alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Evangelista Torricelli

Evangelista Torricelli (1608 – 1647) var ítalskur eðlisfræðingur og stærðfræðingur sem þekktastur er fyrir að finna upp loftvog. Hann gekk í jesúítaskóla og lærði þar stærðfræði og heimspeki þar til faðir hans lést árið 1626 en fór þá til Rómar til náms hjá jesúítamunkinum Benedetto Castelli sem þá var prófessor í stærðfræði við stofnun sem seinna varð Sapienza háskólinn í Róm. 

Árið 1632 skrifaði Torricelli til Galíleó Galílei en Vatíkanið bannfærði Galíleó í júní 1933 og er þetta bréf eina tilvikið þar sem Torricelli opinberaði að hann sjálfur aðhylltist kenningar Galileos.

Lítið er vitað um störf Torricellis á árunum 1632 til 1641 þegar Castelli sendi bréf frá Torricelli til Galileós sem þá var fangi á heimili sínu. Galíleó bauð Torricelli að heimsækja sig en hann þáði það ekki fyrr en þremur mánuðum áður en Galíleó lést. Á meðan hann dvaldi hjá Galileó þá skrifaði hann upp Fimmta dag af orðræðu Galileós. Eftir andlát Galíleós þann 8. janúar 1642 bauð Ferdinand 2. stórhertogi honum að taka við af Galíleó sem konunglegur stærðfræðingur og prófessor í stærðfræði við Háskólann í Pisa. Þann 11. júní 1644 skrifaði hann fleyg orð í bréfi til Michelangelo Ricci: „Noi viviamo sommersi nel fondo d'un pelago d'aria“ eða „Við lifum neðst á botni lofthafs“
 
Helsta uppgötvun Torricellis var kvikasilfursloftvog og hvatinn af því var að það þurfti að leysa vandamál en dælusmiði hertogans af Toskana vildu dæla vatni meira en 12 metra en fundu að aðeins var hægt að nota sogdælu til að dæla 10 m. Torricelli notaði sér að kvikasilfur hefur fjórtánfalda eðlisþyngd vatns og árið 1643 bjó hann til rör sem var lokað að ofan, fyllti það af kvikasilfri og setti í ílát með kvikasilfri. Kvikasilfurssúlan féll þá um 76 sm og fyrir ofan var lofttóm. Þetta var fyrsta loftvogin. Mælieiningin torr sem notuð er til í lofttæmimælingum er kennd við hann. Torricelli setti fram fyrstu vísindalegu skýringu á vindi en hann skilgreindi vind sem mismun í lofthita og þar með þéttleika milli tveggja svæða á jörðinni.

Helstu rit 
 Trattato del moto (fyrir 1641)
 Opera geometrica (1644)
 Lezioni accademiche (prentað 1715)
 Esperienza dell'argento vivo (Berlín, 1897).

Tengill 

 University of Florence article

Ítalskir eðlisfræðingar
Ítalskir stærðfræðingar
Lofttæmisdæla

Lofttæmisdæla er verkfæri sem fjarlægir loftsameindir frá innsigluðu rými til að skilja eftir lofttæmi að hluta. Fyrsta lofttæmisdælan var fundin upp árið 1650 af Otto von Guericke en áður en hún var fundin upp höfðu allt frá fornöld verið notaðar sogdælur.

Saga lofttæmisdælu 

Sogdælur voru notaðar í Rómaveldi og fundist hafa sogdælur við uppgröft í Pompeii. Sogdælan koma svo aftur fram í Evrópu á 16. öld og á 18. öld höfðu þær verið endurbættar svo þær gátu mælt lofttæmi og það var vitað að þær gátu ekki dælt vatni yfir ákveðna hæð eða 9 til 10  m. Þetta skipti máli varðandi áveitur, námugröft og gosbrunna og hertoginn fól Galíleó að rannsaka þetta vandamál. Galíleó kynnti vandamálið fyrir öðrum vísindamönnum og þar á meðan Gaspar Berti sem fjölfaldaði það með því að byggja fyrstu vatnsloftvogina í Róm árið 1639. Það var lofttæmi yfir vatnssúlunni í loftvog Bertis en hann gat ekki útskýrt það. Það breyttist þegar Evangelista Torricelli byggði sína loftvog árið 1643. Torricelli fór eftir forskrift Galíleós og rökstuddi að það sem væri fyrir ofan vatnssúluna væri lofttæmi. Hæð súlunnar væri takmörkuð við þá hámarksþyngd sem loftþrýstingur gæti borið og það væri takmarkandi hæð sogdælunnar. Sumir halda því fram að þó tilraunir Torricellis hafi skipt sköpun þá hafi tilraunir  Blaise Pascal verið þær sem raunverulega sýndu að það væri lofttæmi fyrir ofan súluna.

Árið 1654 fann Otto von Guerickeupp fyrstu lofttæmisdæluna og framkvæmdi hina frægu tilraun með Magdeburg hálfkúlurnar þar sem hann sýndi fram á að fjöldi dráttarhesta gæti ekki skilið að tvo helminga þar sem ekkert loft væri á milli. Robert Boyle endurbætti hönnun  Guericke og gerði tilraunir með eiginleika lofttæmis. Robert Hooke hjálpaði Boyle að búa til loftdælu sem bjó til lofttæmi. Árið  1855 bjó Heinrich Geissler  til kvikasilfursdælu  og tókst að búa til lofttæmi upp á 0.1 Torr. Á 20. öld hannaði Nikola Tesla tæki sem inniheldur Sprengel dælu.

Sjá einnig 

 Lofttæmi
 Loftvog
 Otto von Guericke
 Evangelista Torricelli

Vélfræði
Pikriksýra

Pikriksýra er lífræn sýra sem hefur verið notuð sem sprengiefni. Hún var notuð í fallbyssukúlur í fyrri og seinni heimstyrjöldinni. Pikriksýra er notuð á rannsóknarstofum og til sótthreinsunar. Af öryggisástæðum er mælt með því að pikriksýra sé geymd í fljótandi formi og rannsóknarstofur geyma þessa sýru í flöskum undir vatnslagi. Ekki má geyma pikriksýru í málmílátum. Ef pikriksýra hefur þornað upp er oft leitað til sprengjueyðingaraðila. Í herskipum sem hafa sokkið er oft pikriksýra og þannig aðstæður að hún hefur komist í snertingu við málm. Það gerir að verkum að mikil sprengihætta getur skapast. Pikriksýra fannst í fallbyssukúlum í flaki El Grillo á botni Seyðisfjarðar.

Pikriksýra er fyrst nefnd í riti eftir Johann Rudolph Glauber frá árinu 1742. Árið 1873 sýndi Hermann Sprengel fram á að pikriksýru mætti nota sem sprengiefni og árið 1894 var þróuð í Rússlandi aðferð til að búa til sprengikúlur. Skömmu seinna var pikriksýra orðin aðalsprengjuefni hervelda heimsins. Hins vegar kom í ljós að mjög hættulegt var að nota pikriksýru og það kom sérstaklega fram í Sprengingunni miklu í Halifax 6. desember 1917 þegar skip hlaðið sprengiefni, þar með talið miklu af pikriksýru, sprakk í loft upp.

Sprengiefni
Lífrænar sýrur
Sprengingin mikla í Halifax

Sprengingin mikla í Halifax er sprenging sem varð að morgni dags  6. desember 1917 í höfninni í Halifax í Nova Scotia. Sprengingin stafaði af því að tvö skip rákust á og var annað hlaðið sprengiefni en hitt var bensínskip. Skipin voru norska birgðaskipið Imo og franska herskipið Mont Blanc. Mont Blanc var á leið til vígstöðvanna í Evrópu og átti að bíða eftir skipalest í Halifax. Enginn farmur var í Imo. Í Mont Blanc var gríðarlegt magn af sprengiefni þar voru 21839 heil- og hálftunnur af pikriksýru, 682 kassar af sprengiþræði, 5000 kassar af TNT sprengiefni og 494 tunnur af Bensol. Voru þessar tunnur flestar á dekki skipsins. Skipið sigldi ekki undir rauðum merkjafána eins og því bar að gera þar sem það flutti sprengiefni. Þegar séð varð að árekstri yrði ekki forðað setti áhöfn Mont Blanc út björgunarbáta og réru frá skipinu sem þá rak stjórnlaust og brennandi upp að hafnarmannvirki í Halifax og rakst í það. Kom slökkvilið Halifax strax á vettvang en skömmu seinna sprakk Mont Blank í loft upp. Það liðu 20 mínútur frá árekstri skipanna þar til sprengingin varð. Mannfjöldi hafði safnast saman í fjörunni til að fylgjast með björgunarstarfi og flautur skipanna dregið að sér fólk. Margir hlutu augnskaða. Meira en 1900 manns létust samstundis. Um 25000 manns urðu heimilislausir en um 130 hektara svæði í norðurhluta borgarinnar lagðist í rúst. Mont Blanc skipið dreifðist um svæðið í litlum bútum og fundust sumir 6 km frá sprengjustað. Rúður brotnuðu í húsum í 80 km fjarlægð frá sprengingarstaðnum. Talið er að þetta sé öflugasta sprenging sem orðið hefur af manna völdum fyrir utan kjarnorkusprengjur.

Íslenska skipið Lagarfoss var á þessum tíma á leið inn höfnina í Halifax og var hafnsögumaður að koma um borð þegar sprengingin kvað við. Skipverjar á skipinu lýsa sprengingunni svona: 
„Frá okkur leit þetta þannig út, að eftir að drunurnar og loftþrýstingurin rénaði þá sást fyrst geysileg reykjarsvæla, grá að lit, er virtist veltast upp á við í fleiri hundruð metra hæð, einna líkast því að skýin væru að endurkastast frá jörðinni með feikna afli. Að lokum fór reykurinn nokkuð að greiðast í sundur og sáust þá logandi eldtungur út reykjarmekkinum. Var þá einn borgarhluti Halifaxborgar byrjaður að brenna. Einnig hafði kviknað í mörgum skipum og hafnarvirkjum.“

Heimildir 

 Sprengingin í Halifax, Sjómannablaðið Víkingur, 10.-11. Tölublað (01.12.1939), Blaðsíða 14
 Svavar G. Jónsson, Sprengingin mikla í Halifax, Morgunblaðið 12.12.1999, Blaðsíða B 30

Tenglar 
 Halifax Explosion (CBC)
 Explosion in Halifax Harbour: The illustrated account of a disaster that shook the world, David B. Flemming, Formac Publishing, 2004.
 The Halifax Explosion December 6, 1917 , Graham Metson, McGraw-Hill Ryerson Limited, 1978.
 Catastrophe and Social Change: Based upon a sociological study of the Halifax Disaster, Samuel Henry Prince, AMS Press, 1968.
 Scapegoat, the extraordinary legal proceedings following the 1917 Halifax Explosion'', Joel Zemel, SVP Productions, (2012)
Saga Kanada
1917
Bensósýra

Bensósýra er lífræn sýra C7H6O2 (eða C6H5COOH) sem notað er  til að rotverja matvæli. Bensósýra hefur E númerin E210, E211, E212 og E213.

Arómatísk efnasambönd
Lífrænar sýrur
Robert Boyle

Robert Boyle  (25. janúar 1627 – 1691) var írskur eðlis- og efnafræðingur. Hann er þekktastur fyrir að hafa sett fram lögmál um vensl þrýstings og rúmmáls fyrir gas. Hann samdi mörg rit um heimspeki, læknisfræði og trúmál. Robert Boyle var af aðalsættum og faðir hans var á tímabili einn ríkasti maður Bretlands.

Boyle flutti til Oxford árið 1654. Hann hafði aldrei stöðu í háskólanum og fjármagnaði tilraunir sínar og laun aðstoðarfólks sjálfir. Árið 1660 stofnaði hann ásamt 11 öðrum The Royal Society of London for Improving Natural Knowledge (Konunglega breska vísindafélagið). Boyle lét sér ekki nægja þá vísindahefð sem tíðkast hafði frá dögum Aristótelesar að tala um uppgötvanir heldur framkvæmdi hann tilraunir og dró ályktanir út frá þeim og skrifaði í greinum sínum nákvæmar framkvæmdalýsingar, lýsingar á tækjum og framvindu.

Hann var trúaður í leit að reglum náttúrunnar. Hann lofttæmdi glerhjálm og komst að því að kol né brennisteinn brunnu ekki í lofttómi. Hann komst líka að því að hljóð ferðast ekki í lofttæmi og eldur logar ekki og líf þarf loft.

Árið 1664 kynnti Boyle lakkmúslit (e. litmus) en það var litarefni sem er unnið úr skófum og breytti um lit eftir sýrustigi; í basísku umhverfi er litarefnið blátt en í súru er það rautt.

Boyle  birti fyrstur lýsingu á flotmæli sem er tæki til að mæla eðlisþyngd vökva. Boyle er þekktastur fyrir að hafa uppgötvað vensl milli þrýstings og rúmmáls fyrir gas sem hann setti þannig fram að ef hitastigi ákveðins magns af gasi var haldið föstu þá var þrýstingur gassins í öfugu hlutfall við rúmmál þess, eða P∼1V þar sem P stendur fyrir þrýsting og V fyrir rúmmál.

Í dag er þetta lögmál þekkt sem PV=nRT þar sem n stendur fyrir fjölda einda mælt í  mólum  R fyrir gasfastann (R = 8,314 J/(K∙mol)) og T fyrir hitastig  mælt í einingunni kelvín.

Heimildir 
 Emelía Eiríksdóttir. „Hver var Robert Boyle og hvert var hans framlag til vísindanna?“. Vísindavefurinn 24.10.2011. http://visindavefur.is/?id=52325. (Skoðað 26.2.2014).

Tenglar 
 

Boyle, Robert
Lakkmúslitur

Lakkmúslitur er vatnsleysanleg blanda af  litarefnum  unnum  úr skófum, sérstaklega tegundinni Roccella tinctoria. Þessi litur er er ein elsta aðferð til að finna pH-gildi (sýrustig). Blár litnus pappír verður rauður við sýru og rauður verður blár við basa.
Stjörnustríð: Þriðji hluti – Hefnd Sithsins

Stjörnustríð: Þriðji hluti – Hefnd Sithsins (Star Wars Part III: Revenge of the Sith) er bandarísk kvikmynd frá 2005. Hún er sjötta útgefna myndin um Star Wars og þriðji kafli sögunnar. Myndin gerist þremur árum eftir Árás klónanna. í þessari mynd verður Anakin Skywalker (Hayden Christiansen) Svarthöfði (Darth Vader á ensku)

Lucas byrjaði að skrifa handritið að myndinni fyrir framleiðslu Árás klónanna. Myndatakan fór fram í Ástralíu, Taílandi og Ítalíu, og stóð yfir í þrjá mánuði. Myndin var heimsfrumsýnd 15. maí 2005 á kvikmyndahátíðinni í Cannes og frumsýnd á Íslandi 20. maí 2005.

Söguþráður 
Það er 3 ára eftir Klónastriðin byrjaði. Kanslari Palpatine er tekin af General Grievous og Obi-Wan Kenobi og lærlingur hans Anakin Geimgemgill verð að bjarga hinum, Dooku greifi komur og han hefur bardaga með það tveir Jedi, og Anakin sker af höndunum Dooku og síðar höfuð hans.

Heimildir

Tenglar

Tilvísanir 

Stjörnustríð
Reipisdæla

Reipisdæla er dæla þar sem laust reipi er dregið niður í brunn með vatni og upp í gegnum langa pípu sem er á kafi í vatni að neðan. Á reipinu eru hringlaga diskar eða hnútar eða bútar sem passa við ummál rörsins sem notað er til að draga vatnið upp á yfirborðið.

Reipisdæla er dæla þar reipi sem notað til að draga vatn upp úr brunni er áberandi. Reipisdælur eru ódýrar í byggingu og viðhaldi. Reipisdælur eru gjarna notaðar í þróunarlöndum og þá algengast er að nota PVC plaströr og reipi. Ein hönnun af reipisdælu notar sólarrafhlöðu sem getur dælt 3000 lítrum á dag með því að nota 80 watta sólarþynnu. Hægt er að knýja reipisdælur með  handafli en líka með litlum díeselvélum, rafmagni,með því að hjóla á reiðhjóli og með sólarorku.

Slíkar dælur byggja á gamalli aðferð. Keðjudælur voru notaðar í Kína fyrir þúsund árum. Í kringum 1980 var vitundarvakning varðandi reipisdælur að tilstuðlan  Reinder van Tijen sem fór víða og kynnti fyrir samfélögum hvernig búa mætti til slíkar dælur úr plaströrum og mótum. Hann fór til  Burkina Faso í Afríku, Túnis, Tælands and Gambíu. Í Níkaragva breiddist þessi vatnsdælutækni út og nota nú 25 % íbúa í sveitum  þar slíkar reipisdælur. Í árslok 2009 notuðu meira en  4 milljónir manns í 20 löndum reipisdælur til að sækja vatn til heimilishalds og til áveitu. 

Upphafleg reipisdæla notaði hnúta á reipinu en einnig er hægt að nota sveigjanlega hluti svo sem búta úr hjólaslöngu sem settir eru með um 20 sm millibili á reipið en það verður að vera í stærð og þykkt sem passar í rörin. Það er einnig hægt að búa til reipisdælu með því að nota plast eða málm sem passar nákvæmlega innan í rörin sem reipið er dregið í gegnum. Slíkar dælur eru oft handsnúnar með sveif. Einnig er hægt að draga reipið beint upp en ef dælur eru ekki með neinum hnútum eða bútum þá virka þær þannig að það verður að snúa reipinu hratt og er það oft gert með reiðhjóli. Slíkar dælur eru ekki eins afkastamiklar og aðrar reipsdælur en þær eru einfaldari í uppsetningu. Tækni til að búa til reipisdælum er frjáls til afnota og  ekki háð neinum höfundarleyfum.

Tenglar
 Reipisdælur
Spíritismi

Spíritismi er tegund af andatrú og dulspeki, sem trúir því að andar fólks geti lifið af dauða líkamanns og lifað í andaheimi og hægt sé að ná sambandi við þessa anda með hjálp miðla. 

Rithöfundurinn Einar H. Kvaran var mikill spíritisti og átti þátt í að stofna samtök spíritista, Sálarrannsóknarfélag Íslands, árið 1918 og er það enn starfandi í dag.  

Andatrú
Spíritismi
Sultan Kösen

Sultan Kösen (fæddur 10. desember 1982) er tyrkneskur bóndi sem er núverandi heimsmethafi heimsmeistarabókarinnar Guinness fyrir að vera stærsti maður heims.

Vöxtur hans orsakast af æxli sem hefur áhrif á heiladingul hans. Hæð hans er það mikil að hann þarf að nota hækjur til að ganga.

Síðan 2010 hefur Kösen verið í meðferð gegn æxlinu í heiladingli hans við Háskólann í Virginíu. Samhliða því hefur hann verið á lyfjum til að stjórna óhóflegu magni vaxtarhormóna. Þó að full virkni meðferðarinnar taki tvö ár, varð magn vaxtahormóna eðlilegt árið 2011. Staðfest var í mars 2012 að meðferðin hafði verið árangursrík í að hindra frekari vöxt Kösens.

Heimildir

Tilvísanir 

Heimsmethafar
Tyrkir
Guinness

Guinness er írskt öl af gerðinni stout. Ölið er upphaflega frá bruggverksmiðju Arthur Guiness (1725-1803) við Saint James Gate í Dyflinni. Það er bruggað í 60 löndum og er í sölu í 100 löndum. Árleg sala er uppá 850 milljón lítra.

Helsta einkenni vörunnar er brennda bragðið sem kemur frá ristuðu ómöltuðu byggi, þó þetta sé tiltölulega nýleg þróun frá miðri 20. öldinni. Froða bjórsins kemur frá blöndun bjórsins við köfnunarefni þegar bjórnum er hellt. 

Höfuðstövar fyrirtækisins hafa verið í London frá 1932. Það sameinaðist Metropolital plc árið 1977 og er núna hluti breska áfengisframleiðandans Diageo.

Heimildir

Tilvísanir 

Írskir áfengir drykkir
Universidade Federal do Recôncavo da Bahia

Háskólinn í Recôncavo da Bahia (Universidade Federal do Recôncavo da Bahia, oft nefndur UFRB) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í Cruz das Almas, Bahia, Brasilíu.

Skólinn var stofnaður árið 1946.

Tilvísanir

Tenglar 

 UFRB – opinber vefsíða skólans

Háskólar í Brasilíu
Bjarki Karlsson

Bjarki Karlsson (f. 1965) er málfræðingur og kerfisfræðingur. Árið 2013 sendi hann frá sér bókina Árleysi alda sem inniheldur háttbundinn kveðskap. Fyrir bókina hlaut Bjarki Bókmenntaverðlaun Tómasar Guðmundssonar árið og Bókmenntaverðlaun starfsfólks bókaverslana í flokki ljóðabóka sama ár. Bókin var mest selda ljóðabók ársins 2013. Árið 2014 kom út innbundin viðhafnarútgáfa af bókarinnar og nefndist þá Árleysi árs og alda. Sú útgáfa er með auknum texta, ásamt hljóðbók og hljómdiski með fjölda flytjenda.

Tilvísanir 

Íslensk skáld
Fjalla-Eyvindur: Leikrit í fjórum þáttum

Fjalla-Eyvindur: Leikrit í fjórum þáttum er leikrit eftir Jóhann Sigurjónsson. Leikrit fjallar um útilegumanninn Fjalla-Eyvind og konu hans Höllu Jónsdóttur. Verkið byggist á munnmælasögum og sögulegum heimildum um parið en ástarsamband þeirra er í forgrunni.

Leikritið var fyrst sýnt árið 1911. Það varð snemma mjög vinsælt og var sýnt í Danmörku (Bjærg-Ejvind og hans hustru, 1911) og víðar um Evrópu. Árið 1916 var það sýnt í enskri þýðingu í New York sem Eyvind of the Hills.

Ágrip

1. hluti 
Heimabyggð Höllu. Halla er rík og eftirsótt ekkja sem ræður til sín nýjan vinnumann, Kára. Ást blossar milli þeirra við mikinn ófagnað annarra vonbiðla hennar. Í ljós kemur að Kári er sauðaþjófurinn Eyvindur en þegar hann þarf að flýja í óbyggð heimtar Halla að koma með. Hún fórnar efnislegri velmegun fyrir ást Eyvindar og frelsi útlegðar.

2. hluti 
Sumarsæla í óbyggðinni. Halla og Eyvindur búa í fjöllunum ásamt ungri dóttur. Í hópinn bætist einnig útilegumaðurinn Arnes, en þegar Arnes játar ást á Höllu neyðist hann til að fara burt. Upp kemst um felustað Höllu og Eyvinds og þau þurfa að flýja. Halla svæfir dóttur sína með lagið Sofðu unga ástin mín og síðan fyrirfer hana svo að hún náist ekki af yfirvöldum.

3. hluti 
Vetur í óbyggðinni. Halla og Eyvindur eru ein saman í hrörlegum kofa. Enginn matur er að fá og þau eru að rífast. Úti er stanslaust él. Upprunalega leikritið endar með því að Halla hverfur inn í storminn og Eyvindur fylgir henni. Í annarri gerð birtist hestur í lok verksins og parinu er þannig bjargað.

Íslensk leikrit
Kór

Kór (úr grísku: χορός) er hópur söngvara sem flytur sungna tónlist með eða án undirleiks eða syngur undir öðrum tónlistarflutningi. Söngurinn getur verið einradda, en algengara er að kórsöngur sé margradda og telst sönghópurinn vera kór ef hann er skipaður fleiri en einum einstakling í hverri rödd. Söng kórs er stjórnað af kórstjóra.

Flokkun kóra 
Kórar eru fjölbreytilegir að stærð, samsetningu og tilgangi. Þá má því flokka á ýmsa lund. Til dæmis eftir:
 Samsetningu radda (sópran, alt, tenór og bassa). Þannig er talað um barnakór, stúlknakór, drengjakór, kvennakór, karlakór og blandaðan kór. Í vestrænni tónlist telst fullskipaður blandaður kór vera áttradda og er þá hver meginrödd tvískipt í hærra og lægra tónbil (til dæmis 1. sópran og 2. sópran).
 Stærð kórs. Stórir kórar telja gjarnan meira en 50 manns, en kammerkórar eru fámennari, gjarnan 15 til 30 manns. Smærri sönghópar, þar sem hver rödd er flutt af einungis einum eða tveimur söngvurum kallast venjulega ekki kórar.
 Tilgangi. Þannig er talað um kirkjukór, óperukór, tónleikakór, skólakór, átthagakór og svo framvegis.
 Söngstíl. Til dæmis pólýfónískur kór, barokkkór, gospelkór, djasskór, og svo framvegis.

Tenglar 

 Landssamband blandaðra kóra 
 Samband íslenskra kvennakóra 
 Samband íslenskra karlakóra

Tónlist
Kórar
Leiðarreikningur

Leiðarreikningur er að reikna út núverandi stöðu með því að miða við fyrri staðarákvörðun, ferð og stefnu. Mikil hætta er á villum í leiðarreikningi þar sem bæði hraði og stefna þurfa að vera nákvæmlega þekkt. Þar sem ágiskaður staður er miðaður út frá fyrri staðarákvörðun safnast villur í leiðarreikningi upp. Þess vegna þarf reglulega að bera ágiskaðan stað saman við stað sem athugaður er með miðun eða öðrum hætti. Leiðarreikningur er notaður til að finna ágiskaðan stað á milli tveggja athugaðra staða. 

Leiðarreikningur er notaður þar sem þörf er á leiðsögn milli staðarákvarðana í leiðsögutækjum flugvéla, skipa og bifreiða, meðal annars vegna takmarkana GPS-kerfisins. Leiðarreikningur er líka notaður til að finna ágiskaðan stað í vélmennastýringum og tölvuleikjum þar sem leikurinn fer fram í rauntíma á Internetinu. 

Á sjó og í flugi þarf að leiðrétta stefnu fyrir drift (vindi) og á sjó auk þess fyrir reki (straumum og sjávarföllum). 

Fyrir tíma sjóklukkunnar 1737 var leiðarreikningur helsta aðferðin til að finna út lengdargráðu skips á sjó. 

Siglingafræði
Irmingerstraumurinn

Irmingerstraumurinn er hafstraumur suðvestur af Íslandi. Irmingerstraumurinn er grein af Norður-Atlantshafsstraumnum sem snýr til vesturs við Ísland og síðan til norðurs eftir vesturströnd landsins þar sem hann blandast við Austur-Grænlandsstrauminn og sveigir til suðurs. Irmingerstraumurinn ber hlýjan, saltan sjó frá Golfstraumnum inn í Grænlandssund og norður fyrir Ísland með minni grein sem heitir Austur-Íslandsstraumurinn. 

Straumurinn dregur nafn sitt af danska flotaforingjanum Carli Irminger (1802-1888). 

Hafstraumar
Framsund

Framsund er sundið milli Svalbarða og Grænlands í Grænlandshafi. Sundið er dýpsta tengingin milli Norður-Íshafsins og Norður-Atlantshafs (Grænlandshafs og Noregshafs) og þar eru mest sjávarskipti milli hafanna. Hlýr atlantssjór berst norður með Vestur-Svalbarðastraumnum og kaldur pólsjór suður með Austur-Grænlandsstraumnum. 

Framsund dregur nafn sitt af norska skipinu Fram sem Fridtjof Nansen notaði til að kanna Norðurheimskautið.

Norður-Íshaf
Noregshaf

Noregshaf er hafsvæði í Norður-Atlantshafi út af norðvesturströnd Noregs. Það markast af Norðursjó í suðri, Íslandshafi í vestri og Grænlandshafi í norðvestri. Það liggur að Barentshafi í norðaustri. 

Atlantshaf
Grænlandshaf

Grænlandshaf er hafsvæði í Norður-Atlantshafi út af norðausturströnd Grænlands. Svæðið markast af Íslandshafi í suðri og Noregshafi í austri en í norðri tengist það við Norður-Íshaf um Framsund milli Grænlands og Svalbarða.

Norður-Íshaf
Atlantshaf