alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Karl 2.

Karl 2. getur átt við eftirfarandi:

 Karl sköllótta, keisara Karlungaveldisins (13. júní 823 – 6. október 877).
 Karl 2. Englandskonung  (29. maí 1630 – 6. febrúar 1685).
 Karl 2. Spánarkonung (6. nóvember 1661 – 1. nóvember 1700).
 Karl 2. Noregskonung (7. október 1748 – 5. febrúar 1818).

Aðgreiningarsíður
Štark Arena

Štark Arena (áður Belgrade Arena) er fjölnota innanhúsleikvangur í Belgrad í Serbíu og er einn stærsti leikvangur sinnar tegundar í Evrópu. Hann er notaður bæði til þess að hýsa margskonar íþrótta sem og menningarviðburði og var meðal annars notaður fyrir Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2008. Leikvangurinn var einn af þeim leikvöngum sem notaður var á Evrópumeistaramóti karla í handknattleik árið 2012 og var stærsti leikvangurinn sem notaður var í þeirri kepni en leikvangurin tekur 20.000 manns í sæti.

Tilvísanir 	

Serbnesk íþróttamannvirki
Eimsnælda

Eimsnælda  (eða gufukúla) (fræðiheiti: aeolopile) er gufuknúinn vél sem Heron frá Alexandríu fann upp, og er fyrsta gufuvélin sem sögur fara af, svo vitað sé. Eimsnælda hans var hol málmkúla með tveimur stútum og var föst við snúningslegur. Snúningslegurnar voru fastar við íholar pípur sem lágu ofan í vatnsketil sem var lokaður. Undir honum var kveiktur eldur og þegar vatnið fór að sjóða þrýstist gufan upp í eimsnælduna sem við það tók að snúast. 

Eimsnælda var einnig tæki sem notað var til að auka vélaafl og minnka kolaeyðslu gufuvéla í upphafi 20. aldar.

Tilvísanir 

Vélfræði
Sjálfsfróun

Sjálfsfróun er örvun eigin kynfæra, sjálfsfróun og endar oftast með fullnægingu. Vanalega eru hendurnar notaðar til að fitla við eigin kynfæri, en sumir nota líka kynlífsleikföng eða aðra hluti. Sjálfsfróun er algengust í einrúmi en sumir fróa sér líka með öðrum. Sjálfsfróun er einnig algeng meðal sumra dýra.

Tenglar 
 
 

Kynlíf
Fótgíma

Fótgíma (fræðiheiti: Calvatia excipuliformis) er físisveppur sem er auðvelt að greina frá öðrum skyldum sveppum vegna þess hve hún er með langan staf. Kólfurinn er hringlaga og samvaxinn fætinum. Yfirborð sveppsins er þakið litlum nöbbum. Með aldrinum verður fótgíman brúnni og opnast að ofan þar sem myndast skál full af brúnum gróum.

Fótgíma er góður ætisveppur en gæta þarf að því að tína aðeins mjög unga (alhvíta) sveppi.

Fótgíma er algeng um allt Ísland.

Tilvísanir 

Físisveppir
Ætisveppir
Sveppir á Íslandi
Mýrasúlungur

Mýrasúlungur (fræðiheiti: Suillus flavidus) er fremur smávaxinn ljósbrúnn pípusveppur með grönnum staf með kraga ofarlega. Hann mun vera ætur en með óþægilegu bragði. 

Mýrasúlungur hefur fundist á Íslandi við Rauðavatn.

Tilvísanir 

Pípusveppir
Ætisveppir
Sveppir á Íslandi
Aldebaran

Aldebaran (eða Nautsaugað) er stjarna í stjörnumerkinu Nautinu og er ein af björtustu stjörnunum á næturhimninum. Aldebaran er risastjarna, og mælist um 30 sinnum breiðari en sólin. Sökum þess að Aldebaran er staðsett í höfði Nautsins, hefur stjarnan stundum verið nefnd Nautsaugað. 

Stjörnur
Vetrarbrautin
Jón Helgason (biskup)

Dr. Jón Helgason (21. júní 1866 – 19. mars 1942) var biskup íslensku Þjóðkirkjunnar á árunum 1917 – 1939 og forstöðumaður Prestaskólans frá 1908 – 1911, en einnig rithöfundur og skrifaði töluvert um sagnfræðileg efni, meðal annars Árbækur Reykjavíkur. Árið 1908 reisti Jón sér veglegt íbúðarhús við Tjarnargötu sem enn stendur.

Foreldrar Jóns voru Helgi Hálfdanarson prestur og síðar lektor Prestaskólans og Þórhildur Tómasdóttir en hún var dóttir Tómasar Sæmundssonar Fjölnismanns. Jón  skráði ævisögu afa síns.

Helstu ritverk
 Uppruni Nýja testamentisins,1904
 Almenn kristnisaga I-IV, 1912-30
 Grundvöllurinn er Kristur, 1915
 Þegar Reykjavík var 14 vetra, 1916
 Hirðisbréf, 1917
 Islands Kirke I-II, Kh. 1922-25
 Kristnisaga Íslands I-II, 1925-27
 Íslendingar í Danmörku, 1931
 Kristur vort líf, predikanir, 1932
 Meistari Hálfdan, 1935
 Hannes Finnsson biskup, 1936
 Jón Halldórsson í Hítardal, 1939
 Tómas Sæmundsson, 1941
 Þeir sem settu svip á bæinn, 1941
 Árbækur Reykjavíkur 1786-1936, 1941

Jón skrifaði einnig  fjölda greina.

Tenglar
 Dr. theol. Jón biskup Helgason; Eiríkur Albertsson, Andvari janúar 1944, bls. 3–43.

Tenglar 
 Æviágrip Jóns Helgasonar biskups
 Dr. Jón Helgason biskup; grein í Morgunblaðinu 1942
 Útför dr. Jóns Helgasonar biskups; grein í Morgunblaðinu 1942

Biskupar Íslands
Íslenskir prestar
Luzhniki-leikvangurinn

Luzhniki-leikvangur eða Grand Sports Arena of the Luzhniki Olympic Complex (á rússnesku: Большая спортивная арена Олимпийского комплекса Лужники), Moskvu, er leikvangur notaður til ýmissa íþrótta. Á leikvanginum er meðal annars góð aðstaða fyrir knattspyrnu og frjálsar íþróttir. Áhorfendastúkurnar geta tekið allt að 84.745 manns í sæti. Leikvangurinn var notaður í úrslitaleik Meistaradeildar Evrópu 2007-08 þann 21. maí 2008.

Tenglar 
 Opinber heimasíða
 Völlurinn á WorldStadiums.com 

Rússnesk íþróttamannvirki
Leiðsögumaður

Leiðsögumaður (leiðsagi, leiðsagnari, leiðsagnarmaður eða láðmaður) er maður sem annaðhvort vísar manni um vegleysur eða leið sem viðkomandi hefur ekki farið áður (t.d. yfir heiði eða fjall) eða fylgir fólki um slóðir lands og vísar í söguna sem tengist því landslagi sem ber fyrir augum. Leiðsögumaður á sjó nefnist lóðs eða lóss og hlutverk hans er að vísa skipum framhjá skerjum og grynningum og tryggja því skipi sem hann fylgir áfallalausa leið í höfn. 

Helsta viðfangsefni leiðsögumanna er að fylgja ferðamönnum um landið, fara með þá á merka staði og segja frá landi og þjóð. Leiðsögumenn þurfa meðal annars að miðla fróðleik um menningu og náttúrufar til gesta og gera það yfirleitt á tungumáli viðkomandi. Starf leiðsögumanna getur verið fjölbreytt og er mismunandi eftir vinnuveitendum þeirra, en leiðsögumenn vinna til dæmis hjá ferðaskrifstofum, söfnum, hvalaskoðunarfyrirtækjum og opinberum stofnunum. Mannleg samskipti eru stór hluti af starfi leiðsögumanna en þeir þurfa til dæmis að taka á móti erlendum ferðamönnum og ferðast með einstaklinga og hópa um landið. Einnig þurfa leiðsögumenn að vera í samskiptum við starfsfólk á ferðaskrifstofum, hjá rútufyrirtækjum, hótelum, landverði, skálaverði, bílstjóra og starfsfólk þjónustustaða.

Á Íslandi
Menntun leiðsögumanna hefur farið fram aðallega í Leiðsöguskóla Íslands (í MK)
og Endurmenntun Háskóla Íslands 

Starfsheitið leiðsögumaður hefur ekki verið lögverndað en breyting gæti orðið á því. Með frumvarpi á Alþingi er lagt til að starfsheitið leiðsögumaður ferðamanna verði lögverndað:  Rétt til að kalla sig leiðsögumann ferðamanna hefur sá einn sem til þess hefur leyfi Ferðamálastofu. Sama á við um erlend starfsheiti sömu merkingar. Leyfi má aðeins veita þeim sem  lokið hafa leiðsögunámi hérlendis sem uppfyllir kröfur námskrár um leiðsögunám frá því ráðuneyti sem fer með fræðslumál og þeim sem hafa haft leiðsögu ferðamanna hérlendis að aðalstarfi í samanlagt þrjú ár, enda sýni þeir með hæfnisprófi að þeir búi yfir þeirri þekkingu og færni sem þarf til að ljúka leiðsögunámi. 

Formaður Félags leiðsögumanna hefur gagnrýnt léleg launakjör stéttarinnar: Þetta  er náttúrulega láglaunstarf og það er svolítið erfitt að fara að mennta sig í þessu og henda einhverjum hundruðum þúsunda í það og fá síðan varla umbun þegar þú kemur út á vinnumarkaðinn. “

Tenglar
Félag leiðsögumanna

Tilvísanir

Ferðamennska
Heljardalur

Heljardalur er afdalur úr Kolbeinsdal í Skagafirði. Vegur liggur eftir Heljardal yfir Heljardalsheiði. Munnmæli herma, að dalurinn hafi fengið nafn sitt vegna þess að margt fólk, úr fylgd Guðmundar góða Hólabiskups, hafi orðið þar úti. 

Skagafjörður
Dalir á Íslandi
Þerney

Þerney er eyja á Kollafirði. Þerney er nefnd eftir kríunni, sem fyrrum var nefnd „þerna“. Hún er um 0,54 ferkílómetrar að stærð.

Þerney er notuð sem sumarleyfisstaður fyrir dýr sem Fjölskyldu- og húsdýragarðurinn hefur á sínum vegum. Þangað fara þau í tveimur hópum, fyrri helmingurinn um miðjan júlí og seinni helmingurinn miðjan ágúst. Reynt er að miða við að dýrin fái jafn langt frí og starfsfólk í garðinum eða um mánuð.

Í Þerney var kirkja á 13. öld. Á 18. öld var leiguliði bóndans verðlaunaður með konungsúrskurði fyrir garðhleðslu í eyjunni. Danskar kýr  sem komu til Íslands 4. júlí 1933 voru fluttar til Þerneyjar í einangrun og einnig voru fluttar þangað karakúlkindur þann 10. júlí sama ár. Skömmu seinna fór að koma fram hringskyrfi á nautgripunum og breiddist sýkin út í nautgripi bóndans þar og sýktist fólk líka. Öllu búfénu var slátrað nema einum kálfi.

Þerney er ásamt Lundey, Akurey og Engey á Náttúruminjaskrá.

Tilvísanir

Tenglar 
 Þerney Nat.is 
 Þrír menn drukkna við Þerney; frétt í Morgunblaðinu 1931
 Karakúl kindur  og enskir nautgripir; frétt í Morgunblaðinu 1933
  Álfsnes - Glóra - Niðurkot - Urðarkot - Háheiði - Víðines - Þerney

Eyjar við Ísland
Landafræði Reykjavíkur
Hestafl

Hestafl er mælieining afls, táknuð með ha eða hö. Er ekki SI-mælieining. Metrakerfishestafl er það afl sem þarf til þess að flytja hlut með massann 75 kg á hraðanum 1 metra á sekúndu, eða 735,5 vött (W). Eitt breskt eða bandarískt hestafl jafngildir 745,7 W en rafvélahestafl er 746 W. Algengt er að gefa afl bílvéla í hestöflum, en þá er átt við afl vélarinnar á ákveðnum snúnigshraða, til dæmis jafngilda 100 hö um 75 kW.

Tenglar 
 

Mælieiningar
Huri

Huri (arabíska: حورية‎: oft þýtt sem dimmeygðar jómfrúr eða hreinlyndar fylgdarmeyjar) eru fagrar, síungar konur í paradís múhameðstrúarmanna.

Íslam
Kvarsít

Kvarsít (eða kvarssandsteinn) er hörð bergtegund sem flokkast sem umbreytingarberg, þar eð hún var áður sandsteinn, en hefur fyrir tilverknað þrýstings og hita breyst í kvarsít. Kvarsít má ekki rugla saman við kvars. 

Bergtegundir
Umbreytingarberg

Umbreytingarberg (einnig kallað myndbreytt berg) er berg, sem áður var storkuberg eða setberg, en hefur orðið fyrir breytingum að gerð og efnasamböndum, og það á þann hátt að upphaflegar steindir hafa að fullu breyst í aðrar fyrir áhrif þrýstings og hita.

Tengt efni 
 Myndbreytingarbergsfræði

Bergfræði
Myndbreytingarbergsfræði
Brunnklukka

Brunnklukka (eða brúnklukka) (fræðiheiti: Agabus bipustulatus) er bjalla af brunnklukkuætt, og er t.d. algeng í vötnum, keldum og tjörnum á Íslandi. Brunnklukkur eru svart- eða brúnleitar og eru allstórar bjöllur, sundfættar, og geta skotist áfram með miklum hraða í vatni. Meðan þær eru lirfustigi kallast þær vatnskettir og hafa sterkar griptengur á höfðinu.  

Brunnklukkur eru flatar á skrokkinn og mjög sléttar utan, og bæði lirfan, þ.e. vatnskötturinn, og þær sjálfar eru hin mestu rándýr og lifa á öllum þeim smádýrum, sem þær ráða við. Þær dveljast í vötnum, en synda upp undir yfirborð vatnsins og taka þar loft undir skjaldvængina og synda svo sem hraðast til botns aftur. Fálmarar þeirra eru með 11 liðum, fæturnir oftast 5 liða, og öftustu fæturnir eru hærðir, og eru sundfætur, mjög sterkbyggðar. Um nætur fer brunnklukkan úr vatninu og flýgur. 

Brunnklukkan var talin eitruð á Íslandi lengi vel. Í þjóðsögum Jóns Árnasonar segir þannig frá eituráhrifum hennar:
Þá er brúnklukkan. Hún er allt að því þumlungur á lengd, svört á lit með hvítan díl að aftan og lifir í vatni. Hún er svo eitruð, að hverri skepnu, sem gleypir hana að óvörum ofan í sig er vís bani búinn, því hún smýgur í gegnum innyflin þangað til hún læsir sig inn í lifrina og hættir ekki fyrr en hún hefur étið hana upp, enda deyja menn og málleysingjar, þegar svo er komið, ef henni verður ekki ælt upp áður. Ekki þurfa menn að hugga sig með því, að hún drepist í hitanum niðri í manni, því sagt er, að hún þoli þrjár grasagrautarsuður. Það er brúnklukkunni til málsbóta, að aldrei á annað illyrmi að haldast við í því vatni, sem hún er í. 

Vatnskötturinn fær samskonar lýsingu.

Tilvísanir 

Bjöllur
Skordýr á Íslandi
Þekjuvængir

Þekjuvængir eða skjaldvængir eru framvængir á bjöllu og skortítum. Þeir eru harðir og kúptir og aðallega til hlífðar hinum eiginlegu vængjum. Þegar skordýrið er ekki á flugi, fellir það vængina að líkama sér og þekjuvængirnir skorðast yfir. Dæmi um bjöllur með þekjuvængi eru aldinborar, húsbukkar, jötunuxar og olíubjöllur. 

Þekjuvængir hafa stundum einnig verið nefndir vængskjöldur eða vænghlífar. 

Líffærafræði skordýra
Lífeyrissjóður

Lífeyrissjóður er sjóður eigna sem notaður er til ýmissa fjárfestinga með það að markmiði að ávaxta fénu og greiða út sem lífeyri til meðlima. Til eru bæði lífeyrissjóðir í einkaeigu og opinberri eigu.

Lífeyrissjóðir á Íslandi
 Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins
 Lífeyrissjóður starfsmanna sveitarfélaga
 Lífeyrissjóður verzlunarmanna
 Söfnunarsjóður lífeyrisréttinda
 Lífeyrissjóðurinn Framsýn
SL Lífeyrissjóður

Tengill
 Lög um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða
 Skýrsla frá OECD um lífeyrissjóði

Sjóðir
Lífeyrir

de:Pensionskasse
fr:Caisse de retraite
V for Vendetta (kvikmynd)

V for Vendetta er spennukvikmynd frá árinu 2006, sem leikstýrt var af James McTeigue og framleitt af Joel Silver og Wachowski-bræðrum. Myndin var byggð á samnefndri myndasögu eftir Alan Moore og David Lloyd.

Bandarískar kvikmyndir
Þúsundblaðarós

Þúsundblaðarós (fræðiheiti:Athyrium distentifolium) er stórvaxinn burkni sem vex þar sem snjór tekur seint upp, t.d. á láglendissvæðum Íslands. Þúsundblaðarósin er því víða í fjallahlíðum Vestfjarða og í útkjálkasveitum við Eyjafjörð, en einnig á Snæfellsnesi og lítillega á Austfjörðum.

Tenglar 

 Þúsundblaðarós; Flóra Íslands 

Burknar
Burknar
Hraunketill

Hraunketill er gíglaga jarðfall í hrauni, en má ekki rugla saman við gíg. Hraunkatlar standa ekki í sambandi við innri hluta jarðar, en hafa, undir sérstökum kringumstæðum, myndast á hraununum sjálfum, og hafa hita og afl eingöngu úr þeim. Þar sem mikið hraun rennur út í mýri eða vatn sýgur hraunið í sig svo mikla vatnsgufu að þar verða gufusprengingar, líkt og þar sé að gjósa. Þegar hraunið kólnar verða eftir í því hópar af rauðum gjallhrúgum og svörtum hraunkötlum. Dæmi um hraunketil er til dæmis Tintron, fyrir norðan Barmaskarð.

Tengt efni 
 Gervigígur

Hraun
Ríkisskuldabréf

Ríkisskuldabréf eru skuldabréf sem ríki gefur út í eigin gjaldmiðil til að fjármagnar rekstur sinn að hluta. Almennt er litið á ríkisskuldabréf sem áhættu litla fjárfestingu þar sem ríkisstjórninni er oftast fært að greiða fyrir skuldabréfin með því að prenta meiri peninga, nú eða hækka skatta. Sú áhætta sem felst í þeirri fjárfestingu lítur einna helst að mismuni milli gjaldmiðla (sé fjárfestirinn útlendur) eða að verðbólga verði til þess að verðmæti þeirra minnkar.Ríkisskuldabréf eru í dag kölluð ríkisbréf, sem ætluð eru til langs tíma og ríkisvíxlar, sem ætlaðir eru til skemmri tíma en eins árs. Þessi bréf eru óverðtryggð og bera ýmist fasta vexti á fyrirfram gefnu tímabili eða breytilega vexti, sem geta breyst á tímabilinu. Fyrirkomulag þessarar útgáfu hefur verið talinn góður kostur fyrir almenning sem sparnaðarleið, enda höfuðstóllinn ríkistryggður, en einnig hafa ríkisskuldabréf verið vænlegur kostur fyrir fjárfesta sem vilja ,,geyma“ fé sitt þar sem áhætta telst minni en á almennum hlutabréfamarkaði, á bankabók osfrv.

Ríkisbréf geta einnig gengið kaupum og sölum eftir að þau hafa verið keypt í fyrsta sinn. Þannig geta ný bréf á frummarkaði farið á eftirmarkað og miðast verðgildi þeirra þá við þróun- verðbólgu og vaxta hverju sinni. Almennt eru slík bréf eftirsótt á eftirmarkaði á óvissutímum, þegar ekki er um nýja útgáfu ríkisskuldabréfa að ræða og jafnvel þótt ríkið hafi ákveðið að lækka vexti af þessum bréfum, eða þegar ríkið ákveður að gefa út ný bréf á hagstæðum vöxtum miðað við almenna markaðinn. Skatttekjur ríkisins, almennt, standa straum af afborgun þessara bréfa á gjalddaga.

En vandi getur fylgt fjáröflun af þessu tagi. Í fjármálasögunni eru til fjölmörg dæmi (heimild vantar) þess að ríki hafi fjármagnað sig með útgáfu skuldabréfa, sem illmögulegt var að greiða til baka nema með róttækum aðhaldsaðgerðum í rekstri ríkisins, eða jafnvel alls ekki. Slíkt getur valdið miklu róti á fjármálamarkaði og jafnvel uppreisn þegnanna og að lokum falli ríkisins.

Ísland

Lög um ríkisskuldabréf voru sett 4. júní árið 1924, þegar Jón Magnússon var forsætisráðherra. Í þeim segir að ef ríkissjóður taki lán, þurfi hann að gefa út ríkisskuldabréf fyrir samsvarandi upphæð. Vextir eiga að vera greiddir út tvisvar á ári, 1. október og 1. apríl, að hálfu í hvort sinn. Líftími þeirra má vera 25 ár að hámarki. Lögin hafa staðið óbreytt síðan þá.

Í 24. gr reglugerðar um Seðlabanka Íslands segir að bankinn megi kaupa og selja ríkisskuldabréf og önnur trygg verðbréf í því augnamiði „að á komist skipuleg verðbréfaviðskipti.“

Tilvísanir

Tenglar og tengt efni
  Lög um ríkisskuldabréf
 Reglugerð fyrir Seðlabanka Íslands
 Verðbréf
 Skuldabréf

Heimildir 
 Landsbankinn 2015 - Ríkisskuldabréf sótt þann 12.05.2015

Hagfræði
Útdauði

Útdauði eða aldauði er það þegar tegund lífveru deyr út, þ.e. finnst hvergi lifandi á jörðinni og er hugtak í líffræði og vistfræði. Dæmi um útdauðar tegundir er t.d. geirfuglinn, dúdúfuglinn og balítígurinn.

Myndasafn

Tenglar 
 Hvenær eru dýr aldauða?; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1964
  Aldauðinn í lok Perm

Útdauðar tegundir
Kaffihús

Kaffihús er veitingastaður sem sérhæfir sig aðallega í sölu á kaffi og öðrum heitum og köldum drykkjum, sætabrauði og smáréttum. Sum kaffihús bjóða einnig upp á vínveitingar og lifandi tónlist, en allt er það mismunandi eftir því hvaða áherslur kaffihúsið setur sér.

Tengt efni 
 Kaffitería
 Netkaffihús
 Testofa
Minnþak

Minnþak (Gelíska: min-: hveiti ) er fæða sem sagt er frá í Landnámu. Á siglingu sinni til Íslands urðu Ingólfur og Hjörleifur vatnslitlir, og tóku þá írskir þrælar það til bragðs að hnoða saman smjöri og mjöli og kölluðu hnoðninginn minnþak, sögðu mönnum að éta og „kváðu eigi þorstlátt“. Þessum atburði tengist nafn á höfninni, sem venjulega er kölluð Minþakseyri.

Tilvísanir 

Matur
Afhending

Afhending er bragarháttur sem er einn rímnahátta og þekkist best af því að vera aðeins tvær línur að lengd. Er fyrri línan gjarnan tólf atkvæði, skiptist í sex hnígandi tvíliði og hefur ávallt tvo stuðla og einn höfuðstaf. Síðari línan er oftast átta atkvæði, eða fjórir hnígandi tvíliðir, og hefur aðeins tvo stuðla. Línurnar tvær ríma með endarími, sem gjarnan er hálfrím.

Þar sem afhending er sami bragarháttur og samrímuð braghenda, fyrir utan að síðustu línunni er sleppt í afhendingu, vilja sumir flokka hana sem undirtegund af braghendu. Hins vegar er stúfhenda undirtegund af afhendingu, með annarri línulengd.

Dæmi um afhendingu:

Afhendingin er mér kærst af öllum brögum
þegar yrki óð af sögum.
(Páll Ólafsson)

Bragarhættir
Heiti og kenningar

Heiti og kenningar eru notuð til að umorða það sem maður vill segja, vanalega til þess að beygja það undir bragfræðilegar reglur í skáldskap (rím, hrynjandi eða ljóðstafi), en einnig til að komast hjá stagli, gera málið torskilið eða sýna færni skáldsins í að beita heitum og kenningum.

Heiti
Það sem kallast heiti í bragfræði er það sem oftast kallast samheiti, einfaldlega orð sem þýða það sama (maður = halur; sverð = hjör; kona = snót). Einnig er til að menn noti hluta fyrir heild (skip = kjölur; hestur = faxi; skjöldur = rönd; hús = gafl), eða þá að það sem eitthvað gerir yfirfærist á gerandann (konungur = ríkir, stillir; hermaður = myrðir).

Kenningar
Kenning er samsetning tveggja eða fleiri orða, þar sem stofni eru veittar einkunnir sem skýra hvað við er átt.

Algeng aðferð er að vísa til goðafræði eða annarra sagna, einkum úr Skáldskaparmálum Snorra-Eddu eða fornaldarsögum Norðurlanda. Þá er gull til dæmis kennt sem „Kraka sáð“ -- sáðkorn kennt við Hrólf konung kraka, og vísað til þess þegar Hrólfi var eitt sinn veitt eftirför en hann fór í skjóðu sína, tók hnefafylli af gulli og stráði aftur fyrir sig. Eftirreiðarmennirnir hættu þá eftirförinni til að tína upp gullið, en Hrólfur kraki slapp. Það sem Kraki sáði er þá gull. Eins getur gull verið kennt sem „eldur Rínar“ og er þá vísað í Völsunga sögu, þegar fjársjóður var falinn á árbotni fljótsins Rínar. Það sem glóir í Rín er þá gull.

Önnur algeng aðferð er að bregða upp myndlíkingu. Þá er til dæmis „hjörva viður“ tré sem hefur sverð í stað greina, það er að segja hermaður, það er að segja karlmaður. „Bryggja bauga“ er eitthvað sem baugar (skartgripir) liggja á, það er að segja kona. „Hófa hreinn“ er hreindýrstarfur sem er með hófa, það er að segja hestur.

Bókmenntafræði
Serov

Serov (rússneska: Серо́в) er bær í Sverdlovsk-umdæminu í Rússlandi, við austur-Úralfjöll. Árið 2002 var mannfjöldi 99.804.

Borgir í Rússlandi
Ópið

Ópið (norska: Skrik) er málverk eftir Edvard Munch sem málað var árið 1893.

Tenglar 
 Stafræn eftirmynd af Ópinu
 DN - "Skriet" går inte att reparera 

Norsk málverk
Spergill

Spergill (eða aspas) (fræðiheiti Asparagus officinalis) er fjölær matjurt af Sperglaætt. Spergilplantan vex upp úr jörðinni sem hvítir eða grænir sprotar og er höfð til matar. Ekki má rugla spergli við spergilkál (brokkólí), en það er nefnt svo vegna þess að það minnir mjög á spergilinn. 

Sperglaætt

es:Asparagus
pl:Szparag
Íbúðalánasjóður

Íbúðalánasjóður er sjálfstæð ríkisstofnun sem veitir húsnæðislán til íbúðarkaupa og byggingarframkvæmda. Íbúðalánasjóður er fjárhagslega sjálfbær. Tilgangur sjóðsins er að stuðla að samkeppni við einkareknar bankastofnanir og tryggja jafnrétti lánþega óháð staðsetningu eða atvinnu. Sjóðurinn tapaði um 8 milljörðum vegna bankahrunsins árið 2008.

Sjá einnig
 Húsbréf
 Skýrsla Rannsóknarnefndar Alþingis um Íbúðalánasjóð

Tilvísanir

Tenglar
 Vefsíða Íbúðalánasjóðs
  Lög um húsnæðismál, 1998 nr. 44 3. júní
Fjölmiðlar
 „Vandi ÍLS stærri en gjaldþrot Seðlabankans“; grein af Dv.is 2013

Íslenskar ríkisstofnanir
Opinberar stofnanir
Fasteignir
Ísland
Lokaritgerð

Lokaritgerð er umfangsmikil ritgerð, oftast á háskólastigi, sem lögð er undir dóm prófessors eða nefndar, skipaðrar til að meta lokaritgerðina. Doktorsritgerð er lokaritgerð til doktorsprófs.

Menntun
Gottfried Helnwein

Gottfried Helnwein (fæddur 8. október 1948 í Vín) er austurrískur listmálari, ljósmyndari, innsetningar- og leikgjörningalistamaður.

Tenglar 
 Tímalaust raunsæi; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1984
 Opinber heimasíða Gottfried Helnwein
 Gottfried Helnwein á Netinu

Helnwein, Gottfried
Snæfellsnessýsla

Snæfellsnessýsla var kjördæmi í Alþingiskosningum fram til 1959 er Vesturlandskjördæmi var myndað.

Sýslur á Íslandi
Ríkisráð Noregs

Ríkisráð Noregs, hið forna, var æðsta valdastofnun norska ríkisins, næst á eftir konungi.

Ríkisráðið varð til úr samkundu embættismanna, sem voru ráðgjafar og trúnaðarmenn konungs. Slíkir ráðgjafar hafa ávallt fylgt konungdæminu, án þess þó að um fasta stofnun væri að ræða. Á höfðingjafundi, sem Hákon háleggur Noregskonungur stóð fyrir 1302, var nafnið „ríkisins ráð“ fyrst nefnt, og telst það föst stofnun frá þeim tíma. 

Með tilkomu Kalmarsambandsins 1397 gekk Noregur í samband við Danmörku um sameiginlegan konung. Ríkisráð Noregs var þó áfram við lýði og stjórnaði norska ríkinu, var það einkum valdamikið þegar konungslaust var. Árið 1450 ákváðu norska og danska ríkisráðið að standa sameiginlega að konungskjöri. Árið 1537 innlimaði Kristján 3. Danakonungur Noreg í danska ríkið, og var ríkisráð Noregs þá lagt niður. Færðist stjórn Íslandsmála þá að fullu undir danska ríkisráðið og Danakonung.

Ísland laut norska ríkisráðinu og áttu íslenskir biskupar rétt til setu í ráðinu (eins og aðrir biskupar ríkisins), þó að þeir af eðlilegum ástæðum hefðu sjaldan tækifæri til að sitja fundi þess. Seinastir til þess voru Jón Arason og Ögmundur Pálsson, og fól ríkisráðið þeim einnig völd hirðstjóra á Íslandi.

Heimildir 
 Einar Laxness: Íslandssaga i–r, Rvík 1998.

Saga Noregs
Saga Íslands
Íslensk stjórnmál
Norsk stjórnmál
Rocahöfði

Rocahöfði (portúgalska Cabo da Roca) er vestasti oddi Portúgals og jafnframt vestasti oddi meginlands Evrópu. Hann tilheyrir portúgalska sveitarfélaginu Sintra í Lissabonumdæmi. 

Nes í Portúgal
Frjálslyndi flokkurinn (1)

Frjálslyndi flokkurinn var íslenskur stjórnmálaflokkur sem var stofnaður árið 1926 af þingmönnum úr Sjálfstæðisflokknum (eldri) sem ekki vildu taka þátt í stofnun Íhaldsflokksins. Flokkurinn bauð fram í landkjöri sama ár undir forystu Sigurðar Eggerz en hann náði ekki kjöri. Flokkurinn bauð fram lista í Alþingiskosningum 1927 og náði Sigurður þá einn kjöri. 

Frjálslyndi flokkurinn tók þátt í stofnun Sjálfstæðisflokksins árið 1929.

Fyrrum íslenskir stjórnmálaflokkar