alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Úrölsk tungumál

Úrölsk tungumál eru fjölskylda um 30 tungumála sem samtals telja 20 milljón málhafa. Nafngift málafjölskyldunnar er dregin af því svæði þar sem uppruni þess er talinn liggja sem er nálægt Úralfjöllum. Þau lönd sem hafa flesta málhafa eru Eistland, Finnland, Ungverjaland, Noregur, Svíþjóð, Rúmenía, Rússland og serbneska héraðið Vojvodína. Stærstu úrölsku málin með tilliti til fjölda málhafa eru eistneska, finnska og ungverska.

Ættartré 
Innri bygging úrölsku málafjölskyldunnar hefur verið umdeild frá því hún var fyrst sett fram. Tvær undirfjölskyldur, finnsk-úgríska og samójedíska, eru aðgreindar innan úrölsku málafjölskyldunnar. Forveri þeirra er talin vera tungumál sem nefnt er frumúralska. 

Margar tilraunir hafa verið gerðar til að finna sambandið á milli úralskra mála og þeirra tungumála sem yfirleitt eru talin til hinna stóru málafjölskyldnanna. Besta sambandið (þótt það sé ekki óumdeilt) er líklegast á milli úralskra mála og júkagír. Kenningar um sérstök tengsl við altaísk mál voru áður mjög vinsælar en hafa fallið í ónáð í seinni tíð.

Úrölsk tungumál
Tungumálaættir
Kristín Ómarsdóttir

Kristín Ómarsdóttir (f. 24. september 1962) er íslenskt skáld, sem gefið hefur út ljóð, smásögur, skáldsögur og leikrit. Hún vakti fyrst athygli fyrir leikritið Draumar á hvolfi sem vann fyrstu verðlaun í leikritarkeppni Þjóðleikhússins árið 1985 og sýnt var á Litla sviði Þjóðleikhússins árið 1987. Verk Kristínar hafa verið gefin út eða sýnd á Íslandi, Frakklandi, Svíþjóð, Finnlandi og Bandaríkjunum. Kristín hefur einnig tekið þátt í myndlistarsýningum og unnið í samstarfi við myndlistarfólk.

Verk eftir Kristínu Ómarsdóttur

Ljóð 
 1987 Í húsinu okkar er þoka
 1993 þerna á gömlu veitingahúsi
 1998 Lokaðu augunum og hugsaðu um mig
 2000 Sérstakur dagur
 2003 Inn og útum gluggann
 2006 Jólaljóð 
 2008 Sjáðu fegurð þína 
2017 Kóngulær í sýningarglugganum
2018 Ljóðasafn

Smásögur 
 1989 Í ferðalagi hjá þér 
 1991 Einu sinni sögur
 2001 Hamingjan hjálpi mér I og II 
 2008 Saga af lítilli grenjuskjóðu
 2011 Við tilheyrum sama myrkrinu - af vináttu: Marilyn Monroe og Greta Garbo
2013 Eilífar speglanir

Skáldsögur 
 1992 Svartir brúðarkjólar
 1995 Dyrnar þröngu 
 1997 Elskan mín ég dey
 2004 Hér   
 2009 Hjá brúnni 
 2012 Milla  
2015 Flækingurinn

Leikhús 
 1987 Draumar á hvolfi
 1990 Hjartatrompet 
 1996 Margrét mikla
 1997 Ástarsaga 3 
 2003 Vinur minn heimsendir
 2005 Spítalaskipið
 2005 Segðu mér allt 
 2011 Kuðungar

Leikrit frumflutt í Útvarpsleikhúsinu 
 1999 Margrét mikla útvarpsverk
 2000 Margar konur
 2003 Afmælistertan
 2007 Smásögur
 2011 Í speglinum sefur kónguló

Leikgerðir 
 1990 Lísa, Lísa, leikgerð Lísu í Undralandi

Bókverk 
 2014 Audition, Gjöf mín, yðar hátign, Stars, bók um sýningaröðina Audition/Stars

Þýðingar 

 1994 Olipa kerran tarinoita, Like, Finnland
 1999 Älskling jag dör, Anamma, Svíþjóð
 2003 T´es pas la seule à être morte, Le Cavalier Bleu, Frakkland
 2003 Gud hjälpe mig I och II, Kabusa Böcker, Svíþjóð
 2007 Här , Kabusa Böcker, Svíþjóð
 2012 Children in Reindeer Woods , Open Letter Books, Bandaríkin
 2015 Billie og Rafael, Jensen & Dalgaard, Danmörk
 2015 Meu amor, eu morro, Rinoceronte, Galiza, Spánn
 2015 Ewige Spiegelungen,Tunglið Forlag, Basel, Sviss

Önnur verk 
 2002 Fótabað, gjörningur, í samstarfi Gunnhildar Hauksdóttur, Fógetagarðinum, Reykjavík
 2005 Vitjun gyðjunnar, leikþáttur, Ingólfstorgi, Reykjavík
 2008 Audition, myndlistarsýning, í samstarfi Gunnhildar Hauksdóttur, aceartinc gallery, Winnipeg, Kanada
 2011 Gjöf til þín yðar hátign, í samstarfi Gunnhildar Hauksdóttur, Ásmundarsal, Listasafni ASÍ, Reykjavík
 2011 Stars, í samstarfi Gunnhildar Hauksdóttur, The Context Gallery, Derry, Norður Írlandi
 2012 Við tilheyrum sama myrkrinu, Borgarbókasafn Reykjavíkur við Tryggvagötu

Verðlaun og viðurkenningar 
 1986 Fyrstu verðlaun í leikritasamkeppni Þjóðleikhússins
 1997 Rithöfundarsjóður Ríkisútvarpsins
 1998 Bókmenntaverðlaun DV
 2005 Gríman
 2009 Fjöruverðlaunin

Tengt efni 
 Tilnefningar til bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs frá Íslandi

Tenglar 
 Um Kristínu Ómarsdóttur á Bókmenntavef Borgarbókasafns Reykjavíkur

Íslenskir rithöfundar
Íslensk skáld
Íslensk leikskáld

Íslenskar konur
Handhafar Fjöruverðlaunanna
Hugbúnaður

Hugbúnaður er eitt eða fleiri tölvuforrit, sem notuð eru í tölvum og eru til ákveðinna nota. Hugbúnaður myndar andstæðu vélbúnaðar sem vísar til hins efnislega rafeindabúnaðar sem hugbúnaðurinn stýrir. Hugbúnaður framkvæmir forritaskipanir annaðhvort með því að framkvæma einstaka forritaskipanir fyrir vélbúnað eða sendir skipanir til annars hugbúnaðar. Hugbúnaður getur verið varanlegur hluti af vélbúnaði (fastbúnaður) og getur verið fjöldaframleiddur eða smíðaður samkvæmt pöntun (sérlausnir).

Ýmsar tegundir hugbúnaðar 
 Kerfishugbúnaður - s.s. fastbúnaður (t.d. grunnstýringarkerfi), stýrikerfiskjarni og reklar
 Miðbúnaður - s.s. gagnagrunnar og ýmis netþjónshugbúnaður
 Notendahugbúnaður - s.s. skrifstofubúnaður
 Sérbúnaður - Hugbúnaður sem er sérsniðinn að þörfum einstakra notenda

Talað er um frjálsan eða opinn hugbúnað þegar notandinn má nota hugbúnaðinn að vild og gera á honum breytingar.

Hugbúnaður
Rökaðgerð

Rökaðgerð (Boolean Operations) heitið er dregið af nafni stærðfræðings sem var frumkvöðull á þessu sviði, George Boole. Einn biti er minnsta eining sem við getum haft og getur annaðhvort verið 0 eða 1 (sem stendur fyrir nei og já eða ósatt og satt), rökaðgerðir eru aðgerðir sem má nota á þennan bita hvort sem hann er einn eða í hópi annarra (1 eða 0 eða 10).

Frumaðgerðirnar 

Frumaðgerðirnar eru NOT (ekki), AND (og) og OR (eða).

NOT 
NOT er aðgerð sem er framkvæmd á aðeins einum bita og er útkoman andstæðan við upprunalega bitann.
Bitann köllum við a
NOT

 a 
 ~a  

 0  
 1 

 1 
 0

AND 
AND er aðgerð sem er framkvæmd á tveimur bitum, þegar útkoman er 1 þá þurfa báðir bitarnir að vera 1 en í öllum öðrum tilvikum verður útkoman 0.
Bitanna köllum við a og b.
AND

 a 
 b 
 a and b  

 0  
 0 
 0 

 1 
 0 
 0 

 0 
 1 
 0 

 1 
 1 
 1

OR 
OR er aðgerð sem er framkvæmd á tveimur bitum eins og AND, þegar útkoman úr or er 1 þá er 1 tilstaðar í öðrum hvorum bitanum eða báðum og útkoman verður 0 þegar báðir bitarnir eru 0.
Bitanna köllum við a og b.
OR

 a 
 b 
 a or b  

 0  
 0 
 0 

 1 
 0 
 1 

 0 
 1 
 1 

 1 
 1 
 1

Aðrar rökaðgerðir 
Til eru aðgerðir sem eru gerðar út frá hinum aðgerðunum, t.d. XOR, NAND og NOR

XOR 
XOR er aðgerð sem er notuð á tvo bita og er samsett úr AND, OR og NOT, þegar útkoman er 1 þá er 1 í öðrum hvorum bitanum en ekki báðum.
Notum tvo bita og köllum þá a og b, ! merkir NOT.
XOR

 a 
 b 
 !a 
 !b 
 a and !b 
 !a and b 
 XOR((a and !b) or (!a and b))  

 0  
 0 
 1  
 1 
 0 
 0 
 0 

 1 
 0 
 0  
 1 
 1 
 0 
 1 

 0 
 1 
 1  
 0 
 0 
 1 
 1 

 1 
 1 
 0  
 0 
 0 
 0 
 0

NAND 
NAND er aðgerð sem er notuð á tvo bita og er samsett úr OR og NOT, aðeins þegar báðir bitarnir eru 1 þá er útkoman 0 annars er hún 1.
Notum tvo bita og köllum þá a og b, ! merkir NOT.
NAND

 a 
 b 
 !a 
 !b 
 NAND(!a or !b)  

 0  
 0 
 1  
 1 
 1 

 1 
 0 
 0  
 1 
 1 

 0 
 1 
 1  
 0 
 1 

 1 
 1 
 0  
 0 
 0

NOR 
NOR er aðgerð sem er notuð á tvo bita og er samsett úr AND og NOT, útkoman verður 0 þegar einhver bitana er 1.
Notum tvo bita og köllum þá a og b, ! merkir NOT.
NOR

 a 
 b 
 !a 
 !b 
 NOR(!a and !b)  

 0  
 0 
 1  
 1 
 1 

 1 
 0 
 0  
 1 
 0 

 0 
 1 
 1  
 0 
 0 

 1 
 1 
 0  
 0 
 0

Tengt efni 
 Sanntafla
 Setningatengi

Tenglar 

Sanntöflur (Truth table)
Boolean logic)

Rökfræði
Tölvunarfræði
Grafarvogur

Grafarvogur er hverfi í Reykjavík, sem markast af ósum Elliðaár í vestri, samnefndum vogi í suðri og Vesturlandsvegi í austri, sveitafélagsmörkum að Mosfellsbæ og sjó. Geldinganes er óbyggt nes norðvestan við Grafarvog og tilheyrir hverfinu. Hverfið er fjölbýlt og enn í uppbyggingu. Gullinbrú liggur yfir voginn og tengir hverfið við Bryggjuhverfi og Ártúnshöfða. Korpúlfsstaðir eru nyrst í hverfinu og þar austan við er Korputorg við Vesturlandsveg. Helsta verslunarmiðstöð hverfisins er í Spönginni. Póstnúmer í Grafarvogi er 112. Árið 2022 voru íbúar Grafarvogs tæplega 18.000.

Til Grafarvogshverfis teljast Hamrar, Foldir, Hús, Rimar, Borgir, Víkur, Engi, Spöng, Staðir, Höfðar, Bryggjuhverfi, Geirsnef, Gufunes og Geldinganes. Hverfið byggðist fyrst upp eftir miðjan 9. áratug 20. aldar. Í hverfinu eru sex grunnskólar: Foldaskóli, Hamraskóli, Húsaskóli, Kelduskóli, Vættaskóli og Rimaskóli; og einn framhaldsskóli: Borgarholtsskóli. Gufuneskirkjugarður og Korpúlfsstaðavöllur Golfklúbbs Reykjavíkur eru í Grafarvogi. Í hverfinu er ein kirkja, Grafarvogskirkja.

Ungmennafélagið Fjölnir er með mikla starfsemi í hverfinu við Dalhús og Egilshöll. Grafarvogslaug er sundlaug sem stendur við knattspyrnuvöll Fjölnis við Dalhús. Egilshöll er eitt stærsta íþróttahús landsins. Þar er Skotfélag Reykjavíkur með innanhússæfingar, keiluhöll, skautahöll, kvikmyndahús Sambíóanna, sportbar, pitsustaður, stór innanhússknattspyrnuvöllur, auk aðstöðu fyrir handknattleik, körfuknattleik, fimleika og rafíþróttir. Kayakklúbbur Reykjavíkur er með aðstöðu við Geldinganes. Gufunesvöllur er eini 18-holu frisbígolfvöllur landsins.

Grafarvogur dregur nafn sitt af bænum Gröf, sem nú er í eyði en stóð innst við hann, við Grafarlæk fyrir sunnan Keldur.

Tilvísanir

Grafarvogur
Hverfi Reykjavíkur
Gálgaás

Gálgaás er klettur á bæjarstæði Egilsstaða. Kletturinn stendur rétt austan við Egilsstaðakirkju og gengur dags daglega undir nafninu Gálgaklettur hjá börnum sem í gegnum tíðina hafa notið þess að bregða á leik í klettunum. Sagan segir að þar hafi Valtýr á grænni treyju bóndi á Eyjólfsstöðum, verið tekinn saklaus af lífi fyrir morð og þjófnað á vinnumanni sem sendur hafði verið til Reykjavíkur með silfur í bræðslu. Fjórtán árum eftir þann atburð fannst rétti morðinginn, sem einnig hét Valtýr og var hann hengdur á sama stað.

Um árabil mátti skoða bein, sem sagt var að væru bein Valtýs, í kassa sem hékk utan á klettinum en nú hefur skjöldur til minningar um þennan atburð leyst þau af hólmi. Jón Björnsson rithöfundur vakti söguna af Valtý á grænni treyju til lífs á ný, með leikgerð sinni af atburðunum, sem sýnd var í Þjóðleikhúsinu.

Heimildir 

Egilsstaðir
OMX Iceland 15

OMX Iceland 15, eða úrvalsvísitala kauphallarinnar er vísitala sem samanstendur af 15 félögum skráðum á Aðallista Íslensku kauphallarinnar. Valið er í vísitöluna tvisvar á ári, í júní og desember. Við val félaga í vísitöluna er litið til kauphallarviðskipta á 12 mánaða tímabili og markaðsvirðis í lok tímabilsins.

Hlutabréfavísitölur
Efnahagur Íslands
Gítar

Gítar er strengjahljóðfæri. Hann hefur oftast 6 strengi sem gerðir er úr næloni á klassískum gíturum en stáli eða nikkel og stáli á kassagíturum og rafmagnsgíturum. Strengirnir eru venjulega stilltir í E A D G B E '' en aðrar stillingar eru alls ekki óalgengar. Gítar hefur þverbönd á gripbrettinu (nema sérstakir bandalausir gítarar).

Rétthentir gítarleikarar slá á strengina með hægri hendi og velja nótur og hljóma með vinstri hendi en öfugt er farið með örvhenta gítarleikara. Hljóð myndast þegar slegið er á streng og hann titrar með þeim afleiðingum að kassi og háls gítarsins óma og mynda hljóm.

Gítarar eru annað hvort kassagítarar, rafmagnsgítarar eða bæði (hálfkassagítarar). Rafmagnsgítarar eru tengdir við gítarmagnara sem kemur í stað kassans við að magna upp hljóminn. 

Á gítarhausnum má finna stilliskrúfur, sem stilla strengi gítarsins að tiltekninni tónhæð. Hálsinn er með gripabretti þar sem myndaðir eru hljómar með fingrunum og á sjálfum búknum er að finna brú sem að festir strengina niður, og ef um rafmagnsgítar um ræðir þá eru þar líka nemar ("pickup") sem nema titringinn og ýmsir stillitakkar (t.d. fyrir hljóðstyrk og tón).

Gítarinn á rætur sínar að rekja allt að 5000 ár aftur í tímann, en svo lengi hafa verið til hljóðfæri sem svipar til gítarsins. Gítarinn sem við þekkjum í dag kemur frá Spáni er um þúsund ára gamall. 

Gítarinn er eitt af grunnhljóðfærunum í blús og rokki en er einnig vel þekktur t.d. í djasstónlist.

Strengjahljóðfæri
Ketill ilbreiður

Ketill illbreiður Þorbjarnarson tálkna var einn landnámsmanna Íslands og nam Arnarfjarðardali frá Kópanesi til Dufansdals. Ketill ílengdist þó ekki í Arnarfjarðardölum heldur fór að Berufirði hjá Reykjanesi en skildi eftir sig nafnið Ketildalir í Arnarfirði.

Landnámsmenn á Íslandi
Kingmanrif

Kingmanrif er kóralrif í Norður-Kyrrahafi, um miðja vegu milli Hawaii og Bandarísku Samóa og er nyrst Línueyja. Það er yfirráðasvæði Bandaríkjanna undir stjórn bandaríska sjóhersins.

Rifið uppgötvaði Edmund Fanning skipstjóri árið 1789. Bandaríkin innlimuðu það 10. maí 1922.

Kóralrif
Hjálendur Bandaríkjanna
Varsímaeyja

Varsímaeyja eða Wake-eyja er baugeyja í Norður-Kyrrahafi á leiðinni milli Honolúlú og Gvam. Varsímaeyja er yfirráðasvæði Bandaríkjanna undir stjórn bandaríska innanríkisráðuneytisins. Aðgangur að eyjunni er takmarkaður og allar framkvæmdir þar á hendi bandaríska flughersins, bandaríska hersins og þjónustufyrirtækisins Chugach McKinley, Inc..

Þótt talað sé um Varsímaeyju í eintölu, þá eru eyjarnar í raun þrjár umhverfis lónið í miðjunni. Þær heita Wake-eyja, Wilkes-eyja og Peale-eyja eftir foringjum í tveimur leiðangrum þangað 1796 og 1840, en það var spænskur landkönnuður, Álvaro de Mendaña de Neira, sem uppgötvaði eyjuna fyrstur árið 1568 og nefndi hana „San Francisco“.

Hringrif
Hjálendur Bandaríkjanna
Slétturnar miklu

Slétturnar miklu eða gresjurnar miklu eru gríðarstór flöt gresja austan við Klettafjöllin í Norður-Ameríku. Þær ná yfir, í heild eða að hluta, bandarísku fylkin Nýju-Mexíkó, Texas, Oklahoma, Colorado, Kansas, Nebraska, Wyoming, Montana, Suður-Dakóta og Norður-Dakóta, og kanadísku héruðin Alberta, Manitóba og Saskatchewan.

Gresjurnar miklu voru bithagar stórra hjarða villtra vísunda sem ýmsir ættbálkar indíána veiddu sér til viðurværis. Síðar voru þær nýttar undir nautgriparækt og enn síðar jarðrækt þótt þurrkar gerðu bændum erfitt fyrir.

Norður-Ameríka
Kyrrahafsjaðar

Kyrrahafsjaðar er hugtak sem notað er til hægðarauka yfir þau lönd sem liggja umhverfis Kyrrahafið, aðallega vestanmegin og einkum þegar rætt er um hraða efnahagslega þróun þessa svæðis og aukið efnahagslegt mikilvægi þess á síðustu áratugum á kostnað Evrópu og austurstrandar Norður-Ameríku.

Kyrrahaf
Leikfélag Vestmannaeyja

Leikfélag Vestmannaeyja er leikfélag sem hefur starfað í Vestmannaeyjum frá 1910. Leiklistarstarfsemi hófst í Eyjum um miðja 19. öld. Aðdragandi að stofnun félagsins mun hafa verið sýning á leikritinu Ævintýri á gönguför (Eventyr paa Fodreisen) eftir Jens Christian Hostrup snemma um veturinn 1910 á vegum kvenfélagsins Líknar sem þá og lengi síðan hélt einnig uppi leikstarfsemi við ýmis tækifæri. Hið nýstofnaða leikfélag fékk strax lánuð leiktjöldin úr Ævintýrinu og setti upp sýningu þá um haustið.

Leiksýningar 
Leikfélag Vestmannaeyja hefur undanfarin ár, sett upp tvær sýningar. Eina að vori og eina að hausti.

Vestmannaeyjar
Íslensk leikfélög
Hans Christian Ørsted

Hans Christian Ørsted (f. 14. ágúst 1777 — d. 5. mars 1851) var danskur eðlisfræðingur, efnafræðingur og lyfjafræðingur. Hann er einn þekktasti vísindamaður Danmerkur fyrir uppgötvun sína á rafsegulfræði. 

Hann var drifkrafturinn á bakvið stofnun Danska tækniháskólans (DTU) og var fyrsti rektor hans. Í dag heitir rafmagnsverkfræðideild skólans eftir honum.

Uppgötvun rafsegulfræði 
Hans Christian uppgötvaði áhrif rafmagns á segulsvið fyrir tilviljun þegar hann var að undirbúa sig fyrir fyrirlestur árið 1820. Hann tók eftir því að nál á áttavita sem hann hafði hjá sér hreyfðist þegar hann kveikti og slökkti á rafhlöðu sem hann var að vinna með. 

Rannsóknir hans höfðu meðal annars mikil áhrif á franska vísindamanninn André-Marie Ampère.

Einingin fyrir styrk segulviðs í cgs-einingakerfinu er kennd við Ørsted.

Hlekkir 
 Heimasíða Danska tækniháskólans.
 Ørsted á dönsku wikipedia.org
 Ørsted á ensku wikipedia.org

Danskir vísindamenn
Ungmennafélagið Valur

Ungmennafélagið Valur á Reyðarfirði var stofnað 27. desember 1936. Stofnfundur félagsins var haldinn í Barnaskólahúsinu og voru fundarmenn 22. Stjórn var kosin Emil Magnússon formaður, Páll Beck ritari og Margrét Þorsteinsdóttir gjaldkeri. Það er mjög athyglisvert að Emil og Páll voru 15 ára og Margrét 14 ára. Félagið fór vel af stað og hélt fundi einu sinni í mánuði. Strax á fyrsta fundi voru kosnir 6 félagsmenn til næstu starfsnefndar sem áttu að skipuleggja næsta fund.

Verklegar framkvæmdir 
Eitt að markmiðum félagsins var skógrækt og verndun skógarleifa. Grænafellið er einn fallegasti staður í Reyðarfirði og er saga Grænafellsins samofinn sögu ungmennafélagsins frá þessum tíma. Hreppsnefnd og Ungmennafélagið gerðu samkomulag um að félagið fengi Grænafellið til varðveislu. Svæðið var girt og notað til útivistar, þar voru haldnar hátíðarsamkomur, íþróttamót og kappleikir.  Félagið stóð einnig fyrir gróðursetningu á svæðinu.

Sundlaug 
Eitt af aðalbaráttumálum félagsins var bygging sundlaugar. Árið 1947 kemur fram í gjörðarbók félagsins að vel hafi gengið að safna dagsverkum og fé til byggingar sundlaugar.  En sundlaugarmálið sofnaði til ársins 1981 þegar núverandi íþróttahús var tekið í notkun. Íþróttahúsinu var breytt í sundlaug nokkra mánuði á ári.

Skemmtun 
Ungmennafélagið stóð fyrir margskonar heilbrigðum skemmtunum og oft lauk fundum með söng, hljóðfæraleik, upplestri og leikþáttum. 
Einnig voru haldnir mál- og skemmtifundir, kvikmyndasýningar, dansnámskeið, bingókvöld og ýmsar nefndir. 

Margir góðir menn hafa stýrt félaginu í gegnum tíðina. Marinó Sigurbjörnsson var formaður lengst allra eða 13 ár.

Árið 1981 má segja að starfsemi félagsins hafi tekið miklum breytingum með stofnun hinna ýmsu sérráða eftir íþróttagreinum.  Fyrsta sundmót félagsins var haldið 17. júní 1982.

Heimild

Tenglar 
 Reyðarfjörður
 Grænafell 

Ungmennafélög á Íslandi
Reyðarfjörður
Íþróttafélög frá Austurlandi
Drómasýki

Ekki skal rugla drómasýki við „svefnsýki“.
Drómasýki er svefnröskun sem stafar að öllum líkindum af röskun á REM-svefni fólks (einnig kallaður bliksvefn eða draumsvefn). 

Fólk sem þjáist af drómasýki getur lent í því að fá svokölluð svefnflog þar sem allt í einu leitar á það svo mikil syfja að því finnst það knúið til þess að sofna. Einnig getur fólk fengið slekjuköst þar sem vöðvalömun sem einkennir REM-svefn virðist koma á óeðlilegum tíma en fólk heldur samt meðvitund. Svefnrofalömun er enn eitt einkennið þar sem fólk getur sig hvergi hreyft þegar það er á milli svefns og vöku. Að auki getur fólk fundið fyrir svefnhöfgaofskynjunum en þá sér það, heyrir eða skynjar á annan hátt ýmislegt sem ekki er neinn fótur fyrir í raunveruleikanum. Möguleg skýring á þessu er að ofskynjanirnar séu draumar sem komi á vitlausum tíma.

Tenglar 
 
 Doktor.is: Drómasýki - Svefnrofalömun (e. narcolepsy)
 Doktor.is: Svefnrofalömun - upplýsingar
 Lokbrá, félag fólks með drómasýki

Svefn
Draumar
Andríj Sjevtsjenko

Andrij Sjevtsjenko (úkraínska: Андрій Миколайович Шевченко, fæddur 29. september 1976 í borginni Dvrkivshchyna í Úkraínu) er fyrrum knattspyrnumaður og núverandi landliðsþjálfari Úkraínu.  Hann spilaði sem framherji og skoraði meira en 100 mörk í Seríu A og var árið 2004 valinn Knattspyrnumaður Evrópu.

Saga 
Sjevtsjenko hóf feril sinn með Dynamo Kiev sem er frá samefndri borg í Úkraínu. Þangað kom hann 9 ára gamall þegar unglingaþjálfari liðsins sá hann spila á vinsælu knattspyrnumóti. Dynamo Kiev var eitt af skemmtilegri liðum Evrópu á sínum tíma og vann m.a. titilinn í heimalandi sínu fimm ár í röð, frá 1995 til 1999. Óhætt er að fullyrða að það ár hafi Kænugarðsliðið verið með eitt besta lið Evrópu, þeir unnu m.a. Barcelona 4-0 heima og úti í átta liða úrslitum en töpuðu fyrir Bayern Munchen í undanúrslitum. Sjevtsjenko varð markahæsti leikmaður Meistaradeildarinnar þá með 10 mörk skoruð. Eftir það ævintýri var hann svo keyptur til Milan liðsins. Silvio Berlusconi, forseti félagsins, ákvað að leggja út fyrir honum og greiddi fyrir hann háa fjárhæð, alls 25 milljónir dollara. Þar dvaldi Sjevtsjenko til 2006 þegar hann var keyptur til Chelsea F.C. á Englandi. Sumarið 2008 fór hann svo til Milan á Ítalíu en sneri aftur til síns gamla uppeldisfélags eftir eins árs dvöl.

Sjevtsjenko átti stóran þátt í því að Úkraína komst í fyrsta skipti í úrslit heimsmeistarakeppninar í fótbolta sem haldin var í Þýskalandi sumarið 2006. Samtals hefur hann leikið 70 landsleiki fyrir land sitt og skorað í þeim 36 mörk. Hann senri sér að þjálfun að ferli loknum.

14. júlí 2004 giftist hann bandarísku fyrirsætunni Kristen Pazik. Athöfnin fór fram í Washington án vitundar fréttamanna og ljósmyndara.

Heimildir 
 
 Grein af Fótbolti.net frá 2004.

Úkraínskir knattspyrnumenn
Verðlaunahafar Gullknattarins
Fólk fætt árið 1976
AK-47

AK-47 (Avtomat Kalashnikova 1947) er rússneskur hríðskotariffill (sjálfvirkur riffill) sem hannaður var af Mikhail Kalashnikov árið 1947 og hefur verið framleiddur í fyrrum Sovétríkjunum og nú Rússlandi alveg síðan. Fyrirtækið IZH hefur alla tíð annast framleiðslu vopnsins og gerir enn. AK-47 og fjöldinn allur af tilbrigðum hans eru mest seldu vopn í heiminum í dag, en yfir 100 milljón svona vopn hafa verið framleidd.

Saga AK-47 
Mikhail Kalashnikov var byrjaður að hanna vopnið strax í huganum þegar hann á lá á sjúkrahúsi árið 1943, eftir að hafa verið særður í orrustunni við Bryansk. Svo árið 1947 hannaði hann þetta einfalda og endingargóða vopn undir áhrifum frá M1 Garand rifflinum. Margir vilja meina að hann hafi líka verið mikið undir áhrifum frá þýska StG44 rifflinum, en Kalashnikov neitar því sjálfur. Eftir nokkra byrjunarörðuleika var byrjað að dreifa AK-47 til sovéskra hermanna árið 1956.

Virkni AK-47 
AK-47 er þekktur sem endingargóður, einfaldur, öruggur og öflugur hríðskotariffill. Hann skýtur 7.62 × 39 mm byssukúlum á 710m/s hraða. Hann er þó ekki mjög langdrægur né nákvæmur, en upp á móti þessu vegur endingargildið. Hann dregur um 300 metra af nákvæmni (þ.e. sé skotið á skotmark, en allt að 800 metra sé skotið á svæði) og skýtur býsna hratt, eða um 600 kúlum á mínútu (gefið að hann þyrfti að sjálfsögðu ekki að endurhlaða).

Tengill 

 Heimasíða IZH 
 AK-47 Museum 

Sjálfvirkir rifflar
Eldey

Eldey er líka íslenskt kvenmannsnafn.

Eldey er klettadrangur um 15 km suðvestan við Reykjanes sem er 77 metra hár. Eldey er þverhnípt og illkleif á alla vegu og er úr lagskiptu móbergi. Á Eldey er mikill súlubyggð, og árið 1844 var síðasti geirfuglinn drepinn þar vegna áhuga safnara á að eignast uppstoppað eintak. Eldey var friðuð árið 1940 og síðan lýst friðland árið 1974 samkvæmt náttúruverndarlögum.

Súlur á Eldey 
Á Eldey er ein af stærri súlubyggðum heims, með um 14.000  - 18.000 súlupör sem verpa þar á hverju ári. Lífseigt hald manna er að varpið í Eldey sé það stærsta í heimi en það er ekki rétt. Stærsta súlubyggð í heimi er á St. Kildu við Skotland en þar verpa 60.428 pör.Súlubyggðin í Eldey var fyrst metin 1939 af Vevers og Venables en 1949 af Þorsteini Einarssyni o.fl. Þeir töldu fuglana af báti en aðrir klifruðu upp á eyna til aða aðstoða við talninguna. 1953 var fyrst talið af stækkuðum ljósmyndum og hefur sú aðferð verið notuð nokkrum sinnum síðan.  Beinar talningar og talningar af myndum gefa ekki alveg sambærilegar niðurstöður. Huxley, Fisher, Vevers og Þorsteinn Einarsson fengu 15.178 hreiður 1949 og töldu Eldey þá vera stærstu súlubyggð í heimi. Áreiðanlegustu tölurnar síðustu áratugi er að finna í tveimur greinum fuglafræðingsins Arnþórs Garðarssonar í tímaritinu Bliki. Þar sést að fjöldi súluhreiðra í Eldey hefur haldist svipaður undanfarna áratugi; 16.888 (1953), 18.200 (1961), 15.546 (1977), 14.194 (1983), 14.531 (1985), 16.030 (1999). Tölur eftir 1999 hafa ekki verið birtar.

Eitt og annað 
 Talið er að þeir fyrstu sem klifu Eldey hafi verið þrír Vestmannaeyingar. Það var hinn 30. maí 1894. Í þeim hópi var frægastur Hjalti Jónsson, öðru nafni Eldeyjar-Hjalti.
 Danir kölluðu eyjuna Melsækken (Mjölpokann) vegna lögunar og litar. 
 Þann 20. janúar 2008 var leiðangur farinn til Eldeyjar en tilgangur ferðarinnar var að koma upp myndavélabúnaði á eyjunni sem mun senda myndefni frá eyjunni allan sólarhringinn.

Tilvísanir

Tenglar
 Upplýsingar um Eldey; af Ferli.is
 Eldey myndasafn; af Grindavík.is.
 Í kórverki drottningar Atlantshafsins; grein í Morgunblaðinu 1982
 Eldeyjarferðir fyrir 50 árum; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1948

Eyjar við Ísland
Reykjanes