alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Merkimiðapólitík

Merkimiðapólitík (eða sjálfsmyndarstjórnmál) er hugtak sem haft er um sértæka pólitiska afstöðu sem tengir sig hagsmunum og lífsviðhorfum þess þjóðfélagshóps sem fólk samsamar sig við. Merkimiðapólitík spannar þá þætti stjórnmála sem myndaðir eru með hliðsjón af hvernig fólk sér sjálft sig og á við um alla þá þjóðfélagshópa sem draga sig saman á forsendum t.d. aldurs, trúarbragða, þjóðfélagsstöðu, menningar, örorku (eða fötlunar), kynþáttar, tungumáls, þjóðernis, kyns, kynhneigðar, kynslóðar, stjórnmálaflokks eða hvort fólk tengir sig frekar við borg eða sveit o.s.frv. Með öðrum orðum mætti segja að í merkimiðapólitík sé afmörkuð sýn þar sem horft er á hlutina út frá eigin þjóðfélagshópi og barist er fyrir réttindum líkra einstaklinga til að styrkja stöðu þeirra í þjóðfélagi sem þeir álíta að líti framhjá þeim.

Tengt efni 
 Deila og drottna
 Fleygmál
 Hatursorðræða
 Persónuníð

stjórnmál
Widdringtonia wallichii

Widdringtonia wallichii, áður Widdringtonia cedarbergensis er barrtré ættað frá Suður-Afríku þar sem það er einlent í Cederberg fjöllum norðaustur af Höfðaborg í Vesturhöfða. Því er ógnað af tapi búsvæða og er verndað undir "National Forest Act (Act 84)" frá 1998.

Það er lítið sígrænt tré sem verður 5–7 m (sjaldan að 20 m) hátt. Blöðin eru hreisturlaga, 1,5 mm löng og 1mm breið á smásprotum, og að 15 mm langt á öflugum vaxtarsprotum. Könglarnir eru hnattlaga til kassalaga, 2 til 3 sm langir með fjórum köngulskeljum.

Tilvísanir

Barrtré
Widdringtonia whytei

Widdringtonia whytei er barrtré ættað frá Malaví þar sem það er einlent í Mulanje Massif í 1,830-2,550 m hæð. Því er ógnað af skógarhöggi (vegna viðarins), og aukningar villielda af mannavöldum.

Lýsing
Það er stórt sígrænt tré, um 40–50 m hátt.  Blöðin eru hreisturlaga, 1,5 til 3,5 mm löng og 1 til 1,5 mm breið á smásprotum, og að 10 mm langt á öflugum vaxtarsprotum. Könglarnir eru hnattlaga, 1,5 til 2,2 sm langir með fjórum köngulskeljum.

Nytjar
Timbrið er rauðleitt, með viðkunnanlegan ilm. Helstu kostir þess eru að það er auðvinnanlegt og endingargott, og er þolið gegn termítum og öðrum skordýrum og sveppum sem leggjast á við.

Tilvísanir

Barrtré
Papuacedrus papuana

Papuacedrus papuana er tegund barrtrjáa í grátviðarætt (Cupressaceae), eina tegundin í ættkvíslinni Papuacedrus. Sumir grasafræðingar telja hana ekki í sérstakri ættkvísl, heldur telja hana innan Libocedrus. Hún er ættuð frá Nýju-Gíneu og indónesíska héraðinu Maluku.

Hún er yfirleitt meðalstórt til stórt sígrænt tré, 16–50 m hátt (í mikilli hæð eingöngu runni að 3 m hár). Hreisturlaga barrið er í flötum sveipum, í gagnstæðum pörum til skiftis, 2–3 mm langt á fullvöxnum trjám og að 20 mm langt á yngri trjám. Könglarnir eru 1–2 sm langir, með fjórar köngulskeljar.

Tegundin er með tvö afbrigði, sem er helst hægt að greina í sundur á ungstigsblöðum á ungum plöntum (barr á eldri trjám er næstum ekki hægt að greina í sundur): 
 Papuacedrus papuana var. papuana (syn. Libocedrus papuana F.Muell., Libocedrus torricellensis Schltr., Papuacedrus torricellensis (Schltr.) H.L.Li). New Guinea, austur af 138°A lengdargráðu; 620-3,800 m hæð. 
 Papuacedrus papuana var. arfakensis (Gibbs) R.J.Johns (syn. Libocedrus arfakensis Gibbs, Papuacedrus arfakensis (Gibbs) H.L.Li). New Guinea, vestur af 138°A lengdargráðu, Moluccas; 700-2,400 m hæð.

Tilvísanir

 Farjon, A. (2005). Monograph of Cupressaceae and Sciadopitys. Royal Botanic Gardens, Kew. .
 Earle, Christopher J., ed. (2018). "Papuacedrus papuana". The Gymnosperm Database.

Barrtré
Dacrycarpus imbricatus

Dacrycarpus imbricatus er sígræn trjátegund sem vex í Kambódía, Kína, Fídjíeyjum, Indónesíu, Laos, Malasíu, Papúa Nýja-Gíneu, Filippseyjum, Taílandi, Vanúatú og Víetnam. Þetta er hávaxið tré, að 40 m hátt.

Þrjár undirtegundir eru skráðar:
 Dacrycarpus imbricatus var imbricatus
 Dacrycarpus imbricatus var curvulus
 Dacrycarpus imbricatus var robustus

Tilvísanir

Barrtré
Taxodioideae

Taxodioideae er undirætt í einisætt (Cupressaceae).

Ættkvíslir

Sjá einnig
Taxodiaceae

Tilvísanir

Barrtré
Harðhveiti

Harðhveiti eða dúrumhveiti (úr latnesku durum „harður“, fræðiheiti: Triticum durum eða Triticum turgidum undirt. durum) er þrílitna hveititegund og önnur mest ræktuð hveititegund á eftir brauðhveiti (Triticum aestivum). Framleiðsla harðhveitis jafngildir samt einungis 5–7% hveitiframleiðslu heimsins. 

Harðhveiti var ræktað af emmerhveiti (Triticum dicoccum), tegund sem ræktuð var í Mið-Evrópu og Austurlöndum nær um það bil 7000 f.Kr., með kynbótum. Harðhveiti er algengasta hveititegund í Austurlöndum nær.

Eins og nafnið gefur til kynna er harðhveiti ein harðasta hveititegund. Kornið er erfitt að mylja og fræið inniheldur mikla sterkju. Þess vegna hentar harðhveiti vel í semólínu og pasta, en er of veikt í brauð. Þótt harðhveiti innihaldi mikið prótein er það ekki mjög sterkt (þ.e. að það myndar ekki sterkt glútennet í deiginu).

Heimild 
 

Korn
Grasaætt
Taxodium

Taxodium er ættkvísl einnar þriggja mjög flóðaþolinna barrtrjáa í grátviðarætt, (Cupressaceae). Ættkvíslarheitið er dregið af latneska fræðiheitinu taxus, fyrir "ývið", og gríska orðinu εἶδος (eidos), sem þýðir "sem líkist." Innan ættarinnary, Taxodium er skyldust  Glyptostrobus (Glyptostrobus pensilis) og Cryptomeria (Cryptomeria japonica).

Tegundir Taxodium eru frá suðurhluta meginlands Norður-Ameríku og þær eru lauffellandi í norðurhlutanum og hálfsígrænar í sunnantil. Þetta eru stór tré, að 30 til 46 m há og 2 til 3 m (einstaka sinnum 11 m) í þvermál. Barrnálarnar eru 0,5 til 2 sm langar, í skrúfgang eftir greininni, undnar í grunninn svo að þær eru í flötum röðum sitt hvorum megin á sprotanum. Könglarnir eru hnattlaga, 2 til 3,5 sm í þvermál, með 10 til 25 köngulskeljum, hver með 1 til 2 fræjum; þau þroskast á 7 til 9 mánuðúm eftir frjóvgun, þegar þeir sundrast til að sleppa fræjunum. Frjókönglarnir eru í hangandi klösum, og losa frjókornin snemma vors. Taxodium tegundir mynda "pneumatophores", eða sýprusrætur , þegar þær vaxa í eða við vatn; þessir útvextir sem standa upp úr vatninu eru sagðir hjálpa rótarkerfinu við að anda. Önnur kenning er að þær beini jarðvegi að trénu svo það fái enn meiri rótarfestu og næringu

Tegundir 
Það eru þrjár núlifandi tegunudir af Taxodium en sumir grasafræðingar telja þær bara eina eða tvær, og eru hinar þá afbrigði. Þær eru frábrugðnar í búsvæði en blandast þar sem þær vaxa nálægt hver annarri.

†Taxodium dubium (Sternb.) Heer

Áður taldar með
 Glyptostrobus pensilis (Staunton ex D.Don) K.Koch (sem T. japonicum var. heterophyllum Brongn.)
 Sequoia sempervirens (D.Don) Endl. (sem T. sempervirens D.Don)

Þróun 

Forsögulega var Taxodium mun algengari á norðurhveli en hann er nú. Elstu steingerfingarnir eru frá síðla Krít í Norður-Ameríku.  Tegundin var í Evrópu þangað til fyrir 2,5 milljón árum síðan (Plíósentímabilið).

Sjá einnig
steingerfði skógurinn í Bükkábrány

Tilvísanir

Tenglar
Gymnosperm Database - Taxodium
Corkscrew Swamp Sanctuary website
National Audubon Society, undated. Corkscrew Swamp Sanctuary. A Companion Field Guide. Artype Inc., Ft. Myers. 25 p.

Barrtré
Salat (matargerð)

Um jurtina, sjá salat.

Salat er réttur sem samanstendur af litlum matarbitum, oftast grænmeti. Salöt eru oft borin fram köld eða við stofuhita, en sum salöt eins og þýskt kartöflusalat, eru borin fram heit. Orðið salat má rekja til latnesku salatus „saltaður“.

Grunnur margra salata er af laufgrænmeti svo sem jöklasalat, klettasalat, grænkál eða spínat, en aðrir tegundir svo sem ávaxtasalat, baunasalat, túnfisksalat og fattoush eru líka til. Ofan á salatið er hellt sósu, sem nefnist dressing, sem er oft nokkurs konar blanda af olíu og ediki. 

Salat má borða sem forrétt, aðalrétt, meðlæti eða efirrétt.

Heimild 
 

Salöt
Nintendo Switch

Nintendo Switch er leikjatölva frá Nintendo sem kom út 3. mars 2017. Hana má nota bæði sem smáleikjatölvu og tengda við sjónvarp. Heima má setja hana í hleðsludokku sem er tengd við sjónvarp um HDMI-snúru. Hún er líka með fjölsnertiskjá sem nota má á ferðinni þegar tölvan er ekki í dokkunni. 

Hún er með þráðlausum stýripinnum með tökkum, hreyfingarskynjurum og titringsmótor. Festa má stýripinnana við tölvuna með því að renna þeim í raufar hvorum megin á tölvunni. Taka má stýripinnana af og nota hvorn fyrir sig þannig að tveir geta spilað saman.

Spila má með öðrum bæði á netinu og um þráðlaust staðarnet. Leikirnir fást bæði á hefðbundum kubbum og í netinu í Nintendo eShop.

Heimild 
 

Nintendo
Leikjatölvur
Óbreyttur borgari

Óbreyttur borgari er einstaklingur sem er ekki hluti af hernum. Samkvæmt alþjóðalögum og þjóðréttarsamningum, svo sem fjórða Genfarsáttmálanum, njóta óbreyttir borgarar ákveðinna forréttinda eftir því hvort um borgarastríð eða milliríkjastríð er að ræða. Árás á óbreytta borgara í stríðum eða friðartíma er almennt talað stríðsglæpur.

Heimild 
 

Stríð
Fenjasýprus

Fenjasýprus (fræðiheiti: Taxodium distichum) er lauffellandi barrtré ættað frá suðaustur Bandaríkjunum. Það þolir margskonar jarðveg, blautan, þurran, mýrar og jafnvel standandi í grunnu vatni.

Lýsing

Taxodium distichum er stórt, hægvaxta og langlíft tré. Það verður yfirleitt um 10 til 40m hátt, og stofnþvermál að 1,8 m.. 

Í kring um meginstofninn sjást svoköllyð sýprushné sem eru útvöxtur frá rótum með óvissan tilgang. Börkurinn er grábrúnn til rauðbrúnn, þunnur og trefjakenndur. 

Grænar barrnálarnar eru 13 til 19 mm langar, stakstæðar og heilrendar. Á haustin verða blöðin gul eða koparrauð. Fenjasýprus fellir barrið á hverjum vetri og kemur með ný á vorin.

Gallery

Útbreiðsla
Náttúruleg útbreiðsla er frá suðaustur New Jersey suður til Flórída og vestur til austur Texas og suðaustur Oklahoma, og einnig inn til landsins upp með Mississippifljóti.

Tilvísanir

Tenglar 
 The Ancient Bald Cypress Consortium
 Images of bald cypress trees and swamps
 Interactive Distribution Map for Taxodium distichum 
 Photos of remarkable bald cypress trees worldwide
 Taxodium distichum - information, genetic conservation units and related resources. European Forest Genetic Resources Programme (EUFORGEN) 

Barrtré
Taxodium dubium

Taxodium dubium er útdauð barrtrjártegund í grátviðarætt þekkt frá síðla á Krítartímabilinu til loka Plíósentímabilsins

Tilvísanir

Útdauðar tegundir
Barrtré
Major League Soccer

Bandaríska úrvalsdeildin í knattspyrnu eða Major League Soccer (MLS) er hæsta atvinnumannadeild í knattspyrnu í Bandaríkjunum.

Deildin var stofnuð árið 1993 í tengslum við HM 1994 sem haldin var í BNA. Fyrsta tímabilið var árið 1996 og hófu þá 10 lið keppni. Deildin átti erfitt uppdráttar fyrstu árin og var tap á rekstrinum. Spilað var að mestu á amerískum fótboltavöllum (amerískur fótbolti) en síðar voru byggðir sérstakir knattspyrnuvellir. 

Í dag eru hins vegar 24 lið og skiptast þau í vestur- og austurdeild. Tímabilið er frá mars og út október. 14 lið spila svo í úrslitakeppni (playoffs líkt og í NBA) og er úrslitaleikur í nóvember. Lið falla ekki um deild.

Ætlunin er að fjölga liðum enn frekar og meðal annars eru fyrirhuguð lið frá St. Louis og Las Vegas. Þrjú lið í deildinni eru frá Kanada (Vancouver, Toronto og Montreal).

Höfuðstöðvar MLS eru í New York. Alþjóðlegar stjörnur hafa spilað í MLS eins og David Beckham, Zlatan Ibrahimovic, Frank Lampard, Steven Gerrard, Didier Drogba og Wayne Rooney.

Félög 2022

Sigurvegarar

 1996: D.C. United
 1997: D.C. United
 1998: Chicago Fire
 1999: D.C. United
 2000: Kansas City Wizards
 2001: San Jose Earthquakes
 2002: Los Angeles Galaxy
 2003: San Jose Earthquakes
 2004: D.C. United
 2005: Los Angeles Galaxy
 2006: Houston Dynamo
 2007: Houston Dynamo
 2008: Columbus Crew
 2009: Real Salt Lake
 2010: Colorado Rapids
 2011: Los Angeles Galaxy
 2012: Los Angeles Galaxy
 2013: Sporting Kansas City
 2014: Los Angeles Galaxy
 2015: Portland Timbers
 2016: Seattle Sounders FC
 2017: Toronto FC
 2018: Atlanta FC
 2019: Seattle Sounders FC
 2020: Columbus Crew
 2021: New York City FC
 2022: Los Angeles FC

Íslendingar sem hafa leikið í MLS
Guðlaugur Victor Pálsson (New York Red Bulls 2012, D.C. United 2022-)
Kristinn Steindórsson (Columbus Crew 2015)
Guðmundur Þórarinsson (New York City 2020-2021)
Arnór Ingvi Traustason (New England Revolution 2021-2022)
Róbert Orri Þorkelsson (CF Montreal 2021-)
Þorleifur Úlfarsson (Houston Dynamo 2022-)
Eyþór Martin Vigerust Björgólfsson (Seattle Sounders 2023-)
Auk þeirra var Jökull Elísabetarson valinn af Chicago Fire í nýliðavali 2009 en ekki varð af því að hann léki með félaginu.

Tengt efni
Kanadíska úrvalsdeildin í knattspyrnu

Heimild

Knattspyrna
Íþróttir í Bandaríkjunum
Keisaraviður

Keisaraviður (Cryptomeria japonica)  er japanskt tré og hið eina af ættkvíslinni Cryptomeria ("faldir hlutar") sem er af einiætt (Cupressaceae). Keisaraviður var áður talinn til Taxodiaceae. Hann er einlendur í Japan og gengur þar undir nafninu sugi (japanska: 杉).

Lýsing

Keisaraviður er mjög stórt sígrænt tré, allt að 70 m hátt og 4 m í stofnþvermáli, með rauðbrúnan börk sem flagnar í láréttum flögum. Barrnálarnar liggja í spíral eftir greinunum, 0,5 - 1 sm langar og könglarnir eru hnattlaga, 1 - 2 sm í þvermál með 20–40 köngulskeljum. 

Tegundin hefur verið ræktuð svo lengi í Kína að það er oft talið innfætt þar. Form sem hafa verið valin til skrauts eða til timburframleiðslu fyrir löngu í Kína hafa verið lýst sem sérstakt afbrigði Cryptomeria japonica var. sinensis (eða jafnvel sem sjálfstæð tegund, Cryptomeria fortunei), en þau eru vel innan þess breytileika sem finnst villt í Japan, og það eru engar sannanir fyrir að tegundin hafi fundist villt í Kína. Erfðagreining á frægasta stofni af Cryptomeria japonica var. sinensis á Tianmu-fjalli, sem er með tré sem eru talin tæplega 1000 ára gömul, styður þá kenningu að sá stofn sé innfluttur.

Búsvæði
Cryptomeria vex í skógum með djúpum jarðvegi með góðu frárennsli, og í hlýju og röku loftslagi, og vex það hratt við þau skilyrði. Það þolir illa lélegan jarðveg og kaldara og þurrara loftslag.

Nytjar

Timbur Cryptomeria japonica er ilmríkt, veður, fúa og skordýraþolið, mjúkt og með lítinn þéttleika.

Tilvísanir

Viðbótarlesning
 Cryptomeria anglica, Boulter and Chaloner, 1968; a fossil species from Pliocene deposits in Derbyshire, England.
 Gymnosperm Database: Cryptomeria

Tenglar
 Cryptomeria japonica, Morton Arboretum acc. 560-82*11 & 12
 USDA Forest Service Fact Sheet ST-219 Japanese Cedar (pdf)
 Conifers Around the World: Cryptomeria japonica - Sugi.

Barrtré
Maha Vajiralongkorn

Maha Vajiralongkorn Bodindradebayavarangkun (taílenska: มหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร; f. 28. júlí 1952), einnig þekktur undir konungsnafninu Rama 10., er núverandi konungur Taílands. Hann er eini sonur konungsins Bhumibols Adulyadej og drottningar hans, Sirikit.

Æviágrip
Maha Vajiralongkorn fæddist árið 1952 í Dusit-konungshöllinni í Bangkok. Mestalla ævi sína hefur hann lifað í skugga föður síns, hins geysivinsæla Bhumibols Adulyadej Taílandskonungs. Hann hlaut undirstöðumenntun ásamt þremur systrum sínum í hirðskóla í Chitriada-höll í Bangkok en gekk síðan í skóla á Englandi, fyrst í konunglega skólann í Sussex og svo í Millfield-skólann í Somerset. Árið 1970 var Vajiralongkorn sendur í konunglegan skóla í Sydney í Ástralíu og var hann þar í eitt ár þar til hann útskrifaðist loks frá hernaðarskóla í Duntroon í Kanada. 

Sem krónprins naut Vajiralongkorn aldrei vinsælda á við föður sinn, sem Taílendingar nánast tilbáðu sem guð. Vajiralongkorn hefur ávallt haft orð á sér fyrir að vera óútreiknanlegur „vandræðagemsi“ og framkoma hans hefur oft vakið hneyksli. Árið 1996 hengdi hann til dæmis tilkynningu upp á veggi konungshallarinnar í Bangkok þar sem hann sakaði þáverandi eiginkonu sína og barnsmóður opinberlega um framhjáhald. Um aldamótin var jafnvel óttast að uppreisnarástand gæti skapast ef Vajiralongkorn tæki við ríkinu eftir föður sinn.

Árið 2009 birti Wikileaks myndband af krónprinsinum að halda veglega afmælisveislu fyrir púðluhundinn sinn, Fúfú. Á myndbandinu sést Vajiralongkorn ásamt nakinni þáverandi eiginkonu sinni mata hundinn á stærðarinnar afmælistertu á meðan einkennisklæddir þjónar stjana við þau. Hundurinn Fúfú hafði einnig verið sæmdur tign yfirmarskálks í taílenska flughernum.

Vajiralongkorn varð konungur þegar faðir hans lést eftir sjötíu ára valdatíð sína í október árið 2016. Hann tók þó ekki við völdum og skyldum konungsembættisins fyrr en ári síðar þar sem hann vildi tíma til þess að syrgja föður sinn.

Þann 1. maí árið 2019 kvæntist Vajiralongkorn lífverði sínum, konu að nafni Sut­hidu Ti­djai. Suthida varð formlega drottning Taílands næsta dag. Fáeinum dögum síðar, þann 4. maí, var Vajiralongkorn formlega krýndur konungur Taílands í þriggja daga langri krýningarathöfn.

Tilvísanir

Konungar Taílands
Margate

Margate er hafnarbær í Kent á suðaustur-Englandi, í Thanet-sýslu um 24 km norðaustur af Kantaraborg. Íbúar eru um 61.000 (2011). Margate hefur verið sumarleyfisstaður frá miðri 18. öld og Lundúnabúar hafa vanið sig á að fara á ströndina þar; Margate Sands.

Heimild

Bæir á Englandi
Skipting Indlands

Skipting Indlands var skipting hluta þeirra landsvæða sem áður voru Breska Indland milli tveggja sjálfstjórnarríkja sem skömmu síðar urðu sjálfstæðu ríkin Indland og Pakistan. Skiptingin tók gildi 15.-17. ágúst 1947. Pakistan var myndað af héruðum í norðvesturhlutanum þar sem múslimar voru meirihluti íbúa eins og Balúkistan og Sindh. Héruðunum Púnjab, Assam og Bengal var skipt upp eftir því hvort múslimar eða hindúar og síkar voru í meirihluta. Vesturhluti Púnjab varð þannig hérað í Pakistan (Vestur-Púnjab) en austurhlutinn varð indverska héraðið Púnjab. Hlutar Assam (Sylhet-umdæmi) og Bengal (Austur-Bengal) urðu Austur-Pakistan sem tengdist ekki Vestur-Pakistan. Þar varð brátt vaxandi hreyfing fyrir sjálfstæði frá Pakistan sem leiddi til stofnunar Bangladess árið 1971.

Eftir að ríkin tvö fengu sjálfstæði gerðust sjálfstæð furstadæmi innan þeirra hlutar hinna nýju ríkja. Þannig varð Kanatið Kalat hluti Pakistan 1955 og Hyderabad og Junagadh urðu hlutar Indlands. Furstadæmið Jammú og Kasmír varð hluti Indlands utan tvö umdæmi sem urðu hluti af Pakistan. Sikkim, þar sem stór hluti íbúa var búddatrúar, var áfram sjálfstætt konungdæmi í sambandi við Indland til 1975 þegar íbúar ákváðu að afnema einveldið og gerast hérað innan Indlands.

Við skiptinguna hröktust um 14 milljónir manna á vergang vegna trúarlegra og pólitískra ofsókna beggja vegna landamæranna. Múslimar flúðu frá indversku héruðunum til Pakistan og hindúar og síkar hröktust til Indlands. Mörg hundruð þúsund létu lífið í árásum eða vegna hrakninga.

1947
Saga Indlands
Saga Pakistan
Saga Bangladess
Apaköttur

Apakettir eru hópur spendýra af ætt prímata. Orðið vísar til apa af innættbálkinum simiiformes að undanskildum mannöpum. 

Talað er um apaketti gamla heimsins (Afríku og Asíu) og nýja heimsins (Suður-Ameríku). Gamlaheimsapakettir innihalda þekktustu tegundirnar eins og bavíana og makake og eru tegundirnar 138. Munur á nýja- og gamlaheimsapaköttum felst meðal annars í því að nef þeirra frá nýja heiminum eru flatari. Einnig eru þeir með hala sem geta gripið ólíkt styttri hölum þeim í gamla heiminum. Raunar eru gamlaheimsapakettir skyldari mannöpum heldur en nýjaheimsapaköttum.

Margar apakattategundir lifa í trjám en bavíanar eru til að mynda á jörðu niðri. Minnsta tegundin er um 12 cm og stærsta að nálgast metra; mandríll. Að stærstum hluta er mataræðið jurtatengt en egg, smærri dýr, þar með talin skordýr eru einnig fæða þeirra.

Apakettir og apar eru stundum notaðir sem samnefni.

Heimild

Tilvísanir

Prímatar
Meghna

Meghna er fljót í Bangladess. Áin er ein af þremur sem mynda Gangesósa, stærstu árósa heims, við Bengalflóa. Upptök árinnar eru í Kishoreganj-umdæmi þar sem árnar Surma og Kushiyara koma saman. Helstu þverár Meghna eru Padma, Daleshwari, Gumti og Feni. Meghna rennur út í Bengalflóa í Bhola-umdæmi.

Fljót í Bangladess
Paul Pogba

Paul Labile Pogba (fæddur 15. mars 1993) er franskur atvinnumaður í knattspyrnu sem spilar fyrir ítalska félagið Juventus og landslið Frakklands. Hann er spilar ýmsar stöður á miðjunni og getur fært sig í vörn og sókn á miðjunni.

Pogba þótti efnilegur unglingur og hélt til Manchester United árið 2011 en fékk lítil tækifæri. Hann fór til Juventus og vann 4 titla með félaginu í röð. 

Árið 2016 sneri hann aftur til United fyrir metfé ( 89.3 milljón £). Pogba átti erfitt samband við Jose Mourinho árið 2018 sem setti hann á bekkinn eða úr hópnum á tímabili. Eftir að Ole Gunnar Solskjær tók við liðinu batnaði frammistaðan allmikið og hann skoraði 9 mörk og átti 5 stoðsendingar í fyrstu 10 leikjum hans sem stjóra.

Foreldrar Pogba eru frá Gíneu og á hann 2 eldri bræður sem spila fyrir landslið Gíneu. Hann er múslimi.

Heimild

 

Franskir knattspyrnumenn
Fólk fætt árið 1993
Tsjeljabínsk

Tsjeljabínsk (rússneska: Челябинск) er borg og stjórnsýslumiðstöð Tsjeljabínsk-fylkisins í Rússneska sambandsríkinu. Hún er 210 km, suður af Jekaterínbúrg, rétt austur af Úralfjöllum, við ána Miass, á mörkum Evrópu og Asíu.
Tsjeljabínsk er ein af stærri iðnaðarborgum Rússlands. Íbúafjöldi: 1.130.132 (manntalið 2010);

Heimildir 
 

Borgir í Rússlandi
Jekaterínbúrg

Jekaterínbúrg (rússneska: Екатеринбу́рг) er borg og stjórnsýslumiðstöð Sverdlovsk-fylkis í Rússneska sambandsríkinu. 

Borgin er staðsett við ána Iset, austur af Úralfjöllum og er 1.420 kílómetrum austur af Moskvu.
Jekaterínbúrg er fjórða stærsta borg Rússlands, þar býr rúmlega ein og hálf milljón manna (2018). Borgin hét áður Sverdlovsk frá 1924 til 1991, í höfuðið á sovéska byltingarmanninum Jakov Sverdlov.

Heimildir 
 

Borgir í Rússlandi
Tjarnasýprus

Taxodium ascendens, sem kalla má tjarnasýprus, er lauffellandi barrtré frá Norður-Ameríku. Margir grasafræðingar telja hann afbrigði af fenjasýprus (Taxodium distichum), sem T. distichum var. imbricatum, fremur en sjálfstæða tegund, en búsvæði þeirra er annað, en hann kemur fyrir í hægum mýraám, tjörnum og mýrum án mikils árframburðar.

Lýsing
Taxodium ascendens verður að jafnaði um 15 - 18 m hátt. Miðað við T. distichum, er barrið styttra (3-10mm langt), grennra og er á sprotum sem eru uppréttir fremur en láréttir. Bolurinn er útvíður neðst, jafnvel á ungum trjám, sem hjálpar trénu með festu í mjúkum leðjukenndum jarðveginum. Könglarnir eru einnig minni, ekki yfir 2,5 smí þvermál. Börkurinn er einnig með ljósari gráan lit. Svipað fenjasýprus, þá er tjarnasýprus líka með útvöxt sem kallaður er sýprushné. Hámarksaldur þessarar tegundar er talinn vera um 1000 ár. Þetta gæti verið vanmat þar sem tré sem stóð í Longwood, „Florida's Big Tree Park“, var talið vera meira en 3,400 ára gamalt.

Útbreiðsla
Tegundin vex í suðaustur Bandaríkjunum, frá suðaustur Virginia til suðaustur Louisiana og suður í Flórída fyrir utan Florida Keys.

Búsvæði

Taxodium ascendens vex í grunnum tjörnum, við jaðar vatna, mýrum og votlendi. Hann kýs helst blautan og súran jarðveg með lélegu frárennsli, upp í 30m yfir sjávarmáli.

Tilvísanir

Tenglar
 Flora of North America (as T. distichum var. imbricarium)
 Floridata
 :File:The Senator Tree Longwood Florida.JPG

Barrtré
Taxodium mucronatum

Taxodium mucronatum er tegund af barrtré sem er ættuð frá Mexíkó og Gvatemala.

Lýsing
Þetta er stórt sígrænt eða hálfsígrænt tré, að 40 m hátt með 1 til 3 m stofnþvermál (einstaka sinnum mun meira; sjá fyrir neðan). Barrnálarnar eru í skrúfgang eftir greininni, undnar í grunninn svo að þær eru í flötum röðum sitt hvorum megin á sprotanum, 1 - 2 sm langar og 1 - 2 mm breiðar. Könglarnir eru egglaga,  1,5 - 2,5 sm langir og 1 - 2 sm breiðir.
Ólíkt hinum tegundunum tvemur (Taxodium distichum og Taxodium ascendens) myndar hún sjaldan sýprushné á rótunum. Tré frá hálendi verða sérstaklega gild.

Eitt tré: Árbol del Tule í Santa María del Tule, Oaxaca, Mexíkó, gildasta tré í heimi með 11,42 m í þvermál. Nokkur önnur með 3 til 6m í þvermál eru þekkt. Næstgildasta tréð er  the Big Baobab, af tegundinni Adansonia digitata.

Blendingar
Taxodium × ‘LaNana’ (T. distichum × T. mucronatum)
Taxodium 'Zhongshansa' (T. distichum × T. mucronatum)

Tilvísanir

Heimildir
Eguiluz T. 1982. Clima y Distribución del género pinus en México. Distrito Federal. Mexico.
Rzedowski J. 1983. Vegetación de México. Distrito Federal, Mexico.
Martínez, Maximinio. 1978. Catálogo de nombres vulgares y científicos de plantas mexicanas.

Tenglar

Barrtré