alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Smjörbolla

Smjörbolla er blanda af hveiti og feiti sem notuð er sem grunnur fyrir sósur, eggjafrauð, súpur og pottrétti. Algeng feiti er smjör, jurtaolía og mör. Smjörbolla er grunnurinn í þremur af fimm grunnsósum franskrar matargerðar.

Smjörbolla er gerð með því að bræða feitina í potti og þeyta svo jafn miklu magni af hveiti út í með þeytara þar til allt er blandað saman og engir kekkir finnast. Blandan er soðin áfram til að leysa hveitið örugglega upp í feitinni. Þegar hún hefur soðið vissan tíma tekur hún á sig dekkri lit þar sem hveitið tekur að brúnast. Þetta er notað til að fá réttan lit á brúnar sósur. Þegar smjörbollan er orðin á litinn eins og til stóð er hún þynnt smám saman með mjólk, soði eða öðrum vökva, þar til réttri þykkt er náð.

Notkun á mjöli til að þykkja sósur er að minnsta kosti þekkt frá tímum Rómaveldis. Hin eiginlega smjörbolla á hugsanlega uppruna sinn í Sauce Robert, sósu sem var vinsæl með kjötréttum í Frakklandi á 16. og 17. öld.

Matargerð
Menningartengsl Albaníu og Íslands

Menningartengsl Albaníu og Íslands (MAÍ) voru grasrótarsamtök sem störfuðu á Íslandi frá 1967 til 1991. Eins og nafnið bendir til höfðu þau á stefnuskrá sinni að efla menningarleg tengsl milli Íslendinga og Albana, auk þess að kynna fyrir Íslendingum þær hugmyndir sem voru ríkjandi í Albaníu á þeim tíma. Félagið gaf eitthvað út af efni, þar á meðal ritið Heimsvaldastefnan og byltingin (árið 1986) eftir forseta Albana, Enver Hoxha (1908-1985). Þegar Flokkur vinnunnar missti pólitísk tök á Albaníu árið 1991 þótti ekki lengur ástæða til að halda Albaníufélaginu starfandi, og var það því lagt niður.

Stjórnmál
Íslensk grasrótarstjórnmál
Íslensk félagasamtök
Biblíuvers

Biblíuvers er minnsta eining, eða grunneining, við skiptingu á texta Biblíunnar. Tölusetning biblíuversa eða ritningargreina, var fundin upp á fyrri hluta 16. aldar. Ítalskur munkur af reglu dóminíkana, Santes Pagninus (1470-1541), notaði fyrstur svipað kerfi við útgáfu Biblíu sem kom út í Lyon í Frakklandi 1527-1528, en kerfi hans náði ekki útbreiðslu. 

Robert Estienne (1503-1559), nafntogaður prentari í París, gaf út Nýja testamenti árið 1551, þar sem í fyrsta skipti var innleitt það kerfi við tölusetningu biblíuversa, sem nú er notað. Árið 1553 gaf hann út heila Biblíu með tölusettum versum, og var kerfi hans almennt tekið upp á næstu áratugum. 

Í fyrstu útgáfu Biblíunnar á íslensku, Guðbrandsbiblíu (1584), er aðeins tölusett kaflaskipting, en í næstu útgáfu, Þorláksbiblíu (1644) er einnig tölusett versaskipting, og í öllum íslenskum útgáfum Biblíunnar upp frá því. 

Mikil þægindi þykja að því að geta vísað til tölusettra ritningargreina, t.d. Lúk. 17:21, sem merkir: Lúkasarguðspjall, 17. kapítuli, 21. vers.

Nokkur ruglingur er á því hvaða skammstafanir eru notaðar, en ætti þó sjaldan að valda misskilningi, t.d. Lúk. 17:21, eða Lk 17,21.

Heimild 
Umfjöllun á ensku og þýsku Wikipediu.

Biblían
Aspergerheilkenni

Aspergerheilkenni er truflun í þroska sem einkennist af skertri hæfni til félagslegra samskipta, sérkennilegum áhugamálum og áráttukenndri hegðun, tilbreytingarlausum talanda, sérkennilegu málfari, lélegri líkamstjáningu og klunnalegri hreyfingu og göngulagi. Aspergerheilkenni er á einhverfurófinu, en er mun vægari en einhverfa, fólk með Aspergerheilkenni er með nokkuð venjulega tungumálafærni og gáfur.

Orsök Aspergerheilkennis er ekki þekkt. Einkenni koma vanalega fram fyrir 2 ára aldur og endast ævilangt. Fleiri karlar en konur eru með Aspergerheilkenni.

Heilkennið er nefnt eftir Hans Asperger, Austurrískum lækni sem lýsti árið 1944 börnum með tjáskiptavanda sem áttu erfitt með að skilja tilfinningar annarra. Nútímalýsingin á Aspergerheilkenni varð svo til árið 1981 og var orðin stöðluð greining í byrjun 10. áratugarins.

Tenglar 
Vísindavefur: Hvað er Asperger-heilkenni?
Asperger syndrome
 Doktor.is – Asperger heilkenni
 Hrafnhildur Kjartansdóttir: Asperger, nánari lýsing

Tilvísanir 

Heilkenni
Gagnauga (vefsíða)

Gagnauga.is var íslenskt vefrit sem var sett á laggirnar á haustdögum árið 2003 og lagði upp laupana árið 2013. Það fjallaði mest um alþjóðastjórnmál á gagnrýninn hátt.

„Róttæka margmiðlunartjaldið“ 
Aðdragandinn var sá að hópur fólks fékk leyfi borgaryfirvalda í Reykjavík til þess að setja upp tjald fyrir Menningarnótt sumarið 2003, við suðvesturhorn Tjarnarinnar, þar sem sýndar voru kvikmyndir og dreift fræðsluefni. Dagskráin var fjölbreytt, en flestar myndanna voru gagnrýnar heimildarmyndir um hryðjuverk, bankakerfið, utanríkisstefnu Bandaríkjanna og fleira. Tjaldið fékk að standa fram á haust, en var tekið niður þegar veðrið var orðið of kalt. Sama haust var haldið áfram að sýna sömu myndir, og fleiri. Þær sýningar fóru sumar fram í MÍR-salnum á Vatnsstíg, í Odda, á Nelly's Cafe við Bankastræti og í samstarfi við Fróða, félag sagnfræðinema í Árnagarði.

Vefsíðan opnar — deilur 
Um haustið 2003 opnaði vefsetrið Gagnauga. Þar var einkum lögð áhersla á þrennt: (1) Að birta greinar sem flestar voru skrifaðar af aðstandendum síðunnar, en sumar þýddar; (2) að vísa á fréttir sem aðstandendum þóttu merkilegar en fá ónóga umfjöllun í fjölmiðlum; (3) að kynna kvikmyndasýningar og aðra starfsemi Gagnauga, fyrir utan sjálfa síðuna. Nýjar greinar birtust reglulega fyrstu mánuðina og nýjar fréttir birtust nokkrum sinnum í viku. Snemma árs 2004 birtist þýdd grein, þar sem komu fram efasemdir um að Helförin hefði átt sér stað með þeim hætti sem almennt er álitið. Hún vakti mikla athygli, og voru ekki allir hrifnir. DV birti ritstjórnargrein, þar sem hart var deilt á helfararefasemdir af því tagi sem Gagnauga hafði birt. Stefán Þorgrímsson, einn aðstandenda síðunnar, svaraði ritstjórnargreininni í kjallarapistli.

2004 – 2006 
Þótt helfarargreinin hefði loðað við orðstír síðunnar, hélt hún áfram að birta greinar um fjölmiðla, lýðræði, álitamál varðandi 11. september 2001 og margt fleira. Haustið 2004 áttu margir af aðstandendum Gagnauga, ásamt fleirum, frumkvæði að því að félagsmiðstöðin Snarrót var stofnuð. Hún var fyrst til húsa að Garðastræti 2, en flutti seinna í kjallara Laugavegar 21, þar sem Kaffi Hljómalind var þá til húsa. Í Snarrót hélt Gagnauga fjölda kvikmyndasýninga, þar á meðal nokkrar kvikmyndahátíðir. Þar var einnig komið upp safni bóka, blaða og myndbanda og -diska til afnota og láns fyrir áhugasama. Ennfremur voru keyptar inn bækur og boðnar til sölu.

Fundir og fyrirlestrar 
Gagnauga hélt sjálft, og tók þátt í að halda, allmarga fundi og fyrirlestra. Í því skyni flutti Gagnauga m.a. inn Barrie Zwicker (árið 2005) og Michel Chossudovsky (árið 2006).

Endurkoma Gagnauga 
Gagnauga opnaði aftur í byrjun ágúst 2010 með nokkuð nýjum útfærslum og mannskap.

Sjá einnig 
 Heimasíða Gagnauga (Vefsafn)
 Ellefta september-hreyfingin á Íslandi (Vefsafn)
 Snarrót (félag)

Íslenskar vefsíður
Íslensk grasrótarstjórnmál
Íslensk félagasamtök
Nýja testamenti Odds Gottskálkssonar

Nýja testamenti Odds Gottskálkssonar er fyrsta bók sem prentuð var á íslenska tungu. Prentun bókarinnar lauk 12. apríl 1540 í Hróarskeldu, Danmörku.  Bókin er um 330 blöð og í litlu broti eða 8vo (sjá ). Ekki er vitað hve mörg eintök voru prentuð en talið er líklegt að Oddur hafi ætlað sérhverjum presti á Íslandi eintak.

Þýðing Odds 
Fræðimenn hafa löngum hrósað þýðingu Odds á Nýja testamenntinu fyrir það kjarnyrta mál sem Oddur notar og benda á að hann hafi lagt grunninn að þeim stíl sem enn er viðhafður í biblíuþýðingum. Margir hafa þó bent á að hann eigi oft í brösum við að mynda íslenskulegar setningar og að hann riti ekki hreint mál. Sigurður Nordal kallaði samt þýðinguna „eitt af leiðarmerkjunum í sögu íslenskra bókmennta“. Hann taldi stíl hans „svo svipmikinn og mergjaðan og mál hans svo auðugt, að enn er unun að lesa guðspjöllin í þeim búningi“. Dr. Jón Helgason prófessor tók ekki eins djúpt í árinni. Þó taldi hann stíl Odds „maklegan þeirra lofsyrða - ef litið er á þá kafla, sem best hafa tekist“. Í formála að bók sinni: Málið á Nýja testamenti Odds Gottskálkssonar skrifar Jón samt sem áður:
Enginn, sem vill kynnast sögu íslenzkrar tungu, getur látið undir höfuð leggjast að athuga Nýja testamenti Odds Gottskálkssonar. Það er fyrsta bók íslenzk, sem komst á prent, að minsta kosti þeirra er varðveizt hafa. Hitt er þó meira vert, að það er upphaf og elzta fyrirmynd guðrækilegra rita á Íslandi í lútherskum sið.

Heimild 
 Orð Guðs á íslensku

Tenglar 
 Nýja testamenti Odds Gottskálkssonar; af heimasíðu Orðabókar Háskólans 
 Nýja testamenti Odds í veglegri útgáfu; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1988
 Nýjatestamenti Odds Gottskálkssonar; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1933

Biblían
Íslenskar bókmenntir
Biblían 1981

Biblían 1981 var að hluta ný þýðing á ritum Biblíunnar yfir á íslensku. 

Þetta var raunar bráðabirgðaútgáfa, enda var þar aðeins um að ræða nýja þýðingu á guðspjöllunum og Postulasögunni. Önnur rit Nýja testamentisins frá 1912 voru endurskoðuð og nokkrar umbætur gerðar á sömu þýðingu Gamla testamentisins.

Heimild 
Jón Sveinbjörnsson: Grein í Lesbók Morgunblaðsins 13. október 2007.

Biblían
Íslenskar bókmenntir
Biblía 21. aldar

Biblía 21. aldar er ný heildarþýðing Biblíunnar á íslensku, sem kom út 19. október 2007. JPV útgáfa gaf hana út fyrir hönd Hins íslenska biblíufélags.

Saga 
Undirbúningur útgáfunnar hófst árið 1986, þegar Hið íslenska biblíufélag fékk dr. Sigurð Örn Steingrímsson og dr. Þóri Kr. Þórðarson til að gera tilraunaþýðingu á Jónasarbók og Rutarbók, og var dr. Guðrún Kvaran fengin til að vinna með þeim sem málfarsráðunautur. Verkinu lauk vorið 1988. 

Haustið 1990 var gerður samstarsfssamningur milli Guðfræðistofnunar Háskóla Íslands og Hins íslenska biblíufélags um að þýða að nýju Gamla testamentið, og komu á næstu árum út 9 kynningarhefti með þýðingu á öllum ritum þess. Aðalþýðandi var dr. Sigurður Örn Steingrímsson, en einnig komu að verkinu Jón Gunnarsson lektor, séra Árni Bergur Sigurbjörnsson, Þórir Kr. Þórðarson prófessor og Gunnlaugur A. Jónsson prófessor. Skipuð var nefnd til að fara yfir textana fyrir hönd Biblíufélagsins. Í nefndinni voru upphaflega Þórir Kr. Þórðarson (formaður), Árni Bergur Sigurbjörnsson, séra Gunnar Kristjánsson, Gunnlaugur A. Jónsson og Guðrún Kvaran, sem var fulltrúi Íslenskrar málnefndar. Síðar dró Þórir Kr. Þórðarson sig úr nefndinni; varð Guðrún Kvaran þá formaður og einnig kom séra Sigurður Pálsson inn í nefndina.

Í Biblíunni 2007 er birt þýðing á Apókrýfum bókum Gamla testamentisins, sem ekki höfðu verið í íslenskum biblíuútgáfum frá 1859. Var þar notuð þýðing Árna Bergs Sigurbjörnssonar frá 1994, nokkuð endurskoðuð.

Haustið 2001 var ákveðið að endurskoða og endurþýða texta Nýja testamentisins frá 1981, og í þýðingarnefnd voru þau kosin Jón Sveinbjörnsson (aðalþýðandi), Árni Bergur Sigurbjörnsson og Guðrún Kvaran. Árið 2003 kom Einar Sigurbjörnsson í nefndina í veikindum Árna Bergs. Ákveðið var að líta einkum til þeirra rita sem ekki höfðu verið þýdd 1981.

Þýtt var úr frummálunum, en einnig stuðst við eldri biblíuþýðingar íslenskar og nýlegar erlendar þýðingar Biblíunnar. Nefndunum var gert að þýða textann á vandað og aðgengilegt nútímamál, en hafa samt hliðsjón af íslenskri hefð í biblíumáli. Í fyrsta sinn var reynt að koma á málfari beggja kynja. Þannig er oftast sett systkin í stað bræður, ef verið er að ávarpa blandaðan hóp, en þess er þó getið neðanmáls hvað stendur í frumtexta. 

Í Biblíunni 2007 er einnig ítarefni: nokkur kort, stutt greinargerð framan við öll rit Biblíunnar, skrá um mikilvæga ritningarstaði, yfirlit um tímatal og orðaskýringar. 

Fyrsta prentun Biblíunnar 2007 er í tvenns konar broti. Stærra brotið er hægt að fá í svörtu rexinbandi eða rauðu flauelsbandi. Minna brotið fæst í svörtu, rauðu eða hvítu bandi.

Heimild 
Sigurður Ægisson: Grein í Morgunblaðinu 28. október 2007.

Tengill 
 Biblían.is

Biblían
Íslenskar bókmenntir
Safavídaríkið

Safavídaríkið (persneska: صفویان; aserbaídsjanska: Səfəvi) var íranskt sjítaveldi af aserskum og kúrdískum uppruna sem ríkti yfir í Persíu frá 1501/1502 til 1722. Á tímum Safavídaríkisins náði Persía mestri stærð frá falli Sassanídaríkisins árið 651. Safavídarnir gerðu tólfungaútgáfu sjía íslam að opinberum trúarbrögðum í ríkinu. 

Safavídaríkið
Saga Írans
Saga Aserbaídsjan
Reyrgresi

Reyrgresi (fræðiheiti: Hierochloë odorata) er ilmandi grastegund sem vex í graslendi á láglendi um alla Evrasíu og Norður-Ameríku. Blöðin eru breið og gljáandi. Lyktin kemur betur í ljós við þurrkun og þurrkað reyrgresi er notað til að setja góða lykt í hýbýli manna og hirslur. Það er einnig algengt í náttúrulækningum og sem krydd í áfengi. 

Reyrgresi vex á láglendi um allt Ísland.

Tilvísanir

Grasaætt
Plöntur á Íslandi
Ilmreyr

Ilmreyr (fræðiheiti: Anthoxanthum odoratum) er gras sem vex um alla Evrasíu. Þurrkuð grös gefa frá sér einkennandi ilm og bragð. Hann blómstrar snemma á vorin.

Ilmreyr er mjög algengur um allt Ísland á láglendi.

Samlífi
Á Íslandi vex sveppurinn grasmúrgróungur (Pleospora herbarum) á dauðum vefjum ýmissa plöntutegunda, meðal annars á ilmrey.

Tilvísanir

Grasaætt
Lækningajurtir
Plöntur á Íslandi
Aðventukrans

Aðventukrans er krans gerður úr greni greinum með fjórum kertum sem komið er fyrir á hring, en litið er svo á að hið sígræna greni tákni lífið í Kristi og hringurinn er tákn eilífðinnar. Kertin eru fyrir hvern sunnudag í aðventunni og kveikt er á þeim á þeim dögum þannig að fyrsta sunnudag í aðventu er kveikt á fyrsta kertinu, annan sunnudag í aðventu á fyrsta og öðru kertinu og svo framvegis. Með árunum hefur þó fjölbreytni í skreytingum kransana aukist og orðið frjálslegri svo jafnvel er greninu sleppt eða kertin fjögur höfð í röð frekar en hring.

Uppruni 
Aðventukransar eru algengir í kristnum]] löndum bæði í kirkjum]] og á heimilum. Hugsanlega hafa þeir verið til allt frá því á miðöldum en nútímaaðventukransar hafa breiðst út frá Þýskalandi frá því seint á 19. öld. Í Austurkirkjunni eru stundum notaðir aðventukransar með sex kertum þar sem aðventan hjá þeim er lengri en í Vesturkirkjunni.

Til Íslands barst kransinn frá Danmörk og í upphafi aðalega notaður til að skreytinga í búðargluggum á milli 1960 og 1970 en smámsaman fór hann að vera notaður á heimilum og er orðin nánast ómissandi á hverju heimili sem partur af aðventunni.

Merking kertanna 
Hvert kerti hefur verið nefnt sínu nafni og það fyrsta kallað spádómakertið, sem á að minna á spádóminn í Gamla testamentinu um komu frelsarans. Annað kertið er kallað Betlehemskertið og vísar til fæðingarborgar krists. Þriðja kertið er kallað hirðakertið eftir hirðingjaunum sem fréttu fyrstir af fæðingu Jesús og fluttu af því fréttir. Fjórða kertið er kallað englakertið sem á að minna á þá sem báru fregnirnar fyrstir til mannanna um fæðinguna og hver þar væri fæddur.

Tenglar 

  (Skoðað 11.11.2012).

Jólasiðir
Blóðberg

Blóðberg (fræðiheiti: Thymus praecox) er lítil sígræn fjölær þófaplanta, af sömu ættkvísl og timian, sem vex í þurru mólendi, holtum og sandi um alla Evrópu. Blóðberg er nýtt sem sígræn þekja í garða og í matargerð sem krydd.

Á Íslandi er blóðberg (ssp. arcticus) mjög algengt um allt land og finnst bæði á láglendi og í fjöllum allt upp í þúsund metra hæð.

Um blóðberg 
Björn Halldórsson, prestur í Sauðlauksdal sem var frumkvöðull í garðrækt og jarðyrkju á Íslandi, segir um blóðbergið:
Þessi urt hefur ágætan kraft til að styrkja sinar. Hverslags vín, sem á þessari urt hefur staðið nokkra stund og síðan drukkið, læknar sinadrátt, það sama læknar kvef, hreinsar og styrkir höfuð, þynnir blóð, læknar upp þembing þeirra manna, sem etið hafa mikið af hörðum mati. Það vermir kaldan maga og styrkir hann. Dúkur í þessu vín vættur og við lagður höfuð manns, bætir öngvit og svima, höfuðverk og hettusótt. 

Seyði af þessari urt, sem te drukkið, er gott við hósta, læknar ölsýki þeirra manna, að morgni drukkið, sem ofdrukkið höfðu vín að kvöldi. Sé þessari urt stráð á gólf, eða reykt með henni í húsum, ellegar hún seydd í vatni og sama vatni dreift um húsið, flýja þaðan flær.

Samlífi
Á Íslandi vex niðurbrotssveppurinn grasmúrgróungur (Pleospora herbarum) á dauðum vefjum ýmissa plöntutegunda, meðal annars á blóðbergi.

Tilvísanir

Varablómaætt
Krydd
Stórveldistími Svíþjóðar

Stórveldistími Svíþjóðar er tímabil í sögu Svíþjóðar sem nær frá 1611 til 1718 þegar Svíþjóð gerðist stórveldi í Evrópu. Á undan stórveldistímanum kemur Fyrra Vasatímabilið (1521–1611) og eftir að því lauk tók Frelsistími Svíþjóðar (1719–1772) við.

Upphaf stórveldistímans má rekja til tilrauna Karls hertoga til að tryggja hagsmuni Svíþjóðar og Finnlands með því að tryggja og leggja undir sig landsvæði við Eystrasaltið í upphafi 17. aldar. Við þetta lenti Svíum saman við Rússneska keisaradæmið, Pólsk-litháíska samveldið og Dansk-norska ríkið. 

Hinn eiginlegi stórveldistími miðast oftast við það þegar Gústaf 2. Adolf, elsti sonur Karls hertoga, tók við völdum árið 1611. Gústaf tókst að vinna lönd af Rússum og Pólverjum þannig að Eystrasalt var á góðri leið með að verða sænskt haf. 1630 tók hann þátt í Þrjátíu ára stríðinu og eftir lát hans 1632 héldu Svíar áfram að leika stórt hlutverk á meginlandi Evrópu og tókst þar að auki að vinna mikilvæga sigra á Dönum 1645, 1658 og 1679. Með þeim tókst að afla ríkinu náttúrulegra landamæra við Eyrarsund og vinna héruð í Noregi.

Endalok stórveldistímans urðu vegna eflingar Rússlands í valdatíð Péturs mikla. Til uppgjörs kom í Norðurlandaófriðnum mikla 1700–1721 og endalok tímabilsins eru höfð við lát Karls 12. árið 1718.

Saga Svíþjóðar
Endanleiki

Endanleiki í stærðfræði á við endanlega stærð, þ.e. stærð sem er ekki óendanleg. Um endanlegu stærðina x gildir að ||x|| < ∞, þar sem ||.|| táknar staðal, eða tölugildi ef stærðin er í mengi rauntalna. 

Athuga ber að allar tölur eru endanlegar, þ.a. orðið endanleg tala er tvítekning, en er stundum notað til að leggja áherslu á að stærðir geta orðið óendanlegar í einhverjum skilningi. Hins vegar er notast við útvíkkaða rauntalnaásinn í örsmæðareikningi, því þar geta stærðir orðið óendanlegar.

Tengt efni 
 Endanlegt mengi
 Takmarkað fall
 Takmarkað mengi
 Takmörkuð runa

Talnafræði

en:List of mathematical jargon#finite
Ívan Túrgenev

Ívan Sergejevítsj Túrgenev (rússneska: Иван Сергеевич Тургенев) (9. nóvember 1818 – 3. september 1883) var rússneskur rithöfundur. 

Túrgenev var talinn fremstur rússneskra raunsæishöfunda meðan hann lifði, en hann hefur síðan fallið í skuggann af Leó Tolstoj og Fjodor Dostojevskíj. Ívan Túrgenev var þó brautryðjandi á ýmsum sviðum, og var fyrsti rússneski höfundurinn sem varð þekktur í Evrópu. Skáldsaga hans, Feður og synir, sem kom út 1862 er álitin eitt af öndvegisritum heimsbókmenntanna. Árið 2007 komu út á íslensku Fjórar sögur í nýjum þýðingum hjá Hávallaútgáfunni.

Tenglar 
 Verk Túrgenevs á íslensku; af Gegnir.is
 Í tilefni 100 ára ártíðar skáldsins; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1983

Túrgenev, Ívan
Miðstýring

Miðstýring er stjórnarfar eða stjórnskipulag þar sem allflestar ákvarðanir eru teknar í einni valdastofnun eða valdaklíku (t.d. í ríki eða fyrirtæki o.s.frv.).

Tengt efni 
 einveldi
 skrifræði
 valddreifing

Stjórnun
Hungursneyð

Hungursneyð er samfélagskreppa þar sem stór hluti íbúa er vannærður og hungurdauði vex mikið. Fyrr á öldum kom hungursneyð reglulega upp um allan heim og þrátt fyrir tækniþróun síðustu alda hefur hungursneyð oft komið upp síðustu ár, einkum í þriðja heiminum.

Hungursneyð stafar gjarnan af uppskerubresti, þurrkum, kuldum, farsóttum, styrjöldum eða slæmum efnahagsákvörðunum. Talið er að um sjötíu milljónir manna hafi látist vegna hungursneyðar á 20. öld. 

Samfélagsþróun
Ahmad al-Mansur

Ahmad al-Mansur Saadi (arabíska: أحمد المنصور السعدي) nefndur Adh-dhahbîy - „hinn gullni“ (1549 – 20. ágúst 1603) var soldán Marokkó frá 1578 til dauðadags. Hann var af Saadi-ættinni sem ríkti yfir Marokkó frá 1554 til 1627. 

Hann tók við völdum af bróður sínum þegar sá síðarnefndi lést í orrustunni við Alcácer Quibir þar sem Saadi-ættin vann yfirburðasigur á her Portúgala. Hann gat sér mikið orð í orrustunni og tók við fjölda portúgalskra stríðsfanga sem hann gat selt fyrir lausnargjald. Sá auður sem sigurinn færði soldáninum var nýttur til að reisa El Badi-höllina í Marrakesh. 

Al-Mansur þurfti dýrt net útsendara, bandamanna og njósnara til að halda í skefjum bæði Tyrkjaveldi, Spáni og Portúgal sem öll höfðu augastað á Marokkó. Til að komast yfir örugga gulluppsprettu sendi hann því her yfir Saharaeyðimörkina 16. október 1590 til að leggja Songhæveldið undir Marokkó. Her hans vann úrslitasigur í orrustunni við Tondibi 13. mars 1591 þar sem skotvopn gerðu útslagið. Eftir það fóru mennirnir ránshendi um borgirnar Gao, Djenné og Timbúktú og fengu mikið herfang gulls. Hins vegar varð þessi árás til þess að Saharaverslunin lagðist nánast af og miðstjórnarvaldið hrundi í Vestur-Afríku. Marokkó átti í erfiðleikum með að halda stjórn á borgunum og árásin varð því dýrari en ávinningnum nam til lengri tíma litið. Saadi-ættin missti stjórn borganna fljótlega eftir lát al-Mansurs.

Eftir lát al-Mansurs tókust tveir synir hans á um völdin; Zidan Abu Maali sem ríkti yfir Marrakesh og Abou Fares Abdallah sem ríkti í Fes. 

Soldánar Marokkó
Veldaröð

Veldaröð er röð þar sem breytistærðin kemur fyrir í síhækkandi jákvæðu heiltöluveldi í hverjum lið. Fáguð föll eru sett fram með samleitnum veldaröðum og því eru veldaraðir geysimikilvægar í fallafræði og tvinnfallafræði, t.d. má setja hornaföllin fram með veldaröðum.

Framsetning

þar sem stuðlarnir a og c eru óháðir breytunni z, en a, b, c og z geta verið rauntölur eða tvinntölur. Ef c = 0 kallast röðin Maclaurinröð (kennd við Colin Maclaurin):

Dæmi um veldaraðir
Jafnhlutfallaröð er röð þar sem allir stuðlar eru 1:

Vísisfallið er röð þar sem stuðlarnir eru umhverfa aðfeldis af liðvísi:

Taylorröð er ákveðin gerð veldaraðar, sem lýsir falli í nágrenni tiltekins punkts. 

Örsmæðareikningur
Fallafræði
Tvinnfallagreining
Síkjabrúða

Síkjabrúða (fræðiheiti: Callitriche hamulata) er vatnajurt sem vex á kafi í grunnu vatni. Blöðin eru mjó og jafnbreið (striklaga) og blómin eru í öxlum blaðanna. Hún er algeng í Norður-Evrópu. Síkjabrúða er notuð sem skrautjurt í fiskabúr.

Á Íslandi finnst síkjabrúða í vötnum á láglendi um allt land.

Vatnsbrúðuætt
Vatnajurtir
Fiskabúr
Kaupréttarsamningur

Kaupréttarsamningur er valréttarsamningur sem er ein tegund afleiða.

Hagfræði
Söluréttarsamningur

Söluéttarsamningur er valréttarsamningur sem er ein tegund afleiða.

Hagfræði

nl:Optie#Put-opties