alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Betsy DeVos

Betsy DeVos Prince (f. 8. janúar 1958) er bandarískur fjárfestir og stjórnmálamaður. Hún var menntamálaráðherra Bandaríkjanna í ríkisstjórn Donald Trump.

Fjölskylda 
Faðir DeVos, er iðnjöfurinn Edgar Prince, stofnandi Prince Corporation sem framleiddi vélarhluta fyrir bíla. Hún er gift Dick DeVos, fyrrverandi framkvæmdastjóra stórfyrirtækisins Amway og bróðir hennar er Erik Prince, stofnandi málaliðafyrirtækisins Academi (áður Blackwater). DeVos-fjölskyldan, sem var árið 2016 metin 88 ríkasta fjölskylda Bandaríkjanna, hefur gefið yfir tvö hundruð milljóna til stuðnings hægrisinnaðra og kristinna stofnana.

Stjórnmálaferill 
DeVos hefur verið virk í starfi Repúblíkanaflokksins síðan 1982 og var meðal annars formaður Repúblikanaflokks Michigan frá 1996 til 2000. Í valdatíð George W. Bush var hún virk í fjáröflun fyrir frambjóðendur Repúblíkanaflokksins. Hún hefur löngum verið ötul baráttumanneskja fyrir einkarekstri í skólastarfi og einkaskólum (e: charter schools) og opinberum stuðning og skattaívilnunum fyrir foreldra sem kjósa að senda börn sín ekki í almenningsskóla. Hún hefur verið gagnrýnd harðlega af kennurum og baráttufólki fyrir almenningsfræðslu fyrir árásir á almenningsskóla. 

Þann 7 febrúar 2017 skipaði Donald Trump DeVos menntamálaráðherra Bandaríkjanna, og hefur hún gegnt því embætti síðan. Í embætti sínu hefur hún undið ofan af eða fellt úr gildi ýmsar reglur og stefnumál sem komið var á í valdatíð Barack Obama.

DeVos sagði af sér þann 8. janúar 2021, þegar Trump átti tæpar tvær vikur eftir í embætti, vegna þáttar Trumps í að espa upp árás á bandaríska þinghúsið í Washington tveimur dögum fyrr.

Tilvísanir

fólk fætt árið 1958
Bandarískir milljarðamæringar
Menntamálaráðherrar Bandaríkjanna
Repúblikanar
Jesús Gil

Gregorio Jesús Gil y Gil (12. mars 1933 – 14. maí 2004) var spænskur athafnamaður og stjórnmálamaður. Hann vakti athygli fyrir harðar hægrisinnaðar skoðanir sínar og óheflaða framkomu. Jesús Gil var lengi borgarstjóri í borginni Marbella í Andalúsíu og forseti stórliðsins Atlético Madrid.

Ævi og störf
Gil auðgaðist á sjöunda áratugnum þegar fyrirtæki hans reisti fjölda íbúðahverfa til að mæta sívaxandi húsnæðisþörf á Spáni. Árið 1969 varð stórslys þegar ein af byggingum hans, í San Rafael í úthverfi Segóvíu, hrundi og 58 manns létu lífið. Rannsókn í kjölfarið leiddi í ljós víðtækt misferli þar sem byggt hafði verið án samráðs við arkitekta eða eftirlitsmenn. Gil var dæmdur til fimm ára fangelsisvistar en var náðaður af Fransisco Franco að einu og hálfu ári liðnu.

Árið 1987 var Gil kjörinn forseti Atlético Madrid og hét þá þegar að koma félaginu á toppinn á Spáni. Í því skyni varði hann háum fjárhæðum til leikmannakaupa, en þegar það gaf litla raun greip hann oftar en ekki til þess ráðs að ráða og reka knattspyrnustjóra félagsins. Hann var stóryrtur í fjölmiðlum og kom sér ítrekað í vandræði, m.a. vegna kynþáttaníðs varðandi hollenska félagið Ajax Amsterdam. Stjórnarhættir hans hjá Atlético leiddu að lokum til dómsmálarannsóknar.

Gil nýtti sér frægðina úr fótboltanum til að hefja stjórnmálaferil árið 1991. Hann stofnaði stjórnmálaflokkinn Grupo Independiente Liberal (sem bar skammstöfunina GIL) sem boðaði harðlínu hægristefnu. Flokkurinn bauð fram til sveitarstjórnar í borginni Marbella og var Gil kjörinn borgarstjóri á grunni loforða um að taka hart á smáglæpum. Það bar árangur til skemmri tíma litið, en því fylgdu ýmis mannréttindabrot þar sem lögreglan sýndi t.d. vændiskonum og eiturlyfjaneytendum harðræði og útigangsfólki var greitt fyrir að fara á brott. Á sama tíma varð Marabella-ströndin athvarf fyrir erlenda stórglæpamenn, svo sem rússneska mafíósa.

Andstæðingum Gil þótti framganga hans lítt við hæfi borgarstjóra, þannig kallaði hann stjórnmálakonu úr röðum Sósíalistaflokksins portkonu. Hann lét koma upp brjóstmynd af fasistaleiðtoganum Franco í ráðhúsbyggingunni og var kunnur fyrir að ganga um götur borgarinnar og hrópa ókvæðisorð að vændiskonum og heimilisleysingjum. Stjórnmálaferlinum lauk þó ekki fyrr en árið 2002 þegar honum var vikið úr embætti fyrir lögbrot. Hann hlaut stuttan fangelsisdóm og var bannað að gegna opinberum embættum næstu 28 árin. Ekki reyndi á það bann því árið 2004 lést hann af völdum heilablóðfalls.

Heimildir 
 

Spænskir stjórnmálamenn
Real Betis

Real Betis Balompié, oftast þekkt sem Real Betis eða bara Betis, er spænskt knattspyrnufélag með aðsetur í Sevilla. Félagið var stofnað árið 1907, þeir spila í La Liga. Þeir spila heimaleiki sína á Estadio Benito Villamarín í suðurhluta borgarinna sem tekur 60,720 áhorfendur í sæti.

Titlar
La Liga
 Sigrar (1): 1934-35
Copa del Rey
 Sigrar (3): 1976-77, 2004-05, 2021-22
 Númer tvö (2): 1931, 1996-97

Heimasíða Félags
https://www.realbetisbalompie.es/

Heimildir 

spænsk knattspyrnufélög
stofnað 1907
Lynne Cheney

Lynne Ann Cheney (áður Vincent; f. 14. ágúst 1941) er bandarískur rithöfundur og fræðimaður. Hún er gift 46. varaforseta Bandaríkjanna, Dick Cheney, og gegndi embætti varaforsetafrúar Bandaríkjanna 2001-2009.

Fjölskylda, menntun og starfsferill 
Lynne Ann Vincent fæddist í Casper, Wyoming, 14. ágúst 1941. Móðir hennar var lögreglustjóri og faðir verkfræðingur. Lynne er með doktorsgráðu í breskum bókmenntum 19 aldar frá University of Wisconsin. Árið 1964 giftist hún Richard Bruce (Dick) Cheney. Þau eiga saman tvær dætur, Mary og Elizabeth, sem hefur verið þingmaður Repúblíkanaflokksins fyrir Wyomingfylki síðan 2017. 

Lynne var formaður Rannsóknarsjóðs bandarískra hugvísinda, (National Endowment for the Humanities, NEH) 1986-1993. Á árunum 1995-1998 var hún einn tveggja stjórnenda umræðuþáttarins Crossfire á CNN. Hún var einnig félagi við hægrisinnuðu hugveituna American Enterprise Institute, stofnaði og stýrði  American Council of Trustees and Alumni, sem berst fyrir breytingum á bandarískum háskólum. Hún sat í stjórn flugvéla- og hergagnaframleiðandans Lockheed á árunum 1994-2001.

Stjórnmál 
Á níunda og tíunda áratugnum var hún einn af mikilvægustu talsmönnum ný-íhaldsstefnu. Hún lét mjög til sín taka í umræðu um menntamál og þó sérstaklega sögu og sögukennslu. Sem formaður NEH gagnrýndi Lynne sagnfræðinga sem hún taldi að drægju upp dimma og grimmdarlega mynd af sögu Bandaríkjanna. Hún hafði einnig miklar áhyggjur af hnignandi söguskilningi bandarískra ungmenna. Til þess að bæta úr þessu setti NEH á hóp starfshóp sem átti að skrifa sögustaðla (National History Standards) til notkunar við kennslu á sögu í grunnskólum.

Þó þverpólítísk sátt hafi ríkt milli demókrata og repúblíkana um nauðsyn staðla í sögukennslu urðu staðlarnir að einu bitrasta pólítíska deilumáli á fyrsta kjörtímabili Clinton. Deilurnar eru hluti "sögustríðanna" í bandaríkjunum á níunda og tíunda áratugnum. Staðlarnir sem starfshópurinn lagði til árið 1994 gerðu meira úr sögu svartra bandaríkjamanna, minnihlutahópa, fátækra, kvenna og annarra jaðarsettra hópa en mörgum íhaldsmönnum þótti eðlilegt. Lynne Cheney var fyrst til þess að snúast gegn þeim opinberlega. Í grein sinni „The End of History“ í Wall Street Journal sagði hún námsefnið græfi undan þjóðastolti og föðurlandsást, og kallaði eftir námsefni sem endurspeglaði hefðbundnari bandaríska þjóðarsögu.

Í valdatíð Bill Clinton 1993-2000 var hún áberandi álitsgjafi í fjölmiðlum og leitt baráttu fyrir íhaldssömum samfélagsgildum og hægristefnu, bæði sem þáttastjórnandi á CNN en einnig sem dálkahöfundur og tíður álitsgjafi í ýmsum fjölmiðlum. 

Sem varaforsetafrú gagnrýndi Cheney árásir á "hefðbundin fjölskyldugildi" og siðspillingu í bandarískri dægurmenningu, þar á meðal rapptextum.

Tilvísanir 

Bandarískir rithöfundar
Makar varaforseta Bandaríkjanna
Marcus Rashford

Marcus Rashford (fæddur 31. október 1997) er enskur knattspyrnumaður sem spilar með Manchester United og enska landsliðinu. 
Rashford hefur spilað með United síðan hann var 7 ára. Hann skoraði fyrsta mark sitt með aðalliðinu árið 2016 í evrópudeildinni árið 2016 gegn Midtjylland og skoraði alls 2 mörk í leiknum. Sama ár skoraði hann í fyrsta landsleik sínum með Englandi.
 
Rashford hefur látið sig varða fátækt barna og hungur í Bretlandi og hlotið mikið lof fyrir. Rashford er frá Sankti Kitts og Nevis, Karíbahafseyjunum úr móðurætt.

Enskir knattspyrnumenn
fólk fætt árið 1997
Christoph Kramer

Christoph Kramer (fæddur 19. febrúar 1991) er þýskur knattspyrnumaður sem spilar fyrir Borussia Mönchengladbach og Þýska landsliðið

Titlar
Þýskaland
HM 2014 (Gull)

Tenglar
 https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/player/christoph-kramer/stats
 https://www.fussballdaten.de/person/christoph-kramer/

Þýskir knattspyrnumenn
Snúður (Múmínálfarnir)

Snúður eða Snúður Ferðalangur er persóna í bókunum um Múmínálfanna skrifaðar af Tove Jansson frá árinu 1945 til 1970. Snúður er frjálslyndur og vitur en kemur stundum á óvart, hann einkennir sig með því að klæðast grænni kápu og stórum grænum hatti í stíl. 

Þegar Múmínfjölskyldan fer í dvala kýs hann frekar að ferðast til heitara landa og mæta svo aftur í Múmíndal þegar brest á vor. 
Múmínálfarnir
Sjúkraliðafélag Íslands

Sjúkraliðafélag Íslands er íslenskt stéttarfélag sjúkraliða. 

Fagfélag sjúkraliða var stofnað árið 1966 en Sjúkraliðafélag Íslands var stofnað á árinu 1991. Félagsmenn eru um 2000. Félagsmenn starfa bæði við almenna og sérhæfða umönnun sjúklinga. Sjúkraliðar starfa innan heilbrigðiskerfisins, á sjúkrahúsum, heilsugæslustöðvum, dvalar- og hjúkrunarheimilum og á sambýlum fyrir fatlaða.

Sjúkraliðafélag Íslands semur um kaup og kjör félagsmanna við ríkið, Samband íslenskra sveitarfélaga, Reykjavíkurborg og Samtök fyrirtækja í velferðaþjónustu.
Félagið er eitt aðildarfélaga BSRB og er aðili að Evrópusamtökum sjúkraliða.

Formenn félagsins 

 1966 – 1969 Þórhallur Bjarnason
 1969 – 1970 Sólveig Jóhannsdóttir
 1970 – 1973 Sæmundur B. Elínmundarson
 1973 – 1974 Heiða Waage
 1974 – 1979 Ingibjörg H. Agnars
 1979 – 1983 Sigríður Kristinsdóttir
 1983 – 1986 Margrét S. Einarsdóttir
 1986 – 1988 Hulda S. Ólafsdóttir
 1988 – 2018 Kristín Á. Guðmundsdóttir
 2018 – Sandra B. Franks

Sjá einnig

 Bandalag starfsmanna ríkis og bæja

Tenglar 

 Heimasíða
Stofnað 1966
Íslensk stéttarfélög
Enola Gay

Enola Gay var B-29 sprengjuflugvélin sem Bandaríkin notuðu til þess að sleppa kjarnorkusprengjunni, sem fékk viðurnefnið „Little Boy“, á Hírosíma í Japan þann 6. ágúst 1945. Það var í fyrsta sinn sem kjarnorkuvopn var notað á óvin í hernaðarskyni. Flugvélin var nefnd eftir Enolu Gay Tibbets, móður flugmannsins sem flaug vélinni, ofursta Paul Warfield Tibbets.

Heimildir 

Flugvélar
Vígtól í seinni heimsstyrjöldinni
Alavés

Deportivo Alavés, S.A.D , oftast þekkt sem Sporting Alavés eða bara Alavés, er spænskt knattspyrnufélag með aðsetur í Vitoria-Gasteiz í Baskahéraði Spánar. Félagið var stofnað árið 1921, það spilar í La Liga. Heimavöllur þess er Mendizorrotza.

Heimasíða Félags
https://www.deportivoalaves.com//

spænsk knattspyrnufélög
stofnað 1921
Alan Smith

Alan Smith  (fæddur 28. október 1980) í Rothwell nálægt Leeds er enskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði með mörgum liðum, en er þekktastur fyrir afrek sín, sem leikmaður Leeds United, Manchester United og Newcastle United , hann var mjög umdeildur meðal Leeds United stuðningsmanna þegar hann skipti frá Leeds United yfir til erkióvinanna í Manchester United á sínum tíma.

Enskir knattspyrnumenn
Choristoneura pinus

Choristoneura pinus er fiðrildi af veffiðrildaætt (Tortricidae). Tegundinni var fyrst lýst af Thomas Nesbitt Freeman 1953. Það finnst í gráfuruskógum í Norður-Ameríku.

Vænghafið er 18–24 mm hjá körlum og 15–28 mm kerlum. Fullvaxin dýr eru á ferli frá júní til ágúst.

Lirfurnar éta fyrst frjóköngla eftir að þær koma úr dvala í maí (til fyrripart júní) og leggjast svo á nýsprottið barr. Tegundin sækir helst á gráfuru (Pinus banksiana), en getur einnig valdið skemmdum á öðrum furutegundum.

Undirtegundir
Choristoneura pinus pinus
Choristoneura pinus maritima Freeman, 1967 (Pennsylvania)

Tilvísanir

Tenglar

 Jack Pine Budworm- Fræðslurit Kanadastjórnar

Skordýr
Meindýr
Tortricidae
Elliot Page

Elliott Page (fæddur sem Ellen Grace Philpotts-Page 21. febrúar 1987) er kanadískur leikari sem hlaut heimsfrægð fyrir hlutverk sitt í myndinni Juno árið 2007, sem unglingsstúlka sem ákveður að gefa barn sitt til ættleiðingar. Fyrir hlutverkið hlaut Elliot fjölmargar tilnefningar, meðal annars af Screen Actors Guild og BAFTA.

Í febrúar 2014 lýsti Elliot því yfir að hann væri lesbía (en á þeim tíma skilgreindi hann sig sem konu) og 1. desember 2020 lýsti hann því yfir að hann væri trans maður og héti nú Elliot.

Kanadískir leikarar
Trans karlar
Adige

Adige (Etsch á þýsku) er fljót norðarlega á Ítalíu.

Lengd árinnar er 410 km sem gerir hana að næstlengsta fljóti Ítalíu.

Uppruni árinnar er í 1.550 m hæð beint norður af Reschensee / Lago di Resia nálægt landamærunum við Austurríki og Sviss.

Fljótið rennur gegnum Trento og Verona og til hafs í Adríahafið lítið eitt suður af Feneyjum.

Adige er kölluð syðri landamærin í gamla þýska þjóðsöngnum "Das Lied der Deutschen" frá 1922 til 1991. Í dag notast aðeins 3. versið í laginu þar sem línan með "Etsch" kemur ekki fram.

Ár á Ítalíu
Mósel

Mósel (franska: Moselle, þýska: Mosel, frá latínu Mosella, „Litla Meuse“) er ein af þverám Rínar.

Fljótið rennur gegnum Frakkland, Lúxemborg og Þýskaland og fellur loks í Rín við Deutsches Eck í Koblenz.

Fljót í Frakklandi
Fljót í Lúxemborg
Fljót í Þýskalandi
Landsamtökin Þroskahjálp

Landssamtökin Þroskahjálp eru regnhlífasamtök félaga sem vinna að réttindum og hagsmunum fatlaðs fólks. Samtökin voru stofnuð í október árið 1976. 

Samtökin vinna með sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks að leiðarljósi og vinna að því að tryggja að fatlað fólk njóti réttinda, menntunar, atvinnu, sjálfsákvörðunarréttar, fjölskyldulífs og annarra tækifæra til jafns við aðra.

Formaður Þroskahjálpar er Bryndís Snæbjörnsdóttir en hún tók við embætti árið 2013. Samtökin reka skrifstofu á Háaleitisbraut 13 í Reykjavík.

Aðildarfélög Landssamtakanna Þroskahjálpar 
Aðildarfélög Landssamtakanna Þroskahjálpar eru 22 talsins og telja félagsmenn þeirra u.þ.b. 6.000 manns.

 ÁS styrktarfélag
 Átak, félag fólks með þroskahömlun
 Félag áhugafólks um Downs-heilkenni 
 Félag Þroskahjálpar í Skagafirði og Húnavatnssýslum 
 Foreldrafélag Klettaskóla
 Foreldra- og styrktarfélag blindra og sjónskertra 
 Foreldra og styrktarfélag Greiningarstöðvar 
 Foreldrasamtök fatlaðra 
 Styrktarfélag fatlaðra á Vestfjörðum 
 Einhverfusamtökin
 Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra
 Vinir Skaftholts
 Vinafélag Skálatúns 
 Þroskahjálp á Austurlandi 
 Þroskahjálp á Norðurlandi eystra 
 Þroskahjálp á Suðurlandi 
 Þroskahjálp á Suðurnesjum
 Þroskahjálp á Vesturlandi 
 Þroskahjálp í Vestmannaeyjum
 Þroskaþjálfafélag Íslands

Alþjóðastarf 
Landssamtökin Þroskahjálp eiga aðild að Inclusion Europe og Inclusion International, auk þess að taka þátt í norrænu samstarfi við systurfélög.

Verkefni 
Starfsemi samtakanna spannar frá því að reka húsbyggingarsjóð, minningarsjóði, hafa m.a. átt þátt í stofnun Listar án landamæra, sjónvarpsþáttanna Með okkar augum og Átaks - félags fólks með þroskahömlun. Þá reka samtökin gistiheimili á höfuðborgarsvæðinu fyrir fjölskyldur fatlaðra barna sem búsett eru úti á landi og þurfa að sækja þjónustu, sem og aðgengilegt sumarhús á Flúðum sem kallast Daðahús.

Veigamikill hluti starfsemi samtakanna er að stuðla að viðhorfsbreytingum meðal almennings, eiga í samskiptum og samstarfi við ríki og sveitarfélög, búa til og kynna efni á auðlesnu máli og fleira. Samtökin eru rekin nær eingöngu fyrir styrki einstaklinga.

Tilvísanir

Stofnað 1976
Íslensk félagasamtök

Íslensk hagsmunafélög fatlaðra
Rōnin

Rōnin (浪人, "flakkari" eða "ferðalangur") var samúræi án herra eða meistara á feudal tímabilinu (1185–1868) í Japan. Samúræi varð meistaralaus við andlát herra síns eða eftir að missi hylli eða forréttindi meistara síns. Í nútímalegri japönsku er hugtakið stundum notað til að lýsa launamanni sem er atvinnulaus eða fólk sem hafa klárað menntaskóla sem hefur ekki enn fengið inngöngu í háskóla.

Þýðing
Orðið rōnin bókstaflega þýðir "öldu manneskja". Það er málvenjubundið tjáning fyrir "flakkari" eða "ferðalangur", einhver sem á ekki heimili. það tilvitnaði í bændaánauð sem hafði flúði land meistara síns. Það varð síðan notað um Samúræa sem var meistaralaus (þar af leiðandi kemur hugtakið "öldu manneskja" sem sýnir þann sem er félagslega rekinn).

Sjá einnig
 Samúræi
 Ninja

 
Japanskir stríðsmenn
Japan
Evrópumót kvenna í knattspyrnu 2022

Evrópumót kvenna í knattspyrnu 2022 átti að vera í 2021, en varð frestað út af COVID-19. Keppnin fór fram í Englandi 6. til 31. júlí 2022. 16 lið fengu sæti í lokakeppninni og var Íslenska kvennalandsliðið í knattspyrnu meðal þeirra.
Ísland komst ekki upp úr sínum riðli og gerði þrjú 1-1 jafntefli.

England sigrað Þýskaland 2-1 í úrslitum.

2022
2022
Gallepli

Gall eða gallepli er óeðlilegur útvöxtur á plöntum sem er viðbragð við skaða, sýkingu eða skordýra sem vaxa í vefnum. Nokkrar skordýrategundir sérhæfa sig í að örva gallvöxt sem er þá bæði fæða og vörn fyrir lirfur. Þráðormar geta einnig valdið gallvexti.

Gallepli á eik eru með mjög hátt hlutfall sútunarsýru og voru eitt hið besta hráefni í blek, blönduð við járnsúlfat.

Orðsifjar 
Gallepli er talið koma úr latnínu: galla, 'eikar-epli'.

Tilvísanir

Tenglar 
 Lifandi Vísindi - Geta tré fengið krabbamein
 Vísindavefurinn - Hvernig var blek búið til
 British Plant Gall Society
 A Field Guide to Plant Galls of the North East U.S.
 To Be or Not To Be a Gall: The Story of Strange Growths on Plants 
 Insect Galls. Brandeis University
 Galls in Goldenrod, (Solidago)
Evrópumót kvenna í knattspyrnu 2013

Evrópumót kvenna í knattspyrnu 2013 var haldið í Svíþjóð dagana 10. til 28. júlí 2013. 12 lið kepptu og sigraði Þýskaland keppnina í áttunda skiptið.
2013
Evrópumót kvenna í knattspyrnu 2017

Evrópumót kvenna í knattspyrnu 2017 var haldið í Hollandi 16. júlí til 6. ágústs 2017. Það var líka Holland sem urðu evrópumeistarar.
2017
Sveindís Jane Jónsdóttir

Sveindís Jane Jónsdóttir  (f. 5. júní 2001) er íslensk knattspyrnukona. Hún spilar með Vfl Wolfsburg. Sveindís hóf ferilinn í heimabænum Keflavík en fór svo til Breiðabliks.

Sveindís varð meistari með Wolfsburg tímabilið 2021-2022.

Hún spilaði sinn fyrsta A-landsleik árið 2020. 

Sveindís er ganísk í móðurætt.

Tilvísanir

Tenglar 

Íslenskir knattspyrnumenn
Íslenskar konur
Timothy Leary

Timothy Francis Leary (22. október 1920 - 31. maí 1996), var bandarískur sálfræðingur og rithöfundur sem var eindreginn stuðningsmaður notkunar skynörvandi lyfja (e. psychedelic drugs) og stóð fyrir frægum tilraunum og rannsóknum á notkun lyfsins LSD.

Leary lauk doktorsgráðu í sálfræði frá Kaliforníu-háskóla í Berkeley árið 1950 og kenndi síðar klíníska sálfræði við Harvard-háskólann. Hann stóð fyrir nafntogaðri rannsókn á vegum Harvard um notkun lyfjanna LSD og psilocybin á árunum 1960-1962, The Harvard Psilocybin Project, en bæðin lyfin voru á þeim tíma lögleg í Bandaríkjunum. Ekki voru allir á eitt sáttir um gagnsemi rannsókna Learys og m.a. þótti siðferðislega ámælisvert að hann neytti sjálfur skynörvandi lyfja með þátttakendum í rannsóknunum, og þrýsti jafnframt á nemendur sína að gera slíkt hið sama. Ferli Learys við Harvard lauk með brottrekstri árið 1963.

Gagnmenning sjöunda áratugarins 
Timothy Leary var mjög áberandi í menningarstríðum sjöunda og áttunda áratugarins sem einn helsti boðberi notkunar hugvíkkandi efna, nafntogaður langt út fyrir nýju vinstrihreyfinguna og gagnmenninguna (e. counter-culture). Leary tók skynörvandi lyf með helstu listamönnum og rithöfundum sjötta og sjöunda áratugarins, á borð við Allen Ginsberg, Jack Keruac og William Burroughs. Hann komst í kast við lögin oftar en einu sinni, var landflótta um tíma og þurfti að sitja í mörg ár í fangelsi vegna fíkniefnadóma. 

Leary er höfundur eins frægasta slagorðs hippatímabilsins: „Turn on, tune in, drop out“ -  sem gæti útlagst á íslensku „kveiktu, stilltu þig inn, slepptu takinu“. Með því vildi hann hvetja fólk til þess að taka hinu nýja og breytta menningarsamfélagi opnum örmum og nýta sér skynörvandi og hugvíkkandi efni til að losa um gamlar hömlur og kreddur. Hugmyndir Leary höfðu mikil áhrif á gagnmenningu hippatímans og 1968 kynslóðarinnar. Sækadelía hippatímans fæddist úr andófi gagnmenningarinnar, vitundarvíkkandi efnum og rokktónlist. Eitt af þekktustu skáldum þeirrar bylgju var svarti gítarleikarinn Jimi Hendrix.

Richard Nixon og Stríðið gegn eiturlyfjum 
Notkun LSD var bönnuð í Bandaríkjunum árið 1968, í forsetatíð Lyndon B. Johnson. Eftirmaður hans, Richard Nixon Bandaríkjaforseti lýsti yfir stríði gegn fíkniefnum árið 1971. Nixon sagði eiturlyf grafa undan bandarísku samfélagi. Stríðið gegn fíkniefnum beindist þó fyrst og fremst að andstæðingum forsetans, hippum og svörtu fólki og var hluti af stríði forsetans gegn vinstriróttæklingum og forsprökkum gagnmenningarinnar. Nixon kallaði Timothy Leary meðal annars „hættulegasta mann í heimi.“ 

Frá aldamótum hefur stuðningur við afglæpavæðingu skynörvandi efna aukist. Oregon er fyrsta fylkið til að afglæpavæða LSD. Í kosningum haustið 2020 samþykkti 58% kjósenda fylkisins lagabreytingu sem afglæpavæðir notendaskammta allra harðra eiturlyfja, þar á meðal LSD.

Tilvísanir

Bandarískir sálfræðingar
Samos

Samos er ein af grísku eyjunum, sem liggur í eyjahafinu við tyrknesku ströndina. 

Frægustu einstaklingar frá eynni munu vera Píþagóras og Epikúr.

Flatarmál er 468 km² og íbúatal um 42.000.

Grískar eyjur
Krýningarbikarinn 1902

Krýningarbikarinn 1902, 1902 Copa de la Coronación eða Concurso Madrid de Foot-ball Association var spænsk knattspyrnukeppni sem haldin var í tilefni af krýningarathöfn Alfons 13. Spánarkonungs. Keppnin um Krýningarbikarinn var undanfari Konungsbikarsins sem hóf göngu sína árið 1903, en Spænska knattspyrnusambandið viðurkennir hana ekki sem upphafsár þeirrar keppni.

Fimm lið skráðu sig til keppni í mótinu sem leikið var með útsláttarfyrirkomulagi. Það voru Barcelona-félögin Espanyol og FC Barcelona, Real Madrid og New Foot-Ball Club, sem var skammlíft knattspyrnufélag frá Madríd og Bizcaya sem var úrvalslið skipað leikmönnum frá basknesku félögunum Athletic Club og Bilbao Football Club, en þau sameinuðust skömmu síðar.

Real Madrid sló Barcelona úr keppni í viðureign sem telst fyrsti innbyrðisleikur liðanna og komst þannig í úrslitaleikinn. Þar voru andstæðingarnir Bizcaya sem unnu stórsigra á Espanyol og New Foot-Ball Club. Baskneska liðið sigraði svo í úrslitaleiknum, 2:1. Dómari var Carlos Padrós, formaður Knattspyrnusambandsins og einn stofnenda Real Madrid, en hann var aðalhvatamaðurinn að mótinu.

Daginn eftir mættust Real Madrid og Espanyol í keppni um silfurverðlaunin og unnu þeir fyrrnefndu, 3:2.

Mótið þótti takast vel og varð kveikjan að Konungsbikarnum sem hóf göngu sína ári síðar.

Knattspyrna á Spáni
Edinson Cavani

Edinson Cavani (fæddur 14. febrúar 1987 í Salto, Úrúgvæ) er knattspyrnumaður frá Úrúgvæ sem spilaði síðast sem framherji fyrir Valencia CF og landslið Úrúgvæ. Hann hefur skorað um 450 mörk í öllum keppnum.

Eftir að hafa spilað í heimalandinu hélt hann til Ítalíu þar sem hann spilaði með Palermo og Napoli. Árið 2013 hélt hann til PSG í París þar sem hann var í 7 ár og vann 6 deildartitla og 11 bikartitla. Hann er markahæsti leikmaður félagsins. Gælunafn hans  El Matador eða nautabaninn fékk hann á Ítalíu.

Cavani er næstmarkahæsti leikmaður Úrúgvæ á eftir Luis Suárez.

Úrúgvæskir knattspyrnumenn
Fólk fætt árið 1987