alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Munir og minjar

Munir og minjar var íslenskur sjónvarpsþáttur sem fjallaði um íslenska menningarsögu, einkum út frá munum í Þjóðminjasafninu, varðveittum húsum og fornleifarannsóknum. Fyrsti stjórnandi þáttarins var Kristján Eldjárn, þjóðminjavörður. Síðar sáu meðal annars Elsa E. Guðjónsson og Þór Magnússon um þættina. Þættirnir voru um það bil mánaðarlega á dagskrá sjónvarpsins á föstudögum nokkuð reglulega frá 1967 til 1970 en stopulli eftir það. Þeir voru hálftíma langir.

Þættir

Tilvísanir

Íslenskir sjónvarpsþættir
Ríkissjónvarpið
Delta

Delta (hástafur: Δ, lágstafur: δ) er fjórði bókstafurinn í gríska stafrófinu. Stafir sem hafa þróast frá stafnum eru hið rómverska D og kýrillíska De (Д, д). Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 4.

Grískt stafróf
Epsílon

Epsílon (hástafur: Ε, lágstafur: ε) er fimmti bókstafurinn í gríska stafrófinu. Stafir sem hafa þróast frá stafnum eru hið rómverska E og kýrillíska Je (Е, е). Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 5.

Grískt stafróf
Zeta

Þessi grein fjallar um gríska stafinn. Fyrir latneska stafinn, sjá Z.

Zeta (hástafur: Ζ, lágstafur: ζ) er sjötti bókstafurinn í gríska stafrófinu. Stafir sem hafa þróast frá stafnum eru hið rómverska Z og kýrillíska Ze (З, з). Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 7.

Grískt stafróf
Eta

Eta (hástafur: Η, lágstafur: η) er sjöundi bókstafurinn í gríska stafrófinu. Stafir sem hafa þróast frá stafnum eru hið rómverska H og kýrillíska I (И, и). Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 8.

Grískt stafróf
Þeta

Þeta (hástafur: Θ, lágstafur: θ eða ϑ) er áttundi bókstafurinn í gríska stafrófinu. Stafir sem hafa þróast frá stafnum eru hið til dæmis úrelt kýrillíska fita (Ѳ, ѳ). Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 9.

Grískt stafróf
Jóta

Jóta (hástafur: Ι, lágstafur: ι) er níundi bókstafurinn í gríska stafrófinu. Stafir sem hafa þróast frá stafnum eru hið rómverska I og j. Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 10.

Grískt stafróf
Kappa

Kappa (hástafur: Κ, lágstafur: κ eða ϰ) er tíundi bókstafurinn í gríska stafrófinu. Stafir sem hafa þróast frá stafnum eru hið rómverska K og kýrillíska Ka (К, к). Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 20.

Grískt stafróf
Mý (bókstafur)

Mý (hástafur: Μ, lágstafur: μ) er tólfti bókstafurinn í gríska stafrófinu. Stafir sem hafa þróast frá stafnum eru hið rómverska M og kýrillíska Em (М, м). Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 40.

Grískt stafróf

sr:Микро знак
Ný

Ný (hástafur: Ν, lágstafur: ν) er þrettándi bókstafurinn í gríska stafrófinu. N er jafngildið í latneska stafrófinu. Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 50.

Grískt stafróf
Xí

Xí (hástafur: Ξ, lágstafur: ξ) er fjórtándi bókstafurinn í gríska stafrófinu. Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 60.

Grískt stafróf
Ómíkron

Ómíkron (hástafur: Ο, lágstafur: ο) er fimmtándi bókstafurinn í gríska stafrófinu. Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 70.

Grískt stafróf
Pí (bókstafur)

Pí (hástafur: Π, lágstafur: π) er sextándi bókstafurinn í gríska stafrófinu. Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 80.

Grískt stafróf
Hró

Hró (hástafur: Ρ, lágstafur: ρ eða ϱ) er sautjándi bókstafurinn í gríska stafrófinu. Stafir sem hafa þróast frá stafnum eru hið rómverska R og kýrillíska Er (Р, р). Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 100.

Grískt stafróf
Tá (bókstafur)

Tá (hástafur: Τ, lágstafur: τ) er nítjándi bókstafurinn í gríska stafrófinu. Stafir sem hafa þróast frá stafnum eru hið rómverska T og kýrillíska Te (Т, т). Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 300.

Grískt stafróf
Upsílon

Upsílon eða Ypsílon (hástafur: Υ, lágstafur: υ) er tuttugasti bókstafurinn í gríska stafrófinu. Stafir sem hafa þróast frá stafnum eru hið rómverska V, Y, U og W, og kýrillíska U (У, у) og Izhitsa (Ѵ, ѵ). Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 400.

Grískt stafróf
Fí

Fí (hástafur: Φ, lágstafur: φ eða ϕ) er tuttugasti og fyrsti bókstafurinn í gríska stafrófinu. Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 500.

Grískt stafróf
Kí

Kí (hástafur: Χ, lágstafur: χ) er tuttugasti og annar bókstafurinn í gríska stafrófinu. Stafir sem hafa þróast frá stafnum eru hið rómverska X og kýrillíska Kha (Х, х). Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 600.

Tengt efni 
 Kí-kvaðratsdreifing, kí-í-öðru dreifing, χ²-dreifing
 Kí-kvaðratspróf, kí-kvaðrat próf, kjí-kvaðrat prófun, kí-í-öðru próf, kí-í-öðru-próf, χ²-próf

Grískt stafróf
Psí

Psí (hástafur: Ψ, lágstafur: ψ) er tuttugasti og þriðji bókstafurinn í gríska stafrófinu. Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 700.

Grískt stafróf
Ómega

Fyrir sjónvarpsstöðina, sjá Omega.

Ómega (hástafur: Ω, lágstafur: ω) er tuttugasti og fjórði og síðastur bókstafurinn í gríska stafrófinu. Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 800.

Grískt stafróf
Dígamma

Dígamma (hástafur: Ϝ, lágstafur: ϝ) er úreltur stafur í gríska stafrófinu. Rómverska F er jafngildið í latneska stafrófinu. Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 6.

Tenglar 
 Dígamma

Grískt stafróf
Koppa

Koppa (hástafur: Ϟ, Ϙ, lágstafur: ϟ, ϙ) er úreltur stafur í gríska stafrófinu. Rómverska Q er jafngildið í latneska stafrófinu. Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 90.

Tenglar
 Koppa

Grískt stafróf
San

San (hástafur: Ϻ, lágstafur: ϻ) er úreltur stafur í gríska stafrófinu.

Tenglar 
 San

Grískt stafróf
Sampí

Sampí (hástafur: Ϡ, Ͳ, lágstafur: ϡ, ͳ) er úreltur stafur í gríska stafrófinu. Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 900.

Tenglar 
 Sampí

Grískt stafróf
Novosíbírsk

Novosibirsk (rússneska: Новосиби́рск) er borg í Síberíu í Rússlandi. Borgin er við stórfljótið Ob, þar sem Síberíujárnbrautin liggur yfir það. Mannfjöldi var um það bil 1,6 milljónir árið 2016 og er borgin í þriðja sæti á eftir Moskvu og Sankti-Pétursborg. 

Borgir í Rússlandi
Samara

Samara (rússneska: Сама́ра) er borg í Rússlandi. Mannfjöldi var um það bil 1,2 milljónir árið 2013. 

Borgir í Rússlandi
Úfa

Úfa (rússneska: Уфа́) er borg og höfuðborg Lýðveldisins Basjkortostan, sem er hluti Rússneska sambandsríkisins. Borgin er ein af stærstu borgum Rússlands. Hún er miðstöð stjórnmála, stjórnsýslu, efnahags menningar lýðveldisins.

Staðsetning 
Úfa er staðsett í austast í Evrópu undir Úralfjöllum við mörk Asíu. Hún liggur við mót ánna Belaya og Úfa, syðst undir láglendi vestanverðra Úralfjalla.

Saga og efnahagur 
Borgin var byggð að skipan Ívans grimma árið 1574 sem virki til að vernda viðskipti leið yfir Úralfjöllin frá Kazan. Árið 1802 varð borgin höfuðstaður Bashkíríu (síðar Lýðveldið Basjkortostan).

Úfa stækkaði ört á 20. öld og með margvíslega iðnaðframleiðslu. Árið 1956 sameinaðist Úfa nágrannaborginni Chernikovsk, og varð þá miðstöð olíuframleiðslu á Volga-Úral svæðinu. Þar er einnig ýmis efnaiðnaður, timburframleiðsla og miðstöð öflugrar landbúnaðarframleiðslu lýðveldsins. 

Úfa er miðstöð járnbrautar- og vegasamgangna á svæðinu. Í borginni eru mikilvæg menningarsetur með nokkrum öflugum háskólum, tæknistofnunum og fjölmörgum rannsóknastofnana.

Íbúar 
Áætlaður fjöldi borgarbúa er um 1.5 milljón, meirihluti þeirra eru Rússar (54% Rússar). Á síðari árum hefur fólki af öðru þjóðerni fjölgað einkum Bashkírum og Tatörum. Önnur þjóðerni eru Sjúvas, Mari, Úkraínumenn, Mordvinia, Azerar, Armenar, Hvít-rússar, Kazakar, Víetnamar, Lettar, Þjóðverjar og Gyðingar.

Fjarlægðir 
Fjarlægð Úfa frá Moskvu er 1567 km. með lest og 1357 km. með bíl. Það tekur 32 klst. að aka frá frá Moskvu en 2 klst. að fljúga. Borgin er á tímabelti Yekaterinburg (YEKT/YEKST) eða á samræmdum alþjóðatíma UTC+5)

Myndir

Sjá einnig 
Lýðveldið Basjkortostan

Borgir í Rússlandi
Vladívostok

Vladívostok (rússneska: Владивосто́к) er borg í fylkinu Prímorja í suðausturhluta Rússlands. Mannfjöldi var tæplega 594 þúsund íbúar árið 2002 en átta árum seinna, 2010, hafði fækkað í borginni og bjuggu þá rétt rúmlega 592 þúsund íbúar í Vladívostok.

Borgir í Rússlandi
Petropavlovsk-Kamtsjatskíj

Petropavlovsk-Kamtsjatskíj (rússneska: Петропа́вловск-Камча́тский) er borg í Kamsjatka í Rússlandi. Mannfjöldi var um það bil 180 þúsund árið 2010. 

Borgir í Rússlandi
Hurð

Hurð er viðar-, málm-, gler- eða plastfleki sem notaður er til að loka dyrum á byggingum eða öðru opi og eru allt frá því vera aðeins nokkrar fjalir negldar saman til að byrgja op til þess að vera til dæmis knúnar með rafmagni. Flestar hurðir haldast lokaðar með hlaupjárni sem er læsingarjárn í lás sem fellur inn í dyrastafinn þegar lokað er og tengist hurðarhúninum. Hurð má ekki rugla saman við dyrnar, en dyr eru opið sjálft, ólíkt því sem gerist í ensku, door.

Venjulegar hurðir svo sem flestar bílahurðir og vængjahurðir, leika á hjörum en þó ekki allar. Rennihurðir sem dæmi eru festar öðrum megin við vegg eða inn í þeim og rennt eða renna sjálfkrafa til hliðar inn í fals, til dæmis margar lyftuhurðir, eða harmóníkuhurðir sem falla saman í minni einingar. Einnig eru til fellihurðir eins og rimlahurðir úr málmi sem er rennt fyrir verslanir eftir lokun. Á kastölum má oft sjá vinduhurðir sem er undið upp með togvindu. 

Hurðir koma í mörgum stærðum og gerðum og eru smíðaðar úr mörgum efnum, til dæmis furu, oregon furu (pine) mahóní, plast eða stáli.

Hurðir koma fyrir í íslenskum málsháttum, saman ber „Þar skall [hurð] nærri hælum“. Sá málsháttur þýðir að eitthvað hafi næstum gerst sem ef það hefði gerst þá hefði það verið slæmt ef það hefði gert. Sú saga kemur frá Sæmundi fróða þegar hann var í háskóla í Evrópu og hurð skall næstum á hælinn hans en það gerðist ekki heldur skall nærri hælnum hans.  Einnig í orðtakinu „Að reisa sér hurðarás um öxl“. Það orðtak er gamalt og merking þess því óræð og hver merking höfundar er eins og hún birtist honum þegar ortakið var skapað.

Talað er um að hurð sé of rík í falsinu ef hún er of stór miðað við dyraumbúnaðinn eða hafi hún bólgnað út af raka og erfitt reynist að loka henni.

Tilvísanir

Tenglar 

 Hurðir, skrár og húnar; grein í Morgunblaðinu 1992

Byggingarlist
Tá

Tær eru útlimir á fæti manna og sumra dýra. Margar dýrategundir, svo sem kötturinn, ganga á tánum og flokkast því sem táfetar. Menn og önnur dýr sem ganga á iljum eru ilfetar, og dýr sem ganga á hófum eru naglfetar.

Sá staður á fætinum sem tærnar eru á er nefndur tárót eða tástaður.

Tærnar fimm 
Tærnar hafa ekki eins föst heiti og fingurnir en stóratá er sú tá sem hefur flest heiti. Stundum eru tánum gefin sérstök nöfn eftir staðsetningu á landinu og er það sett í sviga með útskýringum um stað.
 Stóratá, langatá, þumaltá eða hin mesta táin (Skagafjarðar- og Dalasýslu: Vigga; Eyjafirði: Dyrgja og Stóra-Jóa)
 Önnur tá (Skagafjarðar- og Dalasýslu: Háa-Þóra; Eyjafirði: Bauga og Nagla-Þóra)
 Þriðja tá (Skagafjarðar- og Dalasýslu: Stutta-Píka; Eyjafirði: Geira og Langa-Dóra)
 Fjórða tá (Skagafjarðar- og Dalasýslu: Litla-Gerður; Eyjafirði: Búdda og Stutta-Jóra)
 Lítla tá (Skagafjarðar- og Dalasýslu: Lilla; Eyjafirði: Grýta og Litla-Lóa)

Tengt efni 
 Fingur

Tenglar

Heimildir

Fótur
Vanessa Hudgens

Vanessa Anne Hudgens (fædd 14. desember 1988) er bandarísk leik- og söngkona. Hún þreytti frumraun sína í Hollywood kvikmyndunum Thirteen og Thunderbirds, áður en hún varð fræg árið 2006 eftir að hafa leikið Gabriellu Montez í High School Musical-myndunum. Við tökur á myndunum kynntist Vanessa lífsförunauti sínum, Zac Efron en heyrst hafa sögusagnir um að þau séu trúlofuð. Vanessa hóf söngferil og gaf út fyrstu sólóplötuna sína, V, árið 2006. Önnur plata hennar, Identified, var gefin út 1. júlí 2008. Hún er andlit vörumerkjanna Neutrogena, Sears og Eckō.

Æska 
Vanessa fæddist í Salinas, Kaliforníu, og er dóttir Ginu (upprunalega Guangco) og Greg Hudgens. Hún á systur, Stellu Theodoru Hudgens (fædd 13. nóvember 1995 í San Diego). Faðir Vanessu er af bandarískum og írskum ættum, en móðir hennar, sem ólst upp í Manila, er af filipseyskum, spænskum og kínverskum ættum. Hudgens var kennt heima eftir sjöunda bekk í Orange Conty School of Arts.

Þegar Vanessa var 8 ára, kom hún fram sem söngvar í leikhúsi í bæjaruppsetningu af Carousel, Galdrakarlinum frá Oz, The King and I, Music Man og Öskubusku á meðal annarra. Hún fékk fyrsta verkefnið sitt þegar vinir hennar gátu ekki farið í áheyrnarprufur fyrir auglýsingu og spurðu Vanessu hvort hún vildi fara.

Heimildir 
 

Bandarískir leikarar
Fólk fætt árið 1988
CGS-kerfi

CGS-kerfi er gamalt kerfi mælieininga, sem byggðist á grunneiningunum sentimetra (cm), grammi (g) og sekúndu (s). SI-kerfið hefur að mestu komið í stað cgs-kerfisins.

Afleiddar mælieiningar 
 bar (þrýstingur)
 biot (rafstraumur)
 dyn (kraftur)
 erg (orka)
 gauss (G) og oersted (Oe) (segulsviðsstyrkur)
 kayser (öldunúmer)
 maxwell (segulfæðisstyrkur)
 poise (aflfræðileg seigja)
 statcoulumb (esu) (rafhleðsla)
 statvolt (statV) (rafspenna)
Guðmundur frá Miðdal

Guðmundur Einarsson frá Miðdal í Mosfellssveit (f. 5. ágúst 1895, d. 23. maí 1963) var íslenskur listamaður sem var allt í senn: teiknari, grafíklistamaður, málari, myndhöggvari, ljósmyndari, kvikmyndagerðarmaður, rithöfundur og fjallgöngumaður. Synir hans, Guðmundur (betur þekktur sem Erró), er þekktur myndlistarmaður og Ari Trausti er þekktur jarðfræðingur og rithöfundur.

Guðmundur var á sinni tíð einn af mest áberandi myndlistarmönnum landsins. Kom það til vegna þess að hann fékkst við margar myndlistargreinar, var einkar afkastamikill, hélt margar sýningar heima og heiman, á mörg verk á opinberum stöðum og var mikilvirkur í félagsmálum myndlistarmanna og einnig í víðtækri og oft óvæginni umræðu um menningu og listir. Viðhorf byggðust meðal annars á klassíkri myndlist, rómantík, virðingu fyrir þjóðlegum gildum, áhuga á framandi þjóðum, andlegum hefðum og hlutbundnum verkum en ekki afstrakt list enda þótt hann hneigðist nokkuð langt í þá átt á efri árum. Viðhorfin voru umdeild og málafylgni Guðmundar og um margt öflug en fáguð framkoma vöktu verulega athygli, einkanlega eftir að módernisminn vann á hérlendis upp úr síðaðri heimsstyrjöldinni.

Guðmundur var menntaður í myndlist hér heima (1911–13 hjá Stefáni Eiríkssyni og 1916 hjá Ríkarði Jónssyni og Þórarni B. Þorlákssyni), í Kaupmannahöfn (1919–20) og loks í München (1920–25).

Guðmundur var umdeildur meðan hans naut við. Um skeið var hans sjaldan minnst á fræðilegum vettvangi en undanfarinn ár hefur áhugi á verkum hans, fjölhæfni og afstöðu vaxið. Eftir Guðmund liggja þúsundir verka; olíumálverk, skúlptúrar, glerlistarverk, vatnslitamyndir, grafík og keramik (í þeim greinum var hann brautryðjandi), teikningar, húsgögn sem hann hannaði, ásamt skartgripum, kopar- og silfurmunum, görðum, stökum húsum og veggskreytingum. Enn fremur liggja eftir hann bækur, ljósmyndir og kvikmyndir. Guðmundur var einn frumherja fjallamennsku á Íslandi, landkönnuður, ötull náttúruverndarmaður, skógræktarmaður, ferðalangur og ferðafrömuður, auk þess að vera meðal slyngari veiðimanna landsins.

Safn ljósmynda eftir Guðmund er geymt í Þjóðminjasafninu, kvikmyndir hans eru geymdar í Kvikmyndasafninu. Árið 1997 kom út ævisagan Guðmundur frá Miðdal eftir Illuga Jökulsson, æviminningar Lydiu Pálsdóttur Zeitner-Sternberg, seinni eiginkonu hans, komu út árið 1992 í bókinni Lífsganga Lydiu.

Tenglar 
Heimasíða Guðmundar frá Miðdal
 Leirbrennsla; grein í Morgunblaðinu 1930
 Guðmundur frá Miðdal á Umm.is 

Íslenskir myndlistarmenn
Handhafar Hinnar íslensku fálkaorðu
Jens Eyjólfsson

Jens Eyjólfsson (3. desember 1879 – 10. ágúst 1959) var trésmiður og byggingameistari og byggði mörg af merkustu húsum sem reist voru á fyrri hluta 20. aldar í Reykjavík. 

Jens fæddist á Hvaleyri við Hafnarfjörð, sonur hjónanna Eyjólfs Eyjólfssonar, sjómanns og Helgu Einarsdóttur. Hann hóf ungur nám í trésmíði, lærði fyrst í Hafnarfirði, en síðan í Reykjavík hjá Guðmundi Jakobssyni sem talinn var einn lærðasti byggingameistari í Reykjavík í þá daga. Að trésmíðanámi loknu stundaði hann framhaldsnám í dráttlist í kvöldskóla iðnaðarmanna, en það var áður en Iðnskólinn í Reykjavík var stofnaður. Að því loknu sigldi Jens til Kaupmannahafnar og dvaldist þar í 2 ár. Þar vann hann að húsasmíði og stundaði jafnframt nám í húsagerðarlist. Árið 1903 kom hann aftur til Íslands, og 3. desember hóf hann starf sitt, sem byggingameistari í Reykjavík. 

Fyrsta verk Jens Eyjólfssonar í Reykjavík sem sjálfstæðs byggingameistara, var að teikna og byggja timuburverksmiðjuna Völund, og setja niður allar trésmíðavélarnar. Síðan rekur hver stórbyggingin aðra, sem hann byggir, þótt hann hafi ekki gert uppdrætti að þeim. Þar á meðal má nefna: Hús Sláturfélags Suðurlands, gasstöðina, pósthúsið, hús Nathans & Olsens (síðar Reykjavíkur apótek), hús Sambands íslenskra samvinnufélaga, verslunina Edinborg, Laugavegs Apótek, Landakotskirkju, Landakotsspítala og verslunarhús Árna Jónssonar

Tenglar 
 Jón Eyjólfsson - minning; grein í Morgunblaðinu 1959
 Verk hans lofa meistarann; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1976

Íslenskir smiðir
Hraunsfjörður

Hraunsfjörður er fjörður á norðanverðu Snæfellsnesi, sem gengur inn úr Kolgrafafirði. Hann er langur en þröngur. Berserkjahraun liggur að Hraunsfirði og hefur runnið út í hann þannig að það þrengir mjög að honum. Þar sem hann er þrengstur heitir Mjósund og var Hraunsfjörður brúaður þar árið 1961, fyrstur íslenskra fjarða. Á flóði og fjöru er út- og innstreymi undir brúnni svo mikið að straumurinn líkist beljandi stórfljóti. Ný brú var reist utar yfir fjörðinn árið 1993 og liggur þjóðvegurinn á milli Stykkishólms og Grundarfjarðar um hana nú.

Á hálendinu upp af Hraunsfirði eru tvö góð veiðivötn, Hraunsfjarðarvatn og Baulárvallavatn.

Snæfellsnes
Kolgrafafjörður

Kolgrafafjörður er fjörður á norðanverðu Snæfellsnesi og næsti fjörður austan við Grundarfjörð. Við fjörðinn stendur bærinn Kolgrafir sem hann gæti heitið eftir. Fornt nafn á Kolgrafafirði er Urthvalafjörður, en hugsanlega hefur það nafn aðeins átt við ytri hluta fjarðarins, áður en Hraunsfjörður skerst úr honum til austurs. Í dag eru þessir tveir firðir almennt aðgreindir í tali og á kortum og að Urthvalafjörður taki við framan við miklar grynningar fremst í Kolgrafafirði sem einmitt voru notaðar til að brúa fjörðinn.

Fjörðurinn brúaður 
Fjörðurinn er frekar grunnur eða rétt um 40 metra þar sem hann er dýpstur og miklar grynningar. Brú var lögð yfir fjörðinn árið 2004 með því að byggja upphækkanir hvoru megin á grynningum og brúa svo eiðið með 230 metra langri brú, með 150 metra virku vatnsopi undir. Stytti brúin leiðina á milli Grundarfjarðar og Stykkishólms um rúma 6 kílómetra.

Síldardauðinn í Kolgrafafirði 
13. desember 2012 drapst mikið magn síldar í firðinum innan við brúna og er talið að um 30 þúsund tonn hafi drepist vegna súrefnisskorts. Fjörurnar voru bæði fullar af síld sem og botn fjarðarins enda hann mjög grunnur. Aftur varð samskonar síldardauði í firðinum þann 1. febrúar 2013 og þá er talið að um 22 þúsund tonn hafi þá drepist. 

Líkur hafa verið leiddar að því að hversu lítill sjór kemst inn og út úr firðinum undir brúna gæti hafa valdið þessum súrefnisskorti. Ekki er vitað um önnur slík tilfelli utan eina frásögn frá 1941, en þá komu breskir hermenn að bænum Kolgröf og náði bóndinn í síld í fjöruna sem þar hafði samkvæmt dagbókarfærslum hanns flotið þar dauð á land.

Heimildir

Tenglar 

 Mynd sem sýnir brúnna yfir fjörðinn, teknar af Kjartani Pétri Sigurðsyni árið 2004 þegar brúi var byggð .

Snæfellsnes
Firðir á Íslandi
Grundarfjörður (fjörður)

Grundarfjörður er fjörður á norðanverðu Snæfellsnesi. Við fjörðinn stendur samnefnt kauptún, Grundarfjörður. Áður var fjörðurinn kallaður Kirkjufjörður eftir einkennisfjalli fjarðarins, Kirkjufelli, sem Danir kölluðu Sykurtopp (Sukkertoppen). Utar í firðinum er Stöðin, annað sérstakt fjall, en suður af Grundarfirði eru Helgrindur og önnur fjöll í Snæfellsnesfjallgarði.

Snæfellsnes
Firðir á Íslandi
Grundarfjörður
Charlton Heston

Charlton Heston (fæddur sem John Charles Carter í Evanstone, Illinois, 4. október 1923, látinn 5. apríl 2008) var bandarískur leikari og Óskarsverðlaunahafi. Hann er þekktastur fyrir túlkun sína á Móse í Boðorðunum tíu, sem Taylor í Apaplánetunni og Judah Ben-Hur í samnefndri kvikmynd, Ben-Hur.

Tenglar 

Bandarískir leikarar
Óskarsverðlaunahafar í flokki besta karlleikara í aðalhlutverki
Hróarskeldufjörður

Hróarskeldufjörður er langur og mjór fjörður sem liggur í suður úr mynni Ísafjarðar á norðausturhluta Sjálands í Danmörku. Við suðurenda fjarðarins er nesið Bognæs og innan við það bærinn Hróarskelda. Fjörðurinn skilur á milli Hornsherred, sem er nesið milli fjarðarins og Ísafjarðar, og Norður-Sjálands. Tvær eyjar eru í firðinum; Elleore og Eskilsø.

Fjörðurinn er þekktur fyrir fjölda af minjum frá Víkingaöld sem hefur fundist þar, meðal annars Skuldelevskipin sem sökkt var í firðinum 1070 til að verjast innrásarher, og eru nú til sýnis í Víkingaskipasafninu í Hróarskeldu.

Firðir í Danmörku
Hróarskelda
Bolli Gústavsson

Bolli Gústavsson (17. nóvember 1935 – 27. mars 2008) var sóknarprestur í Hrísey og Laufási, og vígslubiskup á Hólum í Hjaltadal frá 1991 til 2002.

Æviferill
Bolli fæddist á Akureyri. Foreldrar hans voru hjónin Gústav Elís Berg Jónasson (1911–1990) rafvirkjameistari og Hlín Jónsdóttir (1911–1973) húsfreyja.

Bolli lauk guðfræðiprófi frá Háskóla Íslands 1963 og vígðist sama ár sóknarprestur í Hrísey. Hann var skipaður sóknarprestur í Laufási 1966 og gegndi því embætti til 1991, þegar hann varð vígslubiskup á Hólum. Árið 2002 lét hann af embætti vígslubiskups vegna heilsubrests.

Bolli var um tíma formaður Æskulýðssambands kirkjunnar í Hólastifti, og Prestafélags hins forna Hólastiftis. Hann var einnig formaður Hólanefndar 1991-2002. Þá var hann formaður úthlutunarnefndar listamannalauna um árabil. 

Eftir að Bolli tók við embætti vígslubiskups beitti hann sér fyrir byggingu Auðunarstofu hinnar nýju á Hólum. Húsið nýtist sem fræði- og fundaraðstaða. Með hans milligöngu fékkst faglegur og fjárhagslegur stuðningur norskra aðila við verkið.

Kona Bolla var Matthildur Jónsdóttir (f. 1936) hárgreiðslumeistari. Þau eignuðust 6 börn.

Ritstörf
Bolli var kunnur fyrir ritstörf, bæði fyrir blöð og tímarit, og tók saman dagskrár um skáld og skáldskap til útvarpsflutnings. Hann ritstýrði tímaritinu Heima er best um tveggja ára skeið. 

Bolli gaf út eftirtaldar bækur:

 Bolli Gústavsson: Fjögur skáld í för með presti. Bragi Sigurjónsson, Hjörtur Pálsson, Heiðrekur Guðmundsson, Kristján frá Djúpalæk. Skjaldborg, Akureyri 1978.
 Bolli Gústavsson: Ýmsar verða ævirnar. Skjaldborg, Akureyri 1980. Æviþættir
 Bolli Gústavsson: Vorganga í vindhæringi. Á mótum ljóðs og sögu. Almenna bókafélagið, Rvík 1982. Verðlaunabók á 25 ára afmæli AB.
 Bolli Gústavsson: Litið út um ljóra - þættir. Skjaldborg, Akureyri 1985.
 Bolli Gústavsson: Borðnautar - ljóð. Menningarsjóður, Rvík 1986. Hringur Jóhannesson myndskreytti.
 Björn Halldórsson í Laufási: Ljóðmæli. Skálholt, Rvík 1994. Bolli Gústavsson annaðist útgáfuna og ritaði inngang: 'Upprisuskáld'.
 Bolli Gústavsson: Lífið sækir fram. Skálholtsútgáfan, Rvík 2007. Predikanir og ljóð. Bókin var gefin út að frumkvæði fjölskyldu Bolla. 

Bolli var góður teiknari og myndskreytti bækur, bæði eigin og annarra. Einnig hélt hann sýningar á teikningum sínum.

Heimildir 
 Minningargreinar í Morgunblaðinu, 4. apríl 2008.

Íslenskir prestar
Vígslubiskupar
Íslensk skáld
Íslenskir rithöfundar
Vígslustig klerka

Vígslustig klerka á miðöldum voru sjö, sem skiptust í fjórar lægri vígslur og þrjár æðri vígslur.

Lægri vígslur voru:
 Ostiarius (latínu: „dyravörður“) — Hlutverk: Dyravörður og hringjari í kirkju.
 Lector (latínu: „lesandi“) — Hlutverk: Lesari við tíðagjörð.
 Exorcista (latínu: „særingamaður“) — Hlutverk: Aðstoðarmaður við skírn og fleiri athafnir.
 Acoluthus (latínu: „stuðningsmaður“), stundum ritað akólútus eða akólútur — Hlutverk: Ljósberi við messur. 

Æðri vígslur voru:
 Undirdjákni eða súbdjákn — Hlutverk: Aðstoðarmaður við messuflutning.
 Djákni eða djákn — Hlutverk: Aðstoðarmaður við messuflutning.
 Prestur — Hlutverk: Öll venjubundin þjónusta í söfnuði.

Heimild
 Kristni á Íslandi I, Rvík 2000, bls. 220.

Neðanmálsgreinar

Kristni

de:Niedere Weihe
en:Minor orders
eo:Minoraj ordinoj
es:Órdenes menores
fr:Ordres mineurs
it:Ordini minori
nl:Lagere en hogere wijdingen
pl:Święcenia niższe
pt:Ostiário
ru:Малые чины
sv:Lägre vigningarna
Undirdjákni

Undirdjákni (eða súbdjákn frá latneska orðinu sub sem þýðir „undir“) er maður sem hefur tekið fimm vígslustig af sjö sem þurfti til fullrar preststignar í kaþólskum sið.

Tengt efni 
 Vígslustig klerka á miðöldum

Heimild 
 Kristni á Íslandi I, Rvík 2000, bls. 220.

Kristni