Geir H. Haarde

Geir Hilmar Haarde (fæddur 8. apríl 1951) hagfræðingur er fyrrverandi forsætisráðherra Íslands (2006-2009) og formaður Sjálfstæðisflokksins (2005-2009). Hann var forsætisráðherra Íslands á meðan á bankahruninu stóð haustið 2008. Hann var ákærður til Landsdóms fyrstur íslenskra ráðherra. Geir var í ágúst 2014 skipaður sendiherra Íslands í Bandaríkjunum og nokkrum ríkjum í Mið- og Suður-Ameríku frá og með 1. janúar 2015, hann lét af störfum 1. júlí 2019 og tók sæti í stjórn Alþjóðbankans.

Ævi 
Geir lauk stúdentsprófi frá MR 1971. Hann starfaði sem blaðamaður á Morgunblaðinu á sumrin 1972-1977. Hann lauk BA-prófi í hagfræði frá Brandeis-háskóla, Bandaríkjunum, 1973. MA-próf í alþjóðastjórnmálum frá Johns Hopkins-háskóla, Bandaríkjunum, 1975. MA-próf í hagfræði frá Minnesota-háskóla, Bandaríkjunum, 1977. Árið 2007 veitti Minnesota-háskóli honum heiðursdoktorsnafnbót. Geir vann sem hagfræðingur í alþjóðadeild Seðlabanka Íslands 1977-1983. Hann starfaði sem aðstoðarmaður Alberts Guðmundssonar, fjármálaráðherra 1983-85 og Þorsteins Pálssonar 1985-87.

Geir sat á Alþingi fyrir Reykjavík á árunum 1987-2009 og var formaður þingflokks sjálfstæðismanna frá 1991-1998. Hann var forseti Norðurlandaráðs 1995. Geir var skipaður fjármálaráðherra árið 1998. Hann var utanríkisráðherra í ríkisstjórn Halldórs Ásgrímssonar og tók við embætti utanríkisráðherra og formennsku í Sjálfstæðisflokknum af Davíð Oddssyni er hann hvarf af vettvangi stjórnmála á árinu 2005.

Í sjónvarpsávarpi til þjóðarinnar 6. október 2008, skömmu eftir bankahrunið á Íslandi, lauk Geir orðum sínum á hinni fleygu setningu Guð blessi Ísland. Þegar svokölluð Búsáhaldabylting stóð sem hæst í janúar 2009 tilkynnti hann í beinni útsendingu frá Valhöll, höfuðstöðvum Sjálfstæðisflokksins, 23. janúar 2009 að hann hefði nýlega greinst með krabbamein í vélinda og þyrfti að fara utan til meðferðar. Hann tilkynnti jafnframt að hann myndi láta af formennsku í Sjálfstæðisflokknum eftir næsta landsfund og segja skilið við stjórnmálin. Hann sagðist vilja efna til kosninga 9. maí 2009. Geir baðst lausnar fyrir sig og ráðuneyti sitt 26. janúar 2009. Þegar styrkjamálið kom upp í apríl 2009 tók Geir á sig sökina.  Hann gaf frá sér þannig tilkynningu: „Ég ber því sem formaður flokksins á þeim tíma einn alla ábyrgð á þessu máli. Sama er að segja um hátt framlag frá Landsbanka Íslands frá sama tíma. Framkvæmdastjórar flokksins, núverandi og fyrrverandi, bera hér enga ábyrgð.“ 

Í september 2010 ákvað Alþingi að vísa meintum afglöpum Geirs í starfi forsætisráðherra í aðdraganda bankahrunsins 2008 fyrir Landsdóm sem sakamáli. Geir kallaði væntanleg réttarhöld pólitísk réttarhöld og 2011 var hleypt af stokkunum söfnun til stuðnings Geir vegna þeirra. 

Réttarhöld í máli Geirs hófust í Reykjavík þann 5. mars árið 2012. Geir var sakfelldur fyrir eitt ákæruatriði af fjórum þann 23. apríl sama ár, fyrir að hafa ekki brugðist rétt við vandamálum íslensku bankanna. Úrskurðað var að Geir hefði ekki sinnt skyldu sinni samkvæmt 17. grein stjórnarskrár Íslands með því halda ráðherrafundi um mikilvæg stjórnarmálefni. Þrátt fyrir dóminn var Geir ekki gert að sæta refsingu og íslenska ríkinu var gert að greiða málsvarnarkostnað hans. Geir áfrýjaði dómnum til Mannréttindadómstóls Evrópu og hélt því fram að málssóknin gegn honum hefði verið pólitísks eðlis. Mannréttindadómstóllinn dæmdi gegn Geir árið 2017 og úrskurðaði að íslenska ríkið hefði ekki gerst brotlegt gegn honum með ákæru sinni.

Geir var í ágúst 2014 skipaður sendiherra Íslands í Bandaríkjunum og nokkrum ríkjum í Mið- og Suður-Ameríku af Gunnari Braga Sveinssyni, þáverandi utanríkisráðherra. Geir tók við embættinu þann 1. janúar 2015. Gunnar Bragi viðurkenndi í einkasamtali sem náðist á upptöku árið 2018 að hafa tekið ákvörðunina um útnefningu Geirs til þess að „eiga inni greiða“ hjá Sjálfstæðisflokknum og vera mögulega sjálfur einhvern tímann útnefndur í sendiherraembætti. Á upptökunni heyrist Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, sem var forsætisráðherra þegar Geir var útnefndur, einnig staðfesta frásögn Gunnars Braga. Gunnar Bragi dró síðar þessi ummæli sín til baka í fjölmiðlum og bar fyrir sig að hafa verið ölvaður. Hann hafnaði jafnframt því að hann ætti inni greiða hjá Sjálfstæðisflokknum.

Geir lét af sendiherraembættinu þann 1. júlí 2019 og tók sæti í stjórn Alþjóðabankans.

Einkahagir
Geir er ættaður frá Noregi í föðurætt. Eiginkona hans er Inga Jóna Þórðardóttir en fyrri kona hans var Patricia Angelina, f. Mistretta frá Frakklandi.   

Geir er eini ráðherrann í íslenskri stjórnmálasögu sem hefur gegnt öllum þremur helstu ráðherraembættum; forsætisráðherra, fjármálaráðherra og utanríkisráðherra.

Tilvísanir

Tenglar 

 Æviágrip á heimasíðu Alþingis
 Þrítugasti ráðherrann; grein í Frjálsri verslun 1998
Greinar eftir Geir H. Haarde
 Sjálfstæðisstefnan áfram leiðandi afl; áramótaávarp í Fréttablaðinu 2007
 Ráðherraskipti ekki útilokuð, viðtal við Geir í Fréttablaðinu 14. desember 2008
 Taldi sig enga heimild hafa til að grípa inn í starfsemi bankanna, frétt á Vísi.is 26. janúar 2012
 

 

Formenn Sjálfstæðisflokksins
Forsætisráðherrar Íslands
Utanríkisráðherrar Íslands
Fjármálaráðherrar Íslands
Fyrrum Alþingismenn
Þingmenn Sjálfstæðisflokksins
Handhafar stórriddarakross með stjörnu Hinnar íslensku fálkaorðu
Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu
Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík
Íslenskir hagfræðingar
Sendiherrar Íslands í Bandaríkjunum
Íslenskir sendiherrar
Varaformenn Sjálfstæðisflokksins