alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Stríðið um lindirnar sjö

Stríðið um lindirnar sjö (franska: La Guerre des sept fontaines) er tíunda bókin í sagnaflokknum um Hinrik og Hagbarð eftir belgíska myndasöguhöfundinn Peyo. Sagan birtist í myndasögublaðinu Sval á árinu 1959 en kom út á bókarformi árið 1961.

Söguþráður 
Hinrik og Hagbarður leita skjóls í yfirgefnum kastala, en uppgötva að þar býr vinalegur draugur. Draugurinn reynist vera fyrrum borgarmeistarinn Aðalgeir Eydalín, sem rekur sögu sína. Hann hafði verið vinsæll stjórnandi en hneigður til víndrykkju. Galdranorn hafði veitt honum þá ósk að vatnsból borgarinnar fylltust af víni, sem endaði með ósköpum. Nornin fékkst ekki til að breyta galdrinum, en þurrkaði þess í stað vatnslindir borgarinnar algjörlega með þeim afleiðingum að íbúarnir flúðu og Aðalgeir varð dæmdur til að ganga aftur uns lögmætur afkomandi hans byggði borgina að nýju.

Hinrik og Hagbarður ákveða að aðstoða drauginn ógæfusama og hafa upp á nálægri galdranorn. Sú reynist ekki geta hjálpað þeim, en meðan á heimsókninni stendur kemur Yfirstrumpur í heimsókn og býðst til að hjálpa. Strumparnir kenna félögunum að útbúa vatnskvist, sem tekst að draga fram vatn að nýju í vatnslindunum þurru. Þar með er fyrri hluti verkefnis þeirra Hinriks og Hagbarðs leystur, en enn er þó eftir að hafa upp á réttum afkomanda.

Þegar fregnir berast af því að vatn sé komið á ný í lindirnar sjö þyrpast að menn sem gera tilkall til að vera afkomendur Aðalgeirs Eydalíns. Flestir reynast þeir vera svikahrappar, sem varpa Hinrik og Hagbarði í dýflissu. Þeim tekst þó að sleppa, hafa upp á réttmætum erfingja og hrekja svikarana á braut. Aðalgeir gleðst innilega og hverfur í eitt skipti fyrir öll.

Íslensk útgáfa 
Stríðið um lindirnar sjö kom út hjá bókaútgáfunni Iðunni árið 1983 í þýðingu Bjarna Fr. Karlssonar. Hún var þriðja Hinriks og Hagbarðs-bókin sem kom út á íslensku.

Myndasögur
Sukarno

Sukarno (f. 6. júní 1901 – d. 21. júní 1970) var fyrsti forseti Indónesíu og gegndi því embætti á árunum 1945 til 1967.

Sukarno var leiðtogi sjálfstæðisbaráttu Indónesíu frá Hollandi. Hann var einn helsti leiðtogi þjóðernishreyfingar Indónesíumanna á hollensku nýlenduárunum og eyddi meira en áratug í fangelsi Hollendinga þar til hann var leystur úr haldi af innrásarmönnum japanska keisaraveldisins í seinni heimsstyrjöldinni. Sukarno og aðrir þjóðernissinnar unnu með innrásarhernum til þess að afla Japönum stuðning meðal Indónesíumanna í skiptum fyrir hjálp Japana við að breiða út þjóðernishyggju. Þegar Japanir gáfust upp fyrir Bandamönnum lýsti Sukarno ásamt Mohammad Hatta yfir sjálfstæði Indónesíu þann 17. ágúst 1945. Sukarno var útnefndur fyrsti forseti landsins. Hann fór fyrir andspyrnu Indónesíumanna gegn tilraunum Hollendinga til að ná aftur völdum yfir nýlendu sinni þar til Hollendingar viðurkenndu sjálfstæði Indónesíu árið 1949. Rithöfundurinn Pramoedya Ananta Oer skrifaði um Sukarno að hann hefði verið „eini asíski nútímaleiðtoginn sem tókst að sameina fólk með svo margvíslegan þjóðernis-, menningar- og trúarbakgrunn án þess að úthella einum blóðdropa.“

Eftir stormasamt tímabil þingbundins lýðræðis kom Sukarno á fót gerræðislegu stjórnarkerfi sem hann kallaði „leiðbeint lýðræði“ árið 1957 og tókst að binda enda á óstöðugleika og uppreisnaröldu sem ógnaði framtíð ríkisins. Á sjöunda áratugnum leiddi Sukarno Indónesíu talsvert til vinstri með því að veita indónesíska kommúnistaflokknum stuðning og vernd. Með þessu vann hann sér inn óvild bæði hersins og íslamista. Hann tók líka ýmsar róttækar ákvarðanir í utanríkismálum sem áttu að snúast gegn heimsvaldsstefnu með aðstoð Sovétríkjanna og Kína. 30. septemberhreyfingin árið 1965 leiddi til þess að indónesíski kommúnistaflokkurinn var lagður í rúst árið 1967 og Sukarno steypt af stóli. Hann eyddi því sem hann átti eftir ólifað í stofufangelsi.

Dóttir Sukarnos, Megawati Sukarnoputri, var forseti Indónesíu frá 2001 til 2004.

Tilvísanir

Forsetar Indónesíu
Landið týnda

Landið týnda (franska: Le Pays maudit) er tólfta bókin í sagnaflokknum um Hinrik og Hagbarð eftir belgíska myndasöguhöfundinn Peyo. Sagan birtist í myndasögublaðinu Sval á árinu 1961 en kom út á bókarformi árið 1964.

Söguþráður 
Konungurinn þjáist af þunglyndi og tilraunir Hinriks og Hagbarðs til að létta lund hans koma fyrir ekkert. Skemmtikraftar reyna að koma kóngi í gott skap í von um verðlaun, þar á meðal einn sem reynist hafa að sýna innilokaðan strump í búri. Félagarnir frelsa strumpinn sem segir frá því að mikil ógn vofi yfir Strumpalandi. Hinrik og Hagbarður hyggjast rjúka af stað til bjargar, en kóngurinn vill ólmur fara með og hlustar ekki á neinar úrtöluraddir.

Félagarnir leita á náðir galdrakarls sem bregður upp mynd í kristalskúlu sinni af Strumpaþorpi í rjúkandi rúst og Yfirstrumpi fjötruðum. Þeir halda strax af stað, en taka þó fyrst með sér galdrastarf sem töfrar fram vatnsuppsprettur með réttri meðhöndlun. Eftir göngu um fenjasvæði, eyðimerkur og snjóbreiður koma þeir á áfangastað. Þar verður fyrir þeim eldspúandi dreki. Drekinn er í eigu óþokka sem þrælkar strumpana til að vinna í demantanámu. Þeir rota drekann og yfirbuga eigandann en þurfa að finna leið til að gera dýrið óskaðlegt. Þeim hugkvæmist að nota töfrakvistinn til að slökkva í elduppsprettunni í iðrum dýrsins. Þeir snúa aftur til síns heima.

Íslensk útgáfa 
Landið týnda kom út hjá bókaútgáfunni Iðunni árið 1983 í þýðingu Bjarna Fr. Karlssonar. Hún var fjórða Hinriks og Hagbarðs-bókin sem kom út á íslensku.

Myndasögur
Rokk gegn her

Rokk gegn her voru rokktónleikar í Laugardalshöll haldnir þann 13. september 1980 á vegum Samtaka herstöðvaandstæðinga. Tónleikarnir áttu sér erlendar fyrirmyndir og var til að mynda horft til breskra tónleikaraða með yfirskriftinni Rock Against Racism.

Myndlistar- og tónlistarmaðurinn Tolli var framkvæmdastjóri tónleikanna, sem voru í raun alhliða listasamkoma. Til að mynda voru tveir veggir Laugardalshallar þaktir gríðarstórum myndverkum sem fólu í sér friðarboðskap. Dagana fyrir Rokk gegn her birtust leikarar út um alla Reykjavík íklæddir hermannabúningum og komið var fyrir sandpokabyrgjum á fjölförnum gatnamótum. Þar var á ferðinni leikhópurinn Táragas sem tróð upp á tónleikunum og flutti ásamt Karli Sighvatssyni tónverk meðan kvikmynd frá inngöngu Íslands í Atlantshafsbandalagið var sýnd á skjá.

Hljómsveitirnar Mezzoforte, Þursaflokkurinn og Utangarðsmenn spiluðu. Um 3000 manns sóttu tónleikanna að sögn skipuleggjenda.

Íslensk grasrótarstjórnmál
Aðgerðastefna
Tónleikar á Íslandi
1980
Hámhorf

Hámhorf, gleypigláp eða maraþonáhorf er heiti á því þegar fólk horfir á marga sjónvarpsþætti eða bíómyndir í röð í einni setu. Auknar vinsældir hámhorfs á 2. áratug 21. aldar tengjast streymisveitum á borð við Netflix, Hulu og Amazon Video. Gögn frá þessum streymisveitum sýndu að yfir 64% notenda stunduðu hámhorf að minnsta kosti einu sinni á ári.

Tilvísanir

Sjónvarpsþættir
Dire Straits

Dire Straits var bresk rokkhljómsveit stofnuð árið 1977 af bræðrunum Mark Knopfler (sólógítar og söngur) og David Knopfler (ritmagítar) auk John Illsley (bassi) og Pick Withers (trommur). Lög sveitarinnar einkenndust af einföldum útsetningum og grípandi gítarstefum sem Mark Knopfler lék. Margir af textum sveitarinnar fjölluðu um eftirsjá. Fyrsta breiðskífa sveitarinnar, Dire Straits, kom út 1978 og innihélt smellina „Down to the Waterline“ og „Sultans of Swing“. Næstu ár komu út breiðskífurnar Communiqué, Making Movies og Love Over Gold með smellum á borð við „Romeo and Juliet“ og „Tunnel of Love“. Vinsældir sveitarinnar náðu hámarki með plötunni Brothers in Arms sem kom út 1985. Platan innihélt smellina „Money for Nothing“, „Brothers in Arms“ og „Walk of Life“. Hún fór beint í 1. sæti breska hljómplötulistans og var 228 vikur á listum. Þetta var ein af fyrstu plötunum sem var bæði unnin og gefin út á stafrænu formi. Geisladiskurinn með plötunni var sá fyrsti í heimi sem seldist í meira en milljón eintökum. Eftir þessar vinsældir og vel heppnað tónleikaferðalag hætti Mark Knopfler í hljómsveitinni og 1988 lýsti hann því yfir að hún væri hætt. Hljómsveitin kom þó saman nokkrum sinnum næstu ár og árið 1991 kom út ný stúdíóplata, On Every Street. Platan hlaut dræmar viðtökur. Í kjölfarið fór hljómsveitin í tveggja ára tónleikaferðalag sem reyndist meðlimum mjög erfitt og varð til þess að Mark Knopfler hætti endanlega.

Breiðskífur
Dire Straits (1978)
Communiqué (1979)
Making Movies (1980)
Love over Gold (1982)
Brothers in Arms (1985)
On Every Street (1991)

Breskar hljómsveitir
MARPOL 73/78

MARPOL 73/78, MARPOL-samningurinn eða Alþjóðasamningur um varnir gegn mengun frá skipum, 1973, með breytingum samkvæmt bókun 1978 frá 17.2.1978 er mikilvægur alþjóðlegur samningur um umhverfismál. Hann var saminn af Alþjóðasiglingamálastofnuninni. Tilgangur hans er að draga úr mengun í hafi, þar með talið sorpmengun, olíumengun og loftmengun. 

Upphaflegi samningurinn var undirritaður 17. febrúar árið 1973. Núverandi samningur inniheldur einnig bókun frá 1978. Hann tók gildi 2. október 1983. Sex viðaukar eru við samninginn og þurfa aðildarríki að fullgilda þá sérstaklega. Árið 2022 höfðu 160 ríki undirritað samninginn með viðaukum I-II en síðan fækkar ríkjum sem undirritað hafa síðari viðauka. Ísland gerðist aðili að samningnum árið 1983 og fullgilti viðauka I og II 1985 og viðauka III og V árið 1989. Viðauki VI var fullgiltur 2018 og viðauki IV 2019.

Viðaukar

Alþjóðasamningar
Umhverfisréttur
Mengun
Tórsvöllur

Tórsvöllur er knattspyrnuvöllur í Gundadal í Þórshöfn, Færeyjum. Völlurinn var byggður árið 1999 sem þjóðarleikvangur Færeyja og tekur 6.040 í sæti. Árið 2011 voru flóðljós reist og árið 2017 var farið í umbætur. Áður hafði landsliðið spilað á Toftum á Svangaskarðvelli.

Tengt efni
Færeyska knattspyrnulandsliðið

Knattspyrnuleikvangar
Knattspyrna í Færeyjum
Færeyska karlalandsliðið í knattspyrnu

Færeyska knattspyrnulandsliðið  (færeyska: Føroyska fótbóltsmanslandsliðið) er fulltrúi Færeyja á alþjóðlegum mótum og er stjórnað af Færeyska knattspyrnusambandinu. Núverandi þjálfari er Håkan Ericson.

Færeyjar urðu meðlimir FIFA árið 1988 og UEFA árið 1990 og eru þeir 4 smæsta UEFA-þjóðin. En frá 1930 til 1988 höfðu Færeyingar eingöngu spilað við nágrannaþjóðir og eyjur. Árin 1989 og 1991 tók liðið þátt í Eyjaleikunum (þar sem smáeyjar spiluðu) og unnu þeir bæði mótin.

Fyrsta sigur á stórþjóð vann Færeyjar árið 1990 þegar þeir unnu Austurríki. Árið 2014-2015 vann liðið Grikkland tvisvar og færðist úr 187. sæti í 74. sæti á lista FIFA. Stuðningslið áhorfenda; Skansin var stofnað í kringum þá sigra. 

Færeyingar leika á Þórsvelli í miðri Þórshöfn.

Núverandi karlalandslið (2019)

Markverðir
Gunnar Nielsen (FH)
Teitur Gestsson (HB)
 Kristian Joensen (KÍ)

Varnarmenn
Atli Gregersen (Víkingur Færeyjum) 
Ári Mohr Jónsson (HB) 
Rógvi Baldvinsson(Bryne FK)
Viljormur Davidsen (Vejle )
Odmar Færø (B36)
Andrias Eriksen
Magnus Egilsson
Ári Mohr Jónsson
Heini Vatnsdal

Miðjumenn 
Sølvi Vatnhamar (Víkingur Færeyjum)
Gilli Rólantsson Sörensen (Brann )
René Shaki Joensen (Grindavík)
Kaj Leo í Bartalsstovu (ÍBV)
Patrik Johannesen (B36)
Brandur Olsen
Jóannes Bjartalíð
Jóannes Danielsen
Árni Frederiksberg
René Joensen

Sóknarmenn
Jóan Símun Edmundsson (OB) 
Klæmint Olsen (NSÍ)

Flestir leikir
 Fróði Benjaminsen: 94
 Óli Johannesen: 83 
 Jákup Mikkelsen: 73 
 Jens Martin Knudsen: 65 
 Julian Johnsson: 62 
 Jákup á Borg: 61 
 Atli Gregesen: 59
 Jóan Símun Edmundsson: 58
 Gunnar Nielsen: 57

Markahæstu menn
 Rógvi Jacobsen: 10 
 Todi Jónsson: 9 
 Uni Arge: 8 
 Jóann Símun Edmundsson: 7
 Fróði BenjaminsenJ/ohn Petersen: 6 
 Julian Johnsson/ Jan Allan Müller/Rógvi Baldvinsson: 4

Tenglar
Fótboltssamband Föroya

Heimild

Knattspyrna í Færeyjum
Evrópsk knattspyrnulandslið
Karlalandslið í knattspyrnu
Alí Baba

Alí Baba og ræningjarnir fjörutíu er ævintýri sem er þekktast sem hluti af sagnabálkinum Þúsund og ein nótt. Elsta útgáfa sögunnar er frönsk þýðing Antoine Galland á Þúsund og einni nótt frá 1704-1717. Galland kann að hafa heyrt söguna frá sagnamanni frá Sýrlandi og bætti sögunni við safnið. Richard Francis Burton gaf út enska þýðingu hennar sem viðauka við þýðingu sína og taldi hana vera upprunna á Kýpur. 

Sagan segir frá Alí Baba, fátækum viðarhöggsmanni, sem uppgötvar leynilegan felustað þjófagengis í helli sem opnast þegar töfraorðin „sesam, opnist þú“ eru höfð yfir. Kassím, bróðir hans neyðir hann til að segja sér frá leyndarmálinu, fer síðan í hellinn og reynir að taka eins mikið af fjársjóðnum og hann getur en kemst ekki út. Þjófarnir snúa aftur, drepa hann, búta lík hans niður og skilja eftir við hellinn. Alí Baba sækir líkamshlutana og tekst, með aðstoð ambáttarinnar Morgíönu, að sauma líkið saman og telja öllum trú um að Kassím hafi dáið eðlilegum dauðdaga. Þjófarnir komast að því að Alí Baba þekkir leyndarmál þeirra og reyna að drepa hann en Morgíana kemur í veg fyrir fyrirætlanir þeirra og drepur þá alla. Í þakklætisskyni gefur Alí Baba henni hönd sonar síns. 

Mikill fjöldi ópera, söngleikja, teiknimynda og leikinna mynda hefur verið gerður eftir sögunni.

Ævintýri
Þúsund og ein nótt
Skermur

Skermur getur átt við lampaskerm, hlíf yfir ljósi á lampa og einnig hlíf eða spjald við eða í kringum opinn eld. Orðið skermur er einnig notað yfir létta milliveggi eða skilrúm á skrifstofum og heimilum.

Skjár er annað orð yfir skerm, en þá er átt við hlíf eða efnir sem er unnið úr dýraafurðum s.s. maga eða skinni. Þá var skinnið strekt á ramma og notað til að fylla upp i glugga á húsum fyrr á öldum. Á sama hátt og gler er notað í dag í glugga. Þessi aðferð er enn notuð við framleiðslu á ásláttarhljóðfærum s.s. trommum.

Ytri tenglar 

Lampar
Gluggar
Svartskeggur

Edward Teach eða Edward Thatch (f. í kring um 1680 – 22. nóvember 1718), betur þekktur sem Svartskeggur (Blackbeard á ensku) var enskur sjóræningi sem var virkur í Vestur-Indíum og við austurströnd Norður-Ameríku. Lítið er vitað með vissu um uppvöxt hans en líklega fæddist hann í Bristol á Englandi. Nýlegar ættfræðirannsóknir gefa til kynna að fjölskylda hans hafi flutt til Jamaíku, þar sem Edward Thatch yngri var skráður sem sjóliði um borð í breska herskipinu HMS Windsor árið 1706. 

Hugsanlegt er að hann hafi verið sjómaður og fríbýtari á meðan stríð Önnu drottningar geisaði en hafi síðan sest að á Bahamaeynni New Providence. Þar var búsettur Benjamin Hornigold skipstjóri, sem réð Teach til vinnu einhvern tímann fyrir árið 1716. Hornigold gaf Teach til umráða slúppu sem hann hafði lagt hald á og saman rændu þeir fjölmörg kaupskip. Sjóræningjunum óx fiskur um hrygg þegar þeir bættu við sig tveimur skipum í flotann, einu þeirra undir stjórn sjóræningjans Stede Bonnet. Árið 1717 settist Hornigold hins vegar í helgan stein og tók tvö skipanna með sér.

Teach lagði hald á franskt kaupskip, gaf því nafnið Hefnd Önnu drottningar (Queen Anne's Revenge) og vopnvæddi hana með fjörutíu fallbyssum. Hann varð alræmdur sjóræningi og fékk sitt fræga gælunafn vegna þykks svarts skeggs síns og ógurlegrar ásýndar. Sögur fóru af því að Svartskeggur hefði bundið glóandi púðurstrengi undir hatt sér til þess að skelfa óvini sína. Hann myndaði bandalag með öðrum sjóræningjum og sat með þeim um höfnina Charles Town í Suður-Karólínu. Hann sagði skilið við Bonnet og settist að í Bath Town, þar sem hann þáði náðun konungsins. Brátt var hann þó kominn aftur til sjávar og vakti athygli Alexanders Spotswood, ríkisstjóra Virginíu. Spotswood safnaði liði sjómanna og hermanna til að handsama sjóræningjann, sem þeir og gerðu þann 22. nóvember 1718. Eftir heiftarlegan bardaga voru Teach og áhöfn hans ráðin af dögum af hóp sjómanna undir stjórn Roberts Maynard liðsforingja.

Á ferli sínum forðaðist Teach að grípa til ofbeldis þegar mögulegt var og notaði þess í stað ógurlegt orðspor sitt og útlit til að hræða fram þau viðbrögð sem hann ásældist frá fórnarlömbum sínum. Þvert á nútímaímynd sjóræningjaskipstjórans sem ógnvalds og harðstjóra stýrði Svartskeggur skipum sínum með leyfi skipverjanna og engar heimildir eru um að hann hafi nokkurn tímann drepið gísla sína eða gert þeim mein. Svartskeggur var litinn rómantískum augum eftir dauða sinn og varð fyrirmyndin fyrir fjölda skáldverka um sjóræningja.

Tenglar

Heimildir

Enskir sjóræningjar
Antonin Artaud

Antonin Artaud (4. september 1896 – 4. mars 1948) var franskt leikskáld, skáld, leikari og leikstjóri. Hann er almennt talinn einn af mikilvægustu höfundum leikhúss 20. aldar og evrópsku framúrstefnunnar. Þekktasta verk hans er ritgerðasafnið Le Théâtre et son Double sem kom út árið 1938.

Þegar Artaud var 4 ára veiktist hann af mænuhimnubólgu og varð eftir það uppstökkur og taugaveiklaður. Foreldrar hann sendu hann á fjölda heilsuhæla til lækninga. Á þeim tíma las hann verk Arthur Rimbaud, Charles Baudelaire og Edgar Allan Poe. Árið 1919 ráðlagði læknir honum að taka ópíum sem leiddi til ævilangrar ópíumfíknar. 

Árið 1920 flutti hann til Parísar og hóf leiklistarferil í framúrstefnuleikhúsi. Hann lærði leiklist hjá Charles Dullin og Georges Pitoeff. Hann fékk áhuga á kvikmyndum og skrifaði handritið að fyrstu súrrealísku kvikmyndinni La Coquille et le clergyman 1928. Frá 1926 til 1928 rak Artaud leikhúsið Theatre Alfred Jarry þar sem hann bæði leikstýrði og framleiddi fjölda verka eftir framúrstefnuhöfunda. Árið 1931 gaf hann út „Fyrstu stefnuskrá leikhúss grimmdarinnar“ í bókmenntatímaritinu La Nouvelle Revue Française. 

Síðustu ár Artauds var hann reglulega á geðveikrahælum. Meðan á hernámi Frakklands stóð var hann á hæli á yfirráðasvæði Vichy-stjórnarinnar þar sem hann fékk raflostmeðferð. Eftir meðferðina tók hann aftur til við að skrifa og teikna. Árið 1948 lést hann úr ristilkrabbameini.

Frönsk leikskáld
Franskir rithöfundar
Roland Topor

Roland Topor (7. janúar 1938 – 16. apríl 1997) var franskur teiknari, handritshöfundur og leikari. Verk hans einkennast af súrrealisma. Hann var einn af stofnendum hópsins Mouvement panique, ásamt Alejandro Jodorowsky og Fernando Arrabal árið 1962.

Topor var af pólskum gyðingaættum og faldist í Savoja meðan á hernámi Frakklands stóð. Árið 1955 hóf hann nám í listaskólanum École nationale supérieure des beaux-arts í París. Árið 1961 hóf hann að skrifa fyrir háðsádeilutímaritið Hara-Kiri og 1962 stofnaði hann panísku hreyfinguna ásamt Jodorowsky og Arrabal. Skáldsagan Le Locataire chimérique kom út 1964. Roman Polanski gerði hrollvekjuna Leigjandann eftir sögunni árið 1976.  

Fyrsta stuttmynd hans, teiknimyndin „Les Temps Morts“, gerð með René Laloux var frumsýnd 1964. Árið 1971 gerði hann teiknimyndina sem birtist í upphafi kvikmyndarinnar Viva la Muerte eftir Arrabal. Fyrsta teiknimynd hans í fullri lengd, La Planète sauvage, var frumsýnd 1973. Árið 1975 myndskreytti hann smásagnasafnið Kleine Geschichten für Weiberfeinde eftir Patricia Highsmith. Hann gaf út nokkrar bækur með teikningum yfir ævina. 

Árið 1983 skapaði hann ásamt Henri Xhonneux súrrealísku brúðuþættina Téléchat. Þeir skrifuðu saman handritið að kvikmyndinni Marquis frá 1989. Topor lék í nokkrum kvikmyndum, þar á meðal í Nosferatu: Phantom der Nacht eftir Werner Herzog og Ratataplan eftir Maurizio Nichetti.

Franskir myndlistarmenn
Franskir rithöfundar
Franskir handritshöfundar
Franskir leikarar
Patricia Highsmith

Patricia Highsmith (19. janúar, 1921 – 4. febrúar, 1995) var bandarískur rithöfundur sem er þekktust fyrir sálfræðitrylla. Bækur hennar hafa verið kvikmyndaðar yfir 20 sinnum. Þekktustu skáldsögur hennar eru Strangers on a Train frá 1950, The Price of Salt frá 1952 og The Talented Mr. Ripley frá 1955. Hún skrifaði síðar fjórar framhaldssögur um Tom Ripley.

Hún þjáðist af ýmsum kvillum  um ævina, þar á meðal þunglyndi og alkóhólisma. Hún var lesbía en sambönd hennar entust aldrei nema stuttan tíma og hún var fræg fyrir að taka félagsskap dýra fram yfir fólk. Hún ólst upp í New York-borg en bjó lengst af í Evrópu, þar á meðal í Englandi og Frakklandi. Hún lést í Locarno í Sviss.

Bandarískir rithöfundar
Roman Polanski

Rajmund Roman Thierry Polański (f. 18. ágúst 1933) er fransk-pólskur kvikmyndagerðarmaður. Hann fæddist í Frakklandi en flutti með foreldrum sínum, sem voru pólskir gyðingar, til Kraká 1937. Báðir foreldrar hans voru fluttir í fangabúðir nasista og móðir hans var myrt fljótlega eftir komu sína til Auschwitz. Hann lifði stríðsárin af á flótta. Eftir stríð gekk hann í Kvikmyndaskólann í Łódź. Hann náði athygli með kvikmyndinni Hnífur í vatni árið 1962 og flutti eftir það til Frakklands. Síðar bjó hann í Englandi og Bandaríkjunum þar sem hann giftist leikkonunni Sharon Tate. Hún var myrt í Hollywood af Manson-genginu meðan hann var við störf í London. Hann sneri aftur til Bandaríkjanna 1971. Árið 1977 var hann ákærður fyrir að nauðga barnungri fyrirsætu. Polanski, sem var þá orðinn franskur ríkisborgari, flúði til Frakklands og hefur ekki snúið aftur til Bandaríkjanna síðan. Bandarísk yfirvöld hafa nokkrum sinnum krafist framsals hans en án árangurs.

Polanski hefur gert mikinn fjölda kvikmynda og er margverðlaunaður leikstjóri. Meðal þekktustu mynda hans eru Viðbjóður (Repulsion) frá 1965, Blindgata (Cul-de-sac) frá 1966, Barn Rosemary (Rosemary's Baby) frá 1968, Kínahverfið (Chinatown) frá 1974, Leigjandinn (Le Locataire) frá 1976, Tess frá 1979, Örvænting (Frantic) frá 1988, Níunda hliðið (The Ninth Gate) frá 1999 og Píanóleikarinn (The Pianist) frá 2002.

Pólskir kvikmyndaleikstjórar
Franskir kvikmyndaleikstjórar

Óskarsverðlaunahafar í flokki besta leikstjóra
Yasmina Reza

Yasmina Reza (f. 1. maí 1959) er franskt leikskáld og rithöfundur sem er þekktust fyrir verk þar sem borgaraleg vandamál eru tekin fyrir á kaldhæðinn hátt. Þekktustu verk hennar eru leikritin Listaverkið („Art“) frá 1994 og Vígaguðinn (Le Dieu du carnage) frá 2006. Síðastnefnda leikritið var gert að kvikmynd eftir Roman Polanski árið 2011. Fyrsta skáldsaga hennar, Hammerklavier, kom út 1997 en þekktustu skáldsögur hennar eru Une Désolation frá 2001 og L'Aube le Soir ou la Nuit frá 2007.

Frönsk leikskáld
Franskir rithöfundar
Dag Hammarskjöld

Dag Hjalmar Agne Carl Hammarskjöld (29. júlí 1905 – 18. september 1961) var sænskur erindreki, hagfræðingur og rithöfundur sem gegndi stöðu annars aðalritara Sameinuðu þjóðanna frá apríl 1953 til dauða síns í flugslysi í september 1961. Hammarskjöld var 47 ára þegar hann var útnefndur og því sá yngsti sem hafði gegnt stöðu aðalritara. Auk þess er hann einn af aðeins fjórum sem hafa hlotið Nóbelsverðlaun eftir dauða sinn og eini aðalritari Sameinuðu þjóðanna sem hefur látist í embætti. Hann lést þegar Douglas DC-6-flugvél hans brotlenti á leið í friðarumræður í Kongódeilunni. Hammarskjöld er jafnan nefndur sem annar tveggja bestu aðalritara Sameinuðu þjóðanna ásamt Kofi Annan og útnefning hans í embættið hefur þótt eitt mesta happ stofnunarinnar. John F. Kennedy Bandaríkjaforseti kallaði Hammarskjöld „mesta stjórnskörung okkar aldar.“

Deilt hefur verið um hvort dauði Hammarskjölds hafi í raun verið slys. Í skýrslu sem skilað var til allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna árið 2017 var ályktað að Hammarskjöld hafi verið myrtur.

Tenglar

Tilvísanir

Aðalritarar Sameinuðu þjóðanna
Handhafar friðarverðlauna Nóbels
Sænskir hagfræðingar
Sænskir rithöfundar
Sænskir erindrekar