alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
1283

Árið 1283 (MCCLXXXIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Erlendur sterki Ólafsson varð lögmaður norðan og vestan.
 Hrafn Oddsson kom til Íslands með konungsbréf um að allir þeir staðir, er ranglega væru teknir af leikmönnum og þeir og þeirra foreldrar hefðu á setið með réttri og löglegri hefð skyldu aftur hverfa undir forsjá leikmanna.

Fædd

Dáin

Erlendis 

 3. október - Játvarður 1. Englandskonungur lét í fyrsta skipti beita nýrri tegund líflátsaðferðar þar sem þeir sem dæmdir höfðu verið sekir um landráð voru dregnir, hengdir og hlutaðir sundur (dregnir á aftökustaðinn, hengdir þar til þeir voru nær kafnaðir og síðan hálshöggnir og líkið höggvið í fjóra hluta). Fyrsta fórnarlamb þessarar aðferðar var Dafydd ap Gruffydd, prins af Wales.
 Mongólaveldið réðist á Kmeraveldið í Kambódíu.
 Borgin Kiel fékk inngöngu í Hansasambandið.
 Elsta skák- og leikjabók Evrópu, Libro de los juegos, samin á Spáni.
 Filippus 3. Frakkakonungur bannar gyðingum búsetu í smáþorpum og sveitum Frakklands. 

Fædd
 Játvarður Balliol, Skotakonungur (d. 1360).
 Margrét Skotadrottning (d. 1290).

Dáin
 9. apríl - Margrét, drottning Noregs, fyrri kona Eiríks prestahatara (f. 1261).
 3. október - Dafydd ap Gruffydd, síðasti þjóðhöfðingi Wales (tekinn af lífi).

1283
1281-1290
1284

Árið 1284 (MCCLXXXIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Leikmenn tóku 17 staði í Skálholtsbiskupsdæmi í sína umsjá.

Fædd

Dáin
 30. júlí - Sturla Þórðarson, sagnaritari (f. 1214).
 Narfi Snorrason prestur á Kolbeinsstöðum (f. um 1210).

Erlendis 
 16. ágúst - Jóhanna 1. Navarradrottning giftist Filippusi, krónprinsi Frakklands, síðar Filippusi 4.
 Flensborg í Slésvík fékk kaupstaðarréttindi.
 Heilaga rómverska ríkið setti viðskiptabann á Noreg þar sem Norðmenn höfðu rænt þýskt skip. Leiddi það til hungursneyðar í Noregi.
 Magnús hlöðulás stofnaði sænska ríkisráðið.
 Feneyingar fóru að slá gulldúkata, sem urðu grunnmynt Evrópu næstu sex aldir.

Fædd
 25. apríl - Játvarður 2. Englandskonungur (d. 1327)

Dáin
 24. mars - Húgó 3. Kýpurkonungur.
 4. apríl - Alfons 10. Kastilíukonungur (f. 1221).

1284
1281-1290
1285

Árið 1285 (MCCLXXXV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Sagt er í nokkrum annálum að þetta ár hafi fundist land vestur frá Íslandi. Heitir landið Nýjaland í Konungsannál (í hönd frá því um 1500) en Duneyjar í Skálholtsannál.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 2. apríl - Honóríus IV (Giacomo Savelli) varð páfi.
 5. október - Filippus 4. varð konungur Frakklands.
 1. nóvember - Alexander 3. Skotakonungur giftist Jólöndu af Dreux.
 Víetnamar undir stjórn Tran Hung Dao unnu sigur á innrásarher Júanveldisins.
 Magnús hlöðulás Svíakonungur hneppti bróður sinn, Valdimar Birgisson fyrrverandi konung, í varðhald og sat hann þar til dauðadags 1302.

Fædd
 6. desember - Ferdínand 4., konungur Kastilíu (d. 1312).
 Vilhjálmur af Ockham, enskur heimspekingur (d. 1349).
 Evfemía af Pommern, drottning Danmerkur, kona Kristófers 2. (d. 1330).
 Benedikt XII (Jacques Fournier), páfi (d. 1342).

Dáin
 28. mars - Marteinn IV, páfi.
 20. maí - Jóhann 2. af Jerúsalem, konungur Kýpur (f. 1259).
 5. október - Filippus 3., konungur Frakklands (f. 1245)
 11. nóvember - Pétur 3., konungur Aragóníu (f. 1239).
 Filippus 1. af Savoja (f. 1207).
 Karl 1., konungur Sikileyjar (f. 1227).

1285
1281-1290
1286

Árið 1286 (MCCLXXXVI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Eiríkur Noregskonungur reyndi að koma á útboði til herþjónustu á Íslandi en landsmenn mótmæltu og ekkert varð af herkvaðningunni.
 Staða-Árni Skálholtsbiskup bannfærði fjóra andstæðinga sína í staðamálum á yfirreið sinni um Vestfirði um sumarið.
 Eiríkur konungur samþykkti fyrir sitt leyti að Jón helgi Ögmundsson skyldi tekinn í dýrlingatölu.
 Auðunn Hugleiksson hestakorn sagður í annálum hafa verið skipaður jarl yfir Íslandi. Það er þó óvíst.

Fædd

Dáin

Erlendis 

 Filippus fríði Frakkakonungur lagði gríðarlega óvinsælan skatt á salt.
 Margrét, dóttir Eiríks Noregskonungs, varð drottning Skotlands eftir afa sinn, þriggja ára að aldri. Hún var þó ekki útnefnd drottning um leið og afi hennar dó því kona hans var talin þunguð en missti fóstur eða barnið fæddist andvana.
 22. nóvember - Eiríkur klipping, konungur Danmerkur, myrtur í hlöðu að næturlagi af grímuklæddum mönnum.
 Eiríkur menved varð konungur Danmerkur en móðir hans, Margrét Sambiria, stýrði ríkinu þó framan af.

Fædd

Dáin
 19. mars - Alexander 3. Skotakonungur  (f. 1241).
 22. nóvember - Eiríkur klipping, Danakonungur (f. 1249).

1286
1281-1290
Hrafn Sveinbjarnarson

Hrafn Sveinbjarnarson (1166? - 4. mars 1213) var íslenskur goðorðsmaður og læknir. Hann var af ætt Seldæla, sonur Sveinbjarnar Bárðarsonar á Eyri, sem einnig var þekktur fyrir læknislist sína, og konu hans Steinunnar Þórðardóttur. Hann fór með Dýrfirðingagoðorð. Hann bjó á Eyri við Arnarfjörð. Bærinn hefur síðar verið kenndur við hann og nefnist Hrafnseyri.

Hrafn var annálaðasti læknir á Íslandi á þjóðveldisöld. Hann ferðaðist til Noregs og hélt þaðan til helgra staða á Englandi, færði heilögum Tómasi Becket í Kantaraborg rostungstennur, og fór síðan í suðurgöngu til Rómar, kom meðal annars við í Santiago de Compostela á Spáni, fór um Frakklandi og Ítalíu og hélt síðan aftur norður til Noregs. Hann hefur vafalaust kynnt sér lækningar á ferðum sínum og er talið að rekja megi lækningaaðferðir hans til Háskólans í Salernisborg (Salerno) á Ítalíu. Hrafn kom svo heim, kvæntist og tók við búi á Eyri og goðorði sínu. Hrafn var ákaflega gestrisinn og vinsæll og var sagt um búskap hans að „öllum mönnum var þar heimill matur, þeim er til sóttu og örenda sinna fóru, hvort sem þeir vildu setið hafa lengur eða skemur. Alla menn lét hann flytja yfir Arnarfjörð, þá er fara vildu. Hann átti og skip á Barðaströnd. Það höfðu allir þeir sem þurftu yfir Breiðafjörð. Og af slíkri rausn Hrafns var sem brú væri á hvárum tveggi firðinum fyrir hverjum, er fara vildi.“ Hann veitti líka öllum læknisþjónustu sem til hans leituðu og tók aldrei gjald fyrir.

Hrafn átti í langvinnri deilu við Þorvald Snorrason Vatnsfirðing, sem lauk svo að eftir margar tilraunir náði Þorvaldur honum loks á vald sitt eftir að hafa brotist með menn sína yfir Glámu í illviðri og lét hálshöggva hann á Eyri. Frá Hrafni segir í Hrafns sögu Sveinbjarnarsonar.

Kona Hrafns var Hallkatla Einarsdóttir. Þau áttu fjölda barna sem flest voru ung er faðir þeirra var drepinn. Elstu synirnir, Sveinbjörn (f. um 1200) og Krákur (f. 1203) hefndu föður síns er þeir brenndu Þorvald Vatnsfirðing inni 1228. Þeir börðust með Sturlu Sighvatssyni í Örlygsstaðabardaga og voru höggnir eftir bardagann. Ein systirin, Steinunn, var kona Odds Álasonar á Söndum, sem Órækja Snorrason drap, og móðir Hrafns Oddssonar. Önnur, Herdís, giftist Eyjólfi Kárssyni.

Íslenskir goðorðsmenn
Íslenskir læknar
Thomas Reid

Thomas Reid (26. apríl 1710 – 7. október 1796) var skoskur heimspekingur og einn af upphafsmönnum hinnar skosku heimspeki heilbrigðrar skynsemi og einn mikilvægasti hugsuður skosku upplýsingarinnar. Hann brautskráðist frá Aberdeen-háskóla. Hann fékk prófessorsstöðu á King's College í Aberdeen árið 1752, þar sem hann samdi An Inquiry Into the Human Mind on the Principles of Common Sense (1764). Stuttu síðar var honum boðin prófessorsstaða við Glasgow-háskóla þar sem hann leysti af hólmi Adam Smith. Hann sagði stöðunni lausri árið 1781.

Á sínum tíma og allt fram á 19. öld var Reid talinn mikilvægari hugsuður en Hume. Hann var málsvari ómiðlaðrar hluthyggju og var rammur andstæðingur kenningar Johns Locke um hugmyndir og hulu skynjunar, og Renés Descartes, og flestra nýaldarheimspekinga sem fylgdu í kjölfar þeirra. Hann var mikill aðdáandi Humes, sem hann bað um að lesa yfir fyrstu drög að riti sínu An Inquiry Into the Human Mind on the Principles of Common Sense.

Heimspeki 
Reid taldi að heilbrigð skynsemi (í sérstökum heimspekilegum skilningi) væri, eða ætti að minnsta kosti að vera, grunnurinn að allri ástundun heimspekinnar. Hann var ósammála Hume og Berkeley, sem töldu að fólk upplifði ekki efnisheiminn eða hugann annaðhvort með skynreynslu eða sem hugmyndir. Reid hélt því fram að heilbrigð skynsemi segði okkur að efnisheimurinn og hugurinn séu til.

Þekkingarfræði Reids hafði mikil áhrif á siðfræði hans. Hann áleit þekkingarfræðina vera eins konar inngang að hagnýttri siðfræði: Þegar við höfum fengið staðfestingu á hversdagslegum skoðunum okkar í heimspekinni, þá þurfum við einungis að haga okkur samkvæmt þeim af því að við vitum hvað er rétt. Siðfræði hans minnir á stóuspeki (einkum rómversku höfundanna) og túlkun skólaspekinnar, Tómasar frá Akvínó og kristninnar á henni. Reid vitnar oft í Cíceró, þaðan sem hann fékk hugtakið sensus communis.

Arfleifð 
Orðspor Reids dalaði eftir árásir Immanuels Kant og Johns Stuarts Mill á hina skosku heimspeki heilbrigðrar skynsemi en heimspeki hans var áfram kennd í skólum í Norður-Ameríku á 19. öld og hafði mikil áhrif á franska heimspekinginn Victor Cousin. Reid hafði mikil áhrif á bandaríska heimspekinginn C.S. Peirce, sem líkt og Reid mat mikils þátt heilbrigðrar skynsemi í ástundun heimspekinnar. Peirce taldi að ekki væri hægt að komast nær sannleikanum en með samkomulagi milljóna manna um að einhverju sé háttað einhvern veginn. Reid fór að verða mikils metinn á ný þegar heimspeki heilbrigðrar skynsemi var endurvakin sem heimspekileg aðferðafræði og mælikvarði af G.E. Moore snemma á 20. öld.

Helstu ritverk Reids 
 An Inquiry Into the Human Mind on the Principles of Common Sense (1764)
 Essays on the Intellectual Powers of Man (1785)
 Essays on the Active Powers of Man (1788)

Tenglar 
 

Reid, Thomas
Reid, Thomas
Hin skoska heimspeki heilbrigðrar skynsemi

Hin skoska heimspeki heilbrigðrar skynsemi var hreyfing í heimspeki sem blómstraði á Skotlandi á síðari hluta 18. og fyrri hluta 19. aldar. Rætur hennar má rekja til viðbragða við skrifum heimspekinga á borð við John Locke, George Berkeley og David Hume. Helstu málsvarar hennar voru Thomas Reid og William Hamilton, sem sameinaði nálgun Reids og heimspeki Immanuels Kant. Hreyfingin hafði áhrif á heimspekinga á meginlandi Evrópu og í Norður-Ameríku, ekki síst bandaríska heimspekinginn Charles S. Peirce.

Meginhugðarefni heimspekinga hinnar skosku heimspeki heilbrigðrar skynsemi voru þau að verja „heilbrigða skynsemi“ gegn heimspekilegum þverstæðum og efahyggju. Þeir héldu því fram að almennar hversdagslegar skoðanir liggi til grundvallar lífi og hegðun jafnvel þeirra sem gæla við andstæðar hugmyndir og að öllum sé gefið að skilja það sem fólgið er í heilbrigðri skynsemi.

Nýaldarheimspeki
Húsgagn

Húsgagn er viðtækt hugtak yfir þá ýmsu hreyfanlegu hluti sem má nota til að styðja við mannslíkamann (stólar og rúm), sjá fyrir geymslu eða halda öðrum hlutum uppi á láréttu yfirborði yfir gólfinu. Geymsluhúsgögn (sem oft hafa hurðir, skúffur eða hillur) eru notuð til að geyma minni hluti svo sem föt, verkfæri, bækur og heimilisvörur. Fyrstu húsgögnin voru algjörar nauðsynjar en síðan hafa menn verið að þróa húsgögn sér til augnayndis og aukinna þæginda.

Tengt efni 
 Listi yfir tegundir húsgagna
Hönnun

Hönnun er í breiðustu merkingu skipulag um uppbyggingu eða form hlutar, kerfis eða ferlis. Hönnun hefur mismunandi skilgreiningar eftir geirum og námsgreinum. Í algengustu merkingu er orðið notað um útlit þreifanlegs manngerðs hlutar. Hugverkastofan skilgreinir hönnun sem „útlit vöru sem hægt er að nema sjónrænt“ og telur hana ekki ná til tæknilegrar virkni vöru. Sá sem stundar hönnun kallast hönnuður.

Í hönnun er oft tekið tillit til útlitsfræðilegra, tæknilegra, fjárhagslegra og félagslegra þátta bæði hvað varðar hönnunarferlið og hlutinn sem verið er að hanna. Hönnunarferlið felur í sér miklar rannsóknir, íhugun, prófanir, breytingar og endurhönnun. Hönnun skiptist í margar undirgreinar svo sem byggingarlist, fatahönnun, vöruhönnun, grafíska hönnun og viðmótshönnun.

Hönnunarvernd er eignarréttur sem snertir útlit vöru. Hönnunarvernd veitir eigandanum réttinn til að hagnýta umrædda hönnun og banna öðrum að hagnýta hana.

Tengt efni 
 Iðnhönnun

Heimildir 

Hönnun
Myndlist
Gamla ríkið

Gamla ríkið er tímabil í sögu Egyptalands á 3. árþúsundinu f.Kr. eða frá þriðju til sjöttu konungsættarinnar sem áætlað er að hafi náð frá 2686 f.Kr. til 2134 f.Kr. Sumir Egyptalandsfræðingar telja sjöundu og áttundu konungsættirnar með  Gamla ríkinu þar sem stjórnsýslumiðstöð ríkisins var áfram í Memfis á þeim tíma. Gamla ríkið var fyrsta tímabilið þar sem siðmenning í Nílardal náði hápunkti samfara pólitískum stöðugleika og samfelldri stjórn. Í kjölfar Gamla ríkisins kom fyrsta millitímabilið þar sem var stjórnarfarsleg upplausn samfara menningarlegri hnignun.

Höfuðborg ríkisins var Memfis sem Djoser gerði að höfuðborg sinni. Þekktustu menjarnar um Gamla ríkið eru pýramídarnir sem reistir voru sem grafhýsi konunga og miðstöðvar trúarathafna. Gamla ríkið er stundum kallað „Pýramídatímabilið“.

Tímabil í sögu Egyptalands hins forna
Þriðja konungsættin

Þriðja konungsættin er í sögu Egyptalands fyrsta tímabil samfelldrar stjórnar á tíma Gamla ríkisins. Þekktasti konungur þessarar konungsættar er Djoser sem lét ráðgjafa sinn, Imhotep, reisa Djoserpýramídann.

Tímaás þriðju konungsættarinnar 

Konungsættir Egyptalands
Fjórða konungsættin

Fjórða konungsættin er önnur þeirra konungsætta sem teljast til Gamla ríkisins í sögu Egyptalands. Meðal faraóa þessarar ættar eru þeir sem reistu stóru pýramídana í Gísa. Allir konungar þessarar konungsættar reistu að minnsta kosti einn pýramída sem grafhýsi eða minnisvarða.

Höfuðborg fjórðu konungsættarinnar var í Memfis líkt og hjá þeirri þriðju.

Tímaás fjórðu konungsættarinnar 

Konungsættir Egyptalands
Fimmta konungsættin

Fimmta konungsættin er í sögu Egyptalands þriðja konungsættin sem telst til Gamla ríkisins. 

Frá þessum tíma eru elstu dæmin um Pýramídaritin (trúartexta sem voru ritaðir á veggi pýramída og annarra grafhýsa). Dýrkun sólguðsins Ra varð miklu mikilvægari en áður og nálgaðist að verða ríkistrú.

Konungar fimmtu konungsættarinnar 
 

Konungsættir Egyptalands

de:Altes Reich#5. Dynastie
Sjötta konungsættin

Sjötta konungsættin er af sumum talin síðasta konungsætt Gamla ríkisins í sögu Egyptalands en aðrir vilja telja sjöundu og áttundu konungsættina með þar sem höfuðborg ríkisins var áfram í Memfis. 

Á tíma sjöttu konungsættarinnar urðu landstjórar og héraðshöfðingjar valdameiri sem veikti miðstjórnarvald konunganna og leiddi til fyrsta millitímabilsins.

Síðasti faraó þessarar konungsættar, Nitigret, er talinn hafa verið fyrsta konan í heimi sem tók sér konungstitil.

Konungar sjöttu konungsættarinnar 
 

Konungsættir Egyptalands

de:Altes Reich#6. Dynastie
Vallardagslátta

Vallardagslátta var mælieining í íslenskum landbúnaði og var meðaldagsverk fullgilds sláttumanns við slátt með orfi og ljá. Vallardagsláttan var 3193 m², eða 0,32 hektarar, og tíðkaðist notkun hennar fram undir lok 19. aldarinnar þegar fór að bera á notkun hestasláttuvéla á Íslandi.

Afköst sláttumanna jukust með tilkomu svokallaðra orfhólka þar sem ljánum var stungið upp í orfskaftið í stað þess að hanga laflaust á því; bundið með snæri.

Íslenskur landbúnaður
Mælieiningar
Varmárskóli

Varmárskóli stendur við Skólabraut og er elsti starfrækti grunnskólinn í Mosfellsbæ. Í upphafi skólaárs 2022 eru um 430 nemendur í 6 bekkjardeildum. Varmárskóli er sextugur um þessar mundir.

Tengill 
 Vefsíða Varmárskóla

Heimildir 

Íslenskir grunnskólar
Mosfellsbær
Lágafellsskóli

Lágafellsskóli er grunnskóli í Mosfellsbæ. Skólinn stendur við Lækjarhlíð. Haustið 2021 voru um 140 starfsmenn við skólann, 645 nemendur í 1. - 10. bekk og 126 börn á leikskóladeildinni, Höfðabergi.

Skólastjóri Lágafellsskóla er Lísa Greipsson.

Tengill 
Vefsíða Lágafellsskóla

Íslenskir grunnskólar
Mosfellsbær
Apollonia Schwartzkopf

Apollonia Schwartzkopf (d. 1724) var norsk mektarkona sem kom til Íslands 1722 eftir að hafa kært Niels Fuhrmann fyrir heitrof. Hann var dæmdur til að eiga hana og bjó hún hjá honum að Bessastöðum uns hún andaðist þar úr undarlegum sjúkdómi. Danskar mæðgur, Katrín og Karen Holm, sem dvöldu einnig hjá Fuhrmann, voru grunaðar um að hafa drepið Apolloniu með eitri en ekkert varð þó sannað við rannsókn. Skáldsaga Guðmundar Daníelssonar, Hrafnhetta (1958) og leikrit Þórunnar Sigurðardóttur, Haustbrúður (Þjóðleikhúsið 1989) fjalla um Apolloniu. 

Að sögn verður vart við vofu hennar að Bessastöðum.

Tenglar 
 „Apollonia Schwartzkopf“; grein í Blöndu 1936

Norðmenn
Hektari

Hektari er flatarmálseining, táknuð með ha. Er einkum notaður til að mæla flatarmál á landi og er jafn flatarmáli rétthyrnds skika, sem er 100 metrar á hvorri hlið, þ.e. einn hektari jafngildir 10.000 fermetrum. Hektari er ekki SI-mælieining.

Mælieiningar
Guðmundur Daníelsson

Guðmundur Daníelsson (4. október 1910 – 1990) var íslenskur rithöfundur, kennari og skólastjóri. 

Guðmundur Daníelsson stundaði nám við Laugarvatnsskóla 1930 – 1932, lauk kennaraprófi 1934 og námi frá Danmarks Lærerhöjskole í Kaupmannahöfn 1948 – 1949. Þegar hann kom heim var hann kennari víða um Ísland. Frá 1973 hætti hann að kenna og sinnti eingöngu ritstörfum upp frá því. Hann var formaður Félags íslenskra rithöfunda 1970 – 1972, sat í Rithöfundaráði 1974 – 1978.

Verk 
 1935 Bræðurnir í Grashaga.  
 1936 Ilmur daganna.  
 1938 Gegnum lystigarðinn.  
 1940 Á bökkum Bolafljóts.  
 1941 Af jörð ertu kominn.  
 1942 Sandur.  
 1944 Heldrimenn á húsgangi. 
 1944 Landið handan landsins.  
 1948 Mannspilin og ásinn.  
 1950 Í fjallskugganum.  
 1953 Musteri óttans: skáldsaga.  
 1955 Blindingsleikur.  
 1958 Hrafnhetta : skáldsaga frá 18. öld.  
 1961 Sonur minn Sinfjötli: skáldsaga.  
 1963 Húsið. 
 1966 Turninn og teningurinn: skáldsaga.  
 1971 Spítalasaga: skáldverk utanflokka í bókmenntunum, teikningar Halldór Pétursson.  
 1972 Járnblómið.  
 1975 Óratóría 74: saga úr sjúkrahúsi, Halldór Pétursson myndskreytti.  
 1976 Bróðir minn Húni: skáldsaga.  
 1977 Vestangúlpur garró.   
 1979 Dómsdagur: heimildaskáldsaga um langafa minn Sigurð Guðbrandsson frá Lækjarbotnum.  
 1981 Bókin um Daníel: heimildaskáldsaga um Daníel afa minn.   
 1985 Tólftónafuglinn: sagan af Valdimar og vinum hans.  
 1987 Vatnið.

Tengt efni 
 Tilnefningar til bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs frá Íslandi
 Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs

Íslenskir rithöfundar
Charles Sanders Peirce

Charles Sanders Peirce (10. september 1839 í Cambridge í Massachusetts – 19. apríl 1914) var bandarískur heimspekingur, eðlisfræðingur og fjölfræðingur. Peirce var menntaður efnafræðingur og vann að vísindum í rúm 30 ár en er einkum minnst fyrir framlag sitt til rökfræði, stærðfræði, heimspeki og táknfræði.

Peirce hlaut ekki mikla athygli á sínum tíma og allt fram yfir miðja 20. öld. Mikið af skrifum hans er enn óútgefið. Hann skrifaði mest á ensku en birti einnig nokkrar greinar á frönsku. Hann var frumkvöðull í stærðfræði og vísindalegri aðferðafræði og vísindaheimspeki, þekkingarfræði og frumspeki en áleit sig öðru fremur vera rökfræðing. Í huga hans náði rökfræðin einnig yfir þekkingarfræði og vísindaheimspeki en Peirce áleit rökfræðina tilheyra táknfræði. Strax árið 1886 sá hann fyrir að rafrásir sem straumur færi um eða væri tekinn af gæti framkvæmt rökaðgerðir, hugmynd sem varð að veruleika þegar fyrstu tölvur litu dagsins ljós.

Tenglar 
 
 
 
 
 

Peirce, Charles Sanders
Peirce, Charles Sanders
Peirce, Charles Sanders
Peirce, Charles Sanders
Peirce, Charles Sanders
Peirce, Charles Sanders
Peirce, Charles Sanders
Peirce, Charles Sanders
David Chalmers

David John Chalmers (f. 20. apríl 1966) er ástralskur heimspekingur sem fæst einkum við hugspeki. Hann er prófessor í heimspeki við Australian National University þar sem hann stýrir einnig rannsóknarstofu um meðvitundina.

Helstu rit 
 The Conscious Mind: In Search of a Fundamental Theory (1996)
 Toward a Science of Consciousness III: The Third Tucson Discussions and Debates (1999)
 (ritstj.) Philosophy of Mind: Classical and Contemporary Readings (2002)

Chalmers, David
Chalmers, David
Chalmers, David
Chalmers, David
Chalmers, David
Tatra

Tatra er tékkneskur bílaframleiðandi. Tatra hóf starfsemi sína í bænum Kopřivnice árið 1850 og er þriðji elsti bílaframleiðandi í heimi. Árið 1897 smíðaði fyrirtækið fyrsta fólksbíl Mið-Evrópu og var hann kallaður Präsident. Ári síðar var fyrsti vörubíll fyrirtækisins smíðaður.

Tatra hefur framleitt ótal gerðir fólksbíla og vörubíla í gegnum tíðina. Árið 1998 hætti fyrirtækið fólksbílaframleiðslu og hefur einbeitt sér að vörubílaframleiðslu eftir það. Gríðarleg eftirspurn hefur verið eftir Tatra vörubílum og þykja þeir einstaklega hentugir fyrir heri vegna þess hversu vel þeir drífa, hversu auðvelt er að halda þeim við og hversu lengi þeir endast. Þeir eru taldir henta vel við erfiðar aðstæður.

Tatra vörubílar hafa keppt árum saman í hinu fræga París-Dakar Rallýi og hafa sex sinnum unnið í flokki vörubíla með ökuþórinn Karel Loprais undir stýri.

Tegundir

Fólksbílar 
 Tatra T11
 Tatra T12
 Tatra T17
 Tatra T57
 Tatra T75
 Tatra V570
 Tatra T77
 Tatra T77a
 Tatra T87
 Tatra T97
 Tatra T107
 Tatra T600, einnig þekktur sem Tatraplan
 Tatra T603
 Tatra T613
 Tatra T700

Vörubílar 
 Tatra T13
 Tatra T26
 Tatra T27
 Tatra T43
 Tatra T81
 Tatra T111
 Tatra T128
 Tatra T141
 Tatra T805
 Tatra T138
 Tatra T148
 Tatra T813
 Tatra T815
 Tatrapan (herútgáfa af Tatra 815)
 Tatra T163 Jamal
 Tatra T816

Tenglar 
Vefsíða Tatra bílaframleiðandans 

Tékkneskir bílaframleiðendur
Veröld Andrésar andar

Veröld Andrésar andar er skáldaður heimur þar sem sögurnar um Andrés Önd og félaga hans gerast.

Persónur 
Persónur sagnanna og árið sem þær komu fyrst fram í sviga.
 Andrés Önd (1934)
 Andrésína Önd (1937)
 Ripp, Rapp og Rupp (1937)
 Gassi Gæs (1938)
 Amma Önd (1943)
 Jóakim Aðalönd (1947)
 Hábeinn heppni (1948)
 Bjarnarbófar (1951)
 Grænjaxlarnir (1951)
 Georg gírlausi (1952)
 Drífa, Mjöll og Fönn (1953)
 Engisprettunum (1955)
 Gull-Ívan Grjótharði (1956)
 Litli hjálpari (1956)
 Birgitta (1960)
 Pikkólína (1961)
 Lúðvík prófessor (1961)
 Hexía de Trix (1961)
 Jói Rokkafellir (1961)
 Fiðri frændi (1964)
 Stálöndin (1969)
 Loftur Þotönd (1987)

Disney
Pikkólína

Pikkólína er einkaritari Jóakims Aðalandar í teiknimyndablöðunum Andrés Önd. Hún birtist fyrst í sögunni The Midas Touch eftir Carl Barks, þó að þar hafi hún enn verið nafnlaus. Samkvæmt sögum eftir Don Rosa réðu systur Jóakims hana án hans vitundar árið 1909.

Persónur í Veröld Andrésar Andar

de:Bewohner Entenhausens#Fräulein Rita Rührig
en:Duck universe#Characters
Sjóntæki

Sjóntæki er ljósfræðilegt áhald eða hlutur sem er notaður til að bæta sjón þeirra, sem hafa sjóngalla. Algengir sjóngallar eru nærsýni, fjarsýni og sjónskekkja. Gleraugu, sem borin eru á nefi, er elsta gerð sjóntækja og komu fyrst fram á 14. öld. Einglyrni er sjóngler, sem borið er fyrir eitt auga, en er lítið notað nú á dögum. Lúpa er lítið stækkunargler sem notað er við vinnu með smáa hluti. Á seinni hluta 20. aldar komu fram augnlinsur, sem settar eru utan á hornhimnu augans. Með leysiaðgerð á augum má nú orðið laga margar gerðir sjóngalla, sem gerir sjóntæki yfirleitt óþörf eftir aðgerðina.

Tengt efni 
 Sólgleraugu

Sjóntækjafræði
Færeyjahrafn

Færeyjahrafn Færeyjum: Hvítravnur (fræðiheiti: Corvus corax varius var. leucophaeus) er útdauður hrafn frá Færeyjum.

Tengill

Hröfnungar
Útdauðar fuglategundir
Tannhirða

Tannhirða er aðferð til að hreinsa og viðhalda tönnum og koma í veg fyrir tannátu, sýkingar í munnholi og andremmur. Tannburstun með tannbursta og tannkremi er mikilvægasta aðferðin við tannhirðu, en tannlæknar mæla einnig mjög með notkun tannþráðs. Tannstönglar og munnskol er einnig talsvert notað, en þau hreinsa ekki jafn vel og tannþráður og tannbursti. Einkaleyfi var fyrst veitt fyrir tannbursta í Bandaríkjunum 1880, en þeir urðu fyrst algengir í kjölfar seinni heimstyrjaldarinnar. Fyrsti rafmagnstannburstinn var hannaður 1939, en varð ekki almenningseign fyrr en eftir 1960.

Tannlækningar
Heilsa

en:Oral hygiene