alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Pokaúlfur

Pokaúlfur (fræðiheiti: Thylacinus cynocephalus) er útdautt kjötætu pokadýr sem átti heima á meginlandi Ástralíu og eyjunum Tasmaníu og Nýju-Gíneu. Síðasta þekkta lifandi dýrið var fangað árið 1930 í Tasmaníu.

Pokaúlfurinn var tiltölulega feiminn og ásamt því var hann næturdýr, með útlit meðalstórrar hunda, nema stíft skott og kviðpoka svipað og kengúra. Vegna samleitni þróun sýndi að líffærafræði og aðlögun svipað tígrisdýri (Panthera tigris) og úlfi (Canis lupus) á norðurhveli jarðar, eins og dökkar þverrendur sem geisluðu ofan af bakinu og höfuðkúpuform mjög svipað við hunda, þrátt fyrir að vera óskyldur þeim.

Heimildir 

Pokadýr
Spendýr
Andrés 2. Ungverjakonungur

Andrés 2. Ungverjakonungur, einnig þekktur sem Andrés af Jerúsalem, var konungur Ungverjalands og Króatíu frá 1205 til 1235. Hann stjórnaði furstadæminu Galisíu frá 1188 til 1189/1190, og aftur frá 1208/1209 til 1235.

Konungar Króatíu
Konungar Ungverjalands
Klettahani

Klettahani (fræðiheiti: Rupicola peruvianus) er stór spörfugl af ætt skörtum sem er innfæddur í Andeskógum í Suður-Ameríku. Hann er almennt talinn þjóðarfugl Perú.

Tenglar 

Skartar
Línudansari

Línudansari (fræðiheiti: Pipra filicauda) er litríkur spörfugl sem finnst í norðurhluta Suður-Ameríku.

Tenglar 

Mannikínar
Flaumtittlingur

Flaumtittlingur (fræðiheiti: Serpophaga cinerea) er svartur og grár fugl ættaður víðsvegar um Mið-Ameríku og Suður-Ameríku.

Tenglar 

Greipar
Clubdub

ClubDub er íslenskt raftónlistartvíeyki sem samanstendur af Geitinni sjálfri og Brynjari Barkasyni. Clubdub varð formlega til árið 2018 þegar það gaf út Juice Menu Vol 1.

Sagan
Brynjar og Geitin sjálf kynntust þegar þeir voru saman í myndbandsnefndinni 12:00 í Verzlunarskóla Íslands. Félagarnir lögðu mikla vinnu í 12:00 og gerðu þar sketsaþætti en gáfu einnig út nokkur lög, til dæmis Sama stelpa, Aðeins meira en bara vinir og Ekki segja neinum. Að lokum varð það svo að strákarnir lögðu of mikla vinnu í 12:00 og sinntu skólanum ekki nógu vel og voru vísaðir úr honum. 
Árið 2017 ákveða þeir að byrja að semja tónlist sem varð að plötunni Juice Menu Vol. 1 sem þeir gáfu út sumarið 2018. Bókanir voru þéttar fyrir veturinn sem fylgdi. Vinsældirnar döfnuðu ekki og fylgdi smáskífan Tónlist árið 2019 og smáskífan clubdub ungir snillar árið 2021.

Útgefið efni

Breiðskífur 
 Juice Menu Vol. 1 (2018)

Stuttskífur 
 Tónlist (2019)
 clubdub ungir snillar (2021)

Single 
 Eina Sem Ég Vil (feat. Aron Can) (2018)
 Ég Myndi Deyja Fyrir Stelpurnar Mínar (2020)
 IKEA STELPAN (2022)

Heimildir

Íslenskar hljómsveitir
Toppskaði

Toppskaði (fræðiheiti: Cyanocitta cristata) er spörfugl af hröfnungaætt, ættaður um austurhluta Norður-Ameríku. Það býr í flestum austur- og miðhluta Bandaríkjanna. Þeir eru einnig á Nýfundnalandi, Kanada; varpstofnar finnast um suðurhluta Kanada.

Tenglar 

Hröfnungar
Kardínálahunangsfugl

Kardínálahungangsfugl (fræðiheiti: Myzomela cardinalis) er hungangsfugl ættaður um Bandarísku Samóu, Nýju-Kaledóníu, Samóu, Salómonseyjum og Vanúatú ásamt nokkrum eyjum í Míkrónesíu.

Tenglar 

Kardínálar
Konungslóri

Konungslóri (fræðiheiti: Eclectus roratus) er páfagaukur ættaður frá Salómonseyjum, Sumba, Nýju-Gíneu og nærliggjandi eyjum, norðaustur Ástralíu og Malúkúeyjum.

Tenglar 

Páfagaukar
Konungsgrípur

Konungsgrípur (fræðiheiti: Onychorhynchus coronatus) er spörfugl sem finnst víðsvegar um Amasónfrumskóginn.

Tenglar 

Tyrannidae
Skartlýrufugl

Skartlýrufugl (fræðiheiti: Menura novaehollandiae) er ástralskur söngfugl, einn af tvem tegundum frá lýrufuglaætt.

Tenglar 

Lýrufuglar
Rauðóni

Rauðóni (fræðiheiti: Furnarius rufus) er rauðbrúnn fugl ættaður frá austurhluta Suður-Ameríku.

Tenglar 

Ofnfuglar
Glæsieðlur

Glæsieðlur (fræðiheiti: Lambeosaurus) er ættkvísl risaeðlna sem lifði fyrir um 75 milljón árum síðan.

Tenglar 

Risaeðlur
Rauðtoppasólfugl

Rauðtoppasólfugl (fræðiheiti: Nectarinia johnstoni) er grænn og rauður fugl ættaður um Lýðstjórnarlýðveldið Kongó, Keníu, Malaví, Rúanda, Tansaníu, Úganda og Sambíu.

Tenglar 

Fuglar
Meistarafugl

Meistarafugl (fræðiheiti: Aethopyga siparaja) er tegund sólfugla sem nærist að mestu á blómsafa.

Tenglar 

Sólfuglar
Bergtittlingur

Bergtittlingur (fræðiheiti: Anthus spinoletta) er lítill spörfugl sem verpir í fjöllum Suður-Evrópu og fornnorðurskautssvæðinu austur til Kína.

Tenglar 

Erlur
Grásvarri

Grásvarri (fræðiheiti: Lanius excubitor) er tegund stórra söngfugla.

Tilvísanir 

Svarrar
Tyrkjadúfa

Tyrkjadúfa (fræðiheiti: Streptopelia decaocto) er dúfutegund ættuð um Evrópu og Asíu.

Tilvísanir 

Dúfur
Drottningardúfa

Drottningardúfa (fræðiheiti: Goura victoria) er stór, gráblá dúfa ættuð um Nýju-Gíneu.

Tenglar 

Dúfur
Hettuspæta

Hettuspæta (fræðiheiti: Dryocopus pileatus) er svartur og rauður fugl ættaður um Norður-Ameríku.

Tenglar 

Spætuætt
Þuríður Pálsdóttir

Þuríður Pálsdóttir (11. mars, 1927, d. 12. ágúst, 2022) var íslensk óperusöngkona og tónlistarkennari.  Hún stundaði söng- og tónlistarnám á Ítalíu á sjötta áratugnum og lauk tónmenntakennaraprófi frá Tónlistarskólanum í Reykjavík 1967. Hún var yfirkennari Söngskólans frá stofnun hans 1973. Þuríður tók þátt í mörgum óperuuppfærslum á Íslandi og erlendis.

Þuríður var sæmd riddarakrossi fálkaorðunnar 1982 og hlaut heiðursverðlaun leiklistarsambands Íslands, Grímuna, árið 2008.

Þuríður var dóttir Páls Ísólfssonar tónskálds og orgelleikara og Kristínar Norðmann píanókennara. Afi Þuríðar var Ísólfur Pálsson, organisti og tónskáld. Eiginmaður Þuríðar var Örn Guðmundsson framkvæmdastjóri. Þau eignuðust þrjú börn.

Tengt efni
Þuríður Pálsdóttir, sópran. - Blítt er undir björkunum
Ísólfur Pálsson tónskáld - Í birkilaut

Tilvísanir
Íslenskar óperusöngkonur
Íslenskar söngkonur
Íslenskir kennarar
Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu
Harðstjórafuglar

Harðstjórafuglar (fræðiheiti: Tyranni) er undirættbálkur spörfugla. Í því eru fleiri en 1.000 tegundir fugla, þar af er meirihluti frá Suður-Ameríku.

Spörfuglar
Harðstjórafuglar
Breiðnefjur

Breiðnefjur (fræðiheiti: Eurylaimidae) er ætt spörfugla af ættbálki harðstjórafugla. Þeir eru ættaðir á svæðinu frá Himalajafjöllum til Indónesíu og Filippseyja.

Harðstjórafuglar
Breiðnefjur
Trjádólar

Trjádólar eða Trjáfetar (fræðiheiti: Dendrocolaptinae) er undirætt ofnfugla. Þeir hafa yfirleitt verið ætt spörfugla, Dendrocolaptidae, en flest heimildir telja þá nú sem undirætt ofnfugla (Furnariidae)

Tenglar 

Ofnfuglar
Trjádólar
Múmíurnar í Guanajuato

Múmíurnar í Guanajuato eru lík fólks sem létust í heimsfaraldri kóleru sem barst til Mexíkó árið 1833. Líkin varðveittust sem múmíur í gröfunum vegna þurrs loftlags.

Saga
Í kringum árið 1870 tóku í gildi ný lög í Guanajuato fylki í Mexíkó um að fólk þurfti að greiða skatt fyrir að jarða látið fólk eða grafarskattur. Ef skatturinn var ekki greiddur voru líkin grafin upp og geymd í geymslu til að skipta út fyrir lík þar sem ættingjar greiddu skattinn. Þetta varð til þess að í ljós kom að líkin varðveittust vel sem náttúrulegar múmíur í líkkistunum sínum. Í lok 19. aldar fóru múmíurnar að laða að sér ferðamenn sem borguðu nokkur pesó til að skoða líkin. Geymslan varð svo síðar að safni.

Sögur af líkum

Vegna heimsfaraldurs kóleru sem brast út í Mexíkó árið 1833 var fólk oft jarðað strax þegar það var talið vera látið til að minnka útbreiðslu og talið er að sumir höfðu verið grafnir lifandi á tímum faraldursins. Þekkt dæmi um það var lík Ignaciu Aguilar, en Ignacia hafði fengið hjartastopp og var hún grafin strax. Ignacia var ein þeirra sem var grafin upp vegna skattalaganna og var líkið í öðruvísi stellingu en venjulega. Andlitið sneri niður, og var mjög blóðugt, hendurnar voru undir andlitinu og var búið að borða hluta handarinnar. Talið er að Ignacia hafi verið grafin lifandi, vaknað í gröfinni og loks látist úr súrefnisskorti.

Safn
Í Guanajuato er safn þar sem líkin sem voru grafin upp í grundvelli skattalaganna eru til sýningar, en líkin er meira en 100 talsins.

Tilvísarnir

Saga Mexíkó
Ghost (hljómsveit)

Ghost er sænsk rokk eða þungarokkssveit sem stofnuð var í Linköping árið 2006. Sveitin kemur fram í grímubúningum og hefur leiðtogi sveitarinnar, Tobias Forge, oftast verið karakterinn Papa Emeritus sem hefur verið lýst sem djöfullegum andpáfa.

Sveitið hefur aflað sér vinsælda og árið 2015 varð þriðja plata þeirra, Meliora í toppsætinu í Svíþjóð og í 8. sæti í Bandaríkjunum. Lagið Cirice af plötunni fékk Grammy-verðlaun fyrir Best Metal Performance.

Breiðskífur
Opus Eponymous (2010)
Infestissumam (2013)
Meliora (2015)
Prequelle (2018)
Impera (2022)

Sænskar hljómsveitir
Sænskar þungarokkshljómsveitir
Kænugarðstorg

Kænugarðstorg er lítið torg í Vesturbæ Reykjavíkur á mótum Garðastrætis og Túngötu.

Torgið var upphaflega búið til með minnismerki um samstarf Íslands og Eystrasaltslandanna.

Í kjölfar innrásar Rússa í Úkraínu árið 2022 ákvað Reykjavíkurborg að sýna Úkraínu samstöðu og nefna borgina eftir höfuðborg Úkraínu. Sendirráð Rússland er nálægt torginu.

Tengill
Kænugarðstorgið fékk nafnið sitt í gær - RÚV

Vesturbær Reykjavíkur
Torg í Reykjavík
Fyndnustu mínar

Fyndnustu mínar er uppistandshópur sem samanstendur af þeim Heklu Elísabetu Aðalsteinsdóttur, Lóu Björk Björnsdóttur, Rebeccu Scott Lord og Salvöru Gullbrá Þórarinsdóttur (oft kölluð Salka). Rebecca kemur frá Bandaríkjunum.

Árið 2019 voru Lóa og Rebecca með sýninguna The Rebecca & Lóa Show í Tjarnarbíói. Árið 2021 var sýningin Náttfatapartý frumsýnd í Þjóðleikhúsinu. Árið 2022 sýndu Salka, Hekla og Rebecca sýninguna Femcon í Borgarleikhúsinu.

Tilvísanir
Gísli Einarsson

Gísli Einarsson getur átt við:
Gísli Einarsson (fréttamaður)
Gísli S. Einarsson, alþingismaður og bæjarstjóri Akraness
Gísli Einarsson (skólameistari) í Skálholti.
Gísli Einarsson (prestur í Vatnsfirði)

Aðgreiningarsíður
Gísli Einarsson (fréttamaður)

Gísli Einarsson er íslenskur fréttamaður og umsjónarmaður Landans, frétta og þjóðlífsþáttar.

Íslenskir fréttamenn
Yfirbreiðsla

Yfirbreiðsla er stór efnisstrangi eða dúkur úr sterku, sveigjanlegu og vatnsþéttu efni, oft úr striga eða pólýester sem húðað er með pólýúretan eða gert úr plastefnum eins og fjöletýlen (einnig kallað pólýetýlen eða PE) . Oft eru í hornum göt styrkt með málmi til að hægt sé að þræða þar í gegn reipi til að binda niður yfirbreiðslu. Yfirbreiðsla  er notuð til að skýla stórum hlutum fyrir veðri og vindi, sól eða öldugangi og er meðal annars notuð yfir báta, kerrur, vörubílspalla, sandkassa, sundlaugar, tjaldvagna. Yfirbreiðslur eru einnig notaðar til að skýla hlutum og fólki í náttúruhamförum og neyðartilvikum og til að skýla hlutum á byggingarstað eða vinnustað. 

Reynt hefur verið að koma upp  litakóða fyrir hve þéttofin  og þykk yfirbreiðsla er en því er ekki fylgt af öllum framleiðendum. Algengir litakóðar eru:

Á ensku heitir yfirbreiðsla Tarpaulin sem oft er stytt í tarp en það merkir  tjargaður segldúkur sem breiddur var yfir varning á þilfari skipa. Núna er algengt að  yfirbreiðslur séu úr pólýetýlen og eru slíkar yfirbreiðslur kallaðar á ensku polytarp.

Heimild 
 Greinin Tarpaulin á en.wikipedia.org

Efni
Lada

Lada (rússneska: Лада) er bílamerki framleitt af rússneska hlutabréfafyrirtækinu AutoVAZ. Lada vörumerkið kom fram árið 1973 og einbeitti sér upphaflega erlendis áður en það varð flaggskip AvtoVAZ fyrir alla markaði á tíunda áratugnum. Fyrstu bílarnir sem framleiddir voru af AvtoVAZ voru framleiddir með tækniaðstoð frá Fiat.

Renault tók við vörumerkinu árið 2016. Í dag eru Lada ökutæki staðsett á viðráðanlegu verði og bjóða upp á gott gildi fyrir peningana.

Helstu módel 
Ath.: feitletruð módel eru þau sem nú eru framleidd.

 VAZ 2101 (1970)
 VAZ 2102 (1972)
 VAZ 2103 (1972)
 VAZ 2106 (1976)
 VAZ 2121 (1977)
 Lada Niva (1977)
 VAZ 2105 (1979)
 VAZ 2107 (1982)              
 Lada Samara (1984)
 VAZ 2104 (1984)
 VAZ 2108 (1984)
 VAZ 2109 (1987)
 Lada Granta (2011)
 Lada Largus (2012)
 Lada Vesta (2015)
 Lada XRAY (2015)

Tenglar 

 Opinber vefsíða Lada

Rússneskir bílaframleiðendur
Siegen

Siegen er borg í þýska sambandslandinu Norðurrín-Vestfalía. Íbúar eru um 102.000 (2020). Siegen er háskólaborg.
Landsvæði borgarinnar er hæðótt og er meðalhæð 290 metrar. Hæsti punktur er við Pfannenberg í 499 metrum.

Árið 1975 sameinaðist Siegen bæjunum Hüttental og Eiserfeld og þá bættust 60.000 íbúar við borgina sem taldi þá yfir 100.000 íbúa.

Borgir í Þýskalandi
Ukhnaagiin Khürelsükh

Ukhnaagiin Khürelsükh (mongólska: Ухнаагийн Хүрэлсүх; f. 14. júní 1968) er mongólskur stjórnmálamaður og núverandi forseti Mongólíu. Khürelsükh er meðlimur í Mongólska þjóðarflokknum. Hann hefur verið forseti frá júní 2021 og var áður forsætisráðherra Mongólíu frá október 2017 til janúar 2021.

Æviágrip
Khürelsükh gekk í gagnfræðaskóla í Úlan Bator. Hann útskrifaðist frá Varnarháskóla Mongólíu árið 1989 með gráðu í stjórnmálafræði. Hann nam síðan opinbera stjórnsýslu við Þjóðarháskóla Mongólíu.

Khürelsükh hefur þrisvar sinnum (árin 2000, 2004 og 2012) verið kjörinn á mongólska Stór-Khúralið, þing mongólska lýðveldisins. Hann var ráðherra neyðarástandsmála frá 2004 til 2006, ráðherra faglegs eftirlits frá 2006 til 2008 og varaforsætisráðherra frá 2014 til 2015 og 2016 til 2017. Khürelsükh tók við embætti forsætisráðherra Mongólíu þann 4. október 2017. 

Í júní 2020 vann Mongólski þjóðarflokkurinn þingkosningar með 62 þingsætum af 76. Þetta var í fyrsta sinn sem flokkurinn vann tvær þingkosningar í röð. Árangurinn var að nokkru leyti rakinn til ánægju með störf Khürelsükhs við að sporna við loftmengun í Úlan Bator og viðbrögð stjórnar hans við kórónaveirufaraldrinum í landinu.

Þann 21. janúar 2021 bauð Khürelsükh Stór-Khúralinu afsögn sína eftir mótmæli sem upphófust vegna ómannúðlegrar meðferðar á konu sem hafði veikst af Covid-19 og nýfæddu barni hennar. Þingið samþykkti afsögn Khürelsükhs og ríkisstjórnar hans sama dag.

Afsögn Khürelsükh kom mörgum í opna skjöldu og stjórnmálagreinendur litu gjarnan á hana bæði sem skilaboð um að hann gæti axlað ábyrgð en einnig sem leið hans til þess að þurfa ekki að koma nálægt stjórn ríkisins á tíma Covid-kreppunnar og viðhalda þannig vinsældum í aðdraganda forsetakosninga Mongólíu í júní 2021. Khürelsükh bauð sig fram til forseta í kosningunum og náði kjöri með 67,76 % atkvæða.

Tilvísanir

Forsetar Mongólíu
Forsætisráðherrar Mongólíu
Pólýúretan

Pólýúretan (oft skammstafað PUR og PU) vísar til flokks fjölliða  sem samanstanda af lífrænum einingum sem eru tengdar saman með carbamate (úrítan) tengslum. Ólíkt öðrum algengum fjölliðum eins og pólýeþýlín og pólíþýren er pólýúretani framleitt úr ýmsum upphafsefnum. Þessi efnafræðilega fjölbreytni þýðir að framleiða má  pólýúretan með mismunandi efnafræðileg uppbyggingu til margs konar mismunandi nota.   Þar á meðal eru stíf eða sveigjanleg frauð, lökk og hjúpunarefni, lím, efni í rafmagnspotta efnasambönd og trefjar eins og spandex og PUL.  Stærstur hluti af pólýúretan framleiðslu er frauð  en það var   67% af öllu pólýúretani sem framleitt var árið 2016.

Plastefni
Lím
Costa del Sol

Costa del Sol er um 150 km strandsvæði í Andalúsíu á Suður-Spáni. Er heitið yfirleitt notað sem samheiti yfir strandlengjuna frá Cádiz í vestri (nærri Gíbraltar) og til Nerja í austri, þ.e. í héraðinu Malaga, og tekur þannig m.a. til bæjanna Torremolinos, Benalmadena, Fuengirola og Marbella auk borgarinnar Malaga. Hefur svæðið um áratugaskeið verið mjög vinsæll áfangastaður ferðamanna. Hraðbrautin A7 fer um svæðið og næsti flugvöllur er Malaga-Costa del Sol flugvöllurinn.

Andalúsía
Jóhannes Kr. Jóhannesson

Jóhannes Kr. Jóhannesson (14. júní 1885 - 22. nóvember 1953) var trésmiður og skáld í Reykjavík. Hann bauð sig fram  til embættis Forseta Íslands. Jóhannes hugðist bjóða sig fram til forsetaembættis á Íslandi 1944 og 1952. Hann var stofnandi Friðarfrelsisflokksins sem hélt fundi 1943 og 1944 um sjálfstæðismálið og forsetaframboð Jóhannesar. Jóhannes stóð að útgáfu tímaritsins Friðarboðinn og Vinarkveðjur en það tímarit birti aðallega ýmis konar hól um Jóhannes sem og undirrituð bréf og vottorð sem áttu að sýna göfgi Jóhannesar og hæfileika. Einnig birti tímaritið kveðskap Jóhannesar. Í  tímaritinu birtir Jóhannes  undirrituð bréf frá ýmsum stórmennum m.a. þremum Bandaríkjaforsetum sem allir vitna um hæfileika Jóhannesar og hlaða á hann hóli og gjöfum.  Taldi hann sig vera kjörson Roosevelt forseta og hafa verið gerður að heiðursforseta Bandaríkjanna og  vera réttborinn forseti Íslands. Jóhannes hlaut dóm fyrir skjalafals árið 1919.  Árið 1952 fór fram rannsókn á vegum Dómsmálaráðuneytisins á Friðarboðanum en áður höfðu nokkur eintök verið gerð upptæk. Einnig fór fram rannsókn á meðmælendalista Jóhannesar vegna forsetakosninga 1952 en meðal meðmælenda hans voru ýmis stórmenni svo sem Jesús Kristur. Fékk Jóhannes ekki að bjóða sig fram.

Jóhannes var virkur í starfi Trésmíðafélags Reykjavíkur og kom að smíði margra húsa í Reykjavík. Hann var fyrsti eigandi hússins á Laugaveg 64 og einnig fyrsti eigandi hússins að Laugavegi 17 sem reist var 1908. Líklegt er talið að hann hafi reist húsið á Urðarstíg 12 sem byggt var 1921.

Tenglar 
 Laugavegur 64 (Minjastofnun)

Tilvísanir

Íslenskir smiðir
Íslensk skáld
Íslenskir forsetaframbjóðendur
Expressen

Expressen er annað tveggja svokallaðra síðdegisblaða í Svíþjóð. Hitt er Aftonbladet. Expressen var stofnað árið 1944 og merki blaðsins er geitungur sem stingur. Fyrsta tölublaðið kom út þann 16. nóvember árið 1944. Blaðið er talið vera frjálslynt í skoðunum. Núverandi ritstjóri er Klas Granberg. Árið 2010 var dagleg dreifing þess og sala um 270.000 eintök. 

Sænsk dagblöð
Ragnheiður Brynjólfsdóttir

Ragnheiður Brynjólfsdóttir (8. september 1641 - 23. mars 1663) var dóttir Brynjólfs Sveinssonar biskups í Skálholti. Ragnheiður sór bókareið (11. maí 1661) að hún væri "óspillt mey af öllum karlmannsvöldum og holdlegum saurlífisverkum" vegna sögusagna um samdrátt hennar og Daða Halldórssonar, en eignaðist síðan barn með honum (15. feb. 1662), sem nefndist Þórður. Út af þessu varð mikil saga í Skálholti og varð Brynjólfi föður hennar að miklu heimilisböli.

Tenglar 
 Daði Halldórsson og Ragnheiður Brynjólfsdóttir, eftir Guðmund Kamban; Skírnir 1929
Jurmala

Jurmala er borg í Lettlandi við strönd Eystrasalts, um 25 kílómetra frá höfuðborginni Riga. Íbúafjöldinn er tæplega 50 þúsund manns og er borgin sú fimmta stærsta í Lettlandi. Borgin státar af yfir 30 kílómetra hvítri sandströnd og er vinsæll sumarleyfisstaður. Á tímum Sovétríkjanna var Jurmala eftirsótt sumarparadís hjá ýmsum háttsettum leiðtogum kommúnistaflokksins, eins og Leoníd Brezhnev og Níkíta Khrústsjov. Jurmala var áður talin hluti af höfuðborginni Riga, en það breyttist á árinu 1959 er Jurmala varð sjálfstætt hérað.

Borgir í Lettlandi
Tvíburi

Tvíburar kallast tvö afkvæmi sem koma úr sömu meðgöngu. Tvíburar geta verið eineggja eða tvíeggja. Eineggja tvíburar verða til þegar eitt egg og ein sáðfruma myna okfrumu sem skiptir sér og býr til tvö fóstur. Eineggja tvíburar deila því sama erfðaefni, eru alltaf af sama kyni og því mjög líkir. Tvíeggja tvíburar, sem eru mun algengari en eineggja, verða til úr tveimur eggjum og tveimur sáðfrumum og eru því ekki líkari erfðafræðilega en venjuleg systkini. Tvíeggja tvíburar geta verið af sama eða sitthvoru kyninu. Í sjaldgæfum tilfellum eiga tvíeggja tvíburar sömu móður en sitthvorn föðurinn. 

Þegar eitt fóstur þroskast í móðurkviði er það kallað einburi.

Það að eignast tvíeggja tvíbura er arfgengt, enda tvíeggja tvíburar algengari í sumum fjölskyldum. Eineggja tvíburar virðast aftur á móti vera háðir tilviljunum og hefur tíðni eineggja tvíburafæðinga haldist eins í heiminum, á meðan tíðni tvíeggja tvíburafæðinga hefur aukist með tilkomu frjósemisaðgerða. Annað sem eykur líkur á tvíeggja tvíburum er: aldur móður, fjöldi fyrri fæðinga, hæð móður og næring. 

Tvíburameðganga kemur oftast í ljós við ómskoðun. Mæðrum eru boðnar fleiri skoðanir á tvíburameðgöngu, en fer fjöldi þeirra eftir því hvort fylgjurnar eru ein eða tvær og svo hvort fósturbelgirnir eru einn eða tveir. Ef fylgjurnar eru tvær er oftast um tvíeggja tvíbura að ræða, þó í 30% tilfella séu það eineggja tvíburar. Ef fylgjurnar eru tvær, eru fósturbelgirnir einnig tveir. Slík meðganga er áhættuminnsta tvíburameðgangan. Ef aðeins ein fylgja er til staðar fyrir tvö fóstur er alltaf um eineggja tvíbura að ræða. Oftast eru fóstrin í sínum fósturbelgnum hvor, en í einstaka tilfellum deila fóstrin einum belg. Slík meðganga er hááhættu meðganga þar sem naflastrengirnir eiga það til að flækjast saman og loka fyrir blóðflæði til fóstranna. 

Á Íslandi er meðallengd tvíburameðgöngu 36 vikur. Flestir tvíburar fæðast heilbrigðir og flestar tvíburamæður eru heilbrigðar alla meðgönguna, en þó er aukin áhætta á fyrirburafæðingum og ýmsum meðgöngukvillum, svo sem meðgöngueitrun og e.t.v. meðgöngusykursýki þegar gengið er með tvíbura.  Hjá eineggja tvíburum sem deila fylgju getur komið upp blóðflæðisjúkdómur sem kallast tvíbura-tvíbura blóðrennslissjúkdómur (e. Twin-Twin Transfusion Syndrome, TTTS). Einnig getur vaxtarmisræmi orðið vegna galla í fylgju og fleira. 

Æviskeið manna
Maðurinn
Börn
Lérins eyjar

Lérins-eyjar eru lítill eyjaklasi í Miðjarðarhafi, skammt frá Cannes á frönsku rívíerunni. Eyjarnar eru alls fjórar og einungis er búið á þeim tveimur stærstu, Sainte-Marguerite og Saint-Honorat. Um 15 mínútna sigling er til eyjanna frá Cannes og þær eru vinsælt útivistarsvæði. Talið er að byggð hafi verið á eyjunum allt frá tímum Rómarveldis. Stærsta eyjan, Sainte-Marguerite, er einkum þekkt fyrir fyrrum ríkisfangelsi (Fort Royal) sem þar stendur og hýsti um árabil einn þekktasta fanga Frakklands, Manninn með járngrímuna. Varast skyldi að rugla Sainte-Marguerite saman við eyjuna Martinique í Vestur-Indíum (Karabíska hafinu) sem er eitt af handanhafssvæðum Frakklands. Í dag er Sainte-Marguerite aðallega byggð fiskimönnum. Saint-Honorat er sunnar og nokkru minni og er byggð munkum sem hafast þar við í klaustri sem rekur sögu sína allt til 5. aldar e.kr.

Eyjar í Frakklandi
Maðurinn með járngrímuna

Maðurinn með járngrímuna (franska: L´Homme au Masque de Fer) var óþekktur fangi sem var í haldi frönsku krúnunnar á valdatíma Loðvíks 14. frakklandskonungs á 17. öld. Fanginn var í haldi í samfleytt 34 ár, m.a. í Bastillunni í París og í fangelsi á Sainte-Marguerite eyju, allt þar til hann lést árið 1703. Nafni hans var haldið leyndu og enn er ráðgáta hver hann var og fyrir hvaða sakir hann var fangelsaður þrátt fyrir miklar rannsóknir sagnfræðinga. Það litla sem vitað er um fangann er byggt á samtímaskjölum sem komu í leitirnar á 19. öld, þ.e. bréfaskiptum fangelsisyfirvalda. Sagan segir að enginn hafi getað séð andlit fangans þar sem það hafi ávallt verið hulið dökku klæði, en síðari tíma rannsakendur draga þetta þó í efa og telja að fanganum hafi aðeins verið gert að hylja andit sitt við flutning á milli staða. Ýmsar kenningar hafa komið fram um það hver fanginn var. Einna þekktust er kenning heimspekingsins Voltaire sem hélt því fram í ritinu Questions sur l´Encyclopédie árið 1771 að fanginn hefði verið eldri bróðir Loðvíks 14. Mikið hefur verið ritað um Manninn með járngrímuna í gegnum tíðina, m.a. í nokkrum bókum franska rithöfundarins Alexandre Dumas, og hann hefur verið efniviður í kvikmyndir og sjónvarpsþætti. Einna þekktust er þar samnefnd kvikmynd frá árinu 1998 með Leonardo DiCaprio í aðalhlutverki og sjónvarpsþættirnir Versalir.

Saga Frakklands
Haukar (ættkvísl)

Haukar (fræðiheiti: Accipiter) er ættkvísl ránfugla af ætt hauka (Accipitridae). Hún er fjölbreyttasta ættkvíslin í ætt sinni með 49 til 51 viðurkennda tegund.

Heimild 

Eiginlegir haukar