alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Börkur

„Börkur“ getur líka átt við nafnið Börkur.

Börkur er ysta lagið á stofni og rótum trjáplantna. Börkurinn liggur yfir viðnum og skiptist í þrjú lög: korkvef, sáldvef og vaxtarlag. 

Tré
Aukasól

Aukasól er ljósfyrirbæri, sem myndast við ljósbrot sólargeisla í ískristöllum í grábliku, gjarnan með rosabaugi. Aukasól, sem sést vestan við sólu nefnist gíll, en úlfur sú sem sést austan við. Ef gíll og úlfur sjást samtímis er sólin sögð í úlfakreppu. Munnmæli um veður segja að ekki sé gíll fyrir góðu nema úlfur á eftir renni (og í fullu vestri sé).

Hugsanlegt er að líkingin við úlfa sé komin úr norrænni goðafræði. Í heimsmynd goðafræðinnar elta tveir úlfar, Skoll og Hati, sólina og mánann yfir himinhvolfið og munu klófesta bráð sína í ragnarökum. Talið er að hugmyndin um Skoll og Hata sé upprunnin sem skýring á eðli aukasóla, sem virðast elta sólina yfir himininn. Því sé talað um að sólin sé í kreppu þegar hún lendir á milli „úlfanna“ tveggja.

Tilvísanir

Veðurfræði
Ljósfræði
Ljósfræðilegt fyrirbrigði
A priori

A priori er þekkingarfræðilegt hugtak. A priori-þekking er þekking sem byggir ekki á reynslu, til dæmis rökfræðileg og stærðfræðileg sannindi. Dæmi um a priori-þekkingu væri til dæmis að 2+5=7 eða að háskólanemandi nemi við háskóla. Umdeilt er innan þekkingarfræðinnar hvort a priori-þekking sé möguleg.

Orðasambandið A priori er tekið úr latínu og er notað sem lýsingarorð.

Heimildir

Tenglar 
 
 

Þekkingarfræði
Wir sind Helden

Wir sind Helden (við erum hetjur) er þýsk pop-rokk hljómsveit sem var stofnuð í Berlin, Þýskaland árið 2000.

Útgefin verk 

Die Reklamation (2003) 
(kvörtunin)
Von hier an blind (2005)
(héðan blint)
Soundso (2007) 
(svo og svo)
Bring mich nach Hause (2010)
(komdu mér heim)

Tenglar 
 Vefsíða hljómsveitarinnar“

Þýskar rokkhljómsveitir
Helsingi

Helsingi (fræðiheiti: Branta leucopsis) er gæs sem verpir við Norður-Atlantshaf en hefur vetursetu sunnar í Evrópu. Helsingi verpir á Íslandi og heldur til aðallega á Suðausturlandi og Norðvesturlandi. Sumir helsingjar hafa viðkomu á Íslandi á leið til og frá Grænlandi. Eyjan Skúmey í Jökulsárlóni sem kom í ljós eftir hopun Breiðamerkurjökuls er mikilvæg varpstöð.

Tenglar
Náttúrufræðistofnun - Helsingi

Tilvísanir 

Andaætt
Farfuglar á Íslandi
Svartar gæsir
South Park

South Park (SP) er bandarískur teiknimynda-gamanþáttur. Þættirnir fjalla um fjóra stráka (Stan, Kyle, Cartman og Kenny) sem eru í þriðja og fjórða bekk í smábænum South Park í Colorado-fylki í Bandaríkjunum. Þáttaröðin, sem er ætluð fullorðnum, er þekkt fyrir gróft orðbragð og dökkt skopskyn. Þáttaröðin var sköpuð af Trey Parker og Matt Stone og hefur verið sýnd á Comedy Central frá 1997 og hefur allt frá því verið ein vinsælasta þáttaröð stöðvarinnar.

Saga

Uppruni 
Upphaf South Park má rekja til ársins 1992 þegar Parker og Stone, sem þá voru nemendur í Colorado-háskóla, hittust í kvikmyndakennslutíma og sköpuðu stuttmynd sem kallaðist Jesus vs. Frosty. Stuttmyndin innihélt upprunalegt útlit aðalpersónanna í South Park. Stuttmyndin fjallaði um aðalpersónurnar fjórar sem vöktu til lífs snjókarl með töfrahatti.

Árið 1995 sá Brian Graden, framkvæmdarstjóri FOX, stuttmyndina og veitti Parker og Stone umboðslaun til að gera aðra stuttmynd, Jesus vs. Santa. Stuttmyndin var vinsæl og mikið notuð sem jólapóstkort á internetinu. Hún var síðar aftur birt í þættinum A Very Crappy Christmas.

Sjónvarpssamingur 
Eftir útgáfu Jesus vs. Santa hófust umræður um gerð á sjónvarpsþáttum, fyrst með FOX og síðar með Comedy Central. Fyrsti sjónvarpsþátturinn, Cartman Gets an Anal Probe, var sýndur 13. ágúst 1997 á Comedy Central. Þátturinn var í 3 mánuði í vinnslu en hann var búinn til með skærum og pappír. Núna eru þættirnir unnir í hreyfimyndarforritum, fyrst PowerAnimator og síðar Maya. Með notkun hreyfimyndaforrita tókst að minnka framleiðslutímann umtalsvert (niðri í eina viku), sem gerði Parker og Stone kleift að fjalla um nýliðna atburði í þáttunum sínum.

Persónur 

Matt Stone og Trey Parker talsetja flestar karlkynspersónurnar í South Park en April Stewart og Mona Marshall (áður Mary Kay Bergman og Eliza Schneider) talsetja flestar kvenkynspersónurnar. Aðrir sem talsetja einnig í South Park eru Adrien Beard (Token Black), Vernon Chatman (Towelie), Jennifer Howell (Bebe Stevens) og John Hansen (Mr. Slave).

Þættir 

Sýndir hafa verið 308 South Park þættir í 23 þáttaröðum (2021).

Verðlaun

Hlotið 
 South Park hlaut Emmy-verðlaun árið 2005 fyrir þáttinn Best Friends Forever og árið 2007 fyrir þáttinn Make Love, Not Warcraft.
 5. apríl 2006 hlaut þátturinn Peabody-verðlaunin.
 CableACE-verðlaunin árið 1997 fyrir besta hreyfimynda sjónvarpsþáttinn. Þetta var í síðast skipti sem verðlaunin voru veitt.

Tilnefndur 
 South Park hefur verið tilnefnt til Emmy-verðlaunanna sjö sinnum (1998, 2000, 2002, 2004, 2005, 2006 og 2007) fyrir framúrskarandi árangur á hreyfimynda sjónvarpsþætti.
 Teen Choice-verðlaunin árið 2006.
 Óskarsverðlaun fyrir besta upprunalega lag í kvikmyndinni South Park: Bigger, Longer & Uncut.

Tilvísanir

Tenglar 
 www.southparkstudios.com/ - Opinber heimasíða
 
 South Park  á TV.com

Bandarískir grínþættir
Stephen King

Stephen Edwin King (f. 21. september 1947) er bandarískur rithöfundur.

Stephen King hefur skrifað smásögur, framhaldssögur en þó aðallega skáldsögur og þar má helst nefna bækur eins og The Green Mile, The Shining, It, Misery og The Body.

Ævi

Á sínum ungu árum
Stephen King fæddist í Portland, Maine í Bandaríkjunum. Foreldrar hans voru Donald Edwin King og Nellie Ruth Pillsbury. Eldri bróðir King er David King en hann var ættleiddur strax við fæðingu árið 1945. Donald, faðir King, sagði skyndilega skilið við konu sína eitt kvöldið þegar King var aðeins tveggja ára .

Leiðin til frægðar
Fyrsta skáldsaga King var Carrie sem samnefnd kvikmynd var gerð eftir. Skáldsöguna sendi hann til "Doubleday" sem launuðu honum með $2,500 fyrirframgreiðslu auk þess sem King fékk helming hagnaðarins af bókinni, sem nam $400,000. Stuttu eftir útgáfu bókarinnar lést móðir hans úr krabbameini.

Verk

Skáldsögur

Söfn

Raunsögur

E-bækur

Aðrar

Tilvísanir

Tenglar
 Opinber heimasíða
 
 

Bandarískir rithöfundar
Lars Demian

Lars Demian (f. 9. apríl 1957) er sænskur tónlistarmaður frá Halmstad. Lars er þekktur fyrir kröftuga texta sína sem fjalla oftar en ekki um svartari hliðar tilverunnar, oft með bítandi háði. 

Lars Demian heitir réttu nafni Lars Bengtsson, en tók upp listamannsnafnið Demian til að skapa sér sérstöðu. Í fyrstu nefndi hann sig Demian D þegar hann gaf út fyrsta lag sitt: Tårar. En upp frá fyrstu hljómplötu sinni nefndi hann sig Lars Demian. Það var hljómplatan Pank sem kom út 1990, en sú plata inniheldur eitt þekktasta lag hans: Alkohol. 

1991 hlaut Lars Demian styrk sem kenndur er við trúbadorinn Fred Åkerström.

Einkalíf 
Lars Demian var giftur Ika Nord í mörg ár og samdi þematónlistina við barnaþætti hennar Ika i rutan og Ikas TV-kalas sem voru sýndir í Ríkissjónvarpi Svíþjóðar (Sveriges Television) á níunda áratugi 20. aldar. Núna er hann giftur sænsku leikkonunni Philomène Grandin.

Hljómplötur Lars Demian 
 1990 - Pank 
 1991 - Lycka till 
 1992 - Favoriter i dur & moll 
 1994 - Man får vara glad att man inte är död 
 1997 - Elvis & Jesus & Jag 
 2002 - Sjung hej allihopa 
 2004 - Ännu mera jag - Lars Demians bästa 
 2007 - Välkommen hit
 2009 - Att inte vara Pär Gezzle
 2012 - Svenne tills du dör

Tenglar 
 Heimasíða Lars Demian

Demian, Lars
Innyflaspámaður

Innyflaspámaður (eða iðrablótsmaður) (latína: haruspex) var maður í Rómaveldi til forna sem las í framtíðina úr innyflum fórnardýra, s.s. sauðkinda og jafnvel fugla. Talið er að þessi athöfn að „ráða þarma“ sé komin frá Etrúrum, en orðið er af etrúskum uppruna. Innyflaspá minnir að nokkru leyti á það sem fuglaspámenn stunduðu og aðra álíka spámenn sem gátu lesið í framtíðina. 

Innyflaspár hafa einnig farið fram hér á landi, og eru enn stundaðar sumstaðar, til að lesa í veðrið næstu misseri. 

Rómversk trúarbrögð
Spádómsfræði
Daguerreaðferð

Daguerreaðferð (franska: Daguerréotype) nefnist ein af fyrstu aðferðunum til að framkalla ljósmyndir og var upphafið að þeirri framköllunaraðferð sem enn er notuð. Aðferðin nefnist í höfuðið á Frakkanum Louis Daguerre sem uppgötvaði hana á fjórða áratug nítjándu aldar. Hann fékk einkaleyfi fyrir henni 1839. Ljósmyndir sem framkallaðar eru með þessari aðferð eru oft nefndar daguerreóljósmyndir eða daguerreótýpur. Teknar voru margar portrettmyndir með þessari aðferð, allar götur til ársins 1860. 

Þjóðminjasafn Íslands á besta safn af daguerreótýpum á Íslandi.

Ljósmyndun
Die Reklamation

Die Reklamation er breiðskífa sem hljómsveitin Wir sind Helden gaf út árið 2003.

Lagalisti
 Ist das so? (Judith Holofernes) – 3:04
(er það svo?)
 Rüssel an Schwanz (Holofernes, Mark Tavassol) – 4:54
(rani til hala)
 Guten Tag (Holofernes, Pola Roy, Jean-Michael Tourette) – 3:35
(góðan dag)
 Denkmal (Holofernes, Roy, Tourette) – 3:17
(minnisvarði)
 Du erkennst mich nicht wieder (Holofernes) – 4:56
(þú þekkir mig ekki aftur)
 Die Zeit heilt alle Wunder (Holofernes, Roy, Tavassol, Tourette) – 4:09
(tíminn læknar öll undur)
 Monster (Holofernes, Roy, Tavassol, Tourette) – 3:48
(ófreskja)
 Heldenzeit (Holofernes, Tourette) – 4:23
(hetjuöld)
 Aurélie (Holofernes) – 3:33
 Müssen nur wollen (Holofernes) – 3:35
(verðum bara vilja)
 Außer dir (Holofernes) – 3:41
(auk þín)
 Die Nacht (Holofernes, Tavassol, Tourette) – 4:20
(nóttin)

Tengill
 Söngtextar 

Þýskar breiðskífur
Hljómplötur gefnar út árið 2003
Hljómsveit Ingimars Eydal - Lög úr Mary Poppins

Helena og Þorvaldur er 45 snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1968. 
Á henni flytja Helena og Þorvaldur með hljómsveit Ingimars Eydal sex lög úr Mary Poppins. Forsíðumynd tók Ljósmyndastofa Páls, Akureyri.

Lagalisti 
Starfið er leikur - Lag - texti: R. og R. Sherman - Baldur Pálmason 
Töfraorðið - Lag - texti: R. og R. Sherman - Baldur Pálmason
Fuglagrjón - Lag - texti: R. og R. Sherman - Baldur Pálmason 
Sótarasöngur - Lag - texti: R. og R. Sherman - Baldur Pálmason
Á góðviðrisdegi - Lag - texti: R. og R. Sherman - Baldur Pálmason 
Flugdrekinn - Lag - texti: R. og R. Sherman - Baldur Pálmason

Textabrot af bakhlið plötuumslags 

SG-hljómplötur
Hljómplötur gefnar út árið 1968
Hljómsveit Ingimars Eydal
Foxtrot

Foxtrot (beinþýð.: refabrokk) er samkvæmisdans sem dregur nafn sitt af upphafsmanninum; Harry Fox sem hannaði dansinn árið 1914. Hann brenndi sig á því að finna hvergi dömu sem gæti dansað two step svo hann bætti því við skrefum og útkoman varð grunnurinn að Foxtrot. Vernon og Irene Castle tóku dansinn upp á arma sér og þróuðu hann og kynntu. Seinna staðlaði Arthur Murray dansinn svo hann fór að líkjast bandarískum tangó.

Upphaflega var foxtrot dansaður við ragtime-tónlist en síðar, og fram á okkar daga, tókum stórsveitir að leika undir við dansinn. Þegar rokk og ról (e. rock 'n roll) kom fram á sjónarsviðið upp úr 1950 leituðu útgefendur með logandi ljósi eftir passlegri danstegund við þessa nýju tónlist. Þar koma foxtrot-inn sterkur inn og markaðssetti fyrirtækið Decca Records lag Billy Haley and His Comets, Rock around the clock, einmitt sem slíkt. Lagið seldist í meira en 25 milljón eintökum og er því söluhæsta foxtrot-lag allra tíma.

Með tímanum hefur foxtrot verið skipt í tvo flokka eftir hraða; Slowfox hið rólega en Quickstep hið hraða.

Samkvæmisdansar
Jón Hjartarson

Jón Hjartarson (f. 20. janúar 1942) er íslenskur leikari.

Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum
Jón Jóhann Hjartarson er fæddur 20. janúar 1942 á Hellissandi. Hann útskrifaðist sem kennari frá Kennaraskóla Íslands 1965 og lauk leikaraprófi frá Leiklistarskóla Leikfélags Reykjavíkur 1968. Jón var jafnframt við framhaldsnám í Berlín 1984. Hann hefur um margra ára skeið starfað sem fastráðinn leikari hjá Leikfélagi Reykjavíkur og leikið í kringum 80 hlutverk. Jón hefur einnig leikið með ýmsum leikhópum, s.s. Grímu, Litla leikfélaginu, Litla leikhúsinu, Öðru fólki o.fl. Hann hefur ennfremur leikið í kvikmyndum sem og fjölmörgum sjónvarps- og útvarpsverkum.

Jón hefur samið fjölda leikrita bæði fyrir börn og fullorðna, auk barna- og unglingabóka. Fyrsta leikrit hans, Afmælisboðið, er frá 1969. Hann samdi leikgerð upp úr skáldsögu Kristínar Marju Baldursdóttur, Mávahlátri, sem sett var upp hjá Leikfélagi Reykjavíkur 1998. Hann hefur bæði leikstýrt verkum sínum og annarra hjá atvinnuleikhúsum og áhugaleikhópum. Hann hefur einnig samið ýmis konar dagskrár fyrir félagasamtök og stofnanir sem og aragrúa skemmtiþátta, rabbþátta, söngtexta og pistla.

Jón er kvæntur Ragnheiði Tryggvadóttur framkvæmdastjóra. Þau eiga tvö börn, Hjört Jóhann og Sigríði Lárettu og búa í Reykjavík. Jón á einnig dæturnar Helgu Brögu og Ingveldi Ýr.

María Bjarkadóttir, 2003.

Tenglar
 

Íslenskir leikarar
Jón Páll Eyjólfsson

Jón Páll Eyjólfsson (f. 19. apríl 1970) er íslenskur leikari og fyrrverandi leikhússtjóri Leikfélags Akureyrar.

Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

Tenglar
 

Íslenskir leikarar

Íslenskir leikhússtjórar
Jón Stefán Kristjánsson

Jón Stefán Kristjánsson (f. 11. apríl 1958) er íslenskur leikari.

Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

Tenglar
 

Íslenskir leikarar
Karl Guðmundsson

Karl Guðmundsson (f. 28. ágúst 1924 d. 3. mars 2014) var íslenskur leikari, þýðandi og skemmtikraftur.

Karl útskrifaðist sem stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1944 nam við Handíða- og myndlistaskólann. Hann útskrifaðist frá Royal Academy of Dramatic Art í Lundúnum árið 1952 og var síðan mestalla starfsævi sína hjá Leikfélagi Reykjavíkur. Lék hann í um það bil 100 leikverkum en tók einnig þátt í sýningum hjá Þjóðleikhúsinu, Grímu, Leiksmiðjunni og Nemendaleikhúsi LÍ. Þá lék hann og las upp í Ríkisútvarpinu um árabil. Karl varð fljótt landsþekkt eftirherma og skemmtikraftur. Líkti hann eftir samtíðarmönnum sínum, einkum stjórnmálamönnum. Meðal þeirra sem hann hermdi eftir má nefna þá Halldór Kiljan Laxness og Bjarna Benediktssyni eldri. Karl lék í nokkrum kvikmyndum síðustu árin, og má þar nefna myndirnar Brúðgumann, Sveitabrúðkaup, Punktur punktur komma strik og Foreldrar.

Karl var þýðandi og orðsnillingur en hann þýddi á ævi sinni mörg leikrit og ljóð. Listinn yfir þá höfunda sem Karl þýddi er langur, en þar má meðal annars nefna þá Aristófanes, Seamus Heaney, Federico García Lorca, Moliére og Ionescu. Fyrir jól 2013 kom út á prenti þýðing Karls á leikritinu Morð í dómkirkju eftir T. S. Eliot. Þýðingar Karls á ljóðum birtust oft í Lesbók Morgunblaðsins. Einnig starfaði Karl við leikstjórn og kennslu.

Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

Tenglar
 

Íslenskir leikarar
Íslenskir þýðendur
Ketill Larsen

Ketill Larsen (f. 1. september 1934 d. 26. apríl 2018) var íslenskur leikari og fjöllistamaður. Ketill starfaði í áratugi að æskulýðsmálum og stofnaði meðal annars Klúbb 71 sem hafði aðsetur að Fríkirkjuvegi 11 í Reykjavík.

Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

Tenglar
 

Íslenskir leikarar
Kjartan Bjargmundsson

Kjartan Bjargmundsson (f. 22. nóvember 1956) er íslenskur leikari.

Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

Tenglar
 

Íslenskir leikarar
Rímur af Grámanni í Garðshorni

Rímur af Grámanni í Garðshorni er rímnakver eftir Jón Hjaltason á Ármúla sem var upprunalega gefið út af Hjalta Jónssyni árið 1895 og prentað af Prentsmiðju Þjóðviljans unga, og svo endurútgefið 25. júlí 2007 af Project Gutenberg, enda þá ekki lengur verndað af höfundarétti, Jóhannes Birgir Jensson sá um þá útgáfu.

Rímurnar segja ævintýrið af Grámanni og viðskiptum hans við bóndahjón og konungshjón. Ævintýrið er talið vera franskt að uppruna.

Tengill 
 Rímur af Grámanni í Garðshorni á Project Gutenberg.

Bókaárið 1895
Íslenskar bókmenntir á Project Gutenberg
Króna

Króna getur átt við eftirfarandi:

 Krónur á norðurlöndunum:
 Íslensk króna frá Íslandi 1874–
 Dönsk króna frá Danmörku
 Norsk króna frá Noregi 1875–
 Sænsk króna frá Svíþjóð 1873–
 Færeysk króna frá Færeyjum 1940–
 Grænlensk króna frá Grænlandi 1926–
 Austurrísk-Ungversk króna frá Austurríska-Ungverska ríkinu frá 1892–1918
 Bresk króna frá Brendlandi 1526–1990
 Tékknesk króna frá Tékklandi 1993–
 Tékkóslóvakísk króna frá Tékkóslóvakíu 1919–1993
 Eistnesk króna frá Eistlandi 1928–2011
 Ungversk króna frá Ungverjalandi 1919–1927
 Slóvakísk króna frá Slóvakíu 1993–2008
 Júgóslavísk króna frá Júgóslavíu 1918–1922

Sjá einnig 
 Krónan (verslun)
Tamílska

Tamíl eða Tamílska (தமிழ் tamiḻ; ) er dravidískt tungumál talað á Indlandi, Srí Lanka og Singapúr. Þau tvö síðarnefndu, Srí Lanka og Singapúr eiga tamílsku sem opinbert tungumál. Það er eitt af tuttugu og tveim skipulögðum tungumálum Indlands og það fyrsta til að verða lýst yfir sem klassískt tungumál af stjórnvöldum Indlands árið 2004. Tamil er einnig talað af verulegum minnihlutahópum í Malasíu, Mauritius og Réunion ásamt því að vera töluð í innflytjendahverfum um allan heim.

Bókmenntir á tamil hafa verið til í yfir tvöþúsund ár. Elsti hluti Tamil bókmennta, Sangam bókmenntir, eru dagsettar frá 300 fyrir krist til 300 eftir krist. Áletranir á tamil frá fyrstu öld fyrir krist og frá annari öld eftir krist hafa fundist í Egyptalandi og Tælandi. Samkvænt könnun frá árinu 2001, voru 1,863 dagblöð gefin út á tamil, og 353 þeirra daglega.

Flokkun 
Tamil telst til dravídamála.

Saga 
Fræðimenn flokka sögu Tamil í þrjá flokka. Gamla Tamil (300 fyrir krist - 700 CE), Mið Tamil (700-1600) og Modern Tamil (1600-dagsins í dag).

Landfræðileg dreifing 
Í Malasíu, Singapore, Mauritius, Réunion, Suður Afríku, Indónesíu, Tælandi, Búrma, Víetnam, Gana, Fiji, Suriname og Trinidad og Tobago er þó nokkuð af fólki af tamilsku ætterni en fáir tala málið.

Réttarstaða 
Tamil er opinbera tungumál Tamil Nadu fylkisins á Indlandi. Tamil er einnig eitt af opinberu tungumálum Sri Lanka og Singapore. Í Malasíu eru 543 ríkisreknir grunnskólar sem notast við Mið Tamil.

Ritmál 

Tamílska ritmálið (tamílska: தமிழ் அரிச்சுவடி, tamílskt „stafróf“) er ritmál notað til að skrifa tamílsku og einnig önnur minna útbreidd tungumál, svo sem; Badaga, Irulas og Paniya. Einnig notað af Tamílum við ritun á sanskrít. Ritmálið samanstendur af 12 sérhljóðum, 18 samhljóðum og einum sérstökum karakter, āytam. Tamil er skrifað með riti sem kallast vaṭṭeḻuttu. Sérhljóðarnir og samhljóðarnir sameinast og mynda 216 blandaða stafi, sem búa til 247 stafi.

Tamil sérhljóðarnir eru kallaðir uyireḻuttu (uyir – life, eḻuttu – stafir).

Tamil samhljóðarnir eru þekktir sem meyyeḻuttu (mey—body, eḻuttu—stafir).

Númer og tákn 
Fyrir utan venjulega tölustafi hefur tamil einnig tölutákn fyrir 10, 100 og 1000. Tákn fyrir dag, mánuð, ár, debit, kredit, eins og, fyrir ofan, rúpía og numeral.

Heimildaskrá 
Greinin „Tamil language“ á ensku útgáfu Wikipedia. Sótt febrúar 2010.''

Dravidísk tungumál
Svahílí

Svahílí (kiswahili) er bantúmál talað í Tansaníu, Úganda og Kenía og víðar. Svahílí er það tungumál sunnan Sahara sem hefur flesta málhafa. Orðið „svahílí“ er komið af arabísku orði sem merkir „strönd“ eða „landamæri“ en með forliðnum ki- þyðir það: „tungumál strandarinnar“. Svahílí er opbinbert tungumál í fjórum ríkjum, en einungis móðurmál 5-10 milljón manna.

Svahílí er annað mál margra þjóða á austurafrísku strandlengunni og um það bil 35% af orðaforða tungumálsins kemur frá arabísku, þar sem meira en tólf aldir af viðskiptum við araba hefur haft mikil áhrif á svahílí. Einnig hafa persnersk, þýsk, portúgölsk, ensk og frönsk orð bæst við á síðustu fimm öldum og stafar það af auknum viðskiptum við þessi landsvæði. Svahílí er orðið annað mál tuga milljóna manna í þremur löndum, Tansaníu, Kenía og Kongó þar sem svahílí er orðið opinbert tungumál í þessum löndum. Úganda gerði það að skyldulærdómi í grunnskólum árið 1992, en framkvæmd á þessum lögum hefur farið fyrir ofan garð og neðan. Þessvegna var svahílí gert að opinberu tungumáli í Úganda árið 2005. Svahílí og önnur skyld tungumál eru töluð í Kómoreyjum, Búrúndí, Rúanda, norður Sambíu, Malaví og Mosambik.

Nafnið „Kiswahili“ kemur frá fleirtölu orðinu sawāḥil (سواحل), sem á uppruna sinn að rekja í arabíska orðið sāḥil (ساحل), en það merkir „landamæri“ eða „strönd“ (notað sem lýsingarorð yfir „þá sem dvelja á ströndinni“ eða með því að bæta ki- („tungumál“) fyrir framan stendur það fyrir „strandtungumál“).

Elsta þekta ritið á Svahílí eru bréf skrifuð í Kilwa 1711, skrifuð með arabísku letri. Þessi bréf voru send til Portúgalanna í Mósambik og bandamanna þeirra. Upprunalegu bréfin eru nú geymd í „the Historical Archives of Goa“, á Indlandi. Önnur þekt rit eru ljóð einnig skrifuð með arabísku letri sem heita „Utendi wa Tambuka“ („Saga Tambuka“) frá árinu 1728. Í dag er latneska stafrófið notað til að skrifa Svahílí þar sem evrópa hefur haft mikil áhrif á þessi landsvæði.

Tilvísanir

Heimildir 
 

Bantúmál
Nígerkongótungumál
Mungu ibariki Afrika

Mungu ibariki Afrika er þjóðsöngur Tansaníu. Hann er svahílíútgáfan af sálmi Enoch Sontonga, Nkosi Sikelel' iAfrika („Guð blessi Afríku“) sem er þjóðsöngur Sambíu og hluti af þjóðsöng Suður-Afríku og var áður þjóðsöngur Simbabve. 

Þjóðartákn Tansaníu
Þjóðsöngvar
Edward Lowassa

Edward Lowassa er tansanískur stjórnmálamaður og fyrrverandi forsætisráðherra í ríkisstjórn Jakaya Kikwete. Hann tók við embætti 30. desember 2005 og lét af því þann 7. febrúar 2008. Hann hefur gegnt ýmsum embættum í ríkisstjórn Tansaníu frá 1988. 

Forsætisráðherrar Tansaníu
Austur-Afríkutími

Austur-Afríkutími er sá tími sem notaður er í Austur-Afríku. Hann er þremur klukkustundum á undan UTC (UTC+3) sem er það sama og Moskvutími og austurevrópskur sumartími. 

Þar sem þessi tími er notaður í hitabeltinu þar sem er sáralítill munur á lengd dags sumar og vetur, þá er ekki notast við sumartíma.

  Djíbútí
  Erítrea
  Eþíópía
  Kenýa
  Kómoreyjar
  Madagaskar
  Sómalía
  Sómalíland
  Súdan
  Tansanía
  Úganda

Tímabelti
Fuglaspámaður

Fuglaspámaður (eða fuglheillamaður) (latína: augur) var maður til forna sem las í hátterni fugla eða flug þeirra. Kalkas í Ilíonskviðu var frægur fuglaspámaður. Hann sagði t.d. leið fyrir skipum Akkea til Ilíonsborgar, sökum spádómsgáfu þeirrar, er Föbos Appollon hafði veitt honum. Helenos Príamsson var annar fuglaspámaður í Ilíonskviðu.

Í Ódysseifskviðu segir á einum stað að spámaður nokkur hafi verið „glöggþekkinn á fuglateikn“. 

Fuglar þeir sem fuglaspámaður las í nefndust spáfuglar. Hrafninn var oft talinn spáfugl á Íslandi til forna, og er enn sums staðar. 

Spádómsfræði
Kyu Sakamoto

Kyu Sakamoto (坂本九 Sakamoto Kyū) fæddur Hisashi Oshima (大島ひさし, Ōshima Hisashi) (10. desember 1941 - 12. ágúst 1985) var japanskur söngvari og leikari.

Ævisaga 
Sakamoto var fæddur í Kawasaki, yngstur níu systkina. Foreldrar hans voru Hiroshi Sakamoto og Iku Sakamoto en bæði unnu þau á veitingastað. Í menntaskóli hófst söngferill Kyu og hann byrjaði sem söngvari í japönsku hljómsveitinni The Drifters árið 1958.

Þekktasta lag hans, Ue o muite arukō, betur þekkt sem Sukiyaki á vesturlöndum, sló í gegn í Japan og komst í efsta sæti bandaríska vinsældalistans árið 1963. Lagið fór sem stormsveipur um höf og lönd og hið þekkta stef hefur verið áhrifavaldur margra annarra verka í seinni tíð.

Kyu var dugmikill í vinnu fyrir eldri, yngri og fatlaða í Japan. Lag hans Ashita Ga Aru Sa var aðalstef Ólympíuleika fatlaðra sem var haldið í Tókýó árið 1964.

Hann lést í flugslysi í Japan árið 1985 og lét eftir sig eiginkonu og tvær dætur; þær Hanako og Maiko.

Annað 
 Smástirnið 6980 Kyusakamoto er nefnt í höfuðið á Sakamoto.

Tenglar 

 Opinber heimasíða (á japönsku)
 Kyu Sakamoto á Nippop Profile  
 Vefsíða sem sýnir hvernig flug JAL 123 brotlenti 

Japanskir tónlistarmenn
Japanskir leikarar