alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Dorota Rabczewska

Doda (fædd Dorota Rabczewska 15. febrúar 1984) er poppsöngkona frá Ciechanów á Pólland. Hún er þekktust fyrir lög á borð við „Znak Pokoju“, „2 Bajki“, „Szansa“, „Katharsis“, „Nie daj się og „Bad Girls“.

Útgefið efni

Hljómplötur

Album Með Liðinu "Virgin"
 2002: Virgin
 2004: Bimbo
 2005: Ficca
 2016: Choni

Sóló Album
 2007: Diamond Bitch
 2008: Diamond Bitch - Reedition
 2011: The Seven Temptations

Smáskífur

með liðinu "Virgin"
 2002: To Ty
 2002: Mam Tylko Ciebie
 2004: Dżaga
 2004: Kolejny Raz
 2005: Nie Zawiedź Mnie
 2005: Znak Pokoju
 2005: 2 bajki
 2006: Szansa
 2016: Niebezpieczna Kobieta
 2016: Kopiuj Wklej
 2017: Sens
 2018: Milość Na Etat

Sóló 
 2007 To jest to
 2008 Nie daj się
 2009 Rany
 2009 Dziękuję
 2010 Bad Girls
 2011 XXX
 2012 Kac Wawa
 2012 Twa Energia (& Dżaga)
 2012 Fuck it
 2013 Electrode
 2013 Wkręceni (High life)
 2014 Riotka 
 2015 Not over you
 2015 Nie pytaj mnie

Kvikmyndir
 Asterix i wikingowi (2006) - dubbing
 Serce na dłoni (2008)
 Daleko od noszy. Reanimacja (2017) - Anielka 
 Pitbull 3 (2018)

Programs Tv
 Bar (2002, 2004) 
 Shibuya (2006) 
 Jazda z Dodą (2007) 
 Gwiazdy tańczą na lodzie (2007–2009) 
 Tylko nas dwoje (2010)

Tour
 Diamond Tour (2007–2010)
 Rock'n'Roll Palace Tour (2010–2011)
 The Seven Temptations Tour (2011–2013)
 Fly High Tour (2013–2015)
 Anty tour(2014–)
 Riotka Tour (2015–)

Tenglar 
 Opinber vefsíða Doda

Rabczewska, Dorota
Munntóbak

Munntóbak (skro, rulla eða skrotóbak og stundum presstóbak) er tóbak sem er tuggið og var algengt hér áður fyrr og mikið notað á sjó. Núorðið er orðið munntóbak þó oftast haft um fínskorið blautt tóbak sem sett er undir vörina, og sé það keypt tilbúið (frá Svíþjóð) er það oftast nefnt snus eða snustóbak. Það er bannað á Íslandi en menn hafa notast við íslenskt neftóbak og sett það í vörina.

Tengt efni 
 Neftóbak
 Snus

tóbak
Lilienfeld

Lilienfeld er bær í Niederösterreich í Austurríki og er höfuðstaður samnefnds hrepps. Áætlaður íbúafjöldi er 2.897 manns (1. janúar 2015).

Bærinn er þekktur fyrir klaustrið sem þar liggur. Í gegn um bæinn liggur Via Sacra en það var einn af aðalvegum Rómaveldis forðum og liggur til Rómar. Stór hluti vegarins í Austurríki var þó hluti af heilagri ferð krossfara, en hún var frá Vínarborg til Mariazell.

Tenglar 
 Lilienfeld

Þorp í Austurríki
Rabarbari

Rabarbari (eða tröllasúra) (fræðiheiti: Rheum rhabarbarum eða Rheum x hybridum) er garðplöntutegund af súruætt. Stöngull rabarbarans er rauðleitur, stökkur og getur orðið jafn breiður og barnshandleggur. Blaðið upp af stilknum er mikið og breitt og grófgert og er stundum nefnt rabarbarablaðka.  Til eru ýms afbrigði af rabarbara; algengust eru: Linnæus og Victoria. 

Stilkur rabarbarans er mikið notaður í sultugerð, rabarbarasúpu og stundum einnig í saft- og víngerð. Neðsti hluti stilksins er hvítur og er oft soðinn niður . Sá hluti rabarbarans nefnist rabarbarapera vegna þess að hann líkist mjög flysjaðri peru, þ.e.a.s. sé búið að skera hann frá leggnum. 

Stilkur rabarbarans inniheldur talsvert magn af oxalsýru sem gerir hann súran. Oxalsýran í rabarbara er í það miklum styrk að hún getur haft óæskileg áhrif á nýrnastarfsemi og ætti að minnsta kosti ekki að neyta mikils af honum.  Mikil neysla rabarbara getur einnig eytt glerungi tanna.

Orðsifjar 
Orðið rabarbari er komið úr grísku: rha barbaron. Orðið rha er fornt skýþiskt nafn á ánni Volgu og barbaron þýðir erlendur.  Rabarbari var til forna ræktaður í Kína og Tíbet og var löngum fluttur til Evrópu frá Rússlandi.

Tengt efni 
 Túnsúra

Tilvísanir

Tenglar 
 „Rabarbari og fennel“; grein í Morgunblaðinu 1980
 „Rabarbari - Sulta og ábætiskökur“; grein í Morgunblaðinu 1997
 „Rabarbari og annað gott“; grein í Morgunblaðinu 1981

Súruætt
Plöntur á Íslandi
Matjurtir
Lækningajurtir
Barbari

Barbari er orð sem er haft um siðleysingja eða rusta. Orðið barbarar í fleirtölu er haft um hálfsiðaðar þjóðflokka (eða þjóðir) sem ekki hafa enn komist á svokallað siðmenningarskeið, þ.e. að mati þess sem notar orðið.

Orðsifjar 
Orðið barbari er úr grísku: βάρβαρος (bárbaros). Orðið er hljóðlíking og vísar til þess þegar einhver heyrir tungumál talað, skilur það ekki og orðin renna saman í endurtekin hljóð, en í forngrískum eyrum varð slíkt tal að: bar bar. Á íslensku er bla bla samskonar orð, þ.e.a.s. er hljóðlíking á samhengislausu blaðri.
Málfrelsi

Málfrelsi eða tjáningarfrelsi eru þau mannréttindi að geta tjáð skoðanir  án ritskoðunar eða þvingana. Málfrelsi er formlega tryggt í stjórnarskrá Íslands og í fjölmörgum alþjóðasáttmálum, þ.m.t. í 19. grein Mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna og 10. grein Mannréttindasáttmála Evrópu. Yfirleitt er fjallað um málfrelsi og tjáningarfrelsi sem sama hlut þar sem málfrelsi er ekki talið eiga aðeins við munnlega eða skriflega tjáningu heldur og alla miðla, t.d. myndlist.

Deilur um málfrelsi snúast oft um rétt manna til að tjá skoðanir sem aðrir telja skaða sig eða sína hagsmuni. Á Vísindavefnum kemur fram að „[m]annréttindi eins og málfrelsi og ferðafrelsi eru yfirleitt skilin svo að réttur hvers og eins takmarkist af réttindum hinna. Við búum við ferðafrelsi en við megum samt ekki fara bókstaflega hvert sem er, til dæmis megum við ekki ganga inn í annarra hús án leyfis og þótt okkur leyfist að aka hvert á land sem er megum við ekki aka á annað fólk. Réttur okkar til að ferðast frjálst um allar trissur takmarkast af rétti annarra til að hafa frið fyrir átroðningi. Á sama hátt takmarkast málfrelsið af rétti annarra til að njóta sannmælis.“

Tengt efni 

Þorgeir Þorgeirson gegn íslenska ríkinu

Neðanmálsgreinar 

Mannréttindi
Tjáningarfrelsi
Vermaland

Vermaland (sænska: Värmland) er hérað í Mið-Svíþjóð til vesturs og liggur upp að landamærum Noregs.

Selma Lagerlöf bjó í Vermalandi á bæ sínum Mårbacka, en hún var fædd í héraðinu. Þetta gamla heimili hennar er núna safn. 

Vermaland var hluti af Noregi en núna tilheyrir svæðið Svíþjóð. Egill Skalla-Grímsson fór í mikla ævintýraför til Vermalands þar sem hann þurfti að beita göldrum. 

Héruð í Svíþjóð
Sjálfsbjörg

Sjálfsbjörg - Landssamband fatlaðra er regnhlífasamtök hagsmunasamtaka fatlaðra á Íslandi. Í 3. grein laga þeirra segir að hlutverk þeirra sé m.a.; „að vinna að fullkominni þátttöku og jafnrétti hreyfihamlaðra og annarra fatlaðra, á öllum sviðum þjóðlífsins, með því að hafa áhrif á ríkis- og sveitarstjórnir, hagsmunasamtök og einstaklinga og með því að vekja áhuga almennings á málefnum þeirra með útgáfu og kynningarstarfsemi.“

Saga
Fyrsta Sjálfsbjargarfélagið var stofnað á Siglufirði þann 9. júní 1958 og á sama ári voru stofnuð félög í Reykjavík, á Ísafirði, Akureyri og í Árnessýslu. Landssamband Sjálfsbjargar var svo stofnað ári seinna, 4. júní 1959 og sama ár bætast við félög í Bolungarvík og í Vestmannaeyjum. Árið 1960 á Húsavík, 1961 á Suðurnesjum og 1962 á Sauðárkróki.

Öryrkjabandalag Íslands (ÖBÍ) var stofnað árið 1961 en Ólöf Ríkarðsdóttir, ritari Sjálfsbjargar hafði frumkvæði að því. Í dag er Sjálfsbjörg aðildarfélag ÖBÍ. Árið 1963 hóf Sjálfsbjörg samstarf við norræn systursamtök í gegnum Nordisk Handikap Förbund. Sama ár gefa aðildarfélögin Sjálfsbjörgu fundarhamar úr fílabeini eftir Ríkarð Jónsson, myndhöggvara. Ríkarður samdi vísubrot sem síðan þá hefur verið einkunnarorð samtakanna „Alltaf beita upp í vindinn, eygja, klífa hæsta tindinn“.

Árið 1970 voru Sjálfsbjargarfélög stofnuð í Stykkishólmi, á Akranesi árið 1970 og árið 1974 í Neskaupstað. Sjálfsbjörg kom að stofnun Íþróttafélags fatlaðra í Reykjavík ásamt ÍSÍ árið 1974. Árið 1976 kom Sjálfsbjörg að stofnun Hjálpartækjabankans sem var seldur Össuri hf. árið 1995. Sjálfsbjörg skipulagði „jafnréttisgöngu“ fatlaðra 1978 í tilefni árs fatlaðra og um 10 þúsund manns mæta á baráttufund til að sýna stuðning við fatlaða.

Árið 1981 var stofnað Sjálfsbjargarfélag í Austur-Húnavatnssýslu, árið 1984 á Höfn í Hornafirði og á Vopnafirði árið 1991. Þá voru félögin innan landssambandsins orðin 16. Árið 1993 tók hópur manna sig saman og stofnaði „Hollvini Sjálfsbjargar“, samtök einstaklinga sem leggur reglulega fram fasta upphæð til styrktar samtökunum. Árið 1996 gerðist Félag heilablóðfallsskaðaðra aðili að Sjálfsbjörg.

Heimild
 Nokkrar staðreyndir úr sögu Sjálfsbjargar (1958 – 2005)

Tengill
 Vefsíða Sjálfsbjargar

Íslensk félagasamtök
Fötlun

Íslensk hagsmunafélög fatlaðra
Skugga-Sveinn

Skugga-Sveinn (en hét upphaflega Útilegumennirnir) er leikrit eftir Matthías Jochumsson. Skugga-Sveinn var samið í jólaleyfinu 1861, en Matthías var þá í 5. bekk Latínuskólans og fluttu skólapiltar leikritið í febrúar 1862. 

Skugga-Sveinn var fyrsta leikrit Matthíasar. Hann sagði um tilorðningu þess:
Ég bjó til eða sullaði eða skrúfaði saman leikrit í jólafríinu. Það heitir Útilegumennirnir og er í 4 þáttum með ljóðmælarusli, hér og þar. Mér leiddist þessi danska „kommidia“ sem griðkonur hérna segja, og tók mig því til, og þó þetta rit mitt í raun og veru sé ómerkilegt, gjörði það þó hvínandi lukku; ég var æptur fram á scenuna, og klappaði pöbullinn yfir mér, svo ég varð áttavilltur.

Tilvísanir

Tenglar 
 Útilegumennirnir leikur í 5 þáttum frá 1864
 Uppgerðarlaus og óloginn frumkraftur; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1984
 Skugga-Sveinn á leiksviði Akureyringa; grein í Morgunblaðinu 1954
 Skugga-Sveinn (útg. 1898) á Bækur.is

Íslensk leikrit
Jón Eiríksson

Jón Eiríksson (31. ágúst 1728 – 29. mars 1787) var lögfræðingur og konferensráð í Kaupmannahöfn. Jón kvæntist Christine Maria Lundgaard árið 1761. Þau áttu 10 börn og komust 7 þeirra til fullorðinsára.

Jón Eiríksson fæddist á Skálafelli í Suðursveit og stundaði nám í Skálholtsskóla en þar hafði Ludvig Harboe biskup  mikið dálæti á honum.  Jón fór síðar með honum til Kaupmannahafnar og þaðan til foreldra biskups í Slésvík. Árið 1746 fór Jón aftur með honum til Kaupmannahafnar og þaðan til Niðaróss þar sem Harboe tók við biskupsembætti. Jón settist þar í skóla og var þar til 1748. Þá fór hann til náms í Kaupmannahafnarháskóla, og þar fékk hann svokallað Regéns og er þess getið að hann hafi þá nálega verið búinn að týna niður íslensku. Íslendingar álösuðu honum fyrir það og mun hann því hafa reynt að lesa allt sem hann komst yfir á íslensku og fengið aðgang að handritasafni Árna Magnússonar á bókasal háskólans. Hann tók lærdómspróf 1749. 

Árið 1750 bað jústitsráð Bolle Willum Luxdorph Harboe biskup að útvega sér íslenskan stúdent sem gæti komið sér niður í hinni gömlu tungu Norðurlanda og benti hann á Jón. Fyrir áeggjan Luxdorph hóf Jón að læra lög og fékk opinbert skírteini í lögvísi 22. ágúst 1758. Árið 1759 fékk hann prófessorstöðu við Háskólann í Sórey og var þar í 12 ár. Hann varð félagi í hinu konunglega norska vísindafélagi 1769, en árið 1771 var hann kallaður til starfa í hinu nýstofnaða norska kammeri og mun það hafa verið að undirlagi Moltkes greifa. Síðar fluttist Jón með honum inn í Tollkammerið. Árið 1772 varð Jón félagi í Árnamagnæanisku Fornfræðanefndinni, og Etatsráð í Rentukammerinu árið 1777. 

Jón varð forseti í Hinu íslenska Lærdómslistafélagi árið 1779. Hann fékk konferensráðsnafnbót árið 1781 og varð um svipað leyti bókavörður við konunglega bókasafnið í Kaupmannahöfn.

Árið 1785 var hann í nefnd sem átti að gera uppástungur um bætt ástand á Íslandi, verslunarfrelsi og sölu á eignum Skálholtsstóls og Skálholtsskóla og flutning biskupsdæmisins til Reykjavíkur, og árið eftir, 1786, var hann í nefnd sem athugaði kjör bænda í Danmörku. 

Jón var vinur biskupanna Finns Jónssonar og Hannesar Finnssonar og landfógetans Skúla Magnússonar.

Jón yfirkeyrði sig á vinnu og framdi að síðustu sjálfsmorð með því að stökkva af Löngubrú milli Kaupmannahafnar og Amager og drukknaði.

Tengt efni 
 Landsnefndin fyrri

Heimildir 
 Ævisaga Jóns konferenzráðs Eyríkssonar eftir Sveinn Pálsson - 1828 (bækur.is)
 Ævisaga Jóns konferenzráðs Eyríkssonar eftir Sveinn Pálsson - 1828
 Dansk biografisk Lexikon / IV. Bind.

Tenglar 
 Jón Eiríksson konferenzráð; grein í DV 2000
 Frá Jóni Eiríkssyni, konferensráði; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1964
Dauðsföll af völdum sjálfsmorða
Íslenskir lögfræðingar
Olivia Newton-John

Olivia Newton-John (fædd 26. september 1948 í Cambridge á Englandi, hún lést í Kaliforníu 8. ágúst 2022) var áströlsk söng- og leikkona. Fjölskyldan flutti til Melbourne árið 1954. Ung að aldri sýndi Olivia mikinn áhuga á söng og strax 12 ára að aldri sigraði hún söngvakeppni sem haldin var í skólanum hennar. 17 ára gömul kom hún fram í kvikmyndinn Funny Things Happen Down Under og söng þar lagið Christmas Time Down Under. Árið 1977 lék hún svo í dans og söngvamyndinni Grease en þar lék hún á móti John Travolta.

Olivia lést árið 2022 en hún hafði glímt við brjóstakrabbamein.

Tilvísanir

Ástralskir leikarar
Ástralskir söngvarar
Bolle Willum Luxdorph

Bolle Willum Luxdorph (24. júlí 1716 – 13. ágúst 1788) var danskur sagnfræðingur, ljóðskáld og embættismaður. 

Luxdorph hélt aðstoðarmenn (amanuensis) til að aðstoða sig í fræðunum og var Jón Eiríksson einn þeirra. Árið 1750 bað Luxdorph Ludvig Harboe biskup að útvega sér íslenskan stúdent sem gæti komið sér niður í hina gömlu tungu Norðurlanda og benti Harboe á Jón sem starfaði fyrir Luxdorph í mörg ár. Luxdorph var virkur félagi í Arnemagnæanske nefndinni sem gaf út mörg íslensk rit.

Hann var ákafur bókasafnari og í bókasafni hans voru um 15 þúsund bækur og 500 handrit. Hann skrifaði dagbækur á árunum 1745-1748 og 1757-1788. Luxdorph skrifaði um hin fjölbreytilegustu málefni og þykja dagbækur hans góð heimild um daglegt og opinbert líf á síðasta helmingi 18. aldar. Luxdorph hafði ekki í huga að dagbækurnar kæmu út eftir sinn dag heldur hélt þær til minnis.

Heimild 

Luxdorph, Bolle Willum
Hið íslenska lærdómslistafélag

Hið íslenska lærdómslistafélag var félag sem stofnað var árið 1779 af 12 íslenskum námsmönnum í Kaupmannahöfn. Jón Eiríksson var lífið og sálin í starfsemi þess. Félagið skyldi varðveita norræna tungu. Það var sameinað Hinu íslenska bókmenntafélagi 1818.

Heimildir 
 

 Rit þess (konunglega) íslenzka Lærdómslistafélags    (1781-1798)
Norðurlandasamningur um almannatryggingar

Norðurlandasamningur um almannatryggingar er samningur sem stjórnvöld Norðurlandanna undirrituðu þann 18. ágúst 2003 um almannatryggingar sem tekur við af fyrrum samkomulagi um almannatryggingar frá 15. júní 1992. Sá samningur kom í stað fyrra samkomulags um almannatryggingar frá 5. mars 1981 og norræns samkomulags frá 12. nóvember 1985 um atvinnuleysisbætur. 

Samkomulagið tók gildi 1. september 2004. 

Samkomulagið sníður samstarf Norðurlanda varðandi félagslegar bætur að samkomulaginu um samstarfssvæði Evrópska efnahagssvæðisins frá 2. maí 1992. Jafnframt kveður samkomulagið á um vissar norrænar sérreglur. 

Samkomulagið nær yfir þau atriði í almannatryggingakerfi Norðurlanda, sem fela í sér félagslegar bætur í sambandi við foreldrarétt, börn, öldrun, fötlun, atvinnuleysi, vinnuslys, veikindi og dauðsfall. 

Samkomulagið kveður í aðalatriðum á um samstarf milli Norðurlanda á sviði félagslegra bóta. Þannig njóta norrænir ríkisborgarar, sem dvelja í öðru norrænu landi sömu almannatrygginga og þegnar viðkomandi lands. 

Alþjóðasamningar
Norðurlönd
Almannatryggingar
Die Toten Hosen

Die Toten Hosen (Dauðu buxurnar) er þýsk pönkhljómsveit frá Düsseldorf sem var stofnuð árið 1982. Stofnendur hennar voru: Andreas Frege eða Campino, eins og hann kallar sig, Andreas von Holst, Andreas Meurer, Michael Breitkopf, Trini Trimpop og Walter November. Frá því hljómsveitin var stofnuð hefður hún gefið út ellefu plötur. Die Toten Hosen spila blöndu af rokki og pönki

Tenglar
 Opinber heimasíða

Þýskar hljómsveitir
Stofnað 1982
Hugo Grotius

Hugo Grotius eða Huig de Groot eða Hugo de Groot (10. apríl 1583 – 28. ágúst 1645) var hollenskur lögfræðingur. Hann lagði ásamt Francisco de Vitoria grunn að alþjóðarétti sem byggist á náttúrurétti. Hann var einnig heimspekingur, leikskáld og ljóðskáld.

Grotius fæddist í Delft á tímum áttatíu ára stríðsins. Faðir hans var menntamaður og veitti syni sínum góða menntun í anda húmanismans og hugmynda Aristótelesar. Hann var undrabarn og komst inn í háskólann í Leiden þegar hann var aðeins ellefu ára gamall. Grotius útskrifaðist úr háskólanum 1598 og var þá boðið að fara með í opinbera sendiför til Frakklands. Þegar hinn fimmtán ára gamli Grotius fékk áheyrn hjá konungi þá hreifst Hinrik 4. Frakkakonungur mjög af gáfum hans og bað um að undrinu frá Hollandi skyldi haldið eftir í Frakklandi. Grotius dvaldi í Frakklandi um hríð en sneri til Hollands og varð lögfræðingur í Haag árið 1599 og síðan opinber sagnaritari hollenska ríkisins árið 1601. Hann hóf fyrst að skrifa skipulega um alþjóðalög árið 1604 þegar hann blandaðist í mál sem tengdust töku holleskra kaupmanna á portúgölsku skipi í Singapúrflóa.

De Indis og Mare Liberum 

Hollendingar stóðu í stríði við Spánverja og Portúgali þegar hlaðið kaupskip Santa Catarina var hertekið af kapteininum Jacob van Heemskerk árið 1603.

Heimild

Tenglar 

 
 Æviágrip úr Encyclopaedia Britannica, 1911
 
 Ítarleg skrá um rit Grotiusar sem finna má í Peace Palace Library, Haag 
 Heimildasíða um Grotius, með öðrum tenglum

Textar á vefnum 
 Hugo Grotius, On the Laws of War and Peace  (stytt útgáfa)
 Hugo Grotius, The Rights of War and Peace (óstytt útgáfa)
 Hugo Grotius, De Jure Belli ac Pacis – Um lög stríðs og friðar (Fyrsta útgáfa á latínu, 1625) Frá gagnaveitu Bibliotheque Nationale í París
 
 Logicarum disputationum quarta de postpraedicamentis Dispútasía (26. apríl 1597) eftir Hugo Grotius, þá 14 ára, í Háskólanum í Leiden
 Physicarum disputationum septima de infinito, loco et vacuo Önnur dispútasía (27. september 1597) eftir Hugo Grotius, þá 14 ára, í Háskólanum í Leiden
 Preparing Mare Liberum for the Press – eftir Martine Julia van Ittersum  

Grotius, Hugo
Grotius, Hugo
Grotius, Hugo
Grotius, Hugo
Grotius, Hugo
Náttúruréttur

Náttúruréttur (á latínu: lex naturalis) er kenning um að það séu til lög sem ráðist af náttúrunni og gildi alls staðar. 

Náttúruréttur er hefð í hugmyndasögu Vesturlanda alveg frá fornöld, hjá Aristótelesi og stóuspekingum, á miðöldum hjá heilögum Tómasi frá Akvínó, og framan af nýöld hjá Hugo Grotiusi og John Locke. Frá því um 1800 hafa þessar hugmyndir vikið smám saman og gætir þeirra varla í íslenskri lögfræði á 20. öld.

Áhrifa náttúruréttar gætti áður fyrr á Íslandi og má sjá þess dæmi í óprentuðum fyrirlestrum Jóns skólameistara Þorkelssonar úr Skálholtsskóla og í Tyro Jurís Sveins lögmanns Sölvasonar.

Heimild 
 Aðhylltist Magnús Stephensen náttúrurétt?

Tenglar 
 „Um náttúrurétt“; grein í Tímariti lögfræðinga  1995
erlendir
 
 
 
 
 Natural Law explained, evaluated and applied A clear introduction to Natural Law
 Catholic Encyclopedia – "Natural Law"
 Daniel Z. Epstein "Law's 'I'" 2007. 
 McElroy, Wendy The Non-Absurdity of Natural Law, The Freeman, February 1998, Vol. 48, No. 2, bls.108-111

Réttarheimspeki
Siðfræði
Stjórnspeki
Bjarnarey (Svalbarða)

Bjarnarey er syðsta eyjan í eyjaklasanum við Svalbarða. Eyjan er í vesturhluta Barentshafs. Hollensku landkönnuðurnir Willem Barents og Jacob van Heemskerk fundu Bjarnarey þann 10. júní árið 1596. Eyjan er nefnd eftir ísbirni sem þeir sáu á sundi nálægt eyjunni. Bjarnarey hefur hernaðarlega þýðingu og reyndu mörg ríki að fá eyjuna undir yfirráðasvæði sitt. Eyjan komst undir yfirráð Noregs árið 1920. 

Í eyjunni hefur verið námavinnsla og þar voru stundaðar fiskveiðar og hvalveiðar. Eyjan var notuð sem bækistöð fyrir hval-, rostungs- og selveiðar og þar var góð eggjatekja. Búseta þar hefur hins vegar ekki varað nema nokkur ár í einu og er eyjan nú óbyggð fyrir utan veðurathugunarstöð sem þar er. Eyjan var friðlýst sem náttúruverndarsvæði árið 2002.

Tenglar 

Bækur
 Bear Island: The story of an isolated arctic island - exploration, people, culture and nature eftir Dag Kjelldahl

Almennar upplýsingar
 Report to the Storting (1999-2000) on Svalbard

Kort og myndir:
 Bear Island nature reserve (JPEG image)  Um Svalbarða frá norskum yfirvöldum
 Kort af norðaustur hluta Bjarnareyjar (PDF)  sýnir staðsetningu veðurathugunarstöðvar efst
 Kort af syðri hluta Bjarnareyjar (PDF) 
 Kort sem sýnir staðsetningu Bjarnareyjar miðað við Svalbarða 
 Strategic Arctic outpost – pictorial introduction to Bear Island, frá norska dagblaðinu Aftenposten 6. september 2005

Landafræði,loftslag og jarðfræði:
 Geology of Bear Island, Norway – by Dr. Harmon D. Maher Jr., Dept of Geography and Geology, University of Nebraska at Omaha
 Bjørnøya and the island's meteorological station  – by the Norwegian Meteorological Institute
 Monthly temperature, precipitation normals 1961–1990  – upper table: temperature (°C); lower table: precipitation (mm)
 Sea ice charts of the Bjørnøya area  – updated daily on weekdays

Saga:
 "Meteorological operations in the Arctic 1940–1945"  – by Franz Selinger; on WWII German Arctic meteorology services, incl. TAAGET station, Bjørnøya

Nýlegir atburðir:
 Two Russian vessels arrested at Bear Island for violation of fishing regulations 

Svalbarði
Norskar eyjar
Zeppelin-loftfar

Zeppelin er tegund af loftfari sem nefnt er eftir Ferdinand von Zeppelin greifa sem var brautryðjandi í þróun loftfara í byrjun 20. aldar. Hugmyndir Zeppelin mótuðust fyrst árið 1874 og þróaðar í smáatriðum árið 1893. Einkaleyfi fyrir hönnuninni voru gefin út í Þýskalandi árið 1895 og í Bandaríkjunum árið 1899. Þessi loftskip voru svo vel hönnuð að heitið zeppelin var notað sem samheiti fyrir öll slík loftför. Zeppelin loftförin voru fyrst notuð árið 1910 af Deutsche Luftschifffahrts-Aktiengesellschaft (DELAG) sem var þýskt flugfélag og fyrsta flugfélagið sem starfrækti áætlunarflug með farþega fyrir fyrri heimstyrjöldina. Um mitt árið 1914 hafði DELAG flutt yfir 10.000 farþega í meira en 1500 ferðum. Þegar stríðið braust út þá notaði þýski herinn Zeppelin loftförin til loftárása og eftirlitsflugs og drápu yfir 500 manns í sprengjuárásum á Bretland.

Ósigur Þjóðverja í fyrri heimstyrjöldinni dró um tíma úr rekstri loftfara. Þrátt fyrir að DELAG hafði komið á daglegum áætlanaferðum á milli Berlínar, München og Friedrichshafen árið 1919 þurfti að gefa skipin sem notuð voru upp á bátinn vegna skilmála Versalasamningsins, sem bannaði Þjóðverjum einnig að smíða stór loftför. Ein undanþága var gefin til þess að smíða eitt loftfar fyrir bandaríska flotann, sem bjargaði fyrirtækinu frá því að hverfa. Árið 1926 var banni á smíði loftfara aflétt og með aðstoð frá fjárframlögum almennings var hafist handa við að smíða  LZ 127 Graf Zeppelin. Þetta kom fyrirtækinu aftur í gang og á fjórða áratugi aldarinnar flugu Graf Zeppelin og hið stærra LZ 129 Hindenburg reglulega yfir hafið milli Þýskalands og bæði Norður- og Suður-Ameríku. Toppurinn á Empire State byggingunni, sem hannaður var í Art Deco stíl var upprunalega hannaður sem viðleguturn fyrir Zeppelin og fleiri loftför en hraðir vindar gerðu það ómögulegt og hætt var við þá áætlun. Hindenburg loftfarið brann árið  1937 og var það ein ástæða hnignunar Zeppelin loftfara ásamt stjórnmálalegum og efnahagslegum vandamálum.

Helstu einkenni 
Helstu einkenni hönnunar Zeppelin var efnisklæddur málmrammi búinn til úr hringjum sem lágu þversum og styrktarbitum sem lágu langsum sem inn í voru margir loftpúðar. Kostur þessarar hönnunar var sá að þessi skip gátu orðið mun stærri en mjúk loftför, sem reiddu sig á örlítinn yfirþrýsting í blöðrunni til þess að halda lögun sinni. Rammi flestra Zeppelin-faranna var búinn til úr dúráli.

Heimildir 

 
 Hindenburg-slysið og afdrif loftskipanna; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1973

Flug
Húsabakki í Svarfaðardal

Húsabakki er hinn gamli barna- og unglingaskóli Svarfaðardalshrepps. Þetta var heimavistarskóli sem hóf göngu sína 1955 en var lagður af eftir miklar deilur 2004. 
Félagsheimilið og íþróttahúsið Rimar eru á sama stað og voru hluti af skólabyggingunum. Þarna var einnig til húsa bókasafn sveitarinnar. Skólabyggingarnar standa á brattri brekkubrún við jaðar Friðlands Svarfdæla neðan þjóðvegarins sunnan við Tjörn. Á síðustu árum hefur verið ýmis konar starfsemi á staðnum, samkomuhald, gistiþjónusta, aðstaða fyrir fundi, ráðstefnur, námskeið og fleira. Bandalag íslenskra leikfélaga hélt þar leiklistarskóla á hverju sumri frá 1997-2009. Nú er þar gistiheimili, fuglasafn og sýning og aðstaða fyrir fræðimenn í náttúrufræðum.

Um sögu skólahalds á Húsabakka, nemendur og kennara  má lesa í bókinni Svarfdælasýsl eftir Óskar Þór og Atla Rúnar Halldórssyni frá Jarðbrú.

 Náttúrusetrið Húsabakka 
 Húsabakki ehf.  

Dalvíkurbyggð
Svarfaðardalur