alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
1643

Árið 1643 (MDCXLIII í rómverskum tölum) var 43. ár 17. aldar sem hófst á fimmtudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en sunnudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

Atburðir 

 21. janúar - Hollenski landkönnuðurinn Abel Tasman uppgötvaði Tonga.
 6. febrúar - Hollenski landkönnuðurinn Abel Tasman uppgötvaði Fídjieyjar.
 13. mars - Enska borgarastyrjöldin: Fyrsta orrustan um Middlewich.
 14. maí - Hinn barnungi Loðvík 14. varð Frakkakonungur.
 19. maí - Þrjátíu ára stríðið: Frakkar unnu sögulegan sigur á Spánverjum í orrustunni við Rocroi.
 30. júní - Enska borgarastyrjöldin: Konungssinnar unnu sigur í orrustunni við Adwalton Moor og náðu yfirráðum í Yorkshire.
 20. september - Enska borgarastyrjöldin: Her konungssinna hörfaði frá fyrstu orrustunni við Newbury.
 28. október - Hollenskir sjóræningjar hurfu frá rústum bæjarins Valdivia í Chile.
 14. nóvember - Meishō keisaraynja í Japan sagði af sér og Kōmyō annar tók við embættinu.
 24. nóvember - Þrjátíu ára stríðið: Frakkar biðu ósigur fyrir keisarahernum í orrustunni við Tuttlingen.
 12. desember - Torstensonófriðurinn hófst á því að Lennart Torstenson réðist inn í Holtsetaland.

Ódagsettir atburðir 
 Kósakkar undir stjórn Semjons Sjelkovnikovs reistu bækistöð í Okotsk við Kyrrahafið.
 Brynjólfur Sveinsson biskup gaf Friðriki 3. Konungsbók Eddukvæða.

Fædd 
 4. janúar (nýi stíll) - Isaac Newton, enskur vísindamaður (d. 1727).
 1. febrúar - Sigurður Björnsson, lögmaður sunnan og austan (d. 1723).
 25. febrúar - Akmeð 2. Tyrkjasoldán (d. 1695).
 12. ágúst - Alfons 4. konungur Portúgals (d. 1683).
 15. september - Jón Vigfússon Hólabiskup (d. 1690).

Ódagsett 
 Jón Eggertsson, klausturhaldari í Möðruvallarklaustri (d. 1689).

Dáin 
 1. mars - Girolamo Frescobaldi, ítalskt tónskáld (f. 1583).
 14. maí - Loðvík 13. Frakkakonungur (f. 1601).
 29. nóvember - Claudio Monteverdi, ítalskt tónskáld (f. 1567).

1641-1650
1643
Júlíanska tímatalið

Júlíanska tímatalið (einnig kallað gamli stíll eða júlíska tímatalið) var kynnt til sögunnar af Júlíusi Caesar árið 46 f.Kr. og tekið í notkun 45 f.Kr. eða 709 ab urbe condita (frá stofnun borgarinnar). Með þessu tímatali var árið ákvarðað sem 365 dagar og fjórða hvert ár skyldi vera hlaupár þar sem einum degi væri bætt við. 

Tímatalið var í notkun fram á 20. öld í mörgum löndum og er enn notað sem kirkjuárs dagatal af ýmsum kirkjudeildum Rétttrúnaðarkirkjunnar. Það var þó gallað að því leyti að of mörgum dögum var bætt við með hlaupárunum þannig að tímatalið skekktist með tímanum frá raunverulegum árstíðum um 11 mínútur á hverju ári. Sagt er að Caesar hafi vitað af þessu misræmi en ekki fundist það vera nógu merkilegt til að spá mikið í það. 

Gregoríska tímatalið (einnig kallað nýi stíll) var kynnt til sögunnar á 16. öld til þess að lagfæra misræmið og var þá miðað við vorjafndægur. Hlaupárum var fækkað þannig að aldamótaár sem deilanleg eru með 400 teljast hlaupár, en önnur aldamótaár ekki. Þannig var 1900 ekki hlaupár, en 2000 var það. Bæði hefðu verið hlaupár í gamla stíl.

Gregoríska tímatalið var tekið upp á Íslandi árið 1700 ásamt flestum ríkjum mótmælenda í Evrópu. Var skekkjan þá orðin 11 dagar frá júlíanska tímatalinu, en hafði verið 10 dagar þegar tímatalið var fyrst tekið í notkun árið 1582 og voru þessir 11 dagar felldir niður úr árinu, þannig að 28. nóvember kom í stað 17. nóvember.

Heimildir 
 

Tími
Tímatöl
Dagatal
Saga
Mannkynssaga
1657

Árið 1657 (MDCLVII í rómverskum tölum) var 57. ár 17. aldar sem hófst á mánudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en fimmtudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

Atburðir

 Janúar - Meirekibruninn í Japan eyðilagði stærstan hluta borgarinnar Jedó (nú Tókýó). Um hundrað þúsund létu lífið í brunanum.
 8. janúar - Miles Sindercombe og fleiri sem ætluðu sér að myrða Oliver Cromwell voru handteknir í London.
 Febrúar - Enski sjóliðsforinginn Robert Blake vann sigur á flota Spánverja í orrustu um Jamaíku sem Englendingar höfðu áður hernumið.
 16. mars - Miklir jarðskjálftar riðu yfir Suðurland og féllu hús víða, en mest í Fljótshlíð.
 3. apríl - Oliver Cromwell tók sér titilinn Lávarður samveldis Englands, Skotlands og Írlands.
 20. apríl - Robert Blake sigraði spænska silfurflotann við Santa Cruz de Tenerife.
 10. maí - Gísli Þorláksson var vígður Hólabiskup.
 1. júní - Karls Gústafsstríðið í Danmörku hófst með því að Friðrik 3. Danakonungur lýsti Svíum stríð á hendur. Karl 10. Gústaf lagði Jótland undir sig.

Ódagsett
 Galdramál: Magnús Jónsson í Miðhlíð, sýslumaður Barðastrandarsýslu var borinn galdraáburði sem hann sór af sér og kærði á móti Runólf Þorvaldsson fyrir meðferð galdrastafa.
 Stokkhólmsbanki var stofnaður.
 Fyrsta súkkulaðibúðin var opnuð í Englandi.

Fædd
 11. júlí - Friðrik 1. Prússakonungur (d. 1713).

Ódagsett
 Guðmundur Bergþórsson, íslenskt skáld (d. 1705).

Dáin
 2. apríl - Ferdinand 3. keisari hins heilaga rómverska ríkis (f. 1603).
 3. júní - William Harvey, enskur læknir (f. 1578).

Ódagsett
 Höskuldur Einarsson prófastur í Þingmúla og Heydölum (f. 1572).

1657
1651-1660
1658

Árið 1658 (MDCLVIII í rómverskum tölum) var 58. ár 17. aldar sem hófst á þriðjudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en föstudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

Atburðir 

 6. febrúar - Sænski herinn, undir stjórn Karls 10., réðist inn í Danmörku með því að fara yfir Stóra-belti á ís.
 26. febrúar - Danir sömdu um frið við Svía í Hróarskeldu sem batt enda á Karls Gústafsstríðið.
 14. júní - Frakkar unnu sigur á Spánverjum með aðstoð Englendinga í Sandölduorrustunni við Dunkerque.
 8. nóvember - Svíar biðu ósigur fyrir Dönum í orrustunni um Eyrarsund.

Ódagsettir atburðir 
 Aurangzeb steypti föður sínum, Shah Jahan, af stóli og gerðist keisari Mógúlveldisins.

Fædd 
 19. apríl - Jóhann Vilhjálmur 2., kjörfursti í Pfalz (d. 1716).
 22. apríl - Giuseppe Torelli, ítalskt tónskáld (d. 1709).

Dáin 
 3. september - Oliver Cromwell, verndari enska samveldisins (f. 1599).
 6. desember - Baltasar Gracián y Morales, spænskur rithöfundur (f. 1601).

Ódagsett 
 Jón lærði Guðmundsson, íslenskur alþýðufræðimaður (f. 1574).

1658
1651-1660
1659

Árið 1659 (MDCLIX í rómverskum tölum) var 59. ár 17. aldar sem hófst á miðvikudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en laugardegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

Atburðir 

 11. febrúar - Áhlaupið á Kaupmannahöfn: Sænski herinn gerði áhlaup á Kaupmannahöfn sem var hrundið.
 25. maí - Richard Cromwell sagði af sér stöðu lávarðs enska samveldisins.
 31. maí - Holland, England og Frakkland gerðu með sér Hagsáttmálann.
 6. október - Hollenskt kaupskip sökk í höfninni í Flatey á Breiðafirði.
 12. október - Enska Afgangsþingið sagði John Lambert og öðrum herforingjum upp störfum.
 13. október - John Lambert rak Afgangsþingið út.
 7. nóvember - Frakkar og Spánverjar gerðu með sér Pýreneasáttmálann og bundu þannig enda á 24 ára stríð milli ríkjanna.
 14. nóvember - Danir og Hollendingar tóku sænskar hersveitir á Fjóni til fanga eftir orrustuna um Nyborg.

Ódagsettir atburðir 
 Hallgrímur Pétursson lauk við að yrkja Passíusálmana.
 Jón Magnússon þumlungur lauk við að semja Píslarsögu sína.

Fædd 
 20. júlí - Hyacinthe Rigaud, franskur listmálari (d. 1743).
 10. september - Henry Purcell, enskt tónskáld (d. 1695).

Dáin 
 10. október - Abel Tasman, hollenskur landkönnuður (f. 1603).

Opinberar aftökur 
 Ingimundur Illugason og Valgerður Jónsdóttir tekin af lífi í Snæfellssýslu, fyrir blóðskömm.

Tilvísanir 

1659
1651-1660
1660

Árið 1660 (MDCLX í rómverskum tölum) var 60. ár 17. aldar og hlaupár sem hófst á fimmtudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en sunnudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

Atburðir 

 13. febrúar - Karl 11. varð konungur Svíþjóðar eftir lát föður síns Karls 10.
 16. mars - Langa þingið var leyst upp.
 23. apríl - Svíþjóð og Pólland gerðu með sér Oliwasáttmálann.
 25. maí - Konungdæmið endurreist í Englandi með krýningu Karls 2..
 27. maí - Svíar og Danir gerðu með sér Kaupmannahafnarsáttmálann sem batt endi á Norðurlandastríðið og Danir endurheimtu Þrándheim og Borgundarhólm.
 18. október - Friðrik 3. Danakonungur kom á einveldi í Danmörku með friðsamri hallarbyltingu.
 3. nóvember - Kötlugos hófst og fylgdu því miklir jarðskjálftar og jökulhlaup. Gosið stóð fram á vetur.
 28. nóvember - Konunglega enska vísindafélagið (The Royal Society of London for the Improvement of Natural Knowledge) var stofnað í London. Félagið telur sig vera elsta lærdómsfélag heims sem enn er starfandi.

Ódagsettir atburðir 
 Leikhús opnuðu aftur í London.

Fædd 
 2. maí - Alessandro Scarlatti, ítalskt tónskáld (d. 1725).
 30. ágúst - Steinn Jónsson Hólabiskup (d. 1739).
 September - Daniel Defoe, enskur rithöfundur og blaðamaður (d. 1731).

Dáin 
 2. febrúar - Govert Flinck, hollenskur málari (f. 1615).
 13. febrúar - Karl 10. Gústaf Svíakonungur (f. 1622).
 6. ágúst - Diego Velásquez, spænskur listmálari (f. 1599).

1660
1651-1660
1687

Árið 1687 (MDCLXXXVII í rómverskum tölum) var 87. ár 17. aldar sem hófst á miðvikudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en laugardegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

Atburðir 

 19. mars - Robert de LaSalle var myrtur af mönnum sínum.
 26. mars - Ólafsvík varð löggilt verslunarhöfn með konungsbréfi.
 15. apríl - Norsku lög Kristjáns 5. voru lögtekin.
 6. maí - Higashiyama tók við af Reigen sem Japanskeisari.
 5. júlí - Philosophiae Naturalis Principia Mathematica eftir Isaac Newton var gefin út.
 12. ágúst - Tyrkjaveldi beið ósigur fyrir her Heilaga rómverska ríkisins í orrustunni við Mohács.
 26. september - Meyjarhofið í Aþenu eyðilagðist að hluta í sprengingu þegar feneysk fallbyssukúla kveikti í púðurgeymslu sem Tyrkir höfðu sett þar upp.

Fædd 
 27. janúar - Johann Balthasar Neumann, þýskur arkitekt (d. 1753).
 7. nóvember - William Stukeley, enskur fornleifafræðingur (d. 1765).
 5. desember - Francesco Geminiani, ítalskur fiðluleikari og tónskáld (d. 1762).
 26. desember - Johann Georg Pisendel, þýskt tónskáld (d. 1755).

Dáin 
 28. janúar - Johannes Hevelius, þýskur stjörnufræðingur (f. 1611).
 19. mars - Robert de LaSalle, franskur landkönnuður (f. 1643).
 22. mars - Jean-Baptiste Lully, ítalskt tónskáld (f. 1632).
 1. september - Henry More, enskur heimspekingur (f. 1614).
 13. október - Geminiano Montanari, ítalskur stjörnufræðingur (f. 1633).

Opinberar aftökur 

 Borgný Brynjólfsdóttur frá Dýrafirði drekkt á Alþingi, fyrir blóðskömm.

Tilvísanir 

1687
1681-1690
1688

Árið 1688 (MDCLXXXVIII í rómverskum tölum) var 88. ár 17. aldar og hlaupár sem hófst á fimmtudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en sunnudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

Atburðir 

 Mars - William Dampier heimsótti Páskaeyju fyrstur Evrópumanna svo vitað sé.
 29. apríl - Friðrik 1. af Prússlandi varð kjörfursti í Brandenborg.
 30. júní - Nokkrir háttsettir Englendingar buðu Vilhjálmi af Óraníu og Maríu konu hans aðstoð við að setja föður hennar Jakob 2. frá völdum.
 Júlí - Phetracha náði völdum í taílenska konungsríkinu Ayutthaya með stjórnarbyltingu.
 5. nóvember - Dýrlega byltingin hófst á því að Vilhjálmur af Óraníu lenti við Brixham.
 23. nóvember - 1500 fylgjendur Gamla siðar brenndu sig lifandi til að komast hjá handtöku þegar her Rússakeisara settist um klaustur þeirra við Onegavatn.
 26. nóvember - Loðvík 14. sagði Hollandi stríð á hendur en í stað þess að ráðast þar inn hélt hann með 100.000 manna herlið inn í Heilaga rómverska ríkið og hóf þar með Níu ára stríðið.
 11. desember - Eftir röð ósigra flúði Jakob 2. Englandskonungur til Frakklands.

Ódagsettir atburðir 
 Galdramál: Kolbeinn Jónsson á Hrófbergi við Steingrímsfjörð kærði Klemus Bjarnason fyrir galdra.
 Landnáma var prentuð í fyrsta sinn í Skálholti á vegum Þórðar Þorlákssonar biskups.
 Christian Müller var skipaður fyrsti amtmaður á Íslandi.
 Austurríkismenn hernámu Belgrad
 Tyrkir settust um Vínarborg.

Fædd 
 2. febrúar - Úlrika Leonóra, Svíadrottning (d. 1741).
 4. febrúar - Pierre de Marivaux, franskt leikskáld (d. 1763).
 8. febrúar - Emanuel Swedenborg, sænskur vísindamaður og heimspekingur (d. 1772).
 22. maí - Alexander Pope, enskt skáld (d. 1744).
 10. júní - Jakob Frans Stúart, sem gerði tilkall til bresku krúnunnar (d. 1766).
 12. júlí - Benedikt Þorsteinsson lögmaður (d. 1733).

Dáin 
 1. júní - Peder Hansen Resen, danskur lögfræðingur (f. 1625).
 25. ágúst - Henry Morgan, velskur fríbýttari (f. 1635).
 29. ágúst - Stefán Ólafsson í Vallanesi, íslenskt skáld (f. 1619).
 9. október - Claude Perrault, franskur arkitekt (f. 1613).
 26. nóvember - Philippe Quinault, franskt leikskáld (f. 1635).

Ódagsett 
 Gísli Einarsson, skólameistari í Skálholti (f. 1621).

1688
1689

Árið 1689 (MDCLXXXIX í rómverskum tölum) var 89. ár 17. aldar sem hófst á laugardegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en þriðjudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

Atburðir 

 13. febrúar - Vilhjálmur 3. af Óraníu og María 2. urðu konungur og drottning Englands.
 2. mars - Níu ára stríðið: Franskur her hörfaði frá Heidelberg en kveiktu um leið í Heidelbergkastala og bænum.
 19. apríl - Soffíu Amalíuborg brann í miðri óperusýningu. 170 manns úr hópi betri borgara Kaupmannahafnar fórust í eldsvoðanum.
 5. ágúst - Írókesar réðust á þorpið Lachine í Nýja Frakklandi.
 27. ágúst - Kína og Rússland gerðu með sér Nertsjinsksáttmálann.
 6. október - Pietro Vito Ottoboni varð Alexander 8. páfi.
 11. október - Pétur mikli tók völdin í Rússlandi.
 22. nóvember - Pétur mikli kvað á um lagningu Síberíuvegarins til Kína.

Ódagsettir atburðir 
 Ritið An Essay Concerning Human Understanding eftir John Locke kom út.

Fædd 
 18. janúar - Montesquieu, franskur rithöfundur (d. 1755).
 3. febrúar - Blas de Lezo, spænskur flotaforingi (d. 1741).
 19. ágúst - Samuel Richardson, enskur rithöfundur (d. 1761).
 22. október - Jóhann 5. Portúgalskonungur (d. 1750).

Dáin 
 11. mars - Sambhaji, lávarður Maraþaveldisins (f. 1657).
 19. apríl - Kristín Svíadrottning (f. 1626).
 12. ágúst - Innósentíus 11. páfi (f. 1611).
 29. desember - Thomas Sydenham, enskur læknir (f. 1624).

1689
1690

Árið 1690 (MDCXC í rómverskum tölum) var 90. ár 17. aldar sem hófst á sunnudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en miðvikudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

Atburðir 

 6. janúar - Jósef, sonur Leópolds 1., var krýndur konungur Ungverjalands og konungur Rómverja.
 14. janúar - Klarinettið var fundið upp í Nürnberg í Þýskalandi.
 12. júlí - Orrustan við Boyne: herir Vilhjálms 2. sigruðu her Jakobs 2. á Írlandi.
 Desember - Fyrsta skráða skipti sem Úranus sást frá jörðu

Ódagsettir atburðir 
 Klemus Bjarnason frá Ströndum var dæmdur á bálið fyrir galdra. Dómnum var síðan breytt í ævilanga útlegð. Þar með lauk brennuöld í Íslandssögunni.
 Breska Austur-Indíafélagið fékk leyfi til að reisa virki á Húglífljóti þar sem Kalkútta reis síðar.

Fædd 
 22. janúar - Nicolas Lancret, franskur listmálari (d. 1743).
 1. febrúar - Francesco Maria Veracini, ítalskt tónskáld (d. 1768).
 28. október - Peter Wessel Tordenskiold, norskur flotaforingi (d. 1720).

Ódagsett 
 Christian Falster, danskur textafræðingur (d. 1752).

Dáin 
 22. febrúar - Charles Le Brun, franskur listamaður (f. 1619).
 27. maí - Giovanni Legrenzi, ítalskt tónskáld (f. 1626).
 30. júní - Jón Vigfússon, Hólabiskup (f. 1643).

1690
1681-1690
Höfuðdagur

Höfuðdagur er 29. ágúst og ber þetta nafn vegna þess að á þessum degi var Jóhannes skírari afhöfðaður, en Heródes konungur Antipas lét höggva af honum höfuðið vegna óskar Salóme, fósturdóttur sinnar, árið 31. e. Kr. 

Segir svo frá í Nýja testamentinu, Matteusarguðspjalli, fjórtánda kafla: 

„En er afmælisdagur Heródesar kom, dansaði dóttir Herodíasar frammi fyrir þeim og geðjaðist hún vel Herodesi. Þess vegna hét hann með eiði að gefa henni hvað sem hún bæði um. Og eftir áeggjan móður sinnar segir hún: Gef mér hingað höfuð Jóhannesar skírara á fati. Og konungurinn varð hryggur, en vegna eiða sinna og boðsmannanna, bauð hann að henni skyldi það gefið verða. Og hann sendi og lét höggva Jóhannes í varðhaldinu, og var komið með höfuð hans á fati".“ 

Höfuðdagur var fyrrum haldinn heilagur í minningu þessa.

Gömul veðurtrú 
Sú veðurtrú var áður fyrr á Íslandi að veðurfar mundi batna með Höfuðdegi og segir svo frá því á einum stað: „Bregður þá vanalega veðráttu og helzt þá hið sama í 20 daga og minnir á það í 40 daga eftir Egediusmessu (1. sept.)."

Tenglar 
 Merkisdagar í ágúst; grein á Lesbók Morgunblaðsins 1958 

Dagatal
Kristni
Listi yfir íslenska myndlistarmenn

Þetta er listi yfir íslenskt myndlistarfólk. Listinn er ekki tæmandi, þú getur [ bætt við hann].

Tengt efni 
 Íslensk menning

 
Íslensk menning
Íslensk myndlist
Listar tengdir Íslandi
Íslenskir myndlistarmenn
Myndlistarmenn
Kítín

Kítín er fjölsykra sem er aðalefnið í stoðgrind margra skordýra, áttfætlna og frumuveggjum sveppa.
Á eftir sellúlósa er kítín næst-algengasta lífræna fjölliðan (bíópólímer) í náttúrúnni.

Fjölsykrur
Sigurður Örlygsson

Sigurður Örlygsson (fæddur 28. júlí 1946, látinn 30. maí 2019) var íslenskur myndlistamaður. Foreldrar hans voru Unnur Eiríksdóttir og Örlygur Sigurðsson. Sigurður lærði myndlist í Myndlista- og handíðaskólanum, listaakademíunni í Kaupmannahöfn og í New York. Hann hélt fyrstu sýningu sína 11. september 1971. Hann hlaut menningarverðlaun DV árið 1988 og hefur nokkrum sinnum hlotið 
Íslenskir myndlistarmenn
listamannalaun.
Örlygur Sigurðsson

Örlygur Sigurðsson (13. febrúar 1920 - 24. október 2002) var listmálari og rithöfundur. Hann skrifaði og myndskreytti bækur sínar með sínum sérstaka stíl og skrifaði einnig margar greinar í blöð. 

Örlygur fæddist í Reykjavík. Faðir hans var Sigurður Guðmundsson, skólameistari Menntaskólans á Akureyri. Örlygur ólst upp á Akureyri og skrifaði m.a. um uppvöxtinn í bók sinni Bolsíur frá bernskutíð. Hann þótti snemma drátthagur og gat náð persónueinkennum og útliti fólks með nokkrum pennastrikum frá ungum aldri. Árið 1942 teiknaði hann skopmyndir af Brynleifi Tóbíassyni og gaf út á svokölluðum skopkortum, sem voru á stærð við póstkort. Brynleifur kærði Örlyg fyrir meiðyrði og að tengja hann við nasistaflokkinn, en dómurinn endaði með sýknu. 

Örlygur kvæntist Unni Eiríksdóttur og bjuggu þau lengst af í Hafrafelli í Laugardalnum í Reykjavík. Börn þeirra eru Sigurður Örlygsson myndlistarmaður og Malín Örlygsdóttir kaupmaður. Bækur Örlygs eru: Bolsíur frá bernskutíð, Prófílar og Pamfílar, Rauðvín og reisan mín og Þættir og Drættir, auk Nefskinnu sem var í afar stóru broti. Örlygur var mjög áberandi í íslensku þjóðlífi á sínum tíma.

Tenglar 
 Líf í draumi; grein í Morgunblaðinu 1972

Íslendingar
Fælni

Fælni eða fóbía (af gríska orðinu yfir ótta, φόβος (fobos)) er kvíðaröskun sem lýsir sér í órökréttri hræðslu við tiltekið fyrirbæri. Í kóngulóafælni er viðkomandi t.d. hræddur við kóngulær.

Myndun 
Nokkrar deilur hafa staðið um hvernig fælni myndast. Helstu hugmyndirnar eru fjórar, eða að fælni:
 verði til með skilyrðingu, svo sem klassískri skilyrðingu. Í þessu felst að það sem fælnin beinist að hafi í fortíðinni parast við eitthvað sem vekur með fólki ótta af náttúrunnar hendi (svo sem sársauka eða skerandi hljóð), og fari því að vekja sömu óttaviðbrögð. 
 verði til með herminámi eða óbeinni skilyrðingu, þar sem fólk lærir að hræðast það sem aðrir hræðast.
 verði til með upplýsinganámi, þar sem upplýsingar um að eitthvað beri að varast eða sé hættulegt leiði til fælni sem beinist að því.
 sé annaðhvort meðfædd, eða að hæfileikinn til að óttast sumt meira en annað sé meðfæddur.

Flokkun 
Í DSM-IV, flokkunarkerfi fyrir geðraskanir, er fælni flokkuð í þrjá undirflokka, eða víðáttufælni, félagsfælni og afmarkaða fælni. Afmörkuð fælni skiptist svo aftur í fernt, eða í dýrafælni, náttúrufælni, aðstæðubundna fælni og blóðfælni.

Meðferð 
Algengasta og áhrifaríkasta meðferðin við fælni er atferlismeðferð. Meðal aðferða sem notaðar eru í atferlismeðferð eru kerfisbundin ónæming, hermun (e. modeling) og flæði (e. flooding). Einnig er stundum notast við hugræna meðferð og lyfjameðferð.

Í kerfisbundinni ónæmingu er fólk látið búa til óttastigveldi, þar sem það raðar því sem það óttast frá því sem því vekur með því minnstan ótta og yfir í það sem vekur mestan. Fólk ímyndar sér svo hvert þrep í stigveldinu, eitt á eftir öðru, á meðan það slakar á. Slökunin parast því við það sem fólk óttaðist, og kemur því að lokum í staðinn fyrir kvíðann sem það vakti áður upp. 

Í hermun þarf fólk að herma eftir þeirri hegðun meðferðaraðilans sem beinist að því sem óttast er. Til að mynda gæti meðferð við snákafælni falist í því að meðferðaraðilinn héldi á snáki, og bæði svo skjólstæðing sinn um að gera hið sama. 

Í flæði er skjólstæðingurinn sífellt látinn horfast í augu við það sem hann óttast, þar til það hættir að vekja með honum kvíða. Dæmi um það er ef fólk með lofthræðslu þyrfti að standa á svölum á 8. hæð í blokk til lengri tíma. Þessi aðferð virkar yfirleitt hraðar en hinar tvær, en erfiðara er að fá skjólstæðinga til að gangast undir slíka meðferð. Til þess að gera flæði bærilegra fyrir skjólstæðinga hefur stundum verið notast við sýndarveruleikatækni, þar sem skjólstæðingurinn er látinn takast á við það sem hann óttast í sýndarheimi, en ekki í raunveruleikanum. 

Kvíðastillandi lyf geta dregið úr kvíða og hræðslu hjá fólki með fælni, en áhrifin eru ekki langvarandi. Atferlismeðferð virðist aftur á móti hjálpa fólki að losna við fælni til frambúðar.

Heimild 

 About phobias
 Vísindavefurinn

Geðröskun
Listi yfir myndlistarskóla á Íslandi

Í eftirfarandi skólum á Íslandi boðið upp á myndlistarnám.

Fornám
Fjölbrautaskólinn í Breiðholti: listnámsbraut
Menntaskólinn á Akureyri: listnámsbraut (í samstarfi við Myndlistaskóla Akureyrar)
Verkmenntaskólinn á Akureyri: listnámsbraut (felur í sér sérhæfingu)

Framhaldsnám
Listaháskóli Íslands

Íslensk menning
Íslensk myndlist
Listar tengdir Íslandi
Fjölbrautaskólinn í Breiðholti

Fjölbrautaskólinn í Breiðholti (FB) hóf starfsemi sína 4. október árið 1975 og er fyrsti fjölbrautaskólinn á Íslandi. Skólinn stendur við Austurberg 5. Skólinn starfar eftir áfangakerfi. Sérstaða FB er sú að þar er í boði fjölbreytt nám á brautum sem ekki eru í boði annars staðar. Meðal annars listnámsbraut, rafvirkjabraut, handíðabraut, upplýsinga- og tæknibraut, fjölmiðlabraut, sjúkraliðabraut, snyrtibraut, íþróttabraut og starfsbraut fyrir fatlaða. Fyrsti skólameistari skólans var Sr. Guðmundur Sveinsson, áður skólastjóri Samvinnuskólans á Bifröst, en árið 1988 tók nýr skólameistari við, Kristín Arnalds. Núverandi skólameistari FB er Guðrún Hrefna Guðmundsdóttir. Aðstoðarskólameistari er Elvar Jónsson.

Á meðal þjóðþekktra íslendinga sem hafa stundað nám við skólann má nefna Magnús Scheving, Svöfu Grönfeldt og Sjón sem einnig hefur kennt við skólann.

Á meðal þekkts fólks sem hefur kennt við skólann má nefna Kristin H. Gunnarsson alþingismann, Gunnar Dal heimspeking og skáld og Ævar Kvaran leikara sem kenndi nemendum að tala með norðlenskum framburði.

Starfsbraut 

Við skólann er starfrækt starfsbraut fyrir nemendur sem hafa stundað nám í sérskóla eða almennum skóla samkvæmt einstaklingsmiðaðri námsskrá. Brautin var stofnuð haustið 1998. Fyrsta árið stunduðu sex nemendur nám við brautina.

Árið 2010 er boðið er upp á fjögurra ára nám við starfsbrautina og ekki eru gerðar kröfur um ákveðna námslega getu og er námið sniðið að sérþörfum hvers og eins og kostur er. Námsefni er mikið til útbúið af kennurum brautinnar og aðlagað að þeim nemendum sem þar stunda nám sitt.

Bóklegt starfsnám er hluti af kennslu á fyrsta og öðru ári og felst það m.a. í heimsóknum á vinnustaði og þjálfun í vinnuveri. Á starfsbraut eru m.a notuð sérhæfð forrit til kennslu eins og Clicker5 margmiðlunarforritið. Á þriðja og fjórða ári stunda nemendur verklegt starfsnám.

Heimildir 
Vefur starfsbrautar Fjölbrautarskólans í Breiðholti
Námsskrá fyrir starfsbrautir framhaldsskóla
Listi yfir starfsfólk FB

Breiðholti
Breiðholt