alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Bjarni Pálsson

Bjarni Pálsson (fæddur 17. maí 1719, dáinn 8. september 1779) var íslenskur læknir og náttúrufræðingur. Hann var fyrsti landlæknir Íslands.

Ferill 
Bjarni fæddist að Upsum á Upsaströnd við Dalvík. Foreldrar hans voru hjónin séra Páll Bjarnason prestur á Upsum og Sigríður Ásmundsdóttir. Bjarni missti föður sinn tólf ára að aldri og fluttist þá með móður sinni að Stað í Hrútafirði. Hann hóf nám í Hólaskóla 1734 en hætti vorið 1736 til að gerast fyrirvinna móður sinnar. Hann hóf þó nám að nýju síðar og lauk stúdentsprófi frá Hólaskóla 1745, þá 26 ára að aldri. Hann innritaðist í Kaupmannahafnarháskóla 1746 og lagði þar stund á læknisfræði og náttúruvísindi. 

Bjarni lauk læknanámi í september 1759 fyrstur Íslendinga og var þá orðinn fertugur. Hann var skipaður fyrsti landlæknir Íslands 18. mars 1760 og bjó eftir það á Bessastöðum og síðan á Nesi við Seltjörn þar sem nú er Nesstofa á Seltjarnarnesi. Hann kenndi nokkrum mönnum læknisfræði og veitti sumum þeirra lækningaleyfi eftir að hafa prófað þá en aðrir sigldu til Kaupmannahafnar og luku þar læknanámi.

Kona Bjarna var Rannveig Skúladóttir (1742-1803), dóttir Skúla Magnússonar landfógeta. Sveinn Pálsson læknir skrifaði ævisögu Bjarna og var hún gefin út í Leirárgörðum árið 1800.

Ferðir Eggerts og Bjarna 
Bjarni var einn af boðberum upplýsingarinnar á Íslandi. Á námsárum sínum 1750 og 1752-1757 ferðaðist hann um Ísland ásamt Eggerti Ólafssyni á sérstökum styrk frá danska ríkinu. Þá gengu þeir félagar m.a. á Heklu fyrstir manna svo vitað sé. Það var aðfaranótt 20. júní 1750 sem þeir stóðu á Heklutindi. 

Afrakstur ferðalaganna um landið var Íslandslýsing, sem kölluð er Ferðabók Eggerts og Bjarna og kom út árið 1772 en hefur oft verið gefin út síðan.

Tenglar 
 Nesstofa og landlæknar fyrri tíma
Bjarni Pálsson, landlæknir. Nokkur miningarorð eftir Guðmund Hannesson. Læknablaðið 1919:4-5, s. 52-53, 73-74.

Heimildir 
 Steindór Steindórsson frá Hlöðum. Íslenskir náttúrufræðingar. Reykjavík 1981.
 

Íslenskir læknar
Íslenskir náttúrufræðingar
Landlæknar
Upplýsingin
Skjaldarmerki

Skjaldarmerki er einkennismerki sem sett er saman á ákveðinn hátt (samkvæmt reglum skjaldarmerkjafræðinnar) og er í evrópskri hefð einkum tengt við aðalstitla. Uppruna skjaldarmerkja má rekja til riddara á miðöldum sem gerðu skjöld sinn og herklæði auðþekkjanleg á vígvellinum svo þeir þekktust hvort sem væri af vinum og óvinum. Í Englandi og Skotlandi er notkun skjaldarmerkja bundin við einstaklinga og erfist líkt og hver önnur eign, venjulega til elsta barns. Í sumum öðrum löndum er notkun skjaldarmerkja bundin við fjölskyldur. 

Grunnur allra skjaldarmerkja er skjöldurinn sem getur verið af nokkrum gerðum. Skjaldarmerkjalitirnir raðast niður á grunnflötinn (feldinn) eftir ákveðnum reglum eftir því mynstri sem er á skildinum. Sjálft merkið (ef notað er merki) er síðan teiknað á skjöldinn. Talað er um höfuð, fót og skjaldarrönd þegar skjaldarmerkinu er lýst. Í sumum skjaldarmerkjum eru hlutir utan við sjálft skjaldarmerkið hlutar þess, svo sem skjaldberar (líkt og landvættirnir í skjaldarmerki Íslands), hjálmur með hjálmskrauti og kjörorð á borða fyrir neðan.

Nokkur orð tengd skjaldarmerkjum 
 feldmunstur 
 gaffalskiptur 
 gráfeldur vetrarskinn af íkorna, blágrátt og hvítt. Þegar gráfeldir eru saumaðir saman mynda þeir annað tveggja feldmunstra á skjaldarmerkjum. 
 kubbasnið
 skábjálki 
 skákborðsmunstur	
 skjaldfótur
 sperra skáborð eða burst sem skiptir skildi í fleti. 
 stólpi lóðrétt rönd eða stengur í miðjum skildi; sérstakt skjaldarmerki. 
 targa 
 tinktúra
 þverbekkur þverbekkur á miðjum skildi eða skjaldarmerki
Afhöfðun

Afhöfðun er aftökuaðferð þar sem höfuð sakamannsins er skilið frá líkamanum með höggvopni eins og sverði eða öxi, eða þar til gerðu tæki eins og fallöxi. Það að höggva höfuð af manni kallast að hálshöggva eða að afhöfða.

Frá alda öðli virðist afhöfðun víða hafa verið talin sú líflátsaðferð sem gerði mönnum kleift að „deyja með sæmd“ og var því oftar en ekki beitt þegar sá sem lífláta átti var af háum stigum eða hermaður. Aðrir voru fremur hengdir eða brenndir. Nefna má að Páll postuli var hálshöggvinn þar sem hann var rómverskur borgari en almúgamenn og gyðingar voru krossfestir eða þeim varpað fyrir ljón.

Afhöfðun hefur verið talin skjótari og sársaukaminni aftökuaðferð en flestar aðrar, það er að segja ef sverðið eða öxin er beitt og böðullinn vandanum vaxinn, svo að hinn dauðadæmdi lætur lífið við fyrsta högg. Á því gat þó verið misbrestur og stundum þurfti mörg högg til að afhöfða fólk. Það var ein af ástæðunum til þess að fallöxin var fundin upp, hún átti að svara kalli um skjóta og sársaukalausa aftöku sem ekki krafðist mikillar færni böðulsins. Yfirleitt er hún talin hafa verið fundin upp af Joseph Guillotin lækni skömmu fyrir frönsku byltinguna en svipað tæki hafði þó verið í notkun í Halifax í Yorkshire frá því seint á 13. öld til 1650.

Á Íslandi var afhöfðun ein helsta líflátsaðferðin á fyrri tímum. Það gilti þegar menn voru líflátnir án dóms og laga af óvinum sínum og má finna mörg dæmi um það í Íslendingasögum, Sturlungu og víðar, svo sem þegar fimm menn voru höggnir á Miklabæ eftir Örlygsstaðabardaga. Allt fram á 19. öld voru menn líka dæmdir til að missa höfðuðið fyrir ýmsa glæpi, svo sem morð eða sifjaspell (það gilti þó aðallega um karla, konum var oftast drekkt). Þjófar voru aftur á móti oftast hengdir og galdramenn brenndir. Síðasta aftaka á Íslandi fór fram í Vatnsdalshólum 12. janúar 1830.

Stundum var höfuðið af þeim sem hálshöggvinn var sett á stjaka og látið vera þar uns það rotnaði. Einnig kom fyrir að höfuð var höggvið af mönnum eftir dauðann og „gengið milli bols og höfuðs“ og lík jafnvel grafin upp til að höggva af þeim höfuðið. Var það gert til að koma í veg fyrir að hinn látni gengi aftur og var höfuðið þá oft sett við rassinn áður en líkið var grafið að nýju.

Heimild 
 

Aftökuaðferðir
Grímsstaðir

Grímsstaðir (á Fjöllum) er bær á Hólsfjöllum og fyrsti bær sem komið er að þegar farið er austur yfir Jökulsá á Fjöllum. Brú yfir ána á þessum stað var byggð árið 1947 en þar var áður lögferja. Bærinn stendur í dag nokkrum kílómetrum norðar en áður en hann var færður vegna sandfoks. Á Grímsstöðum var eitt sinn bænhús en þar er nú örlítil ferðaþjónusta. Þar hefur verið mönnuð veðurathugunarstöð frá árinu 1907, en 21. janúar 1918 mældist þar, ásamt á Möðrudal, lægsti hiti á Íslandi, -38°C.

Kínverski auðjöfurinn Huang Nubo lýsti yfir áhuga að kaupa jörðina frá árinu 2011 en svo fór árið 2014 að kaupin gengu ekki í gegn. . Árið 2016 keypti hins vegar breski milljarðamæringurinn Jim Ratcliffe um 2/3 af gömlu Grímsstaðajörðinni.

Tilvísanir

Norðurþing
Íslenskir bæir
Veðurathugunarstöðvar á Íslandi
Veðurmetsstaðir á Íslandi
Anaxagóras

Anaxagóras (forngríska: Αναξαγόρας, 500 – 428 f.Kr.) frá Klazómenæ í Litlu Asíu var forngrískur heimspekingur. Hann var einn af hinum svonefndu jónísku náttúruspekingum. Anaxagóras bjó og starfaði í Aþenu í um þrjátíu ár og var einkavinur stjórnmálamannsins Períklesar en meðal annarra vina Anaxagórasar má nefna skáldið Evripídes.

Anaxagóras fékkst meðal annars við stjörnufræði. Hann hélt því meðal annars fram að líf væri á öðrum reikistjörnunm og að sólin væri ekki guðleg vera, heldur glóandi eldhnöttur sem væri stærri en Pelópsskagi. Pólitískir andstæðingar Períklesar handtóku Anaxagóras og kærðu hann fyrir guðlast. Persíkles fékk hann lausan úr haldi en Anaxagóras varð að yfirgefa Aþenu og hélt þá til Lampsakosar í Jóníu þar sem hann lést fimm árum síðar. Borgarar í Lampsakos reistu altari til heiðurs Huga og Sannleika í minningu hans.

Heimspeki 
Anaxagóras ritaði bók um heimspeki en einungis brot eru varðveitt. Í samræðunni Fædoni (98b) eftir Platon kemur fram að Sókrates hafi lesið bókina og orðið fyrir vonbrigðum með kenningu Anaxagórasar, einkum vegna þess að hjá Anaxagórasi hafði hugurinn takmarkað skýringargildi.

Anaxagóras hélt því fram að til væri óendanlegur fjöldi frumefna sem hann nefndi „samkynja efni“ en eitthvað af öllu væri í öllu; nema hugur (νους), sem þó væri að finna í sumum hlutum.

Frekari fróðleikur 
 Barnes, Jonathan, The Presocratic Philosophers (Routledge, 1982).
 Burnet, John, Early Greek Philosophy (Kessinger Publishing, 2003).
 Cornford, F.M., Before and After Socrates (Cambridge University Press, 1932).
 Guthrie, W.K.C., A History of Greek Philosophy – The Presocratic tradition from Parmenides to Democritus (Cambridge University Press, 1979).
 Kirk, G.S., Raven, J.E. og Schofield, M., The Presocratic Philosophers (Cambridge University Press, 1983).
 McKirahan, Richard D., Philosophy Before Socrates: An Introduction With Texts and Commentaries (Hackett, 1994).
 Sedley, David (ritstj.), The Cambridge Companion to Greek and Roman Philosophy (Cambridge University Press, 2003). 
 Skirbekk, Gunnar og Nils Gilje, Heimspekisaga. Stefán Hjörleifsson (þýð.). (Háskólaútgáfan, 1999).
 Taylor, C.C.W. (ritstj.), Routledge History of Philosophy. Volume 1: From the Beginning to Plato (Routledge, 1997). 
 Wilbur, J.B. og Allen, H.J., The Worlds of the Early Greek Philosophers (Prometheus Books, 1979).

Tenglar 
 
 

Forverar Sókratesar
Fjölhyggja
Fontur

Sjá einnig leturgerð.
Fontur eða Langanesfontur er ysti oddi á Langanesi. Þar eru 50 til 70 metra há sjávarbjörg. Vitinn á Fonti var fyrst byggður 1910 en endurbættur árið 1914 og 1950. Þar hefur einnig verið sjálfvirk veðurathugunarstöð frá árinu 1994.

Langanesbyggð
Vitar á Íslandi
Veðurathugunarstöðvar á Íslandi
Dalatangi

Dalatangi er ysta nes á fjallgarðinum Flatafjalli milli Seyðisfjarðar og Mjóafjarðar. Þar rétt hjá eru sýslumörk Norður- og Suður-Múlasýslu. Á Dalatanga var fyrst reistur viti árið 1899 og hefur þar verið mönnuð veðurathugunarstöð frá árinu 1938.

Fjarðabyggð
Veðurathugunarstöðvar á Íslandi
Vitar á Íslandi
Seley

Seley er lág klettaeyja um 2,5 sjómílur frá mynni Reyðarfjarðar og heyrir til Hólma á Hólmanesi milli Reyðarfjarðar og Eskifjarðar. Þar var mikið æðavarp. Þaðan var meðal annars farið til hákarla-, lúðu- og skötuveiða. Rústir af slíkum verbúðum eru í eynni en aldrei var þar föst búseta. Nú er þar viti reistur árið 1956 og sjálfvirk veðurathugunarstöð frá árinu 1996 í eigu Siglingastofnunar.

Fjarðabyggð
Eyjar við Ísland
Veðurathugunarstöðvar á Íslandi
Kollaleira

Kollaleira er bær í Reyðarfirði. Þar hefur verið mönnuð veðurathugunarstöð frá árinu 1976. Hrossarækt er að Kollaleiru og eitt þekktasta hross þaðan er stóðhesturinn Laufi frá Kollaleiru sem unnið hefur margar töltkeppnir með knapanum Hans Kjerulf.

Sumarið 2006, þegar mótmælendur virkjunarframkvæmda við Kárahnjúka voru reknir burt af svæðinu í Lindum, fengu þeir leyfi bóndans á Kollaleiru til að hafa tjaldbúðir í landi hans.

Kaþólska kirkjan á Íslandi stofnaði 28. júlí 2007 heilags Þorlákssókn, sem nær yfir Austur-Skaftafellssýslu og báðar Múlasýslur, með sóknarkirkju á Kollaleiru. Þar var jafnframt sett munkaklaustur af reglunni Ordo Fratrum Minorum Capuccinorum.

Fjarðabyggð
Íslenskir bæir
Veðurathugunarstöðvar á Íslandi
Kaþólska kirkjan
Kambanes

Kambanes kallast ysta nesið milli Stöðvarfjarðar og Breiðdalsvíkur á Austfjörðum. Upp af nesinu eru fjallstindarnir Súlur og segir þjóðsagan að þar búi tröllkona. Út og suður af Kambanesi liggur skerjaröð sem nefnast einu nafni Refsker. Á Kambanesi hefur verið viti frá árinu 1922 og mönnuð veðurathugunarstöð frá árinu 1961 til 1992 og sjálfvirk stöð síðan. Þar er einnig bærinn Heyklif.

Kambanesviti er 11 metra hár ferstrendur appelsínugulur viti sem stendur sunnanmegin á nesinu. Hann var reistur árið 1922 eftir teikningu Thorvald Krabbe og Guðmundar J. Hlíðdal. Ljóseinkenni hans er Fl(4)WRG 20s (4 blikkljós þrískipt á 20 sekúndna fresti). 

Fjarðabyggð
Veðurathugunarstöðvar á Íslandi
Vitar á Íslandi
Fagurhólsmýri

Fagurhólsmýri er bær í Öræfum. Þar er flugvöllur og leið út í Ingólfshöfða. Þar hefur verið mönnuð veðurathugunarstöð frá árinu 1903.

Sveitarfélagið Hornafjörður
Íslenskir bæir
Veðurathugunarstöðvar á Íslandi
Pródíkos

Pródíkos frá Keos (forngríska: Πρόδικος, fæddur 465 eða 450 f.Kr. til um 395 f.Kr., var forngrískur heimspekingur og fræðari, þekktur sem „undanfari Sókratesar“.

Pródíkos kom til Aþenu í sendinefnd frá Keos og varð þekktur sem mælskumaður og kennari. Líkt og Prótagóras hélt hann því fram að hann undirbyggi nemendur sína fyrir þátttöku í opinberu lífi og kenndi þeim að vera dygðugir. Prótagóras lagði þó einkum áherslu á mælskufræði en Pródíkos á siðfræði og málfræði. Pródíkos taldi mikilvægt að vera nákvæmur í orðavali og gerir Platon góðlátlegt grín að Pródíkosi af þeim sökum, m.a. í samræðunni Prótagórasi

Pródíkos hafði kenningu um uppruna trúarbragða. Hann hélt að fyrst dýrkuðu menn náttúruöfl, einkum þau sem gögnuðust fólki, og persónugerðu þau. Þá hafi menn tekið að dýrka aðra menn sem gerðu samfélagi sínu gott.

Rit Pródíkosar eru ekki varðveitt en titlar nokkurra verka eru kunnir, m.a. Um náttúruna og Um manneðlið, Um einkenni tungumálsins. 

Þeramenes, Evripídes og Ísókrates eru sagðir hafa verið nemendur Pródíkosar.

Heimild 
 

Forverar Sókratesar
Fræðarar
Gorgías (Platon)

Þessi grein fjallar um samræðuna eftir Platon. Um forngríska mælskufræðinginn, sjá Gorgías.

Gorgías er samræða eftir forngríska heimspekinginn Platon, nefnd eftir mælskufræðingnum Gorgíasi, sem er einn þriggja viðmælenda Sókratesar. Umræðuefnið er eðli mælskufræðinnar en snýst fljótlega yfir í réttlæti og siðferði.

Tenglar 
 
 

Samræður Platons
Kandela

Kandela (enska candela, eldra orð: candle) er SI grunneining fyrir ljósstyrk, táknuð með cd.
Er skilgreind þanning: Ljósstyrkur, í ákveðna átt, frá einlitum ljósgjafa með tíðnina 540 THz og með geislunarstyrk 1/683 vött á rúmhorn (W/sr) í gefna átt.

Eðlisfræði
SI grunneiningar
Ljósfræðilegar mælieiningar
Kúariða

Kúariða (fræðiheiti: Bovine spongiform encephalopathy, BSE) er sjúkdómur í nautgripum sem var fyrst greindur í Bretlandi árið 1986. Meðgöngutími sjúkdómsins er að meðaltali um fimm ár. Einkennin minna á riðu; breytingar á hegðun og skapi og erfiðleikar við hreyfingar. Kúariða er flokkuð með svampheilameinum.

Talið er að breyting í framleiðslu á kjöt- og beinamjöli sem varð í kringum 1980 í Bretlandi hafi gert það mögulegt að smitefni úr sláturúrgangi og hræjum barst í fóður og þannig hafi getað komið upp sýking í nautgripum. 

Búfjársjúkdómar
Veðurathugunarstöð

Veðurathugunarstöð, einnig kölluð veðurstöð er staður á landi þar sem framkvæmdar eru reglulegar og kerfisbundnar veðurathuganir. Veðurathugunarmaður framkvæmir veðurathugun á mannaðri veðurathugunarstöð, en þær eru gerðar sjálfvirkt á sjálfvirkri veðurathugunarstöð. Veðurskeyti eru send frá veðurskeytastöð á veðurathugunartímum. Veðurstofa Íslands rekur fjölda veðurathugunarstöðva, þar af um 35 mannaðar.

Veðurfræði
Veðurathugunarstöðvar á Íslandi
Ljósafl

Ljósafl (enska Luminosity) er sú geislunarorka, sem stafar frá geislagjafa á hverri sekúndu, mælt í vöttum (W). Er óháð fjarlægð frá geislagjafa öfugt við ljósaflsþéttleika.

Ljósfræði

fa:درخشندگی
Ljósaflsþéttleiki

Ljósaflsþéttleiki (enska Irradiance) er það ljósafl á flatareiningu sem stafar frá ljósgjafa. Mælt í vöttum á fermetra (W/m2). Er háður fjarlægð frá ljósgjafa.

Ljósfræði
Ljósflæði

Ljósflæði (enska Luminous flux) er mælikvarði á styrk ljóss, að teknu tilliti til mismunandi næmis  mannsaugans eftir bylgjulengdum. SI-mælieining er lúmen, táknuð með lm.

Ljósfræði
Lúmen

Lúmen (latína Lumen- sem þýðir ljós, lampi eða mannsauga) er SI-mælieining fyrir ljósflæði, táknuð með lm. Jafngildir einingunni kandela í rúmhorn, þ.e. 1 lm = 1 cd sr.

SI mælieiningar
Ljósfræðilegar mælieiningar
Lúx

Lúx (latína: Lux, sem þýðir ljós) er SI-mælieining fyrir lýsingu, táknuð með lx. Jafngildir einingunni lúmen á fermetra, þ.e. 1 lx = 1 lm/m2 = 1 cd sr/m2.

SI mælieiningar
Ljósfræðilegar mælieiningar
Lýsing

Lýsing (enska: Illuminance) er í ljósfræði ljósflæði á fermetra. SI-mælieining er lúx, táknuð með lx. Er háð fjarlægð ljósgjafa.

Ljósfræði
Afleiðsla

Afleiðsla kallast það þegar dregin er ályktun af almennari forsendum og ályktunin er nauðsynleg afleiðing þeirra. Það er að segja, ef forsendurnar eru sannar, þá verður niðurstaðan að vera sönn líka ef röksemdafærslan er á annað borð gild (röksemdafærsla er ógild ef allar forsendurnar geta verið sannar en niðurstaðan ósönn). Þvert á við aðleiðslu/tilleiðslu, þá virkar afleiðsla frá því almenna yfir á það einstaka. Almenna hluti eins og það að menn eru dauðlegir er því hægt að heimfæra upp á einstaklinginn með þessum hætti:

Allir menn eru dauðlegir
Jón er maður
Þess vegna er Jón dauðlegur

öll a eru b
c er a
Þess vegna er c b 

Gallinn á afleiðslunni er þó sá að hún gefur okkur engar nýjar upplýsingar, til að hún virki þarf maður að vita bæði það almenna og það einstaka.

Heimspekileg hugtök
Rökfræði
Þýskur fjárhundur

Þýskur fjárhundur eða séfer (e. German Shepherd, Alsatian, þ. Schäferhund) er afbrigði af hundi og er upprunalega frá Þýskalandi eins og nafnið gefur til kynna. Þýskir fjárhundar eru greindir og fjölhæfir hundar og ákjósanlegir vinnuhundar. Þeir eru oft nýttir sem lögregluhundar, varðhundar, leitarhundar og blindrahundar. Þeir eru þekktir fyrir sterkan karakter og kostir þeirra eru tryggð, greind, hugrekki og góð aðlögunarhæfni að alls kyns aðstæðum. Þýskir fjárhundar eru einnig vinsæl gæludýr, félagar og geta verið afbrigðis barnavinir ef aðstæður eru réttar.

Stærð 
Þýski fjárhundurinn er stór hundur. Rakkar verða venjulega um 60-65 cm á hæð á herðakamb en tíkur um 55-60 cm. Rakkarnir vega yfirleitt um 30-40 kg en tíkurnar um 22-35 kg.

Saga 
Talið er að kynið eigi uppruna sinn í æxlun mismunandi fjárhunda í Þýskalandi um nokkura alda skeið en aðrir telja að það hafi komið fram vegna pörunar þýskra fjárhunda af ákveðnu kyni, sem nú er útdautt, og úlfa, sem voru algengir í skóglendi Þýskalands fyrr á öldum. En allir eru sammála að Þjóðverjinn Max von Stephanitz hafi klárað að rækta þýska fjárhundinn eins og við þekkjum hann í dag með öllum eiginleikum hans en hann ræktaði þá með mikilli vinnu til fjárgæslu í lok 19. aldar.

Heilsa, umhirða og hreyfing 
Séfer tegundin fer mikið úr hárum og gerir það öllum gott að kemba hundinn einu sinni á dag en talið er að þeir skipti um felld tvisvar á ári. Séfer er fyrst og fremst vinnuhundur og þarf mikla hreyfingu og líður best úti enda eru þeir notaðir í björgunarsveitum, hernaði og lögreglu. Helstu heilsuvandamál hundsins eru mjaðmalos og olnbogalos, alls kyns blóðsjúkdómar og ofnæmi. Á Íslandi er mjaðmalos algengasta heilbrigðisvandamálið með schaferhundinn. Þetta stafar af skyldleikaræktun.

Tenglar 
  (Skoðað 22.5.2014).
 German Shepherd Dog
 Schäfer , Þýskur Fjárhundur

Blindrahundar
Fjárhundar
Hundategundir
Lögregluhundar
Varðhundar
Vinnuhundar
Gæludýr
Emilia Fox

Emilia Rose Elizabeth Fox (fædd 31. júlí 1974) er bresk leikkona sem best er þekkt fyrir hlutverk sitt sem Jeannie Hurst í Randall and Hopkirk (deceased). Hún er dóttir  Edward Foxs og  Joanna Davidar. Emilia á yngri bróður sem heitir Freddie.

Myndir

Tenglar
 

Fox, Emilia
Fox, Emilia
Deildartunguhver

Deildartunguhver er norðan Reykjadalsár, í Reykholtsdal, um 37 km frá Borgarnesi. Deildartunguhver er vatnsmesti hver Evrópu (og þ.a.l. Íslands líka), en hann er einnig líkt og Kleppjárnsreykjahver samheiti á nokkrum hverum sem í heildina ná yfir um 50 m svæði.  Úr hverunum koma 180 l af u.þ.b. 100° heitu vatni á sekúndu og er mesta uppstreymið undan 5 m háum leirbakka sem nefndur er ýmist Hverahóll eða Laugarhóll. Hverinn er nálægt bænum Deildartungu og dregur nafn af honum. Hann er friðaður. Vatni úr hvernum er dælt til Borgarness og Akraness, þar sem það er notað til upphitunar húsa; og í Borgarnesi er vatninu veitt í eimbað Sundlaugarinnar í Borgarnesi úr Deildartunguhver. Þá er hann einnig notaður til að hita upp gróðurhús til ylræktar í landi Deildartungu.

Gróðurfar 
Sjaldgæf tegund skollakambs vex nálægt hvernum. Er hún af sumum náttúrufræðingum jafnvel talin vera skyld burkna og hafi orðið til sem stakt afbrigði fyrir sakir sérstakra aðstæðna og vaxtarskilyrða við hverinn og er jurtin friðuð.

Nálægir staðir 
 Tröllafossar  
 Hraunfossar
 Glanni 
 Paradísarlaut 
 Grábrók 
 Borg á Mýrum 
 Reykholt í Borgarfirði 
 Barnafoss
 Hvanneyri 
 Hafnarfjall

Heimildir

Tenglar

 Húsafell - Deildartunguhver 

Goshverir á Íslandi
Mýrasýsla
Húsafell

Húsafell er bær, kirkjustaður og áður prestssetur í Borgarfjarðarsýslu. Þar er nú sumarbústaðasvæði, ferðamannaþjónusta og tjaldsvæði. Þar er boðið upp á gistingu og þar er einnig verslun, sundlaug, og golfvöllur.

Staðhættir
Húsafellsland nær inn til jökla, að Eiríksjökli og Langjökli, og er jörðin mjög landmikil, um 100 ferkílómetrar. Bærinn er í miðju Hallmundarhrauni, í Húsafellsskógi, lágvöxnum birkiskógi. Mjög veðursælt er í Húsafelli og skjólgott í hrauninu. Í Húsafellsskógi voru fjölmennustu útihátíðir landsins um verslunarmannahelgi haldnar á árunum kringum 1970 og á hátíðinni 1969 voru um tuttugu þúsund manns.

Í grenndinni eru Barnafoss og Hraunfossar og hellarnir Víðgelmir og Surtshellir. Margar góðar gönguleiðir eru í Húsafellslandi og þaðan er einnig farið í ferðalög um nágrennið, til dæmis að Eiríksjökli eða Langjökli, upp á Arnarvatnsheiði eða suður Kaldadal.

Söguágrip
Í Laxdælasögu sem er skrifuð um 1170 er þess getið að Brandur Þórarinsson hafi búið þar. Húsafell var lengi prestssetur og þekktasti presturinn sem þar sat er án efa Snorri Björnsson, sem var Húsafellsprestur 1756-1803. Um hann eru margar sögur, bæði þjóðsögur og staðfestar heimildir, og um hann hafa verið skrifaðar bækur. Hann var annálaður kraftajötunn og var einnig talinn fjölkunnugur. Húsafellssteininn er steinn sem Snorri reyndi krafta sína á.

Þegar aðalleiðin milli Norðurlands og Suðurlands lá um Arnarvatnsheiði fyrr á öldum var Húsafell í alfaraleið og þar var mjög gestkvæmt. Á síðari árum hafa komið fram tillögur um að leggja veg frá Húsafelli yfir Stórasand og til Norðurlands.

Ásgrímur Jónsson listmálari dvaldi eftir 1940 oft í Húsafelli á sumrin og eru margar myndir hans tengdar staðnum. Núverandi kirkja í Húsafelli var byggð eftir hugmynd Ásgríms.

Myndir

Aflstöðvar
Ferðaþjónustan Húsafelli á og starfrækir fjórar aflsstöðvar í landi Húsafells, sem eru tengdar dreifikerfi RARIK ohf. RARIK dreifir rafmagninu til byggðarinnar á staðnum, svo sem sumarhúsa, hótels og íbúðarhúsa auk annarra bæja í dreifikerfinu.

 Í samtengdu dreifi- og flutningskerfi raforku þjóna þessar virkjanir í raun öllu landinu í samvinnu við Landsvirkjun og aðra raforkuframleiðendur.

Tilvísanir

Tenglar
 Húsafell - perla milli hrauns og jökla
 Gamli bærinn á Húsafelli, Lesbók Morgunblaðsins, 14. tölublað (08.04.1995), Blaðsíða 6
 Húsafell Ásgríms og Forynjur (Sýning í Listasafni Íslands 2014)
 Frá Húsfelli og Húsafellsprestum; Kristleifur Þorsteinsson bóndi á Stóra-Kroppi, Prestafélagsritið janúar 1931, bls 45–63.
 Virkjanir á Húsafelli. Arnar Bergþórsson, október 2019.
 

Borgarfjarðarsýsla
Íslenskir bæir
Síberískur husky

Síberískur husky eða Síberíu-husky er afbrigði af hundi, sem á uppruna sinn að rekja til Síberíu. Síberískur husky er stór og úthaldsmikill hundur og er þekktur fyrir að þola vel kulda. Þeir geta unnið í allt að -60 °C. Upprunalega voru þeir ræktaðir sem smalahundar til að smala hreindýrum, sem sleðahundar og til að halda börnum heitum. Síberískur husky er léttari en margir aðrir sleðahundar, svo sem Alaska malamute og grænlenskur sleðahundur og þykja því hentugri til að draga léttari farm á meiri hraða.

Hundategundir
Sleðahundar
Smalahundar
Enskur bolabítur

Enskur bolabítur, oft kallaður bolabítur, er afbrigði af meðalstórum hundi sem á uppruna sinn að rekja til Englands. Bolabíturinn er lágfættur en sterkbyggður hundur, með stutt trýni og húðfellingar á andliti. Bolabítur er prýðilegur varðhundur en þykir jafnframt ljúfur hundur og barngóður og hentar vel sem fjölskylduhundur.
Þeir voru ræktaðir í nautaat þar sem hundi og nauti var att saman.

Stærð 
Fullorðinn hundur er venjulega um 30-36 cm á hæð á herðakamb. Rakkar geta orðið um 32 kg en tíkur sjaldnast þyngri en 28 kg.

Hundategundir
Samoyed

Samoyed eða samójed er afbrigði meðalstórra hunda sem á uppruna sinn að rekja til Síberíu. Samoyed-hundar voru upphaflega sleðahundar og smalahundar, ræktaðir til að smala hreindýrum. Þeir hafa þykkan mjúkan feld og þola vel kulda.

Stærð 
Fullorðnir rakkar verða um 57 cm að hæð á herðakamb og geta vegið 20-33 kg en tíkur verða um 53 cm á hæð og geta vegið 17-25 kg.

Tengill 
 

Hundategundir
Sleðahundar
Smalahundar