alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Útdauða í náttúrulegum heimkynnum

Útdauða í náttúrulegum heimkynnum eru þær tegundir lífvera þar sem einu einstaklingarnir sem vitað er um eru í haldi eða haldið við sem stofni utan sinna náttúrulegu heimkynna. Þetta er sérstakur flokkur í flokkunarkerfi Alþjóðlegu náttúruverndarsamtakanna - IUCN. 

Á Rauða lista IUCN yfir tegundir sem eru útdauða í náttúrulegum heimkynnum eru 32 dýrategundir og 31 jurt.

Dæmi um slíkar tegundir eru berbaljón og sverðantilópa.

Myndasafn

Tenglar 
 Rauði listi IUCN

Útdauða í náttúrulegum heimkynnum
Zumbi

Zumbi (1655 – 20. nóvember 1695), einnig kallaður Zumbi dos Palmares, var síðasti foringi útlaga- og flóttafólksins Quilombo dos Palmares sem bjó þar sem nú er héraðið Alagoas í Brasilíu. Quilombo voru búðir flóttafólks og útlaga af afrískum uppruna. Þessar búðir voru andspyrnuhreyfing á þeim tíma sem þrælahald var við leyfi í Brasilíu, þrælar struku og settust að í Quilombo-búðum og börðust fyrir frelsi sínu og auknum völdum. Quilombo dos Palmares var ríki Maroon fólks sem hafði flúðu frá portúgölskum landsvæðum í Brasilíu. Þar bjuggu þegar mest var yfir 30 þúsund manns. Stríðsmenn þar þurftu að verjast árásum portúgalskra nýlenduherra og urðu sérfræðingar í bardagalistinni capoeira sem upprunnin er í Afríku.

Zumbi fæddist frjáls í flóttabúðunum í Palmares árið 1655 og er talinn ættaður frá Imbangala stríðsmönnum í Angóla. Hann var handsamaður af Portúgölum og hnepptur í þrældóm þegar hann var um sex ára gamall. Þar var hann gefinn til trúboða sem hét António Melo og skírður nafninu Francisco. Zumbi var uppfræddur í kristnum fræðum og lærði portúgölsku og latínu og hjálpaði til við messur. Zumbi flúði árið 1670 þá fimmtán ára gamall og komst til baka í fæðingarbæ sinn. Hann varð seinna þekktur fyrir bardaga- og hernaðarlist.

Árið 1678 var landstjórinn í Pernambuco í Pedro Almeida þreyttur á langvarandi árekstrum við Palmares og kom til foringja þeirra Ganga Zumba með ólífugrein. Almeida bauð að allir flóttaþrælar fengju frelsi ef Palmares gengi Portúgölum á hönd og leist Ganga Zumba vel á þá samninga. En Zumbi treysti ekki Portúgölum og neitaði að þiggja frelsi fyrir fólkið í Palmares á meðan aðrir Afríkumenn væru ennþá þrælar. Hann sór þess heit að halda áfram andspyrnu við nýlenduveldi Portúgala og varð hinn nýi leiðtogi Palmares.

Zumbi ríkti í Palmares í fimmtán ár en þá var gerð árás á Quilombo-búðirnar í Palmares. Þann 6. febrúar 1694 var Cerca do Macaco, sem var aðalbyggðin og miðstöð Palmares, jöfnuð við jörðu. Zumbi gat flúið og sveit hans hélt áfram andspyrnu í næstum tvö ár en fundu portúgalar dvalarstað hans eftir ábendingu frá uppljóstrara sem var lofað að halda lífi ef hann bendi á dvalarstaðinn. Zumbi var handtekinn og hálshöggvinn 20. nóvember 1695. Portúgalar fluttu höfuð Zumbi til Recife þar sem það var haft til sýnis á aðaltorginu til brjóta niður baráttuþrek og þá goðsögn sem gekk meðal afríkskra þræla að Zumbi væri ódauðlegur. Afkomendur þeirra sem bjuggu í Quilombo höfðust við í héraðinu í hundrað ár í viðbót.

Dagurinn 20. nóvember er haldinn hátíðlegur í Brasilíu sem dagur afrískrar-brasíliskrar vitundar og Zumbi er hetja og frelsistákn afkomenda afríkumanna í Brasilíu og þjóðhetja í Brasilíu.

Tenglar 
 300 Years of Zumbi
 Taiguara syngur söng til að heiðra minningu Zumbi

Brasilíumenn
Saga Brasilíu
Kjötkveðjuhátíðin í Ríó

Kjötkveðjuhátíðin í Ríó er kjötkveðjuhátíð sem haldin er á hverju ári og dregur að sér yfir hálfa milljón gesti. Hátíðin sjálf stendur í nokkra daga en undirbúningur í langan tíma í sambaskólum sem keppa um besta atriðið í skrúðgöngu hátíðarinnar.

Uppruni
Hátíðin er upprunnin úr kaþólskum hefðum, kjötbindindi sem hófst á öskudegi, síðasta degi fyrir lönguföstu. Þegar Brasilía var portúgölsk nýlenda tíðkuðust götukarnival þar sem svörtum pipar, eggjum, kolum, vatni og fleiru hent í fólk en það karnival varð með tímanum fágaðra og um miðja 19. öld var fólk farið að henda ilmvatnskúlum, sítrónuilmpokum og brauði. 

Undir lok 20. aldar eru grímur og grímuböll tekin upp og skrautvagnar keyra um götur og á götum er dansaður evrópski dansinn polki. Í upphafi 20. aldar rann polkinn saman við dans frá afkomendum þræla frá Vestur-Afríku og úr varð sambadanstakturinn sem er eitt aðaleinkenni hátíðarinnar. 

Árlega voru samdir sambasöngvar sem voru þjóðfélagsgagnrýni og sögur um menn og málefni. Snemma á 20 öld voru stofnaðir sambaskólar sem undirbúa ljóðabálka fyrir hátíðina sem tengjast einhverju málefni, skapa danshreyfingar fyrir dansara og takta fyrir ásláttarsveitina og bar fánadrottning og kóngur fána skólans og setja upp skrautvagna sem skreyttir eru miðað við þema ljóðabálksins.

Karnivalið í dag
Karnivalið í Ríó var tekið af götunum og flutt á sérstakan sýningstað, Sambódrómo höll sem byggð var árið 1984 og eru þar stórir áhorfendapallar sitt hvoru megin við stóra breiðgötu og eftir þessari götu fara sýningarlið sambaskólanna og er keppt um besta atriðið. Í hverjum sambaskóla er mörg þúsund manna sýningarlið og hefur hver skóli 90 mínútur til að sýna sitt atriði og eru gefin stig fyrir frammistöðu. Sýningin stendur alla nóttina og sjónvarpað beint frá henni.

Heimildir 

 Morgunblaðið, 45. tölublað (24.02.1998), bls. 55

Brasilísk menning
Kjötkveðjuhátíðir
Húsagatilskipunin

Húsagatilskipunin eða Anordning om Hustugt paa Island var tilskipun Kristjáns 6. Danakonungs um tilhögun uppeldis, menntunar og trúarlífs á Íslandi. Hún var gefin út 3. júní 1746 og birt á Alþingi 1747. Íslensk þýðing hennar staðfest af Halldóri Brynjólfssyni Staðarstað 6. ágúst 1746 var prentuð á Hólum 1746 og öðru sinni árið 1749. Titill hennar er Tilskipan um húsagann á Íslandi.

Tengill 
 Texti tilskipunarinnar á dönsku í 2. bindi Lovsamling for Island 

Íslensk lög
Listi yfir fylki í Brasilíu eftir fólksfjölda

Það eru 26 fylki í Brasilíu eða Estados eins og þau heita á portúgölsku en til viðbótar er  Distrito Federal eða stjórnsýslufylkið þar sem í er höfuðborgin Brasilia. Hér er listi yfir fylkin eftir þéttleika byggðar og er byggðin þéttust í höfuðborginni en dreifðust í fylkinu Roraima. Tölurnar eru byggðar á manntali árið 2000.

Landafræði Brasilíu
Lýðfræði Brasilíu

es:Anexo:Estados de Brasil por densidad de población
pt:Anexo:Lista de estados do Brasil por densidade demográfica
Sonus Futurae

Sonus Futurae var íslensk tölvupopphljómsveit sem starfaði á árunum 1982 til 1987. Stofnendur voru Jón Gústafsson (söngur, textar), Kristinn R. Þórisson (söngur, laga- og textasmíðar, gítar, útsetningar) og Þorsteinn Jónsson (hljómborð, lagasmíðar, útsetningar). Þeir gáfu aðeins út eina sex laga (45 snúninga) breiðskífu, Þeir sletta skyrinu, árið 1982. Tvö lög af plötunni, „Myndbandið“ og „Skyr með rjóma“, náðu töluverðum vinsældum. Árið 1983 hætti Jón og Hlynur Halldórsson og Ólafur Héðinn Friðjónsson tóku við á hljómborð. Árið 1985 átti hljómsveitinn annan smell, „Boy You Must be Crazy“, en árið eftir var upptökum sveitarinnar á tölvudiskum stolið úr Valhúsaskóla. Hljómsveitin átti eitt lag á safnplötunni Vímulaus æska sem Skífan gaf út árið 1987. Þorsteinn lék á sama tíma með hljómsveitinni Pax Vobis (1983-1986) og Kristinn lék með Geira Sæm og Hunangstunglinu 1986-1988.

Tenglar 

 Sonus Futurae á Glatkistunni

Íslenskar hljómsveitir
Íslenskar tölvupoppsveitir
New York Draft Riots

New York Draft Riots (13. – 16. júlí 1863) voru uppþot í New York-borg. Uppþotin voru viðbrögð verkamanna við nýjum lögum sem bandaríkjaþing samþykkti á meðan Bandaríska borgarastríðið stóð yfir. Uppþotin voru stærsta uppreisn borgara í sögu Bandaríkjanna. 

Forsetinn Abraham Lincoln senti herdeildir til borgarinnar til að yfirtaka borgina. Mótmælendurnir samanstóðu aðalega af vinnumönnum af írskum uppruna.

Uppþotin sem voru upphaflega ætluð til að mótmæla drögunum urðu að kynþátta óreiðum þar sem hvítir mótmælendur réðust á svarta. 100 svartir íbúar voru drepnir í það minnsta. Aðstæðurnar voru slíkar í borginni að herforinginn John E. Wool sagði „Herlög ættu að vera í gildi, en ég hef ekki næganlegan mannskap til að framfylgja þeim.” Herinn náði ekki til borgarinnar fyrr en eftir fyrsta dag uppþotana þegar mótmælendur höfðu þegar rænt og eyðilagt fjölda opinberra bygginga.

Heimildir

Tilvísanir 

Óeirðir í Bandaríkjunum
Þrælastríðið
Saga New York
Erfðabreyttar lífverur

Erfðabreyttar lífverur eru lífverur þar sem erfðaefni hefur verið breytt með aðferðum erfðatækni. Erfðabreyttar lífverur geta verið allt frá örverum eins og bakteríum eða geri í jurtir, fiska og spendýr. Erfðabreyttar lífverur eru notaðar til að framleiða erfðabreytt matvæli en einnig í vísindatilraunum og til að framleiða aðrar vörur en matvæli.

Tenglar 
 Lög um erfðabreyttar lífverur 1996 nr. 18
 Erfðabreyttar lífverur (Umhverfisstofnun) 

Líftækni
Beta-karótín

Beta-karótín er rauð-appelsínugult litarefni sem finnst í ýmsum matvælum eins og gulrótum og veldur appelsínugulum liti þeirra. Líkaminn getur breytt beta-karótíni í A vítamín.

Heimild 
 

Næringarefni
Kirkcaldy

Kirkcaldy er bær í Fife í Skotlandi, um 19km norðan við Edinborg og 44km suðsuðvestur af Dundee. Íbúafjöldi er um 50 þúsund. Bærinn er helst þekktur fyrir að vera fæðingarstaður hagfræðingsins Adam Smith. 

Bæir í Skotlandi
Fife
Fife

Fife er söguleg sýsla á austurströnd Skotlands milli Firth of Tay og Firth of Forth. Fife skiptist áður í þrjú umdæmi: Dunfermline, Kirkcaldy og Glenrothes. Íbúar eru um 365 þúsund. Stærsti bærinn er Kirkcaldy með 50 þúsund íbúa. Frá því að ný lög um sveitarstjórnir í Skotlandi gengu í gildi árið 1996 er Fife svæðisráð með völd sveitarstjórnar í umdæmunum þremur en hvert umdæmi er með eigin svæðisnefnd. 

Svæðisráð Skotlands
Sýslur Skotlands
Nes í Skotlandi
Kódein

Kódein er opíumalkalóíð, náskylt morfíni,  unnið  úr ópíumvalmúa. Kódein er aðallega notað sem verkjalyf, gjarnan með parasetamóli, en má einnig nota gegn niðurgangi og hósta. Hætta er á ávanamyndun.

Umbrot kódeins í morfín verða fyrir tilstilli lifrarensímsins CYP 2D6.

Tengill
Frá Embætti landlæknis, 21. pistill. Kódein, Læknablaðið 12. tbl. 103 árg. 2017

Lyf
Hreppstjórainstrúxið

Hreppstjórainstrúxið var erindisbréf eða reglugerð handa hreppstjórum sem Magnús Stephensen samdi og gaf út 24. nóvember 1809 samkvæmt konungsúrskurði 21. júlí 1808. Með hreppstjórainstrúxinu var forn sjálfstjórn hreppa á Íslandi að fullu afnumin og hreppstjórar orðnir ríkisstarfsmenn skipaðir af amtmönnum samkvæmt tilnefningu sýslumanna. Sjálfstjórn hreppa komst aftur á með Tilskipun um sveitarstjórn á Íslandi 4. maí 1872.
Titill instrúxins í frumútgáfu þess var:
Instrúx fyrir hreppstjórnarmenn á íslandi. Eptir konúnglegri allranáðugustu skipun þann 21. Julii 1808 samið, og hlutaðeigendum til eptirbreytni útgefið þann 24. Novembr. 1809 af íslands amta-yfirvöldum. Prentað á opinberan kostnað að Leirárgörðum 1810.

Heimildir

Tengill 
 Texti instrúxins í 7. bindi Lovsamling for Island.
 Tilskipun um sveitarstjórn á Íslandi 4. maí 1872 í 21. bindi Lovsamling for Island.

Lög
Lubok

Lubok eða lubti er rússneskt fjölprent og alþýðulist sem einkennist af einföldum teikningum og myndskreyttum sögum sem sóttar eru í bókmenntir, trú og vinsælar flökkusögur. Lubti var notað sem skraut í húsum og krám. Elstu lubok voru tréristur. Stundum voru myndskreytingar með textum í tímaröð og eru þannig lubok undanfarar teiknimyndasögu nútímans. Rússneska orðið lubok kemur frá lub en það voru sértök spjöld sem myndirnar voru prentaðar á. Rússneskt lubki urðu vinsæl á seinni helmingi 18. aldar. Þau voru seld á markaðstorgum og voru ódýr leið fyrir alþýðufólk til að prýða heimili sín með fjöldaframleiddri list.

Dæmi um lubok 

Rússnesk menning
Koffort

Koffort er stór kista úr tré sem notuð var til að flytja í og geyma vörur og fatnað. Koffort voru oft máluð og lokið á þeim var kassalok. Þau voru notuð sem bekkur til að sitja á.

Heimild 
 Early dovetails 

Ílát
Katla María

Katla María (Katla María Hausmann) (f. 28. júní 1969) er íslensk/spænsk söngkona. Hún söng inn á nokkrar hljómplötur og var barnastjarna á Íslandi á árunum í kring um 1980.

Plötur

Sólóplötur 
 Katla María syngur spænsk barnalög (1979)
 Ég fæ jólagjöf (1980)
 Litli Mexíkaninn (1981)
 Katla og Pálmi (1982) (Ásamt Pálma Gunnarssyni)

Safnplötur 
 Jólaljós (1983)
 Litlu andarungarnir (1983)
 Hvít jól (1987)
 Barnagælur - Gekk ég yfir sjó og land (1991)
 Fyrstu árin (1991)
 Barnagælur - Þegar ég verð stór (1994)
 Jólasnær (1994)
 Barnagælur - Söngvar um dýrin (1995)
 Núna (1995)
 Barnagælur - Jólasveinar einn og átta (1996)
 Pottþétt jól 2 (1998)
 Á hátíðarvegum (2000)
 Eurovision 1986-2000 (2000)
 Pottþétt barnajól (2001)
 Litla jólaplatan (2002)
 Eurovision 1986-2003 (2003)
 100 íslensk jólalög (2006)
 100 íslensk barnalög (2007)
 Ég hlakka svo til - 40 vinsæl jólalög fyrir börnin (2009)
 Gleðibankinn - 25 ár í Eurovision (2011)
 Gullvagninn (2011)

Eurovision 
Katla María hefur tvisvar sinnum keppt í íslensku undankeppninni fyrir Eurovision-söngvakeppnina. Árið 1989 söng hún lagið Sóley ásamt Björgvin Halldórssyni og lenti í fjórða sæti í keppninni. Árið 1993 söng hún lagið Samba, sem lenti í níunda sæti.

Tilvísanir 

Íslenskir söngvarar
Fólk fætt árið 1969
Íslenskar söngkonur
Íslenskar konur
Skildingavísa

Skildingavísa eða ballöðublað er fjölprent sem prentað var á öðru megin á ódýran pappír. Ballöðublöð  eða blöð með fréttum og rími voru eitt algengasta prentform frá 17. til byrjunar 20. aldar í Bretlandi, Írlandi og Norður-Ameríku. Í  Danmörku voru slík prent kölluð skildingavísa (d. skillingsvise) og var vísan vanalega prentuð á fjórar síður með forsíðumynd sem var í fyrstu trérista en síðar meir (á 20. öld) oft ljósmynd. Margar skildingavísur eða ballöðublöð fjalla um morð, ástir og hermenn. Skildingavísur voru fyrri tíma slúðurfréttamennska. Oftast var vísan skrifuð við lag sem fólk þekkti og sem hægt var að syngja. Elsta varðveitta danska skildingavísan er frá 1530. Elstu skildingavísurnar voru handskrifaðar í takmörkuðu upplagi en eftir því sem prent varð vinsælla þá var hægt að fjöldaframleiða þær í stóru upplagi. Farandsalar seldu skildingavísur úti í sveitum en í bæjum voru þær seldar af börnum og vísnakerlingum sem gengu um götur og stræti og sungu eða hrópuðu upp vísurnar til að reyna að selja prentuðu útgáfuna. Þessi sala var bönnuð í Danmörku frá 18. september 1805 og skyldu brot varða þriggja mánaða vist í betrunarhúsi. Vísnakerlingarnar keyptu vísurnar á einn skilding og seldu á tvo skildinga.

Tenglar 
 Odense Universitetsbiblioteks samling af skillingsviser
 Syddansk Sang- og Visecenter på Syddansk Universitet
 Norske (Vestfold) skillingsviser 

Prentun
Íþróttasamband Reykjavíkur

Íþróttasamband Reykjavíkur var stofnað 12. september 1910 af átta íþrótta- og ungmennafélögum í Reykjavík. Megintilgangurinn var að standa að gerð Íþróttavallarins á Melunum sem tekinn var í notkun árið eftir. Þegar nýr íþróttavöllur, Melavöllurinn var reistur á vegum bæjarins árið 1926 var Íþróttasambandið lagt niður. Það telst þó vera forveri Íþróttabandalags Reykjavíkur.

Tilvísanir
Skildingur

Skildingur getur átt við fjölda gjaldmiðla og mynteininga bæði fyrrverandi og núverandi.

Núverandi gjaldmiðlar 
Í dag eru fjögur lönd þar sem gjaldmiðill sem heitir skildingur er í notkun.
 Kenýaskildingur
 Sómalskur skildingur
 Tansanískur skildingur
 Úgandskur skildingur

Fyrrverandi gjaldmiðlar og mynteiningar 
 Austurrískur skildingur, gjaldmiðill Austurríkis fyrir upptöku evrunnar
 Austur-afrískur skildingur, gjaldmiðill notaður í fyrrverandi nýlendum Breska heimsveldsins 
 Breskur skildingur, fyrrverandi mynteining bresks punds
 Írskur skildingur, fyrrverandi mynteining írsks punds
 Skandinavískur skildingur, fyrrverandi mynteining ríkisdalurs sem notað var í Danmörku, Noregi í Svíþjóð

Gjaldmiðlar
Hertford

Hertford (borið fram  eða ) er höfuðstaður sýslunnar Hertfordshire í Englandi. Árið 2011 var mannfjöldi þar um 27.000 manns. Nafnið á engilsaxneskar rætur og þýðir „vaðið þar sem hirtir eru“. Bærinn liggur 35 km frá London og margir bæjarbúar ferðast til og frá London vegna vinnu. Lestir ganga beint frá bænum til Charing Cross.

hertfordshire
Myndvarpi

Myndvarpi er tæki sem notað er til þess að varpa glæru upp á vegg eða hvítt tjald. Myndvarpar eru oftast settir saman úr stórum kassa með lampa og viftu til þess að kæla hann. Á kassanum er stór Fresnel-linsa sem stillir ljósið. Á stöng fyrir ofan kassanum er spegill og linsa sem beina ljósinu fram í staðinn fyrir upp. Oft er hægt að stilla linsuna til þess að stækka myndina eða beinir ljósinu betur.

Myndvarpar voru algengir í skrifstofum og skólum fyrir uppfinningu skjávarpans en í dag er skjávarpinn ásamt gagnvirku töflunni búinn að leysa myndvarpann af hólmi í flestum tilfellum.

Tengt efni 
 Skjávarpi
 Skyggnuvél

Varpar
Gagnvirk tafla

Gagnvirk tafla (einnig smarttafla eða sjaldan snjalltafla) er stór gagnvirkur skjár sem tengist við tölvu og skjávarpa. Skjávarpinn varpar mynd úr tölvunni upp á yfirborð töflunnar en notendur stjórna tölvunni með því að snerta töfluna með penna, fingri eða stíl. Taflan er oftast hengd á vegg eða á standi. Gagnvirkar töflur er að finna í ýmsum umhverfum, meðal annars í skólum og skrifstofum. Í nokkrum löndum er gagnvirkar töflur víða að finna í skólastofum, til dæmis voru þær uppsettar í 26 % af öllum kennslustofum í breskum skólum árið 2004. Fyrir árið 2011 hafði þessi tala hækkað upp í 98 %. Til samanburðar frá og með árið 2009 voru gagnvirkar tölfur uppsettar í um það bil 70–80 íslenskum skólum.

Tengt efni 
 Myndvarpi
 Skjávarpi

Heimildir 

Raftæki

de:Whiteboard#Digitale Whiteboards
Pressa (1. þáttaröð)

Fyrsta þáttaröðin af Pressa var frumsýnd 30. desember 2007 og sýndir voru alls sex þættir.

Aðalleikarar 
 Sara Dögg Ásgeirsdóttir sem Lára Karlsdóttir
 Kjartan Guðjónsson sem Nökkvi
 Þorsteinn Bachmann sem Gestur Sveinsson
 Stefán Hallur Sefánsson sem Stefán
 Annalísa Hermannsdóttir sem Alda Ágústsdóttir
 Arndís Hrönn Egilsdóttir sem Kristín „Stína”
 Orri Huginn Ágústsson sem Viggó

Aukaleikarar 
 Nanna Kristín Magnúsdóttir sem Esther Gunnarsdóttir
 Höskuldur Sæmundsson sem Davíð Ólafsson
 Sveinn Geirsson sem Grétar Jónsson
 Guðjón Þorsteinn Pálmarsson sem Halldór Ásgeirgsson
 Ellert Á. Ingimundarson sem Freyr Magnússon
 Hildigunnur Þráinsdóttir sem Sólveig
 Þorsteinn Gunnarsson sem Karl
 Devika Parikh sem Máni Magnússon
 María Heba Þorkelsdóttir sem Harpa 
 Sveinn Ólafur Gunnarsson sem Ágúst
 Embla Rut Haraldsdóttir sem Sjöfn
 Ása Kara Smáradóttir sem Rakel

Gestaleikarar 
 Jakob Þór Einarsson sem Einar Theodórsson
 Magnús Jónsson sem Jörgen Skarphéðinsson
 Dóra Jóhannsdóttir sem Lilja Dögg

Þættir 

Íslenskir sjónvarpsþættir
Wikimál

Wikimál er einfalt ívafsmál sem notað er á wikivefjum, til dæmis á Wikipediu, og er ætlað til þess að vera einfaldara í notkun en HTML. Wikihugbúnaðurinn umbreytir svo texta sem skrifaður er með wikimáli yfir í HTML til birtingar á vefnum.

Wikimál er ekki eitt staðlað mál heldur fer það eftir gerð wikihugbúnaðar sem notast er við á tilteknum vef hvernig textinn er merktur. Öll wikimál sjá fyrir einfaldri leið til þess að búa til tengla á milli síða á sama vef. Sumir wikivefir, sér í lagi þeir elstu, hafa notað CamelCase til þess að tengja á milli síða en í MediaWiki-hugbúnaðinum var byrjað að notast við hornklofa [[…]]. Venjulega er hægt að notast við HTML að einhverju leyti í bland við wikimál á wikivefjum en það er misjafnt hvaða HTML merkingar eru leyfðar.

Ívafsmál
Wiki
Norður-Lanarkshire

Norður-Lanarkshire (enska: North Lanarkshire, skoska: North Lanrikshire, gelíska: Siorrachd Lannraig a Tuath) er sveitarfélag í miðju Skotlandi sem nær yfir hluta af sögulegu sýslunum Lanarkshire, Dunbartonshire og Stirlingshire. Sveitarfélagið er norðaustan við Glasgow og nær yfir hluta af úthverfum borgarinnar. Íbúafjöldi er um 325 þúsund. Stærstu bæir eru Cumbernauld, Coatbridge, Airdrie, Motherwell, Wishaw, Bellshill og Kilsyth. 

Sveitarfélög í Skotlandi
Suður-Lanarkshire

Suður-Lanarkshire (enska: South Lanarkshire, skoska: Sooth Lanrikshire, gelíska: Siorrachd Lannraig a Deas) er sveitarfélag í miðju Skotlandi sem nær yfir suðurhluta sögulegu sýslunnar Lanarkshire. Sveitarfélagið er suðaustan við Glasgow og nær yfir hluta af úthverfum borgarinnar. Íbúar eru um 312 þúsund. Stærstu bæir eru Hamilton, Lanark, Strathaven, Carluke, Rutherglen, Cambuslang og East Kilbride. 

Sveitarfélög í Skotlandi
Astérix chez Rahàzade

Astérix chez Rahàzade (íslenska: Ástríkur og töfrateppið) er belgísk teiknimyndasaga og 28. bókin í bókaflokknum um Ástrík gallvaska. Hún kom út árið 1987, en birtist einnig sem framhaldssaga í teiknimyndablaðinu Pilote sama ár. Höfundur og teiknari bókarinnar var Albert Uderzo. Bókin hefur enn ekki komið út á íslensku.

Söguþráður 
Sagan hefst skömmu eftir að ævintýrinu um Ástrík og son lýkur. Rómverskir hermenn hafa nýlokið endurbyggingu Gaulverjabæjar. Óðríkur algaula syngur hástöfum, með þeim afleiðingum að helliregn skellur á. Indverskur fakír birtist snögglega á fljúgandi töfrateppi. Hann segist kominn frá konungsveldi á Indlandi sem stríði við langvinna þurrka. Illur stórvesír hyggist nota úrkomuleysið til að fá konungsdótturina fögru Rahàzade  líflátna og sölsa undir sig völdin.

Ástríkur, Steinríkur og Óðríkur halda ásamt fakírnum í austurveg með það fyrir augum að skáldið framkalli rigningu með söng sínum. Þeir lenda í ýmsum erfiðleikum á leiðinni en komast að lokum á áfangastað. Þar reynist Óðríkur hafa misst röddina og útsendarar stórvesírsins reyna að koma honum fyrir kattarnef. Rétt í þá mund sem til stendur að hálshöggva prinsessuna endurheimtir Óðríkur röddina og uns himnarnir gráta.

Fróðleiksmolar 
 Þetta er fyrsta Ástríksbókin sem gerist á Indlandi. Margt í sögunni vísar þó í menningarheim Íslam, sem kom ekki til sögunnar fyrr en löngu eftir sögutíma bókanna.
 Kiwoàlàh stórvesír hyggst steypa konunginum af stóli. Í bókinni segist hann vera frændi Fláráðs stórvesírs úr öðrum vinsælum bókaflokki eftir Coscinny.
 Í bókarlok eru Ástríkur og félagar enn staddir á Indlandi. Þeir eru því fjarri góðu gamni í lokamynd bókarinnar, sem sýnir að venju íbúa Gaulverjabæjar halda átveislu í þorpinu.

Myndasögur
Eden Hazard

Eden Hazard (fæddur 7. janúar 1991) er belgískur knattspyrnumaður sem spilar með Real Madrid. Hann er fjölhæfur leikmaður, sem getur spilað sem leikstjórnandi á miðjunni, sem og á báðum vængjum vallarins. Hann var í bronsliði Belga á HM 2018 og átti stóran þátt í árangri liðsins. Hazard sagði skilið við landsliðið eftir slakt gengi Belgíu á HM 2022.

Hazard var seldur frá franska félaginu Lille OSC til Chelsea árið 2012. Hann Hazard vann úrvalsdeildina tvisvar sinnum, evrópukeppnina tvisvar, enska bikarinn og deildabikarinn. Hann var valinn besti leikmaður deildarinnar 2014-15. 
Hann var með Chelsea til 2019 en fór þá til Real Madrid. Það var draumur hans sem drengur að spila með Real.  Þrátt fyrir að hafa unnið spænska titilinn með Real 2020 var tímabil Hazards litað af meiðslum og í þeim leikjum sem hann spilaði náði hann ekki að skapa mörk líkt og hjá Chelsea. Hann náði sér ekki á strik með Real síðar og var vera hans þar vonbrigði.

Yngri bræður Edens, Kylian og Thorgan, spila einnig knattspyrnu í efstu deildum Evrópu.

Tilvísanir
Hazard, Eden
Xavi

Xavi Hernández Creus (fæddur 25. janúar 1980) er spænskur knattspyrnustjóri og fyrrum knattspyrnumaður. Hann spilaði sem miðjumaður fyrir FC Barcelona (24 ár) og landslið Spánar og Katalóníu. Hann er núverandi stjóri Barcelona.

Titlar

Barcelona
La Liga: 1998–99, 2004–05, 2005–06, 2008–09, 2009–10, 2010–11, 2012–13, 2014–15
Copa del Rey: 2008–09, 2011–12, 2014–15
Supercopa de España: 2005, 2006, 2009, 2010, 2011, 2013
UEFA Champions League: 2005–06, 2008–09, 2010–11, 2014–15
UEFA Super Cup: 2009, 2011
FIFA Club World Cup: 2009, 2011

Al Sadd
Qatar Stars League: 2018–19
Qatar Cup: 2017
Sheikh Jassim Cup: 2017
Emir of Qatar Cup: 2017

Spánn
Spánn U20: FIFA World Youth Championship: 1999
Spain U23: Ólympíuleikar, silfur: 2000
Spánn : HM 2010, EM 2008, EM 2012

Sem knattspyrnustjóri

Al Sadd
Qatar Stars League: 2020–21
Qatar Cup: 2020, 2021
Sheikh Jassim Cup: 2019
Emir of Qatar Cup: 2020, 2021
Qatari Stars Cup: 2019–20

Creus, Xavi Hernández
Spænskir knattspyrnustjórar
Xabi Alonso

Xabi Alonso (fæddur 25. nóvember 1981) er spænskur fyrrum knattspyrnumaður. Hann spilaði sem miðjumaður fyrir meðal annars félagsliðin Liverpool FC, Real Madrid og Bayern München. Einnig spilaði hann fyrir spænska landsliðið.

Alonso, Xabi