alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Hamarinn

Hamarinn í Hafnarfirði er hamrabelti rétt hjá Læknum (Hamarskotslæk). Hamarinn var friðlýstur sem náttúruvætti árið 1984. Á Hamrinum eru jökulminjar. 

Stærð náttúruvættisins er 2,1 ha.

Heimildir 
 Umhverfisstofnun - Hamarinn 
 Ferlir - Hamarinn

Hafnarfjörður

Íslensk náttúruvætti
Klettar á Íslandi
Upphringitenging

Upphringitenging er stafræn nettenging sem fer um almenna símnetið og tengist nettengingarveitu með því að hringja upp númer í gegnum símalínu. Stafræn gögn eru send sem hliðrænt hljóðmerki sem er kóðað og afkóðað af mótaldi tengdu tölvu eða beini (e. router) notandans. Breiðbandstengingar hafa víða leyst upphringitengingar af hólmi en slíkar tengingar eru enn notaðar sums staðar þar sem engin breiðbandsþjónusta er í boði.

Upphringitengingu þarf nokkrar sekúndur eða mínútur að setja upp áður en gögn geta verið flutt um símalínuna. Oft er rukkað fyrir uppsetningu og þá fyrir hverja mínútu af notkun. Oft slitna upphringitengingar sjálfkrafa eftir ákveðið tímabil. Þetta er gert til að takmarka notkun notandans.

Gagnaflutningshraði upphringitengingar er lítill miðað við breiðbandstengingu, en hámarkshraðinn er 56 kbit/s. Í flestum tilfellum er meðaltalshraðinn aðeins lægri, eða um 40–50 kbit/s. Þar sem símalína er deild milli margra notenda, til dæmis á hóteli, getur flutningshraðinn verið töluvert lægri (um 20 kbit/s) vegna mikils suðs.

Tengt efni 
 ADSL
 Breiðband
 IDSN

Internetið
Fjarskipti
Mótald

Mótald er tæki sem mótar merki til að kóða stafrænar upplýsingar og afmótar merki til að afkóða þær upplýsingar. Tilgangur mótalds er að gefa frá sér merki sem auðvelt er að senda og afkóða þannig að upphaflegu gögnin geta verið lesin. Mótöld geta notast við sendingu hvaða hliðrænna merkja sem er, allt frá ljóstvistum að útvarpi. Algengt dæmi um mótald er það sem er notað til að senda stafræn gögn úr tölvu sem mótað rafmerki um símalínu sem er þá móttekið af öðru mótaldi og gögnin afkóðuð.

Mótöld eru yfirleitt flokkuð eftir magni gagna sem þau geta flutt á ákveðnu tímabili, oftast í bitum á sekúndu. Upphringimótöld voru víða notuð til að tengjast netinu áður en tilkoma breiðbands, en í dag eru ADSL-tengingar algengastar. Helsti munurinn á þessum tæknum, fyrir utan flutningshraðann, er sá að ADSL-mótöld eru alltaf tengd netinu en með upphringimótöldum þarf að hringja upp númer í hvert skipti sem óskað er eftir tengingu.

Mótöld voru oft innbyggð í tölvum sem voru seld á blómaskeiði upphringitenginga. Við tilkomu breiðbands eru mótöld oftast byggð inn í beinum og þannig geta fleiri tæki notað sömu tenginguna. Með svona beinum er líka hægt að bjóða upp á þráðlausa tengingu.

Tengt efni 
 Beinir (tölvufræði)
 Breiðband
 DHCP
 Ethernet
 Mótun (e. modulation)
 TCP/IP
 Upphringitenging

Internetið
Fjarskipti
National Association for the Advancement of Colored People

National Association for the Advancement of Colored People (NAACP) eru samtök sem berjast fyrir auknum réttindum blökkumanna í Bandaríkjunum. Samtök þessi voru stofnuð þann 12. febrúar 1909 í tilefni af 100 ára fæðingardegi mikils barráttumanns fyrir jöfnum réttinda svartra og hvítra í Bandaríkjunum, Abraham Lincoln. Í dag er þetta ein stærstu og þekktustu mannréttindarsamtök Bandaríkjanna með um 500.000 meðlimi.

Saga 
Uppruna samtakanna má rekja til óeirða í Springfield í Illinois-fylki árið 1908. voru þessar óeirðir nefndar Springfield race riots. Óeirðir þessar fólu í sér árásir hvítra á minnihlutahópa í borginni og þá einna helst blökkumenn. Þessar óeirðir ullu því að mikið af smáfyrirtækjum eyðilögðust og voru langflest þeirra í eigu svartra einstaklinga. Vegna óeirðanna hröklaðist stór hluti blökkumannasamfélagsins úr borginni. Þetta olli því að hópur hvítra frjálslyndra einstaklinga í New York, sem margir hverjir voru gyðingstrúar, tóku sig saman og stofnuðu félag, sem fyrst hét The National Negro Committee, í minningu um Abraham Lincoln sem var meðal annars frá Springfield. Seinna meir urðu samtökin einnig að mannréttindahreyfingu sem börðust fyrir auknum réttindum fleiri minnihlutahópa, annarra en blökkumanna.

Hlutverk 
Helsta hlutverk NAACP hefur verið það að standa vörð um réttindi blökkumanna í Bandaríkjunum. Þeirra stærstu verkefni voru helst þau að rífa niður múra aðskilnaðarstefnunnar sem ríkti í Bandaríkjunum allt fram til 1964. Um miðbik síðustu aldar tóku NAACP og hreyfing Martin Luther King yngri, Southern Christian Leadership Conference, höndum saman um það að berjast gegn aðskilnaðarstefnunni og eftir hina örlagaríku Washington-göngu (e. the March on Washington) árið 1963 var sigrinum náð og árið eftir tóku gildi lög sem bönnuðu mismunun byggða á kynþætti í Bandaríkjunum.
Nú í seinni tíð hefur hreyfingin einna helst staðið fyrir því að hvetja félagsmenn sína og aðra blökkumenn til þess að nýta kosningarétt sinn í einu og öllu og í forsetakosningunum árið 2000 og svo aftur 2008 mættu blökkumenn, sérstaklega yngri meðlimir, í metfjölda á kjörstað og höfðu þeir mikil áhrif á útkomu kosningarinnar. Árið 2000 studdu langflestir George W. Bush og var það einn af þeim þáttum sem ollu því hve spennandi þær kosningar urðu. Árið 2008 mætti segja að þessi hópur kjósenda, sem mætti enn betur á kjörstað heldur en árið 2000, hafi haft afgerandi áhrif á sigur Barack Obama í þeim kosningum.

Heimildir 

Borgararéttindi í Bandaríkjunum
Beinir (tölvufræði)

Beinir (e. router) er tæki sem er notað á tölvuneti til að áframsenda pakka til annarra tækja. Þessi aðferð myndar tenginet (e. internetwork), því beinirinn er tengdur tveimur eða fleiri gagnalínum á mismunandi netum. Þegar pakki kemur inn á einni línanna les beinirinn gögnin í pakkanum til að finna út hvert pakkinn á að vera áframsendur. Þá er hann sendur áfram til næsta tölvunetsins samkvæmt beiningartöflu (e. routing table) eða beiningarstefnu (e. routing policy) beinisins. Beinar beina allri umferðinni á Internetinu. Gagnapakki er sendur áfram frá einum beini til annars þangað til hann kemur að áfangastaðnum sínum.

Algengastir eru beinar sem eru notaðir í heimilum sem flytja gögn eins og vefsíður, tölvupósta, skilaboð og myndbönd á milli heimatölvanna og Internetsins. Dæmi um slíkan beini er ADSL-beinir sem tengist Internetinu í gegnum nettengingarveitu. Flóknari beinar, eins og þeir sem eru notaðir í stóru fyrirtæki, tengja innri net fyrirtækisins við kraftmikla svokallaða kjarnabeina (e. core routers), sem áframsenda gögn á háum hraða.

Oftast eru beinar vélbúnaðartæki en beinar byggðir á hugbúnaði eru síalgengari í dag.

Tengt efni 
 Deilir (e. network switch)
 Þráðlaus beinir

Tölvunet
Fjarskipti
Thomas Jefferson-minnisvarðinn

Thomas Jefferson-minnisvarðinn er forsetaminnisvarði fyrir Thomas Jefferson (1743-1826) fyrrverandi Bandaríkjaforseta, staðsettur í Washington D.C. Jefferson var einn af  fyrstu leiðtogum Bandaríkjanna og átti hann stórt hlutverk í skrifum stjórnarskrár landsins. Jefferson var fyrsti utanríkisráðherra Bandaríkjanna undir þeirra fyrsta forseta, George Washington, annar varaforseti Bandaríkjanna undir öðrum forseta landsins, John Adams, og varð svo sjálfur þriðji forseti Bandaríkjanna (1801-1809). Var Jefferson einnig stoltur stofnandi Virginíuháskóla í Charlottesville.

Minnisvarðinn um Thomas Jefferson er staðsettur í Washington D. C., beint í suður frá Hvíta húsinu, við eina hlið í Tidal Basin tjörninni sem áður var hluti af Potomac ánni. Tidal Basin er þekkt fyrir að vera vera umkringd kirsuberjatrjám sem blómstra eftirminnilega vor hvert. 

Minnisvarðinn samanstendur af byggingu í rómverskum stíl og styttu úr bronsi af Jefferson sjálfum. Byggingin var hönnuð af arkitektúrnum John Russell Pope og byggður af byggingarverktaka frá Fíladelfíu, John McShain. Bygging minnisvarðans hófst árið 1939 og stóð til ársins 1943. Styttuni af Jefferson var svo bætt við árið 1947. Árið 2007 komst minnisvarðinn í 4. sæti á lista yfir uppáhalds arkitektúr Bandaríkjanna sem settur var saman af Stofnun bandarískra arkitekta.

Tilvísanir 
	

Bandarískir minnisvarðar
Hafsteinn Gunnar Hafsteinsson

Hafsteinn Gunnar Hafsteinsson (f. 11. febrúar 1972) er íslenskur sálfræðingur og leikari sem hefur leikið í kvikmyndum, sjónvarpsþáttum og auglýsingum á Íslandi. 

Hann kláraði grunnmenntun í Reykjavík en fór svo til Bandaríkjanna í skiptinám árið 1989 við Franklin D. Roosevelt-menntaskólann. Hann er með BA-gráðu í sálfræði frá Háskóla Íslands og MA-gráðu í átakastjórnun frá Háskólanum í Denver. Hann hefur veitt ráðgjöf við sáttamiðlun í réttarkerfinu á Íslandi. Hann lærði leiklist við Kvikmyndaskóla Íslands.

Fyrsta hlutverk hans sem aðalpersóna var „Karl“ í stuttmynd Braga Þórs Hinrikssonar The Last Generation: The Ten Commandments . Hann hefur síðan þá leikið í meðal annars Borgríki 2 og Ófærð.

Kvikmyndir og sjónvarpsþættir 
 The Last Generation: The Ten Commandments (2003)
 Aldrei stríð á Íslandi (2009)
 Algjör Sveppi og leitin að Villa (2009)
 Okkar eigin Osló (2011)
 Pressa (2012)
 Borgríki 2 (2014)
 Ófærð (2015)
 Eurogarðurinn (2020)
 Verbúðin (2022)

Tilvísanir

Tenglar 
 

Íslenskir leikarar
Íslenskir sálfræðingar
Reynir Karlsson

Reynir Gísli Karlsson (27. febrúar 1934 – 12. nóvember 2014) var íslenskur knattspyrnumaður og þjálfari. Hann lék þrjá landsleiki fyrir Íslands hönd á árunum 1956-1957 og var þjálfari A-landsliðs karla í knattspyrnu árið 1967.

Tilvísanir 

Íslenskir knattspyrnuþjálfarar
Fólk fætt árið 1934
Íslenskir knattspyrnumenn
Sonia Sotomayor

Sonia Maria Sotomayor (f. 25. júní 1954) er dómari við hæstarétt Bandaríkjanna. Hún var skipuð af Barack Obama forseta, sem eftirmaður David H. Souter, en hann lét af embætti vegna aldurs. Sotomayor tók við embætti þann 8. ágúst 2009.

Æska  
Sotomayor fæddist í Bronx í New York-borg þann 25. júní 1954 og ólst þar upp. Foreldrar hennar fluttu frá Puerto Rico til New York í kringum 1940. Móðir hennar er hjúkrunarfræðingur og faðir hennar var verkamaður en hann lést þegar hún var níu ára. Árið 1976 giftist hún Kevin Edward Noonan en þau skildu árið 1983.

Menntun og starfsferill 
Sotomayor lauk BA prófi frá Princeton-háskóla árið 1976 og útskrifaðist þaðan með hæstu einkunn. Árið 1979 lauk hún svokallaða JD-prófinu frá Yale Law School þar sem hún starfaði jafnframt sem ritstjóri Yale Law Journal. Frá 1979–1984 vann hún sem aðstoðarmaður dómara í héraðsdómi New York County. 

Frá 1984–1992 starfaði hún sem fulltrúi og síðar meðeigandi á lögfræðistofu Pavia & Harcourt í New York. Árið 1991 var hún tilnefnd af George HW Bush forseta í héraðsdóm U.S. District Court, Southern District í New York, og þar starfaði hún frá 1992 til 1998. 

1998–2009 var hún dómari áfrýjunarréttar í New York.

Skipun í hæstarétt 
Barack Obama forseti tilnefndi Sotomayor sem dómara við hæstarétt Bandaríkjanna þann 26. maí 2009. Það var samþykkt af öldungadeild Bandaríkjaþings með 68 atkvæðum gegn 31, og tók hún við embættinu 8. ágúst 2009, eftir að hæstaréttardómarinn David H. Souter fór á eftirlaun. Sotomayor er 111. hæstaréttardómarinn sem skipaður er frá upphafi í Bandaríkjunum en einungis þriðja konan. Jafnframt er hún fyrsti dómarinn af rómönskum ættum sem skipaður hefur verið við hæstarétt Bandaríkjanna.

Heimildir 

Dómarar við hæstarétt Bandaríkjanna
Stanley Fischer

Stanley Fischer (hebreska: סטנלי פישר‎; fæddur 15. október 1943) er hagfræðingur og fyrrverandi varastjórnarformaður Seðlabanka Bandaríkjanna. Hann fæddist í Norður-Ródesíu (núna Sambíu) og hefur bæði bandarískan og ísraelskan ríkisborgararétt.

Ferill 
Hann útskrifaðist með BA-gráðu og síðar MA-gráður í hagfræði frá London School of Economics. Hann hlaut doktorsgráðu í hagfræði frá Massachusetts Institute of Technology árið 1969.

Áður en hann hóf störf sin hjá Seðlabanka Bandaríkjanna þá þjónaði hann embætti stjórnarformanns Seðlabanka Ísraels frá maí 2005 þar til júnílok 2013.

Hann hefur gegnt fjölda annarra starfa og embætta. Frá árinu 1988 til 1990 starfaði hann sem aðalhagfræðingur hjá Alþjóðabankanum. Þar áður starfaði hann sem fyrsti varaframkvæmdarstjóri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, þ.e. frá september 1994 til ágúst 2001. Þá vann hann sem varaformaður Citigroup á árunum 2002 til 2005.

Hann tók við embætti eins af stjórnarmeðlimum bankastjórnar Seðlabanka Bandaríkjanna þann 28. maí 2014, til að fylla í autt sæti. Stuttu seinna tók hann við embætti varastjórnarformanns bankastjórnarinnar þann 16. júní 2014. Áætlað var að hann gegndi því til 12. júní 2018 en hann sagði af sér átta mánuðum á undan áætlum, þann 13. október 2017.

Heimildir 

Bandarískir hagfræðingar
Ísraelskir hagfræðingar
Staða ríkjasambandsins

Staða ríkjasambandsins (e. The State of the Union) er ávarp sem Bandaríkjaforseti flytur árlega til þingsins, yfirleitt í janúarmánuði. Ávarpið fjallar meðal annars um stöðu ríkjasambandsins, þær áherslur sem framkvæmdavaldið ætli að hafa í fyrirrúmi á árinu. Ávarpið er í dag flutt í ræðuformi í beinni útsendingu snemma árs, og hefð er fyrir því að ræðan verði umtöluð í helstu fjölmiðlum bandaríkjanna eftir að hún er flutt, því er ræðan talin vera áhrifamikið tæki forsetans til þess hafa áhrif á hvaða mál verði ofarlega á dagskrá lagasetningavaldsins, fulltrúadeildar og öldungadeildar.

Ræðan er hluti af stjórnarskrárbundinni skyldu forsetaembættisins en þar er kveðið á um að hann skuli upplýsa þingið um stöðu ríkjasambandsins, og tillögur að aðgerðum í samræmi við þá stöðu. Í stjórnarskránni er reyndar ekki kveðið á um að þetta eigi að vera í formi ræðu, og í fyrstu voru þessi ráð yfirleitt gefin í skriflegu formi, en þessi hluti skyldu forsetaembættisins hefur verið framfylgt með ræðu síðan í forsetatíð Woodrow Wilson. Ræðan er flutt á sérstöku þingi, þar sem báðar deildir þingsins eru saman komnar, svipaðar aðstæður eru uppi þegar stefnuræða nýkjörinna forseta á sér stað, en þær ræður eru ekki opinberlega taldar sem formleg ávörp af þessu tagi.

Tilvísanir 

Bandarísk stjórnmál
Lagasetning í Bandaríkjunum

Lagasetning í Bandaríkjunum er í höndum löggjafarþingsins. Hver sem er getur skrifað frumvarp til laga en oftast koma þau þó frá aðilum innan framkvæmdarvaldsins eða frá þrýstihópum. Þingmaður þarf þó að leggja þau fram fyrir þingið og geta þeir annaðhvort setið í öldungadeild eða fulltrúadeild.

Gerðir frumvarpa og afgreiðsla 
Frumvörp sem lögð eru fyrir löggjafarþing Bandaríkjanna geta verið á fjóra vegu: 

 Frumvörp og sameiginleg ályktun eru af svipuðum toga. Báðar gerðirnar þurfa að hljóta samþykki bæði fulltrúadeildar og öldungadeildar og þarfnast báðar, í flestum tilfellum, samþykkis forsetans til að taka lagalegt gildi. Mismunandi form eru þó notuð i mismunandi tilgangi, til dæmis eru sameiginlegar ályktanir notaðar til að lýsa yfir stríði en frumvörp til dæmis notuð til að breyta lögum sem fyrir eru. Að auki eru sameiginlegar ályktanir það form frumvarps sem notað er þegar breyta á stjórnarskrá Bandaríkjanna. 

 Samhliða ályktun krefst samþykkis beggja deilda þingsins en hefur ekki lagalegt gildi og þarf því ekki að leggja hana fyrir forsetann. Þess konar frumvörp eru notuð t.d. til að setja reglur á þinginu. 

 Einföld ályktun snertir aðeins þá deild þingsins sem hún er lögð fyrir. Hún hefur ekki lagalegt gildi og þarf því ekki samþykki forsetans. Þessi gerð frumvarpa er notuð til að setja reglur um þá deild sem hún er lögð fyrir.

Þegar frumvörp hafa verið lögð fyrir fara þau fyrir nefnd sem að skoðar þau í bak og fyrir og undirbýr þau fyrir þingið. Hvor deildin um sig hefur sínar reglur þegar kemur að því að samþykkja eða hafna frumvörpum en lagasetningaferli í Bandaríkjunum getur verið afar flókið.

Bandarísk stjórnmál
Lýkeion

Lýkeion var skóli og rannsóknastofnun sem Aristóteles stofnaði. Nemendur hans voru meðal annars Aristoxenos, Díkæarkos, Demetríos frá Faleron, Evdemos frá Ródos, Harpalos, Hefæstíon, Menon, Mnason frá Fókis og Þeófrastos.

Aristóteles
Alpakka

Alpakka eða alpakkadýr eru suðuramerísk húsdýr af úlfaldaætt. Þau eru  af ættkvíslinni Vicugna. Dýrin eru ræktuð vegna ullarinnar.

Tenglar 
 „Þarfur fénaður í Perúmannalandi“, Tíminn, 46. tölublað (23.02.1975), blaðsíða 12
 Alpakka ull fyrir sjálfsvitundina

Úlfaldaætt
Lamadýr

Lamadýr (fræðiheiti: Lama glama) eru suður-amerísk húsdýr af úlfaldaætt. Þau hafa verið  notuð sem burðardýr og til kjötframleiðslu frá dögum Inkaveldisins.

Villilama
Villilama lifir á graslendi sem minnir á túndru í 3.600-4.800 m hæð. Dýrið étur ekki hvaða gróður sem er en grípur um gjölærar plöntur með klofinni efrivör og sviptir efsta hlutanum af þeim. Það þarf að drekka á degi hverjum. Í fjölskilduhópnum er einn karl, 5-10 kvendýr og afkvæmi þeirra. Óðalið er afmarkað með taðhrúgum. Ungir karlar mynda piparsveinahópa. Heimkynni Villilama er Suður-Ameríka vestanverð.

Tenglar  
 Innflutningur á lamadýrum

Úlfaldaætt
Lomber

Lomber er þriggja manna spil. Það var iðkað fyrir mörg hundruð árum og gekk þá undir nafninu „Juego del tresillo“. Lomber barst um miðja 17. öld til Frakklands með spænsku prinsessunni Maríu Theresu og varð brátt þekkt og vinsælt. Lomber var vinsælt fjárhættuspil í Reykjavík um og eftir seinna stríð og var spilið nær eingöngu spilað af karlmönnum.

Lomber líkist bridge að því leyti að það er sagnaspil. Margt er ólíkt svo sem að spaða- og laufaás er alltaf tromp ef spilað er í litum og áttur, níur og tíur eru teknar út áður en spilað er.

Tenglar 
 Lomber (Ágúst H. Bjarnason)
 Card Games Web Site
 Researches into the history of playing cards
 The Royal Game of the Ombre
 Alexander Pope's The Rape of the Lock and Other Poems

Spil
Spilastokksspil
Fjárhættuspil
Bridds

Bridds (einnig skrifað brids eða bridge) er sagnaspil sem spilað er með venjulegum 52 spila spilastokk.

Tengt efni 
 Listi yfir spilastokksspil
 Míníbridds
 Vist

Tenglar 

 Bridgesamband Íslands

Spilastokksspil
Alkort

Alkort er spil sem spilað er með venjulegum spilastokk. Það var eitt sinn mjög vinsælt.

Spilareglur í alkorti 
Áður en spilið hefst eru fimmur og tíur eru tekin út úr spilunum þannig að eftir verða 44 spil. Spilarar eru fjórir og tveir og tveir spila saman og í  byrjun draga allir spil úr bunkanum og lenda þeir saman sem eru með hæsta og lægst spilið.

Sá sem byrjar að gefa hverjum manni þrjú spila og heldur áfram þangað til hver er búinn að fá níu spil. 
þá eru átta spil eftir mynda stokk sem leggur á borðið hjá sér.

Gildi spilanna er öðruvísi en í hefðbundnum spilum. Gildi spilanna eru þessi frá hæsta spili til lægsta eru: Tígulkóngur, hjartatvistur, lauffjarki, spaðaátta, hjarta-nía, tígulnía, ásar, gosar, og sexin. Sjöin sem eru einnig kölluð bísefar eða besefar hafa sérstöðu, þau styrkjast eftir unnin slag en hafa annars ekkert gildi.
 
Þegar búið er að gefa spilin skoða spilarar gildi þeirra spila sem þeir hafa og ef þeir hafa spil sem hafa gildi þá taka þeir fram að þeir eigi ekki rétt á stokknum. Oftast er þannig að menn mega ekki taka stokkinn en enginn veit hvað leynist í honum.

Þegar spilið hefst setur sá sem er í forhönd fyrstur út. Þeir sem spila saman reyna að fá sem flesta slagi áður en hinir fá slag. Bísefarnir (sjöurnar) eru ódrepandi eftir fyrsta slag. Gildi þeirra er þannig hafið yfir önnur spil svo framarlega sem spilamaður hafi áður fengið slag, þau hafa ekkert gildi ef hann hefur ekki fengið slag.

Ef þeir sem spila saman fá fimm slagi í röð þá heitir það múkur (að múka) og fá spilamenn þá fimm prik. Ef þeir fá sex slagi eða fleiri gera þeir stroku. Talað er um sexblaðastroku upp í níublaðastroku eftir fjölda slaga. Eitt prik bætist við fyrir hvern slag. Ef mótspilurum tekst að slíta (að fá slag) þá verður hvorki múkur né stroka. Ef mótspilurum tekst þá að fá fimm slagi hafa þeir unnið það spil og fá eitt prik.

Tenglar 
 „Alkort“, Lesbók Morgunblaðsins, 18. desember (18.12.1999), blaðsíða 28
 Alkort

Spilastokksspil
Þjófur (spil)

Þjófur er tveggja manna spil sem gengur út á að hirða spil úr borði og  stokk andstæðingsins. Þegar maður tekur stokkinn kallast það að stela og þar með er maðurinn orðinn þjófur.

Tengill 
 Þjófur (spilareglur) 

Spilastokksspil
Púkk

Púkk er spil sem spilað var með venjulegum spilastokk. Það var eins og alkort og treikant vinsælt jólaspil. Í púkki eru notaðir spilapeningar en það geta verið venjulegir peningar en einnig var hægt að spila um þorskkvarnir, kaffibaunir eða glerbrot. Krakkar söfnuðu miklu af þorskkvörnum til að eiga sem mest af spilapeningum.

Spilarar geta verið frá tveimur og upp í sjö og hver spilari þarf að vela sér spil, tíur, mannspil og ása og einn laufgosann en hann er pamfíllinn. Úr venjulegum spilastokk eru tekin lágspilin frá tvisti til fimmu. Stundum eru sexur og sjöur líka teknar út. Í upphafi fá allir jafna spilapeninga til að spila úr og þegar spilin eru gefin þurfa allir að greiða einn spilapening í púkkið. 

Spilarar geta verið frá tveir til sjö.  Hver og einn spilari þarf að velja sér mannspil frá ás til 10 og einn laufgosann sem er panfíllinn. 

Þegar spilin eru gefin þurfa allir að greiða einn spilapening í púkkið.  Gefin eru 5 spil á hendi eitt í einu og búnkanum hvolt og eitt spil látið velta, sá litur sem kemur upp er ráðandi. Þannig að ef spaði kemur upp, þá geta þeir sem hafa spaðaásinn á hendi sýnt spilið og rukka þann sem hefur valið sér að vera ás um einn spilapening og svo frv. Hafi einhver laufgosann þarf sá sem er panfílinn að borga sama hvaða litur er ríkjandi. Þess vegna fær sá sem er með laufgosann á hendi greitt frá tveimur ef laufið er ríkjandi. Sá sem er með tvö sex á hendi fær púkið eða sá sem er með panfílinn og eitt sex. Hafi tveir tvö sex eða sex og panfílinn, skiptist púkkið á milli þeirra. Enginn fær greitt nema að sýna spilið sem verið er að rukka fyrir.

Fyrstur lætur út sá sem er sólarhringsmegin við þann sem gefur og ræður hann hvaða spil hann lætur út af sinni hendi.  Ef hann t.d. lætur út hjartatíu, þá má sá næsti smeigja hjartaníu undir bunkann og svo má setja ofaná hjartatíuna hjartagosa o.s.frv. Þegar ásinn er kominn, þá má sá sem hann lætur út ráða hvaða spil er næst, eins ef stokkurinn stoppar einhverstaðar þá má sem á síðasta spilið láta út næst.

Alltaf má smegja undir eitt spil einu lægra spili, en það má ekki trekkja á þann hátt.  Sá sem trekkir (klárar spilin sín og vinnur spilið), fær greitt frá hinum eina kaffibaun, glerbrot eða hvaða spilapeningar sem eru í gangi fyrir hvert spil sem þeir hafa á hendi.

Þegar spilarar eru búnir með spilapeningana sína, geta þeir slegið lán hjá bankanum og haldið áfram að spila.

Leikurinn hættir þegar allir geta komið sér saman um að hætta, þó einn fari þarf leikurinn ekki að hætta. Ef sá sem er með kónginn fer getur sá sem er með tínuna fengið kónginn ef hann vill. Spilapeningar þess sem hættir gengur til bankans en oftast er sá sem fer eða hættir í spilinu blankur og skuldum vafinn.

En fólk hefur reglurnar eftir sínu höfði, margir vilja ekki leyfa að smegja spili undir vegna þess að það getur valdið misklíð, eins var oft rifist um það hvort það mætti setja eitt spil ofaná eftir að það var búið að trekkja.

Tenglar 
 „Púkk og alkort“, Lesbók Morgunblaðsins, 40. tölublað (24.12.1944), blaðsíða 541
 „Púkk“, Húsfreyjan, 4. tölublað (01.10.1969), blaðsíða 32

Heimildir 

Spilastokksspil
Bændaánauð

Bændaánauð nefndist staða bænda og vinnumanna undir lénsskipulagi á hámiðöldum í Evrópu sem entist allt fram á seinni hluta 19. aldar í sumum Evrópulöndum. Á tímabili bændaánauðar áttu bændur ekki eigið land heldur voru skuldbundnir til þess að vinna fyrir landeigandann til þess að tryggja eigin framfærslu. Bændum var ekki frjálst að yfirgefa land landeigendanna og höfðu afar fá mannréttindi miðað við í dag.

Á Íslandi tíðkaðist bændaánauð að evrópskum hætti ekki en á tímabilinu 1490-1894 var í gildi vistarbandið svonefnda.

Sjá einnig 

 Þrælahald

Lénsskipulag
Landbúnaður