alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Miðnorska

Miðnorska – (norska mellomnorsk) – er tungumál sem talað var í fjölmennustu héruðum Noregs frá því um 1350 og fram yfir siðaskipti, nánar tiltekið fram undir 1600.

Miðnorska er hugtak sem er notað í norskri málsögu um málið sem talað var í Noregi í lok miðalda og kom á milli norrænu (fornnorsku) og nútímanorsku.

Miðnorska málskeiðið er talið hefjast um svartadauða (1349) þegar norskt mál var farið að breytast verulega frá því sem var í fornnorrænu. Þá dó gamla norska ritmálið nánast út því að flestir ritfærir menn dóu úr svartadauða. Um svipað leyti færðist æðsta stjórn ríkisins til Svíþjóðar og síðan Danmerkur. Eftir það varð ritmál í Noregi eins konar blanda af norsku og dönsku. Miðnorska vék smám saman fyrir nútímanorsku og má segja að í fjölmennustu héruðunum sé breytingin um garð gengin á tímabilinu frá siðaskiptum (1546) fram til 1600.

Þess ber þó að geta að í Noregi var mikill munur á mállýskum og mátti fram á 19. öld finna afskekkt sveitahéruð þar sem enn lifðu sterk einkenni úr fornmálinu.

Málið, sem talað var eftir 1600, er í stórum dráttum skiljanlegt Norðmönnum nútímans. Í miðnorsku var aftur á móti ennþá mikið af gömlum orðum og orðasamböndum, auk margra málfræðireglna sem ekki eru lengur notaðar í norsku. T.d. hvarf fallbeyging nafnorða að mestu á miðnorska tímabilinu sem og mikill hluti af beygingu sagnorða.

Tengt efni 
 Fornnorræna
 Fornnorska
 Norska

Heimildir 
 

Norræn tungumál
Norska
Heslimús

Heslimús (stundum einnig nefnd sjösofandi) (fræðiheiti: Muscardinus avellanarius) er nagdýr af ætt svefnmúsa. Heslimúsin er þekkt fyrir langan vetrarsvefn sem varir venjulega frá október fram í apríl-maí. Heimkynni heslimúsarinnar er allt frá Suður-Svíþjóð suður til Tyrklands. Músin er venjulega ekki stærri en sjö sentimetrar og með jafnlangt skott sem minnir dálítið á skott íkornans. 

Mýs
MATLAB

MATLAB er forritunarmál sem er meðal annars notað við tölulega útreikninga.

Tilvísanir 

Forritunarmál
Automatix

Automatix er forrit fyrir Linux sem einfaldar uppsetningu á reklum fyrir mp3 og fyrir skjákort ásamt fjölda annarra forrita.

Tengill 
 Automatix – Leiðbeiningar um uppsetningu
 Ubuntu extras remix 

Linux-forrit
Hugin

Hugin er opinn hugbúnaður ætlaður til að sauma saman nokkrar ljósmyndir teknar af sama staðnum í eina víðmynd. Það er viðmót fyrir Panorama Tools og Enblend. Þau eru bæði skipanalínuforrit, það fyrra notað til að tengja saman nokkrar skarandi ljósmyndir og það seinna til að blanda þeim saman í eina mynd.

Þróun 
Hugin er í stöðugri þróun. Það fékk stuðning frá „Google Summer of Code“ verkefninu 2007. 2008 stendur einnig til að nokkur verkefni verði unnin tengd Hugin.

Dæmi um víðmynd

Tenglar 
 Vefsíða hugin á sourceforge
 Wikisíða Panotools
 Vefsíða Enblend á sourceforge
 Google Summer of Code  verkefni sem tengjast víðmyndum sem unnin verða sumarið 2008

Heimildir 

Ljósmyndun
Frjáls hugbúnaður
Ókeypis hugbúnaður
Ferðamannapálmi

Ferðamannapálmi (fræðiheiti: Ravenala madagascariensis) er jurt af trönublómaætt. Ferðamannapálminn vex aðallega á Madagaskar og er ekki skyldur pálmatrjám þó hann líti út eins og pálmatré og nefnist pálmi. Hér áður fyrr var ferðamannapálminn talinn af sömu ætt og bananaplantan, en er í raun aðeins fjarskyldur henni. 

Trönublómaætt
Kristín Lillendahl og Árni Blandon - Söngfuglarnir

Kristín Lilliendahl og Árni Blandon - Söngfuglarnir  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1975. Á henni syngja Kristín Lilliendahl og Árni Blandon sem voru Söngfuglarnir, 20 barnalög. Útsetningar og hljómsveitarstjórn Reynir Sigurðsson. Hljóðritun fór fram hjá Tóntækni hf. Tæknimaður: Sigurður Árnason. Teikning á framhlið: Sigrún Halla Haraldsdóttir 10 ára.

Lagalisti
 Skakkur og skrýtinn maður - Lag - texti: Árni Blandon - Stefán Jónsson - Bæði syngja
 Ég ætla að mála allan heiminn, elsku mamma - Lag - texti: J. Toje - Hinrik Bjarnason - Kristín syngur
 Boli boli bankar á dyr - Lag - texti: Þjóðlag - þjóðvísa - Bæði syngja 
 Aumingja smalinn - Lag - texti: Árni Blandon - Stefán Jónsson - Árni syngur
 Kisa mín, kisa mín - Lag - texti: Amerískt þjóðlag - Stefán Jónsson - Bæði syngja
 Guðný gamla stöng - Lag - texti: Enskt þjóðlag - Árni Blandon - Árni syngur 
 Krummi krunkar úti - Lag - texti: Þjóðlag - þjóðvísa - Bæði syngja
 Gamla Vala sá götusala - Lag - texti: Enskt þjóðlag - Stefán Jónsson - Árni syngur 
 Bí bí og blaka - Lag - texti: Þjóðlag - þjóðvísa - Kristín syngur
 Stína og brúðan - Lag - texti: Guðjón Bjarnason - Stefán Júl. Jóhannesson - Bæði syngja
 Lalli stutti og liyli hvutti - Lag - texti: Árni Blandon - Stefán Jónsson - Bæði syngja
 Brúðan mín - Lag - texti: Yellen/Ager - Hinrik Bjarnason - Kristín syngur
 Tíu litlir fingur - Lag - texti: Amerískt þjóðlag - Ókunnur - Bæði syngja
 Krakkar út kátir hoppa - Lag - texti: Ókunnur - Kristín Jónsdóttir - Árni syngur
 Ég langömmu á - Lag - texti: Höfundar ókunnir - Bæði syngja
 Komdu kisa mín - Lag - texti: Þjóðlag - þjóðvísa - Kristín syngur
 Bangsi - Lag - texti: Thorbjörn Egner - Kristján frá Djúpalæk - Árni syngur
 Aumingja Siggi - Lag - texti: Norskt þjóðlag - Stefán Jónsson - Bæði syngja
 Litla móðirin - Lag - texti: T. Springfield - Magnús Pétursson - Kristín syngur
 Nú gaman gaman er - Lag - texti: Ókunnur - Páll Jónsson - Árni syngur

Textabrot af bakhlið plötuumslags 
 

SG-hljómplötur
Hljómplötur gefnar út árið 1975
Hasselblad

Hasselblad AB er sænskt fyrirtæki, heimsþekkt fyrir hágæða myndavélar og ljósmyndabúnað, upphaflega stofnað 1841 af Fritz Wictor Hasselblad, sem heildsala. Victor Hasselblad tók yfir stjórn fyrirtækisins 1942 og setti árið 1948 á markað fyrstu myndavél sína fyrir almenning Hasselblad 1600F. Áður hafði Victor framleitt myndaélar fyrir sænska herinn. Fyrirtækið sameinaðist Imacon A/S árið 2004 og framleiðir nú hágæða stafrænar myndavélar. Hasselblad smíðaði sérstakar myndavélar, sem notaðar voru á tunglinu í Appollótunglferðunum. Höfuðstöðvarnar eru í Gautaborg í Svíþjóð.

Sænsk fyrirtæki
Mascarpone

Mascarpone er ítalskur ostur framleiddur úr kúamjólk. Hann er framleiddur úr sýrðum rjóma með því að hleypa honum með vínsýru. Stundum er áfum bætt út í. Þegar ostinum hefur verið hleypt losnar ostamysan án pressunar eða geymslu.

Mascarpone er algengur í matarréttum frá Langbarðalandi og er meðal annars aðalhráefni í tíramísú. Þá er hann stundum notaður í stað smjörs eða parmesan-osts til að bæta í risotto.

Tilvísanir 

Ítalskir ostar
Kúamjólkurostar
Sterkja

Sterkja getur líka átt við stybbu (eða reykjarbrælu) eða beiskt bragð.
Sterkja (Formúla:C6H12O6) er fjölsykra sem er algengasta kolvetnið s.s. í kartöflum, hrísgrjónum og er t.d. aðalnæringarefnið í flestum korntegundum. 

Fjölsykrur

da:Kulhydrat#Stivelse
lij:Ammido
Kardemommubærinn

Kardemommubærinn er norsk barnabók sem er skrifuð og myndskreytt af 
Thorbjørn Egner. 

Bókin er um hinn friðsama Kardemommubæ og fólkið þar. Ræningjarnir Kasper, Jesper og Jónatan búa fyrir utan bæinn og fara reglulega í ránsferðir. Þeir ræna Soffíu frænku. Þeir fara í fangelsi og koma út betri menn og verða hetjur þegar þeir slökkva eld í turni bæjarins.

Heimildir 

 Kardemommubærinn - leikrit á hljómplötu

Barnabækur
In Silico

In Silico er önnur breiðskífa áströlsku „drum and bass“ hljómsveitarinnar Pendulum.

Lagalisti 
 „Showdown“ – 5:27
 „Different“ – 5:51
 „Propane Nightmares“ – 5:13
 „Visions“– 5:36
 „Midnight Runner“ – 6:55
 „The Other Side“ – 5:15
 „Mutiny“ – 5:09
 „9000 Miles“ – 6:26
 „Granite“ – 4:41
 „The Tempest“ – 7:27

Heimildir 
 

Ástralskar hljómplötur
Hljómplötur gefnar út árið 2008
Listi yfir tónlistarstefnur

Þetta er listi yfir tónlistarstefnur.

Blús, djass og hipp hopp
 Blús
 Ryþmablús
 Chicago-blús
 Kántrí
Bluegrass
Kántrí rokk
 Djass
 Djass bræðingur
Sýrudjass
 Fönk
 Gó-gó tónlist
 Hipp hopp
 Rapp
 Austurstrandar Hip Hop
 Vesturstrandarrapp
 Suðurríkja Hipp Hopp
 Trip hop
 Djass rapp
 Reggí
 Ska
 Döbb (e. Dub)
 Sálartónlist
 Enka
 Nútíma Ryþmablús

Sígild tónlist
 A capellur
 Klassísk tónlist
 Ópera
 Salsa tónlist

Nýaldartónlist
 Nýaldartónlist
 Hughrifatónlist
 Drungatónlist
 Geimtónlist
 Lyftutónlist
 Náttúrutónlist

Popptónlist

Popp
Strákasveitir
Stelpubönd
 Kóreupopp
 Tyggigúmmítónlist
 J-pop

Raftónlist
 Raftónlist
 Breakbeat
 Drum and bass
 Diskó
 Ítaló diskó
 House
 Techno
 Trance

Rokk

Rokk 
 Rokk og Ról
 Tilfinningarokk
Sækadelískt rokk (e. psychedelic rock)
 Framsækið rokk (e. progressive rock)
 Nýframsækið rokk (e. new-progressive rock)
 Jaðarrokk (e. alternative rock)
 Síðrokk
 Indie
 Indie-rokk (e. indie rock)
 Krátrokk
 Britpop
 Grugg
 Síð-grugg
 Stóner rokk
 Glysrokk
 Kínverskt Rokk
 Kristilegt rokk
 Brimbrettarokk

Pönk 
 Harðkjarnapönk
 Síð-harðkjarni
 Thrashcore
 New Wave
 Popp pönk
 Síð-pönk

Þungarokk 
 Bárujárn
 Þrass
 Glysþungarokk
 Metalcore
 Neue Deutsche Härte
 Nu metal
 Síð-Málmur
 Svartmálmur
 Framsækinn málmur
 Dauðarokk
 Jaðarþungarokk
 Þjóðlagamálmur
 Víkingaþungarokk

Tónlistarstefnur
Smjör

Smjör er mjólkurafurð gerð með því að strokka ferskan eða sýrðan rjóma þar til smjörfitan skilur sig að mestu frá áfunum. Áfirnar eru svo síaðar frá og smjörið hnoðað þar til það er orðið að sléttum og samhangandi massa. Oftast er salti bætt út í smjörið, bæði vegna bragðsins og til að auka geymsluþolið, en ósaltað smjör er einnig framleitt. Smjör er m.a. notað sem smurálegg á brauð, til bragðbætis í ýmiss konar mat, í kökur og annan bakstur, til steikingar og í alls kyns rétti. 

Smjör inniheldur mjólkurfitu, vatn og prótín. Eiginlegt smjör inniheldur a.m.k. 80% fitu en einnig eru til fituminni útgáfur sem eru þá blandaðar jurtaolíu og öðrum efnum. Stundum er salti, bragðefnum, litarefnum og rotvarnarefnum bætt í smjörið.

Smjörgerð á sér langa sögu og er vitað að Súmerar voru farnir að strokka smjör fyrir um 5000 árum. Yfirleitt er smjör gert úr kúamjólk en einnig úr mjólk annarra spendýra, til dæmis sauðfjár, geita, buffla og jakuxa. 

Íslenskt smjör er nú allt gert úr kúamjólk en áður var smjör úr sauðamjólk mjög algengt og var það allt framleitt á sumrin, þegar ærnar voru mjólkaðar í kvíum. Vegna saltleysis söltuðu Íslendingar ekki smjör sitt fyrr á öldum, heldur létu það súrna. Þannig gat það geymst lengi og gegndi miklu hlutverki sem gjaldmiðill. Leiga fyrir jarðir og búfé var t.d. mjög oft reiknuð og greidd í smjöri og margir ríkir menn áttu miklar smjörbirgðir. "... það saltaða smjör heldur sér varla 2 ár, svo ætt sé á eptir, enn það súra hefir óskémt haldið sér yfir 20 ár," segir í Arnbjörgu Björns Halldórssonar. 

Áður sást greinilegur litarmunur á smjöri eftir árstíðum og réðist liturinn af fóðri kúnna; sumarsmjörið var gulara og mýkra en vetrarsmjörið. Nú er smjörið eins allan ársins hring.

Matvæli
Mjólkurafurðir
Mjólkurafurð

Mjólkurafurð er matur gerður úr mjólk. Yfirleitt er mjólkin úr kúm, en stundum úr öðrum spendýrum svo sem geitum, sauðfé, vatnabufflum, jakuxum eða hestum. Mjólkurafurðir eru notaðir almennt í eldamennskunni í Evrópu, Austurlanda nær og Indlandi, en eru næsta óþekktar í Austur-Asíu.

Tegundir mjólkurafurða 
 Mjólk
 Crème fraîche
 Súrmjólk
 Mjólkurduft
 Nýmjólk
 Undanrenna
 Skyr
 Rjómi
 Niðursoðin mjólk
 Dósamjólk
 Ricotta ostur
 Smjör
 Áfir 
 Ostur
 Ystingur
 Mysa
 Kotasæla
 Smurostur
 Fromage frais
 Ostefni
 Mjólkurprótín
 Mysuprótín
 Jógúrt
 Rjómaís

Heimildir 
 

Mjólkurafurðir
Ger

Ger er vaxtarform heilkjarna örvera sem flokkaðar eru sem hluti af svepparíkinu. Um 1.500 tegundir eru þekktar, sem er um 1% af þekktum sveppategundum. Ger er helsta sveppategundin sem lifir í sjónum.

Ger er einfrumungur sem hefur þróast frá fjölfruma forfeðrum. Sumar tegundir myndi þræði tengdra knappskota sem eru kallaðir hálfsveppþræðir eða falskir sveppþræðir. Stærð gers er mjög fjölbreytt og ræðst bæði af tegund og umhverfi. Það er oftast 3-4 µm í þvermál, en getur orðið allt að 40 µm. Flest ger fjölga sér kynlaust með mítósu, og mörg þeirra gera það með knappskotum. Hægt er að bera ger saman við myglu sem myndar sveppþræði. Sveppir sem geta myndað bæði þessi vaxtarform (eftir hitastigi eða öðrum aðstæðum) eru sagðir vera tvíbreytnir.

Ölger af tegundinni Saccaromyces cerevisiae hefur verið notað í bakstri og til að framleiða áfengi í þúsundir ára. Það er líka mjög mikilvæg rannsóknartegund í rannsóknum á frumulíffræði. Hvítger (Candida albicans) er tækifærismeinvaldur sem getur valdið sýkingu hjá mönnum. Gerðar hafa verið tilraunir til að nota ger við framleiðslu rafmagns í örveruefnarafli.

Ger myndar hvorki flokkunarfræðilegan né þróunarfræðilegan flokk. Orðið „ger“ er oft notað sem almennt heiti á S. cerevisiae. Sveppir sem teljast til gera koma úr tveimur aðskildum fylkingum annars vegar asksveppa og hins vegar kólfsveppa. Sveppir úr gerabálki (Saccaromycetales) eru kallaðir „eiginlegt ger“.

Tilvísanir
Eldi

Eldi er hugtak sem er aðallega notað um ræktun villtra dýra í búrum eða kvíum, andstætt búfjárrækt sem á aðallega við um ræktun húsdýra. Eldi er í mörgum tilvikum svar við minnkandi veiði eða vaxandi eftirspurn eftir afurðum veiðidýra. Með eldi er líka hægt að jafna út sveiflur í stærð villtra stofna og draga úr ásókn í þá. Hins vegar eru tiltölulega fáar þekktar tegundir sem henta í eldi og það getur verið tæknilega mjög flókið að mæta grunnþörfum dýrategunda við eldisaðstæður og tryggja um leið fjárhagslegan ágóða.

Stórfellt eldi getur valdið mengun, t.d. vegna úrgangs, og getur líka valdið umhverfisslysum þegar eldisdýr sleppa út í náttúruna og blandast þar við náttúrulega stofna eða ná að fjölga sér á stað þar sem þær voru ekki til fyrir og valda þannig skaða. Dæmi um hið síðastnefnda er þegar minkar sluppu úr minkabúi árið 1931 og breiddust út um allt Ísland á stuttum tíma, en voru óþekktir áður. Eldisræktun, einkum loðdýrarækt, hefur líka verið gagnrýnd fyrir ómannúðlega meðferð á dýrum.

Dæmi um eldi
 Fiskeldi
 Loðdýraeldi
 Kræklingaeldi

Tengt efni
 Þaulræktun
 Verksmiðjubú (sjá einnig bötunarstöð)
 Fengieldi

Landbúnaður
Fiskifræði
Veiðimenn og safnarar

Veiðimenn og safnarar er einkunn sem höfð er um samfélög þar sem aðalaðferðin til að afla lífsviðurværis felst í beinni öflun matar úr náttúrunni; það er veiðum dýra og tínslu jurtaafurða. Ekki er hægt að gera skýran greinarmun á samfélögum veiðimanna og safnara og landbúnaðarsamfélögum þar sem flest samfélög nota fjölbreytta tækni til matvælaöflunar. 

Í meira en tvær milljónir ára voru öll samfélög manna samfélög veiðimanna og safnara. Landbúnaður kom fyrst fram á sjónarsviðið undir lok miðsteinaldar fyrir um 12.000 árum síðan og markar upphaf nýsteinaldar. 

Steinöld
 
Efnahagslíf
Matarhefð

Matarhefð eða matarmenning er safn af hefðum og tækni í kringum matreiðslu og varðeislu matvæla sem oftast tengist ákveðinni menningu. Trúarlegar reglur, tiltekin matarbönn og siðferði, hefur allt mikil áhrif á matarhefðir. Matarhefð ræðst yfirleitt af því hvaða matur er tiltækur í gegnum heimaframleiðslu eða verslun. 

 

am:አበሳሰል
eu:Sukaldaritza
fur:Cusine
ko:요리
hr:Kulinarstvo
io:Koquarto
ia:Cocina
ht:Kizin
li:Kaokkuns
scn:Cucina
vec:Coxina
Þriggja gljúfra stíflan

Þriggja glúfra stíflan er stærsta vatnsorkuver veraldar (22.500 MW) OG stærsta stífla í heimi. Hún er í Jangtse fljótinu í  Yiling sýslu við Yichang borg í vesturhluta Hubei héraðs í Kína.. Stíflan var fullgerð 20. maí 2006 og var tilbúin til notkunar árið 2009. Bygging stíflunnar sætti mikilli gagnrýni því miklu landsvæði var sökkt undir vatn og 1.3 milljón manns voru neyddir til að flytja.

Steypta eining stíflunnar er 2.335 metra breið og 185 metra há. Þykktin er 115 metrar neðst og 40 metrar efst. 

Flóð í Jangtse fljótinu hafa öldum saman valdið tjóni og mannskaða en talið er að uppistöðulón stíflunnar tempri vatnsmagnið og dragi úr hættu á flóðum.

Stíflur í Kína
Kristinréttur Sverris konungs

Kristinréttur Sverris konungs er í stórum dráttum samsteypa kristinréttarins úr Gulaþingslögunum og Frostaþingslögunum fornu. 

Kristinréttur Sverris konungs er varðveittur í einu skinnhandriti í Árnasafni, AM 78 4to, frá fyrri hluta 14. aldar. 

Kristinrétturinn hefst á bréfi Sverris konungs og allra biskupa um stórmæli þau er bann fylgir, svo sem að raska helgum kirkjum og kennimönnum, og renna (hlaupa) á hendur konu og taka hana nauðga.

Líklegt er að Sverrir konungur hafi látið taka kristinréttinn saman um 1190 til þess að styrkja stöðu sína í deilum við kirkjuvaldið.

Kristinrétturinn er prentaður í Norges gamle love inntil 1387, 1. bindi, bls. 407-434.

Heimildir 
 Norges gamle love inntil 1387, I.

Saga Noregs
Lögfræði
Eiðsivaþingslög

Eiðsivaþingslög getur merkt tvennt:
 Svæðið eða umdæmið, þar sem Eiðsivaþingslögin giltu, þ.e. Upplönd, með Guðbrandsdal og Austurdal.
 Lögin sjálf.

Eiðsivaþing 
Oftast er ritað Eiðsivaþing, en nafnið er nokkuð á reiki. Í Heimskringlu og fleiri ritum er talað um Heiðsævisþing og Heiðsævislög. Johan Fritzner telur að Heiðsær hafi verið annað nafn á vatninu Mjörs; fylkið Heiðmörk liggur að því að austan og upphaflega var þingið fyrir byggðirnar umhverfis Mjörs. Hugsanlegt er að nafnið hafi breyst af því að þingið var löngum háð á Eiðsvelli, sem er við suðurenda vatnsins. Stundum sjást nafnmyndirnar Eiðsifaþing og Eiðsifjaþing.

Í konungasögum kemur fram að Hálfdan svarti hafi komið á þingi fyrir Upplönd, sem voru kjarninn í Eiðsivaþingslögunum.  

Upphaflega var þingið haldið á Akri eða Stórakri, sem er skammt frá Hamri. Á dögum Ólafs helga Noregskonungs, 1015-1030, var þingstaðurinn fluttur að Eiðsvelli. Þá náði umdæmið yfir Raumafylki (Raumaríki), Heinafylki (Heiðmörk) og Haðafylki (Haðaland). Síðar bættust við Guðbrandsdalur og Austurdalur.

Á síðari öldum var þetta þing kennt við Upplönd (Oplandenes lagdöme) og hélst það til 1797.

Eiðsivaþingslögin fornu 
Eiðsivaþingslögin fornu eru glötuð, að öðru leyti en því að kristinrétturinn úr þeim er varðveittur. Þó er í Norska ríkisskjalasafninu lítið brot úr veraldlega réttinum (NRA 1A, úr handriti frá því um 1230). Kristinrétturinn hafði lagagildi lengi eftir að Landslög Magnúsar lagabætis voru lögfest, 1274, og hefur það stuðlað að varðveislu hans. Hins vegar hafa menn ekki hirt um að geyma lögbækur með ógildum veraldlegum rétti, sem er því glataður. 

Eiðsivaþings-kristinrétturinn er til í tveimur gerðum:
 Eldri og ítarlegri gerð. Aðalhandrit AM 68 4to, frá byrjun 14. aldar.
 Yngri og styttri gerð. Aðalhandrit AM 58 4to, frá miðri 14. öld.
Báðar gerðirnar eru prentaðar í Norges gamle love indtil 1387, 1. bindi.

Heimildir 
 Johan Fritzner: Ordbog over det gamle norske Sprog. Omarbeidet, forøget og forbedret udg. 1–3, 1883-1896.
 Steinar Imsen og Harald Winge: Norsk historisk leksikon, 2. útg., Oslo 2004, bls. 236-239.

Saga Noregs
Lögfræði
Smjörsýra

Smjörsýra (CH3CH2CH2-COOH) er fituleysanleg karboxýlsýra sem meðal annars finnst í jarðvegi, fóðri og saur. Hún er afurð smjörsýrugerla og af henni er einkennandi lykt; oft nefnd súrheyslykt út af rangri gerjun í slíku heyi.

IUPAC nafn smjörsýru er Butanoic acid

Lífrænar sýrur
Suðurlandsskjálfti

Suðurlandsskjálfti er jarðskjálfti á Suðurlandi sem er 6,0 stig eða meira, sem stafar af sniðgengishreyfingu á þröngu belti sem liggur frá Ölfusi austur að Vatnafjöllum. Við hreyfinguna bjagast jarðskorpan og spenna hleðst upp. Annað veifið losnar þessi uppsafnaða spenna úr læðingi í jarðskjálfta.

Síðasti Suðurlandsskjálfti varð þann 29. maí árið 2008 og mældist 6,2 stig en áður höfðu riðið yfir skjálftar þann 17. og 21. júní árið 2000 sem mældust 6,5 og 6,6 stig. Árið 1912 reið yfir Suðurland jarðskjálfti sem var 7,0 stig og árið 1896 urðu 5 skjálftar, 6,5-6,9 stig, á svæðinu frá Landssveit vestur í Ölfus.

Jarðskjálftaár á Suðurlandi skv. annálum: 1013 - 1164 - 1182 - 1211 - 1294 - 1308 - 1311 - 1339 - 1370 - 1389 - 1391 - 1546 - 1581 - 1613 - 1618 - 1624 - 1630 - 1633 - 1657 - 1658 - 1663 - 1671 - 1706 - 1732 - 1734 - 1749 - 1752 - 1754 - 1784 - 1789 - 1808 - 1828 - 1829 - 1896 - 1912 - 2000 - 2008

Tengt efni 
 Jarðskjálftinn 29. maí 2008
 Suðurlandsskjálftinn 1734

Heimildir 
 Nánar um Suðurlandsskjálfa

Tenglar 
 Suðurlandsskjálfti; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1996 
 Jarðskjálftarnir miklu á Suðurlandi 17. og 21. júní, 2000.; af vef jarðeðlisfræðideildar Veðurstofunnar
 Suðurlandsskjáftar; fylgiblað með Morgunblaðinu 2000
 Tvö svæði hafa orðið verst úti; grein í Morgunblaðinu 1977

Jarðskjálftar á Íslandi
Katla María - Syngur spænsk barnalög

Katla María - Syngur spænsk barnalög  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1979. Á henni syngur Katla María spænsk barnalög við íslenska texta eftir Guðmund Guðmundsson. Útsetningar og hljómsveitarstjórn Ólafur Gaukur. Hljóðritun: Tóntækni hf. Tæknimaður Sigurður Árnason. Hljóðblöndun: Sigurður Árnason og Ólafur Gaukur. Hönnun umslags: SG. Ljósmynd: Gerardo Hausman. Textasetning: Blik hf. Prentun: Grafík hf.

Lagalisti
Prúðuleikararnir  - Lag - texti: F.Arbex - Guðmundur Guðmundsson
Farfuglar - Lag - texti: H.Blanco - Guðmundur Guðmundsson
Einn, tveir, þrír - Lag - texti: Spænskt alþýðulag — Guðmundur Guðmundsson 
Áramót - Lag - texti: A.Garrido/J.Torregros — Guðmundur Guðmundsson
Helgarfrí - Lag - texti: Spænskt alþýðulag — Guðmundur Guðmundsson
Við syngjum og tröllum - Lag - texti: Spænskt alþýðulag — Guðmundur Guðmundsson 
El Patio De Mi Casa - Lag - texti: Spænskt alþýðulag — Guðmundur Guðmundsson
Það er alveg satt - Lag - texti: Spænskt alþýðulag — Guðmundur Guðmundsson
Draumurinn - Lag - texti: Spænskt alþýðulag — Guðmundur Guðmundsson
Álfabyggð - Lag - texti: A.Garrido/J.Torregros — Guðmundur Guðmundsson

Hljóðfæraleikarar

Kórinn 
 

SG-hljómplötur
Hljómplötur gefnar út árið 1979
Karen Blixen

Barónsfrú Karen von Blixen-Finecke (17. apríl 1885 – 7. september 1962) (fædd Karen Christentze Dinesen) var danskur rithöfundur. Hún skrifaði margar bækur undir eiginnafni sínu, Karen Blixen, en einnig undir dulnefninu Isak Dinesen. Hún skrifaði bækur sínar hvortveggja á dönsku og ensku. Þekktust er hún fyrir bók sína Jörð í Afríku (Out of Africa) sem segir frá árum hennar í Kenía sem kom út í íslenskri þýðingu árið 1952.

Tenglar 
 Heima hjá Karen Blixen; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1994
 Karen Blixen; grein í Vísi 1962
 Á búgarði Karen Blixen í Afríku; grein í DV 1991
 Barua a Soldani; smásaga; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1968
 Heimsókn á heimili Karenar Blixen; grein í Morgunblaðinu 1992
 Snilldarverk um Kíkújúa; grein í Þjóðviljanum 1952

Blixen, Karen
Volvo

AB Volvo er sænskt stórfyrirtæki, sem þekktast er fyrir framleiðslu fólksbíla, vörubíla og strætisvagna, stofnað 1926. Volvo Cars hefur verið sjálfstætt fyrirtæki síðan 1999, þá keypt af Ford og síðar selt til kínverska bílaframleiðandans Geely, en er enn rekið sem sænskt fyrirtæki. Volvo Cars á 49.5% í sænsku bílaframleiðendunum Polestar og 30% af Lynk & Co (hið síðarnefnda sænsk-kínverskur framleiðandi).

Hluti samsteypunnar, Volvo Aero, framleiðir þotuhreyfla fyrir sænska flugherinn og hluta í eldflaugahreyfla Ariane 5 geimflauganna. Höfuðstöðvarnar eru í Gautaborg í Svíþjóð.

Bílaframleiðendur
Sænskir bifreiðaframleiðendur
Sænsk fyrirtæki
Geymsla matvæla

Geymsla matvæla er sérstök meðhöndlun matvæla til að tryggja varðveislu þeirra um lengri tíma. Megináhersla er lögð á að hægja á eða koma í veg fyrir rotnun af völdum örvera sem spillir matnum. Til eru geymsluaðferðir sem nýta aðrar örverur, ger og sveppi til að auka geymsluþol matvæla (t.d. vín og osta). Næringargildi, bragð og áferð er meðal þess sem lögð er áhersla á að varðveita. Geymsluaðferðir eru ólíkar eftir menningu og matarhefð; það sem þykir gott í einu samfélagi, þykir ónothæft í öðru. 

Geymsluaðferðir miða venjulega að því að hindra vöxt gerla, sveppa og annarra örvera og koma í veg fyrir oxun sem veldur þráa í fitu. Til eru geymsluaðferðir til að koma í veg fyrir virkni efnahvata sem valda upplitun og breytingum á bragði. Sumar aðferðir fela í sér innsiglun eftir meðhöndlun til að koma í veg fyrir nýtt örverusmit (t.d. niðursuða), meðan aðrar aðferðir, eins og þurrkun, gera það að verkum að hægt er að geyma matinn í langan tíma án sérstakra íláta.

Algengar aðferðir við geymslu matvæla eru þurrkun, úðaþurrkun, frostþurrkun, frysting, lofttæming, niðursuða, geislun og íblöndun efna, svo sem rotvarnarefna og óvirkra lofttegunda eins og koltvísýrings. Algengar geymsluaðferðir sem breyta bragði og áferð matvælanna eru meðal annars sultun, verkun (súrsun, kæsing, reyking og söltun) og niðurlagning (í sýróp, feiti eða áfengi).

Matur
Matvælafræði