alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Tokugawa Hidetada

Tokugawa Hidetada (japanska: 徳川 秀忠; 2. maí 1579 – 14. mars 1632) var annar sjógun Tokugawa-veldisins og ríkti frá 1605 þar til hann sagði af sér árið 1623. Hann var þriðji sonur Tokugawa Ieyasu, fyrsta sjóguns Tokugawa-veldisins. Hann tók við af föður sínum þar sem elsti sonur Ieyasus, Tokugawa Nobuyasu, hafði verið tekinn af lífi vegna gruns um samsæri gegn föður þeirra og annar sonur hans var ættleiddur af Toyotomi Hideyoshi þegar hann var ungabarn. 

Hidetada átti þannig að taka þátt í orrustunni við Sekigahara árið 1600 þar sem hann stjórnaði sextán þúsund manna her, en þeir lentu í átökum við Sanada-ættina og náðu því ekki til orrustunnar í tíma. Samband feðganna beið mikinn hnekki við þetta en Ieyasu sagði þó af sér og lét syni sínum embætti sjóguns eftir árið 1605 en hélt eftir öllum raunverulegum völdum.

Við afsögn föður síns varð Hidetada höfuð ættarveldisins. Hann giftist Oeyo af Oda-ættinni og átti tvo syni, Tokugawa Iemitsu og Tokugawa Tadanaga, og tvær dætur, Sen prinsessu og Masako. Í andstöðu við vilja föður síns gifti hann Sen dóttur sína Toyotomi Hideyori sem átti harma að hefna gegn Tokugawa-ættinni. Þegar kom að uppgjöri milli þeirra leiddi Hidetada ásamt föður sínum umsátur um Ósakakastala sem lyktaði með lífláti Hideyoris. 

Eftir lát Ieyasus 1616 tók Hidetada fyrst við stjórnartaumunum fyrir alvöru. Hann styrkti Tokugawa-ættina enn í sessi með því að gifta dóttur sína, Masako, keisaranum Go-Mizunoo. Dóttir þeirra tók síðar við keisaratign í Japan sem Meishō keisaraynja.

Líkt og faðir hans sagði Hidetada af sér 1623 og lét syni sínum, Tokugawa Iemitsu, sjógunstitilinn eftir en hélt samt eftir raunverulegum völdum. Á þeim tíma hóf hann skipulegar ofsóknir gegn kristnum mönnum og kristni í Japan með því að neyða kristna lénsherra til að taka líf sitt, banna kristnar bækur og skipa öllum kristnum mönnum að láta af trú sinni opinberlega eða deyja ella.

Japanskir herstjórar
Wanli

Wanli (4. september 1563 – 18. ágúst 1620) var keisari Mingveldisins í Kína frá 1572 til dauðadags. Hann var sonur Longqing keisara og hét upphaflega Zhu Yijun. Wanli var sá keisari Mingveldisins sem lengst sat í embætti. Í valdatíð hans hnignaði stjórn Mingveldisins.

Fyrstu ríkisár Wanlis var stjórn landsins í höndum Zhang Juzheng sem var hæfur stjórnandi og landið blómstraði. Eftir lát Zhangs 1582 tók Wanli sjálfur við stjórninni og afturkallaði sumar af umbótum Zhangs. Þessi ár tókst hann á við þrjár styrjaldir sem hann sigraði allar. Sú fyrsta var stríð við Mongóla sem var hrundið. Önnur styrjöldin var við Japani sem réðust á Kóreuskagann undir stjórn Toyotomi Hideyoshi. Að síðustu tókst honum að bæla niður uppreisn Yang Yin Long. 

Eftir 1600 hætti keisarinn að taka eins mikinn þátt í stjórnun ríkisins og stóð jafnvel í vegi fyrir ákvarðanatöku. Á þessum tíma gerðu mansjúmenn uppreisn undir stjórn herforingjans Nurhaci. 

Keisarar Mingveldisins
( )

( ) er þriðja plata Sigur Rósar. Texta og titilslaus plata. Fékk góða dóma og seldist vel. Náði m.a. að komast upp í 52. sæti á The American Billboard Chart. Platan er á 76 sæti áratugalista Rolling Stone.

Lagalisti 
 Untitled #1 (a.k.a. "Vaka") – 6:37
 Untitled #2 (a.k.a. "Fyrsta") – 7:34
 Untitled #3 (a.k.a. "Samskeyti") – 6:33
 Untitled #4 (a.k.a. "Njósnavélin") – 7:33
 Untitled #5 (a.k.a. "Álafoss") – 9:56
 Untitled #6 (a.k.a. "E-Bow") – 8:49
 Untitled #7 (a.k.a. "Dauðalagið") – 12:59
 Untitled #8 (a.k.a. "Popplagið) – 11:45

Tilvísanir 

Íslenskar breiðskífur
Hljómplötur gefnar út árið 2002
Jórunn Viðar

Jórunn Viðar (f. 7. desember 1918, d. 27. febrúar 2017) var íslenskt tónskáld. Hún var fædd og uppalin í Reykjavík, dóttir hjónanna Einars (1887 - 1923) og Katrínar Viðar (1895 - 1989). Drífa Viðar (1920-1971) var systir hennar. Hún útskrifaðist úr Tónlistarskólanum í Reykjavík 1936 og varð stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1937. Sama ár sigldi hún til Þýskalands, þar sem hún nam tónsmiðar við Tónlistarakademíuna í Berlín í tvo vetur, en sneri heim til Íslands í júlímánuði 1939. Hún giftist Lárusi Fjeldsted (1918 - 1985), þá laganema, síðar forstjóra í Reykjavík og eignuðust þau þrjú börn: Lárus (f. 1942), forstjóri í Reykjavík; Katrínu, lækni og alþingismann (f. 1946) og Lovísu (f. 1951), sellóleikara.

Árin 1943-1946 dvöldu Jórunn og Lárus með syni sínum í New York, þar sem hann leitaði sér lækninga og rak fyrirtæki eftir það, en hún lagði stund á frekara nám í tónsmíðum hjá Vittorio Giannini við Juilliard-skólann þar í borg. Þegar þau fluttu heim eignuðust þau dætur sínar tvær og Jórunn stundaði tónsmíðar, auk þess að vera einleikari og undirleikari á píanó. Hún samdi tónlistina við kvikmyndina Síðasta bæinn í dalnum, og hefur samið fjölda annarra tónverka, oft við gamla eða nýja texta eftir ýmsa höfunda. Í tónsmíðum sínum hefur Jórunn sótt mikið í íslenskan tónlistararf, bæði sem innblástur og við útsetningar á íslenskum þjóðlögum. Hún var mjög lengi eina konan í Tónskáldafélagi Íslands.

Meðal þekktra verka Jórunnar eru jólalögin Jól og Það á að gefa börnum brauð, Kall sat undir kletti, Únglíngurinn í skóginum við texta Halldórs Laxness og ballettinn Eldur. Hún var frumkvöðull á sviði ballett- og kvikmyndatónlistar hér á landi auk þess sem hún samdi fjölmörg þjóðþekkt sönglög.

Jórunn var sæmd heiðursmerki hinnar Íslensku fálkaorðu árið 1989. Hún var valin borgarlistamaður Reykjavíkur árið 1999, hlaut heiðursverðlaun Íslensku tónlistarverðlaunanna árið 2004 og Menningarverðlaun DV árið 2009. Um árabil hlaut hún heiðurslaun listamanna frá Alþingi.

Heimildamynd
Orðið tónlist: Jórunn Viðar (2008).

Tilvísanir

Íslensk tónskáld
Vídalínsætt
Norðmannsætt
Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu

Íslenskar konur
Alþingiskosningar 1844

Alþingiskosningar 1844 voru fyrstu alþingiskosningar á Íslandi eða m.ö.o. Alþingi var endurreist sem ráðgjafarþing með Tilskipun um stiptun sjerlegrar ráðgefandi samkomu fyrir Ísland, er á að nefnast Alþingi. 

Kosningabærir voru aðeins hinir efnameiri. Eða eins og segir í tilkynningunni um kosningarétt sem gefin var út árinu á undan: 

Réttindi til hluttöku í kosningu alþingismanna bera einungis haldendum, er annaðhvort eiga jörð, að minnsta kosti 10 hundraða dýrleika, ellegar múr- eða timburhús í Reykjavík eður einhverju öðru landsins verslunarplássi, sem með löglegri virðingu í minnsta lagi hefur verið metið til 1000 ríkisbankadala andvirðis. Ellegar og svo þeim, er opinberu eður beneficeruðu gózi halda jörð með lífsfestu. Í minnsta lagi af 20 hundraða dýrleika. -- Þó er tilskilið, að kjósendur hafi óflekkað mannorð, hafi náð 25 ára aldri og að sá fullkomni myndugleiki, sem honum eftir hans aldri ber, ekki af neinni annari orsök sje skertur.

Niðurstöður
Á þinginu 1845 tóku sæti sjö konungskjörnir þingmenn og tuttugu kjördæmakjörnir. Bjarni Thorsteinsson var forseti Alþingis.

Konungskjörnir þingmenn
 Bjarni Thorsteinsson
 Björn Blöndal
 Halldór Jónsson
 Helgi Thordersen
 Páll Melsteð
 Þórður Jónasson
 Þórður Sveinbjörnsson

Kjördæmakjörnir þingmenn
 Jón Johnsen (Árnessýsla)
 Eyjólfur Einarsson (Barðastrandarsýsla)
 Hannes Stephensen (Borgarfjarðarsýsla)
 Þorvaldur Sívertsen (Dalasýsla)
 Stefán Jónsson (Eyjafjarðarsýsla)
 Jón Guðmundsson (Gullbringu- og Kjósarsýsla)
 Þorgrímur Tómasson (Gullbringu- og Kjósarsýsla)
 Magnús R. Ólsen (Húnavatnssýsla)
 Jón Sigurðsson (Ísafjarðarsýsla)
 Helgi Helgason (Mýrasýsla)
 Þorsteinn Gunnarsson (Norður-Múlasýsla)
 Jakob Pétursson (Norður-Þingeyjarsýsla)
 Skúli Thorarensen (Rangárvallasýsla)
 Árni Helgason (Reykjavík)
 Jón Guðmundsson (Skaftafellssýsla)
 Jón Samsonarson (Skagafjarðarsýsla)
 Kristján Magnusen (Snæfellsnessýsla)
 Ásgeir Einarsson (Strandasýsla)
 Sveinn Sveinsson (Suður-Múlasýsla)
 Þorsteinn Pálsson (Suður-Þingeyjarsýsla)

Tenglar 
 Fyrstu alþingiskosningar í Reykjavík; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1945

Alþingiskosningar
Kirkjustræti

Kirkjustræti er gata í miborg Reykjavíkur sem teygir sig frá Pósthússtræti í austri til Aðalstrætis í vestri. Við hana stendur Alþingishúsið og Dómkirkjan. Kirkjustræti hét fyrst Kirkjustígur, þá Kirkjubrú og loks Kirkjustræti.

Tengt efni 
 Baðhús Reykjavíkur
 Listamannaskálinn

Tilvísanir

Tenglar 
 Þar slær hjarta Reykjavíkur; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1996

Götur í Reykjavík
Miðborg Reykjavíkur
Listi yfir borgir á Bretlandi

Þetta er listi yfir borgir á Bretlandi. Einvaldur Bretlands veitir borgarréttindi. Borgarréttindi eru ekki veitt sjálfkrafa með hliðsjón af fólksfjölda einum saman.

England 
 Bath
 Birmingham
 Bradford
 Brighton & Hove
 Bristol
 Cambridge
 Carlisle
 Chelmsford (fra 2012)
 Chester
 Chichester
 Coventry
 Derby
 Durham
 Ely
 Exeter
 Gloucester
 Hereford
 Jórvík
 Kantaraborg
 Kingston upon Hull
 Lancaster
 Leeds
 Leicester
 Lichfield
 Lincoln
 Liverpool
 Lundúnaborg
 Manchester
 Newcastle upon Tyne
 Norwich
 Nottingham
 Peterborough
 Plymouth
 Portsmouth
 Preston
 Ripon
 Salford
 Salisbury
 Sheffield
 Southampton
 St Albans
 Stoke-on-Trent
 Sunderland
 Truro
 Wakefield
 Wells
 Westminster
 Winchester
 Wolverhampton
 Worcester
 Öxnafurða

Skotland 
 Aberdeen
 Dundee
 Edinborg
 Glasgow
 Inverness
 Perth (fra 2012)
 Stirling

Wales 
 Bangor
 Cardiff
 Newport
 St Asaph (fra 2012)
 St David's
 Swansea

Norður-Írland 
 Armagh
 Belfast
 Londonderry
 Lisburn
 Newry
Cardiff

Cardiff (velska: Caerdydd) er höfuðborg Wales á Bretlandi. Hún er stærsta borg í Wales og er í Glamorgansýslu. Cardiff var stofnuð árið 1905 og árið 1955 varð hún höfuðborg Wales. Árið 2011 bjuggu 346.090 manns í Cardiff.

Á 19. öld var Cardiff lítill bær. Þá hófst kolanámugröftur og bærinn stækkaði og varð að þeirri borg sem hún er í dag. Í Cardiff er töluverð sjónvarpsþáttagerð, þar eru t.d. Doctor Who og Torchwood teknir upp.

Borgin Newport er 19 km. norðaustur af Cardiff. Á stórborgarsvæði borganna búa 1,1 milljón manns (2011).

Borgir í Wales
Sextán

Sextán er náttúruleg tala og grunntala sextánundakerfis, táknuð með tveimur tölustöfum, einum og sex í tugakerfi, sem 16, en 10 í sextánundakerfi. Talan á undan 16 er 15 og talan á eftir er 17.

Tölur
17 (tala)

17 er náttúruleg tala. Talan á undan 17 er 16 og talan á eftir er 18.

Tölur
Crash Bandicoot

Crash Bandicoot er verkvangs-tölvuleikur sem kom út í Bandaríkjunum árið 1996 og var hannaður af Naughty Dog. Hann fylgir Crash Bandicoot í gegnum ævintýri til að sigra hinn illa Dr. Neo Cortex.

Tölvuleikir
Bæti

Bæti eða tölvustafur er gagnaeining notuð í tölvum sem stendur fyrir staf eða hluta stafs. Bæti samanstendur almennt af átta bitum. Stærð bætis er átta bitar í nútíma tölvum en var ekki stöðluð áður fyrr – í mjög gömlum vélbúnaði – og því var einingin áttund (e. octet eða átta bita bæti) fundin upp sem samanstendur ávalt af átta bitum þar sem hver biti hefur gildið 0 eða 1 – sérhver áttund getur því tekið 256 mismunandi gildi (t.d. eina heiltölu á bilinu 0–255).

Bæti eru yfirleitt táknuð með hástafnum B. Sem dæmi eru (u.þ.b.) milljón bæti gjarnan táknuð sem 1 MB. Ein undanteknin er þó á þessari reglu, og er hún sú að 1 kílóbæti er gjarnan táknað með kb. Bæti eru gjarnan notuð til að tákna stærð gagnageymsla á meðan að bitar (sem táknaðir eru með litlu b-i, dæmi: 1 Mb) eru gjarnan notaðir til að tákna hraða nettenginga. Þetta veldur gjarnan ruglingi.

Einnig er gott að hafa í huga að:

 1 GB
 = 1024 MB
 = 1024×1024 KB (1.048.576 KB)
 = 1024×1024×1024 B (1.073.741.824 bæti)
 = 1024×1024×1024×8 bitar
 = 8 Gb

Það þarf því nettengingu sem býður upp á 8 Mbás (e. Mb/s) til að hala niður skrá sem er 1 MB að stærð á einni sekúndu. Einnig margfaldar hvert forskeyti í tölvuheiminum tölu um 1024, ólíkt því sem venjan er þar sem hvert forskeyti margfaldar tölu upp um 1000.

Gagnastærð á gagnageymslum 
Framleiðendur harðra diska hafa jafnan ruglað viðskiptavini sína með því að nota ekki þetta kerfi. Hjá þeim hefur 1 MB í gegnum tíðina táknað 1 milljón bæta og hafa þeir þannig blekkt viðskiptavini sína til að kaupa tæki með minni minnisgetu en þeir töldu sig vera að kaupa. Þetta mun þó hugsanlega breytast eftir að dómur sem féll árið 2007 í máli gegn einum stærsta harðdiskaframleiðanda í heimi (Seagate) þar sem þeir voru dæmdir til að greiða skaðabætur fyrir að hafa viljandi ruglað viðskiptavini sína með þessum hætti .

Heimildir 

Tölvunarfræði
Tækni
Norður-Yorkshire

Norður-Yorkshire (enska North Yorkshire) er sýsla á Norðvestur-Englandi á Bretlandi. Hún er stærsta sýsla á Englandi og er 8.654 km² að flatarmáli. Árið 2010 var íbúafjöldinn 1.082.000. Höfuðborg sýslunnar er York.

Sýslur á Englandi
Norður-Yorkshire
Endanlegt mengi

Endanlegt mengi er mengi með endanlegan fjölda staka, þ.e. fjöldatala mengisins er náttúrleg tala. Tómamengið hefur fjöldatölu núll, en telst endanlegt mengi.
Teljanlegt mengi þarf ekki að vera endanlegt, t.d. er mengi náttúrlegra talna teljanlegt, en óendanlegt mengi.

Tengt efni 
 Takmarkað mengi
 Veldismengi

Mengjafræði
Samleitni

Samleitni er grundvallarhugtak í örsmæðareikningi, mengjafræði og (tvinn)fallafræði. Talað er um samleitni runa annars vegar og raða hins vegar.

Samleitni runa
Runa (an) er samleitin ef liðir rununnar, an nálgast endanlega tölu M (markgildi), eins vel og vera vill, eftir því sem liðvísirinn n vex, þ.e.

ef fyrir sérhverja rauntölu ε > 0 er til náttúrleg tala N þ.a. |an -M | < ε fyrir öll n≥N. 

Runa, sem ekki er samleitin, kallast ósamleitin runa.

Samleitni raða
Röð S telst samleitin með markgildi M ef runa af hlutsummum raðarinnar (hlutsummuruna) (Sn) er samleitin með markgildi M. Röð, sem ekki er samleitin, kallast ósamleitin röð.

Samleitnar raðir gegna lykilhutverki í fallafræði, en fáguð föll eru skilgreind með röðum sem eru samleitnar innan ákveðins samleitnigeisla.

Alsamleitni er sterkara skilyrði fyrir samleitni og á við um fallarunur.

Mengjafræði
Fallafræði
Tvinnfallagreining
Umhverfa

Umhverfa, margföldunarumhverfa eða margföldunarandhverfa fyrir töluna x er sú tala 1/x eða x−1 sem þarf að margfalda x með til að fá út margföldunarhlutleysuna 1 sem er skilgreind fyir öll gildi af x nema x=0. 

Margföldunarandhverfa brotsins a/b er b/a og umhverfa rauntölu er 1 deilt með tölunni. Umhverfa tölunar 5 er því 1/5. Umhverfa er andhverfa margföldunar. 

Umhverfuröð er röð þar sem liðirnir eru umhverfur liðvísanna. Ferillinn sem umhverfa myndar kallast breiðbogi or er eitt keilusniðanna.

Tengt efni 
 Samlagningarandhverfa
 Margföldunarhlutleysa

Heimildir 

Algebra
Fallafræði
Koltur

Koltur er lítil eyja í Færeyjum, sunnan og vestan við Straumey. Allur norðurhluti eyjarinnar er eitt fjall sem heitir Kolturshamar eða Uppi á Oyggj og er 478 metra hátt en suðurhlutinn er langur og fremur láglendur tangi. Koltur og Hestur voru áður eitt sveitarfélag en eru nú í sveitarfélaginu Þórshöfn.

Koltur er aðeins 2,3 km² að stærð og hefur frá fornu fari aðeins verið ein bújörð, kóngsjörðin Koltur, en hún var þó tvískipt á seinni árum og kallaðist upprunalegi bærinn þá Heimi í Húsi en hinn Norðuri í Gerðum og á síðari árum Koltursgarður. Um tíma var raunar fjórbýlt í Koltri og þá voru íbúar 40-50 talsins. Lengi framan af 20. öld bjuggu tvær ættir í eynni, sín á hvorum bæ, og töluðust ekki við. Ástæðuna vissi enginn utanaðkomandi og sagt er að á endanum hafi fólkið sjálft ekki vitað hvers vegna. Báðar fjölskyldurnar yfirgáfu eyna seint á 9. áratugnum. Hún var í eyði 1989-1994 og eftir það hefur aldrei búið þar nema ein fjölskylda. Þar hefur verið stunduð sauðfjár- og nautgriparækt.

Samkvæmt manntali 1. janúar 2020 búa 2 í Koltri. Búið hefur verið á Koltursgarði frá því eyjan byggðist að nýju en upprunalegi bærinn, Heimi í Húsi, hefur verið byggður upp á vegum Føroya Forngripafelags og á þar að varðveita dæmigert gamalt færeyskt góðbýli. Tvær kvikmyndir hafa verið teknar upp þar, myndin Barbara og íslenska kvikmyndin Dansinn, sem gerð er eftir sögu Williams Heinesen.

Engar reglulegar ferjusiglingar eru til eyjarinnar en bátar fara þangað á sumrin frá Straumey og reglulegt þyrluflug hefur verið þangað allt árið.

Tenglar 
 Heimasíða Kolturs.

Eyjur í Færeyjum
Færeyjar
Gleði (veisla)

Gleði (fleirtalan er gleðir) var ákveðin tegund af veislum sem haldnar voru á Íslandi frá miðöldum og fram á 18. öld, oft um jól. Voru gleðirnar stundum kallaðar vikivakar, eftir samnefndum dansi sem þar var gjarnan stiginn. 

Vanalegast fóru gleðir þannig fram, að höfðingjar buðu öðrum höfðingjum og sveitungum sínum heim, og veittu ótæpilega af mat og (áfengum) drykk. Gleðir gátu staðið dögum saman. Yfirvöld fengu snemma ímugust á þeim, þar sem þeim fylgdi ekki bara drykkjuskapur heldur einnig kynferðislegt lauslæti. Oft kom fjöldi óskilgetinna barna undir í einni og sömu gleðinni, með tilheyrandi vandræðum. Frægasta gleði sem haldin var var líklega sú sem kennd var við bæinn Jörfa í Haukadal. Gleðir þessar voru bannaðar með dómi á 18. öld. Þær síðustu hélt sýslumaðurinn Bjarni Halldórsson á Þingeyrum á jólum 1755, 1756 og 1757.

Það er gleði af þessu tagi sem átt er við þegar sungið er „Hinstu nótt um heilög jól höldum álfagleði“ - það er að segja, álfaveislu.

Saga Íslands
Hátíðahöld
Íslensk menning
Jörfi (Dalasýslu)

Jörfi (eða Jörvi) er bær í Haukadal í Dalasýslu. Hann er þekktur fyrir veislur þær eða „gleðir“ sem voru haldnar þar að minnsta kosti frá 17. öld og fram á þá 18. Jörvagleði var haldin á krossmessu á hausti (14. september) og hefur verið einhvers konar töðugjöld, því heyskap var lokið og kaupafólk oft farið að huga að vistaskiptum. Þar voru dansaðir vikivakar og stundaðir ýmsir leikir. Önnur sambærileg samkoma var Staðarfellsgleði, sem haldin var á Staðarfelli í Dölum um nýár. 

Þessar samkomur voru þyrnir í augum yfirvalda, enda fór miklum sögum af lauslæti og gjálfífi á þeim. Björn Jónsson sýslumaður á Staðarfelli afskipaði Staðarfellsgleði 1695. Hann bannaði reyndar Jörfagleði líka en hún virðist þó hafa haldið áfram fram yfir aldamót en þegar Jón Magnússon, bróðir Árna handritasafnara, varð sýslumaður Dalamanna 1708 bannaði hann hana og bar fyrir sig, auk lausungarinnar, Stórubólu sem þá gekk enn um landið. Gleðin var ekki endurvakin en orðið jörfagleði hefur síðan verið haft um ýmiss konar óheftar skemmtanir.

Fyrir ofan bæinn á Jörfa er fjallið Jörfahnjúkur.

Íslenskir bæir
Dalasýsla
Haukadalur (Dölum)

Haukadalur er dalur í Dalasýslu á Íslandi. Í íslenskum fornritum segir um landnám Eiríks rauða í Haukadal:
Réðst Eiríkur þá norðan og ruddi land í Haukadal og bjó á Eiríksstöðum hjá Vatnshorni. Þá felldu þrælar Eiríks skriðu á bæ Valþjófs á Valþjófsstöðum. Eyjólfur saur frændi hans drap þrælana hjá Skeiðsbrekkum upp frá Vatnshorni. Fyrir það vó Eiríkur Eyjólf saur. Hann vó  og Hólmgöngu-Hrafn að Leikskálum. (Íslensk fornrit, IV; 197-8)

Bæir

Í byggð
Vatn
Núpur
Hamrar
Giljaland
Leikskálar
Litla-Vatnshorn
Stóra-Vatnshorn
Saurstaðir

Í eyði
Kross
Skarð
Jörfi
Mjóaból
Smyrlahóll
Eiríksstaðir

Dalasýsla
Dalir á Íslandi
Umhverfuröð

Umhverfuröð (einnig kölluð þýð röð) er ósamleitin röð, þar sem liðirnir eru umhverfur liðvísanna:

Hlutsummur umhverfuraðarinnar kallast þýðar tölur, táknaðar með Hn.

Stærðfræði
Donald Tusk

Donald Franciszek Tusk (fæddur 22. apríl 1957 í Gdańsk) er pólskur stjórnmálamaður sem var formaður Borgaraflokksins (Platforma Obywatelska) og forsætisráðherra Póllands frá 16. nóvember 2007 til 22. september 2014. Tusk var forseti evrópska ráðsins frá árinu 2014 til ársins 2019.

Tusk hefur verið virkur í pólskum stjórnmálum frá byrjun tíunda áratugarins. Hann hefur stofnað nokkra stjórnmálaflokka og hefur gegnt kjörnum embættum nánast samfellt frá árinu 1991. Tusk var einn af stofnendum Frjálslynda lýðræðisráðsins (Kongres Liberalno-Demokratyczny, KLD), miðhægriflokks sem beitti sér fyrir markaðsfrelsi. Hann var kjörinn á neðri deild pólska þingsins árið 1991 en tapaði þingsæti sínu eftir að lýðræðisráðið hlaut afhroð í kosningum árið 1993. Árið 1994 sameinaðist lýðræðisráðið pólska Lýðræðisbandalaginu og myndaði með því Frelsisbandalagið. Árið 1997 var Tusk kjörinn á efri deild þingsins og varð varaforseti þess. Árið 2001 tók hann þátt í stofnun nýs miðhægriflokks, Borgaraflokksins, var aftur kjörinn á neðri þingdeildina og varð varaforseti hennar. Tusk var kjörinn forsætisráðherra árið 2007 og var endurkjörinn eftir þingkosningar árið 2011. Hann var fyrsti forsætisráðherra Póllands sem hlaut endurkjör frá falli kommúnismans.

Árið 2014 var Tusk kjörinn forseti evrópska ráðsins. Hann var endurkjörinn árið 2017. Tusk sagði af sér sem forsætisráðherra Póllands til að taka við evrópska forsetaembættinu og hafði þá setið lengur en nokkur annar forsætisráðherra þriðja pólska lýðveldisins.

Tilvísanir

Tusk, Donald
Forsetar evrópska ráðsins
Stríð Rússlands og Tyrklands

Stríð Rússlands og Tyrklands

 Stríðs Rússlands og Tyrklands (1475–1492)
 Stríð Rússlands og Tyrklands (1493–1497)
 Stríð Rússlands og Tyrklands (1513–1517)
 Stríð Rússlands og Tyrklands (1521–1541)
 Stríð Rússlands og Tyrklands (1556–1558)
 Stríð Rússlands og Tyrklands (1568–1570)
 Stríð Rússlands og Tyrklands (1570–1574)
 Stríð Rússlands og Tyrklands (1584–1592)
 Stríð Rússlands og Tyrklands (1594)
 Stríð Rússlands og Tyrklands (1613–1615)
 Stríð Rússlands og Tyrklands (1621–1622)
 Stríð Rússlands og Tyrklands (1627–1632)
 Stríð Rússlands og Tyrklands (1633–1634)
 Stríð Rússlands og Tyrklands (1637)
 Stríð Rússlands og Tyrklands (1641–1642)
 Stríð Rússlands og Tyrklands (1646)
 Stríð Rússlands og Tyrklands (1667–1672)
 Stríð Póllands og Tyrklands (1672–1676)
 Stríð Rússlands og Tyrklands (1676–1681)
 Stríð Rússlands og Tyrklands (1686–1700)
 Prutstríðið
 Stríð Rússlands og Tyrklands (1735–1739)
 Stríð Rússlands og Tyrklands (1768–1774)
 Stríð Rússlands og Tyrklands (1787–1792)
 Stríð Rússlands og Tyrklands (1806–1812)
 Stríð Rússlands og Tyrklands (1827–1829)
 Krímstríðið
 Stríð Rússlands og Tyrklands (1877–1878)
 Fyrri heimsstyrjöldin
 Rússneska borgarastyrjöldin

Bókmenntir 
 Attila og Balázs Weiszhár: Stríð orðabók (Ungverjaland)
 Britannica Hungarica (ungverska orðabók)

Saga Rússlands
Saga Tyrklands
Listar um hernað
Stríð
Lambakregða

Lambakregða er sjúkdómur sem leggst á ung lömb. Fullorðið fé getur verið smitberar. Helstu einkenni sjúkdómsins er að lömbin verða dauf og fylgja mæðrum sínum illa. Þá mæðast þau fljótt við áreynslu. Orsök veikinnar er hægfara lungnabólga af völdum sýkla sem eru ekki ósvipaðir lungnapestarsýklum en þó eru einnig aðrir sýklar sem valda veikinni. 

Sum lömb ná sér fljótt en önnur sýna enn veikina eftir að þau koma úr sumarhögum. Þau hósta og hafa gráleitt slím í vitum. Sjúkdómur þessi dregur lömbin þó sjaldan til dauða en aftur á móti verða þau rýr og næm gegn öðrum sjúkdómum.

Með tvíbólusetningu árlega með þrívirku bóluefni er hægt að draga úr sjúkdóminum þar sem hann er algengur og jafnvel koma í veg fyrir hann þar sem hann er ei landlægur.

Búfjársjúkdómar
Takmörkuð runa

Takmörkuð runa er runa þar sem sérhver liður rununnar er endanleg tala. Runan (an) er sögð takmörkuð ef til er rauntala M, þ.a. |an| ≤ M fyrir öll n. Runa, sem ekki er takmörkuð, kallast ótakmörkuð runa.

Tengt efni 
 Takmarkað fall
 Takmarkað mengi

Stærðfræði
Broddskita

Broddskita er væg mjólkursótt í unglambi sem veldur skitu sem er gul á litin og af henni leggur mikinn óþef. Hér áður fyrr olli hún töluverðum lambadauða, enda var hætt við að greri fyrir þar er skitan tærði oft endaþarmsopið og sárin greru saman. Kallast slík lamb belgskitið því skitan hleðst í belg aftan á lambinu.

Búfjársjúkdómar
Kvikmyndir.is

Kvikmyndir.is er íslenskur kvikmyndavefur, sem stofnaður var árið 1997 en var ekki opnaður fyrr en ári síðar, í maí 1998. Á vefnum er hægt að finna upplýsingar um sýningartíma, senda og lesa kvikmyndagagnrýni, lesa fréttir úr kvikmyndageiranum og horfa á sýnishorn úr væntanlegum myndum. Einnig er á vefnum gagnagrunnur þar sem hægt er fletta upp upplýsingum um kvikmyndir, leikara og leikstjóra.

Stjórnendur 
Síðan er í eigu og stjórnuð af áhugamönnum um kvikmyndir og er alveg óháð dreifingaraðilum landsins. Stjórnendur síðunnar í gegnum tíðina hafa verið átta, þeir eru:
 (1997 - 2005) Helgi Páll Helgason
 (1997 - 2007) Gunnar Ingvi Þórisson
 (2004 - enn stjórnandi) Tómas Valgeirsson
 (2006 - enn stjórnandi) Þráinn Halldór Halldórsson
 (2007 - enn stjórnandi) Þóroddur Bjarnason
 (2007 - enn stjórnandi) Sindri Bergmann
 (2007 - 2008) Sindri Gretarsson
 (2007 - enn stjórnandi) Eysteinn Guðni Guðnason

Heimildir

Tenglar 
 Kvikmyndir.is

Íslenskar vefsíður