alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Port Saíd

Port Saíd (arabíska: بور سعيد (umritað: Būr Saʻīd)) er hafnarborg á Miðjarðarhafsströnd Egyptalands, nyrst á Súeseiðinu við norðurenda Súesskurðsins. Íbúafjöldi er um hálf milljón.

Efnahagslíf borgarinnar byggir á fiskveiðum og iðnaði, eins og efnaiðnaði, matvælaiðnaði og tóbaksvinnslu. Borgin er líka mikilvæg útflutningshöfn fyrir aðrar egypskar vörur, eins og bómull og hrísgrjón. Hún er líka eldsneytisstöð fyrir skip sem fara um Súesskurðinn. Port Saíd er fríhöfn og vinsæll sumardvalarstaður.

Austan megin við skurðinn liggur systurborg Port Saíd, Port Fúad. Daglegar ferjur tengja borgirnar.

Borgir í Egyptalandi
Hafnarborgir
Súesflói

Súesflói (arabíska: Khalij as Suways) er sá vestari af tveimur norðurendum Rauðahafsins þar sem það skiptist við Sínaískaga. Hinn endinn liggur í Akabaflóa. Flóinn er 175 km langur að hafnarborginni Súes í norðurendanum, og liggur í sigdal sem hefur myndast fyrir um 40 milljón árum. Mörkin milli Afríku og Asíu liggja eftir miðjum flóanum og gegnum Súeseiðið.

Landafræði Egyptalands
Flóar
Eiði

''Eiði er einnig bær á Austurey í Færeyjum, sjá Eiði (þorp)

Eiði, landbrú eða grandi er mjó landræma, sem tengir tvo stærri landmassa.
Eiði henta vel til skipaskurðagerðar og liggja margir þekktir skipaskurðir einmitt í gegnum eiði, þar á meðal Panamaskurðurinn sem tengir Atlantshafið og Kyrrahafið gegnum Panamaeiðið og Súesskurðurinn sem tengir Miðjarðarhafið og Rauðahafið gegnum Súeseiðið.

Tengt efni 
 Sund (landslagsþáttur)

Tilvísanir
Súes

Súes (arabíska: السويس (umritað: as-Suwais)) er hafnarborg í Egyptalandi nyrst í Súesflóa við suðurenda Súesskurðsins. Íbúafjöldi er um 460 þúsund. Borgin er í 135 km fjarlægð frá Kaíró.

Bærinn var lagður í rúst og yfirgefinn í Sex daga stríðinu 1967, en endurbyggður eftir að skurðurinn opnaði að nýju 1975.

Borgir í Egyptalandi
Kaíró

Kaíró (arabíska: القاهرة, (umritað: al-Qāhirah)) er höfuðborg Egyptalands. Hún er fjölmennasta borg Afríku og fjórtánda fjölmennasta borg heims, með 20,5 milljónir íbúa á stórborgarsvæði sínu (2018). Borgin stendur á bökkum Nílar, og á eyjum úti í ánni rétt sunnan við þann stað þar sem hún skiptist í þrennt og rennur út í Nílarósa. Borgin liggur skammt frá höfuðborg Forn-Egypta, Memfis, sem var stofnuð um 3100 f.Kr.. Þar sem Kaíró stendur nú var fyrst byggt rómverskt virki kringum árið 150. Elsti hluti borgarinnar er á austurbakka árinnar en brýr tengja nú við borgarhlutana Gísa og Imbabah vestan megin árinnar. Kaíró er ein elsta borg í heimi.

Borgir í Egyptalandi
Höfuðborgir
Níl
Panamaeiðið

Panamaeiðið er eiði sem aðskilur Norður- og Suður-Ameríku. Álfurnar höfðu verið aðskildar frá því á Krít, þegar Pangea brotnaði upp. Þegar töluvert var liðið á plíósen-tímabilið, fyrir um 3,5 milljónum ára, varð til landbrú á milli meginlandanna þegar karabíska flekann rak til austurs og Panamaeiðið varð til.

Áhrif opnunar Panamaeiðsins var afar mikil á fánur Suður- og Norður-Ameríku, þar sem tegundablöndunin mikla átti sér stað. Áhrif myndunar Panamaeiðsins á loftslag á jörðinni voru mikil þar sem selta Atlantshafsins jókst og Golfstraumurinn fór af stað með djúpsjávarmyndun á mörkum Norður-Atlantshafs og Norður-Íshafs. Leiddi þetta til kólnunar á norðurhveli jarðar og vísaði veginn fyrir komu ísaldarinnar.

Eiði
Panama
Þvermál

Með Þvermáli er átt við mestu fjarlægð milli tveggja punkta á yfirborði hlutar.

Í evklíðsk rúmfræði á þvermál hrings við er lengd línu frá einum punkti á hringferlinum að öðrum í gegnum miðpunkt hringsins. 

Þvermál mengis í firðrúmi er minnsta yfirtala allra firða milli tveggja staka mengisins, þ.e. ef A er mengi í firðrúmi þá er talan sup { d(x, y) | x, y ∈ A } þvermál mengisins A.

Rúmfræði
Evklíðsk rúmfræði
Mengjafræði
Rzeszów

Rzeszów er 23. stærsta borg Póllands og höfuðborg Neðri-Karpatía sýslu. 

 Íbúafjöldi (2014): 183 664

Borgir í Póllandi
Dauðahaf

Dauðahaf eða Saltisjór (arabíska: البحر الميت,hebreska ים המלח) er lægsti sýnilegi punkturinn á yfirborði jarðar; yfirborð þess liggur 417,5 metra undir sjávarmáli. Það liggur á landamærum Ísraels, Vesturbakkans og Jórdaníu, í Sigdalnum mikla. Vatnið er dýpsta salttjörn heims. Það er 76 km að lengd, allt að 18 km breitt og 400 metra djúpt þar sem það er dýpst. Dauðahafið hefur ekkert afrennsli, þannig að allt sem í það rennur gufar upp.

Salttjarnir
Stöðuvötn í Ísrael
Stöðuvötn í Jórdaníu
Sigdalurinn mikli
Albertsvatn

Albertsvatn eða Albert Nyanza (eða Mobutu Sese Seko-vatn) er nyrst af Stóru vötnunum í Afríku og sjöunda stærsta vatn álfunnar. Það er staðsett nokkurn veginn á miðju meginlandinu, á landamærum Úganda og Lýðveldisins Kongó. Vatnið er 160 km langt, 30 km breitt og dýpst 51 metri. Yfirborð þess er 619 metra yfir sjávarmáli. Albertsvatn er hluti af vatnakerfi efri hluta Nílar. Meginaðrennsli vatnsins eru Viktoríuníl sem rennur þangað úr Viktoríuvatni, og Semlikiá sem rennur úr Játvarðsvatni inn í mýrarnar við suðurenda Albertsvatns. Úr Albertsvatni rennur Alberts-Níl sem heitir Fjalla-Níl eftir að hún rennur inn í Súdan.

Breski landkönnuðurinn Samuel White Baker varð fyrstur Evrópumanna til að finna vatnið og gaf hann því nafnið í heiðursskyni við Albert prins, eiginmann Viktoríu drottningar, en hann var þá nýlátinn. Síðar var vatnið opinberlega nefnt Mobutu Sese Seko-vatn í Saír og er ennþá nefnt því nafni í Austur-Kongó.

Sigdalurinn mikli
Stöðuvötn í Austur-Kongó
Stöðuvötn í Úganda
Stöðuvötn í Afríku
Bengalflói

Bengalflói er þríhyrnt hafsvæði eða gríðarstór flói í norðausturhluta Indlandshafs á milli Indlandsskaga og Andamaneyja við Malakkaskaga. Við norðurenda flóans er indverska ríkið Vestur-Bengal, sem flóinn dregur nafn af, og landið Bangladess. Í suðvestri er eyjan Srí Lanka (áður Seylon) og Andaman- og Níkóbareyjar marka flóann til austur. Austan megin við flóann eru Mjanmar (áður Búrma) á Malakkaskaga, en austan megin við Andamaneyjar, við strönd Taílands, er Andamanhaf.

Helstu ár sem renna í flóann norðanmegin eru Gangesfljót, Meghna og Brahmaputra, og suðvestanmegin Mahanadi, Godavari, Krishnafljót og Kaveri. Norðaustanmegin rennur fljótið Ayeyarwaddy út í flóann frá Mjanmar. Fljótin Ganges, Meghna og Brahmaputra renna öll um sömu árósa þar sem Sundarban fenjaviðarskógarnir eru.

Flóar
Indlandshaf
Landafræði Indlands
Landafræði Bangladess
Landafræði Mjanmar
Malakkaskagi

Malakkaskagi er langur skagi í Suðaustur-Asíu og syðsti punktur meginlands Asíu. Mjótt sund, Malakkasund, skilur suðurhluta skagans frá eyjunni Súmötru. Í austurátt, hinum megin við Suður-Kínahaf, er eyjan Borneó. Malakkaskagi er grennstur við Kraeiðið, þar sem einungis 44 km skilja Andamanhaf frá Taílandsflóa.

Skaginn skiptist milli eftirfarandi landa:
 Norðvesturhlutinn er syðsti hluti Mjanmar.
 Miðhlutinn er suðurhluti Taílands.
 Syðsti hluti skagans er hluti Malasíu og er kallaður Vestur-Malasía.
 Við suðurenda skagans er eyjan Singapúr.

Suðaustur-Asía
Skagar
Suður-Asía

Suður-Asía vísar til þeirra landa sem eru í Himalajafjöllum, á Indlandsskaga og nálægra eyríkja:

 Indland, Pakistan og Bangladess
 Ríkin í Himalajafjöllunum: Nepal og Bútan
 Eyríkin í Indlandshafi: Srí Lanka og Maldíveyjar

Öll þessi lönd eru aðilar að Samstarfi Suður-Asíuríkja SAARC.

Landfræðilega afmarkast þessi heimshluti af Himalajafjöllum í norðri og Arabíuhafi og Bengalflóa í suðri. Vesturmörk hans eru almennt talin liggja við Hindu Kush-fjallgarðinn á landamærum Pakistans og Afganistan.

Jarðfræðilega er þessi heimshluti á eigin jarðfleka; Indlandsflekanum, sem var aðskilinn frá Evrasíu þar til hann rakst á Evrasíuflekann og Himalajafjöll urðu til.

Suður-Asía
Kaspíahaf

Kaspíahaf er salt stöðuvatn á mörkum Evrópu og Asíu og langstærsta stöðuvatn í heims. Það þekur 371 þúsund km² svæði. Lönd sem eiga strandlengju að Kaspíahafi eru Rússland að norðan og norðvestan, Aserbaídjan að vestan, Íran að suðvestan og sunnan og Túrkmenistan og Kasakstan að norðan og austan. Þjóðflokkur Kaspa sem eitt sinn réð ríki sem hét Kaspía gaf nafn sitt sævi þessum. Kaspar mæltu tungu sem talið er hafi verið utan indóevrópskra mála og annarra málafjölskyldna en þó telja sumir að mál þeirra hafi mátt teljast til íranskra mála innan indóevrópskra mála.

Helstu borgir við Kaspíahaf eru:

 Aktau (áður Sjevsjenkó), Kasakstan
 Anzali, Íran
 Astara, Íran
 Astrakan, Rússlandi
 Atyrau (áður Gúrjev), Kasakstan
 Bakú, Aserbaídsjan
 Chalous, Íran
 Derbent, Rússland
 Túrkmenbasí (áður Krasnóvodsk), Túrkmenistan

Höf
Salttjarnir
Landafræði Rússlands
Landafræði Aserbaídsjan
Landafræði Íran
Landafræði Túrkmenistan
Landafræði Kasakstan
Betasundrun

Betasundrun er form geislavirkar sundrunar, sem sendir frá sér betaeind (annað hvort rafeind eða jáeind). Þegar um er að ræða rafeind, er sundrunin kölluð "beta mínus" (β−), en þegar um er að ræða jáeind, er hún kölluð "beta plús" (β+).

Ferli 
Í β− sundrun, veldur veiki kjarnakrafturinn klofnun nifteindar í róteind, rafeind og andfiseind: 
 

Í β+ sundrun, er róteind breytt í nifteind, jáeind og fiseind:
 

Ólíkt β− sundrun, getur β+ sundrun ekki gerst fyrir utan kjarna, því að massi nifteindar er meiri en massi róteindar. β+ sundrun getur því aðeins gerst í atómkjarna með háa bindiorku og fer sú orka beint í ferlið, sem breytir róteind í nifteind.

Ef róteindin og nifteindin eru hlutar atómkjarna, breyta þessi sundrunarferli einu frumefni yfir í annað. Til dæmis:
 (β− - Sesín breytist í Barín)

 (β+ - Natrín breytist í Neon)

Saga 
Rannsóknir á betahrörnun gáfu fyrstu vísbendinguna um tilvist fiseindar. Árið 1911 gerðu Lise Meitner og Otto Hahn tilraunir, sem sýndu fram á að orka rafeindar, sem varð til við betasundrun, hafði samfellt frekar en sundurlaust orkuróf. Þetta var sýnilega í mótsögn við lögmálið um varðveislu orkunnar, því að það virtist svo sem að orka tapaðist við betasundrun. Annað vandamál var það að eftir hrörnun varð spuni nitur-14 atóms einn, sem var í mótsögn við spá Ernest Rutherfords um spuna ½.

Í frægu bréfi, sem skrifað var af Wolfgang Pauli árið 1930, stakk hann upp á að betasundrun gæfi frá sér nýja rafhlutlausa eind, sem hann kallaði nifteind (enska: neutron), og að hún hefði hingað til einfaldlega ekki mælst. Árið 1931 endurskírði Enrico Fermi nifteindina og kallaði fiseind (enska: neutrino). Svo árið 1934 gaf hann út mjög árangursríkt líkan yfir betasundrun, þar sem fiseindir voru skapaðar.

Í sumum kjörnum er orkulega komið í veg fyrir betasundrun, og í sumum af þessum tilfellum getur kjarninn orðið fyrir tvívirkri betasundrun.

Betasundrun getur talist sem truflun eins og lýst er í skammtafræði, og fylgir því hinni Gullnu reglu Fermis.

Geislun
Samveldi sjálfstæðra ríkja

Samveldi sjálfstæðra ríkja (SSR) (rússneska: Содружество Независимых Государств (СНГ) er bandalag níu fyrrum Sovétlýðvelda: Armeníu, Aserbaísjan, Hvíta-Rússlands, Kasakstan, Kirgistan, Moldóvu, Rússlands, Tadsikistan og Úsbekistan.

Sambandið varð til við upplausn Sovétríkjanna og tilgangur þess var að auðvelda aðskilnað lýðveldanna. Ýmsir hafa þó haldið því fram að sambandið sé tæki Rússlands til að viðhalda áhrifum sínum í lýðveldunum. Frá stofnun hafa SSR-ríkin gert með sér marga samninga sem varða samstarf á sviði efnahagsmála, varnarmála og utanríkisstefnu.

Sambandið var stofnað 8. desember 1991 af leiðtogum Rússlands, Hvíta-Rússlands og Úkraínu.

Alþjóðastofnanir
Samveldi sjálfstæðra ríkja
San Marínó

San Marínó (ítalska: Repubblica di San Marino) er örríki í Evrópu, landlukt innan Ítalíu. Ríkið er í Appennínafjöllunum, á mörkum héraðanna Emilía-Rómanja og Marke og umlykur eitt fjall, sem heitir Monte Titano. Öll byggðin er í hlíðum og á toppi þessa fjalls. Ríkið stofnaði járnsmiðurinn heilagur Marínus árið 301 og það er því eitt af elstu lýðveldum heims í dag. Íbúar eru um 32 þúsund og landið er í efnahagslegu tilliti algerlega háð Ítalíu.

Höfuðborg landsins er San Marínó en fjölmennasti bærinn er Dogana með um sjö þúsund íbúa. San Marínó er fámennasta ríkið innan Evrópuráðsins sem það gerðist aðili að árið 1988. Landið gerðist aðili að Sameinuðu þjóðunum árið 1992. Það er ekki í Evrópusambandinu og er ekki hluti af evrusvæðinu þótt það noti evru sem gjaldmiðil. Helstu atvinnuvegir eru bankaþjónusta, rafeindatækni, keramikframleiðsla og ferðaþjónusta. San Marínó er eitt af auðugustu löndum heims með lítið atvinnuleysi og engar ríkisskuldir.

Stjórnsýsluskipting
San Marínó skiptist milli níu sveitarfélaga sem eru kölluð castelli („kastalar“). Hvert sveitarfélag hefur sinn höfuðstað og minni byggðir sem eru kallaðar frazioni („brot“).

Stærsti bærinn er Dogana sem er hluti af sveitarfélaginu Serravalle.

Sóknir
Í lýðveldinu eru 43 kirkjusóknir (curazie):
Cà Berlone, Cà Chiavello, Cà Giannino, Cà Melone, Cà Ragni, Cà Rigo, Cailungo, Caladino, Calligaria, Canepa, Capanne, Casole, Castellaro, Cerbaiola, Cinque Vie, Confine, Corianino, Crociale, Dogana, Falciano, Fiorina, Galavotto, Gualdicciolo, La Serra, Lesignano, Molarini, Montalbo, Monte Pulito, Murata, Pianacci, Piandivello, Poggio Casalino, Poggio Chiesanuova, Ponte Mellini, Rovereta, San Giovanni sotto le Penne, Santa Mustiola, Spaccio Giannoni, Teglio, Torraccia, Valdragone, Valgiurata og Ventoso.

Íþróttir
Knattspyrna er vinsælasta íþróttagreinin í San Marínó. Fimmtán félög taka þátt í deildarkeppni landsins og fá sigurvegararnir þátttökurétt í keppnum UEFA. Jafnframt var til ársins 2019 starfrækt í landinu félagið San Marino Calcio sem keppti í neðri deildunum á Ítalíu. Árið 1988 fékk San Marínó aðild að UEFA og FIFA og lék sinn fyrsta opinbera landsleik tveimur árum seinna. Landsliðið vann sinn fyrsta og eina sigur í vináttuleik gegn Liechtenstein árið 2004. Þrívegis hefur liðið náð jafntefli í leikjum í forkeppni EM eða HM, þar á meðal gegn Tyrkjum árið 1993.

Nafn San Marínó er órofa tengt sögu Formúlu 1 keppninnar, en San Marínó-kappaksturinn var hluti af keppninni frá 1981 til 2006. Sjálf keppnisbrautin var þó utan landamæra San Marínó.

San Marino Baseball Club er eitt öflugasta hafnaboltalið Ítalíu og hefur unnið ítalska meistaratitilinn nokkrum sinnum og orðið Evrópumeistari í greininni.

San Marínó tók fyrst þátt á Ólympíuleikunum árið 1960 í Rómarborg og vetrarleikunum 1976 í Insbruck. Besti árangur íþróttamanns frá San Marínó á Ólympíuleikum er fjórða sæti sem Alessandra Perilli náði í riffilskotfimi í Lundúnum 2012.

Heimildir 
 Thor Vilhjálmsson, Hvað er San Marino? Ferðaþættir og fleira, Reykjavík : Ísafoldarprentsmiðja, 1973

Tenglar 
 
 San Marínó; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1949

 
Örríki
Landlukt lönd
Kulborðseyjar

Kulborðseyjar (enska: Windward Islands) eru syðstu eyjarnar í Antillaeyjaklasanum í Karíbahafi og draga nafn sitt af því að þær eru meira kulborðs en Hléborðseyjar (enska: Leeward Islands), þar sem ríkjandi vindátt er sunnanátt.

Nafnið var líka notað yfir breska nýlendu frá 1833 til 1960 sem náði yfir eyjarnar Grenada, Sankti Lúsíu, Sankti Vinsent, Grenadíneyjar, Barbados (til 1885 þegar hún varð sérstök nýlenda), Tóbagó (til 1889 þegar hún sameinaðist Trinídad) og Dóminíku (frá 1940, en áður tilheyrði hún Hléborðseyjum).

Kulborðseyjar eru:
 Martiník
 Sankti Lúsía
 Barbados
 Sankti Vinsent
 Grenadíneyjar
 Grenada
 Trínidad
 Tóbagó

Eyjar í Karíbahafi
Grenada

Grenada (opinbert heiti State of Grenada) er eyríki í suðausturhluta Karíbahafsins og nær, auk eyjunnar Grenada, yfir syðsta hluta Grenadíneyja. Það er norðan við Trínidad og Tóbagó og sunnan við Sankti Vinsent og Grenadíneyjar. Grenada er hluti Kulborðseyja sem eru syðstar Antillaeyja.

Grenada er einn af stærstu framleiðendum múskats í heimi. Íbúar eru um 108 þúsund (2012) og þar af býr tæpur þriðjungur í höfuðborginni St. George's. Langflestir íbúa Grenada eru afkomendur afrískra þræla sem voru fluttir til eyjarinnar til að vinna á plantekrum. Yfir helmingur er kaþólskur. Þjóðarfugl Grenada er grenadadúfan sem er í útrýmingarhættu. 

Grenada var byggð Karíbum þegar Frakkar stofnuðu þar nýlendu árið 1649. Frumbyggjum eyjarinnar var nánast útrýmt eftir átök við frönsku landnemana árið 1654. Bretar lögðu eyjuna undir sig í Sjö ára stríðinu árið 1762 og fengu hana í sinn hlut með Parísarsáttmálanum árið eftir. Grenada var gerð að krúnunýlendu árið 1877. Eyjan var hluti af Sambandsríki Vestur-Indía frá 1958 til 1974 en það ár fékk hún sjálfstæði. Í kjölfar herforingjabyltingar árið 1983 gerðu Bandaríkin innrás sem var harðlega gagnrýnd af alþjóðasamfélaginu. Eftir innrásina tók eldri stjórnarskrá landsins aftur gildi. Eyjan varð fyrir tveimur stórum fellibyljum árin 2004 og 2005 sem ollu gríðarlegu tjóni.

Landafræði
Grenada er stærst Grenadíneyja. Smærri eyjar eru meðal annars Carriacou, Petit Martinique, Ronde Island, Caille Island, Diamond Island, Large Island, Saline Island og Frigate Island. Langflestir búa á Grenada þar sem stærstu bæir landsins eru, höfuðborgin St. George's, Grenville og Gouyave. Stærsta byggðin utan Grenada er Hillsborough á Carriacou. 

Eyjarnar eru eldfjallaeyjar og miðbik Grenada er mjög fjalllent. Hæsta fjallið er Mount St. Catherine sem nær 840 metra hæð. Margar ár renna úr fjöllunum til sjávar. Á eyjunum ríkir hitabeltisloftslag með heitt og rakt regntímabil og þurrkatímabil með svölum staðvindum. Grenada er syðst í fellibyljabeltinu og hefur aðeins orðið fyrir þremur fellibyljum á síðustu hálfri öld.

Íþróttir
Langvinsælasta íþróttin á Grenada er krikket en á alþjóðavettvangi keppa íbúar landsins undir merkjum Vestur-Indía í greininni. Heimsmeistarakeppnin í krikket var haldin í Vestur-Indíum árið 2007 og fóru nokkrir kappleikir fram í St. George´s. Telst það stærsti íþróttaviðburðurinn í sögu þjóðarinnar.

Grenada hefur tekið þátt í Ólympíuleikunum allt frá leikunum Los Angeles 1984. Flestir keppendur landsins hafa tekið þátt í frjálsum íþróttum. Spretthlauparinn Kirani James hlaut gullverðlaun í 400 metra hlaupi í Lundúnum 2012 og silfur í sömu grein í Ríó 2016.

Tilvísanir

Grenada
Álandseyjar

Álandseyjar eða Áland (sænska Åland; finnska Ahvenanmaa) eru sjálfstjórnarsvæði undir finnskum yfirráðum á Eystrasalti mitt á milli Svíþjóðar og Finnlands. Álandseyjar telja í heildina um 6.500 eyjar og sker en hinir sænskumælandi íbúar búa langflestir á stærstu eynni, Fasta Åland. Það var samkvæmt ákvörðun Þjóðabandalagsins árið 1921 sem Álandseyjar fengu sjálfsstjórn en áður höfðu íbúar eyjanna sóst eftir því að segja skilið við Finnland og verða hluti af Svíþjóð.

Sumir Álandseyingar vilja kljúfa sig frá Finnlandi og gerast sjálfstætt land. Stjórnmálaflokkurinn Ålands Framtid eða Framtíð Álandseyja berst hart fyrir því og hlaut 1.069 atkvæði (8,1 %) í þingkosningunum á Álandseyjum 2007 og fékk 2 þingmenn af 30.

Stjórnsýsla 
Stjórn Álandseyja er í höndum landshlutastjórnar sem ber ábyrgð gagnvart lögþingi Álandseyja. Landstjóri er fulltrúi finnsku ríkisstjórnarinnar. Að auki eiga Álandseyjar einn fastan fulltrúa á finnska þinginu.

Sveitarfélög

Tenglar 
 Tölfræðiupplýsingar um Álandseyjar á Norden.org
 
 

Álandseyjar
Héruð Finnlands
Francis Drake

Sir Francis Drake (um 1540 – 28. janúar 1596) var enskur sjóræningi og stjórnmálamaður á Elísabetartímanum. Hann stundaði sjórán (með leyfi drottningar) og herjaði á spænsk skip í Karíbahafi þar sem hann varð frægur fyrir að ná Silfurlestinni við Nombre de Dios árið 1573. Hann var fyrsti Englendingurinn sem sigldi umhverfis jörðina 1577 til 1580 á skipi sínu Gullnu hindinni og var sleginn til riddara við heimkomuna. Hann var varaaðmíráll yfir enska flotanum sem sigraði Flotann ósigrandi árið 1588. Athafnir hans áttu þátt í að auka vald breska flotans á Atlantshafinu og brjóta á bak aftur einokun Spánverja á verslun og flutningi góðmálma frá Nýja heiminum. Hann varð þjóðhetja í Englandi í lifanda lífi, en lést að lokum úr blóðkreppusótt eftir nokkra erfiða ósigra gegn Spánverjum í Karíbahafi.

Tenglar 

Drake, Francis
Drake, Francis
Drake, Francis
Nombre de Dios

Nombre de Dios (spænska: nafn guðs) er hafnarbær á Atlantshafsströnd Panama við mynni Río Chagres.

Bærinn var upphaflega stofnaður sem spænsk nýlenda árið 1510 af Diego de Nicuesa og var fyrsta byggð Evrópumanna á Panamaeiðinu. Bærinn var alla tíð illa staðsettur við hliðina á mýri og illverjanlegur árásum. Hann var fram á 17. öld viðkomustaður spænska Gullflotans og Silfurlestarinnar, múldýralestar sem flutti góðmálma úr námum inni í landi. 1572 rændi enski sjóræninginn Francis Drake bæinn og náði Silfurlestinni á sitt vald árið eftir. Á 17. öld tók Portobello við hlutverki áfangastaðar Gullflotans. Bærinn er enn til, en er nú miklu minni en hann var á 16. öld.

Fyrir gerð Panamaskurðarins var Nombre de Dios fyrsti áfangastaður skipa sem fóru erfiða leið yfir Panamaeiðið um röð áa og stöðuvatna. Höfn bæjarins er fræg fyrir mikinn fjölda skipsflaka sem liggja þar.

Bæir í Panama
Hafnarborgir
Tvívirk betasundrun

Tvívirk betasundrun er form geislavirkar sundrunar, þar sem tvær nifteindir í atómkjarnanum klofna í róteindir og tvær rafeindir og tvær andfiseindir. Þetta ferli er táknað sem ββ.

Ferli 
Í β− sundrun, hrörna óstöðugir kjarnar með því að breyta nifteind úr kjarnanum í róteind og gefa frá sér rafeind og andfiseind. Til að gera betasundrun mögulega, þarf kjarninn sem að breyst er í að hafa hærri bindiorku en upprunalegi kjarninn. Í sumum kjörnum, eins og til dæmis german-76, hefur kjarninn sem er einni atómtölu hærri en það, lægri bindiorku og kemur það því í veg fyrir β− sundrun. Á hinn bóginn, hefur kjarninn sem að er tveimur atómtölum fyrir ofan, selen-76, hærri bindiorku og er því tilfelli tvívirkt betasundrunarferli mögulegt.

Fiseindalaus tvívirk betasundrun 
Ferlinu sem að lýst er að ofan er einnig þekkt sem tvífiseinda tvívirk betasundrun, því að gefur það frá sér tvær fiseindir. Ef að fiseindir eru Majorana-eindir, sem að þýðir að andfiseindin og fiseindin eru sama eindin, þá er möguleiki fyrir hendi að fiseindalaus tvívirk betasundrun gerist. Í því ferli eyðast báðar fiseindirnar skömmu eftir að þær verða til, þannig að samtals hreyfiorka rafeindanna tveggja er nákvæmlega munurinn á bindiorku upprunalegu og endanlegu kjarnanna. Stungið hefur verið upp á nokkrum tilraunum til að leita að fiseindalausri tvívirkri betasundrun, vegna þess að staðfesting á henni myndi gefa til kynna að fiseindir væru vissulega Majorana-eindir og væri því hægt að reikna út massa þeirra.
1572

Árið 1572 (MDLXXII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Ormi Sturlusyni vikið úr lögmannsembætti í annað sinn.

Fædd

Dáin

Opinberar aftökur
 Sigríður Guðmundardóttir tekin af lífi á Kópavogsþingi fyrir dulsmál.

Erlendis 
 25. maí - Gregoríus XIII (Ugo Boncompagni) varð páfi.
 9. júní - Hinrik 3. varð konungur Navarra.
 20. júlí - Friðrik 2. Danakonungur gekk að eiga frænku sína, Soffíu af Mecklenburg.
 19. ágúst - Hinrik 3. af Navarra giftist Margréti af Valois, systur Karls 9. Frakkakonungs.
 24. ágúst - Bartólómeusarvígin í París. Kaþólikkar myrtu þúsundir húgenotta samkvæmt skipun Karls 9.. Hinrik Navarrakonungur, mágur konungs, slapp naumlega.
 9. nóvember - Umsátrið um Sancerre hófst. Kaþólikkar settust um Sancerre, virkisborg í Mið-Frakklandi sem húgenottar réðu. Umsátrið stóð í nærri átta mánuði.
 Poul Huitfeldt var gerður að ríkisstjóra í Noregi.

Fædd
 7. mars - Johann Bayer, þýskur stjörnufræðingur (d. 1625).
 31. mars - John Donne, enskur rithöfundur (d. 1631).
 11. júní - Ben Jonson, enskt leikskáld (d. 1637). 
 Cornelius Drebbel, hollenskur uppfinningamaður (d. 1633). 
 Bartholomew Gosnold, enskur landkönnuður og sjóræningi (d. 1607).

Dáin
 1. maí - Heilagur Píus V páfi (f. 1504).
 9. júní - Jóhanna 3., drottning Navarra og móðir Hinriks 4. Frakkakonungs (f. 1528).
 24. ágúst - Gaspard de Coligny, franskur húgenottaleiðtogi (f. 1519)
 24. september - Túpac Amaru, síðasti leiðtogi Inkanna.

Tilvísanir 

1572
1571-1580
Makedónía (aðgreining)

Makedónía getur átt við:
 Lýðveldið Norður-Makedónía, sjálfstætt ríki sem áður var hluti Júgóslavíu,
 gríska héraðið Makedóníu,
 landsvæðið Makedóníu sem nær yfir bæði,
 hið forna ríki Makedóníu sem var þar.

Landlukt lönd