alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Csound

Csound er forritunarmál fyrir hljóð, einnig flokkað sem hljóðforritunarmál. Nafnið Csound er orð samsett af forritunnarmálinu C og enska orðinu „sound“. Csound var skrifað af Barry Vercoe árið 1985 í MIT og var byggt á hans eigin forriti Music 11 sem er byggt á MUSIC-N kerfinu sem á rætur sínar að rekja til Max Matthews, vísindamanni frá tæknirisanum Bell Labs í Bandaríkjunum.

Heimildir 

Forritunarmál
Hugbúnaður
Pinus oocarpa

Pinus oocarpa er furutegund ættuð frá Mexíkó og Mið-Ameríku. Hún er þjóðartré Hondúras, þar sem hún er þekkt sem ocote, eða ocote chino, pino amarillo, pino avellano. Svo virðist sem hún er formóðir nokkurra annarra tegunda í Mexíkó.

Búsvæði og útbreiðsla
Þessi tegund vex frá 14° til 29° N, þar á meðal í vestur Mexíkó, Gvatemala og hærra til fjalla í Hondúras, El Salvador og norðvestur Níkaragva. Meðal hitastig þar sem hún vex er frá 15 til 24°C og ársúrkoma er 1000 til 1900 mm er nauðsynleg til að ná fullum þroska. Hún vex helst í 900 til 2400 m hæð. Pinus oocarpa var. trifoliata vex á milli 2000 og 2400 m hæð.

Nytjar
Pinus oocarpa er mikilvæg uppspretta timburs í Hondúras og Mið-Ameríku.Hún var flutt inn til iðnaðarræktunar á timbri fyrir pappírsframleiðslu í Ekvador, Keníu, Sambíu, Kólumbíu, Bólivíu, Queensland (Ástralíu), Brasilíu og Suður-Afríku. Vegna magns viðarkvoðu í trénu kjósa margir í Mið-Ameríku að nota spæni úr því í uppkveikju.

Tilvísanir

Eguiluz, T. 1982. Clima y Distribución del género pinus en México. Distrito Federal. Mexico. 
Rzedowski, J. 1983. Vegetación de México. Distrito Federal, Mexico. 
Dvorak, W. S., G. R. Hodge, E. A. Gutiérrez, L. F. Osorio, F. S. Malan and T. K. Stanger. *2000. Conservation and Testing of Tropical and Subtropical Forest Species by the CAMCORE Cooperative. College of Natural Resources, NCSU. Raleigh, NC. USA. 
Martínez, Maximinio. 1978. Catálogo de nombres vulgares y científicos de plantas mexicanas.

Tenglar
Pinus oocarpa

Furur
Barrtré
Sandfura

Sandfura (fræðiheiti: Pinus strobus) er furutegund ættuð frá austurhluta Norður-Ameríku. Þar finnst hún frá Nýfundnalandi í Kanada vestur í gegn um svæði Vatnanna miklu til suðaustur Manitoba og Minnesota, Bandaríkjunum, og suður eftir Appalasíufjöllum og efri Piedmont til nyrst í Georgíu og kannski mjög sjaldan á hærri svæðum í norðaustur Alabama. Tréð er fylkistré Ontaríó.

Tenglar
Kjarnaskogur.is - Sögufræg furutegund

Tilvísanir

Heimildir 
 

Furur
Barrtré
Pinus roxburghii

Pinus roxburghii er furutegund sem var lýst af Charles Sprague Sargent. IUCN skráir tegundina á heimsvísu sem í fullu fjöri. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.

Myndir

Tilvísanir 

Furur
Barrtré
Síþreyta

Ekki skal rugla síþreytu við drómasýki eða svefnsýki.
Síþreyta (stundum kallað síþreytuheilkenni, síþreytufár, eða væg heilabólga; á ensku: chronic fatigue syndrome eða myalgic encephalomyelitis) er sjúkdómur sem einkennist af langvarandi þreytu og máttleysi, ásamt öðrum einkennum sem draga úr getu fólks til að inna af hendi hversdagsleg verk. Líkamleg og andleg áreynsla leiðir til versnunar einkenna. Sjúkdómurinn getur komið fram skyndilega eða smám saman. Ekki er vitað af hverju sjúkdómurinn orsakast.

Sjúklingar hafa skerta virkni. Sumir ná að lifa nærri því eðlilegu lífi, aðrir eru rúmliggjandi flesta daga. Fæstir geta sinnt vinnu, skóla, eða fjölskyldu í meira en nokkrar klukkustundir í senn. Sumir eru óvinnufærir vegna verkja. Flestir eiga erfitt með mikla líkamlega áreynslu og bæði líkamleg og andleg áreynsla á það til að valda mikilli versnun einkenna, sem getur varað í nokkra daga. Einkenni koma oft í bylgjum, og þegar sjúklingum líður vel eiga þeir það til að reyna of mikið á sig, sem leiðir til þess að þeim versnar aftur. Svefnvandamál eru algeng. Önnur einkenni geta verið: verkir í vöðvum, liðum, og höfði; hálsbólga og sárir hálseitlar; heilkenni ristilertingar (irritable bowel syndrome); nætursviti; og viðkvæmni fyrir mat, lykt, og hávaða. Hugsanir sjúklinga verða oft þokukenndar. Sjúklingar ná ekki að halda athygli lengi, þeir hafa skert minni, og hægari viðbrögð. Skynjun og rökhugsun er ekki skert.

Orsök síþreytu er ekki þekkt. Rannsakendur beina sjónum sínum að smitsjúkdómum, líffræði, erfðafræði, og sálrænum ástæðum, sem allt eru taldar vera mögulegar orsakir. Ekki er til neitt greiningarpróf fyrir síþreytu og fæst greining því með því að meta einkenni sjúklingsins. Þreytan er ekki vegna áreynslu og hún linast ekki mikið af hvíld. Þó að ýmsir sjúkdómar geti valdið þreytu, þá er óalgengt að sjá þessa miklu óútskýrðu þreytu og virkniskerðingu sem kemur fram í síþreytu. Veirusýking er stór áhættuþáttur fyrir síþreytu, 22% þeirra sem fá einkirningasótt eru með síþreytu 6 mánuðum síðar.

Ekki er til lækning við síþreytu og sjaldgæft er að fólk nái sér alveg. Einungis er hægt að meðhöndla einkennin. Hugræn atferlismeðferð og væg hreyfing getur verið gagnleg fyrir suma en gera einkennin verri hjá öðrum.

Á bilinu 0,007% til 3% fullorðinna eru með síþreytu. Síþreyta er algengust meðal fólks á bilinu 40 til 60 ára og er aðeins algengari í konum en körlum. 25% sjúklinga geta lítið farið út úr húsi eða eru rúmliggjandi í langan tíma, oft áratugum saman. Áætlað er að 75% sjúklinga séu óvinnufærir.

Mælt er með því að þeir sem sýna einkenni síþreytu leiti til læknis til að útiloka ýmsa sjúkdóma sem geta sýnt svipuð einkenni: Lyme-sjúkdóm, svefnvandamál, þunglyndi, áfengis- og lyfjamisnotkun, sykursýki, vanvirkan skjaldkirtil, rauða úlfa, langvinna lifrarbólgu, og krabbamein.

Sjá einnig 
 Akureyrarveikin – Faraldur sem geisaði á Akureyri 1948–49 og olli síþreytu.
 Vefjagigt – Annar langvinnur illútskýranlegur sjúkdómur.

Tilvísanir 

Sjúkdómar
SuperCollider

SuperCollider er umhverfi og forritunarmál með hljóðforritun að leiðarljósi.

Heimildir 

Forritunarmál
Hljóðforritunarmál
Hugbúnaður
Ophiocordyceps unilateralis

Ophiocordyceps unilateralis er sveppur sem sýkir maura og hefur áhrif á hegðun þeirra.

Náttúrufræðingurinn og landkönnuðurinn Alfred Russel Wallace uppgötvaði sveppinn árið 1859. Hann finnst aðallega í regnskógum. O. unilateralis sýkir maura af Camponotini ættkvíslinni og breytir hegðunarmynstri þeirra. Sýktu hýslarnir fara úr trjánum niður á skógarbotninn, þar er umhverfið heitt og rakt og því hentugt fyrir sveppavöxt. Síðan nota þeir kjálkana til þess að festa sig við stóra æð undir laufblaði, þar sem hýsillin dvelur til dauðadags. Ferlið tekur allt að 4-10 daga.

Orðrétt þýðing tegundaheitsins er „snákshöfuð á þræði, einhliða“, en tegundin á sér ekki íslenskt nafn.

Formgerð 

Tegundin þekkist við lok lífferils af æxlunnar uppbyggingu þess, sem samanstendur af mjóum, stæltum og sveigjanlegum dökklitaðum vefstilk sem framlengist frá afturhluta hauss dauða maursins. Sveppurinn sýkir maura, mest þekktir sem smíðamaurar. Sveppurinn myndar einn stilk sem rís á svæðinu fyrir aftan hálsinn þar sem gróberandi aldin er borið lárétt. Þegar maurinn er sýktur með sveppnum, klifrar hann niður úr sínu venjulega búsvæði og bíta sig fastan á neðanverðu laufi. Þetta er þekkt sem "dauðagripið" og á sér stað á mjög tilteknum stöðum.

Lífsferill 
Eins og aðrir sveppir sem sýkja skordýr í ættkvíslinni Ophiocordyceps, ræðst O. unilateralis á tiltekna hýsiltegund, Camponotus leonardi maurinn. Hins vegar getur sveppurinn sýkt aðrar náskyldar tegundir af maurum með minni líkum á hýsilstjórn og minni árangri í æxlun.

Sýktir maurar sýna mjög sérstæða hegðun og hafa því verið kallaðir uppvakninga-maurar. Gróin úr sveppunum festir sig og að lokum brýtur í gegn um stoðgrind maursins með þrýstingi og ensímum. Gerstig sveppsins breiðast um í líkama maursins og búa væntanlega til efnasambönd sem hafa áhrif á æðakerfi maursins og nýtir þróunareinkenni þess að svipfar ætti ekki að vera takmarkað í líffræðilegu ferli eins og prótín nýmyndun eða vefjamyndun, heldur að framlengja það til þess að innihalda öll áhrifin sem erfðavísirinn hefur á umhverfi sitt, til þess að stjórna hegðunnarmynstri sem maurinn sýnir. Sýktur maur sýnir óreglulega tímasetta krampa sem losa það á skógarbotninum.

Búsvæði 
Sveppurinn finnst aðallega í regnskógum Taílands og Brasilíu.

Áhrif á hýsilstofninn 
O. unilateralis er þekkt fyrir að hafa gjöreytt heilum maurabúum. Maurar hafa aftur á móti getuna til þess að skynja það að meðlimur búsinns sé sýktur; heilbrigðu maurarnir bera dauðvona maurana langt í burtu frá þyrpingunni til þess að forðast smit innan búsins.

Tilvísanir
Liðormar

Liðormar (fræðiheiti: Annelida) eru fylking dýra sem finnst aðallega í vatni eða nálægt vatni en þá oftast í hafinu. Þeir eru þekktir fyrir að vera stórir og fjölliðaðir. Bolurinn er langur og í flestum tilvikum greinilega liðskiptur. Þeir hafa totur á liðunum sínum sem þeir nota til sunds, á totunum eru annað hvort venjulegir burstar eða stuttir og fínir burstar, einnig eru til tegundir sem hafa enga bursta á liðunum. Á liðamótum þeirra er styrktarspöng en ef hana skortir þá hverfur liðskipting á ytra borði þeirra. Bolur liðorma er gerður úr teygjanlegu kollageni. Kollegenið kemur úr frumuhúðinni sem liggur undir bolnum þeirra.   

Liðormar eru vatnadýr en nokkrir lifa í jarðvegi en þá er jarðvegurinn rakur.

Tegundir liðorma 
Undirtegundir liðorma eru meðal annars ánamaðkur, burstaormar, iglur (blóðsugur), og skeri. Ánamaðkar og burstaormar (sjávarormar) finnast helst í sjónum á meðan blóðsugur, iglur og skeri halda sér helst á rökum jarðvegi.

Burstaormur 
Burstaormar (fræðiheiti: Polychaeta) er algengasta undirtegund liðorma sem finnast helst í sjónum og er algengast að stærð þeirra sé um 10 mm á lengd. Þeir eru þekktir fyrir að vera litríkir ásamt því að hafa bursta sem þeir nota til þess að synda. Burstaormur er ein af undirtegundum liðorma en talið er að 70% liðorma tilheyri burstaormum. Þeir halda sér helst á botninum og grafa sig í botninn og lifa þar á groti, oft búa þeir sér til göng á sjávarbotninum.

Heimildir 

 https://vistey.is/is/lieormar
 https://www.ni.is/biota/animalia/annelida
 https://www.visindavefur.is/svar.php?id=58496
 http://tolweb.org/Annelida 
 https://www.visindavefur.is/svar.php?id=965
 https://youregettingonmynerves.weebly.com/polychaete-worms-polychaeta.html
Pinus jaliscana

Pinus jaliscana er furutegund sem er einlend í suðvestur Mexíkó. Þar vex hún Kyrrahafsmegin á hlíðum Sierra Madre del Sur innan vestur Jalisco. Hún verður 25 til 30 m há, sjaldan 35 m.

Henni er ógnað af tapi búsvæða.

Tilvísanir

Heimildir
 2006 IUCN Red List: Pinus jaliscana,  Conifer Specialist Group 1998 . accessed 30 May 2016.   
 IUCN Red List of all Threatened Species

Furur
Barrtré
Jónas: Saga um grænmeti

Jónas: Saga um grænmeti (enska: Jonah: A VeggieTales Movie) er bandarísk Big Idea-kvikmynd frá árinu 2002. Kvikmyndin var síðar tekist af Iðjulausu sjóræningjarnir.

Talsetning

Íslensk talsetning

Raddir
Pétur Örn Guðmundsson
Björgvin Franz Gíslason
Hildigunnur Þráinsdóttir
Bjartmar Þórðarson
Sigríður Friðriksdóttir
Örn Árnason

Starfsfólk
Leikstjóri: Jakob Þór Einarsson
Söngur: Gospelkór Reykjavíkur

Lög í myndinni

Tenglar

Tilvísanir 

Bandarískar kvikmyndir
Kvikmyndir frumsýndar 2002
Open Season: Scared Silly

Open Season: Scared Silly er bandarísk gamanmynd frá árinu 2015.

Bandarískar gamanmyndir
Kvikmyndir frumsýndar 2015
Tilraunafélagið

Tilraunafélagið var stofnað í Reykjavík 1905 til að sinna sálarrannsóknum og spíritisma. Félagið hélt miðilsfundi sem fóru fram í heimahúsum og voru ýmis miðilsefni prófuð. Mesta miðilshæfileika þótti Indriði Indriðason hafa. Tilraunafélagið fékkst aðallega við rannsóknir á miðilshæfileikum Indriða. Indriði lést úr berklum árið 1912 og þá hætti félagið starfsemi.

Félagið var leynilegt en af heimildum má ráða að félagsmenn hafi m.a. verið Björn Jónsson ritstjóri Ísafoldar sem var ráðherra 1909-1911,  Einar H. Kvaran rithöfundur og  ritstjóri Fjallkonunnar, Haraldur Níelsson Prestaskólakennara, síðar prófessor við guðfræðideild Háskóla Íslands, Skúli Thoroddsen ritstjóri Þjóðviljans og alþingismaður,  Björn Kristjánsson kaupmaður og bankastjóri, Indriði Einarsson hagfræðingur og rithöfundur, Páll Einarsson borgarstjóri, Brynjólfur Þorláksson organisti, Ólafur Rósenkranz kennari, Jón Jónsson (Aðils) sagnfræðingur, Ásgeir Sigurðsson, stórkaupmaður og breskur konsúll, læknarnir  Björn Ólafsson og Guðmundur Hannesson, síðar prófessor og Þórður Sveinsson síðar yfirlæknir á Kleppspítalanum og Guðmundur Finnbogason heimspekingur

Tilraunafélagið kom sér upp húsi fyrir starfsemi sína og þar bjó miðillinn og voru honum tryggð laun. Á miðilsfundi komu oft um 70 manns en félagsmenn munu hafa verið 80-100. Félagsmenn borguðu árgjald og inntökugjald og var það svo hátt að það var ekki á færi alþýðumanna að vera í félaginu.

Út kom bókin Úr dularheimum en sú bók var sögð rituð með ósjálfráðri skrift af einum að miðilsefnum félagsins, menntaskólanema Guðmundi Jónssyni að nafni en hann gerðist seinna rithöfundur og kallaði sig  þá Guðmund Kamban.

Miklar blaðadeilur urðu um spíritisma frá 1905 og voru heldri menn bæjarins sakaðir um galdra og kukl.

Heimildir
 Trúarlegar hreyfingar í Reykjavík tvo fyrstu áratugi 20. aldar. – Saga, 1. tölublað (01.01.1984), Bls. 93-172
Iðjulausu sjóræningjarnir

Iðjulausu sjóræningjarnir (enska: The Pirates Who Don’t Do Anything: A VeggieTales Movie) er bandarísk Big Idea-kvikmynd frá árinu 2008. Kvikmyndin var á undan Jónas: Saga um grænmeti.

Talsetning

Lög í myndinni

Tenglar 
 

Kvikmyndir frumsýndar 2008
Universal Pictures-kvikmyndir
Samheiti (flokkunarfræði)

Í flokkunarfræði er samheiti er fræðiheiti sem á við um flokkunareiningu sem gengur nú undir öðru nafni. Sem dæmi má nefna rauðgreni, sem Carolus Linnaeus skírði Pinus abies en í dag ber tegundin fræðiheitið Picea abies.

Samheiti í vísindalegri flokkun skilur sér að samheiti í öðru samhengi að því leyti að einungis eitt fræðiheiti telst gilt á einh. Samheiti verða til þegar sömu flokkunareiningu er lýst og skírð nokkrum sinnum, þegar flokkunareiningu er skipt upp eða sameinuð við aðra eða t.d. þegar tegund er færð úr einni ætt yfir í aðra.

Vísindaleg flokkun
Andrés postuli

Andrés postuli (gríska:  Ἀνδρέας, koptíska: ⲁⲛⲇⲣⲉⲁⲥ Andreas), einnig þekkt sem heilagur Andrés, var kristinn postuli og bróður heilags Péturs.

Ævi 
Samkvæmt kristinni arfsögn fæddist Andrés postuli á 6. öld f.Kr. í Galíleu. Í Nýja testamentinu stendur að Andrés postuli hafi verið bróður Símons Péturs og sonur Jóns. Hann fæddist í þorpinu Bethsaida. Athygli vekur að Andrés hafi heitið grísku nafni en ekki hebresku eins og búast mætti við. Þetta er sagt vera til marks um opið hugarfar meðal fjölskyldu hans. Hann og bróðir hans voru sjómenn. 

Í Matteusarguðspjalli og Markúsarguðspjalli er sagt að Símon Pétur og Andrés hafi báðir verið beðnir um að gerast lærisveinar Jesú.

Áhrif 
Andrés postuli er verndardýrlingur nokkurra landa, þar á meðal Barbados, Rúmeníu, Rússlands og Skotlands. Hann var jafnframt verndardýrlingur Prússlands.

Fáni Skotlands er með svokölluðum Andrésarkrossa (hvítur krossi á bláum bakgrunni).

Haldið er upp á Andrésarmessu í bæði vestrænu kirkjunni og rétttrúnaðarkirkjunni þann 30. nóvember. Það er þar að auki þjóðhátíðardagur Skotlands.

Heimild 

Kristnir dýrlingar
Patríarkar Konstantínópel
Persónur í nýja testamentinu
Postular
Þiður

Þiður (fræðiheiti: Tetrao urogallus) er stærsti fuglinn í fashanaætt (Phasianidae). Þyngsti þiðurinn sem heimild er um vó 7,2 kg (fuglinn var í haldi manna). Mikil tvíbreytni er milli kynjanna: haninn er um það bil tvisvar sinnum stærri en hænan. Þiðurinn lifir í skógum á stórum svæðum í Evrasíu en stofninn er talinn vera í fullu fjöri.

Þiðrinum var fyrst lýst af Carolus Linnaeus í riti hans Systema naturae frá 1785.

Lýsing 

Auðvelt er að greina á milli kynjanna á stærð og litarafti fuglanna. Haninn er miklu stærri en hænan. Þiðurinn er með hvað mesta kynferðistvíbreytni allra fugltegunda að nokkrum doðru- og fashanategundum undanteknum.

Haninn er yfirleitt 74–83 cm að lengd, með vænghaf í kringum 90–125 cm og vegur að jafnaði um það bil 4,1 kg. Stærstu villtu hanarnir geta náð allt að 100 cm hæð og 6,7 kg þyngd. Stærsti þiðurinn í haldi manna vó 7,2 kg. Líkamsfjaðrirnar eru dökkgráar að dökkbrúnar en brjóstfjaðrirnar eru málmkenndar og dökkgrænar. Maginn og þakan eru svört eða hvít en eru breytileg eftir kynþætti.

Hænan er miklu minni og vegur um það bil helmingi minna en haninn. Hænan er yfirleitt 54–64 cm að lengd (frá goggnum að stélinu), með vænghaf í kringum 1,5–2,5 kg og vegur að jafnaði um það bil 1,8 kg. Fjaðrir á efri hluta líkamans eru brúnar með svörtum og silfurlituðum röndum en eru ljósari og gulleitari á maganum.

Á báðum kynjum er hvítur depill á bógi vængsins. Leggir þiðursins eru þaktir fjöðrum til að vernda fuglinn gegn kuldanum.

Dreifing og búsvæði 

Þiðurinn er staðfugl sem lifir í fjölbreyttum barrskógum í norðurhlutum Evrópu og Asíu. 

Einu sinni fannst þiðurinn víða í öllum barrskógum í norður- og norðvesturhluta Evrasíu. Í Skotlandi dó stofninn út en tegundin var flutt aftur inn frá Svíþjóð. Þiður er í útrýmingarhættu í Þýskalandi. Þar finnst hann ekki lengur í láglendi Bæjaralands en lifir áfram í Svartaskógi og Harzfjöllunum (stofninn fer þó minnkandi). Í Sviss finnst hann í Ölpunum og Júrafjöllum. Hann er útdauður í Belgíu og á Írlandi. Í Noregi, Svíþjóð, Finnlandi, Rússlandi og Rúmeníu er stofninn í fullu fjöri.

Stærsta ógnin við þiðurinn er eyðilegging búsvæða.

Heimild 
 

Fashanaætt
Tay

Tay (skosk gelíska: Tatha) er lengsta á Skotlands og sjöunda lengsta á Bretlands. Uppspretta árinnar er í hlíðum Ben Lui (Beinn Laoigh) í Vestur-Skotlandi. Áin rennur svo austur í gegnum Skosku hálöndin, í gegnum vötnin Loch Dochart, Loch Iubhair og Loch Tay, og austur í gegnum Strathtay í miðju Skotlandi. Hún heldur áfram til suðausturs í gegnum borgina Perth þar sem hún verður að sjávarfallaá. Mynni árinnar er sunnan við borgina Dundee á áusturströnd Skotlands.

Flæði Tay-ár er mest allra áa á Bretlandi. Söfnunarsvæði árinnar er um það bil 5.200 fermetrar. Alls er Tay-á 188 km að lengd.

Ár á Bretlandi
Ár í Skotlandi
Perth (Skotlandi)

Perth (skosk gelíska: Peairt) er borg í miðju Skotlandi á bakka Tay-ár. Íbúar Perth eru um það bil 47.180. Á seinni hluta miðalda kallaðist Perth St John's Toun eða Saint Johnstoun en þetta nafn er ekki lengur í daglegri notkun.

Byggð hefur verið í Perth frá forsögulegum tíma. Hún liggur á hæð fyrir ofan flæðiland Tay-ár á svæði þar sem hægt er að fara yfir ána á fjöru. Svæðið í kringum borgina hefur verið byggt af veiðimönnum og söfnurum frá miðsteinöld. Nálægt borginni hafa mannvirki úr steini frá nýsteinöld fundist.

Perth var einu sinni höfuðborg Skotlands. Vilhjálmur ljón veiddi Perth stöðu konunglegrar borgar á 12. öld. Perth varð svo að einni ríkustu borga Skotlands og mikil viðskipti voru við Frakkland, Niðurlönd og Eystrasaltslönd. Skoska siðaskiptin voru mikilvægur þáttur í sögu borgarinnar. Við setningu Sáttarlaganna 1701 gerðu Jakobítar uppreisnir í Perth. Jakobítar hertóku borgina þrisvar (árin 1689, 1715 og 1745).

Skólinn Perth Academy var stofnaður árið 1760 og var þetta kveikurinn að iðnaðaruppsveiflu í borginni. Hún varð miðstöð fyrir framleiðslu á höri, leðri, bleikiefni og viskíi. Við byggingu lestarstöðvarinnar árið 1848 varð Perth mikilvæg skiptistöð í járnbrautakerfinu. Í dag er Perth mikilvæg miðstöð verslunar og þjónustu fyrir aðliggjandi svæði. Frá samdrætti vískiframleiðslu í borginni hafa bankar og tryggingarfélög verið áberandi í efnahagi Perth.

Borgirnar Perth í Ástralíu og Perth í Kanada eru báðar nefndar eftir Perth í Skotlandi.

Heimild 
 

Borgir í Skotlandi
Borgir á Bretlandi
Ken Berry

Kenneth Ronald "Ken" Berry (3. nóvember 1933 – 1. desember 2018) var bandarískur leikari.

Tilvísanir

Tenglar

 

Bandarískir leikarar
Kúbufura

Kúbufura (fræðiheiti: Pinus cubensis) er furutugund sem er einlend í ausutrhluta hálendis Kúbu, og er bæði í Sierra Nipe-Cristal og Sierra Maestra.

Hin náskylda fura: P. occidentalis sem vex á nágrannaeyjunni Hispaníólu, er flokkuð sem samheiti af sumum grasafræðingum. Nýjustu rannsóknir benda til að P. cubensis sé gild tegund, hinsvegar er ekki eining um hvort stofninn á Sierra Maestra í suðri sé af tegundinni P. cubensis eða sé tegundin Pinus maestrensis.

Stofnarnir á Sierra Nipe-Cristal og Sierra Maestra hafa líklega nýlega orðið aðskildir, eins og nýlegar erfðarannsóknir benda til.

Tilvísanir

Ytri tenglar

Pinus cubensis description (Gymnosperm Database)

Furur
Barrtré
Pinus glabra

Pinus glabra er furutegund sem finnst á strandsléttum suðaustur Bandaríkjanna, frá suður Suður-Karólínu suður til norður Flórída og vestur til suður Louisiana. Þetta er meðastór og beinvaxin tegund, um 20–40 m.

Barrnálarnar eru tvær saman, 5–8 sm langar, grannar (1 mm þykkar), og gljáandi grænar. Litlir og grannir könglarnir eru 4–6 sm langir, með smáa gadda sem falla fljótt af.

Pinus glabra er frábrugðin öðrum furum að því leyti að hún er ekki í hreinum furuskógum, fremur sem stök tré í röku skóglendi með lauftrjám. Til að geta það er hún aðlöguð að meira skuggaþoli en flestar aðrar furur.

Tilvísanir

 Kral, Robert (1993). "Pinus glabra". In Flora of North America Editorial Committee. Flora of North America North of Mexico (FNA). 2. New York and Oxford – via eFloras.org, Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.
 
 Kossuth, Susan V.; Michael, J. L. (1990). "Pinus glabra". In Burns, Russell M.; Honkala, Barbara H. Conifers. Silvics of North America. Washington, D.C.: United States Forest Service (USFS), United States Department of Agriculture (USDA). 1 – via Southern Research Station (www.srs.fs.fed.us).
What Is A Cedar Pine: Tips On Planting Cedar Pine Hedges

Furur
Barrtré
Kaledóníuskógur

Kaledóníuskógur (enska: Caledonian Forest) er heiti á fornum skógi sem einu sinni þakti stórt landsvæði í Skotlandi. Nákvæmt umfang skógarins er ekki vitað með vissu en talið er að hann hafi legið fyrir norðan ána Clyde og fyrir vestan ána Tay.

Obbi skógarins samanstóð af skógarfuru sem þróaðist úr fyrstu furutegundunum sem námu land í Skotlandi um það bil 7.000 árum f.Kr. Skógurinn var hvað stærstur um það bil 5.000 f.Kr. Upp úr þeim tíma varð veðurfarið í Skotlandi vinda- og votviðrasamara. Þessi breyting gerði það að verkum að skógurinn hefði hörfað töluvert fyrir 2.000 ár f.Kr. Eftir það höfðu athafnir manna slæm áhrif á skóginn (þar á meðal notkun lands undir beit og dádýrahald).

Í dag lifir skógurinn áfram á 35 „leifasvæðum“ sem þekja um það bil 18.000 hektara. Skógarfururnar sem finnast á þessum svæðum eru þróaðar beint úr fyrstu furunum sem námu land í Skotlandi. Þessi tré hafa lagað sér að sérstökum umhverfisskilyrðum í landinu og eru því einstök á heimsvísu. Þau hafa verið í stöðugri þróun í yfir 9.000 ár.

Þessar leifar af gamla skóginum er að mestu leyti að finna á landi sem var of bratt, klettótt eða afskekkt til að nýta undir landbúnað. Stærstu leifarnar eru í Strathspey og Strath Dee, en þar vex skógurinn í mjög sýru og vel drenuðu jökulseti sem er að öðru leyti ónýtt. Talið er að lítil breyting hafi verið á umfangi skógarins frá 1600.

Heimild 
 

Landafræði Skotlands
Skógar í Skotlandi
Thomas Willis

Thomas Willis (27. janúar 1621 – 11. nóvember 1675) var enskur læknir sem vann brautryðjandi starf á sviði líffærafræði, taugalækninga, og geðlækninga. Hann var einn af stofnendum Konunglega breska vísindafélagsins.

Æviágrip 
Thomas fæddist í Wiltshire-héraðinu á Englandi. Þegar hann var 10 ára missti hann móður sína og bjó hann þá einn með föður sínum, þangað til að hann gifti sig aftur. Thomas var konungssinni og á árum borgarastríðsins var hann sviptur eignarétti af bújörð fjölskyldunar sem var nærri Oxford. Árið 1640 byrjaði hann að  starfa sem læknir hjá Karli I Englandskonungi. Hann útskrifaðist úr háskóla árið 1642 eftir átta ára skólagöngu. Eftir það starfaði hann við lækningar í bænum Abingdon við Oxford.

Thomas bjó síðar á Mertonstræti sem er í miðbæ Oxford á árunum 1657 til 1667. Á þeim árum gaf hann út tvö mikilvæg verk í læknisfræði sem heita De Fermentatione og De Febribus. Ritin komu út árin 1656 og 1659. Frá 1660 til dauðadags var Thomas prófessor í náttúruvísindum við Oxford.

Enskir læknar
Hafragilsfoss

Hafragilsfoss er foss í Jökulsá á Fjöllum á Norðurlandi eystra. 2,5 kílómetrum ofar í ánni er Dettifoss. Fossinn er 27 metra hár og um 91 metra breiður.

Tilvísanir 

Fossar á Íslandi
Norðurþing