Seðlabanki Íslands

Seðlabanki Íslands er ríkisstofnun sem fer með stjórn peningamála á Íslandi og eftirlit með fjármálafyrirtækjum. Meginmarkmiðið með stjórn peningamála er stöðugleiki í verðlagsmálum, en einnig að stuðla að framgangi meginmarkmiða efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Jafnan er stefnt að því að halda verðbólgu og atvinnuleysi lágu. Seðlabankastjóri er Ásgeir Jónsson, en Rannveig Sigurðardóttir, Gunnar Jakobsson og Unnur Gunnarsdóttir eru varaseðlabankastjórar. 

Norðmaðurinn Svein Harald Øygard var tímabundið skipaður seðlabankastjóri 27. febrúar 2009, fyrstur útlendinga til að gegna því embætti.

Seðlabanki Íslands hefur einkarétt á því að koma íslenskum peningum, það er seðlum og mynt, í umferð. Jafnframt á bankinn að stuðla að virku og öruggu fjármálakerfi, þar með talið greiðslujöfnuð í landinu og við útlönd. Seðlabankanum ber þó einnig að stuðla að framgangi meginmarkmiða efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar að svo miklu leyti sem hann telur það ekki ganga gegn meginmarkmiði hans um verðstöðugleika. Seðlabankinn á enn fremur að sinna viðfangsefnum sem samrýmast hlutverki hans sem seðlabanka, svo sem að varðveita gjaldeyrisvarasjóð.

Skipulag 
Bankastjórn Seðlabankans er í höndum seðlabankastjóra og varaseðlabankastjóra og stýra þeir daglegu starfi í bankanum.

Seðlabankinn er sjálfstæð ríkisstofnun og starfar samkvæmt lögum sem Alþingi hefur sett. Forsætisráðherra skipar bankastjóra til fimm ára. Alþingi kýs sjö fulltrúa í bankaráð að loknum kosningum til Alþingis. Bankaráðið fundar að jafnaði tvisvar í mánuði og hefur meðal annars eftirlit með því að starfsemi bankans sé í samræmi við þau lög og þær reglur sem starfa ber eftir.

Seðlabanki Íslands var stofnaður með lögum árið 1961, en seðlabankastarfsemi á Íslandi á sér mun lengri sögu, áður hafði Landsbanki Íslands haft umsjón með peningamál á Íslandi. Núgildandi lög um Seðlabanka Íslands eru lög nr. 36/2001.

Árið 2011 voru tvö ný svið stofnuð innan Seðlabankans, þau nefnast fjármálastöðugleiki annars vegar og greiðslukerfi hins vegar.

Hlutdeild í hruninu 

Á árinu 2008 féll íslenska krónan jafnt og þétt og náði sú þróun hámarki í bankahruninu um haustið. Seðlabanki Íslands bar hér nokkra ábyrgð en frá og með 2001 hafði Fjármálaeftirlitið verið aðskilið frá bankanum til að auðvelda verkskiptingu. Þar með fækkaði lögbundnum skyldum bankans til eftirlits. Eftir sem áður var það hlutverk Seðlabankans að vera „banki bankanna” en lítill gjaldeyrisvarasjóður dró mjög úr trúverðugleika hans sem slíks.

Davíð Oddsson, sem einn þriggja bankastjóra seðlabankans, var víða gagnrýndur fyrir örlagaríkar ákvarðanir og var neyddur til þess að segja af sér árið 2009. Ríkisendurskoðun gagnrýndi útlánastefnu bankans gagnvart fjármálafyrirtækjum vegna lítilla eða engra krafna um tryggð veð. Afskrifa þurfti um 170 milljarða íslenskra króna vegna þessa.

Hagfræðingarnir Phillipp Bagus og David Howden skrifðu bók sem kom út 2011. Hún nefnist: Deep Freeze Iceland´s Economic Collapse og þar halda þeir því fram að raunveruleg ástæða fyrir hruninu hafi verið slæm stefna Seðlabankans: Vextir voru of lágir, bankarnir of stórir til að falla, húsnæðislán voru með ríkisábyrgð og bankarnir tóku skammtímalán erlendis til að fjármagna langtímaskuldabréf.

Seðlabankastjórar frá stofnun bankans 
Jóhannes Nordal 1961-1993 
Jón G. Maríasson 1961-1967 
Vilhjálmur Þór 1961-1964 
Sigtryggur Klemensson 1966-1971
Davíð Ólafsson 1967-1986 
Svanbjörn Frímannsson 1971-1973 
Guðmundur Hjartarson 1974-1984 
Tómas Árnason 1985-1993 
Geir Hallgrímsson 1986-1990 
Birgir Ísleifur Gunnarsson 1991-2005
Jón Sigurðsson 1993-1994 
Steingrímur Hermannsson 1994-1998 
Finnur Ingólfsson 2000-2002 
Ingimundur Friðriksson 2002-2003 
Jón Sigurðsson: 2003-2006 
Eiríkur Guðnason: 1994-2009 
Davíð Oddsson: 2005-2009 
Ingimundur Friðriksson: 2006-2009 
Svein Harald Øygard: 2009-2009
Már Guðmundsson: 2009-2019
Ásgeir Jónsson 2019-

Tilvísanir

Tenglar 
 Seðlabanki Íslands
 Lög um Seðlabanka Íslands
 Reglugerð 470/1986 um Seðlabanka Íslands
Vísindavefurinn 
 
 
Fjölmiðlar
 Seðlabankinn afnam bindiskyldu erlendra útibúa í mars; grein af Vísi.is 19. nóv. 2008 
 Meira tjón en hlýst af Icesave; af Vísi.is 11. des. 2009
 Tjón af lánum til fjármálafyrir- tækja minna ef Seðlabankinn hefði brugðist fyrr við; af Eyjunni 11. des. 2009 
 Seðlabankinn stóð ekki vaktina. Bankar fóru offorsi í gjaldeyriskaupum. Fóru gegn landi og þjóð; af Eyjunni.is 12.3 2010 
 Davíð: Bjargaði vísakortum landsmanna; grein af Vísi.is 12. apríl 2010
 Seðlabankinn gleymdi að framlengja lánalínu; grein af DV.is 12. apríl 2010 
 Vaxtaákvarðanir Seðabankans fyrir hrun byggðar á óskhyggju; af Vísi.is 13. apríl 2010 
  Davíð Oddsson: Rannsóknarefni hvort Glitnismenn settu á svið mikið sjónarspil fyrir fall bankans; grein af Eyjunni.is  25.4 2010 
 Þegar gengið var fest í sólarhring; grein af Eyjunni.is 27. okt 2010 
 Deep Freeze: íslenska hrunið í boði Seðlabankans; grein af Vísi.is 4. mars 2011

Seðlabanki Íslands
Íslenskir bankar
Íslenskar ríkisstofnanir