem var þá undir stjórn Lýðræðissveita Sýrlands (SDF) og á undirhéraðið Tell Rifaat. Þessu var beint gagnvart Lýðræðishreyfingu Sýrlands (PYD) sem er stýrt af Kúrdum, vopnuðum sveitum Varnarsveita Kúrda (YPG) og sýrneskum lýðræðisveitum SDF sem staðsettar eru umhverfis sýrlensku borgina Afrin. Tyrknesk stjórnvöld segjast einnig vera að berjast gegn Íslamska ríkinu en það er enginn þannig hópur í Afrin. Afrin og nálæg svæði hafa verið lýst yfirráðasvæði lýðræðishreyfingar Norður-Sýrlands. Þann 18. mars réðust hersveitir á bandi Tyrkja inn í miðbæ Afrin. Varnarsveitir Kúrda hörfuðu þegar uppreisnarsveitir náðu valdi á miðborginni. Margir óbreyttir borgarar flúðu borgina. Þetta er fyrsta meiriháttar hernaðaríhlutun Tyrklands í Sýrlandi frá því hernaðaríhlutun sem nefnd er Efratskjöldurinn lauk.

Heimild

Tenglar 
 Turkey's operation in Syria's Afrin: The key players

2018
Saga Tyrklands
Sýrlenska borgarastyrjöldin
Kollsvík

Kollsvík er sunnarlega á Vestfjarðakjálkanum vestanverðum.  Hún er nyrst svonefndra Útvíkna sem eru yst á skaganum milli Patreksfjarðar og Breiðafjarðar.  Víkin veit móti norðvestri; skeljasandur er við ströndina en ofar mýrlendi, tún, móar og daladrög.  Bílvegur liggur út með sunnanverðum Patreksfirði og endar í Kollsvík.  Í Kollsvík hefur verið blómleg byggð frá fyrstu tíð, sem byggði jöfnum höndum á útræði og landbúnaði.  Jarðir hafa einkum verið tvær; Láganúpur og Kollsvík, en einnig minni býli.  Í Kollsvík var ein mesta verstöð Vestfjarða fyrrum, og stóð útræði frá Kollsvíkurveri framum 1930.  Búskapur dróst saman í Kollsvík á 20. öld, líkt og annarsstaðar í Rauðasandshreppi, og lauk árið 2002.  Þar er þó enn töluvert mannlíf, einkum á sumrin; bæði af heimamönnum og ferðafólki.  Náttúrufegurð þykir einstaklega mikil í Kollsvík, og þar er að finna merkar minjar, t.d. elsta hús landsins til atvinnunota.  

Vesturbyggð
Afrin

Afrin er hérað og samnefnd borg í norðurhluta Sýrlands. Árið 2005 var fólksfjöldi í héraðinu 172.095 og þá bjuggu 36.562 innan borgarmarka Afrin. Borgin og héraðið heitir eftir Afrin ánni en hún rennur í gegnum miðja borgina.  Vegna hernaðaríhlutunar Tyrkja í Afrín hörfuðu Varnarsveitir Kúrda (YPG) og kvennavarðsveitir (YPJ) frá Afrin og borgin komst á vald Sýrlenska frelsishersins og tyrkneskra hersins þann 17. mars 2018. Herveitar TAF og TFSA náðu Afrin á sitt vald 18. mars  2018.

Heimild 

Landafræði Sýrlands
Ketill Jónsson Melstað

Ketill Jónsson Melstað (17. maí 1765 á Íslandi – 26. mars 1811 á Anholt) var danskur lögfræðingur og herforingi af íslenskum ættum. 
Ketill var sonur Jóns Ketilssonar bónda á Íslandi. Hann varð 1784 stúdent frá Slagelse og lauk árið 1797 lauk herskólanámi sem kapteinn og árið 1798 lögfræðiprófi. Ketill var fulltrúi og stjórnandi  í herliði  Dana í nýlendu þeirra Sankt Thomas á Jómfrúreyjum. Hann kom aftur til Danmerkur eftir að nýlendan hafði fallið í hendur Breta. Árið 1808 varð hann major í danska hernum  og yfirmaður í jósku stórskotaliðssveitanna. Hann skipulagði ásamt öðrum árás á enska hersveit sem hafði tekið yfir eyjuna Anholt. Þetta átti að vera leynilegt skyndiáhlaup en undirbúningur drógst á langinn og því láku upplýsingar um fyrirhugaða árás  til óvinahersins á eyjunni.  Þann 23. mars 1811 lagði herlið undir yfirstjórn Falsen herforinga af stað frá Gerildbugt með tólf báta með fallbyssum og 680  manns undir stjórn herforingjanna Melstaðs og Pryds. Árásin misheppnaðist algjörlega og féllu Melstað og Pryds og 300 manns særðust og voru margir teknir til fanga. 

Í íslenzkum sagnablöðum frá 1816 er þessi lýsing á árás sjóorustunni við Anholt:

"Skömmu eftir upphaf stríðsins náðu Bretar þeirri litlu ey Helgalandi (Helgoland) tilheyrandi Dönum, fyrir utan Holtsetaland, og einnig 1809 eyjunni Anholt í Jótlandshafi (nú Kattegat), sem helst er nafnkend vegna hættulegra grynninga og miklis turnvita er kyndur er þar á nóttum sjófarendum til viðvörunar. 1811 reyndu Danir til að ná þessari eyju aftur. Frek 1000 manns réru frá Jótlandi þann 26 mars á 12 bátum og lentu við eyjunna næsta dag. Landi vor Major Ketill Jónsson Melsteð (er áður hafði lengi verið stríðsmanna höfuðsmaður í Vestindíum) hafði æft yfirráð þessa liðs. Með mikilli hreysti réðist hann á rammbyggð virki Breta, og veitti þeim tvisvar hvað eftir annað harða árás, en mikil vörn var fyrir og atgangan ófær. Loks féll Melsteð sjálfur fyrir skotum óvinanna með besta orðstír. Sá sem næstur honum var í yfirráðum liðsins, höfuðsmaðurinn (Kapteinn) Prydz missti báða fæturnar fyrir fallstykkiskúlu, var handtekinn og dó síðar af sárum í fangahaldi. Yfirboðari sjófólksins í leiðangri þessum lautenant Holstein var einnig skotinn til bana. Í þessari svipan komu nokkur ensk stríðsskip úr hafi, og urðu Danir því að hörfa tilbaka, eftir að bæði þeir og Bretar höfðu í atgaungu þessari hlotið mikið manntjón. 300 Dana voru ofurliði  bornir og teknir höndum, en hinir komust á skip og síðan heim aftur til Jótlands. Enskir lofuðu mjög drengskap Melsteðs og hans undirmanna; Danakóngur prísaði hann einnig og gaf ei einungis ekkju hans, heldur og hans eptirlifandi föður á Íslandi, Jóni Ketilssyni sérlega árlega náðargjöf."

Heimild 

Tilvísanir

Danskir lögfræðingar
Danskir herforingjar
Anholt

Anholt er eyja sem liggur milli Danmerkur og Svíþjóðar. Eyjan er í  Kattegat og  flatarmál hennar er 22,37 km². Hún er 11 km löng og um 6 km breið þar sem hún er breiðust. Árið 2016 bjuggu 145 manns í Anholt allt árið og eru þeir flestir búsettir í þorpinu Anholt By sem liggur inni í landi. Þar er einnig skólinn á eyjunni, um 3 km frá höfninni. Árlega heimsækja um 60.000 ferðamenn eyjuna, flestir að sumarlagi og er ferðaþjónusta aðalatvinnugreinin. Mörg sumarhús (300-400) eru á eyjunni.

Landslag 

Vesturhluti Anholt einkennist af jökulgörðum. Þorpið er mitt á meðal þeirra, en höfnin, sem byggð var 1902, er á norðvesturodda eyjunnar. Austurhluti eyjunnar er þekktur undir nafninu Ørkenen eða Eyðimörkin. Eyðilandið þar er eitt stærsta af sinni gerð í Norður-Evrópu. Gróðurleysið þar stafar af skógareyðingu, þar voru áður skógar en er nú lyngheiði með fléttum. Reynt er að vernda þetta sérstaka landslag og árin 1995-1996  voru innfluttar fjallafurur fjarlægðar á stóru svæði á suðurhluta eyjunnar.

Á Totten sem er austuroddi eyjunnar er eitt stærsta selalátur við Danmörku. Sá hluti eyjunnar er lokaður ferðamönnum.

Heimild 

Danskar eyjar
Tundurskeyti

Tundurskeyti er vindillaga neðansjávarsprengja sem  er hönnuð til að springa þegar hún lendir á hlut. Tundurskeytum er vanalega skotið af kafbátum en þeim getur einnig verið varpað niður úr flugvél eða af skipi. Þau springa nálægt skotmarki sínu og eru notuð til að granda skipum eða kafbátum.
Tundurskeytum var oft skotið úr sérstökum tundurskeytabátum.

Tengt efni 
 Tundurspillir
 Tundurdufl
 Tundurduflaslæðari
 Tundurskeytabátur

Sprengjur
Sjóhernaður
Dalsmynni (við Eyjafjörð)

Dalsmynni er dalur á Norðurlandi sem tengir Eyjafjörð við Fnjóskadal. Dalsmynni er norðvestan hans og rennur Fnjóská þar í gegn til sjávar. Snjóflóð eru tíð í Dalsmynni.  En beggja vegna dalsins eru 800-1000 metra há fjöll. 

Hlíðar Dalsmynnis eru kjarri eða skógi vaxnar. Skuggabjargaskógur er skóglendi sunnan megin í dalnum. Þar er einn stærsti upprunalegi birkiskógur landsins. Austan megin við skóginn eru nýgróðursetningar af aðallega lerki og furu.

Tilvísanir

Dalir á Íslandi
Suður-Þingeyjarsýsla
Demetrio Paparoni

Demetrio Paparoni er ítalskur listgagnrýnandi, sýningarstjóri og dálkahöfundur. Demetrio Paparoni er fæddur í Sýrakúsu á Ítalíu árið 1954 og býr nú í Mílanó. Árið 1983 stofnaði hann tímarit um nútímalist, Tema Celeste, og útgáfufyrirtæki með sama nafni, sem hann rak fram til ársins 2000. Á árinu 1981 fékk hann tímabundna kennarastöðu til að kenna nútímalist við University of Applied Arts í Vínarborg. Frá 1996 til 1998 kenndi hann samtímalistasögu við arkitektadeild University of Catania (í útibúi skólans í Sýrakúsu). Hann kenndi nútímalistasögu við sömu deild árin 2003-2008.

Árið 2010 skrifaði hann kafla um samtímalist og annan um trúarlega íkonalist í fjórða bindi alfræðiritsins Treccani Encyclopedia 21. aldar. Meðal verka hans sem sýningarstjóri má nefna að á 45. Feneyjartvíæringnum 1993 setti hann upp Abstracta í ítalska básnum. Sama ár var hann sýningarstjóri sýningarinnar Italia/America, L‘astrazione ridefinita í National Gallery of Modern Art í San Marínó. Á árinu 1996 tók hann þátt í að setja upp í samstarfi við Fundación Reina Sofía de Madrid sýninguna Nuevas Abstracciones í Palacio de Velázques í Madríd og í Galería de Arte Moderno í Barcelona. Sama ár var hann einn af stofnendum fyrsta samtímalistasafnsins á Sikiley, Galleria Civica d‘Arte Contemporanea í Sýrakúsu og veitti því forstöðu til 1998. Meðal fleiri sýningar þar sem hann var sýningarstjóri má nefna Eretica (Galleria d‘Arte Moderna í Palermo 2006), Mentalgrafie/Viaggio nell‘arte contemporanea italiana (Tel Aviv Museum of Art 2007), Espana 1957-2007 (Palazzo Riso í Palermo 2008), Surreal versus Surrealism (IVAM í Valencia 2011) og The New Frontier of the Painting (Fondazione Stelline í Mílanó 2017).

Einnig hefur hann lagt sitt af mörgum til sýninga á Ítalíu á verkum eftir Andy Warhol, Keith Haring, Jean-Michel Baszquiat, David LaChapelle, Edward Hopper og Roy Lichtenstein. Hann hefur verið sýningarstjóri í stórum sýningum í almennu rými, t.d. hjá Anish Kapoor (Mílanó 2011), Tony Ourser (Mílanó 2011) og Wang Guangyi (La Coruna á Spáni 2015).

Hann hefur skrifað kynningar í sýningarskrá um listamenn á borð við Li Songsong, David Salle, Vik Muniz, Peter halley, Günter Brus, Sean Scully, Domenico Bianchi, Mimmo Paladino, Jim Dine, Zhang Huan, Wang Guangyi, Ding Yi, Jenny Saville og Mike og Doug Starn.

Paparoni hefur búið til fjölmargar heimildarmyndir fyrir ítalska sjónvarpið, menntarás RAI. Hann hefur skrifað og ritstýrt fjölda bóka og bæklinga meðal annars um Timothy Greenfield-Sanders (2001), Brian Eno og Mimmo Paladino (2001), Chuck Close (2002), Jonathan Lasker (2002), Bernardí Roig (2009), Wang Guangyi (2013), Morten Viskum (2016), Ljubodrag Andric (2016), Vibeke Slyngstad (2017), Natee Utarit (2018) og Ronald Ventura (2018).

Ítalir