alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Shmuel Yosef Agnon

Shmuel Yosef Agnon, fæddur Shmuel Yosef Halevi Czaczkes (17. júlí 1888 – 17. febrúar 1970) var ísraelskur rithöfundur sem hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1966.

Ævi og störf
Shmuel Yosef Agnon fæddist í pólska hluta Galisíu sem þá tilheyrði Austurríki-Ungverjalandi. Hann naut ekki formlegrar skólagöngu en hlaut leisögn foreldra sinna sem voru trúaðir gyðingar. Á barnsaldri fór hann að sinna skriftum og fyrstu ljóð hans birtust á táningsaldri.

Árið 1908 fluttist fjölskyldan til Palestínu þar sem fyrstu smásögur Agnon birtust á prenti. Árið 1913 fluttist hann til Þýskalands, kvæntist og sinnti ritstörfum uns gyðingaofsóknir og íkveikjur á heimili hans urðu til þess að hann flúði aftur til Palestínu árið 1929. Á næstu árum sendi hann frá sér skáldsögur og smásögur sem komu honum rækilega á kortið í bókmenntasamfélagi gyðinga í Palestínu.

Hann hlaut Nóbelsverðlaunin 1966 ásamt skáldkonunni Nelly Sachs. Fjórum árum síðar lést hann út frá fjölda óútgefinna verka sem dóttir hans sá um að búa til útgáfu á komandi árum. Verk hans eru enn í miklum metum í Ísrael og hafa bókmenntafræðingar rannsakað þau í hörgul.

Agnon, Shmuel Yosef
Handhafar bókmenntaverðlauna Nóbels
Hans Krankl

Johann "Hans" Krankl (f. 14. febrúar 1953) er austurrískur fyrrum knattspyrnumaður og þjálfari.

Ævi og keppnisferill
Hans Krankl fæddist í Vínarborg og hóf atvinnuferil sinn hjá Rapid Vín. Hann varð markakóngur Evrópu árið 1978, auk þess að fara fyrir austurríska landsliðinu á HM 1978 sem vakti athygli FC Barcelona. Hann var á mála hjá katalónska stórliðinu næstu þrjú árin, en sneri því næst aftur til heimalandsins þar sem hann lék með ýmsum liðum til ársins 1989.

Á meðan á dvölinni hjá Barcelona stóð varð Krankl markakóngur í La Liga, vann spænsku bikarkeppnina og Evrópukeppni bikarhafa. Síðar átti hann eftir að keppa til úrslita í sömu keppni með Rapid Vín, sem tapaði fyrir Everton árið 1985. Hann var fimm sinnum valinn knattspyrnumaður ársins í Austurríki.

Á árunum 1973-85 lék Hans Krankl 69 landsleiki og skoraði í þeim 34 mörk. Þar af voru sex í einum og sama leiknum gegn Möltu. Eftirminnilegasti landsleikurinn var þó gegn Vestur-Þjóðverjum á HM 1978, þar sem hann skoraði sigurmarkið og varð óðar að þjóðhetju.

Eftir að keppnisferlinum lauk sneri Krankl sér að þjálfun. Hann hefur stýrt fjölda félagsliða í Austurríki og Þýskalandi, auk austurríska landsliðsins.

Á níunda áratugnum reyndi Krankl fyrir sér á tónlistarsviðinu og átti nokkur vinsæl lög. Smellurinn Lonely Boy náði t.a.m. öðru sæti austurríska vinsældarlistans árið 1985.

Austurrískir knattspyrnumenn
Austurrískir knattspyrnuþjálfarar
Sæmúrgróungur

Sæmúrgróungur (fræðiheiti: Pleospora triglochinis) er tegund asksvepps af múrgróungsætt (Pleosporacaeae). Hann finnst á Íslandi þar sem hann vex á strandasauðlauk á Austurlandi.

Tilvísanir

Múrgróungsætt
Asksveppir
Sveppir á Íslandi
Sergio Ramos

Sergio Ramos García er spænskur knattspyrnumaður sem spilar fyrir Paris Saint-Germain og spænska karlalandsliðsins í knattspyrnu. Hann spilar sem miðvörður og er talinn einn besti varnarmaður sinnar kynslóðar. Ramos er sterkur í loftinu og hraður og tekur vítaspyrnur fyrir félagslið og landslið. Hann varð leikjahæsti landsliðsmaður Evrópu í nóvember 2020 þegar hann fór fram úr Gianluigi Buffon í leik þar sem hann klúðraði tveimur vítaspyrnum.

Eftir að hafa alist upp hjá heimaliðinu Sevilla FC og átt eitt tímabil með aðalliðinu fór Ramos til Real árið 2005 og spilaði þar þangað til 2021. Hann vann 22 titla með félaginu, þar á meðal: 5 í La Liga og 4 í Meistaradeild Evrópu. Um sumarið hélt hann til PSG.

Ramos er leikjahæsti leikmaður spænska landsliðsins og hefur unnið flesta leiki með liðinu. Hann er sá 8. leikjahæsti í La Liga.

Ramos þykir harður í horn að taka og hefur verið gagnrýndur fyrir grófan leik; hann hefur fengið flest rauð spjöld í Meistaradeildinni, 4 (ásamt Zlatan Ibrahimović og Edgar Davids). Hann hefur fengið nær 200 gul spjöld og 20 rauð spjöld í La Liga, hvort tveggja met. 

Spænskir knattspyrnumenn
Fólk fætt árið 1986
Samræmdu prófin

Samræmdu prófin (eða samræmdu könnunarprófin) eru könnunarpróf sem haldin eru í íslenskum grunnskólum. Þau voru tekin upp með núverandi sniði haustið 2008 og er tilgangur prófanna að meta stöðu nemenda og sjá hvort viðmiðum aðalnámskrár hafi verið náð. Frá 1977 til 2008 voru samræmdu prófin með öðru fyrirkomulagi og með annan tilgang, þá voru þau haldin í lok grunnskóla og voru um tíma notuð til að meta inngöngu í menntaskóla.

Könnunarprófin eru lögð eru fyrir fjórða, sjöunda og níunda bekk í íslenskum grunnskólum. Fjórði og sjöundi bekkur tekur próf í íslensku og stærðfræði (að hausti) en níundi bekkur tekur próf í íslensku, stærðfræði og ensku (að vori). Fram til haustsins 2016 voru prófin haldin fyrir tíunda bekk í stað níunda bekkjar. Þá voru prófin líka gerð rafræn. 

Menntamálastofnun sér um samræmdu prófin. Kostnaður við samræmdu prófin er um 88 milljónir á ári. 

Samræmdu prófin hafa lengi verið hitamál á Íslandi og árlega sprottið upp miklar deilur um nytsemi þeirra og það álag sem þau leggja á nemendur.

Saga 
Samræmd próf voru fyrst lögð fyrir 1929 og þá var prófað í stafsetningu, reikningi og skrift.

Samræmt landspróf var við lýði 1946 til 1976 og var notað til að meta inngöngu inn í menntaskóla.

Samræmdu prófin voru svo haldin í lok grunnskóla 1977 til 2008. Þá voru þau aflögð og könnunarpróf tekin upp í staðinn.

Tilvísanir 

Menntun
Íslensk menning
Þjóðfélagsleg hitamál á Íslandi
Campanula leucosiphon

Campanula leucosiphon er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá Tyrklandi.

Tilvísanir 

Bláklukkur
Campanula ledebouriana

Campanula ledebouriana er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá Tyrklandi og Kákasus.

Tilvísanir 

Bláklukkur
Campanula laciniata

Campanula laciniata er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá Grikklandi og Krít.

Tilvísanir 

Bláklukkur
Campanula komarovii

Campanula komarovii er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá Kákasus.

Tilvísanir 

Bláklukkur
Campanula kolenatiana

Campanula kolenatiana er tegund af klukkuætt (Campanulaceae), ættuð frá Kákasus.

Tilvísanir 

Bláklukkur
Seoul Broadcasting System

Seoul Broadcasting System (SBS) er suður-kóreskt fjölmiðlafyrirtæki.

Tenglar 
 SBS

Suður-kóreskir fjölmiðlar
Suður-kóreskar sjónvarpsstöðvar
Munhwa Broadcasting Corporation

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) er suður-kóreskt fjölmiðlafyrirtæki.

Tenglar 
 MBC

Suður-kóreskir fjölmiðlar
Suður-kóreskar sjónvarpsstöðvar
Bernd Leno

Bernd Leno (fæddur 3. mars 1992) er þýskur knattspyrnumaður sem leikur  sem  markvörður með  Arsenal  í ensku úrvalsdeildinni og þýska landsliðinu

Titlar
Arsenal
Enski bikarinn: 2019-20
Enski samfélagsskjöldurinn: 2020
Evrópukeppni félagsliða:  2018-19 (Úrslit)

Heimildir
 https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/153765/bernd-leno
 https://uk.soccerway.com/players/bernd-leno/102533/

Bernd Leno
Þórðarhyrna

Þórðarhyrna (1650 metrar) er eitt af 7 eldfjöllum undir Vatnajökli.

Eldsumbrot
Seinast gaus í Þórðarhyrnu 1903.

Stóð gosið með hléum í 7,5 mánuði. Jökulhlaup varð, sem truflaði danska landmælingamenn, og öskufalls varð vart á landinu m.a. í Reykjavík. Flúoreitrunar varð vart í sauðfé austanlands:

Annað gos á nútíma er talið hafa orðið árið 1753 með tilheyrandi jökulhlaupum. 

Nokkuð stórt gos varð milli 3-4000 fyrir Krist og streymdu um 150.000.000 rúmmetra af hrauni í suður frá Þórðarhyrnu þar sem nú er Bergvatnsárhraun.

Jarðfræði
Nokkurt samband er milli Þórðarhyrnu og Grímsvatna, þrátt fyrir að eldfjöllin séu tiltölulega langt frá hvort öðru. Þess vegna fylgdi gosinu 1902-1904 annað eldgos í Grímsvötnum.

Tengill
Íslensk eldfjallasjá - Þórðarhyrna

Tilvísanir

Eldfjöll á Íslandi
vatnajökull
Fjöll á Íslandi
David Silva

David  Silva (f. 8. janúar 1986 á Gran Canaria) er spænskur knattspyrnumaður sem spilar fyrir spænska liðið Real Sociedad. Hann er lipur vinstrifótarleikmaður sem skapar og finnur svæði innan um varnarmenn og hefur auga fyrir sendingum.

Silva er þekktastur sem leikmaður Manchester City þar sem hann spilaði frá 2010-2020. Hann er í 6. sæti yfir flestu stoðsendingar í ensku úrvalsdeildinni. Silva hóf ferilinn á Kanaríeyjum en byrjaði í ungmennaliðum Valencia CF, 14 ára gamall. Hann var sigursæll með Spáni með 2 EM titla og einn á HM en lagði landsliðsskóna á hilluna 2018.

Titlar
Copa del Rey: 2007–08 (Valencia), 2019-2020 (Real Sociedad)
Premier League: 2011–12, 2013–14, 2017–18, 2018–19
FA Cup: 2010–11, 2018–19
EFL Cup: 2013–14, 2015–16, 2017–18, 2018–19, 2019–20
FA Community Shield: 2012, 2018, 2019
Spánn: 
EM 2008 og 2012, Meistari
HM 2010, Meistari

Spænskir knattspyrnumenn
DDT

Fyrir hljómsveitina, sjá DDT skordýraeitur (hljómsveit).
Dí-klóró-dí-fenýl-trí-klóró-etan (DDT) er lífrænt klórín-efnasamband sem var notað sem skordýraeitur. Efnið er alræmt vegna þess hve skaðlegt það er.

DDT var mikið notað í landbúnaði um miðja síðustu öld. Það leiddi næstum því til útdauða skallaarnarins og förufálkans í Bandaríkjunum. Lagt var bann við notkun eitursins í landbúnaði Bandaríkjunum 1972. 

Efnið er enn notað á einstaka svæðum til að hefta útbreiðslu malaríu og útbrotataugaveiki, sem bæði berast með skordýrum.

Tilvísanir 

Efnasambönd
Flekkusótt

Flekkusótt (typhus) er hópur smitsjúkdóma af völdum bakteríusýkinga. Einkenni eru hár hiti, höfuðverkur og útbrot sem byrja vanalega einni til tveimur vikum eftir smit.

Flekkusótt nær yfir eftirfarandi sjúkdóma:

 Útbrotataugaveiki, sem er af völdum Rickettsia prowazekii bakteríunnar og dreifist með lúsum sem lifa á mönnum.
 Kjarrflekkusótt, sem er af völdum Orientia tsutsugamushi bakteríunnar og berst með mítlum.
 Rottuflóaflekkusótt, sem er af völdum Rickettsia typhi bakteríunnar sem dreifist með flóum sem lifa á rottum.

Tilvísanir 

Smitsjúkdómar
Útbrotataugaveiki

Útbrotataugaveiki má ekki rugla saman við taugaveiki, sem er af völdum annarrar bakteríu og smitast með saur.

Útbrotataugaveiki er smitsjúkdómur af völdum Rickettsia prowazekii bakteríunnar. Bakterían dreifist með lúsum sem lifa á mönnum. Einkenni eru hár hiti, höfuðverkur og útbrot. Fyrr á öldum kom sjúkdómurinn upp í skæðum faröldrum og leiddi milljónir til dauða, en í dag er sjúkdómurinn sjaldséður.

Útbrotataugaveiki telst til hóps sjúkdóma sem kallast flekkusótt.

Tilvísanir 

Smitsjúkdómar
Lús

Lýs eru vænglaus skordýr sem lifa nauðbundnu sníkjudýralífi utan á fuglum og spendýrum og nærast á blóði þeirra. Til eru um fimm þúsund tegundir.

Þrjár gerðir lúsa lifa á manninum: Höfuðlús og líkamslús (sem tilheyra sömu tegund), og svo flatlús.

Skordýr
Lýs
Perugia

Perugia er höfuðborg Umbria-héraðs á mið-Ítalíu. Hún er 164 kílómetra norður af Róm og 148 km suðaustur af Flórens. Fljótið Tíber rennur í gegnum borgina. Íbúar eru tæplega 170.000 (2020). Perugia er þekkt háskólaborg og er þar háskóli sem stofnaður var árið 1308. Í borginni eru margar hátíðir árlega eins og súkkulaðihátíð, blaðamannahátíð og djasshátíð.

Orðsifjafræði; ekkert er vitað um merkinguna en heitið er frekar rakið til Etrúra eða úmbrísku-mælandi fólks heldur en til latínu. En borgin var eitt helsta þéttbýli Etrúra.

Borgir og bæir í Úmbríu
Borgir á Ítalíu
S. Husky Höskulds

S. Husky Höskulds eða Steinar Höskuldsson (fæddur 1969) er íslenskur upptökustjóri sem búið hefur í Bandaríkjunum um árabil (síðan 1991) eða í Los Angeles. Hann hefur unnið til Grammy-verðlauna m.a. fyrir upptökur á plötunum Come Away With Me með Norah Jones og Blood Money með Tom Waits. Einnig hefur hann unnið  t.d. með Sheryl Crow, Wallflowers og Jakob Dylan (sonur Bob Dylan), Elvis Costello, Tracy Chapman og margsinnis með Mike Patton söngvara Faith No More.

Tengill
Heimasíða

Tilvísanir

Upptökustjórar
Fólk fætt árið 1969
Rimini

Rimini  er borg í Emilia-Romagna á norður-Ítalíu við Adríahafsströndina. Borgin er vinæll sumarleyfisstaður í Evrópu og hefur verið frá 19. öld. Íbúar eru um 151.000 (2020). Tíberiusar-brúin og Ágústusarboginn eru þekkt söguleg kennileiti borgarinnar. Kvikmyndaleikstjórinn Federico Fellini fæddist í Rimini og heitir flugvöllur borgarinnar eftir honum.

Borgir í Emilía-Rómanja
Reggio Emilia

Reggio nell'Emilia eða Reggio Emilia er borg í Emilia-Romagna á norður-Ítalíu með um 172.000 íbúa (2017). 

Borgir í Emilía-Rómanja
Hlutgerving

Hluterving í bókmenntafræði er það þegar lifandi hlut er lýst með eiginleikum dauðs hlutar, eða þegar eitthvað huglægt, óáþreifanlegt er gert hlutlægt og áþreifanlegt. Hægt er að líta á hlutgervingu sem andstæðu persónugervingar.

Dæmi:
lengi var ég lokaður gluggi
líf mitt er óskrifað blað.

Tilvísanir 

Bókmenntahugtök
Mælskufræði
Engel gegn Vitale

Engel gegn Vitale (Engel v. Vitale), 370 U.S. 421 (1962), er tímamótadómsmál hæstaréttar Bandaríkjanna. Hæstiréttur úrskurðaði að það væri ekki í samræmi við stofnsetningarákvæði fyrsta viðauka stjórnarskrár Bandaríkjanna að fara með formlegar bænir í ríkisskólum Bandaríkjanna. Dómurinn varð einn sá afdrifaríkasti í hæstaréttardómur á eftirstríðsárunum og olli gríðarlegum deilum í bandarísku samfélagi.

Aðdragandi 
Í New York fylki voru lög um að nemendur ríkisskóla skyldu hefja skóladaginn á að fara með kristilega bæn. Í skóla í New Hyde Park, New York, voru nemendur látnir fara með eftirfarandi bæn, en máttu þó vera fjarverandi: 

"Almighty God, we acknowledge our dependence upon Thee, and we beg Thy blessings upon us, our parents, our teachers, and our country".

Foreldrar nemenda þessa skóla í New York, með Stephen Engel í fararbroddi, voru mótfallin bæninni. Þau stefndu William Vitale, forseta skólaráðs New York fylkis, með þeim rökum að bænastundin væri ekki í samræmi við fyrsta viðauka sjórnarskrár Bandaríkjanna, sem kveður á um að fylki megi ekki setja lög sem koma í veg fyrir frjálsa iðkun trúarbragða.

Dómarar úrskurðuðu svo, með 6 atkvæðum gegn 1, að flytja bænir í skólum stangist á við stofnsetningarákvæði fyrsta viðauka stjórnarskrár Bandaríkjanna, því markmið hennar var að koma í veg fyrir afskipti ríkisins af trú.

Áhrif 
Þetta þýðingamikla dómsmál skapaði ákafar umræður í Bandaríkjunum, sérstaklega trúardeilur í tengslum við menningarstríðin. Kristnir íhaldsmenn voru ósáttir með að „Guði hafi verið sparkað úr skólum“ og í kjölfarið sameinuðust fyrrum fjandmenn og til varð íhaldssama stjórnmálahreyfingin  sem hjálpuðu til við forsetakjör Ronalds Reagan árið 1980.

Heimildir 

Saga Bandaríkjanna
Dómsmál fyrir hæstarétti Bandaríkjanna‎
S.L. Benfica

Sport Lisboa e Benfica, oftast þekkt sem Benfica, er portúgalskt knattspyrnufélag með aðsetur í Lissabon, og spilar í portúgölsku úrvalsdeildinni (Primeira Liga). Það hefur  tvisvar unnið Meistaradeild Evrópu og margir þekktir leikmenn hafa spilað fyrir félagið. Þekktasti leikmaður í sögu félagsins er sennilega Eusébio.

Titlar

Árangur (2010–)

Þekktir leikmenn 
 Eusébio
 José Águas
 Zlatko Zahovic
 Mário Coluna
 Torres
 Álvaro Magalhães
 António Henriques Jesus Oliveira
 Artur Jorge
 Humberto Coelho
 Rui Jordão
 Fernando Chalana
 Nené
 Rui Águas
 Paulo Sousa
 João Vieira Pinto
 Paulo Futre
 Maniche
 Rui Costa
 Paulo Bento
 Vitor Paneira
 Michel Preud'homme
 Valdo Filho
 Mozer
 Aldair
 Fernando Meira
 Miguel
 Petit
 Simão
 Tiago
 Karel Poborský
 Nuno Gomes
 Ángel Di María
 Óscar Cardozo
 Darwin Núñez

Tilvísanir

Tenglar 
 SL Benfica 
 SL Benfica UEFA
 SL Benfica Primeira Liga 

Portúgölsk knattspyrnufélög
stofnað 1904
Girona FC

Girona Futbol Club, S.A.D er knattspyrnufélag sem er starfrækt í Girona í Katalóníu-héraði á Spáni.

Heimasíða Félags
https://www.gironafc.cat//

spænsk knattspyrnufélög
stofnað 1930
Paul Breitner

Paul Breitne (fæddur 5. september árið 1951 í Kolbermoor) er þýskur fyrrverandi knattspyrnumaður.

Müller skoraði mörg mörk, bæði fyrir Bayern München, Real Madrid og þýska landsliðið. Hann skoraði 10 mörk í 48 landsleikjum. Og var hluti af sigurliði Vestur-Þjóðverja á HM 1974 og EM 1972. Hann hefur stundum verið kallaður der Afro .

Viðurkenningar

Bayern München 
 Þýska Úrvalsdeildin: 1971–72, 1972–73, 1973–74, 1979–80, 1980–81
 Þýska Bikarkeppnin:  1970–71, 1981–82
 Meistaradeild Evrópu: 1973–74

Real Madrid 
 La Liga: 1974–75, 1975–76
 Copa del Rey(Konungsbikarinn):1974-75

Titlar unnir með Þýska Landsliðinu 
 EM 1972 Evrópumeistari
 HM 1974 Heimsmeistari

Heimildir
https://www.worldfootball.net/player_summary/paul-breitner/
http://news.bbc.co.uk/sport3/worldcup2002/hi/history/newsid_1632000/1632217.stm

Þýskir knattspyrnumenn
Boca Juniors

Club Atlético Boca Juniors , Oftast Þekkt sem Boca eða Boca Juniors, er Argentínskt félag með aðsetur í La Boca hverfi Buenos Aires borgar.

Boca Juniors er mest þekkt fyrr knattspyrnufélag sitt sem var stofnað árið  1913 , þeir spila í argentínusku úrvalsdeildinni sem heitir Argentine Primera División, og eru sigursælasta félag argentínu, með fleta titla 69  alls.

Litir og treyjur
Litir félgsins(blár og gulur) eru taldir hafa komið til vegna þess að sænskt skip lagði við höfnina í Buenos Aires. og var með sænsku fánalitunum þ.e gulu og bláu, síðan þá hafa það verið einkenns litir Boca.

[[Mynd:Estadio de Boca Juniors.jpg|thumb|right|200px|La Bombonera, heimavöllur Boca Juniors er einn af frægustu leikvöngum heims]]

 Titlar 
 Deildarmeistarar 

1931, 1934, 1935, 1940, 1943, 1944, 1954, 1962, 1964, 1965, Nacional 1969, Nacional 1970, Metropolitano 1976, Nacional 1976, Metropolitano 1981, Apertura 1992, Apertura 1998, Clausura 1999, Apertura 2000, Apertura 2003, Apertura 2005, Clausura 2006, Apertura 2008, Apertura 2011, 2015 Primera División, 2017-2018 Superliga

 Copa Libertadores 

1977, 1978, 2000, 2001, 2003, 2007

 HM Félagsliða 

1977, 2000, 2003

Leikmenn 2020-2021

 (á láni frá Cruz Azul)

 (Fyrirliði)

 (Á láni frá Olympiakos))

 (á láni frá Club Tijujana'')

Þekktir leikmenn sem hafa spilað fyrir félagið  

 Diego Maradona
Gabriel Batistuta
 Juan Roman Riquelme
 Martin Palermo
 Carlos Tevez
 Fernando Gago
 Kily Gonzalez
 Juan Sebastián Verón
 Nolberto Solano
 Walter Samuel
 Roberto Abbondanzieri
 Clemente Rodríguez
 Nicolas Burdisso
 Rodrigo Palacio

Markahæstu Leikmenn í sögu félagsins

Tenglar 
 https://www.bocajuniors.com.ar/?lang=en
 http://www.rsssf.com/tablesb/bocajuniors.html

Heimildir 

Argentínsk knattspyrnufélög
Westfalenstadion

Westfalenstadion eða opinberlega Signal Iduna Park er knattspyrnuvöllur í Dortmund, Norður-Rín-Vestfalíu, Þýskalandi. Völlurinn er heimavöllur Borussia Dortmund og tekur rúmlega 81.000. Hann er rómaður fyrir mikla stemningu áhorfenda, er þriðji stærsti leikvangur Evrópu á eftir Camp Nou og Santiago Bernabéu og er með mestan áhorfendafjölda að meðaltali.

Knattspyrnuleikvangar í Þýskalandi
Foggia

Foggia er borg í Apúlía-héraði á Suður-Ítalíu. Íbúar eru um 150.000 (2020).

Borgir á Ítalíu
Apúlía
Míkhaíl Sholokhov

Míkhaíl Aleksandrovítsj Sholokhov (24. maí 1905 – 21. febrúar 1984) var sovéskur rithöfundur sem hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1965.

Ævi og störf
Míkhaíl Sholokhov fæddist í smáþorpi í Rostovfylki, en héraðið var í tíð rússneska keisaradæmisins kennt við Don-kósakka, þjóðarbrot kósakka sem kennt var við fljótið Don. Hann var ekki af háum stéttum, til að mynda lærði móðir hans ekki að lesa og skrifa fyrr en á fullorðinsárum. Foreldrar hans voru bæði aðkomufólk og töldust því ekki til Don-kósakka sem einir fengu að kjósa embættismenn og stóðu almennt betur í samfélaginu.

Sholokhov hætti í skóla þrettán ára gamall árið 1918 til að ganga til liðs við sveitir bolsévika í rússnesku borgarastyrjöldinni og barðist með þeim næstu árin. Í heimahéraði hans höfðu kósakkar tilhneigingu til að styðja hvítiliða en réttlausa aðkomufólkið skipaði sér frekar í sveit með rauðliðum.

Að borgarastyrjöldinni lokinni hélt Sholokhov til Moskvu og hugðist leggja fyrir sig blaðamennsku og ritstörf, þótt hann þyrfti í fyrstu að framfleyta sér með verkamannavinnu. Árið 1924 flutti hann aftur til heimaslóðanna, kvæntist og sneri sér að ritstörfum fyrir alvöru. Frá 1925 til 1940 skrifaði hann sitt langfrægasta verk, Lygn streymir Don (Rússneska: Тихий Дон), sem segir í fjórum bindum frá sögu og lífsbaráttu Don-kósakkaþjóðarinnar á tímum fyrri heimsstyrjaldarinnar og fram yfir borgaratríðið. Bókin var þýdd á fjölda tungumála, þar á meðal íslensku í þýðingu Helga Sæmundssonar.

Lygn streymir Don sló í gegn strax við útkomu fyrsta bindis og varð Sholokhov einhver dáðasti rithöfundur Sovétríkjanna. Hann komst í kynni við valdamestu menn ríkisins og var einn fárra sem þorði að segja sjálfum Stalín skoðanir sínar umbúðalaust, þannig kom hann því til leiðar að spilltum embættismönnum í heimahéraði hans væru vikið frá störfum og að vistir væru sendar til héraðsins í tíð hungursneyðarinnar í Sovét-Úkraínu. Var þetta ekki eina dæmið um að hann stæði upp í hárinu á stjórnvöldum, sem fáir listamenn komust upp með.

Hann fékk Nóbelsverðlaunin árið 1965, en um það leyti var verulega farið að draga úr afköstum hans á ritvellinum. Þess í stað lagðist hann í ferðalög og vann að verki sem aldrei kom út en átti að fjalla um baráttu sovésku þjóðarinnar í seinni heimsstyrjöldinni. Hann lést árið 1984 eftir baráttu við krabbamein.

Don-kósakkar
Handhafar bókmenntaverðlauna Nóbels
Sholokhov, Míkhaíl
André Gide

André Paul Guillaume Gide (22. nóvember 1869 – 19. febrúar 1951) var franskur rithöfundur sem hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1947.

Ævi og störf
Gide fæddist í París inn í fjölskyldu mótmælenda. Faðir hans var háskólakennari og föðurbróðir hans var Charles Gide, kunnur hagfræðingur. Hann ólst þó að mestu upp í Normandí þar sem hann hóf ungur að skrifa og sendi frá sér sína fyrstu skáldsögu 21 árs að aldri. Næstu árin var Gide mikið á ferðalögum, meðal annars í Norður-Afríku og lifði listamannalífi í París, þar sem hann vingaðist m.a. við Oscar Wilde. Það var á þessum árum sem Gide uppgötvaði samkynhneigð sína, þótt hann gengi síðar í hjónaband.

Þegar komið var fram á þriðja áratuginn var Gide kominn með orðspor fyrir að þora að gerast málsvari óvinsællra eða fordæmdra sjónarmiða í frönsku samfélagi. Hann varði samkynhneigð opinberlega, sem leiddi til útskúfunnar og hvatti til umbóta í fangelsismálum. Árið 1926 lagði hann í langt ferðalag um Afríku sunnan Sahara, þar sem hann varð vitni að gríðarlegri  misskiptingu og arðráni vestrænna stórfyrirtækja. Eftir ferðina hóf hann að skrifa um málefnið og varð leiðandi í gagnrýni á nýlendustefnuna í Frakklandi í kjölfarið.

Á fjórða áratugnum daðraði hann við kommúnisma en eftir ferðalag til Sovétríkjanna árið 1936 varð hann fyrir miklum vonbrigðum með stjórnarfarið í austurvegi og taldi það jafnvel ófrjálsara en í ríki Hitlers. Gide varði mestöllum stríðsárunum í Norður-Afríku, einkum í Alsír. Hann hlaut Nóbelsverðlaunin árið 1947 og lést fjórum árum síðar. Þrátt fyrir upphefðina hélt hann áfram að vera umdeildur og ári eftir andlát hans setti kaþólska kirkjan verk hans á lista yfir forboðnar bækur.

Nokkrar af bókum André Gide hafa komið út í íslenskri þýðingu, meðal annars þeirra Sigurlaugar Bjarnadóttur og Þorvarðar Helgasonar.

Gide, André
Handhafar bókmenntaverðlauna Nóbels