alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Silli og Valdi

Silli og Valdi var matvöruverslanakeðja sem þeir Sigurliði Kristjánsson og Valdimar Þórðarson stofnuðu á Vesturgötu 52 í vesturbæ Reykjavíkur árið 1925. Árið 1927 hófu þeir verslunarrekstur í elsta húsi Reykjavíkur, Aðalstræti 10. Þeir voru umfangsmiklir í rekstri matvöruverslana um alla borgina næstu áratugi og byggðu meðal annars húsið Austurstræti 17 árin 1963-65 og verslunarmiðstöðina Glæsibæ í Álfheimum 1970. Sigurliði lést árið 1972 og var þá fyrirtækið, sem var einkafyrirtæki þeirra tveggja, tekið til arfskipta. Árið 1974 tók Sláturfélag Suðurlands yfir verslunarreksturinn í Glæsibæ og næstu ár voru aðrar verslanir seldar. Síðasta verslunin sem bar nafnið Silli og Valdi var lítil matvöruverslun á Háteigsvegi 2. 

Kona Sigurliða, Helga Jónsdóttir, lést árið 1978 og var þá eigum þeirra, sem voru gríðarmiklar, ráðstafað til lista- og menningarmála í samræmi við óskir þeirra. Meðal þeirra sem fengu fjárupphæðir úr dánarbúinu voru Leikfélag Reykjavíkur, Íslenska óperan og Listasafn Íslands. Þá voru stofnaðir sjóðir kenndir við þau hjónin fyrir nemendur í raunvísindanámi og rannsóknir í læknisfræði. Valdimar Þórðarson lést árið 1981.

Verslanir í Reykjavík

Íslenskar matvöruverslanir
Múmínpabbi

Múmínpabbi (s. Muminpappan) er persóna í Múmínálfunum eftir finnlanssænska rithöfundin og teiknarann Tove Jansson. 

Múmínpabbi er nokkuð eirðarlaus sál, sem fór frá því að vera á munaðarleysingjahæli til þess að sökkva í fen fjárhættuspila, en er orðin allur rólegri og ákvað að gerast ábyrgur heimilisfaðir. Kona hans er Múmínmamma og sonur Múmínsnáðinn. Hann er smá aristókrat í sér og hallur undir bóhemlíf. 

Hann er alltaf með sinn svarta pípuhatt sem á er letrað „MP frá MM þinni“ til að greina hann frá öðrum merkishöttum heimsins. Múmínpabbi er mjög forvitinn og hefur ríka ævintýraþrá. Til dæmis prófaði hann að búa einn á skipi með þremur Hattíföttum til að rannsaka hegðun þeirra, sem ekki telst auðvelt þar sem Hattífattar geta ekki talað né tjáð sig á nokkurn hátt. Samkvæmt fjölskyldu hans skráir hann öll ævintýri sín í bók sem heitir „endurminningar“. Hann sagði einu sinni að svo mörgum ævintýrum hafi hann lent að hann gæti aldrei klárað bókina.

Æska og uppvöxtur 
Skrautlegum ungdómsárum múmínpabba er lýst í bókinni Endurminningar Múmípabba en hann er draumóramaður sem lætur gjarnan hugann reika til æskuáranna og þeirra hetjudáða sem hann framdi sem ungur múmínálfur þó að uppvöxtur hans hafi verið erfiður í upphafi. Frænka Hemúlsins fann Múmínpabba yfirgefinn í körfu fyrir utan barnaheimili og ól hann upp. Fóstra hans var ströng og áttu þau ekki skap saman en þau áttu erfitt með að skilja viðhorf hvors annars til lífsins og endaði það með því að í skjóli nætur strauk Múmínpabbi af barnaheimilinu.  Eftir það
hitti hann uppfinningarmanninn Fredrikson og vini hans Joxaren, sem er pabbi Snúðs, og Rådd-djuret sem er hnappasafnari með pott á höfðinu og saman gerðu þeir lífið ævintýralegt. Lesa má um ævintýri þeirra félaganna í "Endurminningum Múmínpabba". Algengt er í japönsku teiknimyndunum að Múmínpabbi sé að bjástra við skriftir sem yfirleitt ganga mjög illa sökum ritstíflu.

Hann er aukapersóna í flestum bókum Tove en í einni þeirra er Múmínpabbi í aðalhlutverki en það er bókin Eyjan hans Múmínpabba. Þar gengur hann í gegnum hálfgerða miðaldra krísu eða gráan fiðring sem leiðir til þess að hann dregur fjölskylduna með sér út í eyju þar sem hann ætlar sér að upplifa meiri ævintýri og vinna að stórkostlegu ritverki. Það gengur ekki sem skyldi en hann nær þó að sættast við líf sitt og sjálfan sig að lokum svo fjölskyldan getur haldið aftur heim á leið.

Heimildir 
 
 

Múmínálfarnir
Bæn Frans frá Assisi

Bæn Frans frá Assisi er kaþólsk kristin bæn sem er almennt, en ranglega, eignuð heilögum Frans frá Assísí sem uppi var á 13. öld. Elsta þekkta útgáfa bænarinnar birtist nafnlaust í franska tímaritinu La Clochette árið 1912. Hugsanlega er hún eftir Esther Bouquerel, stofnanda La Ligue de la Sainte-Messe sem gaf tímaritið út.

Bænin 
Elsta þekkta útgáfa bænarinnar birtist í franska tímaritinu La Clochette árið 1912:
Seigneur, faites de moi un instrument de votre paix.
Là où il y a de la haine, que je mette l'amour.
Là où il y a l'offense, que je mette le pardon.
Là où il y a la discorde, que je mette l'union.
Là où il y a l'erreur, que je mette la vérité.
Là où il y a le doute, que je mette la foi.
Là où il y a le désespoir, que je mette l'espérance.
Là où il y a les ténèbres, que je mette votre lumière.
Là où il y a la tristesse, que je mette la joie.

Ô Maître, que je ne cherche pas tant à être consolé qu'à consoler,
à être compris qu'à comprendre,
à être aimé qu'à aimer,
car c'est en donnant qu'on reçoit,
c'est en s'oubliant qu'on trouve, c'est en pardonnant qu'on est pardonné,
c'est en mourant qu'on ressuscite à l'éternelle vie.

Íslensk þýðing birtist í tímaritinu Norðurljósið árið 1945 :
Herra, notaðu mig til þess að útbreiða friðinn þinn! 
Þar sem er hatur, láttu mig sá kærleika, 
— þar sem er misgerð, fyrirgefning,
— þar sem er efi, trú,
— þar sem er örvænting, von,
— þar sem er myrkur, ljósi,
— þar sem er hrygð, gleði.

Ó, himneski herra, hjálpaðu mjer ekki að leita huggunar, en öllu heldur að hugga. 
Ekki að vera skilinn, en öllu heldur að skilja. 
Ekki að vera elskaður, en að elska. 
Því að þegar vjer gefum, öðlumst vjer sjálfir. 
Þegar vjer fyrirgefum, er oss sjálfum fyrirgefið. 
Þegar vjer deyjum sjálfum oss, fæðumst vjer til eilífs lífs.

Frans frá Assisi.

Tilvísanir

Heimildaskrá
 Christian RENOUX, La prière pour la paix attribuée à saint François, une énigme à résoudre, Paris, Editions franciscaines, Paris, 2001
 Christian RENOUX, La preghiera per la pace attribuita a san Francesco, un enigma da risolvere, Padova, Edizioni Messagero, 2003.

Kristnar bænir
Kaþólskar bænir
Frans frá Assísí
John D. Rockefeller

John Davison Rockefeller (8. júlí 1839 – 23. maí 1937) var bandarískur iðnrekandi og auðkýfingur. Hann stofnaði olíufyrirtækið Standard Oil (S.O.), sem á sínum tíma var stærsta olíufyrirtæki heims. Rockefeller gjörbylti bæði olíuiðnaðinum og fjárveitingum til góðgerðarmála. Ef tekið er tillit til gengisbreytinga og kaupmáttarsveiflu er hann oft talinn ríkasti maður sögunnar.

Rockefeller settist í helgan stein árið 1897 og varði elliárunum í kerfisbundnar fjárveitingar til góðgerðarmála. Hann kom á fót menntastofnunum eins og Chicago-háskóla og Rockefeller-háskóla og ýmsum rannsóknarstofnunum, sem höfðu mikil áhrif á þróun læknisfræði og vísinda.

Rockefeller var alla tíð bindindismaður. Hann átti fjórar dætur og einn son.

Tilvísanir

Heimildir og ítarefni 
 Chernow, Ron. Titan: The Life of John D. Rockefeller, Sr. (Warner Books, 1998).
 Collier, Peter, and David Horowitz. The Rockefellers: An American Dynasty (Holt, Rinehart and Winston, 1976).
 Goulder, Grace. John D. Rockefeller: The Cleveland Years (Western Reserve Historical Society, 1972).

Tenglar 

 The Rockefeller Archive Center

Rockefeller, John D.
Bandarískir milljarðamæringar
Glaumbær (skemmtistaður)

Glaumbær var veitingahús og skemmtistaður sem Ragnar Þórðarson stofnaði í Framsóknarhúsinu eða „Fjósinu“ (Herðubreið) Fríkirkjuvegi 7. Íshúsið Herðubreið var reist að Fríkirkjuvegi 7, árið 1916 til ístöku úr Tjörninni. Upphaflega stofnaði Ragnar raunar þrjá staði, Káetuna, Glaumbæ og Næturklúbbinn, í þremur sölum hússins. Staðurinn var opnaður 3. nóvember 1961. Áður hafði Framsóknarflokkurinn verið með skrifstofur og fundarsali í húsinu sem þeir endurbyggðu 1956 en frá 1959 voru þar reglulega dansleikir. Ragnar leigði húsnæðið af Húsbyggingafélagi Framsóknarfélaganna. Árið 1963 seldi Ragnar Sigurbirni Eiríkssyni reksturinn. Unglingadansleikir voru haldnir þar reglulega með mörgum helstu hljómsveitum bítlatímabilsins. 

Um fjögurleytið aðfaranótt 4. desember 1971 kom upp eldur í húsinu og um nóttina brann allt innanstokks á efri hæðinni. Meðal þess sem brann voru hljóðfæri hljómsveitarinnar Náttúru sem voru geymd þar vegna sýninga á Hárinu. Í fyrstu voru uppi hugmyndir um að endurreisa skemmtistaðinn en íbúar í nágrenninu söfnuðu þá undirskriftalista gegn honum. Árið 1972 eignaðist Listasafn Íslands húsið og réðist í miklar endurbætur á því. Það flutti þangað inn árið 1987.

Tenglar 
 Ístaka á Tjörninni
 Glatkistan

Veitingastaðir í Reykjavík
Skemmtistaðir í Reykjavík
Miðborg Reykjavíkur
1961-1970
1451-1460

1451–1460 var 6. áratugur 15. aldar.

Atburðir
 Hundrað ára stríðið (1337-1453)
 Rósastríðið (1455-1485)
 Biblía Gutenbergs (1455)

1451-1460
Milk and Honey

Milk and Honey er hljómplata, sem John Lennon og Yoko Ono unnu að áður en John dó. Það tók Ono fjögur ár að klára plötuna sem hún gaf svo út árið 1984.
Núðlusúpa

Núðlusúpa er súpa gerð úr núðlum og soði. Núðlusúpa er vinsæl víða um veröld en er algengur hefðbundinn matur í Austur- og Suðaustur-Asíu. Núðlur í núðlusúpu geta verið hrísnúðlur eða eggjanúðlur. Í Asíulöndum eru mismunandi hefðir fyrir núðlusúpum. Í Kambódíu er núðlusúpur gerðar úr svínakjötsoði með rækjum, kjötbollum og svínalifur og það kryddað með hvítlauk, grænum lauk, cilantro, súraldin og hoisinsósu. 

Í Myanmar er núðlusúpan Mohinga þjóðarréttur og eru það þá hrísnúðlur í kryddaðri fiskisúpu með fiski eða krabbasoði og í henni er saltaður fiskur, sítrónugras, sprotar af bananatrjám, engifer, hvítlaukur, pipar, laukur, gullinrót, hrísmjöl, mjöl úr kjúklingabaunum og matarolía.

Tenglar 
 BBC Food Recipe

Matargerð
Asískur matur
IONIS Education Group

IONIS Education Group er hópur leiðandi einkaskóla á æðra skólastigi, þ.e. háskólastigi, í Frakklandi. Hópurinn var stofnaður árið 1980 og hefur meira en 26 þúsund nemendur og 80 þúsund fyrrum nemendur árið 2021, sem vinna í fyrirtækjum, við upplýsingatækni, í flugi, orkuiðnaði, samgönguiðnaði, líffræði, stjórnun, fjármálum, markaðssetningu, samskiptum og hönnun. Átján skólar eru meðlimir í hópnum, þar á meðal Institut polytechnique des sciences avancées.

Heimild

Tenglar 
 IONIS Education Group 
 IONIS International (English)

Háskólar í Frakklandi
Stofnað 1980
Kóríandrajurt

Kóríandrajurt eða kóríander (fræðiheiti: Coriandrum sativum) einnig nefnd cilantro, kínversk steinselja eða dhania er einært grænmeti af sveipjurtaætt. Á spænsku er kóriander nefndur cilantro og er það orð algengt í Ameríku vegna þess að kóriander er algengur í mexíkóskum réttum. Oftast eru fersk laufblöð og þurrkuð fræ af kóriandrajurtinni notuð. Kóríandarjurt inniheldur andoxunarefni.

Í Indlandi eru þurrkuð kórianderfræ kölluð dhania. Fræin eru með sítrónubragði þegar þau eru mulin. Bragðinu er oft lýst eins og það sé heitt kryddbragð, með hnetukeim og appelsínubragði. Kórianderfræ eru krydd í kryddblöndunni garam masala og í karrýblöndum í indverskri matargerð er kóriander oft notað með kúmini. Ristuð kórianderfræ eða dhana dal eru borðuð beint.

Kóriander vex villtur á stóru svæði í Austur- og Suður-Evrópu og hefur verið ræktaður um þúsundir ára. Kóriander var fluttur til Norður-Ameríku árið 1670.

Jurtin Eryngium foetidum gefur sterkara en svipað bragð og kóriander. Hún er þekkt undir nafninu culantro. 

Krydd
Sveipjurtaætt
Hoisinsósa

Hoisinsósa er bragðsterk, dökk og sæt kínversk baunasósa. Hún er unnin úr gerjuðum svörtum sojabaunum, ediki, sykri, hvítlauk og kryddum. Hoisinsósa er notuð til að búa til kínverska réttinn Pekingönd. Hún er góð sem kryddlögur og gljái fyrir kjöt og fisk.

Kínversk matargerð
Sósur
Pekingönd

Pekingönd er þekktur andaréttur frá Peking og er einn af þjóðarréttum Kínverska alþýðulýðveldisins. Öndin er matreidd með þunnri, stökkri skorpu. Endur eru aldar sérstaklega fyrir þennan rétt og slátrað eftir 65 daga eldi. Þá eru fuglarnir hengdir upp og látnir þorna og smurðir með hunangi og síðan látnir þorna enn frekar þar til hamurinn er skraufþurr. Fuglinn er síðan ofnsteiktur. Pekingönd er gljáandi og dökkrauðbrún á lit. Niðurrifið kjöt er borið fram með hoisinsósu, vorlauk og litlum pönnukökum.

Myndir af Pekingönd

Heimild 

 Nanna Rögnvaldardóttir, Matarást, Iðunn, Reykjavík, 2002

Kínversk matargerð
Síðrómantíska tímabilið

Síðrómantíska tímabilið stóð frá miðri 19. öld fram til fyrri hluta 20. aldar. Eftirfarandi fræg tónskáld voru auk margra annarra uppi á þessum tíma: Dvorák, Elgar, Grieg, Mahler, Puccini, Saint-Säens, Sibelius, Vaughan Williams og Wolf.

Rómantíkin

he:נאו רומנטיקה
lt:Neoromanika
nl:Neo-Romantiek
pt:Neo-Romantismo
ro:Neo-Romantism
Húsavíkur-Lalli

Húsavíkur Lalli er draugur sem meðal annars er greint frá í Þjóðsögum Jóns Árnasonar. Það er sögn þeirra er helzt þykjast þar um vita að draugur þessi var uppvaktur fyrst úr Höfðakirkjugarði í Höfðahverfi á dögum síra Ketils Jónssonar í Húsavík er þar var prestur undir og um miðja 18. öld og átti dóttur Magnúsar prests þess er þar drukknaði voveiflega og Oddnýjar er síðar átti Þórleif prófast Skaftason. 
Er mælt að maður annar hefði viljað ná konunni og sent því síra Katli eða henni þenna uppvakning. Sögðu þeir er séð þóttust hafa að hann gengi á kjól með hatt þrísperrtan og paruk undir og hugðu menn því prest eða nokkurn annan fyrimann verið hafa, en síra Ketill hefði fengið varið sig og konu sína fyri honum svo hann mætti þeim aldrei grand vinna. En þó var þessum Lalla það kennt er dóttir síra Ketils frumvaxta drukknaði hér undir Húsavíkurhöfða í Ingunnarpolli sem síðan er nefndur. 

Dætur síra Ketils tvær áttu þeir síra Sigfús prófastur og prestur í Höfða og síra Þórlákur Jónsson í Húsavík er báðir voru uppi fyrir og um 18. aldar lokin, og var sagt að Lalli þessi hefði fylgt þeim báðum á mis, en þeir hefði vitað svo vel frá sér að hjá Sigfúsa presti hefði hann aldrei náð að komast nema að landamerkjum, en hjá síra Þórláki aldrei nema að túngarðinum, og eru ýmsar sögur um að hinir og þessir hafi átt að sjá hann (þ.e. Lalla) fylgja þeim og þeim er átti leið frá Húsavík að Höfða eða þaðan og þangað, og þekktist jafnan á því að hann hafði á höfði hatt þrísperrtan yfir lokkaparuki, og eru sögur þar um so fánýtar og fáfengilegar að ég get ekki verið að telja þær né tína. 

En það sem seinast er sagt af þessum Húsavíkur-Lalla er það að skömmu eftir að faktor Mohr var setztur á Akureyri þá var það eitt kveld að maður kemur að honum og spyr hvert hann vili láta sýna sér Húsavíkur-Lalla. Mohr er fús til þess og biður hann sýna sér. Hinn bendir honum úr búðardyrum hvar hann standi, en Mohr sér ei að heldur. Hinn biður hann þá koma höfði undir handkrika sér inn vinstra. Mohr gerir svo og getur þá séð Lalla; snarar hann þá inn í búðina og sækir steytta byssu og hleypir af beint á Lalla og sáust þar eldglæringar einar. 

En morguninn eftir hefði átt að finnast herðarblað eða rif úr manni þar sem Lalli hefði staðið þegar hann fekk í sig skotið, en síðan vita menn ekki að við Lalla hafi neinstaðar vart orðið. 

En svo mikið orð fór þó af þessum Húsavíkur-Lalla um seinni hlut 18. aldar að sýslumaður Esphólín virðist að geta hans í Árb., 9. deild, því sagt var að hann gengi nær ljósum logunum, og einu sinni þóttust ófreskir menn sjá Lalla og Mývatns-Skottu, sem seinna var nefnd Mýrarsels-Skotta, hittast á Laxamýri og fljúgast á lengi vel, og mun það hafa verið ófagur "greyjagangur" (sem Sverrir konungur kvað).

Heimild 
Þjóðsagnasafn Jóns Árnasonar.
Gastrique

Gastrique er súrsætur bragðbætir fyrir sósur gerður með því að bræða sykur í karamellu og hræra upp í ediki. Gastrique er notað til að bragðbæta tómatsósur og ávaxtasósur og er sérstaklega notað í franska réttinum appelsínuönd. Orðið er oft notað yfir allar sósur sem nota bragðbætinn.

Tengt efni
 Súrsæt sósa
 Agrodolce
 Vincotto
 Hoisin sósa

Sósur
Frönsk matargerð
1231-1240

1231-1240 var 4. áratugur 13. aldar.

Atburðir
 Sturlungaöld (1220-1264)
 Malíveldið (1235-1610)
 Alexander Nevskíj varð fursti í Hólmgarði (1237)
Beitiskipið Pótemkín

Beitiskipið Pótemkín er kvikmynd frá 1925 eftir rússneska leikstjórann Sergej Eisenstein, framleidd af rússneska kvikmyndaverinu Mosfilm. Myndin, sem er þögul mynd, segir frá sögulegum atburðum: uppreisn sem varð árið 1905 um borð í rússneska beitiskipinu Pótemkín.

Beitiskipið Pótemkín hefur verið kölluð áhrifamesta áróðurskvikmynd allra tíma og fékk titilinn besta kvikmynd allra tíma á heimssýningunni í Brussel 1958. 

Myndin var fyrst sýnd á Íslandi árið 1927 í Nýja bíói.

Tenglar

Kvikmyndir frumsýndar 1925
Sovéskar kvikmyndir
Þöglar kvikmyndir
Svart-hvítar kvikmyndir
Gullæðið í Kaliforníu

Gullæðið í Kaliforníu hófst 24. janúar 1848 þegar James W. Marshall fann gull við Sutter's Mill við American River í Coloma í Kaliforníu. Það var í hlíðum Sierra Nevada-fjalla. Alls fluttust 300.000 manns til Kaliforníu vegna gullæðisins næstu ár, San Francisco breyttist úr litlu þorpi í borg og Kalifornía varð sjálfstætt fylki 1850. Gullæðið hafði mikil neikvæð áhrif á indíána sem urðu fyrir árásum gullgrafara auk þess sem gullvinnslan í ánum eyðilagði vistkerfi veiðisvæða. Talið er að 4500 indíánar hafi verið myrtir milli 1848 og 1868 og þeim fækkaði úr 150.000 árið 1845 í 30.000 árið 1870. Einnig hnepptu gullgrafarar og námufyrirtæki fjölda indíána í þrældóm. 

Árið 1855 var mest af því gulli sem auðvelt var að vinna búið og einungis eftir námafyrirtæki með sérhæfðan búnað til að vinna gull. 

Gullæði
Kalifornía
Hemúllinn

Hemúllinn er persóna í Múmínálfunum eftir finnlandssænska rithöfundinn og teiknarann Tove Jansson. 

Þótt aðeins einn Hemúll beri nafnið „Hemúllinn“, þá getur nafnið Hemúll átt við einn af mörgum þeim Hemúlum sem fyrir koma í bókum Tove, því Hemúlar eru sér kyn. Hemúlum svipar mjög til Múmínálfanna en er grennri og oft persónur í yfirvaldsstörfum eins og lögreglu eða fangaverðir og eru einstaklega þröngsýnir bókstafstrúarmenn. Margir Hemúlar eru miklir safnarar af ýmsum gerðum. Hinn eini sanni Hemúll, er sem dæmi frímerkjasafnari þegar hann kemur fyrst fram í bókinni Halastjarnan en aðrir Hemúlar höfðu þá þegar komið við sögu í fyrri bókum um Múmínálfana. Í bókinni Pípuhattur galdrakarlsins, lendir Hemúllinn í þeirri skelfilegu lífsreynslu að vera búinn að safna öllum frímerkjum heimsins og leggst í mikið þunglyndi. Sem honum þó tekst að leysa með aðstoð Múmínsnáðans, með því að fara að safna jurtum og blómum í staðinn. Flestir Hemúlar klæðast skósíðum kirtli eða kjól og virðist líka slíkur fatnaður best.

Heimildir 
 

Múmínálfarnir
Breska ríkisstjórnin

Breska ríkisstjórnin (Ríkistjórn hins sameinaða konungsríkis Stóra-Bretlands og Norður-Írlands hennar hátignar að fullu nafni) er það vald sem sér um stjórn Bretlands. Leiðtogi bresku ríkistjórnarinnar er forsætisráðherrann en hann er sá sem skipar aðra ráðherra í embætti. Saman mynda forsætisráðherran og hinir efstu ráðherrarnir ráðuneyti sem heitir Cabinet á ensku. Allir ráðherrarnir eru þingmenn og eru ábyrgir fyrir þinginu. Ríkisstjórnin reiðir sig á þingið til þess að setja lög og þess vegna verður ríkisstjórnin að halda kosninga á fimm ára fresti. Þjóðhöfðinginn, það er að segja drottningin eða konungurinn, skipar leiðtoga þess stjórnmálaflokks sem nálægstur er meirihluta í embætti forsætisráðherrans.

Samkvæmt stjórnskipun Bretlands hefur þjóðhöfðinginn framkvæmdarvald en í rauninni er þetta vald einkum notað með ráði forsætisráðherrans og meðlima ráðuneytisins. Meðlimir í ráðuneytinu ásamt sérnefnd sem kallast Privy Council ráðleggja þjóðhöfingjanum um hvenær þetta vald skyldi vera notað.

Núverandi forsætisráðherrann er Rishi Sunak en hann er líka leiðtogi Íhaldsflokksins. Hann var skipaður í embætti af Karli 3. Bretakonungi árið 2022 eftir að Liz Truss sagði af sér. 

Bresk stjórnmál
Breska ríkisstjórnin
Krísa

Krísa (s. Misan, f. Miisa) er persóna í Múmínálfunum eftir finnlanssænska rithöfundin og teiknarann Tove Jansson.

Krísa er mjög þunglynd og vænisjúk kvenpersóna. Í teiknimyndasögunum og myndabókunum er hún venjulega heimilishjálp Moomínfjölskyldunnar. Krísa hefur aðeins verið ein af aðalpersónunum í einni bók þar sem hún er ekki húshjálp, en það var í fimmtu bókinni um Múmínálfana, bókinni Örlaganóttin (s.Farlig midsommar) sem út kom árið 1954. Þar finnur Múmínfjölskyldan Krísu gegnblauta á floti á grein sem hún hafði bjargað sér upp á þegar flóðið kom. Fjölskyldan tók hana með sér í leikhúsið, þar sem Krísa sýndi að hún var afbragðs leikkona. Um Krísu er sagt að fyrstu viðbrögð hennar við hvern þann sem ávarpar hana sé ótti við það að þá sé verið að kvarta yfir gæðum vinnu hennar.

Heimildir 
 

Múmínálfarnir
Markfruma

Markfruma boðefnis er fruma sem boðefnið hefur áhrif á. Sagt er að hún bregðist við boðefninu.

Líffræði
Réttindi samkynhneigðra, tvíkynhneigðra og transfólks eftir löndum

Réttindi samkynhneigðra, tvíkynhneigðra og transfólks eru mjög mismunandi eftir löndum. Í sumum löndum má fólk af sama kyni gifta sig en í öðrum er dauðarefsing fyrir að vera í sambandi við einhvern af sama kyni. Þessi réttindi eru mannréttindi og borgararéttindi. Ýmis lög geta átt við um samkynhneigða, tvíkynhneigða og transfólk en meðal annars eru lög um giftingu og skráða sambúð, ættleiðingu, foreldrahlutverk, lög gegn fordómum og hommafælni, jafnrétti fyrir innflytjendur, sami samræðisaldur fyrir fólk af öllum kynhneigðum og lög varðandi samkynhneigða, tvíkynhneigða og transfólk í herum.

Lög um réttindi samkynhneigðra, tvíkynhneigðra og transfólks eftir löndum

Afríka

Asía

Evrópa

Eyjaálfa

Karíbahafseyjar

Mið-Ameríka

Mið-Austurlönd

Norður-Ameríka

Suður-Ameríka 

Mannréttindi
Samkynhneigð
Kramarhús

Kramarhús er keilulaga skraut sem hengt er á jólatré. Það er oft gert úr pappír og límdur á hanki. Oft er kramarhúsið fyllt af sætindum eða kökum. Dæmi eru allt frá 1866 um kramarhús sem jólaskraut. Kramarhús var algengur umbúnaður um þær vörur kaupmanna.

Tengill 
 Historie-Online.dk

Jólasiðir
Brekka í Svarfaðardal

Brekka í Svarfaðardal er bær í dalnum að vestanverðu, um 6 km frá Dalvík og næsti bær utan við Grund. Grundarlækur, mikill skriðulækur, kemur úr Grundargili milli bæjanna en upptök hans eru í Nykurtjörn, hátt til fjalls. Ljósgil er annað lækjargil utan við Grundargilið. Þar upp af eru Hrafnabjörg. Brekka er allgóð bújörð og þar hefur verið búið allt frá landnámstíð. Þar bjuggu fyrst, samkvæmt Svarfdælu, Ásgeir rauðfeldur Herjólfsson og Iðunn Arnardóttir kona hans. Börn þeirra voru Yngveldur fagurkinn, Þorleifur jarlsskáld og Ólafur völubrjótur. Þessi fjölskylda kemur mjög við sögu í Svarfdælu og af Þorleifi er til sérstakur þáttur, Þorleifs þáttur jarlsskálds.

Snorri Sigfússon námsstjóri á Akureyri var ættaður frá Brekku eins og nafn ævisögu hans Ferðin frá Brekku gefur til kynna.

Dalvíkurbyggð
Svarfaðardalur
Útgerð

Útgerð er fyrirtæki sem rekur báta, til dæmis togara, til fiskveiða. Útgerð fylgir oft fiskvinnsla.

Fiskveiðar
Snorkurinn

Snorkurinn (s. Snork f. Niisku) er persóna í Múmínálfunum eftir finnlandssænska rithöfundin og teiknarann Tove Jansson. 

Hann er hinn gáfaði bróðir Snorkstelpunar og kemur bara fyrir í tveimur bókum, Halastjarnan og Pípuhattur galdrakarlsins. Snorkurinn er mikill skipuleggjandi. Meðal annars reynir hann að skipuleggja og leiða björgunarleiðangur og gerist dómari í réttarhöldunum milli galdrakarlsins og Þönguls og Þrasa í bókinni Pípuhattur galdrakarlsins.

Í japönsku teiknimynda sjónvarpsþáttunum er Snorkurinn með gleraugu og býr í gulu húsi ásamt systur sinni, Snorkstelpunni, í Múmíndal. Hann er uppfinningamaður og er stöðugt með nýjar uppfinningar í smíðum, samhliða eilífðarverkefni hanns, fljúgandi skipinu sem aldrei virðist ætla að virka.

Hvort einhver verulegur munur er á Múmínálfum og Snorkum kemur hvergi fram í sögum Tove og hún skýrði það aldrei út í lifandi lífi. Það eina sem er nefnt er í bókinni Halastjarnan, en þar kemur fram að Snorkar gætu skipt litum eftir skapi og eins eru þau systkinin bæði með hártopp. Ekki er því vitað hversvegna hún kaus að kalla þessar persónur tvem ólíkum nöfnum eða hvort hún leit svo á að um tvö aðskyld kyn væri að ræða.

Heimildir 
 

Múmínálfarnir
Taugaboðefni

Taugaboðefni er efni sem sumar taugafrumur nota til að framsenda taugaboð. Aðrar leiða rafboð beint sín á milli, án þess að til komi neitt boðefni.

Taugaboðefni
Chick-Fil-A

Chick-Fil-A er bandarísk skyndibitakeðja, stofnuð 1946. Aðal höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í úthverfi Atlanta, College Park, í Georgia í Bandaríkjunum.

Keðja sérhæfir sig í kjúklingasamlokum.

Árið 2012 rak Chick-Fil-A 1679 veitingastaði í 38 fylkjum Bandaríkjanna.

Tenglar 
 Vefsíða Chick-fil-A

Bandarískar skyndibitakeðjur
Stofnað 1946