alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Árni Oddsson

Árni Oddsson (1592 – 10. mars 1665) var íslenskur lögmaður á 17. öld og er þekktastur fyrir  að hafa undirritað erfðahyllinguna á Kópavogsfundi 1662 nauðbeygður og sumir segja tárfellandi.

Árni var fæddur í Skálholti, sonur Odds Einarssonar biskups og Helgu Jónsdóttur konu hans. Hann fór til náms í Kaupmannahöfn 1609, kom aftur 1612 og var þá tvítugur að aldri. Faðir hans var þekktur fyrir dugnað sinn við að koma ættmennum í embætti og Árni var þegar gerður að skólameistara Skálholtsskóla og gegndi því embætti til 1615. Raunar var ekki einsdæmi að svo ungir menn fengju skólameistaraembætti.

Árið 1617 sigldi hann til Kaupmannahafnar til að reka erindi fyrir föður sinn, sem átti í útistöðum við Herluf Daa höfuðsmann, og kom aftur til landsins árið eftir og unnu þeir feðgar svo málið gegn Daa eða Herlegdáð eins og Íslendingar áttu til að kalla höfuðsmanninn í háðungarskyni. Frásagnir af heimkomu hans eru allar með miklum þjóðsagnablæ en þær segja að Herluf Daa hafi bannað kaupmönnum að flytja Árna til landsins en honum tókst á endanum að komast í Vopnafjarðarskip og lenti í Vopnafirði þegar fjórir dagar voru til þings (í sumum sögunum er hann jafnvel sagður hafa komist með göldrum til Íslands). Hann keypti tvo úrvalshesta en þegar upp á Jökuldal kom hafði hann sprengt þá báða undan sér. Þá keypti hann brúnan hest og reið honum einhesta þvert yfir landið og stóðst á endum að hann kom í Almannagjá þegar kallað var á hann í þriðja og síðasta sinn og vann málið. Hvað sem til er í þessu er víst að Árni hlaut mikla sæmd og frægð af málinu.

Árni varð Skálholtsráðsmaður 1620. Árið 1632 varð hann svo lögmaður sunnan og vestan og hélt því embætti í 32 ár. Einnig var hann sýslumaður í Árnnesþingi og umboðsmaður Reynistaðarklaustursjarða. Hann þótti sinna embættum sínum vel og af dugnaði og bera hag landsmanna fyrir brjósti, enda var hann vinsæll. Hann þótti enginn sérstakur gáfumaður en farsæll í störfum sínum. Hann bjó lengst á Leirá í Leirársveit.

Sumarið 1662, þegar Árni stóð á sjötugu, kom Henrik Bjelke höfuðsmaður til landsins til að láta Íslendinga undirrita erfðahyllingu við konung. Sögur segja að ýmsir hafi verið tregir til, þar á meðal Árni Oddsson, en Bjelke hafi hótað að beita hervaldi og þá hafi Árni undirritað yfirlýsinguna og tárfellt um leið. Samtímaheimildir staðfesta ekki þessa frásögn en Árni sagði af sér lögmannsembættinu á næsta þingi; hafði reyndar verið búinn að segja því af sér áður en látið undan óskum almennings um að hann sæti lengur. Sögunni um tárvota vanga Árna var hins vegar mjög haldið á lofti í sjálfstæðisbaráttu Íslendinga á 19. öld. 

Árni drukknaði eða varð bráðkvaddur í laug á Leirá 10. mars 1665. Fyrri kona hans var Helga dóttir Jóns Vigfússonar sýslumanns á Galtalæk en hún dó úr bólusótt eftir fárra ára hjónaband. Síðari kona hans, sem hann kvæntist 1617, var Þórdís Jónsdóttir (1600 - 1. september 1670) frá Sjávarborg í Borgarsveit. Á meðal barna þeirra voru Sigurður Árnason lögréttumaður í Leirárgörðum og Helga kona Þórðar Jónssonar prests og fræðimanns í Hítardal.

Heimildir 
 
 

Íslendingar sem gengið hafa í Kaupmannahafnarháskóla
Íslenskir skólameistarar
Lögmenn á Íslandi
Skálholtsskóli
Brahúí

Brahúí (براهوئی‎) er dravidískt tungumál talað af 4 milljónum manns í Pakistan og á einangruðum svæðum í Afganistan, Íran og Túrkmenistan. Útbreiðslusvæði næsta dravidíska málsins er á Suðvestur-Indlandi í um það bil 1.500 km fjarlægð frá útbreiðslusvæði brahúí. 

Dravidísk tungumál
Kornbreska

Kornbreska, Kernowek eða Kernewek er keltneskt mál sem er einkum talað á Cornwall-skaga á Bretlandi. Kornbreska dó út á 18. öld og var seinasti mælandi talinn hafa verið Dorothy Pentreath, dáin 1777. Á síðustu áratugum hefur verið reynt að endurvekja málið og er það er nú talað af um 3.500 manns. Þar af eru nokkur börn sem alast upp með kornbresku að móðurmáli. Árið 2010 tilkynnti SÞ að kornbreska hafði verið fjarlægt af lista yfir útdauð tungumál.

Bretónska sem töluð er í Frakklandi er runnin frá fornkornbresku. Hún tilheyrir brýþonskri grein keltneskra mála.

Textadæmi 
Agan Tas ni, eus y’n nev,bennigys re bo dha hanow.Re dheffo dha wlaskor,Dha vodh re bo gwrys y’n nor kepar hag y’n nev.Ro dhyn ni hedhyw agan bara pub dydh oll,ha gav dhyn agan kammweythkepar dell evyn nynidhe’n re na eus ow kammwul er agan pynn ni;ha na wra agan gorra yn temptashyon,mes delyrv ni dhiworth drog.Rag dhiso jy yw an wlaskor,ha’n galloes ha’n gordhyans,bys vykken ha bynari.Yndella re bo!

— Herrabæn

Málfræði

Persónufornöfn

Heimildir

Tenglar 
 Ferdinand, Siarl (2013). Brief History of the Cornish language, its Revival and its Current Situation. E-Keltoi, Vol. 2, 2 Dec. pp. 199–227

Keltnesk tungumál
Jean-Marie Le Pen

Jean-Marie Le Pen (fæddur 20. júní 1928) er franskur stjórnmálamaður. Hann talar bretónsku að móðurmáli. Le Penn er menntaður sem lögfræðingur en var nokkurn tíma í hernum og tók þátt í stríðinu í Alsír þegar það land lýsti yfir sjálfstæði frá Frakklandi. 

Hann var kallaður til af þjóðernishreyfingunni "Ordre nouveau" og tók árið 1972 þátt í stofnun Þjóðfylkingarinnar (FN) sem hann tók við formennsku í. Hann var flokkaður til hægri og gerði gagnrýni á innflytjendamál að aðaláherslur kosningabaráttunnar og kom Þjóðfylkingunni í fremstu röð á vettvangi stjórnmálanna á níunda áratugnum. 

Fimm sinnum er hann í framboði fyrir forsetakosningarnar. Eftir að hafa náð mjög slæmum árangri árið 1974 fór hann þrisvar sinnum upp í fjórða sæti í fyrstu umferð (árin 1988, 1995 og 2007). Öllum að óvörum komst hann í aðra umferð kosninganna 2002, en í lok þeirra hlaut hann 17,8% greiddra atkvæða gegn fráfarandi forseta, Jacques Chirac, sem naut góðs af "Front Républicain („lýðveldisframboði“). 

Dóttir hans Marine Le Pen tók við af honum árið 2011 sem forseti Þjóðfylkingarinnar, þar sem hann varð heiðursforseti. Hann var rekinn úr flokknum árið 2015. 

Stjórnmálaferill Jean-Marie Le Pen er háður umdeildum yfirlýsingum sem gáfu honum ásakanir um kynþáttafordóma og gyðingahatur sérstaklega.

Hann yfirgaf umboð sitt sem þingmaður á Evrópuþinginu auk virks stjórnmálalífs árið 2019, eftir 34 ár á Evrópuþinginu og 63 árum eftir fyrstu kjör hans sem þingmaður. Í október 2018 gaf hann til kynna að hann myndi samþykkja að vera á National Rally listanum, en Marine Le Pen neitaði að samþykkja hann. Árið 2019 skrifaði hann um Marine Le Pen: „Hún hefur ákveðna eiginleika fyrir pólitík: kjark, drifkraft, endurtekningu. En hún treystir sér ekki. Þetta skýrir galla hans. Einræðishlið hans. […] Hún þolir ekki mótsögn. […] Ég var eina stjórnarandstaðan í nýja FN hennar: þess vegna rak hún mig “. Hann gagnrýnir einnig dóttur sína fyrir „opnun til vinstri“ flokksins og „örvæntingarfulla leit hans að djöflavæðingu á sama tíma og djöfullinn er að verða vinsæll“. Aftur á móti lýsir hann frænku sinni Marion Maréchal sem "einstaklega ljómandi konu".

Evrópuþingmenn
Frambjóðendur til embættis forseta Frakklands
Le Pen, Jean-Marie
Fólk nefnt í Panamaskjölunum
Lögurinn (Svíþjóð)

Lögurinn (sænska: Mälaren) er þriðja stærsta stöðuvatn Svíþjóðar á eftir Væni (Vänern) og Veitum (Vättern).

Goðsöguleg sköpunarsaga Lagarins 
Snorri Sturluson skýrir svo frá, að Gylfi konungur í Svíþjóð hafi gefið Gefjunni plógsland. Hún fór þá í Jötunheima og sótti þangað fjögur naut, sem voru synir hennar og jötuns nokkurs. Hún beitti þeim fyrir plóginn, og plógurinn gekk svo djúpt, að hann leysti upp landið, og drógu nautin það vestur á hafið og staðnæmdust í sundi nokkru. Þar festi Gefjun landið og kallaði Selund eða Sjáland. En vatn leitaði þangað er landið hafði áður verið og er þetta vatn nú kallað Lögurinn. En svo eru víkur í Leginum sem nes á Sjálandi. Um betta orkti Bragi gamli:

Gefjun dró frá Gylfa,
glöð djúpröðuls, óðla,
svát af rennirauknum
rauk, Danmarkar auka.
Báru öxn ok átta
ennitungl, þars gengu
fyrir vineyar víðri
vallrauf, fjögur höfuð.

Stöðuvötn í Svíþjóð
Pierre Corneille

Pierre Corneille (6. júní 1606 – 1. október 1684) var franskt leikskáld og eitt af „stóru leikskáldunum þremur“ í Frakklandi á 17. öld ásamt Moliére og Jean Racine. Hann hefur verið kallaður faðir franska harmleiksins. 1634 fékk hann stöðu leikskálds hjá Richelieu kardinála en skömmu síðar hætti hann þar sem honum þótti kröfur kardinálans of strangar. 1635 var fyrsti harmleikurinn hans, Medea, settur upp. Ári síðar var þekktasti harmleikur hans, Le Cid, gefinn út. Verkið varð gríðarlega vinsælt en Franska akademían (sem hafði verið stofnuð árið áður að undirlagi Richelieus) taldi verkið gallað þar sem það fylgdi ekki reglum Aristótelesar um einingu atburðarásar, tíma og staðar. Deilurnar um Le Cid urðu til þess að Corneille hætti um tíma að skrifa. Þegar hann sneri aftur með Hóras 1640 (sem hann tileinkaði Richelieu) hélt hann sig við reglur harmleiksins. 1643 komu svo út Cinna og Polyeuctus. Þessir þrír harmleikir eru ásamt Le Cid kallaðir fjórleikur Corneilles.

Eftir miðjan 5. áratuginn voru vinsældir Corneilles hvað mestar en neikvæð gagnrýni um eitt verka hans fékk hann til að hætta skrifum aftur árið 1652. 1659 sneri hann aftur en síðari verk hans náðu ekki sömu vinsældum og þau fyrri. 

Frönsk leikskáld
Helga Sigurðardóttir

Fyrir hefðarkonuna, sjá Helga Sigurðardóttir (f. um 1485).
Helga Sigurðardóttir (17. ágúst 1904 – 26. ágúst 1962) var skólastjóri Húsmæðrakennaraskóla Íslands og höfundur fjölda matreiðslubóka. Hún hafði mikil áhrif á mótun íslenskra matarhefða um miðja 20. öld.

Helga fæddist á Akureyri, dóttir Sigurðar Sigurðssonar, síðar búnaðarmálastjóra, og Þóru Sigurðardóttur. Föðursystir hennar var Jóninna Sigurðardóttir matreiðslubókarhöfundur. Hún ólst upp á Hólum í Hjaltadal, þar sem faðir hennar var skólastjóri Bændaskólans á Hólum. Árið 1922 fór hún til náms í húsmæðraskóla í Danmörku og síðan í húsmæðrakennaraskóla Birgitte Berg-Nielsen og lauk þaðan húsmæðakennaraprófi 1926. Helga fór þá heim og stundaði matreiðslu og kennslu næstu árin, lengst af við Austurbæjarskóla.

Helga gaf út fyrstu matreiðslubók sína, Bökun í heimahúsum, árið 1930 og næstu árin kom hver bókin af annarri, þar á meðal kennslubókin Lærið að matbúa. Helga innleiddi fjölda nýjunga í íslenskri matargerð, fylgdist vel með því sem var að gerast í nágrannalöndunum og hvatti húsmæður óspart til að nota meira af grænmeti og ávöxtum og bæta matarvenjur og næringu.

Árið 1942 var Húsmæðrakennaraskóli Íslands stofnaður, en fyrir því hafði Helga lengi barist, og varð hún fyrsti skólastjóri hans, gegndi því starfi allt til dauðadags og mótaði alla húsmæðrafræðslu í landinu næstu áratugina. Fimm árum síðar kom út bókin Matur og drykkur, yfirgripsmikil grunnbók sem varð helsta uppflettirit Íslendinga um matargerð og uppskriftir næstu áratugi. 

Sumarið 2009 kom út 6. útgáfa bókar Helgu, Matur og drykkur, og er það ljósmynduð 3. útgáfa bókarinnar frá 1954, sem var síðasta útgáfan sem Helga gekk sjálf frá.

Helstu ritverk 
Auk þeirra bóka sem hér eru taldar sendi Helga frá sér ýmsar minni bækur og bæklinga. Margar bóka hennar komu út í mörgum útgáfum og oft mikið breyttar, því að hún var stöðugt að endurskoða og bæta við.

 Bökun í heimahúsum 1930
 150 jurtaréttir 1932
 Kaldir réttir og smurt brauð 1933
 Lærið að matbúa 1934
 160 fiskréttir 1939
 Grænmeti og ber allt árið 1940
 Heimilisalmanak 1942
 Matur og drykkur 1947
 Jólagóðgæti 1956
 Hráir grænmetisréttir 1957
 93 ostaréttir 1961

Heimildir 
 

Íslenskir kennarar
Íslensk matargerð
Kvennafræðarinn

Kvennafræðarinn er bók um matreiðslu, hússtjórn og fleira eftir Elínu Briem, skólastýru Kvennaskólans á Ytri-Ey á Skagaströnd og stofnanda Hússtjórnarskóla Reykjavíkur. Bókin var ein fyrsta íslenska matreiðslubókin og hafði mikil áhrif á íslenska matargerð.

Þegar Elín Briem réðist í að skrifa bók sína seint á 9. áratug 19. aldar var engin matreiðslubók tiltæk á íslensku þótt tvær bækur hefðu raunar komið út áður, Einfalt matreiðsluvasakver fyrir heldri manna húsfreyjur eftir Mörtu Maríu Stephensen (en í rauninni líklega að mestu eftir Magnús Stephensen mág hennar) árið 1800 og Ný matreiðslubók ásamt ávísun um litun, þvott o.fl. eftir Þóru Andreu Nikólínu Jónsdóttur, sem út kom 1858. Hvorug náði mikilli útbreiðslu svo að einu matreiðslubækurnar sem íslenskar húsmæður áttu kost á voru danskar, svo sem matreiðslubók maddömu Mangor, sem var mikið notuð hér á landi en miðaðist við danskar aðstæður.

Elín stýrði skólanum á Ytri-Ey 1883-1895 og hefur við gerð bókarinnar án efa nýtt sér efni sem hún hefur útbúið til kennslu í skólanum auk þess sem hún hefur viðað að sér í húsmæðrakennaranámi sínu í Kaupmannahöfn á árunum 1881-1883. Um þrír fjórðu bókarinnar er mataruppskriftir en einnig er fjallað um næringu og heilsu, hreinlæti og þrif, þvotta og fleira. Kvennafræðarinn kom út um áramótin 1888-1889 og náði strax miklum vinsældum seldist strax í 3000 eintökum og var endurprentuð fjórum sinnum, síðast 1911. Bókin hafði veruleg áhrif á íslenska matargerð og einnig á hússtjórn, hreinlæti og margt annað.

Tengt efni
 Einfalt matreiðsluvasakver fyrir heldri manna húsfreyjur

Heimild

Tenglar
 Kvennafræðarinn (útg. 1891) á Bækur.is

Íslensk matargerð
Matreiðslubækur
Arthur Koestler

Arthur Koestler (f. 5. september 1905 í Búdapest, d. 1. mars 1983 í Lundúnum) var ensk-ungverskur rithöfundur og baráttumaður gegn kommúnisma í kalda stríðinu. 

Hann var af gyðingaættum, gerðist ungur blaðamaður í Þýskalandi og gekk þá leynilega í þýska kommúnistaflokkinn. Ferðaðist hann meðal annars um Sovétríkin haustið 1932. Hann var fréttaritari bresks blaðs í spænska borgarastríðinu og slapp þá naumlega við að vera tekinn af lífi, á meðan hann var í haldi þjóðernissinna Franciscos Franco herforingja. Upp úr því hvarf hann frá kommúnisma og skrifaði skáldsöguna Myrkur um miðjan dag, sem kom út á íslensku 1947. Þar reyndi hann að skýra játningar sakborninganna í Moskvu-réttarhöldunum svokölluðu, sem Stalín hélt 1938 yfir nokkrum helstu keppinautum sínum um völdin í rússneska kommúnistaflokknum. Morgunblaðið birti í árslok 1945 útdrátt úr ritgerðum Koestlers um Ráðstjórnarríkin undir heitinu „Trúin á Sovét“, og olli hann áköfum blaðadeilum. Koestler var ritstjóri greinasafnsins Guðinn sem brást, sem kom út á íslensku 1950, en þar sögðu sex kunnir menntamenn frá vonbrigðum sínum með kommúnismann.

Tengt efni 
Svartbók kommúnismans

Koestler, Arthur
Koestler, Arthur
Andkommúnistar
Jan Valtin

Jan Valtin, öðru nafni Richard Krebs (f. 17. desember 1905 í Mainz, d. 1. janúar 1951 í Betterton í Maryland í Bandaríkjunum), var þýskur kommúnisti og rithöfundur, sem síðar snerist gegn kommúnisma og gerðist bandarískur ríkisborgari. Í bókinni Úr álögum (Out of the Night), sem kom út á íslensku í tveimur hlutum, 1941 og 1944, lýsti hann þátttöku sinni í neðanjarðarstarfsemi kommúnista í Evrópu á fjórða áratug. Fyrra bindi bókarinnar olli áköfum deilum á Íslandi.

Tengt efni 
 Stéphane Courtois o. fl.: Svartbók kommúnismans, þýð. og ritstj. Hannes H. Gissurarson. Háskólaútgáfan, Reykjavík 2009. 828 bls.

Tenglar 
Úr álögum eftir Jan Valtin, íslensk endurútgáfa 2015.

Þýskir rithöfundar
Fólk fætt árið 1905
Fólk dáið árið 1951
Andkommúnistar
Margarete Buber-Neumann

Margarete Buber-Neumann (f. 21. október 1901 í Potsdam, d. 6. nóvember 1989 í Frankfurt am Main) var þýskur kommúnisti og gift kommúnistaleiðtoganum Heinz Neumann. Eftir að þau hjónin flýðu undan nasismanum til Ráðstjórnarríkjanna, voru þau handtekin í hreinsunum Stalíns. Heinz var skotinn, en Margarete send í fangabúðir í Karaganda í Kasakstan. Skömmu eftir griðasáttmála Stalíns og Hitlers í ágúst 1939 var hún afhent nasistum ásamt mörgum öðrum þýskum kommúnistum og send í fangabúðir í Ravensbrück. Hún bar vitni í frægum réttarhöldum í París 1949, þegar flóttamaður frá Ráðstjórnarríkjunum, Víktor Kravtsjenko, höfðaði meiðyrðamál gegn frönsku kommúnistatímariti og vann það. Þvertók tímaritið fyrir það, að í Ráðstjórnarríkjunum væru menn geymdir af stjórnmálaástæðum í þrælkunarbúðum. Bók Margarete Buber-Neumann um reynslu sína í þrælkunarbúðum Stalíns og Hitlers, Konur í einræðisklóm (Als Gefangene bei Stalin und Hitler), kom út á íslensku 1954.

Tengt efni 
 Stéphane Courtois o. fl.: Svartbók kommúnismans, þýð. og ritstj. Hannes H. Gissurarson. Háskólaútgáfan, Reykjavík 2009. 828 bls.

Þýskir kommúnistar
Fólk fætt árið 1901
Fólk dáið árið 1989
Víktor Kravtsjenko

Víktor Andrejevítsj Kravtsjenko (rússneska: Виктор Андреевич Кравченко (f. 11. október 1905 í Jekaterínoslav, d. 25. febrúar 1966 á Manhattan í New York-borg), var rússneskur embættismaður, sem sótti um hæli í Bandaríkjunum 1944 af stjórnmálaástæðum. Hann skrifaði síðan bókina Ég kaus frelsið (I Chose Freedom) um reynslu sína, og kom hún út á íslensku 1951. Þegar kommúnistatímaritið Les Lettres françaises gerði harða árás á Kravtsjenko, höfðaði hann meiðyrðamál gegn því. Vöktu réttarhöldin, sem fóru fram í París 1949, heimsathygli. Var meðal annars deilt um, hvort þrælkunarbúðir væru í Ráðstjórnarríkjunum, og leiddi Kravtsjenko fram fjölda vitna, sem setið höfðu í slíkum búðum, þar á meðal Margarete Buber-Neumann. Hafði Kravtsjenko sigur í deilunni, þótt honum væru aðeins dæmdar táknrænar bætur.

Tengt efni 
Stéphane Courtois o. fl.: Svartbók kommúnismans, þýð. og ritstj. Hannes H. Gissurarson. Háskólaútgáfan, Reykjavík 2009. 828 bls.

Heimildir
Le procès Kravchenko, Compte-rendu stenographique. Albin Michel, París 1949.
Berberova, Nína Níkolajevna: Die Affäre Krawtschenko. Claassen, Hildesheim 1991.
Kern, Gary: The Kravchenko Case: One Man's War On Stalin. Enigma Books, New York 2007, ISBN 978-1-929631-73-5.
Kravchenko, Victor: Ég kaus frelsið, þýð. Lárus Jóhannesson. Prentsmiðja Austurlands, Seyðisfirði 1951.

Rússar
Fólk fætt árið 1905
Fólk dáið árið 1966
Fannardalsrétt

Fannardalsrétt er fjárrétt í Norðfirði, um 600 metrum í suðaustur frá Fannardalsbænum. Hún var hlaðin úr grjóti á 19. öld.

Fjarðabyggð
Réttir á Íslandi
Hallstein-kenningin

Hallstein-kenningin (nefnd eftir þýska stjórnmálamanninum Walter Hallstein) var lykilþáttur í utanríkisstefnu Vestur-Þýskalands milli 1955 og 1970. Hún fólst í því að Vestur-Þýskaland myndi ekki eiga í stjórnmálasambandi við neitt það ríki sem viðurkenndi Austur-Þýskaland. Þessi stefna var afnumin árið 1970 þegar samband ríkjanna breyttist. 

Stefnan varð stöðugt erfiðari í framkvæmd og oft var hún alls ekki virt, eins og þegar Vestur-Þýskaland tók upp stjórnmálasamband við Sovétríkin árið 1955, en í öllum tilvikum var fundin einhver afsökun.

Opinberlega var hætt að fylgja Hallstein-kenningunni eftir þegar Willy Brandt varð kanslari 1969 og setti fram nýja austurstefnu (neue Ostpolitik) sem var ætlað að bæta sambúð ríkjanna.

Tengt efni
 Austurstefna

Utanríkisstefnur
Vestur-Þýskaland
Gladio-áætlunin

Gladio-áætlunin (eftir ítalska orðinu yfir gladius, stutt sverð) var skipulegt samstarf leyniþjónusta Ítalíu (SISMI) og CIA um að koma á fót andspyrnuhópum sem gætu tekið til starfa ef Sovétríkin myndu leggja löndin undir sig. Gladio-áætlunin gekk út á að koma fyrir leynilegum vopnabúrum, sjúkrahúsum og annarri aðstöðu og þjálfa hópa fólks til að hægt væri að koma undan mikilvægum stjórnmála- og vísindamönnum ef til innrásar kæmi, og vinna gegn hernámsyfirvöldum með undirróðursstarfsemi og hryðjuverkum. 

Gladio-áætlunin var gerð árið 1951 þegar Kóreustríðið var hafið og talin var raunveruleg hætta á árás úr austri. Hún var svo leynileg að einungis fáeinir stjórnmálamenn og herforingjar vissu af henni. 1990 viðurkenndi Giulio Andreotti forsætisráðherra tilvist áætlunarinnar opinberlega og aðrir ítalskir stjórnmálamenn, eins og Francesco Cossiga sem var varnarmálaráðherra á árunum 1966-1970, staðfestu orð hans. Talið er að hópar innan áætlunarinnar hafi tekið þátt í að vopna hópa hægriöfgamanna og skipuleggja hryðjuverk á blýárunum 1969-1980. 

Svipaðir vopnaðir Stay behind-hópar störfuðu í mörgum Atlantshafsbandalagsríkjum og nokkrum hlutlausum ríkjum. Eftir uppljóstranirnar á Ítalíu var gerð formleg opinber krafa um upplausn allra slíkra hópa, meðal annars af Evrópuþinginu. Opinberar rannsóknir hafa farið fram á starfsemi hópanna í Ítalíu, Sviss og Belgíu.

Öryggissveitir
Hryðjuverk
Saga Ítalíu
Kalda stríðið
Friðland Svarfdæla

Friðland Svarfdæla var stofnað árið 1972. Það er um 8 km² að flatarmáli og nær frá sjó við ósa Svarfaðardalsár og spannar flatan dalbotninn beggja vegna ár að merkjum Tjarnar og Grundar. Þarna líður áin fram, lygn og í breiðum sveigum. Bakkar hennar eru þurrir og vaxnir valllendisgróðri og víðikjarri. Fjær ánni eru votlendari svæði og mýrarflákar. Nokkrar grunnar tjarnir eru innan svæðisins umluktar vatnagróðri. Þær eru Tjarnartjörn, Saurbæjartjörn, Hrísatjörn og Flæðatjörn. Upp af flatlendinu rísa lágir höfðar eða hólar, Hrísahöfði, Ingólfshöfði og Lambhaginn. Stórir flákar friðlandsins flokkast undir þá tegund gróðurríkis sem kallast flæðimýri. Fuglalíf er mikið og fjölskrúðugt innan friðlandsins og þar verpa yfir 30 tegundir árlega. Friðlandið er vinsælt útivistarsvæði og náttúruperla. Merktar reið- og gönguleiðir liggja um það og sérstakt fuglaskoðunarhús er á bakka Tjarnartjarnar skammt neðan við Húsabakkaskóla. Sumarið 2017 var gerð göngubrú yfir Svarfaðardalsá úr friðlandinu og yfir í Hánefsstaðaskóg

Friðlýsingin felur í sér að innan svæðisins má ekki raska landi á neinn hátt, þó er hefðbundin nýting leyfð s.s. beit. Taka skal tillit til dýralífs og gróðurfars. Öll skotveiði er bönnuð.

Tenglar 
 Friðland Svarfdæla .

Svarfaðardalur
Dalvíkurbyggð
Friðlýst svæði á Íslandi
Bandung-ráðstefnan

Bandung-ráðstefnan eða Ráðstefna um málefni Asíu og Afríku var fundur ríkja í Asíu og Afríku 18. – 24. apríl 1955 í Bandung í Indónesíu. Ráðstefnan var skipulögð af Indónesíu, Búrma, Pakistan, Seylon og Indlandi og framkvæmdastjóri hennar var Ruslan Abdulgani, ráðuneytisstjóri í indónesíska utanríkisráðuneytinu. Yfirlýst markmið með ráðstefnunni var að efla efnahagslegt og menningarlegt samstarf Afríku- og Asíuríkja og standa gegn nýlendustefnu og heimsvaldastefnu Bandaríkjanna og Sovétríkjanna. 

Fulltrúar 29 ríkja með samanlagt yfir helming allra íbúa jarðarinnar tóku þátt í ráðstefnunni. Hún leiddi meðal annars til stofnunar Samtaka hlutlausra ríkja.

Alþjóðaráðstefnur
Kalda stríðið
1955
Uppreisnin í Austur-Þýskalandi 1953

Uppreisnin í Austur-Þýskalandi 1953 var hrina mótmæla gegn stjórn Austur-Þýskalands 16. og 17. júní 1953. Óeirðirnar hófust með verkfalli verkamanna í byggingariðnaði í Austur-Berlín 16. júní vegna óánægju með aukna vinnuskyldu og aðrar aðgerðir stjórnvalda til að rétta við efnahag landsins sem var í molum. Mótmælin undu hratt upp á sig og daginn eftir voru fjölmenn mótmæli um allt land. Stjórnin sá að hún réði ekki við ástandið og óskaði því eftir aðstoð Sovéska hersins. Þýski alþýðuherinn var líka kallaður út og til átaka kom í Austur-Berlín. Ekki er vitað með vissu hve margir féllu en fjöldi þekktra fórnarlamba er aðeins 55. Fjöldahandtökur fylgdu í kjölfarið og á næstu dögum voru mótmælin smám saman brotin á bak aftur.

Austur-Þýskaland
Uppreisnir
Kalda stríðið
1953
Austurblokkin

Austurblokkin eða Sovétblokkin var hugtak sem notað var yfir kommúnistaríkin í Austur-Evrópu, þar á meðal aðildarríki Varsjárbandalagsins auk Júgóslavíu og Albaníu sem rufu tengsl sín við Sovétríkin 1948 og 1960. Austurblokkin myndaðist eftir sókn Sovétmanna inn í Evrópu í Síðari heimsstyrjöldinni og baráttu andspyrnuhreyfinga gegn leppstjórnum og hernámsstjórnum fasista og nasista. Flest ríkin í Austurblokkinni voru leppríki Sovétríkjanna og bæði stjórnmálum, fjölmiðlun, landamæravörslu og efnahagslífi var stjórnað þannig að þau samrýmdust fyrirmælum og hagsmunum Moskvuvaldsins. 

Járntjaldið kallaðist ímynduð landamæri, sem skildu að Austurblokkina og Vestur-Evrópu.

Lönd sem tilheyrðu Austurblokkinni
 Albanía
 Austur-Þýskaland
 Búlgaría
 Júgóslavía
 Pólland
 Rúmenía
 Tékkóslóvakía
 Ungverjaland

Kalda stríðið
Félagsheimilið í Hnífsdal

Félagsheimilið í Hnífsdal er félagsheimili Hnífsdælinga og stendur 
á Austurvegi 2. 

Jóakim Pálsson skipstjóri og útgerðarmaður sagði svo frá byggingu hússins í viðtali við Morgunblaðið árið 1981: 
Þetta hús er byggt af Hnífsdælingum sjálfum. Fólkið tók sig saman, mennirnir eyddu öllum frístundum sínum í þetta, konurnar bökuðu kökur og keyptu af sjálfum sér. Þær komu á fót happadrætti, börnin seldu miða. Það tóku allir virkan þátt í að koma húsinu upp. Þetta var þrekvirki.

Tilvísanir 

Ísafjarðarbær