alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Fastanefndir Alþingis

Á Alþingi eru starfandi átta fastanefndir. Kosið er í nefndirnar á þingsetningarfundi að afloknum alþingiskosningum og gildir kosningin fyrir allt kjörtímabilið. Hver þingmaður, að ráðherrum og forseta Alþingis undanskildum, á sæti í einni eða fleiri fastanefnd.

Fastanefndir þingsins fara með eftirlitshlutverk gagnvart framkvæmdavaldinu og er verksvið nefndanna tvíþætt. Nefndirnar fjalla annars vegar um þingmál sem er vísað til þeirra, þ.e. frumvörp, þings­ályktunar­tillögur og skýrslur. Hins vegar hafa nefndirnar heimild til að fjalla um ýmis mál að frumkvæði nefndarmanna án þess að beinlínis sé um þingmál að ræða.

Listi yfir fastanefndir Alþingis: 
 Allsherjar- og menntamálanefnd
 Atvinnuveganefnd
 Efnahags- og viðskiptanefnd
 Fjárlaganefnd
 Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd
 Umhverfis- og samgöngunefnd
 Utanríkismálanefnd
 Velferðarnefnd

Tilvísanir 

Alþingi
The Resistance

The Resistance er fimmta breiðskífa ensku rokkhljómsveitarinnar Muse. Platan kom út 14. september 2009.

Lagalisti 

Breskar breiðskífur
Hljómplötur gefnar út árið 2009
Muse breiðskífur
Lake District

Lake District (e. Vatnahérað, einnig þekkt sem The Lakes eða Lakeland á ensku) er svæði og þjóðgarður á Bretlandi. Svæðið er á Norðvestur-Englandi og er vinsælt hjá ferðamönnum. Lake District er frægt sökum vatna og fjalla (e. fells) sinna og er tengt við ljóðskáld af 19. öldinni eins og William Wordsworth, Samuel Taylor Coleridge og Robert Southey sem allir skrifuðu um það. Þessi ljóðskáld þrjú eru þekkt sem Lake Poets á ensku. Barnabókahöfundurinn Beatrix Potter bjó hluta ævi sinnar í Vatnahéraðinu.

Í héraðinu er Lake District-þjóðgarðurinn sem spannar nær allt Vatnahéraðið. Hann er einn af þrettán þjóðgörðum á Englandi og Wales. Það liggur að öllu leyti í Cumbria-sýslu og er eitt af fáum fjöllóttum svæðum á Englandi. Allt land á Englandi sem er yfir 3000 fetum (um það bil 600 metrum) yfir sjávarmáli liggur í þjóðgarðinum. Scafell Pike, hæsta fjall Englands, er í Lake District og er um 973 metra yfir sjávarmáli. Einnig er þar stærsta náttúrulega vatn Englands; Windermere.

Umdæmið er um 55 km langt og breitt.

Þjóðgarðar á Englandi
Pennínafjöll

Pennínafjöll (enska Pennines) er lágur fjallgarður í Norður-Englandi og Suður-Skotlandi. Hann aðskilur Norðvestur-England frá Yorkshire-sýslu og norðaustrinu.

Fjallgarðurinn er oft talinn að vera „hryggur Englands“ og er á samfelldu svæði frá Peak District í Derbyshire-sýslu, í gegnum Yorkshire-dali, umhverfis Norður- og Vestur-Manchester, West Pennine Moors og Cumbrian Fells til Cheviot Hills við landamæri Skotlands og Englands.

Fjallshryggurinn er talinn vera eitt af fegurstu svæðum á Bretlandi. Sumir hlutar hans eru í þjóðgörðum en enginn þjóðgarður nær yfir hann allan. Norðurhluti þeirra telst sem svæði sérstakrar náttúrufegurðar. Hæsti tindur svæðisins er Cross Fell í austur Cumbria og nær hann 893 m hæð yfir sjávarmáli.

Fjallgarðar í Evrópu
Fjöll á Englandi
Hjartalind

Hjartalind (fræðiheiti: Tilia cordata) er tré af stokkrósaætt. Útbreiðsla er í Evrópu til Kákasus og V-Asíu. Tréð verður 20-40 metra hátt. Það blómstrar og eru býflugur tíðir gestir blómanna. Hjartalind eru fræg að fornu og nýju og þeirra oft getið í skáldskap. Það er þjóðartré Tékklands og Slóvakíu. Hjartalind myndar auðveldlega náttúrulega blendinga með fagurlind; garðalind (Tilia × europaea), sem er algengasta gerð linditrjáa í bæjum og borgum Evrópu.

Hjartalind þrífst á Íslandi en vex hægt.

Tenglar 

Stokkrósaætt
Lauftré
Þorfinnur karlsefni

Þorfinnur karlsefni frá Reynistað í Skagafirði var íslenskur landkönnuður sem nam land á Vínlandi ásamt konu sinni Guðríði Þorbjarnardóttur. Helstu heimildir um Þorfinn eru Grænlendinga saga og Eiríks saga rauða. Þar eignuðust þau son sinn Snorra Þorfinnsson og var hann talinn fyrsta hvíta barnið sem fæddist í Ameríku. Ekki er vitað hvar þau numu land en talið er að það gæti verið nálægt L'Anse aux Meadows. Einar Jónsson, myndhöggvari, gerði styttu af Þorfinni sem er í Philadelphia í Bandaríkjunum.

Þorfinnur og Guðríður fluttust til Íslands og settust fyrst að á föðurleifð Þorfinns á Reynistað en bjuggu síðar í Glaumbæ.

Tenglar 
 Eiríks saga rauða
 Grænlendinga saga
 Biography at the Dictionary of Canadian Biography Online
 Vínland Þorfinns karlsefnis og Guðríðar Þorbjarnardóttur, Lesbók Morgunblaðsins 5. maí 2001
 Vefsíða um Þorfinn unnið af nemendum FVA
 Grein um Þorfinn á vefnum Britannica
 Tillaga til þingsályktunar - um kynningu á Guðríði Þorbjarnardóttur.

Íslenskir landkönnuðir
Íslendingar á 11. öld
LeBron James

LeBron Raymone James (fæddur 30. desember 1984 í Akron í Ohio) er bandarískur körfuknattleiksmaður sem spilar fyrir Los Angeles Lakers í NBA-deildinni. Hann er almennt talinn einn af bestu leikmönnum NBA frá upphafi. James er með leikstöðuna lítill framherji. 

James hóf ferilinn með Cleveland Cavaliers frá 2003-2010 en hélt svo til Miami Heat frá 2010-2014. Frá 2014-2018 spilaði hann með Cleveland á ný en árið 2018 samdi hann við LA Lakers.

James var valinn nýliði ársins árið 2004, hefur verið valinn besti leikmaður deildarinnar fjórum sinnum og besti leikmaður í úrslitum þrisvar. Hann hefur verið valinn 18 sinnum í stjörnuliðið og var valinn besti leikmaður stjörnuleiksins 2006, 2008 og 2018. James hefur verið NBA meistari fjórum sinnum; 2012, 2013, 2016 og 2020 og verið valinn MVP öll skiptin, tvisvar með Miami, einu sinni með Cleveland og einu sinni með Lakers.

James er annar stigahæsti leikmaður NBA frá upphafi. Hann á ýmis met, þar á meðal er hann eini leikmaðurinn til að hafa skorað yfir 36.000 stig, tekið 10.000 fráköst og gefið 10.000 stoðsendingar og eini leikmaðurinn sem hefur skorað yfir 25 stig að meðaltali 13 leiktímabil í röð. Tímabilið 2020-2021 varð hann þriðji leikmaðurinn í sögu NBA til að ná 35.000 stigum og eini leikmaðurinn til að ná þrefaldri tvennu gegn öllum 30 liðunum í deildinni. Í byrjun tímabilsins 2020-2021 varð hann sá eini sem hefur náð a.m.k. 10 stigum 1000 leiki í röð. Lebron er stigahæstur í úrslitakeppninni með um 7500 stig og hefur spilað flesta leiki þar. Hann hefur 10 sinnum komist í úrslit deildarinnar.

Persónulegir hagir
James gifst kærustu sinni, Savannah Brinson, 2013 sem hann kynntist í menntaskóla. Þau eiga þrjú börn: Sonina Bronny  (f. 2004), Bryce (f. 2007) og dótturina Zhuri (f. 2014).

Árið 2022 komst James á lista milljarðamæringa í Bandaríkjunum. 
Um sumarið sama ár skrapp hann til Íslands og fór meðal annars í Drangey.

Heimild

Tilvísanir
James, LeBron
Clyde Drexler

Clyde Austin Drexler (fæddur 22. júní 1962 í New Orleans í Louisiana) er bandarískur fyrrverandi körfuknattleiksmaður í NBA-deildinni. Drexler var skotbakvörður. Hann var tíu sinnum valinn í stjörnuleik NBA-deildarinnar og var valinn í hóp 50 bestu leikmanna deildarinnar frá upphafi árið 1996. Drexler vann gullverðlaun á sumarólympíuleikunum árið 1992 og NBA-meistaratitil með Houston Rockets árið 1995.

Drexler, Clyde
Dwyane Wade

Dwyane Tyrone Wade, Jr. (fæddur 17. janúar 1982) er fyrrum bandarískur körfuknattleiksmaður sem spilaði síðast fyrir Miami Heat í NBA-deildinni. Wade var skotbakvörður. Sports Illustrated nefndi hann íþróttamann ársins árið 2006.

Wade leiddi Miami Heat til sigurs í úrslitum NBA-deildarinnar árið 2006 og var valinn besti leikmaður úrslitaviðureignarinnar. Tímabilið 2008-2009 var hann stigakóngur deildarinnar. Árin 2016-2018 spilaði hann með Chicago Bulls og Cleveland Cavaliers áður en hann sneri aftur til Miami.

Wade, Dwayne
Fólk fætt árið 1982
Scottie Pippen

Scottie Maurice Pippen (fæddur 25. september 1965) er bandarískur fyrrverandi körfuknattleiksmaður í NBA-deildinni. Pippen lék lengst af fyrir Chicago Bulls og vann sex sinnum til meistaraverðlauna í deildinni með liðinu. Pippen lék stöðu lítils framherja.

Pippen var valinn í hóp 50 bestu leikmanna NBA-deildarinnar frá upphafi árið 1996. 

Bandarískir körfuknattleiksmenn
Fólk fætt árið 1965
Dennis Rodman

Dennis Keith Rodman (fæddur 13. maí 1961) er bandarískur fyrrverandi körfuknattleiksmaður í NBA-deildinni. Hann lék stöðu kraftframherja með Detroit Pistons, San Antonio Spurs, Chicago Bulls, Los Angeles Lakers og Dallas Mavericks. Rodman þótti góður varnarmaður og átti deildarmetið í fráköstum árin 1989, 1990, 1996, 1997, 1998.

Rodman, Dennis
Karl Malone

Karl Anthony Malone (fæddur 24. júlí 1963) er bandarískur fyrrverandi körfuknattleiksmaður í NBA-deildinni. Hann lék lengst af stöðu kraftframherja með Utah Jazz. Malone var tvisvar sinnum valinn besti leikmaður NBA-deildarinnar og skoraði á ferli sínum (36.942 stig) en aðeins Kareem Abdul-Jabbar og LeBron James eru ofar.

Malone, Karl
John Stockton

John Houston Stockton (fæddur 26. mars 1962) er bandarískur fyrrverandi körfuknattleiksmaður. Hann var leikstjórnandi fyrir Utah Jazz. Hann er talinn einn besti leikstjórnandi allra tíma og á metið í NBA-deildinni í fjölda stoðsendinga og stolinna bolta.

Stockton, John
David Robinson

David Maurice Robinson (fæddur 6. ágúst 1965) er bandarískur fyrrverandi körfuknattleiksmaður sem var miðherji fyrir San Antonio Spurs allan feril sinn í NBA-deildinni. Robinson gegndi áður herþjónustu í bandaríska sjóhernum og hlaut því viðurnefnið aðmírállinn.

Robinson, David
Isiah Thomas

Isiah Lord Thomas III (fæddur 30. apríl 1961) er bandarískur körfuknattleiksþjálfari og fyrrverandi körfuknattleiksmaður í NBA-deildinni. Hann var leikstjórnandi fyrir Detroit Pistons frá 1981 til 1994 og vann meistaratitil með liðinu 1989 og 1990. Hann var valinn í hóp 50 bestu leikmanna NBA-deildarinnar frá upphafi.

Thomas, Isiah
Shaquille O'Neal

Shaquille Rashaun O'Neal (fæddur 6. mars 1972), víða þekktur undir gælunafni sínu Shaq, er fyrrum bandarískur körfuknattleiksmaður. O'Neal spilaði sem miðherji. 

O'Neal hóf feril sinn árið 1992 með Orlando Magic. Hann var valinn nýliði tímabilsins 1992-1993. Hann lék síðar með Los Angeles Lakers og Miami Heat og vann meistaratitla með báðum liðum, þrisvar sinnum með Los Angeles Lakers en einu sinni með Miami Heat. Síðar lék hann með liðunum Phoenix Suns, Cleveland Cavaliers og Boston Celtics. Hann stoppaði stutt hjá þeim liðum og lagði skóna á hilluna árið 2011. 

O'Neil hefur einnig unnið til verðlauna sem mikilvægasti leikmaðurinn MVP tímabilið 1999-2000, spilað í 15 All-Star leikjum, unnið 3 MVP í All-Star leikjum, unnið 3 MVP í úrslitaseríum ásamt stiga og varnarleiksverðlaunum. Hann er 8. stigahæsti leikmaður NBA frá upphafi. 

O'Neil er 216 sentimetrar að hæð og 147 kíló. Hann var einn þyngsti leikmaður sem spilað hefur í NBA. O'Neil vinnur sem íþróttafréttamaður í dag og hefur gefið út rappplötur.

Neðanmálsgreinar 

O'Neal, Shaquille
Dwight Howard

Dwight David Howard (fæddur 8. desember 1985) er bandarískur körfuknattleiksmaður. Hann er miðherji fyrir Los Angeles Lakers en getur einnig leikið stöðu kraftframherja. Howard var valinn varnarleikmaður ársins í NBA-deildinni árið 2009 (einnig 2010 og 2011) þegar hann leiddi Orlando Magic til úrslita. Árið 2020 vann hann titil með Lakers.
Howard er 12. hæsti yfir flest fráköst í NBA frá upphafi.

Howard, Dwight
Dirk Nowitzki

Dirk Werner Nowitzki (fæddur 19. júní 1978 í Würzburg í Þýskalandi) er þýskur fyrrum körfuknattleiksmaður sem spilaði fyrir Dallas Mavericks í NBA-deildinni. Nowitzki var kraftframherji. Hann varð 6. stigahæsti leikmaður NBA frá upphafi árið 2019. Dirk ákvað að leggja skóna á hilluna eftir tímabilið 2018-2019 og skoraði 30 stig í kveðjuleiknum sínum.

Nowitzki, Dirk
Charles Barkley

Charles Wade Barkley (fæddur 20. febrúar 1963) er bandarískur fyrrverandi körfuknattleiksmaður. Barkley var á sínum tíma einn besti kraftframherji NBA-deildarinnar. Hann var valinn besti leikmaður deildarinnar árið 1993 og var valinn í hóp 50 bestu leikmanna deildarinnar frá upphafi.

Hann vann gullverðlaun með bandaríska landsliðinu í körfuknattleik á Ólympíuleikunum 1992 og 1996. Í NBA-deildinni lék hann fyrir Philadelphia 76ers, Phoenix Suns og Houston Rockets. 

Barkley, Charles
Derrick Rose

Derrick Martell Rose (fæddur 4. október 1988) er bandarískur körfuknattleiksmaður sem er leikstjórnandi New York Knicks. Hann var valinn nýliði ársins í NBA-deildinni árið 2009.

Rose, Derrick
Rafmagnsgítar

Rafmagnsgítar er gítar sem notar tónnema til að breyta sveiflum stálstrengja í rafstraum sem síðan er magnaður upp með magnara og breytt í hljóð aftur með hátalara. Straumurinn sem gítarinn gefur frá sér er stundum leiddur gegnum gítareffekta sem breyta sveiflunni.

Rafmagnshljóðfæri
Strengjahljóðfæri
Raunsæið

Raunsæið var raunsæ listastefna sem kom fram í Frakklandi eftir Febrúarbyltinguna í París 1848. Raunsæishyggjumenn höfnuðu rómantíkinni sem hafði verið ríkjandi á fyrri hluta 19. aldar. Þeir gagnrýndu rómantíkina fyrir ofuráherslu á framandi viðfangsefni, ýktar tilfinningar og leikræn tilþrif. Þess í stað lagði raunsæið áherslu á að sýna og segja frá samtímanum, með raunverulegu fólki og sönnum aðstæðum sem birtu líka óþægilegan veruleika. Hreyfingin hafnaði því að fegra viðfangsefni sín og leitaði fanga í hversdagslegum aðstæðum sem fram að því voru ekki álitnar verðugur listrænn efniviður. List raunsærra listamanna endurspeglaði oft þær samfélagslegu breytingar sem urðu í kjölfar iðnbyltingarinnar. Raunsæið hafði áhuga á að lýsa hlutum eins og þeir kæmu fyrir, en ekki út frá þeirri ímynd sem þeir höfðu.

Raunsæju skáldin horfðu mest á nútímann í leit að yrkisefninu. Samið var um raunveruleikann, ekki eins og í rómantíkinni, og ekkert var fegrað. Skáldin lýstu lífi og aðstæðum manna á sem trúverðugastan hátt. Þá var ekki skrifað um kóngafólk og þá sem háttsettir voru, heldur fátæktina og neyðina. Samúð með þeim sem minna mega sín  og eru á neðri stigum samfélagsins er áberandi. Höfundar koma oftast lítið við sögu í raunsæisverkum og reyna eftir bestu getu að hverfa út úr verkinu. Raunsæismenn voru kallaðir siðleysingjar og smekkleysingjar. 

Helstu forvígismenn raunsæisstefnunnar í Frakklandi voru listmálararnir Gustave Courbet og Honoré Daumier, og rithöfundarnir Émile Zola, Honoré de Balzac og Gustave Flaubert. Í Bretlandi hafa George Eliot og James Abbott McNeill Whistler verið kennd við stefnuna, ásamt Winslow Homer í Bandaríkjunum. Afsprengi raunsæisins voru natúralismi og verismi.

Raunsæið sem bókmenntastefna barst til Íslands seint á 19. öld. Síðustu áratugir 19.aldar voru erfitt tímabil á Íslandi, tíðafar var slæmt og veður kalt. Í þessum harðindum er talið að raunsæið á Íslandi hafi hafist.   

Bókmenntasaga
19. öldin
Skúmur

Skúmur (Stercorarius skua) er fugl af kjóaætt. Skúmurinn tilheyrir ættbálki strandfugla (fjörunga) og er stór, dökkleitur sjófugl, sem minnir töluvert á ránfugl. Skúmurinn er sjófugl á norðurhveli jarðar sem verpir á Íslandi, Færeyjum, Skotlandi, Noregi og Svalbarða.

Tenglar 

 Finnur Guðmundsson, Skúmur, Náttúrufræðingurinn, 3. Tölublað (01.08.1954), Blaðsíða 123
 Skúmur (fuglavefur.is)
 Skúmur; grein í Degi 1994
 Skúmurinn; grein í Tímanum 1973
 Great Skua; Norwegian Polar Institute 2008 

Kjóaætt
Mesking

Mesking eða moðhitun er aðgerð í bruggun ýmissa korn- og ávaxtadrykkja, svo sem víns, bjórs og viskís, og vinnslu sumra annarra matvæla, til dæmis tabaskósósu. Tilgangur meskingar er að leyfa hinum náttúrlegu niðurbrotsensímum hráefnisins að brjóta niður lífrænar fjölliður á borð við sterkju og prótín til að auðvelda aðgengi gers að næringu og hráefni til gerjunar.

Við meskingu malts er möluðu korninu blandað saman við volgt vatn í þar til gerðu meskikeri og hitað hægt með hræringu upp í um 80°C. Hitunin er venjulega framkvæmd í nokkrum skrefum og lögurinn látinn standa við ákveðin vinnsluhitastig um nokkurn tíma, gjarnan 30 mínútur í hverju skrefi. Vinnsluhitastigin miðast við kjörhitastig ensímanna sem sóst er eftir að starfi í meskinu, og eru gjarnan þrjú: 
40°C er kjörhitastig β-glúkanasa, en hann brýtur niður sellulósa sem er að finna í frumuveggjum byggsins. Í þessu skrefi fer því fram útdráttur sterkju úr korninu í vökvann. 
50°C er nærri kjörhitastigi sumra próteasa byggsins. Hér fer því fram niðurbrot á ýmsum prótínum, en það leggur til amínósýrur og peptíð sem nýtast gerinu sem næring. Í bjórgerð er einnig mikilvægt að brjóta niður hluta prótína byggsins til að koma í veg fyrir myndun kuldabrákar við geymslu, en hún þykir óæskileg í tærum bjórum. Of mikið niðurbrot getur, hins vegar, leitt til bragðskemmda.
Um 66°C. Amýlasar byggsins eru tveir, α- og β-amýlasi sem saman starfa að því að brjóta sterkju niður í tvísykruna maltósa sem verður megin orkuforði gersins. β-amýlasi hefur kjörhitastig við 62°C, en α-amýlasi við 72°C. Hitastigið sem valið er sem vinnsluhitastig meskingar ræður miklu um það hver hlutföll gerjanlegra og ógerjanlegra sykra verða í meskinu, og þar af leiðandi hve sætur bjórinn verður.

Afurð meskingarinnar er kölluð meski eða virt og er gerinu sáð þar út í að lokinni síun og kælingu niður fyrir 40°C.

Ölgerð
Matvælafræði
Snælandsskóli

Snælandsskóli er grunnskóli í Kópavogi sem var stofnaður 1974.

Íslenskir grunnskólar
Skólar í Kópavogi
Grunnskólar í Kópavogi
Mislingar

Mislingar er mjög smitandi veirusjúkdómur í börnum, lýsir sér með rauðum útbrotum í andliti og á bol. Mislingar eru einn sá smitslægasti veirusjúkdómur sem til er, en veiran sem veldur sjúkdómnum nefnist morbilli. Bandaríski örverufræðingurinn Maurice Ralph Hilleman (1919 -2005) þróaði bóluefni gegn mislingum. Bólusetningar hófust í Bandaríkjunum 1963.

Mislingar á íslensku 
Mislingar hafa gengið undir ýmsum nöfnum á Íslandi, svo sem: dílasótt, flekkusótt, krefðusótt, meislingasótt (og mislingasótt) og mislitasótt.

Mislingar á Íslandi fyrr á öldum 
Sumarið 1846 gengu mislingar á Íslandi. Sóttin barst út hingað með dönsku skipi til Hafnarfjarðar í lok maímánaðar og breiddist þaðan út um allt Suðurland. Þaðan barst hún, einkum með skólapiltum, bæði norður og vestur og hlífði engum manni. Af mislingum og afleiðingum þeirra munu hafa u.þ.b. 2000 manns látist á öllu landinu. Í Reykjavík gerði sóttin allmikinn usla og mátti svo heita, að þar sæist varla nokkur maður á ferli suma dagana meðan sóttin geisaði. Annar afar slæmur mislingafaraldur geisaði hér á landi árið 1882. Bólusetningar hófust á Íslandi 1976.

Tenglar 
 Hvað eru mislingar?; af Vísindavefnum

Tilvísanir 

smitsjúkdómar
Stóri kampalampi

Stóri kampalampi (fræðiheiti Pandalus borealis) er rækjutegund sem algeng er á 50 til 700 m dýpi í köldum sjó á leirbotni. 

Við Ísland finnst mest af stóra kampalampa úti fyrir Norðurlandi. Stóri kampalampi virðist skiptast í nokkra stofna sem eru erfðafræðilega aðgreindir svo sem:

 innfjarðastofnar norðan lands og vestan 
 úthafsrækja (stærsti stofninn)
 Dohrnbankarækja (stærsta rækjan) 
 Snæfellsnes- og Eldeyjarrækja

Lífshættir 
Pandalus borealis lifir á dýpi milli 10 og 500 m, vanalega á leirbotni í sjó sem er milli 2 °C og 14 °C heitur. Stóri kampalampi étur meðal annars plöntu- og dýrasvif en rækjan  sjálf er mikilvæg fæða fyrir ýmsa nytjafiska eins og þorsk. Afli stóra kampalampa sem veiddur er á Íslandsmiðum og víðar í Norður-Atlantshafi er um 70% af um 500 þúsund tonna heildararafla af öllum rækjutegundum sem veiddar eru í heiminum. Breytingar á sjávarhita hafa áhrif á rækjuna sem og þorskur í sjónum. Þegar þorskstofnar hrundu við Kanada uxu rækjustofnar. Meira virðist um rækju þegar sjór er kaldur.

Lífsferill 
Rækjulirfur klekjast út á sama tíma og vorblóminn í hafinu er í hámarki og er þroskun eggja rækjunnar háð hitastigi. Þroskunartíminn er þannig mislangur eftir botnhita og getur hækkun sjávarhita valdið því að rækjulirfur klekist út of snemma til þess að þær nái að nýta sér hámark vorblóma plöntusvifs. 

Hver rækja er á ævi sinni bæði kvendýr og karldýr. Þær eru í fyrstu karldýr. Rækja á grunnslóð skiptir um kyn við 3-4 ára aldur og er hún þá 16 -21 mm á lengd. Á djúpslóð verða þessi kynskipti þegar rækjan er orðin 5-6 ára og 22-24 mm á lengd. Norður af Íslandi er hitastigið á hrygningarslóð rækjunnar um 1°C og þroskunartíminn  um 10 mánuðir.

Veiðar 

Stóri kampalampi er mikilvæg sjávarafurð sem hefur verið nýtt frá byrjun 19. aldar í Noregi.Þessi rækjutegund er kaldsjávartegund og er langmest veidda kaldsjávarrækjutegund í heiminum. Veiðar hófust við Ísland árið 1935 í Ísafjarðardjúpi.  Frekari fróðleik um það má lesa hér.  Úthafsveiðar hófust 1975. Stofninn var mjög stór en snarminnkaði eftir 1996.

Heimildir 
 
 Stóri kampalampi (glærur frá unak)
 Breytingar á sjávarhita og nýliðun rækju í Norður Atlantshafi (Hafró)
 Rækjuvefur Grunnskólans í Hólmavík
 Guide to Responsible Sourcing of Shrimp (Cold Water Prawns)  - produced by Seafish, the United Kingdom Sea Fish Industry Authority

Rækjur
Rækjur

Rækjur eru tíarma liðdýr af ættbálk skjaldkrabba. Þær eru botndýr finnast víða í bæði ferskvatni og á saltvatni.

Rækjur eru tvíkynja, þær eru karldýr fyrstu æviárin en breytast svo í kvendýr.

Rækjutegundir við Ísland 
Rækjutegundin stóri kampalampi (Pandalus borealis) er algengasta rækjutegundin við Ísland og sú eina sem er nýtt hér við land. Hún  er langmest veidda kaldsjávarrækjutegund í heimi. Rækjutegundin litli kampalampi (Pandalus montaqui) veiðist stundum með stóra kampalampa.

Tenglar 

 
 
 Charles and Raabe, Linda (2008) The Caridean shrimp: Illustrations and Glossary
 
 How to Clean Shrimp 
 Freshwater aquarium invertebrates, crustacean, pet shrimp, crayfish, crabs forum
 FAO: Shrimp otter trawling

Rækjur

fa:میگو
nrm:Chèrvette
pt:Camarão
simple:Shrimp
Sameindaklónun

Sameindaklónun er samheiti yfir nokkrar erfðatæknilegar aðferðir sem miða að því að einangra tiltekna kirnaröð úr erfðamengi ákveðinnar lífveru og fjölfalda hana í annarri. Sameindaklónun er mikið notuð í sameindalíffræði við grunnrannsóknir á starfsemi og stjórnun gena, en einnig í líftækni, svo sem við framleiðslu prótínraðbrigða og erfðabreyttra lífvera. Varast ber að rugla sameindaklónun saman við klónun eða einræktun, þar sem markmiðið er að framleiða erfðafræðilega einsleitar lífverur.

Tæknin 
Við sameindaklónun er ákveðinn DNA-bútur klipptur út úr erfðamengi upphafslífverunnar og límdur inn í genaferju (til dæmis plasmíð). Ferjunni er síðan komið fyrir í viðtakafrumu, til dæmis í bakteríunni E. coli, sem meðhöndlar hana eins og sitt eigið erfðaefni og afritar hana fyrir hverja frumuskiptingu. Bakterían er svo látin fjölga sér ört og við það fjölfaldast erfðaefnið.

Lesefni 
Ekki er mikið til af góðu lesefni um sameindaklónun og aðrar grunnaðferðir erfðatækninnar á íslensku, en ástæða er þó til að benda á:
 Marta Konráðsdóttir, Sigríður Hjörleifsdóttir og Sólveig Pétursdóttir (2004): Erfðir og líftækni. Mál og menning. 
Á ensku er um mun auðugri garð að gresja. Eftirfarandi gefa gott yfirlit fyrir byrjendur:
 Michael Andrew Quail (2001): DNA Cloning. In: Encyclopedia of Life Sciences. PDF
 Nancy Trun og Janine Trempy (2003): DNA Cloning. Í: Fundamental Bacterial Genetics. ISBN 0-632-04448-9 PDF

Líftækni
Sameindalíffræði
Askøy

Askøy getur einnig átt við um eyjuna Askey

Askøy er sveitarfélag í Hordaland-fylki í Noregi.

Hordaland
Sveitarfélög Noregs
Samlagningarandhverfa

Samlagningarandhverfa (einnig samlagningarumhverfa) einhverrar tölu , er hugtak í stærðfræðinni sem á við tölu sem jafngildir núlli eða samlagningarhlutleysu þegar hún er löggð saman við . Samlagningarandhverfa tölunnar  væri þá talan , þar sem ef talan  og samlagningarandhverfa hennar  eru lagðar saman fæst 0.

Samlagningarandhverfa tölunnar  er þá  vegna þess að

samlagningarandhverfa tölunnar  er 

og samlagningarandhverfa tölunnar  er  þar sem

Heiltölur, ræðar tölur, tvinntölur og rauntölur eiga sér allar samlagningarandhverfu.

Tengt efni 
 Margföldunarumhverfa, margföldunarandhverfa
 Núllstak
 Umhverfa
 Samlagningarhlutleysa

Tenglar 
 Tölur og reikniaðgerðir

Heimildir 

Reikningur
Algebra
Efnablanda

Efnablanda er blanda sem inniheldur mismunandi sameindir, þ.e. sameindir ólíkra frumefna og greinist í einsleitar efnablöndur (homogeneous mixtures) og misleitar efnablöndur (heterogeneous mixtures).

 

 Hreint efni, efni sem ekki er hægt að greina í sundur með eðlisfræðilegum aðferðum
 Efnasamband
 Frumefni

Efnafræði