alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Podocarpus chingianus

Podocarpus chingianus er sígrænt tré frá Kína.

Tilvísanir 

Gagnviðarætt
Cheirolepidiaceae

Cheirolepidiaceae er ætt steingerfðra barrtrjáa. Þau voru með einkennandi frjókornagerð.

Tilvísanir 

Barrtré
útdauðar tegundir
Callitris

Callitris er ættkvísl barrtrjáa í Cupressaceae (Grátviðarætt). Viðurinn er léttur, mjúkur og ilmandi. Hann er einnig þolinn gegn termítum.

Þetta eru átján tegundir sígrænna runna eða trjáa, þrjár frá Nýju-Kaledóníu, hinar allar ættaðar frá Ástralíu.

Tegundir

Ættkvíslin inniheldur eftirfarandi tegundir:

 Callitris baileyi – SA- QLD, NA- NSW
 Callitris canescens – S- WA, S- SA
 Callitris columellaris – suðaustur QLD
 Callitris drummondii – S- WA
 Callitris endlicheri – NSW, QLD, VIC (á hæðum)
 Callitris glaucophylla - NSW, Qld, SA, NT, WA 
 Callitris intratropica - NT 
 Callitris macleayana – QLD, NSW
 Callitris monticola – QLD, NSW
 Callitris muelleri – NSW
 Callitris neocaledonica – Nýja-Kaledónía
 Callitris oblonga – NSW, TAS
 Callitris pancheri – Nýja-Kaledónía
 Callitris preissii – SA, VIC, WA, NSW
 Callitris rhomboidea – NSW, QLD, VIC
 Callitris roei – S- WA
 Callitris sulcata – Nýja-Kaledónía
 Callitris verrucosa – SA, VIC, WA, NSW, QLD

Tilvísanir og tenglar

 Gymnosperm Database - Callitris
 Arboretum de Villardebelle - Photos of cones

Barrtré
Callitris pancheri

Callitris pancheri er barrtré af einisætt (Cupressaceae). Það var áður haft í eigin ættkvísl (Neocallitropsis pancheri), en nýlegar rannsóknir benda til að það eigi heima í ættkvíslinni Callitris.

Það finnst einvörðungu í Nýju-Kaledóníu.

Myndir

Tilvísanir

Barrtré
Andri Fannar Baldursson

Andri Fannar Baldursson (fæddur 10. janúar 2002) er íslenskur knattspyrnumaður sem spilar fyrir Bologna F.C. 1909 á Ítalíu og íslenska landsliðið. 

Andri spilaði sinn fyrsta leik fyrir Bologna þegar hann kom inn á sem varamaður í febrúar 2020 gegn Udinese.

Íslenskir knattspyrnumenn
Má ekki elska þig

Má ekki elska þig er þriðja smáskífa (þriðja kynningarlag) plötunnar Bláturnablús með Gillon. 
Lagið var samið snemma árs 2016 og kom svo út þann 22. apríl 2021. 
Upptökustjórn er í höndum Sigfúsar Arnars Benediktssonar og er tekið upp í stúdíóinu hans, Stúdíó Benmen á Sauðárkróki.
Þeir Sigfús og höfundur lags og texta (Gísli Þór Ólafsson) spila á öll hljóðfærin í laginu, Gísli á kassagítar, bassa og söng og Sigfús á trommur, rafmagnsgítar og hljómborð.

Þann 25. apríl 2021 var lagið frumflutt í útvarpi í þættinum Rokkland á Rás 2.

Þann 29. apríl 2021 birtist lagið á Spotify í gegnum Dreifir.is og um leið á öðrum helstu streymisveitum.

Ytri tenglar 

Má ekki elska þig á Youtube

Má ekki elska þig á Spotify

Íslenskar smáskífur
Kosningar í Bandaríkjunum 1972

Kosningar í Bandaríkjunum fóru fram þann 7. nóvember árið 1972.
 Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1972
 Öldungadeildarkosningar í Bandaríkjunum 1972
 Fulltrúadeildarkosningar í Bandaríkjunum 1972
 Fylkisstjórakosningar í Bandaríkjunum 1972

 
1972
1972
Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1972

Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1972 fóru fram þriðjudaginn 7. nóvember 1972. Richard Nixon sitjandi forseti og Spiro Agnew sitjandi varaforseti unnu sigur á George McGovern öldungadeildarþingmanni fyrir Suður-Dakóta og Sargent Shriver sendiherra á Frakklandi.

Niðurstöður

Sjá einnig
 Kosningar í Bandaríkjunum 1972

Tilvísanir 

 
Kosningar í Bandaríkjunum 1972
1972
Njóla (bók)

Njóla er heimspekirit um leit að tilgangi heimsins eftir Björn Gunnlaugsson sem kom fyrst út í Reykjavík árið 1882. Verkið er í bundnu máli, fræðiljóð  eða fræðidrápa þar sem inntakið er náttúrufræði heimspeki og guðfræði. Njóla fjallar um tilgang  heimsins eða alheimsáformið (teleologia mundi) og reynir höfundur að ráða tilganginn af því hvert skipulag heimsins er. Njóla samanstendur af af 528 erindum sem flest eru ort undir ferskeyttum hætti en nokkur undir gagaraljóðum.

Njóla skiptist í  þessa fimm kafla:
  Heimurinn skoðaður að nóttu
 Alheimsáformið uppleitast og finnst að vera lífið og ódauðleikinn
  Prófun hins fundna alheimsáforms eða lífsglæðingin á vorum hnetti
  Ný staðfesting hins fundna alheimsáforms eða tilgángur og myndun alls líkamlegs efnis fyrir mótspyrnu, samloðun og þýngd.
 Hátignin í alheimsáforminu.

Njóla var vinsæl meðal almennings og var nokkrum sinnum endurútgefin og hafði áhrif í bókmenntum.

Heimildir
 Gunnar Harðarsson, Njóla og íslensk heimspeki Skírnir - Vor (01.04.1990)
 Einar H. Guðmundsson. “Björn Gunnlaugsson og náttúruspekin í Njólu.” Ritmennt : 2003, pp. 9–78.
 Stefán Einarsson. “Um Upptök Njólu.” Skírnir, 1952, pp. 206–208.
 Björn Gunnlaugsson, and Jón Árnason. Njóla Eða Hugmynd Um Alheimsáformið. 2. útgáfa ed., 1853.
Heimspekileg ritverk
Bókaárið 1882
Callitris baileyi

Callitris baileyi er barrtré af einisætt (Cupressaceae)

Það finnst einvörðungu í Ástralíu.

Tilvísanir

Barrtré
Callitris canescens

Callitris canescens er barrtré af einisætt (Cupressaceae)

Það finnst einvörðungu í Ástralíu.

Tilvísanir

Barrtré
Callitris columellaris

Callitris columellaris er barrtré af einisætt (Cupressaceae)

Það finnst einvörðungu í Ástralíu.

Tilvísanir

Barrtré
Callitris drummondii

Callitris drummondii er barrtré af einisætt (Cupressaceae)

Það finnst einvörðungu í Ástralíu.

Tilvísanir

Barrtré
Callitris endlicheri

Callitris endlicheri er barrtré af einisætt (Cupressaceae)

Það finnst einvörðungu í Ástralíu.

Tilvísanir

Barrtré
Callitris neocaledonica

Callitris neocaledonica er barrtré af einisætt (Cupressaceae)

Það finnst einvörðungu á Nýju-Kaledóníu.

Tilvísanir

Barrtré
Purkey

Purkey (hét til forna Svíney) er eyja í Hvammsfirði í Dalasýslu og þar var mikill búskapur áður fyrr. Purkey er stór eyja, skeifulaga, og veit opið á skeifunni að Klakkeyjum. Sagt er að írskir kaupmenn hafi til forna lagt skipum sínum í Purkey og eyjabændur og bændur af ströndinni hafi komið og verslað við þá.

Í Purkey er að finna athyglisvert stuðlaberg þar eð stuðlarnir liggja láréttir í berginu en ekki lóðréttir eins og í öðrum stuðlabergslögum á Íslandi. Að sjá er stuðlabergið einsog köflótt því rákirnar í því liggja bæði lárétt og lóðrétt. 

Breiðafjarðareyjar‎
Callitris sulcata

Callitris sulcata er barrtré af einisætt (Cupressaceae)

Það finnst einvörðungu á Nýju-Kaledóníu.

Tilvísanir

Barrtré
Callitris oblonga

Callitris oblonga er barrtré af einisætt (Cupressaceae)

Það finnst einvörðungu í Ástralíu.

Tilvísanir

Barrtré
Callitris roei

Callitris roei er barrtré af einisætt (Cupressaceae)

Það finnst einvörðungu í Ástralíu.

Tilvísanir

Barrtré
Callitris preissii

Callitris preissii er barrtré af einisætt (Cupressaceae)

Það finnst einvörðungu á Rottnest-eyju við vestur-Ástralíu.

Tilvísanir

Barrtré
Callitris verrucosa

Callitris verrucosa er barrtré af einisætt (Cupressaceae)

Það finnst einvörðungu í Ástralíu.

Tilvísanir

Barrtré
Callitris muelleri

Callitris muelleri er barrtré af einisætt (Cupressaceae)

Það finnst einvörðungu í Ástralíu.

Tilvísanir

Barrtré
Callitris monticola

Callitris monticola er barrtré af einisætt (Cupressaceae)

Það finnst einvörðungu í Ástralíu.

Tilvísanir

Barrtré
Callitris macleayana

Callitris macleayana er barrtré af einisætt (Cupressaceae)

Það finnst einvörðungu í Ástralíu.

Tilvísanir

Barrtré
Diselma

Diselma er ættkvísl barrtrjáa í Cupressaceae (Grátviðarætt) með eina núlifandi tegund: Diselma archeri. Hún er einlend í Tasmaníu.

Tilvísanir

Barrtré
Fitzroya

Fitzroya er ættkvísl barrtrjáa í Cupressaceae (Grátviðarætt) með eina núlifandi tegund: Fitzroya cupressoides. Hún er ættuð frá suðurhluta Andesfjalla. Hún nefnis "lawal" á máli innfæddra (Mapuche indíána).

Tilvísanir

Barrtré
Pilgerodendron

Pilgerodendron er ættkvísl barrtrjáa í Cupressaceae (Grátviðarætt) með eina núlifandi tegund: Pilgerodendron uviferum. Hún er ættuð frá suðurhluta Suður-Ameríku, og er eitt af suðlægustu barrtrjám í heimi. Viðurinn er verðmætur vegna þols gegn fúa.

Tilvísanir

Barrtré
Tetraclinis

Tetraclinis er ættkvísl barrtrjáa í Cupressaceae (Grátviðarætt) með eina núlifandi tegund: Tetraclinis articulata. Hún er ættuð frá Miðjarðarhafssvæðinu.

Tilvísanir

Barrtré
Callitroideae

Callitroideae er undirætt í einisætt (Cupressaceae).

Tilvísanir

Barrtré
Kosningar í Bandaríkjunum 1968

Kosningar í Bandaríkjunum fóru fram þann 5. nóvember árið 1968.
 Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1968
 Öldungadeildarkosningar í Bandaríkjunum 1968
 Fulltrúadeildarkosningar í Bandaríkjunum 1968
 Fylkisstjórakosningar í Bandaríkjunum 1968

 
1968
1968
Kosningar í Bandaríkjunum 1964

Kosningar í Bandaríkjunum fóru fram þann 3. nóvember árið 1964.
 Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1964
 Öldungadeildarkosningar í Bandaríkjunum 1964
 Fulltrúadeildarkosningar í Bandaríkjunum 1964
 Fylkisstjórakosningar í Bandaríkjunum 1964

 
1964
1964
Kosningar í Bandaríkjunum 1960

Kosningar í Bandaríkjunum fóru fram þann 8. nóvember árið 1960.
 Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1960
 Öldungadeildarkosningar í Bandaríkjunum 1960
 Fulltrúadeildarkosningar í Bandaríkjunum 1960
 Fylkisstjórakosningar í Bandaríkjunum 1960

 
1960
1960
Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1968

Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1968 fóru fram þriðjudaginn 5. nóvember 1968. Richard Nixon fyrrverandi varaforseti og Spiro Agnew fylkisstjóri Maryland unnu sigur á Hubert Humphrey varaforseta og Edmund Muskie öldungadeildarþingmanni fyrir Maine; og George Wallace fyrrverandi fylkisstjóra Alabama og Curtis LeMay flughershöfðingja.

Niðurstöður

Sjá einnig
 Kosningar í Bandaríkjunum 1968

Tilvísanir 

 
Kosningar í Bandaríkjunum 1968
1968
Laugavegur 21

Laugavegur 21 er friðað hús við Laugarveg í Reykjavík. Húsið var byggt árið 1884, Magnús Pálsson múrari lét byggja húsið en yfirsmiður við bygginguna var Ole Johan Haldorsen (Óli  norski) og bjó Óli og fjölskylda hans í húsinu fram yfir 1970.  Húsið var einlyft og byggt af bindingi sem var múrað í með múrsteini. Óli stækkaði og hækkaði húsið. Hann stundaði vagnasmíði. Hann lét gera brunn í kjallara hússins sem var notaður til að leskja í honum kalk. Þorlákur R. Haldorsson sonarsonur Óla opnaði listagallerí í húsinu árið 1964. Kaffi Hljómalind var í húsinu um tíma. Margs konar starfsemi hefur verið í húsinu.

Heimildir

 Laugavegur 21 (Minjastofnun)
 Veröld sem var, Vikan - 2. Tölublað (13.01.1977)
 Johanne Karoline Haldorsen minningarorð, Morgunblaðið - 145. tölublað (30.06.1960)
 Þorlákur R. Haldorsen listmálari minningarorð, Morgunblaðið - 134. tölublað (16.06.1989)
 Freyja Jónsdóttir, Laugavegur 21, Dagur - Tíminn Reykjavík - 64. tölublað - Íslendingaþættir 
Freyja Jónsdóttir, Laugavegur 21 Morgunblaðið  (23.04.2002)
 Mynd af Laugaveg 21 (Kaffi Hljómalind) á Europeana.eu
Laugavegur
Kosningar í Bandaríkjunum 1956

Kosningar í Bandaríkjunum fóru fram þann 6. nóvember árið 1956.
 Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1956
 Öldungadeildarkosningar í Bandaríkjunum 1956
 Fulltrúadeildarkosningar í Bandaríkjunum 1956
 Fylkisstjórakosningar í Bandaríkjunum 1956

 
1956
1956
Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1964

Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1964 fóru fram þriðjudaginn 3. nóvember 1964. Lyndon B. Johnson sitjandi forseti og Hubert Humphrey öldungadeildarþingmaður fyrir Minnesota unnu sigur á Barry Goldwater öldungadeildarþingmanni fyrir Arizona og William E. Miller fulltrúadeildarþingmanni fyrir New York.

Niðurstöður

Sjá einnig
 Kosningar í Bandaríkjunum 1964

Tilvísanir 

 
Kosningar í Bandaríkjunum 1964
1964
Annalena Baerbock

Annalena Baerbock (f. 15. desember 1980) er þýsk stjórnmálakona og núverandi utanríkisráðherra Þýskalands. Hún hefur verið annar tveggja leiðtoga þýsku Græningjanna ásamt Robert Habeck frá árinu 2018. Hún var jafnframt frambjóðandi Græningja til embættis kanslara Þýskalands fyrir þingkosningar landsins í september 2021 og var álitin fyrsta kanslaraefni Græna flokksins með raunhæfa möguleika á að ná kjöri í embættið.

Annalena Baerbock hefur setið á þýska sambandsþinginu fyrir Brandenborgarkjördæmi frá árinu 2013. Hún var meðlimur í flokksráði Græningjanna frá 2012 til 2015 og var leiðtogi landsdeildar flokksins í Brandenborg frá 2009 til 2013.

Æviágrip

Menntun 
Baerbock nam stjórnmálafræði við Hamborgarháskóla frá 2000 til 2004 og útskrifaðist með mastersgráðu í þjóðarétti við Hagfræði- og stjórnmálafræðiháskólann í London árið 2005. Frá 2009 til 2013 bjó hún sig undir doktorsnám í þjóðarétti við Fríháskólann í Berlín en hefur til þessa dags ekki lokið gráðunni.

Stjórnmálaferill 
Baerbock var leiðtogi Sambandsins 90/Græningjanna í Brandenborg frá 2009 til 2013. Hún var kjörin á þýska sambandsþingið árið 2013 og endurkjörin árið 2017. Hún var talsmaður flokksins í loftslagsmálum.

Kjör í formennsku Græningjanna 
Baerbock er talin tilheyra raunræisvæng Græningjaflokksins. Hún var kjörin annar formaður Sambandsins 90/Græningjanna þann 28. janúar 2018 með 97,1%. Robert Habeck var kjörinn meðformaður flokksins ásamt Baerbock. Sem leiðtogar hafa Baerbock og Habeck reynst farsælt og vinsælt tvíeyki og undir þeirra stjórn hafa Græningjarnir mælst með þremur fylgishæstu stjórnmálaflokkum Þýskalands þökk sé raunsærri nálgun þeirra og sáttastefnu.

Kosningaárángur Græningja á formannstíð Baerbock og Habeck hefur vakið mikla athygli og hefur leitt til umræðu um að þau gætu orðið eftirmenn Angelu Merkel á kanslarastól. Velgengni þeirra hefur verið tengd við aukið fylgi umhverfishreyfinga í Evrópu.

Þann 19. apríl 2021 var Baerbock formlega valin sem kanslaraefni Græningja í þingkosningum Þýskalands 2021.

Skoðanir 
Annalena Baerbock hefur reynt að staðsetja Græningjaflokkinn sem „borgaralegan flokk“. Hún skilgreinir sig hvorki til vinstri né hægri en styður bæði Evrópusambandið og markaðshagkerfið. Hún hefur einnig lýst yfir vilja til þess að mynda samsteypustjórn með Kristilegum demókrötum.

Baerbock hefur einkum sótt fylgi sitt til ungra kjósenda. Árið 2018 var einn af hverjum fjórum kjósendum Græningja á áldrinum 18 til 24 ára, sem var 12 % hlutfallshækkun á fimm árum.

Græningjarnir eru á móti lagningu olíuleiðslunnar Nord Stream 2 á milli Þýskalands og Rússlands og hafa látið þau orð falla að „aðeins kerfi Pútíns græði á henni“ og að hún „grafi undan utanríkisstefnu Þýskalands“.

Umfjöllun 
Árið 2021 taldi miðillinn Politico Baerbock meðal 28 voldugustu einstaklinga í Evrópu og þann þriðja voldugasta í flokknum Dreamers („dreymendur“).

Einkahagir 
Baerbock er gift stjórnmálaráðgjafanum Daniel Holefleisch og á með honum tvær dætur sem fæddar eru árin 2011 og 2015. Þau búa í Potsdam í Brandenborg.

Tilvísanir

Utanríkisráðherrar Þýskalands
Actinostrobus

Actinostrobus er ættkvísl barrtrjáa í Cupressaceae (Grátviðarætt).

Tegundir
Þrjár tegundir eru í ættkvíslinni, allar frá Vestur-Ástralíu:

Nánustu ættingjar Actinostrobus eru Callitris og Widdringtonia frá Ástralíu.

Tilvísanir og tenglar

Farjon, A. (2005). Monograph of Cupressaceae and Sciadopitys. Royal Botanic Gardens, Kew. .
Gymnosperm Database - Actinostrobus
Arboretum de Villardebelle - Photos of cones

Barrtré
Calocedrus

Calocedrus er ættkvísl barrtrjáa í Cupressaceae (Grátviðarætt).

Tegundir
Fjórar tegundir eru í ættkvíslinni:

Útdauðar tegundir

Calocedrus huashanensis var lýst 2012 út frá greinum og blöðum. Steingerfingarnir eru frá Ólígósen jarðlögum í suður Kína. 
Calocedrus suleticensis var lýst út frá köngli sem fannst í jarðlögum frá snemm-Ólígósen í Bæheimi í Þýskalandi

Nánasti ættingi Calocedrus er Thuja

Tilvísanir og tenglar

Farjon, A. (2005). Monograph of Cupressaceae and Sciadopitys. Royal Botanic Gardens, Kew. .
 Arboretum de Villardebelle - cone photos
 Gymnosperm Database - Calocedrus

Barrtré
Sólskin með vanillubragði

Sólskin með vanillubragði er saga um sveitadýrin og lífið í sveitinni. Bókin var gefin út árið 2019. Hún er eftir Guðríði Baldvinsdóttur.

Söguþráður   
Sagan byrjar með því að Tindra vaknar um maí morgun og hún á að flytja til Svíþjóðar en hún vill það ekki. Uppáhalds kindin hennar Drottning bar tveimur dauðum lömbum eða það er sem þau halda. Hún bar 3 lömbum eitt lifandi en það var pínu lítið.  svo kemur tölvusjúki frændi Tindru sem heitir Aron Freyr. Það tekur sinn tíma fyrir Aron að venjast sveitinni. Þegar hann er búinn að því lenda Tindra, Aron og Vanilla saman í sveita ævintýrum, til dæmis dettur Aron ofan í skíta kjallarann undir fjárhúsinu og það þurfti að toga hann upp úr honum. Hann var dálítið skítugur.

Aðalpersónur

Tindra 
Tindra Sól er aðalpersónan og er að verða ellefu ára. Hún þarf að  flytja til Svíþjóðar en hún vill það ekki.

Vanilla   
Vanilla er litla forustu gimbrin sem er mikill prakkari. Hún og Tindra eru bestu vinir.

Dalrós   
Dalrós er amma Tindru og á sauðfjárbú á Vothömrum.

Gauti 
Gauti er frændi Tindru og kemur alltaf til að hjálpa ömmu með sauðburðinn.

Rauðhetta og Lappi 
Rauðhetta er hesturinn hennar Tindru sem hjálpar henni að smala og Lappi er hundurinn þeirra á Vothömrum en hann er samt orðinn dálítið gamall.

Aron Freyr 
Hann er leiðinlegi frændi hennar Tindru og fyrst eru  þau ekki góðir vinir en svo dettur Aron ofan í skítakjallarann og þau verðu vinir.

Þuríður 
Þuríður er mamma Tindru og er í læknanámi í Svíþjóð og hún vill að Tindra komi til sín en Tindra vill það ekki.

Um höfundinn 
Guðríður Baldvinsdóttir er höfundurinn og er skófræðingur og sauðfjárbóndi í Kelduhverfi. Þetta er fyrsta bókin hennar.

Bókaárið 2019
Íslenskar barnabækur
Augnhvíta

Hvíta  (fræðiheiti: Sclera) myndar stærsta hluta af bandvef sem myndar ysta lag augans. Hlutverk hvítunar er að halda formi augans og sjá til þess að ekkert sleppi inn eða út úr þessum hluta augans. Einnig er hvítan festing fyrir vöðvana sem sjá um hreyfingu á augnknettinum. Sjóntaugin fer líka út í gegnum hvítuna og flestar þær æðar sem liggja inn í augað fara í gegnum hvítuna aftan á augnknettinum. Hvítan er þykkst ca. 1mm og þynnst um 0,3 mm.

Uppbygging/Staðsetning
Hvíta er bandvefur sem er mest úr kollagentrefjum sem liggja þétt saman. Hvíta er mjög vatnsrík eða 68% er vatn. Þetta saman myndar þennan þétta og sveigjanlega bandvef. Utan um hvítuna liggur tára (conjunctiva), sem heldur auganu röku og mjúku. Þar undir liggur svo hvítuhýði( episclera), sem er æðaríkur bandvefur. Æðarnar í hvítuhýðinu sjást vel í gegnum táru. Undir hvítuhýðinu er hvítan sjálf.

Neðsta lag hvítunar kallast sámþynna (lamina fusca) og þar rennur hvíta og æða (choroid) saman.

Hvítan liggur frá glæru (cornea)  og umvefur sjóntaugina aftan á auganu og tengist heilabastinu, (dura mater). Svæðið í hvítu þar sem sjóntaugin kemur inn kallast lamina cribrosa og er veikasti hluti hvítunar. Uppistöðuvefur (stroma) hvítunar rennur svo saman við uppistöðuvef hornhimnunar, það svæði kallast limbus (íslenskt þýðing brún/glærubrún). Undir limbus, liggur Schlemms kanal en í gegnum hann fer augnvökvi frá augnhólfunum út í hvítuhýðið. Augnvökvinn flytur bæði næringu og úrgang.

Aldur og sjúkdómar
Hvítan er eins og nafnið gefur til kynna hvít á litinn en getur getur tekið á sig annara litabrigði sökum aldurs eða sjúkdóma. Í ungabörnum virkar hún bláleit því þá er hvítan þynnri og æðahimnan undir hvítu sést í gegn. Þetta getur líka sést hjá fólki með bandvefssjúkdóma sem orsakar að hvítan þynnist. Hvíta getur einnig orðið gulleit vegna fitusöfnunar, oftast vegna öldrunar eða lifrasjúkdóma.

Næring og súrefni
Hvítan sjálf er bandvefur og hefur engar æðar, og hefur því mjög takmarkaðan aðgang af blóði. Einhverjar æðar fara í gegnum hvítuna en engin þeirra sendir blóð til hvítunar. Hvítan fær því næringu og súrefni frá hvítuhýðinu og frá háræðum sem koma frá æð sem liggur í fellingarbaug (ciliary body).

Tilvísanir
Augað
Æða

Æða (fræðiheiti: Choroid) eða æðaþekja er æðaríkur bandvefur fullur af litarefnum, sem liggur á milli hvítu (sclera) og nethimnu (retina) í auganu. Aðalhlutverk æðu er að sjá nethimnunni og skynfrumunum í henni fyrir næringu og súrefni. Í kringum 85% af blóðflæði augans fer í gegnum æðu. Æða er þykkust um 0,3 mm og þynnst  0,1 mm

Uppbygging
Æða er mjög þunnur bandvefur og er mjög ríkur af litarefni sem gefur honum dökkan lit og virkar sem aukin hindrun fyrir því að ljósgeislar sleppur út úr auganu. Hún skiptist í nokkur lög. Efsta lagið er sámþynna, þar tengist æðan og hvítan saman. Næst koma stórar æðar og uppistöðuvefur (stroma) , síðan fleiri æðar, háræðar og næst nethimnunni liggur Bruch´s himnan ( eða grunnþynna).

Sámþynna hefur eiginleika frá bæði hvítu og æðu. Hún er með kollagentrefjar frá hvítu og sortufrumur (melanocyte) frá uppistöðuvef æðu. Þessi bandvefur er mjög laus í sér en það gefur stóru æðunum sem koma næst, pláss til þess að þenjast og dragast saman. Uppistöðuvefurinn samanstendur af sortufrumum, trefjakímfrumum, átfrumum, eitilfrumum og kollagentrefjum. Uppistöðuvefurinn er einnig ríkur af æðum. Næst kemur háræðanet sem getur flutt meira af blóði í gegnum sig í einu, heldur en aðrar háræðar í líkamanum. Bruch´s himnan liggur næst nethimnunni og er í eðli sínu bandvefur úr kollageni og trefjum og virkar sem varnarhimna fyrir nethimnuna. 

Æða liggur frá Laufarönd, Ora serrata, og alveg að sjóntauginni og liggur á milli Hvítu og Nethimnunar.

Hlutverk
Aðalhlutverk Æðu er að sjá ytra lagi nethimnunar fyrir næringu og til þess að losa úrgang frá allri nethimnunni. Ekkert líffæri í líkamanum er með eins mikið blóðflæði pr. mm2. Einnig gleypa litarefnin í æðu í sig allt það ljós sem sleppur í gegnum nethimnuna. Æða er einnig notuð sem gangvegur fyrir þær æðar og taugar sem fara í gegnum augað að aftan og sinna sínu hlutverki fremst í auganu. Einnig sér æða um að kæla sjónhimnuna því mikil orka leysist úr læðingi við að ljós breytist í rafboð á nethimnunni.

Öldrun og sjúkdómar
Sá sjúkdómur sem er líklegastur til að valda blindu á Vesturlöndum kallast hrörnun í augnbotnum, (enska: age-related macular degeneration (AMD)) Með aldri missir æða hluta af eiginleikum sínum með að flytja næringu til nethimnunar og úrgangur byrjar að safnast upp. Burch´s himnan byrjar að losna frá nethimnunni og til þess að reyna að sjá henni ennþá fyrir næringu byrja nýjar æðar að myndast, en þær leka og vald því meiri skemmdum. Þetta afbrigði kallast vot ellihrörnun og er mun skæðara heldur en hitt afbrigðið sem er þurr ellihrörnun. Lækningu má finna við þurri ellihrörnun, en votri er hægt að halda niðri með lyfjagjöf og laser-meðferðum.  

Við nethimnulosun, (enska: retinal detachment), þá nær æða ekki að næra þann hluta nethimnunar sem er laus og þá deyja skynfrumurnar og vefurinn mjög fljótt.

Tilvísanir
Augað
Securitate

Securitate var leynilögregluna í alþýðulýðveldinu Rúmeníu frá 1948-1989. Securitate hét fullu nafni Öryggisdeild ríkisins (á Rúmönsku: Departamentul Securității Statului). Securitate var stofnuð 30. ágúst 1948 með hjálp frá NKVD, innanríkisráðuneyti Sovétríkjanna. Fyrir Securitate starfaði leynilögregla undir nafninu Siguranța Statului í Rúmeníu. Eftir að forseta Rúmeníu Nicolae Ceaușescu var steypt af stóli árið 1989 tók ný ríkisstjórn við sem úthlutaði öllum verkefnum þeirra til nýrra stofnanna. Securitate var síðan endanlega leyst upp 30. desember 1989 aðeins 5 dögum eftir aftöku Nicolae Ceaușescu.

Þegar Securitate var hvað stærst störfuðu um 11.000 manns þar í fullu starfi og 500.000 sem uppljóstrarar. 

Aðferðir Securitate töldust vera harðar miðað við aðrar leynilögreglur. Þegar kolanámumenn fóru í verkfall í ágúst 1977 voru leiðtogar þeirra sendir í röntgenmyndatökur í þeim tilgangi að láta þá fá krabbamein.

Tilvísanir

Leyniþjónustur
Saga Rúmeníu
Stofnað 1965
Lagt niður 1989