alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Greg Lake

Gregory Stuart "Greg" Lake (Fæddur 10. nóvember 1947 – látinn 7. desember 2016) var enskur tónlistarmaður; gítarleikari, söngvari og stofnandi framsæknu rokksveitanna King Crimson og Emerson, Lake & Palmer (ELP).

Lake hóf að spila gítar 12 ára og samdi sitt fyrsta lag þá, Lucky man, sem birtist sem ELP lag síðar. Hann varð tónlistarmaður að fullu 17 ára gamall og lék í nokkrum hljómsveitum áður en félagi hans frá Dorset (þar sem hann ólst upp), Robert Fripp bauð honum að spila með King Crimson sem söngvari og bassaleikari. Fyrsta plata þeirra náði vinsældum en Lake tók aðeins þátt í annarri plötu með þeim og stofnaði Emerson, Lake & Palmer. Á 8. áratugnum náðu þeir talsverðum vinsældum. Á sólóferli sínum átti Lake jólaslagarann "I Believe in Father Christmas". Lake lést árið 2016 úr krabbameini en félagi hans Keith Emerson hafði svipt sig lífi snemma á árinu.

Sólóplötur
Greg Lake (1981)
Manoeuvres (1983)
Ride the Tiger with Geoff Downes (2015)

Tónleikar
King Biscuit Flower Hour Presents Greg Lake in Concert (1985; aka Nuclear Attack, Live, and In Concert) with Gary Moore (1995)
Greg Lake (2007)
Songs of a Lifetime (2013)
Live from Manticore Hall with Keith Emerson (2014)

King Crimson
In the Court of the Crimson King (1969)
In the Wake of Poseidon (1970)
Epitaph (1997) (tónleikar og í útvarpi)

Emerson, Lake and Palmer
Emerson, Lake & Palmer (1970)
Tarkus (1971)
Trilogy (1972)
Brain Salad Surgery (1973)
Works Volume (1977)
Works Volume (1977)
Love Beach (1978)
Black Moon (1992)
In the Hot Seat (1994)

Emerson, Lake and Powell
Emerson, Lake & Powell (1986)
The Sprocket Sessions (2003)

Tónleikar
Live in Concert (2003)
Live in Concert & More... (2012)

Enskir tónlistarmenn
Fólk dáið árið 2016
Zion-þjóðgarðurinn

Zion-þjóðgarðurinn er þjóðgarður í Suðvestur-Utah í Bandaríkjunum. Hann var stofnaður árið 1919 og þekur um 593 km². Þrjú landfræðileg svæði koma saman þar sem þjóðgarðurinn er: Colorado-sléttan, Lægðin mikla og Mojave-eyðimörkin. Miðdepill þess er Zion Canyon sem er 24 km langt rauðleitt gljúfur sem Virgin-fljótið hefur grafið í sandstein. Anasazi-frumbyggjar eru meðal frumbyggja sem hafa átt heimkynni á svæðinu. Mormónar komu á svæðið um miðja 19. öld en það var mjög afskekkt og bílar komu þangað fyrst árið 1917. Horse Ranch Mountain er hæsti punktur í Zion-þjóðgarðinum (2660 m). Svæðið er eyðimörk að nokkru leyti en þar eru líka grösugar áreyrar og barrskógar. Ýmis spendýr og fuglar lifa þar og var stórhyrningur fluttur aftur á svæðið árið 1973 eftir fjarveru. Þrátt fyrir þurrt loftslag geta komið þar ofsaflóð. Zion þýðir heilagur staður.

Klettaklifur er vinsælt í þjóðgarðinum.

Heimild

Bandarískir þjóðgarðar
Þjóðgarðar í Utah
Pontíus Pílatus

Pontíus Pílatus var fimmti rómverski nýlendustjóri Júdeu frá AD 26–36.

Hann var skipaður í embætti af Tíberíus Rómarkeisara og er best þekktur í dag fyrir að dæma krossfestingu Jesú frá Nasaret.

Rómverjar
Persónur í nýja testamentinu
Arches-þjóðgarðurinn

Arches-þjóðgarðurinn (enska: Arches National Park) er þjóðgarður í austur-Utah og er staðsettur á Colorado-sléttunni með Colorado-fljót aðliggjandi. Hann er um 310 km2 að stærð og hefur að geyma u.þ.b. 2000 sandsteinabrýr og -boga sem mótast hafa af vindi og vatni á mörg hundruð milljónum ára. Svæðið er í um 1200-1700 metra hæð. Einn af þeim frægustu er Delicate Arch. Árið 1929 var svæðið verndað sem national monument en árið 1971 var það gert að þjóðgarði.

Heimild

Bandarískir þjóðgarðar
Þjóðgarðar í Utah
Human Resource Machine

Human Resource Machine er tölvuleikur sem byggir á að leysa þrautir með myndrænni forritun. Leikurinn var þróaður af Tomorrow Corporation og  kom út árið 2015 fyrir  Microsoft Windows, OS X og  Wii U og fyrir  Linux, iOS og Android árið 2016. Í leiknum er starfsmaður í skrifstofu stórfyrirtækis sem þarf að leysa verkefni sem byggja á því að færa hluti millli inn- og útboxs og til og frá geymslu tákngervingur fyrir hugtök í vélamáli.  Spilari leysir ýmsar þrautir og býr til forrit til að ljúka við tiltekin verkefni.
Kapítóla (skáldsaga)

Kapítóla er skáldsaga eftir bandaríska rithöfundinn E.D.E.N. Southworth en skáldsagan heitir á frummálinu The Hidden Hand. Sagan kom út á íslensku í bókaflokknum Sögusafn heimilanna og varð feiknivinsæl. Börn voru skírð Kapítóla eftir söguhetjunni.  Jónas frá Hriflu  flutti frægan fyrirlestur árið 1909 en þar deildi hann á Jóhann Jóhannsson fasteignasala og kvað hann spilla íslenskri æsku með því að þýða á íslensku reyfara eins og Kapitólu. Fyrirlestur Jónasar var síðar prentaður í Ingólfi, málgagni landvarnarmanna.  Þórbergur Þórðarson talar um Kapítólustíll sem eina tegund ritstíls og vísar þar til níðskrifa Jónasar um Kapítólu.

Heimildir 
 Ritgerð eftir Þórberg Þórðarson, Helgarpósturinn, 35. tölublað (28.08.1981), Blaðsíða 9
 Ásgeir Jónsson, Villta vestrið á Íslandi
Carassius gibelio

Carassius gibelio, stundum nefndur Carassius gibelio gibelio og fyrir 2003, Carassius auratus gibelio), meðlimur ættarinnar Cyprinidae, sem telur allnokkrar aðrar þekktar tegundir fiska eins og vatnakarpa, og hinn smávaxna grunnungur. Þetta er meðalstór vatnakarpi, og verður ekki yfir 3 kg (6.6 pund) og 45 sm. Hann er yfirleitt silfurlitaður, þó að aðrir litir þekkist. Þeir eru alætur og nærast á svifi, hryggleysingjum, plöntum og lífrænum leifum. Upprunalega frá Asíu (Síberíu), hafa þeir verið fluttir út og eru í vötnum og tjörnum og hægstreymandi ám víða um Evrópu, Norður Ameríku og Asíu.

Lýsing
Hann er kröftugur fiskur sem líkist (Carassius carassius) og verður um 10 til 35 sm langur. Hreistur hans er stærra en á C. carassius, og eru yfirleitt 27 til 32 hreisturflögur eftir hliðarrákinni, þar sem C. carassius hefur á milli 31 til 35. . Sporðurinn á C. gibelo er dýpra sýldur en á C. carassius.

Ræktun í gullfisk 

Gullfiskar voru upphaflega ræktaðir út frá C. gibelo í Kína fyrir yfir 1000 árum síðan, þar sem þeir voru ræktaðir fyrir lit til að lífga upp á skrauttjarnir og vatnagarða.

Tilvísanir 

Vatnakarpar
Karpfiskar
Marconi-félagið

Marconi-félagið var breskt fjarskiptafélag sem starfaði frá 1897 til 2006 þegar yfirtöku sænska fyrirtækisins Ericsson á félaginu lauk. Fyrirtækið var stofnað af ítalska uppfinningamanninum Guglielmo Marconi sem Wireless Telegraph & Signal Company eftir að hann fékk einkaleyfi á uppfinningu sinni í Bretlandi. Fyrirtækið var frumkvöðull á sviði langdrægra fjarskipta og útvarpssendinga og framleiðslu útvarpsviðtækja. Fyrsta útvarpsframleiðslulína heims var sett upp af fyrirtækinu í Chelmsford árið 1898. Fyrstu útvarpsútsendingarnar í Bretlandi voru gerðar af félaginu sem varð árið 1922 eitt af sex stofnfélögum BBC. Félagið stóð einnig á bak við stofnun Unione Radiofonica Italiana sem síðar varð ítalska ríkisútvarpið RAI. Eftir Síðari heimsstyrjöld gekk fyrirtækið í gegnum nokkrar yfirtökur og endurskipulagningu þar til sænska fjarskiptafélagið Ericsson eignaðist nafnið árið 2006. 

Bresk fjarskiptafyrirtæki
Forseti Sameinuðu arabísku furstadæmanna

Forseti Sameinuðu arabísku furstadæmanna er þjóðhöfðingi Sameinuðu arabísku furstadæmanna. Hann er kjörinn til fimm ára í senn af Sambandsráði Sameinuðu arabísku furstadæmanna en þar sem hefð er fyrir því að furstinn í Abú Dabí fari með forsetaembættið er það í reynd arfgengt innan fjölskyldu emírsins af Abú Dabí. Aðeins þrír menn hafa gengt þessu embætti frá upphafi: Fyrstur var Zayed bin Sultan Al Nahyan en eftir lát hans árið 2004 tók elsti sonur hans, Khalifa bin Zayed Al Nahyan, við. Khalifa lést árið 2022. Krónprinsinn Mohamed bin Zayed Al Nahyan tók við sem nýr forseti.

Tilvísanir

 
Stjórnmál Sameinuðu arabísku furstadæmanna
Nevermore

Nevermore var bandarísk þungarokkshljómsveit frá Seattle. Hljómsveitin var stofnuð á rústum sveitarinnar Sanctuary sem lagði upp laupana árið 1991 þegar gruggtónlistin yfirskyggði rokktónlistarheiminn. Nevermore voru undir áhrifum ýmissa undirtegunda þungarokks eins og þrassi, dauðarokk, powermetal og framsæknu þungarokki. Dane var jafnan með beitta texta um þjóðfélagsleg málefni og pólitík, tilgang lífsins og tilfinningarót. 

Árið 2011 ákváðu Jeff Loomis, gítarleikari, og Van Williams, trommari, að hætta í sveitinni. Warrel Dane, söngvari, og Jim Sheppard, bassaleikari, endurvöktu hljómsveitina Sanctuary. Hugsanlegt var að Nevermore kæmi saman aftur. En þau áform urðu að engu þegar Warrell Dane lést árið 2017 úr hjartaáfalli.

Meðlimir
Warrel Dane – söngur (1992–2011)
Jeff Loomis – gítar,  (1992–2011)
Jim Sheppard – bassi (1992–2011)
Van Williams – trommur (1995–2011)

Breiðskífur
Nevermore (1995)
The Politics of Ecstasy (1996)
Dreaming Neon Black (1999)
Dead Heart in a Dead World (2000)
Enemies of Reality (2003)
This Godless Endeavor (2005)
The Obsidian Conspiracy (2010)

Stuttskífur
In Memory (1996)

Tónleikaplötur
The Year of the Voyager (2008) CD/DVD

Bandarískar rokkhljómsveitir
Bandarískar þungarokkshljómsveitir
Stofnað 1991
Lagt niður 2011
Koi

Koi (japanska :錦鯉, bókstaflega: Brókeraður karpi), er skrautafbrigði af ræktuðum vatnakarpa (Cyprinus carpio) sem eru haldnir til að lífga upp á tjarnir utandyra (koi tjarnir) eða vatnagarða.

Heimildir 

Vatnakarpar
Skrautfiskar
Great Basin-þjóðgarðurinn

Great Basin-þjóðgarðurinn (enska: Great Basin National Park) er þjóðgarður í Nevada í Bandaríkjunum, nálægt landamærum Utah, um 470 km norður af Las Vegas. Hann var stofnaður árið 1986 og ber nafnið frá Lægðinni miklu, þurru og fjalllendu svæði.
Warren G. Harding, forseti verndaði hellana Lehman Caves sem national monument árið 1922. Á svæðinu eru lundir með broddfurutegundinni pinus longaeva  sem verður með elstu trjám heims. En árið 1964 var tré fellt af misgáningi sem var að minnsta kosti 5000 ára gamalt. Hvítþinur, blágreni, gulfura og nöturösp vaxa einnig á svæðinu. Wheeler Peak (3982 m.) er hæsti punktur svæðisins. Ferðamannamiðstöðin The Great Basin Visitor Center er í bænum Baker.

Heimild

Bandarískir þjóðgarðar
Nevada
Jóhann J.E. Kúld

Jóhann J.E. Kúld (31. desember 1902-7. október 1984) var íslenskur sjómaður og rithöfundur sem hvað þekktastur er fyrir bækurnar Íshafsævintýri og Svífðu seglum þöndum.  

Jóhann var fæddur að Ökrum í Mýrasýslu. Foreldrar hans voru Sigríður Jóhannesdóttir og Eiríkur Kúld Jónsson er þar bjuggu. Jóhann var næstuelstur sex sytskina. Að loknu barnaskólaprófi 1921 var hann tvo vetur við nám undir menntaskóla hjá Þorleifi Erlendssyni kennara, en í menntaskóla fór hann þó aldrei. Hann gerðist síðar sjómaður, stundaði sjómennsku í Noregi 1923 til 1925 og fluttist þá til Akureyrar og átti þar heima til 1941 að hann fluttist til Reykjavíkur. Á Akureyri var Jóhann lengst af sjómaður, en varð berklaveikinni að bráð og tók það hann átta ár að sigarast á veikindum sínum. Hann var einn af stofnendum Sjómannafélags Norðurlands 1928 og vann mikið að stofnun Sambands íslenskra berklasjúklinga síðustu árin á Kristneshæli. Á þessum árum las hann mikið og þá komu út fyrstu bækur hans.
Herlög

Herlög eru réttarfar sem komið er á í neyðartilvikum, yfirleitt með því að hátt settur herforingi er skipaður þjóðhöfðingi eða landstjóri og allt dómsvald, framkvæmdavald og löggjafarvald er fært til hans. Herlög taka gildi þegar þörf er á tímabundnum aðgerðum til að stjórn ríkis virki með eðlilegum hætti og hægt sé að tryggja öryggi borgaranna, til dæmis í stríði eða við hernám, eins og í Þýskalandi og Japan eftir ósigur þeirra í Síðari heimsstyrjöld. Herlög hafa líka tekið gildi þegar alvarlegar stjórnarkreppur eða óeirðir koma upp, til dæmis í kjölfar valdaráns, eins og í Taílandi 2006 og 2014, eða vegna pólitískra mótmæla, eins og í Póllandi 1981. Í einstaka tilvikum eru herlög sett í kjölfar náttúruhamfara þótt algengara sé að notast við neyðarlög í þeim tilvikum.

Herlög fela yfirleitt í sér afnám borgararéttinda, bann við samkomum og útgöngubann, og beitingu herréttar gagnvart almennum borgurum. 

Neyðarlög
Herréttur
Alræði
Bavíanar

Bavíanar eru meðalstórir prímatar af ættkvíslinni papio sem lifa í Afríku (fyrir utan mestalla Sahara, Madagaskar og smáeyjar). Til eru fimm tegundir bavíana: Gulbavíani, fjallabavíani, ólífubavíani, gíneubavíani og hamadrýasbavíani. Áður voru geladabavíani, mandríll og dríll taldir til sömu ættkvíslar.

Lýsing
Bavíanar eru alætur en eru sérlega hrifnir af ávöxtum. Þeir geta ráðist á smærri spendýr og fugla. Þeir lifa á grassléttum, gisnum skógi og í hæðum.
Þeir eru með þykkan feld og langt trýni líkt og hundar.

Allir bavíanar lifa í hópum frá 5 til 250 einstaklinga (oft uma 50 talsins). Grunneining þeirra byggir á hóp nátengdra kvendýra með mörgum kynþroska karldýrum. Kvendýr innan hópsins mynda bandalög við skyldmenni sín til að draga úr áreiti annarra kvendýra og tryggja stöðu sína innan hópsins. Þetta veldur því að mikil stéttaskipting er til staðar og gengur samfélagsstaðan í ættir, en dætur fá sömu stöðu innan hópsins og mæður þeirra. Sum kvendýr mynda einnig sérstök tengsl við einstök karldýr, það er kvendýrið og afkvæmi þess eiga í vinalegu sambandi við ákveðið karldýr þó að kvendýrið sé ekki tilbúið til æxlunar. Þetta gera kvendýrin að öllum líkindum til þess að verja sig ágangi annarra karldýra og til að fá aukna vernd fyrir afkvæmi sín. Kvendýr þessara bavíana flytjast ekki milli hópa heldur eyða ævinni í nánum tengslum við ættingja sína. Þegar karldýrin verða fullþroska flytja þau sig hins vegar úr fæðingarhóp sínum og sameinast nýjum hóp.

Tegundir
Ólífubavíani (Papio anubis) hefur stærsta útbreiðslusvæði allra bavíana og finnst allt frá Eþíópíu og Tansaníu suður til Malí, en einnig til fjalla á Saharasvæðinu. 
Gulbavíani (Papio cynocephalus) er í Austur-Afríku frá Kenía og Tansaníu til Simbabve og Botsvana. 
Hamadrýasbavíani (Papio hamadryas). Hamadrýasbavíanar lifa á þurrkasvæðum Eþíópíu, Súdan, Sómalíu og á vesturströnd Suður-Arabíu. Þeir hafast við í skógum og á gresjum yfir daginn og eyða nánast öllum tíma sínum á jörðu niðri. Mikill munur er á stærð kynjanna, en fullorðið karldýr er um það bil tvisvar sinnum stærra en fullorðið kvendýr. Grunneiningar félagskerfis hamadrýasbavíana samanstanda af einu karldýri og 2-5 kvendýrum með afkvæmi sín. Félagskerfi hamadrýasbavíana hefur stundum verið kallað ,,martröð feministans“, þar sem karldýrið stjórnar hegðun kvendýrsins með árásargjarnri hegðun, svokallaðri smölun (e. herding).
Fjallabavíani (Papio ursinus): Lifir í suðurhluta Afríku, allt frá Angóla, Sambíu og Mósambík til Suður-Afríku.
Gíneubavíani (Papio papio): Lifir í Vestur-Afríku.

Heimild

Tilvísanir

Prímatar
Flekamót

Flekamót er þar sem flekar jarðskorpunnar mætast. Á flekamótum þar sem einn fleki þrýstist undir annan verða svokallaðir þrýstigengisskjálftar. Allra stærstu skjálftar á jörðinni eru gjarnan af þessari gerð og þessir skjálftar eru best fallnir til að mynda flóðbylgjur eða tsunami. 
Á flekamótum myndast fellingafjöll á meginlöndum en djúpálar á úthöfum.

Tilvísanir

Jarðfræði
Jarðskjálftar
Iced Earth

Iced Earth er bandarísk þungarokkshljómsveit, stofnuð í Tampa, Flórída árið 1985 ,af gítarleikaranum Jon Schaffer. Upphaflega hét hljómsveitin Purgatory. Sveitin gaf út nokkur demó áður en fyrsta samnefnda plata þeirra kom út. Sveitin tók sér hlé árin 1992-1995 en kom aftur með kröftugan söngvara Matt Barlow.

Iced Earth naut aðallega vinsælda í Evrópu til að byrja með og Schaffer varð vinur meðlima þýsku powermetalhljómsveitarinnar Blind Guardian. Árið 1999 gaf sveitin út tónleikadisk frá Aþenu en áhugasemi og kraftur grískra aðdáenda hennar vakti hrifningu Schaffers. Barlow hætti árið 2001 og gerðist lögreglumaður. Við tók Tim "Ripper" Owens sem hafði verið með Judas Priest. Owens var með þar til ársins 2008 en þá kom Barlow aftur í þrjú ár. Söngvari sveitarinnar 2011-2021 var Stu Block (áður í kanadísku sveitinni Into Eternity). Ýmsar aðrar breytingar á liðskipan hafa verið í gegnum árin. Framtíð sveitarinnar er í óvissu eftir að Schaffer var handtekinn vegna óeirðanna við þinghúsið í Washington í janúar 2021, sem hann tók þátt í.
Þrír meðlimir bandsins hættu vegna þess.

Hljómsveitin spilar blöndu af hefðbundnu þungarokki, þrassi,powermetal og framsæknu þungarokki. Yrkisefni hefur verið allt frá sögulegum atburðum, vísindaskáldskap og hryllingssögum.

Núverandi meðlimir
Jon Schaffer — gítar, hljómborð og söngur(1985–)
Brent Smedley — trommur(1996-1997, 1998-1999, 2006–2013, 2015–)

Breiðskífur
Iced Earth (1990)
Night of the Stormrider (1991)
Burnt Offerings (1995)
The Dark Saga (1996)
Something Wicked This Way Comes (1998)
Horror Show (2001)
The Glorious Burden (2004)
Framing Armageddon: Something Wicked Part 1 (2007)
The Crucible of Man: Something Wicked Part 2 (2008)
Dystopia (2011)
Plagues of Babylon (2014)
Incorruptible (2017)
A Narrative Soundscape (2022)

Tónleikaskífur
Alive in Athens (1999)
Live in the ancient Kourion (2013)

Ábreiðuplötur
Tribute to the Gods (2002)

Safnplötur
Days of Purgatory(1997)
The Blessed and the Damned (2004)
 

Bandarískar rokkhljómsveitir
Bandarískar þungarokkshljómsveitir
Canyonlands-þjóðgarðurinn

Canyonlands-þjóðgarðurinn (enska: Canyonlands National Park) er þjóðgarður í Suðaustur-Utah í Bandaríkjunum, nálægt bænum Moab. Hann var stofnaður árið 1964 og þekur um 1366 km². Coloradofljót og Greenfljót hafa grafið gljúfur á Colorado-sléttunni. Steinbogar finnast þar eins og í nálægum Arches-þjóðgarðinum. Fljótin skipta svæðinu í: Island in the Sky, the Needles og the Maze. Maze-svæðið er vestur af fljótunum sem gerir það lítt aðgengilegt og eitt afskekktasta svæði Bandaríkjanna. Klettamyndir frá því 1000-2000 fyrir Krist hafa fundist á norðvesturenda þjóðgarðsins.

Svartbjörn, sléttuúlfur, fjallaljón, skúnkur, leðurblaka og hjartardýr eru meðal spendýra á svæðinu. Haukar, fálkar, uglur, hrafnar, gjóður og ernir finnast þar af stærri fuglum. Spætur, svölur, fasani, þrestir og finkur eru meðal smærri fugla. Ellefu tegundir af eðlum, átta tegundir af snákum, froskar og körtur finnast þar einnig. 

Útivistarganga, fjallahjólreiðar, fjórhjólaferðir og flúðasiglingar eru vinsælar í þjóðgarðinum. Lítil úrkoma er á svæðinu og er það hálfgerð eyðimörk.

Heimild

Bandarískir þjóðgarðar
Þjóðgarðar í Utah
La Terre promise

La Terre promise (íslenska: Fyrirheitna landið) eftir franska teiknarann Achde (Hervé Darmenton) og höfundinn Jul (Julien Berjeaut) er 79. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 2016 og hefur ekki komið út á íslensku.

Söguþráður 

Gamall vinur Lukku Láka af gyðingaættum, kúrekinn Jack-la-Poisse, á von á fjölskyldu sinni í heimsókn frá Evrópu. Hann biður Láka um að gera sér þann greiða að fylgja fjölskyldunni frá St. Louis að hitta sig á áfangastað í Chelm City í Montana. Fjölskyldan hefur ekki hugmynd um að Jack starfi við kúrekstur og stendur í þeirri trú að hann sé farsæll lögfræðingur í New York. Við upphaf ferðalagsins vekur fjölskyldan athygli tveggja óbótamanna. Þeir halda að gyðingafjölskyldan hafi mikla peninga meðferðis og ákveða að veita henni eftirför. Lukku Láki fær því í nógu að snúast á ferðalaginu.

Fróðleiksmolar 

 La Terre promise er fyrsta Lukku Láka bókin sem samin er af franska höfundinum og teiknaranum Jul (Julien Berjeaut). Hann er þekktur fyrir myndasögurnar Silex and the City sem notið hafa vinsælda og urðu efniviður að teiknimyndaseríu í sjónvarpi. Jul var í hópi þeirra sem komu til greina sem handritshöfundar fyrir Ástrík gallvaska þegar Albert Uderzo settist í helgan stein árið 2014, en varð að lúta í lægra haldi fyrir Jean-Yves Ferri.
 Sagan fjallar um gyðingafjölskyldu frá Austur-Evrópu sem sest að í Bandaríkjunum. Haft var eftir höfundinum að sagan væri til að heiðra minningu René Goscinny sem var af gyðingaættum og átti skyldmenni sem fórust í helförinni.
 Bærinn Chelm City í Montana er tilbúningur í sögunni, en er vafalaust tilvísun til samnefndrar borgar í Póllandi sem hýsti eitt fjölmennasta samfélag gyðinga í Evrópu áður en seinni heimsstyrjöldin braust út.
 Kápumynd bókarinnar er bersýnilega innblásin af Grænjaxlinum.

Lukku Láki
Myndasögur
Capitol Reef-þjóðgarðurinn

Capitol Reef National Park er þjóðgarður í suður-Utah í Bandaríkjunum. Hann var stofnaður árið 1971 en var national monument frá 1937. Hann varðveitir gljúfralandslag sem eru tæpir 100 kílómetrar að lengd. Í
Waterpocket Fold sést 65 milljóna gömul jarðskorpa. Litríkir sandsteinaklettar eru áberandi á svæðinu. 

Fjallahjólreiðar eru bannaðar í Capitol Reef. Hestatúrar eru vinsælir sem og ökuferðir. Leyfi þarf fyrir tjaldgistingu. Næsti bær við þjóðgarðinn er Torrey.

Heimild

Bandarískir þjóðgarðar
Þjóðgarðar í Utah
Deiglugrotta

Deiglugrotta (fræðiheiti: Trapelia coarctata) er hvít eða ljós hrúðurflétta með svartar askhirslur. Hún vex gjarnan á steinum þar sem loftraki er mikill. Deiglugrotta var ein af fyrstu fléttunum til þess að finnast í Surtsey eftir myndun eyjarinnar ásamt hraunbreyskju og skeljaskóf.

Heimildir 

 
Grottuætt
Skeljaskóf

Skeljaskóf eða kragaskóf (fræðiheiti: Placopsis gelida) er algeng flétta um allt land. Hún myndar sambýli bæði með grænþörungi, sem lifir í hvíta hluta fléttunnar, og bláþörungi sem lifir í brúna hluta fléttunnar. Askhirslur skeljaskófar eru bleikar.

Skeljaskóf var ein þriggja fyrstu fléttanna til að finnast í Surtsey eftir að eyjan myndaðist.

Skeljaskóf inniheldur gyrófórinsýru.

Heimildir 

Fléttur
Grottuætt
Sveitablöð



Inngangur 

Sveitablöð (eða sveitarblöð) er heiti yfir blöð eða tímarit sem voru algeng á Íslandi á 19. öld og fram á 20. öld. Þetta voru handskrifuð blöð sem gengu á milli bæja. Oft voru það lestrarfélög eða ungmennafélög á svæðinu sem stóðu fyrir útgáfunni. Megintilgangurinn virðist hafa verið að efla félagslega virkni, skemmta og fræða lesendur og í sumum tilvikum að standa að einhvers konar umræðum um þau málefni sem helst brunnu á sveitungunum.

Tegundir 
Hrafnkell Lárusson hefur skipt sveitablöðunum í þrjá flokka. Í fyrsta flokknum eru sveitablöð vettvangur tjáskipta. Áhersla var lögð á að fólk tæki þátt í blaðaskrifum og skoðanaskiptum, auk þess að „auka félagslega virkni“ lesenda. Í öðrum flokki eru blöð gefin út af félagi. Slík blöð áttu að þjóna hagsmunum félagsins en oft voru þó almenn málefni tekin fyrir. Í þriðja flokknum eru blöð sem birtu nær eingöngu einhvers konar afþreyingarefni og gerðu ekki ráð fyrir þáttöku lesanda í skrifum.

Útbreiðsla 
Það virðist vera nokkuð misjafnt eftir landssvæðum hvað hefur varðveist af sveitablöðum. Erfitt er að segja til um það hvort það í beinu samhengi við hversu mikið var gefið út af slíkum blöðum á hverju svæði fyrir sig en gæti þó verið vísbending um það.

Mörg skjalasöfn á Íslandi geyma sveitablöð. Hér eru dæmi um nokkur:

Tilvísanir 

Íslenskir fjölmiðlar
Hólar í Eyjafirði

Hólar í Eyjafirði er torfbær  byggður um 1860 og þá úr timbri úr eldri húsum. Hólar liggja framarlega í Eyjafjarðardal skammt norðan undir
framhlaupshólum sem þar fylla dalinn.

Hólar er fornt höfuðból og þar hefur löngum verið kirkja. Það bjó  Margrét Vigfúsdóttir Hólm á 15. öld en hún flutti þangað eftir lát manns síns Þorvarðar  Loftssonar lögmanns á Möðruvöllum.  Árið 1704 fannst húskona frá Úlfá látin  og var Magnús Benediktsson bóndi á Hólum dæmdur fyrir  og sendur á Brimarhólm 1713.

Heimild 
 Hörður Ágústsson,Fornir húsaviðir í Hólum. – Árbók Hins íslenzka fornleifafélags 01.01.1978, Bls. 5-66
 Hólar í Eyjafirði (ljósmynd á sarpur.is)

Eyjafjarðarsveit
Great Sand Dunes-þjóðgarðurinn og verndarsvæði

Great Sand Dunes-þjóðgarðurinn og verndarsvæði (enska: Great Sand Dunes National Park and Preserve) er þjóðgarður í Colorado í Bandaríkjunum, 125 km suðvestur af Colorado Springs. Upphaflega var hann gerður national monument árið 1932 en árið 2004 var svæðið endurskilgreint og stækkað sem þjóðgarður og verndarsvæði. Það er um 343 ferkílómetrar að stærð.

Þjóðgarðurinn er staðsettur í San Luis-dal og eru þar stærstu sandöldur sem fyrirfinnast í Bandaríkjunum eða um 230 metra háar. Sandöldurnar hófu að myndast sem set frá Rio Grande-fljóti og þverám þess fyrir um 440.000 árum. Vindur hefur flutt sandinn á sínum tíma og breytist yfirborð aldanna oft og títt þó þær færist ekki mikið úr stað nú til dags. Hiti á svæði sandaldanna getur náð 35 gráðum á sumrin og -18 á veturna. Yfirborðhiti á sandinum getur þó náð 60 gráðum. Rigning er þar 250 mm árlega. Vinsælt er að renna sér niður sandöldurnar.

Þjóðgarðurinn hefur einnig að geyma svæði þar sem er votlendi, túndra, barrskógur og fjalllendi. Tindar hátt í 4000 metra eru þar. Veiði er heimil í verndarsvæði (preserve) þjóðgarðsins.

Heimild

Bandarískir þjóðgarðar
Colorado