alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Acer erythranthum

Acer erythranthum er lauftré af ættkvísl hlyna (Acer) sem er frá Víetnam. Hann getur orðið allt að 15 m hár.

Tilvísanir

Hlynir
Acer fabri

Acer fabri er lauftré af ættkvísl hlyna (Acer) sem er frá Víetnam og mið og suður Kína. Hann verður um 1 m hár.

Tilvísanir

Hlynir
Prešov

Prešov (slóvakíska: ; ; ungverska: Eperjes; þýska: Eperies eða Preschau) er þriðja stærsta borg Slóvakíu, með um 90 þúsund íbúa (2020). Borgin er í austurhluta Slóvakíu, um 30 km norður af Košice, næststærstu borg landsins.

Tenglar 
Opinber vefsíða Prešov

Borgir í Slóvakíu
WeetBix

WeetBix er vinsælt ástralskt morgunkorn. Það er vinsælt um allan heim, sérstaklega í Ástralíu, Nýja-Sjálandi, Papúa Nýju Gíneu, Fídjí, Nýju Kaledóníu, Indónesíu, Singapúr, Malasíu og Frönsku Pólýnesíu. WeetBix er framleitt í Ástralíu (í Sydney, Brisbane og Perth) og á Nýja-Sjálandi (í Auckland).

Ytri hlekkir
WeetBix Ástralía (á ensku)
WeetBix Nýja-Sjáland (á ensku)
WeetBix Suður-Afríka (á ensku)

Morgunkorn
A Wendel ehf

A. Wendel ehf. er íslenskt fyrirtæki sem stofnað var í Reykjavík árið 1957 af Adolf Wendel. 

Fyrirtækið haslaði sér þegar völl á sviði innflutnings og sölu á vélum til mannvirkjagerðar, gatnagerðar, húsbygginga og iðnaðar. Fyrirtækið hefur oft rutt nýjum vörum og tækni braut hér á landi, meðal annars vélasamstæðuna sem notuð var til að steypa Keflavíkurveginn, titrings valtrara og jarðvegsþjöppur, fyrstu kantsteypuvél fyrir gangstéttakanta í Evrópu frá Power Curber í USA, Epoke salt og sanddreifara til hálkueyðingar á vegum og gangstéttum, beygjuvélar og klippur fyrir steypustyrktarstál.

Nú selur fyrirtækið aðallega tæki til vinnslu og niðurlagningar á steypu og malbiki, búnað til snjóruðnings og hálkueyðingar á vegum, umferðaröryggisbúnað í sambandi við vegavinnu, gólfslípivélar og iðnaðarryksugur, vatnsdælur fyrir verktaka, götuhreinsibíla og allan tækjabúnað til notkunar við sögun og kjarnaborun á steinsteypu og malbiki.

Meðal umboða eru Adamas, Ammann, Brokk, Epoke, Hilltip, Husqvarna, Hycon, Nissen, Faun, Rioned, Överaasen og Tuchel.

Fyrirtækið flutti í núverandi húsnæði að Tangarhöfða 1 í Reykjavík í Júní 2007.

Tilvísanir

Tengt efni 

 Heimasíða fyrirtækisins

Íslensk fyrirtæki
Stofnað 1957
Yma Sumac

Yma Sumac (13. september, 1922 (fæðingarvottorð) eða 10. september, 1922 (seinni tíma skjöl) – 1. nóvember, 2008) var perúsk söngkona (coloratura sópran) og ein af frægustu flytjendum exotíkatónlistar á 6. áratugnum.

Yma Sumac hét Zoila Augusta Emperatriz Chávarri del Castillo og fæddist í Cajamarca í Perú. Hún hóf tónlistarferil með því að syngja suðuramerísk þjóðlög fyrir upptöku á vegum Odeon í Buenos Aires árið 1942. Sama ár giftist hún tónskáldinu Moisés Vivanco og tók upp sviðsnafnið Imma Sumack, sem síðar varð Yma Sumac. Þau ferðuðust um Suður- og Mið-Ameríku og fluttu loks til New York-borgar árið 1946 þar sem þau komu fram sem Inca Taqui Trio, ásamt frænku Sumac, Cholita Rivero. Les Baxter framleiðandi hjá Capitol Records heyrði í henni og framleiddi fyrstu breiðskífu hennar, Voice of the Xtabay árið 1950. Platan seldist í 500.000 eintökum og náði 1. sæti á lista Variety yfir metsöluplötur ársins 1950. Ferill hennar náði hátindi sínum á 6. áratugnum. Hún kom oft fram í Carnegie Hall og Roxy Theatre, lék í söngleikjum og kvikmyndum, og gaf út sjö breiðskífur til 1961. Eftir það kom hún fram á tónleikum með hléum og mörg lög hennar áttu endurkomu síðar, eins og „Ataypura“ sem heyrðist í The Big Lebowski og „Gopher Mambo“ sem heyrðist í Confessions of a Dangerous Mind. Hún lést á hjúkrunarheimili í Los Angeles, 86 ára að aldri.

Sumac sló í gegn á heimsvísu meðal annars vegna hins mikla raddsviðs sem hún bjó yfir. Samkvæmt sumum heimildum var hún fær um fimm áttundir, en upptökur benda til þess að hún hafi náð yfir fjóra og hálfa áttund á hátindi söngferilsins. Til samanburðar má nefna að þjálfaður söngvari nær oftast um það bil þremur áttundum. Yma Sumac seldi yfir 40 milljón plötur og er ein af mest seldu rómönsku söngvurum heims og söluhæsti perúski tónlistarmaður allra tíma.

Í einni tónleikaupptöku af laginu „Chuncho“ fer söngur hennar yfir fjórar og hálfa áttund, frá B2 að G#7. Hún gat sungið bæði lágar baritónnótur og nótur sem voru hærri en hefðbundin sópranrödd ræður við. Mörg af lögum hennar gengu einmitt út á að sýna þetta mikla raddsvið. Hún virðist líka hafa getað sungið „tvíraddað“.

Tilvísanir 

Perúskar söngvarar
Alice Ball

Alice Augusta Ball (24. júlí 1892 – 31. desember 1916) var bandarískur efnafræðingur sem er þekktust fyrir að hafa fundið upp nýja meðferð við holdsveiki („Ball-aðferðina“) í upphafi 20. aldar. Hún var fyrsta konan og fyrsti þeldökka manneskjan sem lauk mastersprófi við Hawaii-háskóla og líka fyrsta konan og fyrsta þeldökka manneskjan sem gegndi prófessorsstöðu í efnafræði.

Ball fæddist í Seattle í Bandaríkjunum. Faðir hennar var ritstjóri dagblaðsins The Coloured Citizen og móðurafi hennar var frægi ljósmyndarinn James Presley Ball. Sumir höfundar hafa velt fyrir sér hvort vinna afa hennar og móður við framköllun og prentun ljósmynda hafi haft áhrif á efnafræðiáhuga Alice Ball. Hún lauk bachelor-gráðu í efnafræði við Washington-háskóla 1912 og í lyfjafræði tveimur árum síðar. Hún lauk mastersgráðu í efnafræði við Hawaii-háskóla með rannsóknum á efnafræði og virkum efnum í jurtinni kava. Á Hawaii var þá stór holdsveikranýlenda á eyjunni Molokai og Ball var fengin til að þróa meðferð byggða á chaulmoogra-olíu sem vitað var að virkaði gegn holdsveiki, en var þeim erfiðleikum bundin að hún virkaði illa sem áburður, var svo bragðvond að sjúklingar ældu henni oftast upp, og var ekki hægt að gefa með sprautu. Ball fann aðferð til að einangra estra úr olíunni sem höfðu sömu virkni og var hægt að gefa í æð. Hún veiktist hins vegar og dó árið 1916, aðeins 24 ára gömul, hugsanlega úr klóreitrun eftir kennslu í notkun gasgríma. Annar kennari við skólann, Arthur L. Dean, eignaði sér rannsóknir hennar og kenndi aðferðina við sjálfan sig. Ball-aðferðin var besta meðferðin sem í boði var við holdsveiki þar til súlfalyf voru fundin upp á 5. áratug 20. aldar. Það var ekki fyrr en undir lok 20. aldar að hún hlaut viðurkenningu fyrir rannsóknir sínar.

Tilvísanir 

Bandarískir efnafræðingar
Bandarískir lyfjafræðingar
Nnamdi Azikiwe

Benjamin Nnamdi Azikiwe (16. nóvember 1904 – 11. maí 1996), einnig þekktur undir gælunafninu „Zik“, var nígerískur stjórnmálamaður og fyrsti forseti Nígeríu.

Æviágrip 
Nnamdi Azikiwe var af þjóðerni Igbóa (fjölmennasta þjóðarbrotsins í austurhluta Nígeríu) og fæddist í Zungeru. Azikiwe fór til Bandaríkjanna árið 1925 og gekk þar í Lincoln-háskóla í Pennsylvaníu. Hann útskrifaðist með doktorsgráðu í mannfræði árið 1929 og sneri aftur til Afríku árið 1935.

Árið 1943 hóf Azikiwe þátttöku í sjálfstæðisbaráttu Nígeríu. Árið 1944 tók hann þátt í að stofna sjálfstæðishreyfinguna Þjóðarráð Nígeríu og Kamerún (NCNC; nafninu var síðar breytt í Þjóðarráð nígerískra borgara) og varð forseti hennar. Árið 1947 varð hann meðlimur á löggjafarþingi Nígeríu og árið 1951 gekk hann á þing Austur-Nígeríu, sem hann leiddi sem forsætisráðherra frá næsta ári.

Azikiwe lagði áherslu á menntun, iðnþróun og almenn kosningaréttindi og reyndi að feta milliveg milli Breta og stuðningsmanna sinna án þess að gleyma sér við viðskipti eins og rekstur bankans African Continental Bank, sem hann hafði stofnað.

Árið 1953 var Azikiwe óumdeildur leiðtogi austurhluta Nígeríu. Stuttu eftir að Nígería hlaut sjálfstæði árið 1960 varð hann landstjóri og síðan fyrsti forseti landsins þegar Nígería var lýst lýðveldi árið 1963. Abubakar Tafawa Balewa varð forsætisráðherra í forsetatíð Azikiwe, sem gegndi aðallega táknrænu hlutverki sem forseti.

Þann 15. janúar 1966 var Azikiwe steypt af stóli ásamt borgaralegum stjórnvöldum Nígeríu í hallarbyltingu hershöfðingjans Johnsons Aguiyi-Ironsi.

Á tíma nígerísku borgarastyrjaldarinnar (1967–1970) gerðist Nnamdi Azikiwe talsmaður lýðveldisins Bíafra, sem reyndi að kljúfa sig frá Nígeríu, og forseta þess, Odumegwu Emeka Ojukwu. Árið 1969 lagði Azikiwe fram fjórtán liða friðaráætlun en henni var hafnað.

Eftir stríðið varð Azikiwe rektor Háskólans í Lagos frá 1972 til 1976. Hann stofnaði árið 1979 Þjóðarflokk Nígeríu og bauð sig fram til forseta á ný en lét í minni pokann á móti Shehu Shagari. Azikiwe bauð sig aftur fram í forsetakosningum árið 1983 en tapaði aftur á móti Shagari og hætti síðan afskiptum af stjórnmálum árið 1986.

Azikiwe lést árið 1996. Mynd af honum er á nígerískum 500 naira seðlum.

Tilvísanir

Forsetar Nígeríu
Landstjórar Nígeríu
Akasía

Akasía (fræðiheiti: Acacia) er stór ættkvísl runna og trjáa í undirættinni Mimosoideae sem tilheyrir belgjurtaætt (Fabaceae). Upphaflega náði heitið yfir flokk jurtategunda sem fundust bæði í Afríku og Ástralasíu, en nú hefur það verið takmarkað við ástralasísku tegundirnar sem eru miklu fleiri. Nafnið kemur úr grísku,  akakía, sem Pedaníos Díoskúrídes notaði um lyf gert úr laufum og aldinkjöti Vachellia nilotica sem var upprunalega einkennistegund ættkvíslarinnar.

Frumbyggjar Ástralíu hafa safnað fræjum af akasíutrjám og malað þau til að borða eða baka úr. Möluð akasíufræ eru notuð sem krydd í kökur og grillkrydd.

Tilvísanir 

 
Krydd
Dagbækur Berts

Dagbækur Berts er bókaflokkur eftir Anders Jacobsson og Sören Olsson. Aðalpersóna ritanna er Bert Ljung, sem á heima í Öreskoga (skáldaður staður) í Svíþjóð, í lok 1980 og snemma í 1990. Fyrsta bókin kom út 1987.

Bækur

Eldri útgáfa 
Fyrsta bókin er myndskreytt af Sören Olsson. Hinar af Sonja Härdin.

Seinni útgáfa 
Myndskreytt af Kwok-Hei Mak.

Sænskar bókmenntir
Bertha Parker Pallan Cody

Bertha Pallan Thurston Cody (fædd Parker; 30. ágúst 1907 – 8. október 1978) var bandarískur fornleifafræðingur, þjóðfræðingur og safnafræðingur af frumbyggjaættum (Abenakar og Senekar) sem varð þekkt fyrir rannsóknir sínar og uppgötvanir í Gifshellunum í Nevada og vinnu sína í Southwest Museum of the American Indian í Los Angeles í Kaliforníu.

Hún var dóttir leikkonunnar Beulah Tahamont og fornleifafræðingsins Arthur C. Parker. Faðir hennar var fyrsti forseti fagfélagsins Society for American Archaeology. Bæði hún og móðir hennar komu fram í vestrasýningum Ringling Bros. og Barnum & Bailey. Afi hennar var kvikmyndaleikarinn og Abenakahöfðinginn Elijah Tahamont „Dark Cloud“. Bertha hóf feril sinn í fornleifafræði þegar hún gerðist aðstoðarkona Mark Raymond Harrington sem var eiginmaður frænku hennar. Rannsóknir þeirra á mannvistarleifum í Gifshellunum í Nevada árið 1930 voru á vegum Southwest Museum. Harrington kynnti þessar leifar sem elstu ummerki um mannabyggð í Norður-Ameríku. Bertha uppgötvaði sjálf hauskúpu risaletidýrs sem vakti mikla athygli og tryggði þeim aukið fjármagn.

Frá 1931 vann Bertha á Southwest Museum, fyrst sem ritari, en síðan sem aðstoðarfornleifafræðingur og þjóðfræðingur. Hún hafði enga formlega háskólamenntun. Hún gaf út fjölda greina í safntímaritinu Masterkey. Hún giftist þrisvar, fyrst Joseph Pallan sem hún átti með dótturina Wilma Mae árið 1925 en skildi svo við, síðan steingervingafræðingnum James Thurston sem lést skömmu síðar, og síðast leikaranum Iron Eyes Cody, en þau ættleiddu saman tvo drengi.

Bandarískir fornleifafræðingar
Bandarískir safnafræðingar
Bandarískir þjóðfræðingar
Caroline Herschel

Caroline Lucretia Herschel (16. mars 1750 – 9. janúar 1848) var þýskur stjörnufræðingur sem er þekktust fyrir að hafa uppgötvað fjölda halastjarna, þar á meðal halastjörnuna 35P/Herschel-Rigollet sem ber nafn hennar. Hún var yngri systir stjörnufræðingsins William Herschel.

Caroline fæddist í Hanover. Hún veiktist af taugaveiki þegar hún var tíu ára sem stöðvaði líkamsvöxt hennar, svo hún náði aðeins 1,30 m hæð. Vegna þessa fékk hún aðeins kennslu í hússtjórnarstörfum því foreldrar hennar töldu að hún myndi aldrei giftast. Hún flutti til bræðra sinna í Bath á Englandi árið 1772 og tók að sér heimilisrekstur fyrir William sem starfaði við tónlist. William fékk áhuga á stjörnufræði og hóf að smíða eigin stjörnukíkja. Caroline gerðist skrásetjari hans og betrumbætti kerfið sem var notað til að flokka geimfyrirbæri auk þess að uppgötva sjálf ný fyrirbæri. William var skipaður hirðstjörnufræðingur Georgs 3. árið 1782 og þau fluttu frá Bath til Datchet. Árið eftir smíðaði William sérstakan stjörnukíki fyrir Caroline sem ætlaður var til að finna halastjörnur. Hún tilkynnti uppgötvanir sínar með bréfum til Joseph Banks, forseta Konunglega breska vísindafélagsins. Frá árinu 1787 fékk hún regluleg laun frá konungi, 50 sterlingspund á ári, fyrir vísindastörf sín. Árið 1802 var listi hennar yfir 500 nýjar stjörnuþokur og stjörnuþyrpingar gefinn út og bættist við þau 2.000 geimfyrirbæri sem þá voru þekkt. Flokkunarkerfið sem hún notaði varð grunnur að því sem síðar varð New General Catalogue yfir geimfyrirbæri. Hún flutti aftur til Hanover eftir að William dó 1822, en átti áfram í miklum samskiptum við bróðurson sinn, John Herschel. Hún hélt áfram stjörnuskoðun til 1824 og var virk og við góða heilsu allt til æviloka.

Hún var fyrsta konan sem fékk laun frá konungi sem raunvísindamaður. Hún var líka fyrsta konan á Englandi sem gegndi opinberri stöðu. Hún var auk þess fyrsta konan sem fékk birta grein í tímaritinu Philosophical Transactions, sem hlaut gullmerki Konunglega stjörnufræðifélagsins (1828) og var gerð að heiðursfélaga í Konunglega stjörnufræðifélaginu (1835, ásamt Mary Somerville). Hún var líka gerð að heiðursfélaga í Konunglegu írsku vísindaakademíunni (1838). Friðrik Vilhjálmur 4. Prússakonungur veitti henni gullmerki í vísindum á 96 ára afmæli hennar 1846.

Tilvísanir 

Þýskir stjörnufræðingar
Elsa María Jakobsdóttir

| fæðingardagur  = 
| fæðingarstaður = 
| dauðadagur     = 
| dauðastaður    = , 
| orsök_dauða    = 
| verðlaun       = 
| þekkt_fyrir    = 
| stjórnmálaflokkur = 
| starf          = Kvikmyndaleikstjóri,handritshöfundur
| trú            = 
| maki           =  
| börn           =   
| foreldrar      = 
| undirskrift    = 
}}

Elsa María Jakobsdóttir (f. 27. mars 1982) er íslenskur kvikmyndaleikstjóri og handritshöfundur. Hún útskrifaðist úr Danska kvikmyndaskólanum í Kaupmannahöfn (Den Danske Filmskole) árið 2017. Útskriftarmynd Elsu Maríu, Atelier (2017), var valin til þáttöku á Karlovy Vary kvikmyndahátíðinni í Tékklandi. Fyrsta kvikmynd Elsu Maríu í fullri lengd er Villibráð (2022).

Kvikmyndir 

 Teipið gengur (2008) (Heimildarmynd)
 Megaphone (2013) (Stuttmynd)
 Atelier (2017) (Stuttmynd)
 Villibráð (2022)

Tilvísanir

Tenglar 
 

Íslenskir kvikmyndaleikstjórar
Fólk fætt árið 1982
Elfar Aðalsteins

| fæðingardagur  = 
| fæðingarstaður = 
| dauðadagur     = 
| dauðastaður    = , 
| orsök_dauða    = 
| verðlaun       = 
| þekkt_fyrir    = 
| stjórnmálaflokkur = 
| starf          = Kvikmyndaleikstjóri,handritshöfundur
| trú            = 
| maki           =  
| börn           = 4
| foreldrar      = 
| undirskrift    = 
}}

Elfar Aðalsteins (f. 1. júní 1971) er íslenskur leikstjóri og handritshöfundur. Áður en Elfar fór að starfa við kvikmyndagerð var hann forstjóri útgerðarfyrirtækisins Eskju á Eskifirði. Elfar er barnabarn Aðalsteins Jónssonar sem oft er kallaður Alli ríki en Elfar var ættleiddur af honum og ömmu sinni, Guðlaugu Stefánsdóttur.
Fyrsta kvikmynd Elfars í fullri lengd, End of Sentence (2017), er á ensku og er samstarfsverkefni Íslands, Írlands og Bandaríkjanna. Önnur kvikmynd Elfars, Sumarljós og svo kemur nóttin (2022), er byggð á samnefndri bók Jóns Kalmans Stefánssonar frá 2005.

Kvikmyndir 

 Sailcloth (2011) (Stuttmynd)
 Subculture (2012) (Stuttmynd)
 End of Sentence (2017)
 Sumarljós og svo kemur nóttin (2022)

Tilvísanir

Tenglar 
 

Íslenskir kvikmyndaleikstjórar
Fólk fætt árið 1971
Austurglugginn

Austurglugginn er vikublað sem gefið hefur verið út á Austurlandi frá árinu 2002 af Útgáfufélagi Austurlands, sem heldur jafnframt úti vefmiðlinum Austurfrétt. Blaðið varð til við sameiningu Austra, málgagns Framsóknarmanna á Fljótsdalsheraði og Austurlands, málgagns Alþýðubandalagsins á Austurlandi. Við samrunan átti að koma á fót öflugu, óháðu landshlutablaði. 

Fyrsti ritstjóri Austurgluggans var Brynjólfur Þorvarðarson, en í dag ritstýrir Gunnar Gunnarsson bæði Austurglugganum og Austurfrétt.is.

Heimildir 

Íslensk dagblöð
Elvar Gunnarsson

| fæðingardagur  = 
| fæðingarstaður = 
| dauðadagur     = 
| dauðastaður    = , 
| orsök_dauða    = 
| verðlaun       = 
| þekkt_fyrir    = 
| stjórnmálaflokkur = 
| starf          = Kvikmyndaleikstjóri,handritshöfundur
| trú            = 
| maki           = 
| börn           =   
| foreldrar      = 
| undirskrift    = 
}}

Elvar Gunnarsson (f. 16. júlí 1982) er íslenskur kvikmyndaleikstjóri og handritshöfundur.
Elvar var um tíma í hljómsveitinni XXX Rottweilerhundum. Elvar útskrifaðist úr Kvikmyndaskóla Íslands árið 2005 og hóf þar störf eftir útskrift.

Kvikmyndir 

 Einn (2012)
 It Hatched (2022)

Tilvísanir

Tenglar 
 

Íslenskir kvikmyndaleikstjórar
Fólk fætt árið 1982
Chien-Shiung Wu

Chien-Shiung Wu (吳健雄; 31. maí, 1912 – 16. febrúar, 1997) var kínversk-bandarískur kjarneðlisfræðingur og tilraunaeðlisfræðingur sem er fræg fyrir framlög sín til öreindafræði. Wu vann við Manhattanverkefnið þar sem hún þróaði aðferð til að aðgreina úranísótópa í úran-235 og úran-237 með gasdreifingu. Hún er þekktust fyrir Wu-tilraunina sem sannaði að speglun varðveitist ekki. Þessu uppgötvun varð til þess að samstarfsmenn hennar, Tsung-Dao Lee og Chen-Ning Yang, fengu Nóbelsverðlaun árið 1957, en hún sjálf fékk Wolf-verðlaunin í eðlisfræði 1978. Færni hennar í tilraunaeðlisfræði varð til þess að hún var kölluð „forsetafrú eðlisfræðinnar“, „kínverska Marie Curie“ og „drottning kjarneðlisfræðinnar“.

Tilvísanir 

Kínverskir eðlisfræðingar
Constance Tipper

Constance Tipper (fædd Constance Fligg Elam; 16. febrúar 1894 – 14. desember 1995) var enskur málmfræðingur og kristallafræðingur. Hún rannsakaði stökkvabrot og seigju-stökkvamörk málma sem notaðir voru í herskip. Hún var fyrsta konan sem var fastráðin við verkfræðideild Cambridge-háskóla.

Hún lærði verkfræði og málmfræði og vann verðlaun fyrir rannsóknir sínar á togþoli áls, en mátti ekki mæta í verðlaunaafhendinguna þar sem konum var ekki heimill aðgangur. Í síðari heimsstyrjöld uppgötvaði hún ástæðuna fyrir sprungum í frelsisskipum Bandaríkjamanna, sem voru soðin saman úr fjöldaframleiddum einingum. Hún komst að því að ástæðan væri ekki í suðunni heldur vegna stökkva málmsins í köldum sjó og að suðan ylli því að þær næðu meiri útbreiðslu en í hnoðuðum plötum. Hún þróaði Tipper-prófið til að kanna brotþol málma sem notaðir voru í skipasmíði. Eftir stríð var hún fyrst til að rannsaka málma með rafeindasmásjá Charles Oatley í Cambridge.

Árið 1949 var hún skipuð reader í verkfræði við Cambridge-háskóla þar sem hún vann til 1960 þegar hún fór á eftirlaun. Hún var eina konan sem var fastráðin við verkfræðideild skólans allan þann tíma.

Tilvísanir 

Breskir verkfræðingar
Dorothy Hodgkin

Dorothy Mary Crowfoot Hodgkin (12. maí 1910 - 29. júlí 1994) var breskur efnafræðingur sem var þekkt fyrir rannsóknir sínar á sviði sameindalíffræði. Hún var þriðja konan sem hlaut Nóbelsverðlaun árið 1964 fyrir að uppgötva byggingu B12-vítamíns.

Hodgkin var frumkvöðull í notkun röntgenkristallafræði til að greina byggingu flókinna lífsameinda. Árið 1945 greindi hún ásamt samstarfsfólki sínu byggingu pensillíns. Árið 1948 hóf hún að greina byggingu B12-vítamíns sem hún gaf út 1955 og hlaut Nóbelsverðlaun fyrir árið 1964. Árið 1969 tókst henni ásamt rannsóknarteymi að greina byggingu insúlíns, sem gerði bæði mögulegt að fjöldaframleiða það og bæta virkni þess.

Dorothy Hodgkin þjáðist af liðagigt sem greindist þegar hún var 24 ára gömul. Gigtin leiddi smám saman til þess að hendur hennar og fætur afmynduðust og hún var síðustu ár sín í hjólastól.

Tilvísanir 

Breskir efnafræðingar
Nóbelsverðlaunahafar í efnafræði
Orri Björnsson

Orri Björnsson (f. 1971) er forstjóri líftæknifyrirtækisins Algalífs í Reykjanesbæ. Orri hefur leitt uppbyggingu fyrirtækisins frá 2012 sem er eitt öflugasta fyrirtæki á sínu sviði í heiminum. Velgengni Algalífs hefur hlotið mikla innlenda og alþjóðlega umfjöllun. Bæði Orri og Algalíf hafa hlotið fjölda innlendra og alþjóðlegra verðlauna og viðurkenninga fyrir árangursríka nýsköpun í grænni líftækni.

Orri er fæddur í Reykjavík árið 1971 en flutti ungur til Hafnarfjarðar. Hann hefur búið og starfað víða um heim þar sem hann leiddi ýmis verkefni í lyfja- og líftæknigeirunum. Hann var einnig um skeið sérstakur ráðgjafi á vegum Sameinuðu þjóðanna.

Orri hefur starfað fyrir Sjálfstæðisflokkinn og gengt fjölmörgum trúnaðarstöðum fyrir flokkinn bæði í Hafnarfirði og á landsvísu.

Í bæjarmálum hefur hann gengt formennsku í ýmsum starfshópum, ráðum og nefndum, auk starfa í bæjarstjórn. Þá var Orri einnig um árabil fulltrúi Hafnfirðinga og Sjálfstæðisflokksins í stjórn HS Veitna. Stuðningsmenn Orra halda út vefsíðunni www.xorri.is þar sem lesa má um áherslur hans í stjórnmálum.  

Orri var lengi í forystusveit íslensku glímuhreyfingarinnar en hann er liðtækur glímumaður og vann Grettisbeltið árið 1994. Á yngri árum var hann í Gettu betur liði Flensborgar og hann keppti fyrir hönd Hafnarfjarðar í spurningaþættinum Útsvari á RÚV.

Tilvísanir

Íslenskir glímukappar
Maria Sibylla Merian

Maria Sibylla Merian (2. apríl 1647 – 13. janúar 1717) var þýskur náttúrufræðingur og vísindateiknari. Hún var einn af fyrstu evrópsku náttúrufræðingunum sem athugaði skordýr beint. Merian var afkomandi Frankfurt-greinar svissnesku Merian-ættarinnar.

Merian hlaut listræna þjálfun hjá stjúpföður sínum, Jacob Marrel, sem var nemandi kyrralífsmálarans Georg Flegel. Merian gaf út sína fyrstu bók með náttúrumyndskreytingum árið 1675. Hún byrjaði að safna skordýrum sem unglingur. Þegar hún var 13 ára ræktaði hún silkiorma. Árið 1679 gaf Merian út fyrsta bindið af tveggja binda ritröð um lirfur; annað bindið fylgdi í kjölfarið árið 1683. Hvort bindi innihélt 50 myndir sem hún greypti og ætti. Merian skráði upplýsingar um ferli myndbreytingar og plöntuhýsla 186 evrópskra skordýrategunda. Ásamt myndskreytingunum innihélt bók Merian lýsingar á lífsferli þeirra.

Árið 1699 ferðaðist Merian til hollensku Súrínam til að rannsaka og skrá hitabeltisskordýr frá svæðinu. Árið 1705 gaf hún út bókina Metamorphosis insectorum Surinamensium, sem talið er að hafi haft áhrif á marga náttúrufræðinga. Vegna nákvæmra athugana sinna og skrásetningar á myndbreytingu fiðrilda taldi  David Attenborough hana meðal mikilvægustu rannsakenda á sviði skordýrafræði. Með rannsóknum sínum uppgötvaði hún margar nýjar staðreyndir um líf skordýra.

Tilvísanir 

Þýskir skordýrafræðingar
Þýskir myndlistarmenn
Svavar Halldórsson

Svavar Halldórsson (10. apríl 1970) er markaðsstjóri líftæknifyrirtæksins Algalífs og rekur einnig fyrirtækið Rabb ráðgjöf. 

Svavar er stjórnmálafræðingur með meistaragráðu í stjórnsýslufræðum frá Háskóla Íslands og meistaragráðu í matarmenningu, samskiptum og markaðsfræðum frá University of Gastronomic Science á Ítalíu.

Hann starfaði lengi sem fréttamaður, vaktstjóri og þáttagerðarmaður á RÚV og Stöð 2 og víðar í fjölmiðlum. Svavar gerði sjónarpsþættina Íslenskur matur sem sýndir voru á RÚV og eru aðgengilegir á YouTube. Þá hefur hann skrifað fjölmargar blaðagreinar sem m.a. hafa birst í Morgunblaðinu, Fréttablaðinu, Bændablaðinu, Kjarnanum og víðar. Hann gaf út Íslensku hamborgarabókina árið 2013.  

Svavar vann einnig að markaðsmálum fyrir bændur í nokkur ár og sá þar meðal annars um stofnsetningu og rekstur markaðsstofunnar Icelandic lamb sem vann að markaðssetningu á íslensku lambakjöti til erlendra ferðamanna á Íslandi. Svavar hefur kennt markaðsfræði við Landbúnaðarháskóla Íslands og UNISG á Ítalíu.

Svavar situr í stjórn Hjallastefnunnar ehf.

Svavar heldur úti bloggi á vefsíðunni www.svavar.info. 

Eiginkona hans er Þóra Arnórsdóttir, ritstjóri fréttaskýringarþáttarins Kveiks.

Tilvísanir 

Íslenskir stjórnmálafræðingar
Íslenskir fréttamenn
Fólk fætt árið 1970