alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Hæðakirna

Hæðakirna (fræðiheiti: Brigantiaea fuscolutea) er flétta af kirnuætt. Hæðakirna er eina fléttan af kirnuætt sem finnst á Íslandi.

Útlit 
Hæðakirna vex mosagreinum eða sinu á jarðvegsyfirborði. Þar myndar hún hvítt eða gráleitt þunnt þal yfir mosann. Yfirborð hæðakirnu er smákornótt þar sem kornin eru um 0,1-0,2 mm í þvermál. Askhirslur hæðakirnu eru disklaga og vaxa upp úr þalinu. Þær eru gulleitar vegna litarefnisins parietíns, 1-3 mm í þvermál, stundum með dekkri þalrönd.

Askgróin eru 1-2 í aski, glær, egglaga, 30-75 x 15-37 µm að stærð. Gróin eru marghólfa múrskipt.

Útbreiðsla 
Hæðakirna vex gjarnan utan í hæðum og á jarðvegi í mólendi, sérstaklega þar sem loftslag er nokkuð rakt. Hún er algeng um allt land nema helst á láglendi Suður- og Vesturlands og í innsveitum Norðausturlands.

Greining  
Nokkuð auðvelt er að greina hæðakirnu ef hún hefur þroskað askhirslur en án askhirslna er auðvelt að rugla henni saman við skilmur (Ochrolechia). Hæðakirna hefur þó þynnra þal en skilmurnar auk þess sem það er heldur grárra á litinn.

Efnafræði 
Hæðakirna inniheldur fléttuefnin parietín og atranórin.

Þalsvörun hæðakirnu er K+ gul en askhirslur eru K+ rauðar, C+ gul, KC+ gul og P-.

Tilvísanir 

Kirnuætt
Glæður

Glæður (fræðiheiti: Xanthoria) er ættkvísl fléttna af glæðuætt. Glæður hafa blaðkennt þal sem inniheldur gula litarefnið parietín. Þannig er auðvelt að greina þær frá merlum sem hafa hrúðurkennt þal.

Á Íslandi finnst aðeins ein tegund af glæðum, veggjaglæða (X. parietina). Áður voru fleiri ættkvíslir taldar til ættkvíslar glæða en nýlega hafa erfðafræðirannsóknir leitt í ljós að þær tilheyra öðrum ættkvíslum og þær hafa því verið greindar frá glæðum. Á Íslandi eru fjórar tegundir sem áður flokkuðust til ættkvíslar glæða en hafa nýlega verið greindar frá glæðum en bera enn heiti sem endar á -glæða. Þær eru klettaglæða (Rusavskia elegans), hellisglæða (R. sorediata), reyniglæða (Polycauloina polycarpa) og fuglaglæða (P. candelaria).

Tilvísanir

Glæðuætt
Klettaglæða

Klettaglæða (fræðiheiti: Rusavskia elegans) er fléttutegund af glæðuætt. Klettaglæða tilheyrði áður ættkvísl glæða (Xanthoria) en var færð í ættkvíslina Rusavskia árið 2003 í ljósi nýrra rannsókna.

Útlit og búsvæði
Klettaglæða skærappelsínugult eða rauðgult þal en neðra borðið er hvítt eða gulleitt. Askhirslur eru algengar, appelsínugular að lit með örlítið ljósari þalrönd. Klettaglæða vex á klettum og mannvirkjum og er sérstaklega algeng á norðausturlandi. Klettaglæða líkist veggjaglæðu í útliti en þekkist best á mjórri og kúptum randbleðlumsem liggja þéttar að undirlaginu en á veggjaglæðu. Einnig hefur hún yfirleitt dekkri lit.

Efnafræði
Klettaglæða inniheldur þekkta fléttuefnið parietín sem gefur henni gulan eða appelsínugulan lit. Parietín er tilheyrir flokki anthrakínón-efna og var klettaglæða fyrsta íslenska fléttan sem anthrakínón-efni var einangrað úr.

Þalsvörun klettaglæðu er K+ vínrauð, C-, KC- og P-.

Tilvísanir

Glæðuætt
Norðri, Suðri, Austri og Vestri

Norðri, Suðri, Austri og Vestri eru fjórir dvergar í norrænni goðafræði sem standa hver á sínum enda jarðarinnar og halda uppi himninum, sem í heimsmynd goðafræðinnar er höfuðkúpa jötunsins Ýmis. Hlutverk þeirra er því sambærilegt við títaninn Atlas úr grískri goðafræði.

Nöfn Norðra, Suðra, Austra og Vestra birtast í dvergatalinu í Völuspá en einu lýsinguna á hlutverki þeirra er að finna í Gylfaginningu í Snorra-Eddu. Í frásögninni þar segir að æsirnir hafi sett dvergana fjóra á enda veraldar til að halda uppi himninum eftir víg Ýmis:

Tilvísanir

Dvergar í norrænni goðafræði
Nursultan Nazarbajev

Nursultan Äbisjuly Nazarbajev (f. 6. júlí 1940) er kasaskur stjórnmálamaður sem var forseti Kasakstans frá sjálfstæði landsins frá Sovétríkjunum árið 1991 þar til hann sagði af sér árið 2019.

Fyrir sjálfstæði landsins hafði Nazarbajev verið aðalritari kasaska sovétlýðveldisins frá árinu 1989. Stjórn Nazarbajevs sætti frá byrjun ásökunum um einræði, spillingu og mannréttindabrot. Nazarbajev var endurkjörinn forseti árin 1999, 2005, 2011 og 2015 án verulegrar mótstöðu. Engin kosning í Kasakstan hefur uppfyllt lýðræðiskröfur eftirlitsmanna frá stofnun ríkisins.

Eftir um þrjátíu ár sem leiðtogi Kasakstans sagði Nazarbajev af sér sem forseti þann 19. mars árið 2019. Hann er þó enn „leiðtogi þjóðarinnar“ samkvæmt stjórnarskrá Kasakstans og átti auk þess að sitja sem formaður öryggisráðs landsins til æviloka. Nazarbajev sagði hins vegar upp sæti sínu í öryggisráðinu eftir mannskæð fjöldamótmæli í janúar 2022, sem beindust sumpart gegn áframhaldandi tangarhaldi hans á kasöskum stjórnmálum.

Afmælisdagur Nazarbajevs, 6. júlí, hefur verið þjóðhátíðardagur Kasakstans frá árinu 2008. Árið 2019, daginn eftir afsögn forsetans, var höfuðborgin Astana nefnd Nur-Sultan í höfuðið á Nazarbajev. Nafni borgarinnar var aftur breytt í Astana í september árið 2022.

Tilvísanir

Forsetar Kasakstans
Fáni Gvæjana

Fáni Gvæjana, líka þekktur sem gyllti örvaroddurinn, hefur verið þjóðfáni Gvæjana frá því landið fékk sjálfstæði frá Bretlandi í maí 1966. Hann var hannaður af bandaríska fánafræðingnum Whitney Smith, en þó án hvítu og svörtu línanna sem aðgreina litfletina. Litirnir tákna skóga og landbúnað (grænn), árnar (hvítur), auðlindir jarðar (gylltur), þolgæði (svartur) og atorku (rauður). 

Á nýlendutímanum var fáni Gvæjana breski bláfáninn með mynd af skipi á feldinum. 

Gvæjana
Gvæjana
Gálgaskegg

Gálgaskegg (fræðiheiti: Bryoria implexa) er tegund fléttna af litskófarætt. Gálgaskegg er flokkað sem tegund í bráðri útrýmingarhættu á válista íslenskra plantna 1996.

Útlit
Gálgaskegg er dökkbrúnt, stundum með ólífublæ, matt eða eilítið gljáandi og gert úr löngum þráðum og líkist nokkuð jötunskeggi. Þalið er hangandi, hárkennt, 5-10 cm langt og sívalt. Stofngreinarnar eru 0,2-0,3 mm í þvermál en fínni greinar 0,1 mm í þvermál.

Gálgaskegg hefur ekki sést með askhirslum á Íslandi.

Útbreiðsla og búsvæði
Gálgaskegg vex á hraundröngum og finnst bæði í Norður-Ameríku og í Evrópu. Það hefur aðeins fundist á einum stað á Íslandi, á Gálgakletti á Álftanesi og þaðan er íslenskt heiti tegundarinnar dregið.

Efnafræði
Gálgaskegg inniheldur norstictinsýru.

Þalsvörun gálgaskeggs er K+ veik gul svörun, C-, KC-, P+ gul.

Tilvísanir 

Litskófarætt
Hinsegin dagar

Hinsegin dagar (enska: Reykjavik Pride) er hinsegin menningar-, mannréttinda- og marbreytileikahátíð sem haldin hefur verið í Reykjavík árlega frá árinu 1999.

Sagan 
Fyrstu hinsegin hátíðahöldin í Reykjavík, Hinsegin helgi, voru haldin árið 1999 með dagskrá á Ingólfstorgi, af Samtökunum 78. Þangað komu um 1.500 gestir til að minnast uppreisnarinnar á Stonewall 30 árum áður. Heimir Már Pétursson hafði síðan forgöngu um að ári síðar í ágúst 2000 var farið í fyrstu Pride Parade gönguna í Reykjavík, sem hlaut hið íslenska nafn gleðiganga og var hluti af þriggja daga hátíðarhöldum Hinsegin daga í Reykjavík. Hinsegin dagar höfðu þá verið stofnaðir sem sjálfstætt óháð félag undir forystu Heimis og Þorvaldar Kristinssonar. Áður höfðu þó verið farnar göngur í Reykjavík þar sem krafist var janfréttis, svokallaðar frelsisgöngur hommar og lesbía árin 1993 og 1994. Hin fyrsta gleðiganga í Reykjavík gekk vonum framar en Heimir og Þorvaldur hafa líst því í viðtölum að allt að 12.000 gestir hafi þá mætt í miðborgina. Frá þeim tíma hafa Hinsegin dagar í Reykjavík verið haldnir árlega í borginni, dagskrá hátíðarinnar lengst og viðburðum fjölgað en Hinsegin dagar eru í dag stærsta árlega hátíð landsins en um og yfir 100.000 gestir hafa sótt miðborgina á undanförnum árum þegar gleðigangan fer fram og Hinsegin dagar ná hámarki.

Forsvarsfólk Hinsegin daga í Reykjavík 

 Gunnlaugur Bragi Björnsson, formaður Hinsegin daga frá árinu 2021
 Ásgeir Helgi Magnússon, formaður Hinsegin daga 2020-2021
Vilhjálmur Ingi Vilhjálmsson, formaður Hinsegin daga 2020
 Gunnlaugur Bragi Björnsson, formaður Hinsegin daga 2018-2020
 Eva María Þórarinsdóttir Lange, formaður Hinsegin daga 2012-2018 
 Heimir Már Pétursson, framkvæmdastjóri Hinsegin daga 1999-2011 
 Þorvaldur Kristinsson, forseti Hinsegin daga 1999-2012

Dagsetningar

Næsta hátíð 

 8.-13. ágúst 2023

Fyrri hátíðir 

 2.-7. ágúst 2022
 3.-8. ágúst 2021 (hluti dagskrár féll niður vegna heimsfaraldurs Covid-19, þ.m.t. Gleðiganga Hinsegin daga)
2-9. ágúst 2020 (dagskrá féll að miklu leyti niður vegna heimsfaraldurs Covid-19)
8-17. ágúst 2019 (20 ára afmælishátíð)
 7-12. ágúst 2018
 8-13. ágúst 2017
 9-14. ágúst 2016
 4-9. ágúst 2015
 5-10. ágúst 2014
 6-11. ágúst 2013
 7-12. ágúst 2012
 4-7. ágúst 2011
 5-8. ágúst 2010
 6-9. ágúst 2009
 6-10. ágúst 2008
 9-12. ágúst 2007
 10-13. ágúst 2006
 4-7. ágúst 2005
 6-7. ágúst 2004
 8-9. ágúst 2003
 9-10. ágúst 2002
 10-11. ágúst 2001
 11-12. ágúst 2000
 24-27. júní 1999

Tenglar 

 Hinsegin dagar í Reykjavík
 EPOA - evrópusamtök Pride hátíða
 InterPride - alþjóðasamtök Pride hátíða
 Samtökin '78 - samtök hinsegin fólks á Íslandi
 Saga Pride hátíða

Tilvísanir

Hátíðir á Íslandi
Hinsegin
Grábytta

Grábytta (fræðiheiti: Limnephilus griseus) er skordýrategund sem var fyrst lýst af Carl von Linné 1758.  Hún er útbreidd á norðurslóðum og er algengasta vorflugan á Íslandi.

Limnephilus griseus er með fimm lirfustig og púpustig í tjörnum og ám. Karlarnir virðast klekjast á undan kerlum..

Undirtegundir 
Tegundin skiftist í eftirfarandi undirtegundir:

 L. g. selene
 L. g. senex
 L. g. taeniatus

Tilvísanir

Skordýr á Íslandi
Vorflugur
Skordýr
Dröfnumý

Dröfnumý (fræðiheiti: Macropelopia nebulosa) er tegund af flugu í rykmýsætt. Það er í Evrasíu og Norður-Afríku. Það er algengt um allt Ísland.

Tenglar 

Tvívængjur
Skordýr á Íslandi
Snípuludda

Snípuludda (fræðiheiti: Ornithomya chloropus) er flugutegund sem var fyrst lýst af Ernst Evald Bergroth 1901. Hún sníkir á landfuglum og er algeng á norðurslóðum, þar á meðal á Íslandi.

Tilvísanir 

Tvívængjur
Skordýr á Íslandi
Jarðygla

Jarðygla (fræðiheiti: Diarsia mendica) er fiðrildi af ygluætt. Hún er útbreidd um Evrasíu og finnst víða á Íslandi. Lirvan nærist á fjölda jurtategunda og jafnvel trjáa.
Hún finnst í mjög mörgum litbrigðum og er breytilegasta tegund ættarinnar. Vænglitir geta verið frá sinulit yfir í dökkbrúnt, en eru ljósari litirnir fremur í suðurhluta útbreiðslusvæðisins og dekkri norðar.

Undirtegundir 
 D. m. borealis Zett. - Skandinavía, norður og mið Rússlandi, Íslandi.
 D. m. mendica F. - mið og norður Evrópa, nema nyrst í Fennóskandíu.
 D. m. orkneyensis - Orkneyjar
 D. m. thulei Stgr. - Hjaltlandseyjar
 D. m. lamentunda Alph. - Síbería, Kamsjatka, Mongólía, Kína og Tíbet.
 D. m. monochroma - Alborz og önnur svæði í Íran.
 undirtegund sem ekki hefur verið lýst í norðurhluta Tyrklands, Armeníu, Kákasus og önnur svæði Transcaucasia.

Tilvísanir

Chinery, Michael Collins Guide to the Insects of Britain and Western Europe 1986 (Reprinted 1991)
Skinner, Bernard Colour Identification Guide to Moths of the British Isles 1984

 
Ygluætt
Skordýr á Íslandi
Kjarrvefari

Kjarrvefari (fræðiheiti: Apotomis sororculana) er fiðrildi af veffiðrildaætt. Hann finnst um mestalla Evrópu og austur til Síberíu. Á Íslandi er hann á láglendi um land allt.

Vænghafið er 17–20 mm. Áberandi eru stórir hvítir blettir utarlega á framvængjum.

Lirfurnar nærast á Birki tegundum. Þær spinna saman tvö blöð og fela sig á milli þeirra.

Tilvísanir

 Aarvik, L., Berggren, K. og Hansen, L.O. (2000) Catalogus Lepidopterorum Norvegiae. Lepidopterologisk Arbeidsgruppe, Norsk entomologisk forening/Norsk Institutt for Skogforskning. 192 sider.ISBN 82-995095-1-3
 Vefsíðan Svenska Fjärilar, með myndum: 
 Fauna Europaea, utbredelsesdatabase for europeiske dyr: 

Tortricidae
Skordýr á Íslandi
Apotomis

Apotomis spp. er tegundarík ættkvísl fiðrilda í veffiðrildaætt (Tortricidae). Ein tegund hefur fundist á Íslandi, en 13 eru í Noregi.

Tegundir 
 Apotomis Hübner, 1825 
Apotomis afficticia Heinrich, 1926
Apotomis albeolana (Zeller, 1875)
Apotomis algidana Krogerus, 1946
Apotomis apateticana (McDunnough, 1922)
Apotomis basipunctana (Walsingham, 1900)
Apotomis betuletana (Haworth, 1811)
Apotomis biemina Kawabe, 1980
Apotomis bifida (McDunnough, 1938)
Apotomis boreana Krogerus, 1946 – í Evrópu
Apotomis brevicornutana (McDunnough, 1938)
Apotomis capreana (Hübner, 1817)
Apotomis coloradensis Adamski in Adamski & Peters, 1986
Apotomis cuphostra (Butler, 1879)
Apotomis davisi Kawabe, 1993
Apotomis deceptana (Kearfott, 1905)
Apotomis demissana (Kennel, 1900)
Apotomis flavifasciana (Kawabe, 1976)
Apotomis formalis (Meyrick, in Caradja & Meyrick, 1935)
Apotomis fraterculana Krogerus, 1946
Apotomis frigidana (Packard, 1866) – í Evrópu
Apotomis funerea (Meyrick, 1920)
Apotomis fuscomaculata Kawabe, 1993
Apotomis geminata (Walsingham, 1900)
Apotomis generosa (Meyrick, 1909)
Apotomis infida (Heinrich, 1926)
Apotomis inundana (Denis & Schiffermüller, 1775)
Apotomis jucundana Kawabe, 1984
Apotomis kazarmana Falkovitsh, 1966 – í Evrópu
Apotomis kusunokii Kawabe, 1993
Apotomis lacteifacies (Walsingham, 1900)
Apotomis lemniscatana (Kennel, 1901)
Apotomis lineana ([Denis & Schiffermuller], 1775) – í Evrópu
Apotomis lutosana (Kennel, 1901) – í Evrópu
Apotomis moestana (Wocke, 1862)
Apotomis monotona (Kuznetzov, 1962)
Apotomis paludicolana (Brower, 1953)
Apotomis platycremna (Meyrick, in Caradja & Meyrick, 1935)
Apotomis removana (Kearfott, 1907)
Apotomis sauciana (Frölich, 1828)
Apotomis semifasciana (Haworth, 1811)
Apotomis sororculana (Zetterstedt, 1839) - Kjarrvefari
Apotomis spinulana (McDunnough, 1938)
Apotomis spiraeana (Kuznetzov, in Danilevsky, Kuznetsov & Falkovitsh, 1962)
Apotomis spurinfida Adamski in Adamski & Peters, 1986
Apotomis stagnana Kuznetzov, 1962
Apotomis tertiana (McDunnough, 1922)
Apotomis trifida Adamski in Adamski & Peters, 1986
Apotomis trigonias Diakonoff, 1973
Apotomis turbidana (Hübner, 1825)
Apotomis vaccinii Kuznetzov, 1969
Apotomis vigens Falkovitsh, 1966

Heimildir 
 Fauna Europaea Web Service (2004) Fauna Europaea version 1.1, www.faunaeur.org
 Aarvik, Leif, Berggren, Kai, Hansen, Lars Ove. 2000. Norges Sommerfugler. Catalogus Lepidopterorum  Norwegiae. Norsk entomologisk forening. 192 sider.
 Tortricidae.com

Tilvísanir

  www.nhm.uio.no/fakta/zoologi/insekter/norlep/  Norges sommerfugler – Et norskspråklig nettsted om norske sommerfugler.

Tortricidae
Sóttarlöpp

Sóttarlöpp (fræðiheiti; Dilophus femoratus) er flugutegund sem var lýst af Johann Wilhelm Meigen 1804. Hún finnst í  Evróðu suður til Norður-Afríku og austur yfir Norður-Asíu til Kyrrahafs. Á Íslandi er hún á láglendi um landið allt.

Tilvísanir 

Hármýsætt
Skordýr
Skordýr á Íslandi
Möðrufeti

Möðrufeti (fræðiheiti: Epirrhoe alternata) er fiðrildi af fetaætt.  Hún finnst í Evrópu og allt í kring um norðurheimskautsbaug. Á Íslandi er hún á láglendi um landið allt.

Vænghafið er 27–30 mm. Framvængirnir geta verið frá grábrúnu yfir í svart, með hvítum röndum. Afturvængirnir eru ljósari gráir með hvítum röndum. Norðlægari stofnar eru yfirleitt ljósari.

Lirfan er yfirleitt brún eða græn en getur verið með mjög breytilegt mynstur. Hún lifir á möðrum.

Tilvísanir 

Chinery, Michael Collins Guide to the Insects of Britain and Western Europe 1986 (Reprinted 1991)
Skinner, Bernard Colour Identification Guide to Moths of the British Isles 1984

Tenglar
Common carpet up UKmoths
BugGuide (North America)
Lepidoptera of Belgium 
Lepiforum.de
Vlindernet

Fetaætt
Skordýr á Íslandi
Epirrhoe

Epirrhoe er ættkvísl af fiðrildum sem var lýst af Hübner 1825.

TegundirDyntaxa Epirrhoe 

 Epirrhoe actinaria
 Epirrhoe affusa-radiata
 Epirrhoe albescens
 Epirrhoe albigressa
 Epirrhoe albinata
 Epirrhoe albofasciata
 Epirrhoe albotaeniatula
 Epirrhoe alchemillata
 Epirrhoe alternata Möðrufeti
 Epirrhoe altivaga
 Epirrhoe aparinata
 Epirrhoe approximata
 Epirrhoe brunnea
 Epirrhoe brunneata
 Epirrhoe brunnescens
 Epirrhoe callima
 Epirrhoe chalybeata
 Epirrhoe cingulata
 Epirrhoe commixta
 Epirrhoe confusa
 Epirrhoe continuata
 Epirrhoe contristata
 Epirrhoe crispoides
 Epirrhoe defasciata
 Epirrhoe degenerata
 Epirrhoe demarginata
 Epirrhoe dissoluta
 Epirrhoe divisa
 Epirrhoe djakonovana
 Epirrhoe dubiosata
 Epirrhoe dynata
 Epirrhoe echigoensis
 Epirrhoe effusa
 Epirrhoe emina
 Epirrhoe eophanata
 Epirrhoe eulampa
 Epirrhoe eustropha
 Epirrhoe excentricata
 Epirrhoe fulminata
 Epirrhoe funerata
 Epirrhoe gabriella
 Epirrhoe galiata
 Epirrhoe galliata
 Epirrhoe hastadoides
 Epirrhoe hastatoides
 Epirrhoe hastulata
 Epirrhoe indistincta
 Epirrhoe inexpectata
 Epirrhoe interrupta
 Epirrhoe islandica
 Epirrhoe kerteszi
 Epirrhoe kezonmetaria
 Epirrhoe kurzi
 Epirrhoe lacteata
 Epirrhoe limbopunctata
 Epirrhoe limbosignata
 Epirrhoe luctuata
 Epirrhoe luctuolata
 Epirrhoe maculata
 Epirrhoe medeifascia
 Epirrhoe melanotica
 Epirrhoe mirabilata
 Epirrhoe myokosana
 Epirrhoe nigrata
 Epirrhoe nigrescens
 Epirrhoe obscura
 Epirrhoe obscurata
 Epirrhoe ochreata
 Epirrhoe ochreoreducta
 Epirrhoe orientalis
 Epirrhoe orientata
 Epirrhoe plebeculata
 Epirrhoe pseudoalternata
 Epirrhoe pseudoluctuata
 Epirrhoe pseudorivata
 Epirrhoe pseudotristata
 Epirrhoe psyroides
 Epirrhoe pupillata
 Epirrhoe quadriannulata
 Epirrhoe radiata-effusa
 Epirrhoe reducta
 Epirrhoe reductula
 Epirrhoe rivata
 Epirrhoe rivatula
 Epirrhoe rubrosuffusata
 Epirrhoe secessa
 Epirrhoe separata
 Epirrhoe seraphimae
 Epirrhoe sociata
 Epirrhoe sperryi
 Epirrhoe stenotaenia
 Epirrhoe subgressa
 Epirrhoe subtristata
 Epirrhoe supergressa
 Epirrhoe sylvaticata
 Epirrhoe tartuensis
 Epirrhoe tenuifasciata
 Epirrhoe timozzaria
 Epirrhoe trappa
 Epirrhoe tristata
 Epirrhoe unilobata
 Epirrhoe virginea
 Epirrhoe vivida
 Epirrhoe xenos

Tilvísanir

Fetaætt
Álmlús

Álmlús (fræðiheiti: Tetraneura ulmi) er skordýrategund sem sníkir á álmi og er með rifs sem millihýsil.
Henni var fyrst lýst af Carl von Linné 1758.

Tilvísanir 

Skordýr
Aphididae
Meindýr
Skordýr á Íslandi
Kyn (líffræði)

Kyn getur einnig átt við kynferði. Fyrir aðrar merkingar orðsins má sjá aðgreiningarsíðuna.

Kyn vísar til ákveðinnar sérhæfingar hjá sumum lífverum sem nýta sér kynæxlun. Þar sést skipting niður í karlkyn og kvenkyn. Við kynæxlun sameinast kynfrumurnar (sæðisfruman og eggfruman) og ný lífvera verður til. Þær kynfrumur sem nýja lífveran hefur ákvarða líffræðilegt kyn hennar. Karlkynið framleiðir litlar kynfrumur (sæðisfrumur í dýrum, frjókorn hjá plöntum) en kvenkynið framleiðir stórar kynfrumur (eggfrumur). Þær lífverur sem framleiða bæði karlkyns og kvenkyns kynfrumur kallast tvíkynjungar.

Oft sést breytileiki milli karlkyns og kvenkyns einstaklinga, það getur komið fram kynvals.

Í mönnum og öðrum spendýrum er karlkynið vanalega með einn X-litning og einn Y-litning, en kvenkynið vanalega með tvo X-litninga. Fuglar og sum skordýr nota aðra litninga til að ákvarða kyn. Krabbadýr ákvarða ekki kyn af litningum heldur af umhverfi sínu, svo sem hversu mikil næring sé til staðar.

Líffræði
Júníus Meyvant

Júníus Meyvant er sviðsnafn tónlistarmannsins Unnars Gísla Sigurmundssonar.  

Júníus vann til verðlauna sem besti nýliði ársins og besta smáskífa ársins á Íslensku tónlistarverðlaununum árið 2015.  Einnig vann hann árið 2017 fyrir bestu popp-plötuna; Floating Harmonies. Sama ár hélt hann til Bandaríkjanna og spilaði meðal annars í New York og Seattle. Í kjölfarið samdi hann við bandaríska tónlistarútgáfu fyrir plötuna Across the Borders. 

Júníus er undir áhrifum tónlistarmanna eins og Sam Cooke, Charles Bradley og Rolling Stones.

Útgáfur
EP (2015)
Floating Harmonies (2016)
Across the Borders (2019)

Smáskífur
Color Decay (2014)
Hailslide (2015)
Mister Minister great (2017)
Honey Babe, don't be late (2017)
High Alert (2018)
Let it Pass (2018)
New Waves (2019)

Tilvísanir

Íslenskir tónlistarmenn
Fólk fætt árið 1982
Reyniglæða

Reyniglæða (fræðiheiti: Polycauloina polycarpa) er fléttutegund af glæðuætt. Reyniglæða tilheyrði áður ættkvísl glæða (Xanthoria). Hún var nýlega færð í ættkvíslina Polycauloina en hefur þrátt fyrir endurflokkunina haldið íslenska heiti sínu.

Reyniglæða er á válista Náttúrufræðistofnunar Íslands yfir tegundir í útrýmingarhættu á Íslandi. Hún er þar metin við hættumörk (LR/nt).

Útlit
Reyniglæða er gul eða gulgrá að ofan en þalið er hvítt eða grátt á neðra borði með brúnum rætlingum. Þalið er yfirleitt lítið um sig og þakið askhirslum í miðjunni. Askhirslurnar eru 1-3 mm í þvermál, flatar eða lítillega íhvolfar, fagurgular með ljósari eða gráleitri þalrönd.

Gró reyniglæðu eru átta í aski, glær, sporbaugótt, tvíhólfa með þykkum millivegg, 11-15 µm x 6-7 µm að stærð.

Búsvæði
Reyniglæða vex á trjábolum og er algeng á bolum gamalla trjáa við hús. Hún finnst á þremur svæðum á Íslandi: Við Faxaflóa, þar sem hún er meðal annars algeng á bolum trjáa í görðum í Reykjavík; á Austurlandi, bæði á Egilsstöðum og á Austfjörðum; og í Eyjafirði.

Reyniglæta vex aðallega á reyni og birki en einnig á ösp.

Efnafræði
Eins og aðrar tegundir af glæðuætt inniheldur reyniglæðan gula litarefnið parietín.

Þalsvörun reyniglæðu er K+ vínrauð, C-, KC-, P-.

Tilvísanir

Glæðuætt
Elísabet drottningarmóðir

Elizabeth Angela Marguerite Bowes-Lyon (4. ágúst 1900 – 30. mars 2002) var eiginkona Georgs 6. Bretlandskonungs og móðir Elísabetar 2. Bretadrottningar og Margrétar greifynju af Snowdon. Hún var drottning Bretlands á ríkisárum eiginmanns síns frá 1936 þar til hann lést árið 1952. Eftir dauða Georgs var Elísabet jafnan kölluð Elísabet drottningarmóðir (enska: The Queen Mother) til að forðast rugling við dóttur sína, Elísabetu drottningu.

Elísabet fæddist til breskrar aðalsfjölskyldu og varð þekkt árið 1923 þegar hún giftist Georgi hertoga af York, öðrum syni Georgs 5. konungs og Maríu drottningar. Í augum alþýðunnar urðu Georg og Elísabet fyrirmynd hefðbundinna hugmynda um fjölskyldugildi og þjónustu í þágu ríkisins. Elísabet tók þátt í fjölda opinberra athafna og varð kunn fyrir glaðlegt yfirbragð sitt.

Árið 1936 varð eiginmaður Elísabetar óvænt konungur Bretlands þegar eldri bróðir hans, Játvarður 8., afsalaði sér krúnunni til að geta kvænst fráskilinni Bandaríkjakonu að nafni Wallis Simpson. Elísabet varð þannig drottning. Elísabet fylgdi eiginmanni sínum í ýmsar opinberar heimsóknir til Frakklands og Norður-Ameríku í aðdraganda seinni heimsstyrjaldarinnar. Á tíma styrjaldarinnar átti áræðni Elísabetar þátt í að stappa stálinu í bresku alþýðuna. Sagt er að Adolf Hitler hafi kallað Elísabetu „hættulegustu konu í Evrópu“ vegna þess hve vel henni tókst að uppörva bresku þjóðina á erfiðustu köflum styrjaldarinnar. Eftir stríðið hrakaði heilsu Georgs ört og hann lést árið 1952. Elísabet varð þar með ekkja þegar hún var 51 árs og dóttir hennar, þá 25 ára, varð ný drottning.

Eftir að María, móðir Georgs, lést árið 1953 var gjarnan litið á Elísabetu sem ættmóður bresku konungsfjölskyldunnar. Á síðari æviárum sínum var Elísabet drottningarmóðir einn vinsælasti meðlimur konungsfjölskyldunnar og hélt áfram að njóta vinsælda jafnvel á meðan vinsældir ættingja hennar biðu hnekki vegna ýmissa hneykslismála á tíunda áratugnum. Elísabet var áfram virk í breskum þjóðfélagsmálum þar til aðeins fáeinum vikum áður en hún lést árið 2002. Hún var þá 101 árs og lést aðeins sjö vikum á eftir yngri dóttur sinni, Margréti.

Tilvísanir

Windsor-ætt
Heilbrigði trjágróðurs

Heilbrigði trjágróðurs: Skaðvaldar og varnir gegn þeim (ISBN 9979-1-0333-7) er bók um meindýr og sjúkdóma í trjágróðri á Íslandi eftir Guðmund Halldórsson skordýrafræðing og Halldór Sverrisson plöntusjúkdómafræðing. Hún var gefin út af Iðunn árið 1997 og endurútgefin og aukin 2014 (ISBN 978-9979-1-0528-2).

Tengt efni 
 Listi yfir skaðvalda sem fjallað er um í Heilbrigði trjágróðurs

Bækur um skordýr á íslensku
Bækur gefnar út af Iðunn