alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Majorka

Majorka (spænska og katalónska Mallorca) er ein af Baleareyjunum í Miðjarðarhafi og tilheyrir Spáni. Nafn eyjarinnar kemur úr latínu insula maior, "stærri eyja"; síðar Maiorica. Aðrar nálægar eyjar eru Menorka, Ibiza og Formentera.

Söguágrip

Elstu minjar um byggð á Majorca eru grafhvelfingar frá  árunum 4000-6000 f. Kr.

Árið 534 varð Majorca hluti af austrómverska keisaradæminu og landstjórinn Apollinarius tók þar við völdum.

Austrómverska kirkjan lét byggja fjölda guðshúsa og eftir það blómstraði kristindómur á eyjunni.

Árið 707 réðust múslimar frá Norður-Afríku á eyjuna. Árásir þeirra voru linnulausar þannig að eyjaskeggjar þurftu að biðja um hjálp frá Karlamagnúsi sem þá var konungur Franka.

Svæði

Höfuðborgin á Majorca heitir Palma de Mallorca og er stærsta borg á Baleareyjum. Hún er á suðurströnd Majorca og er tólfta stærsta borgarsvæði Spánar. Næstum því helmingur íbúa Majorca á heima í Palma, eða um 383.000 íbúar. Ef úthverfi eru talin með er heildaríbúafjöldi borgarinnar 517.000 manns.

Majorca er stærsta eyjan sem tilheyrir Spáni, 3640 ferkílómetrar að flatarmáli.

Á árunum 1838-1839 átti Frédéric Chopin heima á Majorca í bænum Valldemossa sem þykir vera  fallegt þorp. Munir í hans eigu eru í safni í Valldemossa og þar er hægt að skoða verk hans og hlusta á píanóleik.

Tenglar 
 Eyjadrottningin í Miðjarðarhafinu; grein í DV 1991
 Fyrirmynd greinarinnar var ,,Majorca" á ensku útgáfu Wikipedia. Sótt 16. Mars 2016.

Eyjar við Spán
Miðjarðarhaf
Menorka

Menorka er ein af Baleareyjunum í Miðjarðarhafi og tilheyrir Spáni. Nafn eyjarinnar er komið úr latínu: balearis minor, síðar Minorica og merkir minni eyja en það er væntanlega vegna nálægð hennar við Majorku, sem er á latínu nefnist: insula maior eða stærri eyja.

Tenglar 
 Ferða upplýsingar um Manorka 

Eyjar við Spán
Miðjarðarhaf
Formentera

Formentera (forníslenska: Forminterra) er ein af Baleareyjunum í Miðjarðarhafi og tilheyrir Spáni. Norður af Formentera er lítil eyja sem nefnist Espalmador (spænska: Illa de s'Empalmador). Formentera er sex kílómetra suður af Íbíza. Nafn eyjarinnar er sagt komið af latneska orðinu frumentarium, sem þýðir „kornhlaða“ . flatarmál er 83,25 km2.

Eyjar við Spán
Miðjarðarhaf
Debetkort

Debetkort er rafrænt greiðslukort gefið út af bönkum og er notað í stað peninga. Upphæðin er millifærð beint af bankareikningi kaupanda. Debetkort koma í stað ávísana. Debetkort eru notuð líkt og kreditkort víða til viðskipta gegnum síma og á Internetinu. Hægt að nota debetkort til að taka út peninga úr hraðbanka.

Tengt efni 
 Kreditkort

Greiðslukort
Greiðslumátar
Hauggas

Hauggas er gas sem verður til við rotnun lífrænna efna við loftfirrðar aðstæður, t.d. á ruslahaugum og í kirkjugörðum. Hauggas er jarðgas úr metani, koldíoxíði og snefilgösum. Auðvelt er að skilja metan frá hauggasinu með hreinsiaðgerðum og nota það í bifreiðaeldsneyti og einnig má nota það beint til raforkuframleiðslu.

Tilvísanir 

Lífræn efni
Allen Iverson

Allen Ezail Iverson (fæddur 7. júní 1975 í Hampton í Virginíu) er bandarískur fyrrum atvinnumaður í körfubolta í National Basketball Association (NBA). Hann spilaði fyrst með Philadelphia 76ers 1996-2006. Síðar með ýmsum liðum. Iverson var stigahæstur í deildinni tímabilin 1998–99, 2000–01, 2001–02 og 2004–05. Iverson lagði skóna á hilluna árið 2013. Hann er 25. stigahæsti leikmaður NBA frá upphafi.

Bandarískir körfuknattleiksmenn
Fólk fætt árið 1975
Ávísun

Ávísun eða tékki er viðskiptabréf fyrir banka eða lánastofnun til að borga tiltekna peningaupphæð í tilteknum gjaldmiðli úr bankareikningi sem er heldur undir nafni sparifjáreiganda. Sparifjáreigandi og greiðsluþegi mega báðir vera einstaklingar eða lögpersónur. Ávísanir eru yfirleitt með:
 Útgáfustað
 Ávísananúmeri
 Útgáfudagsetningu
 Nafni greiðsluþega
 Peningaupphæð
 Eiginhandaráritun sparifjáreiganda
 Reikningsnúmeri

Ávísun er yfirleitt í gildi um óákveðinn tíma eftir að hún er gefin út en í sumum löndum eru ávísanir í gildi í aðeins sex mánuði og gildistími veltur á útgáfustað.

Orðið tékki er dregið af enska orðinu cheque eða check, sem er dregið af franska orðinu cheque. Þetta orð er upphaflega dregið af arabíska orðinu ṣakk (صكّ) sem er sjálft dregið af persneska orðinu chak. Hugmyndin um ávísanir hefur verið notuð síðan á 9. öld í Mið-Austurlöndum.

Í dag hefur dregið mjög úr notkun ávísana í Evrópu og sérstaklega í Þýskalandi, Belgíu, Austurríki og á Norðurlöndunum. Til dæmis í Svíþjóð eru ávísanir fullkomlega úreltar og í Finnlandi hættu bankar að gefa út ávísanir árið 1993. Í sumum evrópskum löndum eins og Bretlandi, Írlandi og Frakklandi eru ávísanir enn þá notaðar svolítið. Í Norður-Ameríku eru ávísanir enn þá notaðar víða. Árið 2001 voru 70 milljarðar ávísana skrifaðar í Bandaríkjunum.

Greiðslumátar
Aðgangshindrun

Aðgangshindrun er hagfræðilegt hugtak, með sérstaka skírskotun til virkrar samkeppni, sem vísar til þess þegar fyrirtæki sem hefur í hyggju að hefja innreið sína á tilteknum markaði er gert erfitt fyrir. Hugtakið getur einnig vísað til þess ef einstaklingi er meinað að starfa í ákveðinni iðn eða starfi sökum krafna um löggildrar menntunar.

Hagfræði
Ásbrú

Ásbrú, áður kallað Vallarheiði, er hverfi í Reykjanesbæ þar sem áður voru íbúðir bandarískra varnarliðsmanna á fyrrum varnarsvæði Nató við Keflavíkurflugvöll á Miðnesheiði. Ásbrú tilheyrir Reykjanesbæ. Á svæðinu starfar meðal annars menntafyrirtækið Keilir.

Saga 
Í október árið 2006 yfirgaf bandaríski herinn fyrir fullt og allt varnarstöð sína við Keflavíkurflugvöll eftir tæplega 60 ára dvöl á Miðnesheiði. Þegar mest var, þá bjuggu 5.700 íbúar á stöðinni og taldist hún eitt stærsta byggðalag landsins. Varnarstöðin var langstærsti vinnuveitandi á Reykjanesskaga til margra áratuga og hafði gríðarleg áhrif á alla menningu á svæðinu.

Þegar herinn fór þá var lögð fram áætlun um fá, markviss verkefni, sem áttu að skapa virði fyrir svæðið sem fyrst. Sérstakt félag, Þróunarfélag Keflavíkurflugvallar ehf., eða Kadeco, var stofnað til að koma varnarstöðinni í borgaraleg not.

Fyrstu skrefin voru að menntafyrirtækið Keilir var stofnað vorið 2007 en að stofnun Keilis kom Háskóli Íslands auk einkafyrirtækja.

Fyrirtækið Háskólavellir keypti árið 2008 stóran hluta íbúðahúsnæðis á svæðinu til þess að byggja upp háskólagarða fyrir námsfólk. Árið 2009 bjuggu um 1.700 manns í þessum háskólagörðum.

Tilvísanir

Tenglar 
 Heimasíða svæðisins .
 Kort af Ásbrú á OpenStreetMap
 Vefsíða Hagsmunafélags leigjenda á Ásbrú

Reykjanesbær
Smábátur

Smábátur er bátur undir 15 brt. (brúttótonn), vanalega byggður nú til dags úr trefjaplasti en smábátar eru þó líka til úr stáli og timbri. Timbrið er að lúta í lægra haldi fyrir plastinu þar sem viðhaldskostnaður á timbrinu er meiri. Smábátar eru flokkaðir í tvo flokka, þ.e. í smábáta og krókabáta. Krókabátar eru undir 6 brt. og eru vanalega á  handfærum eða línuveiðum. Smábátar stunda aðallega bolfisksveiðar þ.e. veiðar á þorski, ýsu, ufsa og steinbít. Einnig stunda smábátar grásleppuveiðar með þar til gerðum grásleppunetum. Smábátar eru staðsettir um allt land þó einna helst við Vestfirði þar sem skjólgóðir firðir skýla þeim fyrir íslenskri veðráttu og stutt er að sækja aflann. Annars eru smábátar um allt land þó einna síst við Suðurland og Suð-Vesturland, þar sem á þar vantar meira skjól fyrir þessa litlu og opnu báta til að þeir geti sótt aflann sinn.

Heimildir 
 Gagnveita íslensks sjávarútvegs (2008). Smábátar. Sótt þann 9. apríl 2009 af Gagnaveitunni.
 Upplýsingamiðstöð Sjávarútvegsráðuneytisins (2009). Undecked vessels. Sótt þann 9. apríl 2009 af Fisheries.is.

Sjávarútvegur
Línubátur

Línubátur eða línuveiðiskip er bátur eða skip sem notast við línu sem veiðarfæri. Þau geta verið undir 15 brt. (brúttótonn) og allt að 670 brt. Línubátar (undir 15 brt.) eru vanalega byggðir úr trefjaplasti og hafa eitt þilfar, þeir sækja helst til í  bolfiskinn og svo  grásleppu. Línubátar sækja helst á miðin nærri landi eða við grunnsævi. Línuskipin (yfir 15 brt.) eru byggð aðallega úr stáli og eru þilskip og hafa vanalega tvö þilför. Þau sækja í bolfisk en hafa þó einnig sótt í  grálúðu undan Vesturlandi,  Vestfjörðum og Suð-Austurlandi. Það er þó varla stundað lengur þar sem grálúðustofninn er í lágmarki. Aflinn er ýmist ísaður í kör eða frystur um borð, það á þó bara við allra stærstu línuskipin.

Heimildir 
 Upplýsingamiðstöð Sjávarútvegsráðuneytisins (2009). Small decked vessels. Sótt þann 9. apríl 2009 af Fisheries.is.

Sjávarútvegur
Dragnótarbátur

Dragnótarbátur er eins nafnið gefur til kynna bátur á dragnótarveiðum. Dragnótarbátar eru smíðaðir úr stáli og timbri og eru á bilinu 50-300 brt. Uppistöðuafli dragnótarskipa er bolfiskur og flatfiskur. Dragnótarbátar stunda veiðar við sléttan og mjúkan botn og eru helstu veiðisvæðin þeirra á Suður- og Vesturlandi. Nokkra veiði er þó að finna á Norðurlandi þá helst í Skagafirði og á Skjálfandanum. Dragnótarbátar geta einnig stundað netaveiðar á tilteknu tímabili ársins og eru þar af leiðandi oft kallaðir vertíðarbátar, það er að segja að þeir skipta um veiðarfæri á milli vertíða eftir því hvað hentar betur til þess að veiða aflann.

Heimildir 
 Upplýsingamiðstöð Sjávarútvegsráðuneytisins (2009). Small decked vessels. Sótt þann 9. apríl 2009 af Fisheries.is.

Sjávarútvegur
Netaskip

Netaskip stunda netaveiðar en eru oftar en ekki líka á öðrum  veiðarfærum á öðrum  árstímum til að nýta sem best skipið yfir árið. Þau geta verið á  línuveiðum, dragnótaveiðum  og  togveiðum. Þau geta verið frá 5 brt. (brúttótonn) til 320 brt. og eru aðallega smíðuð úr stáli,  timbri og trefjaplasti. Stærri skipin eru aðalega á  bolfiskveiðum sunnan við land á meðan smærri skipin eru frekar á  grásleppuveiðum með bolfiskveiðunum.

Heimildir 
Gamla upplýsingarveita Sjávarútvegsráðuneytisins (2007). Íslensk fiskiskip. Sótt þann 9. apríl 2009 af Old.Fisheries.is.
Upplýsingamiðstöð Sjávarútvegsráðuneytisins (2009). Fishing vessels. Sótt þann 9. apríl 2009 af Fisheries.is.

Sjávarútvegur
Uppsjávarskip

Uppsjávarskip eru þau skip sem stunda veiðar á  fisktegundum sem eru ofarlega í  sjónum, ber þar helst að nefna síld,  loðnu,  kolmunna og nú nýlega  makríl. Uppsjávarskip geta bæði verið svokölluð tankskip og þá með enga vinnslu um borð og er aflinn landaður annað hvort í  bræðslu eða í  landvinnslu. Þá geta uppsjávarskip einnig verið að veiða og vinna aflann og eru því í raun frystiskip. Uppsjávarskip nota annað hvort flottroll eða  hringnætur  til þess að veiða aflann. Flest uppsjávarskip nú til dags geta stundað hvortveggja.

Heimildir 
 Upplýsingamiðstöð Sjávarútvegsráðuneytisins (2009). Fishing vessels. Sótt þann 9. apríl 2009 af Fisheries.is.

Sjávarútvegur
Fjölveiðiskip

Fjölveiðiskip eru skip sem geta stundað bæði  botnfiskveiðar og  uppsjávarfisksveiðar. Í dag er einungis eitt slíkt til á landinu og er það Vilhelm Þorsteinsson EA-11, það skip getur bæði stundað botntrollsveiðar, flottrollsveiðar og nótaveiðar. Fjölveiðiskip hafa frystitæki og  vinnslu um borð og geta því unnið  aflann um borð, eða bara beint í  tanka og landað í vinnslu eða  bræðslu (uppsjávarfisk). Kosturinn við þessi skip fyrir útgerð að það getur sent skipið á nánast hvaða veiðar sem er, t.d. tekið  loðnuvertíðina í febrúar-mars, farið svo á  grálúðuveiðar fram í maí, farið á  kolmunna maí-júní , farið svo á síldina fram á haust o.s.frv.

Heimildir 
 Gagnveita íslensks sjávarútvegs (2008). Fjölveiðiskip. Sótt þann 9. apríl 2009 af Gagnaveitunni.

Sjávarútvegur
Handfæri

Handfæri er elsta veiðarfærið, og til þeirra teljast elstu  öngulveiðarfærin. Besta lýsingin á veiðarfærinu er að það er mjög einfalt; öngull sem er fastur við  línu sem veiðimaðurinn heldur svo á. Nú á dögum hefur tæknin gert okkur kleift að tengja við þetta  tölvustýrða handrúllu sem hefur  rúllu, færi,  slóða og svo sökkur. Rúllan er fest við  borðstokkinn og á henni er 50-200 m langt færi en á enda þess er festur 6-8 m langur slóði. Við slóðann eru hnýttir taumar og á þeim eru önglarnir, en á enda slóðans er sökka.  Tölvustýrð rúlla er svo tengd fiskleitunartæki sem hefur að geyma á hvaða dýpi fiskurinn er. Færinu er slakað niður að botni eða á það dýpi sem fiskurinn heldur sig, síðan sér rúllan um að hífa og slaka til skiptis til að lokka fiskinn þar til fiskurinn er búinn að bíta á. Þá dregur hún færið um borð og sagan endurtekur sig uns báturinn er fullur. Á handfæri er aðallega veiddur þorskur en þó líka ufsi, og aðrar  botnfisktegundir veiðast líka en í mun minna magni. Veiðarnar standa aðallega yfir sumarmánuðina og þá eingöngu á opnum  smábátum undir 6 brt. (brúttótonn) að stærð.

Tenglar 
 Skemmtilegar myndir af veiðarfærinu og frekari lýsingar.

Heimildir 
 Guðni Þorsteinsson (1980). Veiðar og veiðarfæri. (Reykjavík: Almenna bókafélagið).
 Upplýsingamiðstöð Sjávarútvegsráðuneytisins. Fishing gear: Handline. Sótt þann 9. apríl 2009 af Fisheries.is

Sjávarútvegur
Veiðarfæri
Lára miðill

Ingibjörg Lára Ágústsdóttir (oftast nefnd Lára miðill) (15. apríl 1899 – 6. febrúar 1971) var íslenskur miðill sem varð uppvís að svikum árið 1940 og var dæmd í eins árs fangelsi. Lára ólst upp hjá Ingibjörgu Einarsdóttur, móðurmóður sinni og Árna Símonarsyni manni hennar á Eystri-Hellum og síðar Arnarhóli í Gaulverjabæjarhreppi í Árnessýslu. Henni bauðst að fara í vist til Reykjavíkur á heimili Einars Kvarans rithöfundar og kynntist þar miðilsfyrirbærum. Hún starfaði sem miðill, greindi sjúkdóma gegnum síma og leitaði að týndum hlutum og spáði fyrir um atburði. Lára var jörðuð í Gaulverjabæjarkirkjugarði.

Tenglar 
 Rúmlega 20 ára svikamiðilsstarfsemi upplýst; grein í Morgunblaðinu 1940
 Dómur í miðilssvikamálinu uppkveðinn í gær; grein í Morgunblaðinu 1941
 Séra Lára; grein í Alþýðublaðinu 1995
Lína (veiðarfæri)

Fiskilína hefur þróast frá  færinu og samanstendur af lóði,  taumum og  önglum/krókum. Á lóðinni eru 40-50 cm langir taumar með um eins og hálfs  metra millibili. Á enda taumanna er einn öngull.  Stærð önglanna fer eftir hvaða  fisktegund á að veiða. Hver lóð hefur um 100 öngla og 4 lóðir eru tengdar saman í svokallaðan  bjóð/ bala. Það er misjafnt eftir því hve skipin eru stór hvað notaðir eru margir balar allt frá 10 upp í 40 í einni setningu en þá getur línan verið allt að 22 km á lengd með 16,000  króka. Línan er látin liggja í 1-3 klst. og svo dregin um borð.  Það fer líka eftir því hvort balarnir eru handbeittir eða ekki. Illa hefur gefist að nota  gervibeitu við Ísland.  Beitan er oftast síld, loðna eða smokkfiskur en einnig er notaður makríll og kúfiskur. Línan er beitt sjálfvirkt í svonefndum línubeitingarvélum um leið og lagt er. Á  landróðrabátum er línan beitt í landi. Á línuveiðum er aðallega verið að veiða  þorsk,  steinbít,  ýsu,  keilu,  grálúðu,  löngu,  ufsa,  lúðu,  tindabikkju og  túnfisk.

Heimildir 
 Guðni Þorsteinsson (1980). Veiðar og veiðarfæri. Reykjavík: Almenna bókafélagið.
 Ingibjörg Jónsdóttar. Veiðarfæri. Sótt 9. apríl 2009 af Fiskar.is .

Tenglar 
 Skemmtilegar myndir af veiðarfærinu og frekari lýsingar.

Sjávarútvegur
Veiðarfæri
Fiskinet

Fiskinet samanstanda af ferköntuðu neti með  flotteini að ofan,  blýteini eða  steinateini að neðan og brjósti eða tóg á hliðunum. Til að veiða sem flesta  fiska í netin þurfa netin að vera sem ósýnilegust fiskunum. Því er reynt að nota sem grennst garn og er það oftast úr næloni, sem er bæði sterkt og sveigjanlegt. Einnig er oft notaður grár litur sem er nánast ósýnilegur í  sjónum.

Lagnet eru net sem eru lögð við sjávarbotn og eru til í mörgum mismunandi útfærslum og er þá talað um þorskanet, ýsunet, grásleppunet, kolanet, silunganet o.s.frv. Mismunurinn felst einkum í möskvastærð en einnig er munur á efni, stærð og gerð netanna. Veiðarnar byggjast á því að fiskurinn syndi á netið og festist í því og oftast fer garnið undir tálknlokin.
 
Þorskanet eru einkum notuð á vetrarvertíð við veiðar á þorski er hann gengur til  hrygningar seinni hluta  vetrar. Lágmarksmöskvastærðin er 139,7 mm (5 1/2  tommur). Oft eru þó notaðir mun stærri möskvar við þorskveiðar, eða allt að 254 mm (10 tommum). Netin eru 30-70 möskva djúp og um 50 metra löng. Nokkur net eru í hverri  trossu og nokkrar trossur lagðar af hverju skipi. Netin eru látin liggja í 1-2  sólarhringa áður en þeirra er vitjað en miklu getur munað á gæðum fisks eftir því hve lengi hann liggur í netunum.
Ýsunet eru svipuð þorskanetum að stærð og gerð en hafa heldur smærri möskva, 140-150 mm og eru eingöngu notuð sunnan- og suðvestanlands.

Heimildir 
 Guðni Þorsteinsson (1980). Veiðar og veiðarfæri. (Reykjavík: Almenna bókafélagið).
 Ingibjörg Jónsdóttar. Veiðarfæri. Sótt 9. apríl 2009 af Fiskar.is .

Tenglar 
 Skemmtilegar myndir af veiðarfærinu og frekari lýsingar.

Sjávarútvegur
Veiðarfæri
Hringnót

Hringnót er einnig nefnd herpinót eða snurpunót. Hringnætur eru stærstu veiðarfæri sem notuð eru á Íslandsmiðum hvað þyngd og umfang varðar, meðalsíldarnót er um 40 tonn. Þær eru mest notaðar við veiðar á  loðnu og síld en undanfarin ár má segja að tveir þriðju hlutar aflamagns af  íslenskum miðum hafi komið í hringnót. Mest af  aflanum fer til lýsis- og mjölframleiðslu, en nú á dögum er reynt að hámarka aflaverðmætið með því að frysta hann annaðhvort út á  sjó eða í landi.

Hringnót er netgirðing sem lögð er hringinn í kringum  fiskitorfu. Hringnót samanstendur úr aflöngum netstykkjum úr næloni sem eru saumaðar saman lóðrétt og mynda mjög stórt net. Meðalsíldarnót er 550 m löng og 180 m djúp. Á efri brún netsins eru flot sem halda netinu á floti og við neðri brún netsins er teinn sem á eru festar  blýsökkur til að þyngja netið. Einnig eru  snurpuhringir festir á neðri brún netsins og í gegnum þá þræddur snurpuvír. Netið er lagt utan um torfuna og neðri teinninn látinn síga til að komast niður fyrir torfuna. Nótinni er lokað að neðan með því að hífa snurpuvírinn inn. Því næst er annar endi nótarinnar dreginn inn í skipið og minnkar þá nethringurinn þar til aðeins lítill netpoki er við hliðina á skipinu og í honum liggur fiskurinn. Fisknum er svo dælt upp í skipið með svokallaðri  fiskidælu. Hringnótin er einnig afkastamesta veiðarfærið við Ísland, þ.e.a.s. tekur mestan  afla.

Heimildir 
 Guðni Þorsteinsson (1980). Veiðar og veiðarfæri. (Reykjavík: Almenna bókafélagið).

Tenglar 
 Skemmtilegar myndir af veiðarfærinu og frekari lýsingar.

Sjávarútvegur
Veiðarfæri
Botnvarpa

Botnvarpa eða botntroll er með mikilvægustu  veiðarfærum sem notuð eru á Íslandsmiðum og hefur verið aðlöguð margvíslegum veiðiskap, allt frá  botnfiskaveiðum til  rækjuveiða. Hún er notuð á mismiklu dýpi, allt frá 80 m og niður á 1500 m dýpi. Togvírar liggja frá skipinu að  hlerunum. Um borð eru togvírarnir vafðir upp á  tromlu. Hlerarnir eru járnhlerar sem eru festir þannig að þeir mynda horn á togstefnuna og leita því út til hliðanna vegna viðnáms.  Grandarar eru festir við hlerana með bakstroffum (vírar) og halda vörpunni opinni þegar hlerarnir toga í þá. Grandararnir eru einnig festir við  vængi vörpunnar. Á efri brún netsins er höfuðlína sem er festa fyrir  flotkúlur sem halda netinu lóðréttu opnu og á neðri brún netsins er fótreipi sem á eru gúmmíhjól og er hlutverk þeirra að halda vörpunni á botninum og varna því að  fiskarnir komist undir netið, en varna einnig að varpan festist í ójöfnum á botninum. Fiskar sem eru á botni þar sem botnvarpa kemur, flýja og synda á undan vörpunni. Að lokum gefast þeir upp á sundinu og lenda þá í netinu(pokanum).

Heimildir 
 Guðni Þorsteinsson (1980). Veiðar og veiðarfæri. (Reykjavík: Almenna bókafélagið).

Tenglar 
 Skemmtilegar myndir af veiðarfærinu og frekari lýsingar.

Sjávarútvegur
Veiðarfæri
Flotvarpa

Flotvarpa eða flottroll er fyrst og fremst notuð við veiðar á úthafskarfa á Reykjaneshrygg en er nú einnig orðin mjög mikilvæg í veiðum á síld, loðnu, kolmunna og núna nýlega veiðum á makríl. Flotvörpur eru afar stór veiðarfæri og eru oft nefndar gloríutroll, en nafngiftin mun eiga rætur í þróunarferli vörpunnar hérlendis fyrir um áratug. Flotvörpur eru á margan hátt frábrugðnar botnvörpum að gerð enda dregnar miðsævis og snerta sjaldan botn. Í þeim er oftast nælon eða enn léttari sterk efni (dynex) til að létta vörpuna í drætti. Möskvar eru yfirleitt stærri en í botnvörpu þó að sömu ákvæði gildi um möskvastærð við  botnfiskveiðar, þ.e. 135 mm eða 155 mm lágmarksmöskvastærð eftir veiðisvæðum. Þess má geta að netop vörpunnar getur verið um 23.000 fermetrar en það samsvarar samanlagðri stærð fimm fótboltavalla.

Nú er komin á markaðinn ný gerð flotvörpu, svonefnt þantroll, með auknum stöðugleika og rými við netopið. Þantrollið lofar góðu við veiðar á loðnu, síld, kolmunna og makríl.

Heimildir 
 Karl Gunnarsson, Gunnar Jónsson og Ólafur K. Pálsson (1998). Sjávarnytjar við Ísland. (Reykjavík: Mál og menning).

Tenglar 
 Skemmtilegar myndir af veiðarfærinu og frekari lýsingar.
 Tölur og myndir af veiðarfærinu af Fisheries.is.

Sjávarútvegur
Veiðarfæri
WiCell á Íslandi

WiCell á Íslandi hefur aðsetur í Grafarvogi, Reykjavík. Fyrirtækið er ekki rekið í hagnaðarskyni en markmið þess er að bæta grunnþekkingu, menntun, aðferðir, rannsóknir og þjálfun vísindamanna í stofn fósturvísa. Frumkvöðullinn Dr. James Thomson var sá fyrsti til að einangra fósturvísi. Fyrirtækið er styrkt af ríkinu. 

Markmið WiCell á Íslandi er að beita örflögutækni sem þróuð hefur verið af NimbleGen til að skoða sérhæfingamynstur stofnfruma.

Heimildir 

Íslensk fyrirtæki
Leður

Leður er efni búið til með því að súta húðir af dýrum, mest af nautgripum en einnig svínum, fiskum og fleiri dýrum.

Sútun umbreytir skinni í sterkt, varanlegt og fjölhæft efni sem er notað til að búa til ýmsa hluta svo sem skó , veski, handtöskur og annan fatnað. Leður og viður voru undirstaða margvíslegrar tækni til forna. 

Leðuriðnaður er ólíkur loðskinnaiðnaði, mikilvægi hráefnanna greinir þá að. Í leðuriðnaði eru hráefnin aukaafurðir kjötiðnaðar og kjöt er meira virði en leður. Aftur á móti notar loðskinnaiðnaður hráefni sem er meira virði en kjötið og er kjötið í því tilviki talið aukaafurð.

Uppstoppun notar líka skinn af dýrum en oft bara af höfðinu og hluta skrokksins. Skinn og húðir má líka nýta til að framleiða lím og matarlím. Sé leðrið soðið er talað um soðleður. Áður fyrr var uppi sú hugmynd að við suðu væri leður ætilegt sem leðursúpa og gæti nýst þar sem fæða var af skornum skammti. Eftir því sem samfélagið þróaðist var soðleðrið meira notað í brynjur og til að styrkja hús. Þekkt eru dæmi þess að menn hafi lagt sér leður til munns þegar við blasti að þeir myndu annars svelta, til að mynda er saga af biskupi einum, sem var að svelta í hel og sauð þá leðurskó sína og komst lífs af með því að éta þá.

Í seinni tíð hefur komið fram gervileður sem notað er á sambærilegan hátt og leður, til dæmis í bólstrun á húsgögnum, skógerð og gerð fatnaðar en gervileður er mun ódýrara en náttúrulegt leður.

Tilvísanir 

Efni
Leðurgerð
Lím

Lím er vökvi sem er stundum þykkur og notaður til að líma eða tengja muni saman. Lím getur verið náttúrulegt eða tilbúið. Sum nútímalím eru geysilega sterk og eru mikilvæg í mannvirkjagerð og iðnaði. Allar tegundir efna geta verið límdar en það er sérstaklega gagnlegt til að líma þunnt efni. Yfirleitt þarf lím yfirvegaðan hita til þess að það bindi. Lím geta leitt hita eða rafmagn eða alls ekki.

Fyrstu límin voru trjákvoða og hafa þau verið notuð í 80.000 ár, en neanderdalsmenn notuðu trjábörk frá birkum til að gera lím.

Sjá einnig 
 Dúkalím
 Matarlím
 Tonnatak
 Trélím

Lím
Prentun
MÓSA

MÓSA (fræðiheiti Methicillin-resistant Staphylococcus aureus; MRSA) er skammstöfun fyrir meticillín-ónæman Staphylococcus aureus.

S. aureus  er gram-jákvæð kúlulaga baktería sem finnst í klösum sem líkjast mjög vínberjaklösum. S. aureus er mjög algeng bakteríutegund sem finnst á húð manna og í nefi.

MÓSA eru bakteríur sem eru ónæmar fyrir venjulegum sýklalyfjum  (methicillin, dicloxacillin, nafcillin, oxacillin o.fl) og cephalosporínum. MÓSA-sýkingar eru sérstakt vandamál í spítölum, fangelsum og dvalarheimilum þar sem sem sjúklingar með opin sár, tæki sem tengt eru líkama og bælt ónæmiskerfi er hættara við smiti en almenningi.

Heimildir 

Gerlar