alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Hinrik Kepken

Hinrik Kepken (aðrar heimildir segja Kepkin, Kerkir, Kerken eða Refken) var hirðstjóri á Íslandi á 15. öld. Kristján 1. Danakonungur sendi hann til Íslands með ýmis erindisbréf árið 1470 og hefur þá líklega tekið við hirðstjórn, en Ólöf ríka og Þorleifur sonur hennar virðast hafa annast hirðstjórn eftir að Björn Þorleifsson var veginn í Rifi 1467.

Hinrik hafði áður komið til Íslands í erindum konungs á árunum 1463-1467. Hann var hirðmaður konungs, líklega bróðir Daníels Kepken van Nuland (d. 1465) frá Liége, kanslara konungs 1460-1464, sem verið hafði skrifari Marcellusar Skálholtsbiskups og var í tengslum við Björn Þorleifsson.

Hinrik er nefndur hirðstjóri í Krossreiðardómi 1471. Á Stafnesi 11. apríl 1473 gefur hann Ólafi Rögnvaldssyni biskupi kvittun fyrir afgjöldum af Skagafjarðarsýslu. Ekki er vitað hversu lengi hann var hirðstjóri en Diðrik Píning er nefndur sem hirðstjóri 1478 og Hinrik Daníel 1480.

Heimildir 
 Safn til sögu Íslands. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.

Hirðstjórar á Íslandi
Hinrik Daníel

Hinrik Daníel var hirðstjóri á Íslandi um 1480 en óvíst er hvenær hirðstjóratíð hófst eða hvenær henni lauk.

Hann er aðeins nefndur í einu fornbréfi, bænarskrá Íslendinga vegna kvartana um vetursetur útlendra manna, saminni á Lundi í Lundarreykjadal 6. júlí 1479: „Hér með selja þeir ónytsamlegan pening inn í landið og taka þar fyrir skreið, smjör og slátur og vaðmál allt for dýrt og framar meir en sett er og samþykkt af hirðstjóranum Heyndrek Daniel og lögmönnunum báðum Brandi Jónssyni og Oddi Ásmundssyni ...“ Ætla mætti að Hinrik Daníel hefði verið hirðstjóri þetta ár og þá líklega aðeins norðan og vestan þar sem Diðrik Píning var einnig hirðstjóri á sama tíma. En þar sem Brandur Jónsson er nefndur í bréfinu og vitað að hann lét af lögmannsembætti 1478 má vera að verið sé að vísa í eldri samþykkt og kann því að vera að Hinrik Daníel hafi verið hirðstjóri á milli Hinriks Kepken og Diðriks Píning.

Heimildir 
 Safn til sögu Íslands. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.

Hirðstjórar á Íslandi
Samir Okasha

Samir Okasha er prófessor í vísindaheimspeki, menntaður við Háskólann í Oxford. 
Okasha hefur starfað við háskóla víðs vegar um heim en á árunum 2008 – 2010 gegndi hann starfi forseta Heimspekideildarinnar við Bristol-háskóla á Englandi.

Verk Okasha liggja að mestu innan vísindaheimspekinnar. Hann hefur lagt áherslu á þverfaglega nálgun fagsins og tengjast störf hans til að mynda einnig hagfræði og þróunarlíffræði.

Helstu rit 
Okasha hefur gefið út fjöldann allan af fræðigreinum en að auki tvær bækur.

Philosophy of Science: a very short introduction 
Árið 2003 gaf hann út inngangsrit um vísindaheimspeki sem ber heitið Philosophy of Science: A Very Short Introduction. Bókin fjallar um vísindaheimspeki og í leiðinni um viðfangsefni vísindaheimspekinnar, það er að segja vísindin. Farið er um víðan völl í leit að svörum við hinum ýmsu spurningum tengdum greininni. Hvað eru vísindi? Eru vísindin hlutlæg? Geta vísindin útskýrt allt? Okasha veitir yfirsýn yfir megin þemu nútíma vísindaheimspeki. Í byrjun kemur fram stutt yfirlit yfir sögu vísindanna. Okasha heldur síðan áfram með því að rannsaka eðli vísindalegra rökræðna, útskýringar og byltingar í greininni, ásamt kenningum um „realisma“ (hluthyggju um vísindi) og „and-realisma“ (hughyggju um vísindi). Þá er einnig rýnt í heimspekileg málefni í einstaka vísindagreinum eins og vandamál við flokkun í líffræði og eðli rúms og tíma í eðlisfræði. Í lokakaflanum snertir Okasha á ágreiningnum milli vísinda og trúarbragða og að lokum hvort að vísindi séu yfirhöfuð góð í eðli sínu.

Evolution and Levels of Selection 
Árið 2006 gaf hann út bókina Evolution and Levels of Selection sem er yfirgripsmikið rit í þróunarlíffræði. Bókin hlaut mikið lof gagnrýnanda og fékk meðal annars hin merku Vísindaheimspekiverðlaun Lakatos.

Tilvísanir

Tenglar 
 Vefsvæði Okasha á heimasíðu Bristol-Háskóla 

Okasha, Samir
Salerni (hreinlætistæki)

Salerni einnig kallað klósett er hreinlætistæki sem menn nota til að gera þarfir sínar. Orðið salerni er oft einnig haft um herbergið sem hýsir hreinlætistækið.

Orðið klósett er talið tökuorð úr dönsku, kloset og að það hafi þangað komið úr ensku, samanber water-closet. Talið er að merking þess sé skyld enska orðinu closed og gæti því hafa þýtt herbergi eða staður þar sem maður gat lokað að sér.

Tilraunir með umhverfisvæn salerni 

Tilraunir hafa verið gerðar með umhverfisvæn salerni, aðalega í þeim tilgangi að spara vatn. Eitt slíkt er sagklósett. Það líkist venjulegu vatnssalerni fyrir utan það að salernið notar sag í stað vatns en sagið er hægt að losa beint í jarðveg eða nýta til moltugerðar. Aðrar svipaðar tilraunir með umhverfisvæn salerni eru eldklósett og frostklósett, það fyrra notar eld til að eyða úrganginum, hið síðara notar mjög kalda hluti eins og ís og freon til að frysta úrganginn.

Bill Gate milljarðarmæringur og eiginkona hans Melinda hafa fjárfest 42 milljónum dollara til þess að vísindamenn geti búið til eftirsóknarvert og ódýrt klósett sem þarf hvorki rafmagns né skólplögn og getur búið til orku fyrir fátækt fólk sem á bát. Ýmsa möguleika er verið að kanna eins og örbylgjuklósettið sem notar örbylgjutækni til þess að umbreyta með geislun saur notandans í rafgas sem beisla má og nýta sem orkugjafa. Hjá Caltech hefur líka verið stungið uppnám því að búa til sólarklósett sem að myndi nota sólarorku til þess að breyta úrganginum í vetni.

Tilvísanir

Tengt efni 
 Baðherbergi
 Kamar
 Sagklósett
 Eldklósett
 Frostklósett
 Geimklósett
 Þurrsalerni

Tenglar 
 Um náðhús; grein í Árbók Hins íslenska fornleifafélags 1996
 Leiðbeiningar um sagsalerni. 
 Dæmi um frostklósett

Baðherbergi
Þorleifur Björnsson hirðstjóri

Þorleifur Björnsson (d. 1486) var íslenskur hirðstjóri og sýslumaður á 15. öld. Hann var af ætt Skarðverja, sonur Björns Þorleifssonar hirðstjóra og Ólafar ríku Loftsdóttur. Hann var líklega fæddur nálægt 1440.

Þorleifur hafði snemma sýsluvöld á ýmsum stöðum og var oft með foreldrum sínum í yfirreiðum þeirra um landið en hafði bú á Reykhólum. Árið 1467 var hann með föður sínum í Rifi, þegar þeir lentu í átökum við Englendinga og Björn var drepinn ásamt sjö förunautum þeirra en Þorleifur tekinn höndum og hafður í haldi þar til móðir hans greiddi hátt lausnargjald fyrir hann. Þorleifur og Ólöf beittu sér mjög gegn Englendingum næstu árin. Þorleifur virðist einnig (með fulltingi móður sinnar) hafa gegnt hirðstjórastörfum þar til Hinrik Kepken kom með hirðstjórn 1470. Þorleifur hafði þó áfram sýsluvöld í nokkrum sýslum. Þorleifur varð svo hirðstjóri árið 1481 (ef til vill aðeins að norðan og vestan til 1483 á móti Diðrik Píning) og hefur líklega gegnt því embætti til dauðadags 1486 eða hugsanlega snemma árs 1487.

Þorleifur virðist hafa verið ágætlega menntaður og ef til vill fræðimaður. Hann átti Flateyjarbók, kann að hafa erft hana eftir Þorleif afa sinn, og skrifaði sjálfur ýmislegt. Við Þorleif er kennd lækningabók sem fannst í Dyflinni á Írlandi snemma á 20. öld. Þetta er íslenskt skinnhandrit sem fannst meðal keltneskra handrita í The Royal Irish Academy og er safnrit sem hefur að geyma bæði læknisráð af öllu tagi, lyfjafræði, töfraþulur og matreiðslubók. Á undan einum kafla bókarinnar stendur: „Hier hefir lækna boc þorleifs biorns sonar.“ Ekkert er vitað um hvort Þorleifur samdi bókina eða stundaði lækningar sjálfur en hann hefur að minnsta kosti komið að gerð hennar á einhvern hátt. Bókin er ítarlegri en allar aðrar lækningabækur frá miðöldum sem varðveist hafa á Norðurlöndum.

Kona Þorleifs var Ingveldur Helgadóttir, sem var dóttir Helga Guðnasonar lögmanns og Akra-Kristínar Þorsteinsdóttur. Þau voru fjórmenningar, bæði komin af Eiríki auðga Magnússyni, og taldist hjónaband þeirra því ógilt. Árið 1471 veitti Sveinn biskup spaki þeim aflausn vegna sjö barneigna. Þau munu síðar hafa sótt um giftingarleyfi til konungs, erkibiskups og páfa að ráði Magnúsar Eyjólfssonar biskups og fengið það, en börn þau sem þau höfðu þegar átt skyldu þó ekki teljast skilgetin. Þau eignuðust hins vegar ekki fleiri börn eftir að leyfið var fengið og voru því öll börn þeirra dæmd óskilgetin og þar með ekki arfgeng. Urðu því miklar deilur um arfinn eftir þau og stóðu þær í mörg ár.

Börn Þorleifs og Ingveldar voru Jarþrúður kona Guðmundar Andréssonar á Felli í Kollafirði, sonarsonar Guðmundar ríka Arasonar, Kristín kona Eiríks Halldórssonar í Álftanesi á Mýrum, sem vó Pál Jónsson sýslumann 1496 og var dæmdur útlægur fyrir, Helga kona Eyjólfs Gíslasonar mókolls í Haga, Guðný kona Gríms Jónssonar lögmanns og Björn Þorleifsson bóndi á Reykhólum, sem harðast deildi við ættmenni sín um arfinn eftir foreldra sína.

Heimildir 
 Safn til sögu Íslands. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
 Bogi Benediktsson: Sýslumannaæfir. 2. bindi, Reykjavík 1889-1904
 

Hirðstjórar á Íslandi
Skarðverjar
Sýslumenn
Einar Þorleifsson hirðstjóri

Einar Þorleifsson (d. 1452) var íslenskur hirðstjóri og sýslumaður á 15. öld. 

Einar var sonur Þorleifs Árnasonar sýslumanns á Auðbrekku og víðar og konu hans, Vatnsfjarðar-Kristínar Björnsdóttur Jórsalafara. Einar var í Danmörku veturinn 1444-1445 og hefur þá verið veitt embætti hirðstjóra norðan og vestan eftir lát Orms Loftssonar mágs síns. Hann var orðinn hirðstjóri 10. maí 1446 því þá lét hann dæma á Sveinsstaðaþingi Guðmund Arason á Reykhólum, mág sinn, útlægan vegna norðurreiðar hans 19 árum fyrr. Kann að vera að ástæðan fyrir þeim dómi hafi verið sú að Kristófer konungur vildi losna við Guðmund, sem hafði mikil viðskipti við Englendinga og var ríkasti og fyrirferðarmesti höfðingi landsins.

Eignir Guðmundar voru gerðar upptækar, hálfar til erfingja en hálfar til konungs, en settar í umsjá hirðstjóra og hirti Einar af þeim allar tekjur til dauðadags, en þá tók Björn bróðir hans við og keypti nokkru síðar hálfar eignirnar af konungi. Þeir gerðu systurdóttur sína arflausa með lagakrókum og sölsuðu sjálfir arfinn undir sig. Solveig dóttir Guðmundar og systurdóttir þeirra bræðra fékk ekkert og urðu af því deilumál sem entust út öldina.

Árið 1451 varð Torfi Arason (dáinn 1459) hirðstjóri norðan og vestan. Ef til vill hefur Einar látið af hirðstjóraembætti 1451, en hugsanlega hefur Torfi fyrst verið hirðstjóri sunnan og austan en fært sig á heimaslóðir eftir lát Einars. Hann var stórríkur og átti meðal annars um skeið höfuðbólin Auðbrekku, Geitaskarð, Reyki í Skagafirði og Hól í Bolungarvík. Ekki er vitað hvar hann bjó en líklega sat hann fyrst í Húnaþingi, á Auðkúlu í Svínadal eða á Stóru-Borg í Vesturhópi, en síðar á Hóli í Bolungarvík. Hann seldi Viðeyjarklaustri mestan hluta Vatnsleysustrandarinnar 1447 fyrir jarðir í Húnaþingi og keypt 1449 megnið af Bolungarvíkinni fyrir jarðir í Skagafirði.

Einar varð úti haustið 1452, þegar hann reið ásamt 12 öðrum yfir Sölvamannagötur á Laxárdalsheiði og lenti í miklu óveðri, komst þó lifandi að Stað í Hrútafirði og dó þar. Þessi atburður er í sumum heimildum sagður hafa orðið 1463 eða 1473 en víst er að Einar var látinn 1453. Hann var ókvæntur en átti að minnsta kosti eina laundóttur, Þuríði, sem varð kona Sigvalda langalífs Gunnarssonar kirkjusmiðs og amma Gissurar Einarssonar biskups.

Heimildir 
 Safn til sögu Íslands. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
 Bogi Benediktsson: Sýslumannaæfir, 2. bindi, Reykjavík 1889-1904.
 

Hirðstjórar á Íslandi
Sýslumenn
Grafarvogskirkja

Grafarvogskirkja þjónar Grafarvogssókn sem er stærsta sókn landsins og markast af Elliðaám að vestan, Vesturlandsvegi að borgarmörkum við Blikastaði og strandlínunni norðan megin við Grafarvogshverfi. Söfnuðurinn var stofnaður 1989 og var félagsmiðstöðin Fjörgyn í Foldaskóla notuð sem kirkja þar til hægt var að taka fyrsta hluta kirkjubyggingarinnar í notkun. Fyrsta skóflustunga að kirkjubyggingunni var tekin 18. maí 1991 og var fyrri hluti kirkjunnar vígður 12. desember 1993. Lokið var við byggingu kirkjunnar árið 2000 og vígði biskup Íslands, hr. Karl Sigurbjörnsson kirkjuna 18. júní 2000.

Kirkjubyggingin hefur vakið mikla athygli en arkitektar hennar Finnur Björgvinsson og Hilmar Þór Björnsson, urðu hlutskarpastir í samkeppni um hönnun kirkjunnar. Steinn er áberandi í hönnun hússins enda er það klætt steini bæði að utan og innan og vísa steinarnir í ritningargreinina „Látið sjálfir uppbyggjast sem lifandi steinar í andlegt hús...“ (Fyrra Pétursbréf 2:5).
Heildarstærð kirkjunnar er um 2890 m² og aðalrýmið er á tveimur hæðum, 1000 m² hvor hæð 

Kirkjugluggi Grafarvogskirkju hefur einnig vakið athygli en hann er eftir Leif Breiðfjörð og gaf ríkisstjórn Íslands íslenskri æsku gluggann við vígslu kirkjunnar árið 2000. Glugginn sýnir Krist og kristintökuna á Þingvöllum árið 1000. 

Grafarvogskirkja tilheyrir Reykjavíkurprófastdæmi eystra.

Prestar 
Prestar við sóknina frá upphafi:

 Sr. Vigfús Þór Árnason, sóknarprestur 1989-
 Sr. Sigurður Arnarson 1995-2004
 Sr. Anna Sigríður Pálsdóttir 1997-2007
 Sr. Bjarni Þór Bjarnason 2001-
 Sr. Lena Rós Matthíasdóttir 2004- 
 Sr. Elínborg Gísladóttir 2004-2005
 Sr. Guðrún Karlsdóttir 2008-

Djáknar 
 Gunnar Einar Steingrímsson 2009-2012

Heimildir 
 Heimasíða Grafarvogskirkju
 Kirkjan.is vefsvæði Þjóðkirkjunnar
 Biblían á vefnum
 Fasteignaskrá Íslands

Tenglar
Grafarvogskirkja á kirkjukort.net 
Grafarvogur
Kirkjur í Reykjavík
Síður sem þurfa hnit
Einstein-turninn (Potsdam)

Einstein-turninn er nýtískuleg stjörnuathugunarstöð sem Albert Einstein og Erwin Freundlich hönnuðu sameiginlega í þýsku borginni Potsdam.

Turninn 
Meðan Albert Einstein vann að útfærslu almennu afstæðiskenningarinnar 1911-1915, skoraði hann á vísindamenn að sannreyna kenningu sína. Það var vísindamaðurinn Erwin Freundlich, góðkunningi Einsteins, sem vildi búa til stjörnustöð og sannreyna kenninguna. Hann og Einstein bjuggu sameiginlega til teikningarnar ásamt Erich Mendelsohn arkítekt, en á þessum tíma var Einstein prófessor við Humboldt-háskólann í Berlín. Húsið var hins vegar ekki reist fyrr en 1919-1922 og vegna hins sérkennilega útlits var það þegar kallað Einsteinturm. Ísetning hinna viðkvæmu tækja tók einnig langan tíma, en 1924 var stöðin fullbúin. Húsið er afar sérkennilegt í laginu, en efst eru rennihurðirnar sem opna og loka fyrir stjörnusjónaukann. Sjónaukinn stendur á eigin sökkli og er ekki áfastur né tengdur húsinu sjálfu. Stjörnustöðin átti í miklum erfiðleikum vegna tíðra skemmda á steypu hússins. Steypubyggingar voru á þessum tíma ekki fullþróaðar, sérstaklega ekki byggingar í óreglulegu formi. Eftur aðeins 5 ár þurfti að gera bygginguna upp með ærnum tilkostnaði. Í loftárásum 1945 sprakk sprengja nálægt húsinu og skemmdist það lítillega. Eftir stríð var sama sagan. Bilanir voru tíðar og sífellt þurfti vinna að viðgerðum. 1990 var jafnvel talið að húsið væri ónýtt, en dýrar endurbætur björguðu því. Það er friðað í dag.

Vísindin 
Einstein og Freundlich hönnuðu stöðina með það fyrir augum að mæla beygingu á rauðu ljósi nálægt sólinni og þar með staðfesta eitt af þeim fyrirbærum sem afstæðiskenningin spáir fyrir um. En sökum þess hve miklar truflanir gengu út frá sólinni reyndist þeim ekki unnt að fá nákvæmar mælingar á þessum tíma. Það var ekki fyrr en á sjötta áratugnum að réttar niðurstöður fengust á þessari stjörnustöð. Einstein var þá búsettur í Bandaríkjunum og lést 1955. Í dag er stöðin aðallega notuð fyrir rannsóknir á sólinni.

Brjóstmynd af Einstein 
Í anddyri stjörnustöðvarinnar er brjóstsmynd af Einstein úr bronsi. Hún stóð upphaflega í vinnusalnum. 1933, þegar nasistar komust til valda í Þýskalandi, flúði Einstein land, enda af gyðingaættum. Nasistar tóku stjörnustöðina og breyttu heiti hennar. Þeir fyrirskipuðu einnig að bræða brjóstmyndina. En eftir stríð fannst brjóstmyndin vel falin í geymslu hússins. Einhver mun hafa óhlýðnast fyrirskipunum og bjargað myndinni á þennan hátt.

Heimildir 

 

Potsdam
Örlygur Böðvarsson

Örlygur Böðvarsson var íslenskur landnámsmaður sem settist að á Hornströndum.

Örlygur var sonur Böðvars Vígsterkssonar og fór frá Noregi fyrir ofríki Haraldar hárfagra. Kona hans var Signý Óblauðsdóttir Ótryggssonar, systir Högna hins hvíta og því skyld Geirmundi heljarskinni. Þau voru hjá Geirmundi fyrsta veturinn eftir komu sína til landsins en um vorið gaf Geirmundur Örlygi bú í Aðalvík og lönd þar í kring og hann eignaðist síðan alla Jökulfirði.

Sonur Örlygs og Signýjar var Ketill gufa og kvæntist hann Ýr dóttur Geirmundar heljarskinns.

Tenglar 
 

Landnámsmenn á Íslandi
Hornstrandir
Brandenborgarhliðið í Potsdam

Brandenborgarhliðið í þýsku borginni Potsdam er ekki gamalt borgarhlið, heldur sigurbogi til minningar um hertöku héraðsins Slésíu í lok 7 ára stríðsins. Ekki má rugla þessu hliðið saman við Brandenborgarhliðið í Berlín.

Um hliðið 
Það var Friðrik mikli Prússakonungur sem lét reisa hliðið 1770 til minningar um hertöku héraðsins Slésíu (nú í Póllandi) í 7 ára stríðinu. Hlið þetta er því 18 árum eldra en samnefnt hlið í Berlín. Hliðið var reist við enda á götu sem hét og heitir Brandenburger Strasse, sem lá til borgarinnar Brandenburg an der Havel og því fékk hliðið þetta heiti. Fyrir vikið varð lítið borgarhlið að víkja sem áður var hluti af gömlu borgarmúrunum og þjónaði sem nokkurs konar tollhlið. Fyrirmynd Brandenborgarhliðsins var Konstantínboginn í Róm, sem einnig er sigurbogi. Einkennandi fyrir hliðið eru mismunandi hliðar (framhlið og afturhlið). Að framan eru hliðið miklu íburðarmeira. Þar eru átta grískar súlur, mýmargar styttur á þakinu sem snúa í þá áttina og ártalið MDCCLXX (1770). Bakhliðin er miklu einfaldari og er súlnalaus. Hliðið var upphaflega aðeins með eitt gat fyrir miðju þar sem umferðin (hestvagnar) fór í gegn. Árið 1843 lét Friðrik Vilhjálmur IV. konungur búa til tvö minni göt fyrir gangandi vegfarendur.

Heimildir 

 

Potsdam
Ranabjöllur

Ranabjöllur (fræðiheiti: Curculionidae) eru af ætt bjallna og eru sumar með höfuð sem er ummyndað í langa trjónu. Ranabjöllur mynda tegundaríkustu ætt dýraríkisins, en til ranabjölluættar eru taldar alls um 40.000 tegundir. Á Íslandi hafa þó einungis fundist 24 landlægar tegundir, auk nokkurra slæðinga erlendis frá. Þrjár þessara tegunda þrífast hér eingöngu innanhúss.

Tegundir sem finnast á Íslandi eru m.a. silakeppur, letikeppur og húskeppur. Ranabjöllur eru einnig oft nefndar væflur, m.a. grenivæfla, birkivæfla og kornvæfla. Silakeppur er algengastur á Íslandi. Hann felur sig á daginn en nagar gras og annan gróður eins og t.d. elftingu á daginn en lirfan nagar þá grasrætur. Fullvaxin dýr eru 7-8 mm að lengd með svartan bol en fálmarar og fætur brúnleitir, þekjuvængir eru með grófu punktamynstri og gráum flekkjum.

Ranabjöllur
Skandinavíska

Skandinavíska er almennt heiti notað á Íslandi sem kallast blöndun dönsku, norsku og sænsku. Skandinavíska er ekki tungumál í raun, heldur blöndun skandinavísku málanna sem fólk frá Skandinavíu getur skilið. Skandinavíska er oft notuð svo að það þurfi ekki að þýða texta úr íslensku yfir á hvert skandinavískt tungumál.

Tengt efni 

 Norræn tungumál

Norræn tungumál
Konudagur

Konudagur er fyrsti dagur mánaðarins góu í gamla norræna tímatalinu, sem er sunnudagurinn í 18. viku vetrar á milli 18. og 24. febrúar. Rétt eins og fyrsti dagur mánaðarins þorra er bóndadagurinn. Þann dag minntust bændur og eiginmenn húsfreyjunnar með því að fagna góu, sem færir með sér vaxandi birtu og vorinnganginn.

Heimildir um konudaginn
Orðið konudagur varð fyrst algengt á 20. öld. Jón Árnason nefnir að vísu ekki daginn í þjóðsögunum sínum en álíka gömul heimild ætti að teljast nokkuð áreiðanleg: 

Ingibjörg Schulesen kvaðst hafa kynnst bæði konudegi og bóndadegi þegar hún var sýslumannsfrú á Húsavík 1841-1861, það er áður en þjóðsögur Jóns Árnasonar komu út á prenti. Þau ummæli hennar eru þó ekki bókfest fyrr en 1898. Árni Sigurðsson nefnir konudag og bóndadag einnig í minningum sínum úr Breiðdal frá miðri 19. öld en þær voru ekki skráðar fyrr en árið 1911. Að öðru leyti er tíðni og útbreiðsla orðanna svipuð. 

Konudagur kemur fyrir í sögum eftir Guðmund Friðjónsson, þjóðsögum Sigfúsar Sigfússonar og hjá nokkrum álíka gömlum eða yngri höfundum. Nær hundrað heimildamenn hvaðanæva af landinu fæddir á bilinu 1882-1912 kannast við þetta heiti dagsins. Því er ótrúlegt annað en það hafi verið býsna rótgróið í máli. Opinbera viðurkenningu hlýtur nafnið þó naumast fyrr en eftir að það er tekið upp í Almanak Þjóðvinafélagsins árið 1927 og íslenskir þjóðhœttir Jónasar frá Hrafnagili koma út árið 1934. 

Góðtemplarareglan sýnist lengi hafa verið meðvituð um þennan dag eins og fleira þjóðlegt. Þessi auglýsing er frá árinu 1941: 
Konudagurinn, einn af hinum þjóðlegu tyllidögum er í dag. Konurnar í St. Framtíðin halda hátíðlegan með kvöldskemmtun í Góðtemplarahúsinu.

Konudagsblóm
Sú hefð að menn gefi konum blóm í tilefni konudagsinns virðist hafa hafist um miðjan sjötta áratug síðustu aldar en þá tóku blómasalar að auglýsa konudagsblóm. Þórður á Sæbóli í Kópavogi mun hafa verið upphafsmaður þess en fyrsta blaðaauglýsingin sem hefur fundist frá Félagi garðyrkjubænda og blómaverslana er frá 1957.

Konudagur á næstu árum 
 2022 - 20. febrúar
 2023 - 19. febrúar
 2024 - 18. febrúar
 2025 - 23. febrúar

Tengt efni 
 Bóndadagur, fyrsti dagur Þorra
 Kváradagur, ýmist fyrsti eða síðasti dagur Einmánaðar.
 Yngismeyjardagur, fyrsti dagur Hörpu og jafnframt Sumardagurinn fyrsti.
 Yngissveinadagur, fyrsti dagur Einmánaðar.

Tenglar 
 
 dagarnir.is, Íslenskir hátíðisdagar (til ársins 2037)

Dagatal
Nordvision

Nordvision er samstarfsvettvangur fimm norrænna ríkisrekinna sjónvarpsstöðva; Danmarks Radio í Danmörku, Sveriges Television í Svíþjóð, Norsk Rikskringkasting í Noregi, Yleisradio í Finnlandi og Ríkisútvarpsins á Íslandi. Grænlenska stöðin Kalaallit Nunaata Radioa, færeyska stöðin Kringvarp Føroya og sænska stöðin Sveriges Utbildningsradio eru aukaaðilar.

Skrifstofur Nordvision eru í DR Byen á Amager í Kaupmannahöfn.

Tenglar 
 Vefsíða Nordvision (á dönsku)
 Um norrænt kvikmynda- og sjónvarpssamstarf (á íslensku)

Norrænt samstarf
Sjónvarp
Úruxi

Úruxi (fræðiheiti: Bos primigenius) var risavaxin nautgripategund sem nú er útdauð og er forfaðir nautgripa nútímans. Úruxinn lifði í Evrópu, Asíu og Norður-Afríku, og var til í Evrópu til ársins 1627. Upphaflega voru til tvær frumtegundir uxa í gamla heiminum. Önnur þeirra var úruxinn, en hin var jakuxinn, sem enn er til og lifir í Tíbet.

Eitt og annað 
 Kvenmannsnafnið Ýr(r) merkir kvenkyns úruxi (úr).

Tilvísanir 

Slíðurhyrningar
Klaufdýr
Norræni tungumálasáttmálinn

Norræni tungumálasáttmálinn er samningur sem var gerður milli Svíþjóðar, Danmerkur, Íslands, Finnlands og Noregs um rétt ríkisborgara þessara landa til þess að nota sitt eigið tungumál í viðskiptum sínum við hið opinbera á öðrum Norðurlöndum. Sáttmálinn var gerður 17. júní 1981 en tók ekki gildi fyrr en 1. mars 1987. Samkvæmt sáttmálanum ber yfirvöldum að útvega túlk fyrir ríkisborgara þessara ríkja óski þeir þess að eiga samskipti við opinberar stofnanir á sínu móðurmáli. Hann hefur verið gagnrýndur fyrir að vera marklaust plagg þegar á reynir.

Tenglar
 Um tungumálasamstarf Norðurlandanna á norden.org 

Norðurlandamál
Norrænt samstarf
NordGen

NordGen (sænska: Nordiskt Genresurscenter) er norræn stofnun um varðveislu og nýtingu jurta, dýra og skóglendis og varðveislu nytjaplantna fyrir landbúnað. Stofnunin er fjármögnuð af Norrænu ráðherranefndinni. Hún sér um rekstur Alþjóðlegu fræhvelfingarinnar á Svalbarða.

NordGen var stofnuð 1. janúar 2008 og tók þá yfir starfsemi Norræna genabankans, Norræna húsdýragenabankans og Fræ- og plönturáðs norrænnar skógræktar.

Tenglar
 Vefur NordGen

Norræna ráðherranefndin
Alþjóðlegar rannsóknarstofnanir