alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Höfuðstöðvar

Höfuðstöðvar er aðalaðsetur fyrirtækis eða samtaka og innihalda oft margar yfirdeildir sem virka sem nokkurs konar heili fyrir önnur útibú eins og t.d. í tilfelli banka. Í hernaðarlegu tilliti er orðið notað um aðalstöðvar t.d. útlagahers eða yfir meginmiðstöð hernaðarframkvæmda þaðan sem öðrum deildum er stjórnað, t.d. minni bækistöðvum hersins. 

Samtök

cv:Головное предприятие
mk:Водечки претпријатие
sh:Водећа предузећа
uk:Головне підприємство

es:Cuartel General

pt:Quartel (militar)
Kransæðasjúkdómar

Kransæðasjúkdómar eru algengastir hjartasjúkdóma og leiðandi orsök dauðsfalla um heim allan. Þegar talað er um kransæðasjúkdóma er átt við þrengingar eða stíflur í kransæðum hjartans vegna æðakölkunar eða blóðtappa sem myndast í kjölfar hennar. Æðakölkun er ekki einskorðuð við kransæðar hjartans, heldur er um kerfisbundin og mögulega útbreiddan sjúkdóm að ræða. Æðakölkun getur birst sem sjúkdómur í slagæðum heilans og þá valdið blóðþurrð eða heilablóðfalli, eða sem sjúkdómur í útlægum slagæðum og valdið heltiköstum eða alvarlegri blóðþurrð í útlimum. Sjúkdómar af völdum æðakölkunar geta allir verið til staðar hjá einum og sama sjúklingnum og er meinafræði þeirra sú sama.

Þegar æðakölkun birtist sem kransæðasjúkdómur valda þrengsli eða stíflur í kransæðum takmörkuðu blóðflæði til hjartavöðvans sem leiðir til klínískra einkenna kransæðasjúkdóms.

Einkenni og áhættuþættir 
Helstu einkenni kransæðasjúkdóms eru mæði og hjartaöng en aukning á þessum einkennum er ein aðal ástæða þess að sjúklingar leita sér læknisaðstoðar. Þekktir áhættuþættir kransæðasjúkdóma eru aldur, hár blóðþrýstingur, sykursýki, hækkaðar blóðfitur, reykingar og ættarsaga um kransæðasjúkdóma. Einnig er verið að rannsaka áhrif persónuleikans á sjúkdómana.

Meðferð 

Það er engin þekkt lækning á kransæðasjúkdómum en fyrsta meðferð er gjarnan gjöf lyfja sem minnka súrefnisþörf hjartans. Eftir því sem sjúkdómurinn ágerist getur hins vegar reynst óhjákvæmilegt að sjúklingur fari í aðgerð til að koma á betra blóðflæði til hjartavöðvans. Aðgerðir sem framkvæmdar eru eru kransæðavíkkun, stent ísetning og kransæðahjáveituaðgerð.

Tilvísanir

Heimildir 
 Ballan, A. og G. Lee, „A Comparative Study of Patient perceived Quality of Life pre and post Coronary Artery Bypass Graft Surgery“, Australian Journal of Advanced Nursing 24 (4) (2007): 24-8.
 Boon, N.A., N.R. Colledge, B.R. Walker og J.A.A. Hunter (ritstj.) Davidson’s Principles & Practice of Medicine (Edinburgh: Elsevier Limited, 2006).
 Henry, M.M. og J.N. Thompson (ritstj.), Clinical Surgery (Edinburgh: Elsevier Limited, 2005).

Hjarta- og æðakerfið
Formerkisfall

Formerkisfall er ósamfellt fall sem tekur gildið  þegar breyta þess er neikvæð og  þegar breyta þess er jákvæð.

Skilgreining 
Þar sem talan núll hefur ekkert formerki er formerkisfall óskilgreint fyrir núll, en stundum er þó eftirfarandi skilgreining notuð, fyrir rauntölur x:

.

Einnig má nota Heavisidefallið  til að skilgreina formerkisfall (nema þegar ):

þar sem  er algildi tölunnar .

Eiginleikar 
Hægt er að tákna allar rauntölur sem margfeldi tölugildis þeirra og formerkisfallsins:

Hægt er að sjá frá jöfnu (1) að þegar skilgreiningin hér að ofan er notuð þá fæst
, nema þegar x = 0.

Formerkisfallið er líka afleiða tölugildisins:
, en er þó óskilgreint fyrir x = 0.

Tvinntalnaformerkisfall 
Hægt er að rita formerkisfallið fyrir tvinntölur:

fyrir hvert z ∈  nema þegar z = 0. Formerkisfall sérhverrar tvinntölu z er sá punktur á einingarhringnum í tvinnsléttunni sem er næst z. Þá, þegar z ≠ 0 gildir:

þar sem arg z er fasahorn z.

Heimildir 

Fallafræði
Ósamfelld föll
Æðakölkun

Æðakölkun er bólgusjúkdómur í veggjum slagæða en upphaf hennar má rekja til þess þegar fita safnast fyrir staðbundið undir innsta lag æðar vegna spennu eða álags (til dæmis háþrýstingur). Við það raskast virkni innsta lagsins og ónæmiskerfið ræsist í kjölfarið með íferð stórkirninga á svæðið. Stórkirningarnir taka upp fituna og sérhæfast við það í gleypifrumu. Þegar gleypifrumurnar virkjast losa þær frá sér frumuboðefni sem örva frumur í miðlagi æðarinnar til að hylja fituskelluna með myndun trefjahimnu. Með þessum viðbrögðum hefur ónæmiskerfið unnið tímabundið úr vandamálinu og getur einstaklingur verið einkennalaus á meðan að skellan raskar ekki eðlilegu blóðflæði. Hins vegar ef bólguviðbrögð ónæmiskerfisins ágerast getur það orðið til þess að gleypifrumur nái að rjúfa sér leið gegnum trefjahimnuna og innsta lag æðarinnar. Við rofið nær innihald skellunnar að komast í snertingu við blóðrásina en við það fer af stað storkuferli og blóðtappi myndast sem nær bæði inn fyrir brostna veggi skellunnar og út fyrir hana. Blóðtappinn hleður utan á sig og getur annað hvort valdið stíflu í æðinni staðbundið eða losnað frá skellunni og valdið stíflu annars staðar í æðakerfinu og valdið hjartaáfalli, heilablóðfalli og heltiköstum.

Þekktir áhættuþættir kransæðasjúkdóma eru aldur, háþrýstingur, sykursýki, hækkaðar blóðfitur, reykingar og ættarsaga um æðakölkunarsjúkdóma.

Tilvísanir

Heimildir 
 Boon, N.A., N.R. Colledge, B.R. Walker og J.A.A. Hunter (ritstj.), Davidson’s Principles & Practice of Medicineı (Edinburgh: Elsevier Limited, 2006).
 Henry, M.M. og J.N. Thompson (ritstj.), Clinical Surgery (Edinburgh: Elsevier Limited, 2005).
 
 

Hjarta- og æðakerfið

ar:تصلب عصيدي
ca:Aterosclerosi
es:Ateroesclerosis
fi:Ateroskleroosi
it:Aterosclerosi
nl:Atheromatose
no:Åreforkalkning
pt:Aterosclerose
tr:Ateroskleroz
ur:صلابت عصیدہ
Vegtollur

Vegtollur er gjald sem ökumenn greiða fyrir afnot af vegi, göngum eða brú. Aðrir vegir eru fjármagnaðir með almennum sköttum eða með sérstökum eldsneytisskatti, þungaskatti og/eða álögum á hjólbarða. Vegtollur er innheimtur í svokölluðu tollskýli.

Vegtollur
Mógilsá

Mógilsá er ríkisjörð í Kollafirði við rætur Esju. Þar er rannsóknarstöð Skógræktar ríkisins staðsett.

Saga jarðarinnar 
Árið 1967 var ákveðið að efla rannsóknir í þágu skógræktar á Íslandi og var rannsóknarstöð Skógræktar ríkisins á Mógilsá í Kollafirði reist fyrir þjóðargjöf frá Norðmönnum sem gefin var í tilefni af heimsókn Ólafs V. Noregskonungs til Íslands árið 1961. Það er eðlilegur þáttur í rannsóknum að prófa nýjar trjátegundir og hefur mikið af því efni endað í brekkunni fyrir ofan rannsóknastöðina. Þar er því einhver fjölbreyttasti skógur landsins.

Trjárækt í skóginum 
Skógurinn er einna mestur í kringum stöðina sjálfa, en hann er í raun trjásafn með tegundum teknum víða að úr heiminum. Í skóginum eru m.a. fágætar tegundir eins og linditré, broddhlynur og risalerki, svo eitthvað sé nefnt. Öllum er frjálst aðgengi að skóginum.

Aðstaða og afþreying 
Fjölmargir stígar liggja um skóginn, yfir læki og bakka, skógi vaxnar hlíðar Esju. Stíganetið á Mógilsá tengist Esjustígum en margir minni stígarnir eru í raun tilvalið tilbrigði við hefðbundna Esjugöngu.

Tenglar 
Mógilsá 

Skógar á Íslandi
Esja
Hauskúpufiðrildi

Hauskúpufiðrildi (einig kúpusvarmi eða hauskúpusvarmi) (fræðiheiti: Acherontia atropos) er fiðrildi af svarmfiðrildaætt og er svo nefnt vegna þess að ofan á frambol er gul litflikra sem minnir á hauskúpu. Hauskúpufiðrildi á heima við Miðjarðarhaf og flýgur árlega norður yfir Pýreneafjöll og Alpanna. Þá er hásumar og verpir hann eggjum sínum í kartöflugrös og skyldar náttskuggajurtir. Hauskúpufiðrildið sækir hunang í býflugnabú, dáleiðir býflugurnar með sérstöku blísturhljóði, en oft endar innbrotið með því að býflugurnar stinga það til bana. Aðeins einu sinni hefur hauskúpufiðrildi fundist á Íslandi, það var í Öræfasveit.

Tilvísanir 

Svarmfiðrildaætt
Krabbalakki

Krabbalakki (fræðiheiti: Gromphadorhina portentosa) er með stærri kakkalökkum í heiminum, enda getur hann orðið allt að 8-10 cm að lengd, en kvendýrið er nokkuð minna en kardýrið. Krabbalakkinn er brúnsvartur, vængjalaus, með sérkennilega hnúða á framboli. Krabbalakkinn lifir villtur á Madagaskar, en hefur orðið vinsælt gæludýr þar eð hann hvæsir sem slanga ef hann telur sér ógnað. 

Kakkalakkar
Gæludýr
Elton John

Sir Elton Hercules John (fæddur Reginald Kenneth Dwight, 25. mars 1947) er enskur tónlistarmaður og lagahöfundur. Árið 2000 spilaði Elton John á Laugardalsvelli  fyrir um 10.000 manns. Hann kom aftur árið 2007 og spilaði í einkaveislu Ólafs Ólafssonar, kenndan við Samskip.  Elton ákvað að fara í kveðjutónleikatúr frá 2018-2021.

Útgefið efni

Breiðskífur 
 Empty Sky (1969)
 Elton John (1970)
 Tumbleweed Connection (1970)
 Madman across the Water (1971)
 Honky Chateau (1972)
 Don't shoot me, I'm only the Piano Player (1973)
 Goodbye Yellow Brick Road (1973)
 Caribou (1974)
 Captain Fantastic and the Brown Dirt Cowboy (1975)
 Rock of the Westies (1975)
 Blue Moves (1976)
 A Single Man (1978)
 Victim of love (1979)
 21 at 33 (1980)
 The Fox (1981)
 Jump up (1982)
 Too low for Zero (1983)
 Beaking Hearts (1984)
 Ice on Fire (1985)
 Leather Jackets (1986)
 Reg strikes back (1988)
 Sleeping with the Past (1989)
 The One (1992)
 Made in England (1995)
 The Big Picture (1997)
 Songs from the West Coast (2001)
 Peachtree Road (2004)
 The Captain and the Kid (2006)
 The Union (2010) ásamt Leon Russell
 The Diving Board (2013)
 Wonderful Crazy Night (2016)
 Regimental Sgt. Zippo (2021)

Tenglar 
 Opinber vefsíða Elton John
 Elton John; grein í Morgunblaðinu 1972

Tilvísanir

Enskir tónlistarmenn
Fólk fætt árið 1947
Stephen Fry

Stephen Fry (fæddur 24. ágúst 1957) er enskur  leikari, grínisti, rithöfundur, þáttastjórnandi og fjölfræðingur. Hann er þekktur fyrir leik sinn í þáttum á borð við A bit of Fry and Laurie, Blackadder, Jeeves and Wooster og kvikmyndum á borð við Wilde og V for Vendetta. Auk þess hefur hann skrifað fjölda bóka, leikstýrt kvikmynd og gert heimildarmyndir svo fátt eitt sé nefnt.

Hann hefur mikið unnið með vini sínum Hugh Laurie, en þeir hafa starfað saman síðan þeir kynntust við nám í Cambridge.

Skáldsögur 
 The Liar (1991)
 The Hippopotamus (1994) 
 Making History  (1997) 
 The Stars' Tennis Balls   (2000)

Ævisögur 
 Moab is my Washpot 
 The Fry Chronicles

Önnur rit 
 Rescuing the Spectacled Bear
 The Ode Less Travelled: Unlocking the Poet Within 
 Stephen Fry in America 
 

Enskir leikarar
Enskir rithöfundar
Fólk fætt árið 1957
Breskir húmanistar
Baðhús Reykjavíkur

Baðhús Reykjavíkur var almenn hreinlætisaðstæða í húsi sem stóð á Kirkjustræti 10 í miðbæ Reykjavíkur. Starfsemi Baðhúss Reykjavíkur hófst árið 1905 á þessum stað,  en lauk árið 1966, u.þ.b. ári áður en húsið var rifið 25. apríl 1967. 

Í Baðhúsinu var engin sundlaug, heldur aðeins aðstaða til líkamsþvottar. Í auglýsingu frá 1917 stendur í Morgunblaðinu að í Baðhúsi Reykjavíkur geti maður farið í kerlaug, steypiböð og gufuböð. Sama ár segir í Morgunblaðinu þegar birtir eru rekstrareikningar Baðhússins:

Tengt efni 
 Baðhúsfélag Reykjavíkur
Sundlaugar og laugar á Íslandi

Heimildir

Tenglar 
 Baðhúsið tekur til starfa í daga; grein í Morgunblaðinu 1941
 Baðhúsið horfið; frétt í Morgunblaðinu 1967
 Baðhúsið; grein í Morgunblaðinu 1916
 Baðhúsið; rekstrareikningar Baðhússins; grein í Morgunblaðinu 1917

Horfnar byggingar í Reykjavík
Baðhúsfélag Reykjavíkur

Baðhúsfélag Reykjavíkur (eða Baðhúsfjelag Reykjavíkur) var félag sem var stofnað um leið og fyrsta baðhús í Reykjavík þann 13. apríl 1895. Voru frumkvöðlar að stofnun þeirri, þeir Guðmundur Björnsson, landlæknir og Guðbrandur Finnbogason, konsúll. Voru í stjórn þess félags, auk þeirra sjálfra, þeir dr. Jónassen landlæknir, Guðmundur Magnússon læknir og Björn Jónsson ráðherra. Húsnæði tók félagið á leigu fyrir baðhúsið í norðurenda Gömlu-prensmiðjunnar í Aðalstræti. 

Baðhús þetta var allmyndarlegt samanborið við íbúatölu bæjarins. Þar voru 2 kerlaugarklefar og 1 steypibaðklefi og biðherbergi fram af. Mun á tímabili hafa verið rekin rakarastofa í sambandi við baðhús þetta. Ekki var hún opin fyrst, nema á miðvikudögum og laugardögum. Vatn var tekið úr prentsmiðjupóstinum þar rétt hjá. Baðvörður í þessu fyrsta baðhúsi Reykvíkinga var hinn góðkunni bæjarbúi Magnús Vigfússon, síðar dyravörður í Stjórnarráðinu. 

Árið 1903 og 1904 komu að utan þeir Eggert Claessen hæstaréttarmálaferlamaður og Jón Þorláksson borgarstjóri. Eitthvað mun þeim áhugasömu og framtaksömu fundist vanta á, að þrifnarðarmál öll væru í því lagi, sem skyldi. Þeir stofnuðu hlutafélag, er þeir nefndur h.f. Baðhús Reykjavíkur. Keyptu þeir lóð í miðbænum af Kristjáni Þorgrímssyni og reistu á þeirri lóð Baðhús Reykjavíkur. Þetta var árið 1905. Hafði hlutafélagið rekstur hússins á hendi næstu árin. 

Reykjavík
Ellefta konungsættin

Ellefta konungsættin er í sögu Egyptalands konungsættin sem kom á fót Miðríkinu með sameiningu Efra og Neðra Egyptalands í eitt ríki. Fyrstu konungar þessarar ættar tilheyra því fyrsta millitímabilinu, en þeir síðustu Miðríkinu. Allir ríktu þeir í Þebu og ættin rekur sig til fylkisstjóra Þebu, „Intefs hins mikla, sonar Iku“. 

Maneþon talar um sextán konunga sem ríkt hafi í 43 ár, en samtímaáletranir og Tórínópapýrusinn benda til þess að konungarnir hafi verið sjö og hafi ríkt í 143 ár.

Þekktir konungar 

Konungsættir Egyptalands
Drekaflugur

Drekaflugur (einnig verið nefndar slenjur) (fræðiheiti: Anisoptera) nefnast skordýr af annarri af tvem undirættbálkum vogvængja (Odonata), hin er glermeyjar (Zygoptera). Þessir undirættbálkar eru mjög svipaðir en helsti sýnilegi munur þeirra er að vængir drekaflugna standa lárétt út frá líkamanum í hvíld en glermeyjar leggja vængina aftur með búknum.

Drekaflugur eru einhver mestu rándýrin í skordýraríkinu. Vænghaf þeirra er oft um 10 cm, og hitabeltistegundir stærri, og vængirnir svo harðir að skellur í. Þær elta bráð sína uppi af mikilli áfergju, minni skordýr hvar sem er, grípa flugur í loftinu og voma yfir jörð líkt og ránfuglar og steypa sér niður, ef þær sjá eitthvað kvikt til að klófesta. Drekaflugur flækjast stundum til Íslands en lifa þar ekki.

Tilvísanir

Heimildir 
 Vogvængjur  Náttúrufræðistofnun Íslands (skoðað 27.11.2112)
  (Skoðað 30.06.2022).

Vogvængjur

sr:Вилин коњиц
Hvítblinda

Hvítblinda er truflun á sjónskynjun sem lýsir sér með því að allt rennur saman í hvíta heild án skugga, kennileita, áttar eða dýptar. Gerist þetta helst þar sem jörð er alhvít og himininn er skýjaður (t.d. upp á jökli eða í snjóbreiðu). Hvítblinda er einnig sjálf birtan á alhvítum svæðum þar sem himinn og jörð renna saman. Snjóblinda er hið sama, nema snjóblinda er eingöngu tímabundin sjóndepra af völdum mikillar snjóbirtu, en ekki lýsing á birtuskilyrðum. 

Í Morgunblaðinu 1989 var sagt frá brotlendingu í Mosfellssveit. Og var gefið í skyn að um snjóblindu væri um að kenna: 
Á Mosfellsheiði er mikill snjór, svo ekki sér á dökkan díl auk þess sem skýjaslæður voru yfir heiðinni í gær. Himin og jörð runnu saman að hluta og því ekki taldar góðar ástæður til sjónflugs. Er talið að snjóblinda geti verið ástæða þess að vélin brotlenti. 

Á meðal flugmanna er slíkt ástand, sem veldur truflun á sjónskynjun, oftast kallað hvítblinda, en snjóblinda er orð sem er oftar notað um þær snjótruflanir sem heimskauta- og jöklafarar og skíðamenn þjást af.

Tilvísanir 

Veður
Julia Roberts

Julia Fiona Roberts (fædd 28. október 1967) er bandarísk leikkona. Hún er þekkt fyrir að leika í rómantísku gamanmyndinni Pretty Woman á móti Richard Gere, sem halaði inn 463 milljónum dala um allan heim. Eftir að hafa fengið tilnefningu til Óskarsverðlaunanna fyrir Steel Magnolias árið 1990 og Pretty Woman 1991 vann hún verðlaunin árið 2001 fyrir frammistöðu sína í Erin Borcovich. Myndirnar hennar sem eru meðal annars My Best Friend's Wedding, Stepmom, Mystic Pizza, Notting Hill, Runaway Bride, Valentine's Day og glæpamyndir eins og The Pelican Brief og Ocean's Eleven og Twelve hafa samtals halað inn 2 milljörðum dollara og gerir það hana að leikkonunni sem hefur halað inn mestum peningum fyrir myndirnar sínar.

Tilvísanir 

Bandarískir leikarar
Óskarsverðlaunahafar í flokki bestu leikkonu í aðalhlutverki
Norðursamíska

Norðursamíska (norðursamíska: davvisámegiella, sámegiella, davvi) er finnsk-úgrískt tungumál sem er talað í Finnmörku í Lapplandi sem liggur í norður Noregi, Svíþjóði, og Finnlandi.  Flestir samenar eiga norðursamísku að móðurmáli og er oft notað í samískt alþingi (Sámediggi).

Stafróf

Málnotkun

Orðasambönd

Málfræði

Föll 
Það eru 7 föll í norðursamísku, þó eru þolfall og eignarfall sama fall núna. Nefnifall, þolfall, og eignarfall virka sama eins og á íslensku. En þegar maður notar töluorð, þá nafnorðið tekur þolfall í eintali. (T.d. 2 beatnaga = "2 hund" = 2 hundar). Staðarfall getur þýtt "frá e-h" eða "í e-h" og er notað líka til að segja "að eiga, að hafa" í norðursamísku. (T.d. mus lea = "í mér er" = ég hef). Íferðarfall er notað þegar mann langar að segja "til e-hs". (T.d. mun ferten Supmii = ég ferðast til Finnlands). Til að segja "með e-h" í norðursamísku, samvistarfall er notað. (T.d. mun bargan bohccuiguin = ég er að vinna með hreindýrum). Og síðasta fallið í norðursamísku er verufall sem er sjaldan notað en þýðir að eitthvað eða einhver er í tímabúndu ástandi.

Fornöfn 
Eitthvað sem er einstætt í norðursamísku er tvötalið. Á íslensku höfum við bara eintal og fleirital, eins og í flestum evrópeskum tungumálum. En í norðursamísku er það önnur leið til að segja "við tvö, þau tvö, tveir hundar, o.s.frv.". Þessi listi er  fornöfn í nefnifalli.

Og þessi listi er fallbeygingar af fornöfnum í norðursamísku.

Sjá einnig 
 Kildinsamíska
 Samíska
 Samaland

Heimildir

Tenglar 
 Norðursamíska álitsgerðin (á ensku)
 Gulahalan námskeið í norðursamísku (á sænsku)
 Ensk-samísk-ensk orðabók 

Finnsk-úgrísk tungumál
Samísk tungumál
Pétursskip

Pétursskip (pétursbudda, pétursbörur, péturspungur eða skötuskip ) er eggjahylki (eggjabú) sumra skötutegunda. Tvær tegundir háfa við Íslandsstrendur gjóta einnig pétursskipum. Það eru gíslaháfur og jensensháfur.  Pétursskipum fylgir margháttuð þjóðtrú.

Tilvísanir 

Brjóskfiskar
Hvítjöfnun

Hvítjöfnun er aðferð í stafrænni ljósmyndun til að stilla liti ljósmyndar eftir ljósgjafa.

Ljósmyndun
Tólfta konungsættin

Tólfta konungsættin er í sögu Egyptalands konungsætt sem ríkti á tímum Miðríkisins. Maneþon segir að þessi konungsætt hafi ríkt í Þebu en samtímaáletranir segja frá því að fyrsti konungurinn hafi flutt höfuðborgina til borgarinnar Amenemhat-itj-tawy („Amenemhat drottnari landanna tveggja“) eða Itjtawi þar sem nú er þorpið Lisht.

Konungar tólftu konungsættarinnar

Konungsættir Egyptalands
Syrpa

Syrpa eru kiljur í vasabroti sem innihalda kringum átta myndasögur frá Disney, einkum sögur um Andrés önd og Mikka mús og sögupersónur sem þeim tengjast. Slíkar bækur eru gefnar út í ýmsum  Evrópulöndum. Bækurnar eru að jafnaði um 250 síður að lengd. Nær allar sögurnar koma frá The Walt Disney Company Italia á Ítalíu og frá Egmont í Danmörku. Upphaflega kom hugmyndin að því að gefa út vasabrotsbækur með klassískum Disney-sögum frá ítalska forlaginu Mondadori. Til 1987 komu bækurnar út með óreglulegu millibili en hafa komið út mánaðarlega eftir það.

Íslenska útgáfan Syrpa kom upphaflega út hjá Vöku-Helgafelli árið 1994. Hún er núna gefin út af Eddu útgáfu.

Disney-myndasögur
Myndasögur
Cornelis B. van Niel

Cornelis Bernardus van Niel (4. nóvember 1897 í Haarlem í Hollandi – 10. mars 1985 í Carmel í Kaliforníu) var hollenskur örverufræðingur sem lengst af starfaði í Bandaríkjunum. Hans er minnst meðal annars fyrir að hafa útskýrt lífefnafræðilegt hvarfaferli ljóstillífunar, og einnig að hafa borið Delft-skólann svonefnda í örverufræði inn í bandarískt fræðasamfélag.

Að loknu námi í efnaverkfræði við Tækniháskólann í Delft 1923 gerðist hann rannsóknamaður hjá Albert Jan Kluyver sem þá hafði nýlega tekið við prófessorsstöðu í örverufræði við þann sama skóla. Kluyver stundaði samanburðarrannsóknir á lífefnafræði örvera og var frumkvöðull á því sviði. Meðal verkefna van Niels var að halda utan um stofnasafn Kluyvers og auka við það bakteríutegundum einangruðum úr ýmiss konar umhverfi. Við þá vinnu einangraði hann própíóniksýrumyndandi bakteríur úr svissneskum osti og hóf vinnu við doktorsverkefni sitt sem snerist um greiningu bakteríanna og lífefnafræði þeirra og hann lauk 1928. 

Að loknu doktorsnáminu hélt van Niel til Bandaríkjanna og þáði rannsóknastöðu við Hopkins Marine Station rannsóknastofnunina við Stanford háskóla þar sem hann tók til við rannsóknir á ljóstillífun í grænum og fjólubláum brennisteinsbakteríum. Við þessar rannsóknir sýndi hann fram á að ljóstillífun er ljósháð oxunar-afoxunarhvarf þar sem koldíoxíð er afoxað með aðstoð róteindar frá oxanlegu efnasambandi, en hvarfið má almennt rita svona: 
2 H2A + CO2 → 2A + CH2O + H2O
Hann ályktaði að í ljóstillífun grænna plantna væri róteindargjafinn H2O og myndefni oxunarinnar væri O2.  Robert Hill staðfesti þessa ályktun síðar með tilraunum. 

Framlag van Niels í lífefnafræði og örverufræði var umtals vert, bæði í gegn um eigin rannsóknir, en ekki síður fyrir þau áhrif sem hann hafði á samferðamenn sína og nemendur. Hann þótti afar góður fyrirlesari og var eftirsóttur sem slíkur. Hann hlaut vísindaorðu Bandaríkjaforseta 1963 og Leeuwenhoek-orðu hollensku vísindaakademíunnar 1970.

Tenglar
Æviágrip van Niels

Hollenskir örverufræðingar
Hollenskir vísindamenn
Linsa

Linsa í ljósfræði er áhald gert úr gegnsæju efni, t.d. gleri eða plasti. Linsur eru t.d. notaðar í sjóntæki og myndavélar. Einföld linsa er ýmist kúpt eða íhvolf og brennivídd hennar, er mælikvarði á hversu mikið hún geti "stækkað" eða "minnkað" fyrirmyndina. Augnlinsur eru sjóntæki, sem notuð er í stað gleraugna til að bæta sjón.

Myndavélarlinsa er gerð úr mörgum einföldum linsum, sem eru ýmis kúptar eða íhvolfar, og úr mismunandi efnum. Þær geta haft fasta eða breytilega brennivídd (súmlinsa).

Ljósfræði
VGA-kort

„VGA“ vísar hingað. Til að sjá aðrar merkingar má sjá „aðgreiningarsíðuna fyrir VGA“

VGA-kort, VGA-litspjald eða VGA-spjald þar sem VGA stendur fyrir Video Graphics Array er vélbúnaðarbirtir sem leit fyrst dagsins ljós með IBM PS/2 tölvunum árið 1987, en í gegnum drykklanga notkun getur þetta átt við nokkra hluti, eins og analog stuðul fyrir tölvubirti, 15-pinna D-subminiature VGA tengil, eða upplausnina 640×480. Þessari upplausn hefur verið skipt út fyrir betri upplausnir í einkatölvum, en hún er orðin vinsæl upplausn á færanlegum tækjum.

Heimildir

Stuðull fyrir tölvubirti
Vélbúnaður frá IBM
Hitaveita Suðurnesja

Hitaveita Suðurnesja var hlutafélag í eigu sex sveitarfélaga á Suðurnesjum, auk Geysis Green Energy og Orkuveitu Reykjavíkur. Stærsti hluthafinn er Reykjanesbær. Fyrirtækið var stofnað um nýtingu jarðhita á Suðurnesjum árið 1974, en áður höfðu sveitarfélögin í tvo áratugi rannsakað möguleika jarðhita á svæðinu. Hitaveitan rekur nú tvær jarðvarmavirkjanir: Svartsengisvirkjun og Reykjanesvirkjun.

Helsta verkefni hitaveitunnar var frá upphafi smíði orkuvers við Svartsengi þar sem vatnið sem upp kemur er salt og því ekki hægt að nýta beint eins og þá var gert í Reykjavík heldur verður að notast við varmaskipti. Fyrsta varmaskiptastöðin var tekin í notkun 1976 og var heitu vatni þaðan hleypt á hús í Grindavík 6. nóvember 1976.

Í maí 2008 voru samþykkt á Alþingi lög nr. 58/2008, um breytingu á nokkrum lögum á auðlinda- og orkusviði. Samkvæmt lögunum bar Hitaveitu Suðurnesja hf. að aðskilja formlega í sérstökum félögum einkaleyfisstarfsemi og samkeppnisstarfsemi. Hitaveitu Suðurnesja hf var skipt upp í tvö sjálfstæð fyrirtæki, HS Veitur hf sem annast dreifingu á rafmagni, hitaveitu og ferskvatni og  HS Orka hf annast orkuframleiðslu og raforkusölu. Lögformlegur aðskilnaður HS Orku hf. og HS Veitna hf. miðast við 1. júlí 2008.

Tenglar
 Vefur HS Veitna 
 Vefur HS Orku 

Íslensk fyrirtæki
Íslensk orkufyrirtæki
Suðurnes
Escherichia coli

Escherichia coli er Gram-neikvæð, staflaga, sýrumyndandi og oxidasa-neikvæð baktería (gerill). Hún tilheyrir ætt þarmabaktería (Enterobacteriaceae) og finnst gjarnan í þörmum manna og dýra. Margir stofnar tegundarinnar geta valdið sýkingum og telst hún til tækifærissýkla. Ættkvíslarheitið Escherichia er svo nefnt til heiðurs bæverska barnalækninum Theodor Escherich.

Flestar gerðir E. coli eru hættulausar, en aðrar geta valdið matareitrun (t.d. komið fyrir út af lífrænt ræktuðu grænmeti), og eru stundum ástæða fyrir innköllun á mat. Hættulausu gerðirnar eru eðlilegar í þörmum, og geta hjálpað til við framleiðslu á K2 vítamíni.

Tenglar 
 

Gerlar
Sýklar