alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Souphanouvong

Prins Souphanouvong (fæddur 13. júlí 1909, lést 9. janúar 1995) var, ásamt hálfbróður sínum prinsinum Souvanna Phouma og prinsinum Boun Oum frá Champasak, hluti af Prinsaþrenningunni svo nefndu sem urðu eins konar tákn fyrir hinar þrjár stríðandi fylkingar í Laos frá 1945 til 1975, kommúnista, hlutlausa og konungssinna. Hann var einn aðalleiðtogi Pathet Lao og forseti Alþýðulýðveldisins Laos frá desember 1975 til ágúst 1991. 

Souphanouvong var einn sona Bounkhong prins, en hann var síðastur varakonunga Luang Prabang. Andstætt eldri hálfbræðrum sínum tveim sem einnig urðu alþekktir, Souvanna Phouma og Phetsarath, var móðir hans, Mom Kham Ouane, ekki af aðalsættum. Faðir þeirra, Bounkhong prins eignaðist þrettán syni og þrettán dætur með ellefu eiginkonum. 

Souphanouvong var menntaður byggingarverkfræðingur frá Frakklandi og starfaði sem slíkur bæði í Laos og Víetnam, aðallega við brúarframkvæmdir. Hann var mikill málamaður og hafði gott vald á minnst átta tungumálum, þar á meðal latínu og grísku. Hann var kvæntur víetnömsku konunni Nguyen Thi Ky Nam og átti með henni tíu börn.

Souphanouvong var einn af leiðtogum Lao Issara-hreyfingarinnar sem barðist fyrir sjálfstæði Laos frá Frakklandi. Hann flúði 1945 til Víetnam eftir að tilraun til að skapa sjálfstætt Laos hafði verið barinn niður. Þar kynntist hann Ho Chi Minh og varð fyrir miklum áhrifum af honum og hreyfingu kommúnista. 

Hann fékk viðurnefnið „rauði prinsinn“ og varð einn helsti leiðtogi og aðalfulltrúi út á við fyrir Pathet Lao-hreyfinguna og eftir valdatöku hennar varð hann fyrsti forseti Alþýðulýðveldisins. Souphanouvong hafði þó takmörkuð áhrif eftir valdatökuna, sá sem kom í hans stað sem leiðtogi var Kaysone Phomvihane sem fram að því hafði verið nánast óþekktur utan innsta kjarna kommúnista.

Heimildir 
 Stuart-Fox, Martin (1997) A History of Laos. Cambridge: Cambridge University Press.
 Gunn, Geoffrey C. (1998) Theravadins, Colonialists and Commissars in Laos. Bangkok: White Lotus Press.

Tenglar 
 Laos: Country Studies

Forsetar Laos
Bertel Thorvaldsen

Bertel Thorvaldsen (19. nóvember 1770 – 24. mars 1844) var dansk-íslenskur myndhöggvari. 
Móðir Bertels var Karen Degnes og kom frá vesturströnd Jótlands, Gottskálk Þorvaldsson faðir hans var ættaður frá Reynistað í Skagafirði. Hann hafði lært myndskurð hjá sjálfum formanni myndhöggvaragildisins í Kaupmannahöfn. Erfitt var fyrir hann að afla fjár með iðn sinni einni. En fyrst á tólfta ári fékk Bertel að hjálpa föður sínum við tréskurð. 
Hafði Bertel alltaf gaman af að teikna. Vinur föðurs hans benti á hæfileika hans og sannfærði Gottskálk og fékk Bertel að fara í listaskóla. Byrjaði ungur, í fríhendisteikningu í undirbúningsdeild Fagurlistaskólans í Kaupmannahöfn árið 1781. Fljótlega vann hann til verðlauna skólans, minni silvurverðlaun fyrir mótaða mynd árið 1787. Í skólanum hlaut hann síðan öll þau verðlaun sem hann gat fengið en þau mestu voru þó, stóru gullverðlaunin, árið 1793 fyrir lágmynd um efni úr Biblíunni. Þessum verðlaunum fylgdi utanfararstyrkur sem hann fékk þó ekki í hendur fyrr en nokkrum árum seinna. Í ágúst 1796 fer hann til Rómar, ásamt Hektor hundinum sínum, kveður foreldra sína sem hann sá aldrei aftur.

Tenglar 
 Bertel Thorvaldsen - og forfeður hans; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1938
 Í Thorvaldsens-safni; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1963
 Síðustu ár Thorvaldsens; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1973
 Bertel Thorvaldsen 100 ára dánardægur í dag, Fálkinn, 12. Tölublað (24.03.1944), Bls.4
 Alberts Thorvaldsens ævisaga (íslensk þýðing gefin út 1841)

Danskir myndhöggvarar
Íslenskir myndhöggvarar
Olli Lyytikäinen

Olli Lyytikäinen (1949 – 1987) var finnskur listmálari sem sýndi ótrúlega hæfileika ungur en drakk sig í hel á nokkrum árum. Ferill hans spannar ekki nema 17 ár.  Listasafn Íslands hélt sýningu með verkum Olli árið 1990.

Tenglar 
 Olli var eins og leiftur á finnskri vetrarnótt; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1990

Lyytikäinen, Olli
Mynddiskur

Mynddiskur eða DVD (enska: Digital Versatile Disc eða Digital Video Disc) er gagnadiskur sem er helst notaður til geymslu kvikmynda og tónlistar. Mynddiskur er jafn stór og geisladiskur en svoleiðis DVD-diskur getur geymt sexfalt gagnamagn eða 4,7 gígabæti (meira ef gögn geymd í tveimur lögum en ekki einu og/eða ef báðar hliðar disks eru notaðar, þá fjögur, eða tvö, lög). Ólíkt t.d. VHS, sem býður bara upp á mono, og stereo hljóð, býður DVD upp á sama og að auki surround hljóð (fyrir 5 hátalara plús bassabox). DVD hefur líka marga aðra fídusa, meira eða minna notaða, s.s. er hægt að velja sjónarhorn, ef leikstjóri tók mörg upp og býður upp á, en þetta er sjaldnast boðið upp á.

Mynddiskar, þ.e. DVD diskar, tóku við af VHS spólum, og myndbandstæki fyrir þær létu undan síga. Á sama hátt tóku Blu-ray diskar við af DVD sem betri tækni, þ.e. líka með enn hærri upplausn. Þeir eru jafn stórir að umfangi (en hulstrin utanum þá höfð heldur hætti til aðgreiningar) en taka mun meira gagnamagn. Það er nánast alltaf notað fyrir hærri upplausnina "full HD" en ekki til að koma mun meira af efni á diskinn (það er þó hægt; og enn frekar ef lægri upplausn, t.d. sama og DVD diskum, er notuð). Nýrri útgáfa af Blu-ray, Ultra HD Blu-ray, hefur svo enn hærri upplausn. Líkt og með Blu-ray, þarf nýja spilara fyrir þá nýju tegund af diskum, en yfirleitt ráða nýjir spilarar við allar eldri tegundir diska. HD DVD er á sama hátt diskur sem átti að taka við af DVD, en varð undir í samkeppninni við Blu-ray, svo almennt er ekki hægt að gera ráð fyrir að nýrri spilarar ráði við þá tækni.

Líkt og með hefðbundna geisladiska, komu DVD og Blu-ray diskar síðar í skrifanlegri útgáfu fyrir almenna tölvunotendur. DVD (og CD) voru algengir til að dreifa hugbúnaði, eða til afritunartöku, en þótt Blu-ray hafi mun meira pláss og sum fyrirtæki noti þannig, er það ekki almennt gert af almenningi, því harðir diskar frá svipuðu tímabili taka mun meira gagnamagn. Einnig hefur afritunartaka í gegnum internetið tekið við sem góður kostur. Á sama hátt hefur dreifing á hugbúnaði með nokkurs konar geisladiskum (eða öðrum físískum miðlum) látið undan sækja fyrir dreifingu í gegnum internetið. Það á einnig við um kvikmyndir og tónlist, sem er í auknum mæli streymt í stað þess að leigja (eða kaupa) diska með efni.

Þó svo að upphaflegi geisladiskurinn hafi verið fyrir tónlist, þá kom útgáfa af honum CD Video sem náði ekki neinu flugi á flestum stöðum í heiminum s.s. Íslandi, þar sem gagnamagnið var ekki aukið og DVD var því mun betra, en var notað eitthvað í löndum þar sem DVD þótti of dýrt (Kína bjó einnig til sinn eigin staðal fyrir mynddiska). Og nokkuð áður en DVD varð vinsælt kom LaserDisc fram á sjónarsviðið. Þeir, ólíkt öllum öðrum diskum sem hér um ræðir, byggðu ekki á stafrænni tækni, heldur hliðrænni (líkt og VHS). Þeir voru mun stærri, á við vínylplötur og nutu ekki mikilla vinsælda, en þáðu þó einhverri útbreiðslu í Japan.

Tilvísanir

Tengt efni 
 Blu-ray
 Geisladiskur

Tækni
Martinus Simson

Martinus Simson (eða M. Simson eða Marthinus Simson) (9. júní 1886 - 15. apríl 1974) var danskur fjölleikalistamaður sem settist að á Ísafirði og starfaði þar sem ljósmyndari, útvarpsvirki,  myndhöggvari, heimspekingur og trjáræktandi. 

Simson fæddist í Vendilsýslu (Vendsyssel) á Norður-Jótlandi og ólst upp á fátæku sveitaheimili til sautján ára aldurs. Þá fór hann að heiman og gerðist trúður, tannaflraunamaður og hugsanalesari í farandflokki fjölleikamanna. Árið 1913 kom hann til Íslands með sirkus sínum og heillaðist af landinu. 1914 kom hann aftur til landsins, ferðaðist um landið og leitaði sér að stað til að setjast þar að. En þegar hann kom til Ísafjarðar fannst honum hann vera kominn heim og settist þar að og bjó þar alla ævi. Hann fékk land til afnota í Tungudal við Skutulsfjörð sumarið 1925 og reisti sér þar sumarhús (Kornustaði) og hóf að rækta tré og aðrar plöntur sem síðar varð Simsonsgarður. Hann varð brautryðjandi í skógræktarmálum Ísfirðinga og með styrk frá Ísafjarðarkaupstað og Skógrækt ríksins plantaði hann 117 þúsund barrplöntum í Tungudal. (5. apríl 1994 féll snjóflóð í Tungudal og nær öll trén í garði hans brotnuðu eða lögðust á hliðina). 

Simson stundaði lengi smíði útvarpstækja og kenndi, m.a. radíótækni um skeið við Gagnfræðaskólann á Ísafirði. Hann hafði þó ljósmyndaiðn að aðalstarfi, en lagði líka stund á listmálun, teikningu og höggmyndasmíð. En aðaláhugamál hans alla tíð voru andleg vísindi. Simson skrifaði t.d. heimspekirit í tveimur bindum (sem hann byggði að hluta á ritum Martinus Thomsen). Það var ritið: Óður lífsins: leiðin til skilnings á lífinu eða lífsskoðun heilabrotamanns, sem út kom í tveimur bindum (1945-1946). Árið 1965 kom einnig út bók hans: Hugleiðingar um vaxtakerfið og hin skynsama óvita.

Simson var kvæntur Gerdu Simson og áttu þau þrjú börn saman. Þegar hann kom fyrst til Íslands kynntist hann Guðnýju Shödt og eignaðist með henni eitt barn.

Tenglar 
 Martinus Simson - heimspekingur og listamaður; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1974
 Sesam, Sesam, opnast þú; viðtal Óskars Aðalsteins við Simson
 Hef alltaf viljað rannsaka og upplifa sjálfur; grein í Morgunblaðinu 1971
 Í sól á Ísafirði; grein í Morgunblaðinu 1958
 Óður lífsins; bókmenntarýni í Morgunblaðinu 1951
 Stærsta áhugamál mitt er leitin að sannleikanum; grein í Morgunblaðinu 1956
 Martinus Simson - minning; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1974
 Martinusar fræði; grein um Martinus Thomsen í Morgunblaðinu 1980
 Simsonsgarður

Simson, Martinus
Cassius Dio

Lucius Claudius Cassius Dio best þekktur sem Cassius Dio eða Dio Cassius (á forngrísku: ) (f. um 150, d. um 235) var rómverskur sagnaritari og stjórnmálamaður. Cassius Dio samdi rit um sögu Rómaveldis sem spannaði 983 ára langt tímabil, frá komu Eneasar til Ítalíu til ársins 229. Ritið, sem var á grísku, var í 80 bókum og ritað á 22 ára löngum tíma. Bækur 36-54 (sem fjalla um árin 68 – 10 f.Kr.) eru varðveittar; útdrættir úr bókum 55-60 (9 f.Kr. – 46 e.Kr.) eru til og bækur 79-80 (217 – 220 e.Kr.) eru varðveittar að hluta. Hann samdi einnig rit um drauma og um borgarastríðin 193 – 197 en þau eru bæði glötuð.

Rómverskir sagnaritarar
Gaius Sempronius Gracchus

Gaius Sempronius Gracchus (latína: CAIVS·SEMPRONIVS·TIBERII·FILIVS·PVBLII·NEPOS·GRACCVS) (153 f.Kr. – 121 f.Kr.) var rómverskur stjórnmálamaður. Hann var yngri bróðir stjórnmálamannsins Tiberiusar Gracchusar. Líkt og bróðir hans reyndi Gaius Gracchus að koma til leiðar ýmsum félagslegum umbótum í óþökk yfirstéttarinnar og leiddi það að endingu til dauða hans.

Gaius Gracchus var sonur Tiberiusar Gracchusar eldri og Corneliu Africana, en hún var dóttir Scipios Africanusar. Gaius var níu árum yngri en bróðir sinn, Tiberius, og tók sín fyrstu skref í stjórnmálalífi Rómaborgar þegar hann aðstoðaði bróður sinn við umbætur í jarðamálum. Eftir morðið á Tiberiusi varð Gaius kvestor á Sardiníu um tíma. Árið 123 f.Kr. var hann kjörinn Alþýðuforingi (Tribunus plebis) fyrir árið 122 f.Kr. Þær þjóðfélagsumbætur sem Gaius réðst í voru umfangsmeiri en þær sem bróðir hans hafði staðið fyrir og oft var þeim beint að þeim sem stóðu fyrir morðinu á Tiberiusi. Meðal annars lét Gaius setja lög sem gerðu fólki kleyft að lögsækja embættismenn sem höfðu sent menn í útlegð, en margir af stuðningsmönnum Tiberiusar höfðu verið sendir í útlegð. Einnig hélt hann áfram umbótum Tiberiusar í jarðamálum. Árið 122 f.Kr. var Gaius aftur kosinn Alþýðuforingi, fyrir árið 121 f.Kr., þó svo að hann hafi ekki verið í framboði og ekki sóst eftir embættinu. Öldungaráðið óttaðist völd og vinsældir Gaiusar ekki síður en það hafði óttast bróður hans. Öldungaráðsmenn og fylgismenn þeirra og reyndu því að grafa undan trausti almennings á Gaiusi og reyndu einnig að bæta eign ímynd með því að setja lög sem komu almenningi vel. Að lokum kom til átaka milli fylkingar Gaiusar og fylkingar öldungaráðsins, á Forum Romanum. Gaius flúði átökin og framdi sjálfsmorð stuttu síðar.

Tengill 
 

Dauðsföll af völdum sjálfsmorða
Sempronius Gracchus, Gaius
Tiberius Sempronius Gracchus

Tiberius Sempronius Gracchus (latína: TIBERIVS·SEMPRONIVS·TIBERII·FILIVS·PVBLII·NEPOS·GRACCVS) (164 f.Kr. – 133 f.Kr.) var rómverskur stjórnmálamaður og eldri bróðir stjórnmálamannsins Gaiusar Gracchusar. Líkt og bróðir hans síðar meir reyndi Tiberius Gracchus að koma til leiðar ýmsum félagslegum umbótum í óþökk ríkra landeigenda, yfirstéttarinnar og öldungaráðsins. Tilraunir hans til umbóta leiddu að endingu til dauða hans en hann var drepinn ásamt fylgjendum sínum af vopnuðu liði íhaldsmanna.

Tiberius var sonur Tiberiusar Gracchusar eldri og Corneliu Africana, en hún var dóttir Scipios Africanusar. Tiberius tók þátt í orrustunni um Karþagó í Þriðja púnverska stríðinu undir stjórn mágs síns Scipios Aemilianusar. Einnig tók hann þátt í átökum í Hispaniu þar sem rómverjar voru að stækka yfirráðasvæði sitt. Árið 134 f.Kr. var Tiberius kjörinn alþýðuforingi (Tribunus plebis). Tíberíusi blöskraði aðstæður óbreittra hermanna sem þurftu oft að vera árum saman fjarri heimilum sínum í herferðum. Margir þeirra voru kotbændur og á meðan þeir voru fjarri urðu bú þeirra gjarnan gjaldþrota. Auðugir aðalsmenn gátu þá eignast búin og safnað landareignum saman til þess að búa til stór hefðarsetur (Latifundium). Fyrrum hermenn enduðu því oft sem atvinnulausir öreigar á götum Rómaborgar. Til að bregðast við þessu lagði Tiberius fram lög sem takmarka áttu hve mikið land hver og einn gat átt. Það land sem menn áttu umfram ákveðin mörk yrði tekið yfir af ríkinu og deilt út á meðal fátækra. Öldungaráðið var á móti þessum lögum, enda voru margir meðlimir þess stórauðugir landeigendur, og því fór Tiberius fram hjá öldungaráðinu og lét Alþýðusamkomuna (Concilium plebis) samþykkja lögin. Öldungaráðsmenn óttuðust mjög völd og vinsældir Tiberiusar og sökuðu hann um að vilja verða kóngur yfir Rómaveldi. Þetta leiddi til þess að árið 133 f.Kr. voru Tiberius og um 300 stuðningmenn hans drepnir með kylfum og grjóti, af öldungaráðsmönnum og fylgismönnum þeirra.

Tengill 
 

Sempronius Gracchus, Tiberius
Elektra

Elektra (forngríska: Ηλέκτρα) var í grískri goðafræði dóttir Agamemnons konungs í Mýkenu og Klýtæmnestru.

Elektra var fjarri Mýkenu er Agamemnon faðir hennar sneri aftur frá Trójustríðinu og var myrtur af Klýtæmnestru konu sinni og friðli hennar Ægisþosi. Elektra hjálpaði Órestesi bróður sínum að ná fram hefndum.

Tengill 
 

Menn og hetjur í grískri goðafræði
Yrsa Sigurðardóttir

Vilborg Yrsa Sigurðardóttir (f. 24. ágúst 1963 í Reykjavík) er íslenskur rithöfundur og verkfræðingur. Hún lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1983, lauk BS gráðu í byggingaverkfræði frá Háskóla Íslands árið 1988 og MS prófi í sömu grein frá Concordia University í Montreal í Kanada árið 1997. 

Rithöfundaferill Yrsu hófst árið 1998 er hún sendi frá sér sína fyrstu bók sem, barnabókina, Þar lágu Danir í því. Í kjölfarið komu út nokkrar barnabækur til viðbótar en árið 2005 kom fyrsta bók Yrsu ætluð fullorðnum, spennusagan Þriðja táknið. Hún hlaut mjög góðar viðtökur og bókin hefur verið þýdd á hátt í 30 tungumál og gefin út í yfir 100 löndum.

Barna- og unglingabækur 
 Þar lágu Danir í því (1998)
 Við viljum jól í júlí (1999)
 Barnapíubófinn, Búkolla og bókaránið (2000)
 B 10 (2001)
 Bíóbörn (2003)

Spennusögur 
Þriðja táknið (2005)
Sér grefur gröf (2006)
Aska (2007)
Auðnin (2008)
Horfðu á mig (2009)
Ég man þig (2010)
Brakið (2011)
Kuldi (2012)
Lygi (2013)
DNA (2014)
Sogið (2015)
Aflausn (2016)
Gatið (2017)
Brúðan (2018)
Þögn (2019)
Bráðin (2020)
Lok lok og læs (2021)

Tilvísanir

Tenglar 
 Um Yrsu Sigurðardóttur; grein á bókmenntavef Borgarbókasafns Reykjavíkur.

Íslenskir rithöfundar
Íslenskir barnabókahöfundar
Íslenskir kvenrithöfundar
Íslenskir verkfræðingar
Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík
Sameinaða danska gufuskipafélagið

Sameinaða danska gufuskipafélagið (eða Sameinaðafélagið) (danska: Det Forenede Dampskibs-Selskab) er danskt skipafélag, og var um tíma eitt það stærsta í heimi. Það varð til við sameiningu nokkurra smærri skipafélaga. Í forsæti félagsins á fyrstu árum þess var Carl Frederik Tietgen. Sameinaðafélagið var stofnað þann 11. desember 1866 og stundaði í lok 19. aldar og upphafi þeirrar 20. siglingar með vörur til Íslands og sá um strandsiglingar um landið. 

Ekkert erlent félag var á sínum tíma eins mikið riðið við alla framþróun á Íslandi og Sameinaðafélagið. Það hélt uppi siglingum til landsins frá 1867, að undanskildum nokkrum árum sem danska stjórnin annaðist siglingar á skipinu Diönu.

Tenglar 

 Sameinaðafélagið 50 ára í dag; grein í Morgunblaðinu 1916

Skipafélög
Dönsk fyrirtæki
Johan Ferdinand Aasberg

Johan Ferdinand Aasberg (19. júní 1858 -22.11 1954 ?) var danskur skipstjóri sem sigldi hinum ýmsu skipum hins Sameinaða danska gufuskipafélags til og frá Danmörku og á strandsiglingum við Ísland. 

Aasberg fæddist í Stubbekjöbling í Danmörku. Hugur hans hneigðist snemma að sjómennsku og fór hann ungur í siglingar, fyrst sem háseti. Hann tók stýrimannapróf við Bogö Navigationsskole og að því loknu sigldi hann sem 2. og 1. stýrimaður á ýmsum seglskipum. Aasberg kom fyrst til Íslands árið 1882 með freigátunni Sjælland. Árið 1883 gekk hann í þjónustu Sameinaða danska gufuskipafélagsins. Hækkaði hann fljótt í tign og varð 2. stýrimaður 1885, 1. stýrimaður 1889 og skipstjóri1898. Íslandsferðir sínar hjá félaginu hóf Aasberg árið 1890 sem 1. stýrimaður á e.s. Laura. Árið 1898 fól félagið honum skipstjórn á e.s. Skálholt, sem annaðist strandferðir hér við land. Treysti félagið engum betur en honum til þess að stjórna þeim erfiðu siglingum. 

Þrem árum seinna varð hann skipstjóri á e.s. Laura, þá skipstjóri á e.s. Botnia árið 1909, og loks skipstjóri á hinu nýja e.s. Island, sem Sameinaða gufuskipafélagið lét byggja á stríðsárunum til Íslandsferða. Hóf það ferðir sínar hingað til lands seint á árinu 1915, og stjórnaði Aasbert því allt þangað til hann, árið 1923 varð að láta af skipstjórn fyrir aldurs sakir, 65 ára gamall. Fór hann allt í allt 233 ferðir hingað til lands.

Tenglar 
 Aasberg skipstjóri áttræður í dag; grein í Morgunblaðinu 1938

Aasberg, Johan Ferdinand
Fléttur

Fléttur eru gróður sem samanstendur af sambýli svepps og grænþörungs og/eða blábakteríu. Fléttur eru algengar víða um heim en eru einkum áberandi á svæðum þar sem annar gróður á erfitt uppdráttar. Á Íslandi eru margar fléttutegundir einnig nefndar skófir, en ekki eru allar fléttur taldar til skófa.

Á Íslandi finnast rúmlega 700 fléttutegundir. Svepphluti fléttna er ráðandi aðili sambýlisins og taka fléttur heiti sitt af honum. Sveppurinn tilheyrir oftast asksveppum en þó eru nokkrar tegundir kólfsveppa sem mynda fléttur, en einu nafni er talað um fléttumyndandi sveppi. Hver fléttumyndandi sveppur myndar eina fléttutegund en sömu tegund grænþörungs eða blábakteríu má oft finna í sambýli við mismunandi tegundir fléttumyndandi sveppa.

Fléttum er skipt í þrjá útlitshópa: Runnfléttur sem eru uppréttar og ekki með greinanlegan mun á efra og neðra borði, blaðfléttur sem eru blaðlaga og með greinanlegan mun á efra og neðra borði og hrúðurfléttur sem vaxa beint á undirlagi sínu og eru oft án nokkurs sérstaks neðra borðs.

Bygging fléttna 
Meginhluti fléttna er einn samfelldur vefur sem nefnist þal. Ytra byrði fléttnaþalsins er úr sveppþráðum sem er þétt samofnir til að lágmarka vökvatap. Þar undir, í nokkru vari gegn útfjólublárri geislun sólarljóssins, er lag þörunga eða baktería innan um lausofnari sveppþræði. Innst er síðan lag sambýlingsfrírra sveppþráða sem geyma næringarefni og vatn..

Heimildir 

Fléttur
Sveppir
Þörungar
Gerlar
Jón Helgason (stórkaupmaður)

Jón Helgason (11. september 1884 – 4. janúar 1968) var íslenskur stórkaupmaður í Kaupmannahöfn. Á yngri árum sínum var hann annálaður glímukappi. 

Jón fæddist á Grund í Höfðahverfi í Suður-Þingaeyjarsýslu. Hann lærði skósmíði á Ísafirði og starfaði einnig inni í Djúpi. En úr Djúpinu lá leið hans aftur til Ísafjarðar og þaðan að tveimur árum liðnum til Akureyrar og Siglufjarðar, þar sem hann stundaði síldarvinnu og verslunarstörf fram undir tvítugsaldur. Jón tók þátt í Íslandsglímunni 1907 og var með 15 vinninga (jafn Fjalla-Bensa), en fyrir ofan þá voru aðeins Jóhannes Jósefsson og Emil Tómasson. Hann réðst í för með Jóhannesi Jósefssyni, er hann fór í víking við fjórða mann. Frá Íslandi héldu þeir fjórmenningar á brott í desembermánuði 1908, eftir að Jón hafði verið þátttakandi í grísk-rómverskri kappglímu í Bárunni í Reykjavík. Upp úr þessu fór Jón til Rússlands og kenndi m.a. lögreglunni í Odessu íslenska glímu. Þar giftist hann rússneskri aðalskonu sem hét Olga Olsofijeff, en móðir hennar var frönsk greifadóttir, de Gramond. Þegar Jón var búsettur í Pétursborg, var hann gerður að kennara í leikfimi og sundi við herforingjaskólann í borginni. Loks var hann skipaður í sex manna nefnd sem átti að hafa yfirumsjón með allri fimleikakennslu í ríki Rússakeisara.  Jón var þegar hér var komið auðugur maður, en hann tapaði aleigu sinni í rússnesku byltingunni og kom snauður til Kaupmannahafnar árið 1920. Þar hóf hann sundkennslu, fór á verslunarnámskeið og sneri sér síðan að verslun og verksmiðjurekstri. Á skömmum tíma tókst honum að verða efnalega sjálfstæður að nýju, og var síðan meðal auðugustu Íslendinga í Danmörku. Í Danmörku kvæntist hann íslenskri konu, Kristínu Guðmundsdóttur, listmálara. Þau eignuðust einn son, Björn Jónsson, sem var viðskiptafræðingur.

Tenglar 
 Jón Helgason, stórkaupmaður - minning; grein í Morgunblaðinu 1968

Íslendingar
Hlíðarendakot

Hlíðarendakot er bær í Fljótshlíð. Þar ólst Þorsteinn Erlingsson upp. Ljóðið Í Hlíðarendakoti  er ort af Þorsteini og er innblásið af æskuminningum hans þaðan.

Íslenskir bæir
Fljótshlíð
Punktur (rúmfræði)

Punktur er í rúmfræði minnsta rúmfræðilega einingin og hefur enga lengd, ekkert þvermál og ekkert rúmmál. Önnur rúmfræðileg fyrirbæri, s.s. línur og sléttur eru samsett úr punktum. Oft er sagt sem svo að punktur sé staður í rúminu.

Tengt efni
 Átakspunktur
 Massamiðja
 Skurðpunktur
 Snertipunktur

Rúmfræði
Evklíðsk rúmfræði
Jafna

Jafna er stærðfræðileg fullyrðing, sett fram með stærðfræðilegum táknum og a.m.k. einu jafnaðarmerki „=“.

Dæmi: Jafna getur haft eina eða fleiri breytur og fasta, t.d.
 ax + b = y
 ax = 1
þar sem a og b eru fastar, en x og y breytur.

Til að leysa jöfnu, þarf að finna öll gildi breytanna, sem uppfylla jöfnuna, þ.e. gefa sömu niðurstöðu báðum megin við jafnaðarmerkið. Þau gildi sem uppfylla jöfnu nefnast lausn jöfnunnar.

Rökyrðingar eru einnig settar fram sem jöfnur, t.d. 

A = B eða B = A, sem er jafngilt, þar sem A og B eru rökbreytur.

Til að uppfylla jöfnunan hér að ofan þá verða báðar rökbreyturnar A og B að vera sannar eða ósannar. 

Í mengjafræði táknar jafnaðarmerki að tvö mengi hafi sömu stök, eða séu bæði tómamengið.

Aljafna eða samsemd er jafna sem alltaf er sönn, fyrir öll gildi breytanna, t.d.
 x = x
 2 + 2 = 4
 x*0 = 0
 cos2x + sin2x = 1
 Jafna Eulers.

Táknið „:=:“ er stundum notað til að tákna aljöfnu.

Táknið „:=“ er notuð fyrir stærðfræðilega skilgreiningu, t.d. ef U táknar ummál hrings og r geislann, þá er skilgreining ummáls sett þannig fram:

U := 2π r.

Til að ákvarða núllstöð falls f(x), þarf að leysa jöfnuna f(x) = 0. 
Stærðfærði- og eðlisfræðilögmál eru oftast sett fram með jöfnum og efnahvörf eru sett fram með efnajöfnum (efnaformúla).

Rökfræði
Algebra
Matt Groening

Matthew Abram Groening (fæddur 15. febrúar 1954 í Portland, Oregon) er bandarískur skopmyndateiknari og hefur meðal annars skapað teiknimyndirnar Life in Hell, Futurama og The Simpsons. Hann bjó einnig til hreyfimyndir af 

Hugleysi .

Bandaríkjamenn
John Travolta

John Joseph Travolta (fæddur 18. febrúar 1954) er bandarískur leikari, dansari og söngvari. Travolta skaust á stjörnuhimininn eftir kvikmyndirnar Saturday Night Fever og Grease. Frægðarframi hans fór nokkuð dvínandi með árunum en með kvikmyndinni Pulp Fiction tókst Travolta að endurlífga frama sinn og hlaut meðal annars Óskarsverðlaun fyrir frammistöðu sína í myndinni.

Bandarískir leikarar