alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Richard Wagner

Wilhelm Richard Wagner (22. maí 1813 í Leipzig – 13. febrúar 1883 í Feneyjum) var mikilsmegandi þýskt tónskáld, hljómsveitastjóri, tónlista hugmyndafræðingur og ritgerðahöfundur. Hann er helst þekktur fyrir framúrskarandi sinfóníu-óperur („tónlistar drama“) sínar. Tónverk hans voru eftirtektarverð fyrir samfelda kontrapunkts samsetningu, ríkan samhljóm og hljómsveitarútsetningu. Einnig fyrir vandaða notkun leiðsögustefa: þema tengt ákveðnum persónum eða ástandi. Krómatískt (þýska:Chromatik) tónlistarmál Wagner boðaði þróun síðar í Vínarklassík, þar á meðal öfgakennda krómatík og ótóntegundabundin stíl. Hann breytti tónlistar hugsun með hugmynd sinni um heildarlistaverk (þýska: Gesamtkunstwerk), fjórfalda óperuverk hans Niflungahringurinn (1876) var ímynd þessa stíls. Hugmynd hans um leiðsögustef og samþætta tónlistar tjáningu hafði mikil áhrif á kvikmyndatónlist 20. aldar. Wagner var afar umdeild persóna, bæði vegna tónlistar hans og dramatískrar nýbreytni, og vegna þess að hann var hávær andstæðingur evrópska gyðinga.

Richard Wagner og Ísland 
Útdráttur úr Niflungahringnum var sýndur í Þjóðleikhúsinu á listahátíð sumarið 1994, að frumkvæði Selmu Guðmundsdóttur píanóleikara og Árna Tómasar Ragnarssonar. Meðal þeirra sem voru viðstaddir var Wolfgang Wagner, sonarsonur tónskáldsins, og fleiri leiðtogar óperuhátíðarinnar í Bayreuth í Þýskalandi.

Íslenska Wagnerfélagið var formlega stofnað í desember 1995 með það að markmiði að kynna tónlist Richards Wagners og gangast fyrir ferðum á óperuhátíðina í Bayreuth á hverju ári. Félagsmenn eru um 200. Selma Guðmundsdóttir er formaður.

Árni Björnsson þjóðháttafræðingur hefur samið bókina Wagner og Völsungar. Niflungahringurinn og íslenskar fornbókmenntir, Rvík 2000, 222 bls.

Tengill 

 Vituð ér enn...; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1998

Wagner, Richard
1523

Árið 1523 (MDXXIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 1. júní - Týli Pétursson, áður hirðstjóri, var dæmdur óbótamaður og höggvinn í Kópavogi fyrir rán og yfirgang.
 Jón Arason lagði upp í vígsluför til Þýskalands.
 Kollgrímur Koðránsson varð ábóti í Þykkvabæjarklaustri.

Fædd

Dáin
 Týli Pétursson, hirðstjóri.

Erlendis 
 20. janúar - Kristján 2. rekinn frá völdum í Danmörku og frændi hans, Friðrik 2., tók við kórónunni.
 6. júní - Gústaf Vasa, leiðtogi uppreisnarmanna gegn Kristjáni 2., varð konungur Svíþjóðar sem staðfesti sjálfstæði landsins frá Danmörku og endalok Kalmarsambandsins.
 19. nóvember - Klemens VII varð páfi.
 Marteinn Lúther þýddi Nýja testamentið á þýsku.

Fædd
 5. júní - Margrét af Frakklandi, hertogaynja af Berry (d. 1574).
 18. október - Anna Jagiellon, Póllandsdrottning (d. 1596).

Dáin
 14. september - Hadríanus VI páfi (f. 1459).

1523
1521-1530
1551

Árið 1551 (MDLI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 25. janúar - Norðlenskir vermenn á Suðurnesjum drápu Kristján skrifara og þrettán aðra menn á Kirkjubóli á Miðnesi.
 Júlí - Danskt herskip kom í Eyjafjörð. Hermennirnir ríða til Hóla, leggja hald á það fémæti sem eftir er og láta höfðingja sverja konungi hollustueiða.
 Dauðadómur kveðinn upp yfir Jóni Arasyni á Oddeyri, ári eftir að hann var líflátinn.
 Otti Stígsson kom til landsins öðru sinni sem hirðstjóri. Eggert Hannesson tók svo við hirðstjóraembættinu þegar Otti fór úr landi um haustið. 
 16. október - Ólafur Hjaltason var útnefndur biskup í Hólabiskupsdæmi.

Fædd

Dáin

Opinberar aftökur
 Jón Kenriksson, bóndi á Kirkjubóli og húsmaður hans, Hallur á Sandkoti, voru dæmdir til dauða. Otti Stígsson lét handtaka þá tvo og var ætlunin að flytja þá til aftöku á Alþingi, en þar sem ferðin varð átakasöm voru þeir hálshöggnir við Straum. „Höfuðin voru fest á stangir, en bolirnir á hjóli sundur slitnir, og sá til merkis meir en 20 eður 30 ár“ segir í Grímsstaðaannáll.

Erlendis 
 Júlí - Tyrkneskir og norður-afrískir sjóræningjar hernámu Miðjarðarhafseyjuna Gozo, sem tilheyrir Möltu, hertóku alla íbúa hennar (5-6000 talsins) og fluttu þá til Líbýu.
 Háskólar stofnaðir í Lima í Perú og í Mexíkóborg.

Fædd
 Boris Godunov Rússakeisari (d. 1605) (sennilega).
 21. mars - María Anna af Bæjaralandi, erkihertogaynja af Austurríki (d. 1608).
 19. september - Hinrik 3., Frakkakonungur (d. 1589).
 9. nóvember - William Camden, enskur sagnaritari (d. 1623).

Dáin
 26. ágúst – Margrét Leijonhufvud Svíadrottning (f. 1516).

Tilvísanir 

1551
1551-1560
1556

Árið 1556 (MDLVI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Páll Vigfússon varð lögmaður sunnan og austan.
 Eggert Hannesson varð lögmaður norðan og vestan eftir dauða Odds Gottskálkssonar.

Fædd

Dáin
 24. júní - Oddur Gottskálksson, lögmaður og fyrsti þýðandi Nýja testamentisins á íslensku, dó eftir að hafa fallið í Laxá í Kjós á leið sinni til Alþingis.

Erlendis 

 16. janúar - Karl 5. keisari sagði af sér embætti. Bróðir hans, Ferdinand, tók við hinu Heilaga rómverska ríki og Filippus sonur hans tók við Spáni.
 21. mars - Thomas Cranmer, erkibiskup í Kantaraborg, dæmdur til dauða fyrir landráð og trúvillu og brenndur á báli.
 Akbar mikli settist í hásæti Mógúlaríkisins á Indlandi.
 Mannskæðasti jarðskjálfti sem vitað er um varð í Xianxi-héraði (Shanshi,Shen-Shu) í Kína. Talið er að þar hafi farist allt að 900.000 manns.

Fædd
 Anne Hathaway, eiginkona Williams Shakespeare.

Dáin
 21. mars - Thomas Cranmer, erkibiskup í Kantaraborg.
 31. júlí - Ignatius Loyola, spænskur stofnandi jesúítareglunnar (f. 1491).

1556
1551-1560
K-vítamín

K-vítamín er fituleysanlegt vítamín. Það er mikilvægt fyrir blóðstorknun. K-vítamín dregur nafn sitt af k-inu í alþjóðlega orðinu fyrir blóðstorknun, koagulation.

Til eru tvær gerðir af K-vítamíni. K1-vítamín (einnig kallað fýtómenadíón) fæst úr grænum plöntum. K2-vítamín (öðru nafni menakínón) verður til vegna gerla í þörmum.

Ráðlagður dagskammtur af K-vítamíni er 0,08 milligrömm fyrir karla og 0,065 milligrömm fyrir konur. Undir eðlilegum kringumstæðum fær fólk nóg af K-vítamíni úr mat og er skortur á því sjaldgæfur, ef ungbörn eru undanskilin. Helst er hætta á K-vítamínskorti ef barn er fyrirburi, ef mataræði er mjög einhæft eða vegna töku ákveðinna lyfja.

K-vítamínskortur lýsir sér sem aukin hætta á blæðingum.

Of mikil neysla K-vítamíns getur skaðað rauðu blóðkornin hjá ungbörnum, en öðrum stafar ekki hætta af of miklu K-vítamíni.

Tenglar
 Um K-vítamín á Doktor.is

Vítamín
1582

Árið 1582 (MDLXXXII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Elstu heimildir um prjón á Íslandi.
 Prentun Guðbrandsbiblíu hófst (að öllum líkindum).

Fædd

Dáin
 Eggert Hannesson lögmaður í Bæ á Rauðasandi (f. 1515).
 Gleraugna-Pétur Einarsson, prestur og sýslumaður í Hjarðarholti.

Opinberar aftökur
 Henrik (eða Hinrik) Kules, frá Þýskalandi, dæmdur til dauða á Kópavogsþingi og tekinn af lífi, fyrir að hafa stungið Bjarna Eiríksson til bana á Bessastöðum á jólanótt.

Erlendis 
 15. janúar - Rússland lét Eistland og Lífland af hendi við Pólsk-litháíska samveldið.
 24. febrúar - Gregoríus XIII páfi innleiddi gregoríska tímatalið. Í Póllandi, Ítalíu, Portúgal og Spáni var stokkið yfir tíu daga og dagurinn eftir 4. október var því 15. október.
 24. nóvember - William Shakespeare giftist Anne Hathaway í Stratford-upon-Avon.
 Edinborgarháskóli var stofnaður.
 Upphaf Leyndarskjalasafns danska konungsins.
 163 manneskjur brenndar fyrir galdra í Osnabrück í Þýskalandi.

Fædd
 23. desember - Severo Bonini, ítalskt tónskáld (d. 1663).

Dáin
 Wu Cheng'en, kínverskur rithöfundur (f. 1500).

Tilvísanir 

1582
1581-1590
1584

Árið 1584 (MDLXXXIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Guðbrandsbiblía, fyrsta heildarútgáfa Biblíunnar á íslensku, prentuð á Hólum. Prentunin hófst líklega 1582. Útgáfuárið 1584 er skráð á titilblað biblíunnar en henni var þó líklega ekki lokið og dreift fyrr en árið eftir.

Fædd
 Jón Pétursson, fálkafangari í Brokey (d. 1667).

Dáin

Opinberar aftökur
 Þrír ónafngreindir menn hengdir á Vesturlandi, fyrir þjófnað.

Erlendis 
 28. mars (18. mars samkvæmt Gamla stíl) Fjodor 1. varð Rússakeisari.
 19. júní - Húgenottinn Hinrik af Navarra varð ríkiserfingi Frakklands þegar hertoginn af Anjou dó.
 10. júlí - Vilhjálmur þögli af Orange var myrtur af Frakkanum Balthasar Gérard.
 Sir Walter Raleigh sendi leiðangur til Roanoke-eyjar í Virginíu (nú í Norður-Karólínu) í því skyni að stofna þar enska nýlendu.
 Bærinn Arkhangelsk stofnaður í Rússlandi.
 Karl 9. Svíakonungur stofnaði bæinn Karlstad í Svíþjóð.

Fædd
 29. janúar - Friðrik af Óraníu hollenskur fursti (d. 1647).
 16. september - Matthias Gallas, austurrískur hershöfðingi (d. 1647).
 10. nóvember - Katrín Vasa, dóttir Karls hertoga, Svíakonungs, og móðir Karls 10. Gústafs.

Dáin
 28. mars (18. mars samkvæmt Gamla stíl) - Ívan grimmi, Rússakeisari (f. 1530).
 19. júní - Frans hertogi af Anjou, sonur Katrínar af Medici (f. 1555).
 10. júlí - Vilhjálmur þögli myrtur (f. 1533).

Tilvísanir 

1584
1581-1590
1549

Árið 1549 (MDXLIX í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Kristján III lýsir Jón Arason friðlausan.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 Jesúítinn Petrus Canisius hefur gagnsiðbótina í Bæjaralandi.

Fædd

Dáin

1549
1541-1550
Hunangsflugur

Hunangsfluga einnig nefndar humlur (fræðiheiti: Bombus) er vængjað og flugfært félagsskordýr af samnefndri ættkvísl af hunangsfluguætt (einnig kölluð býflugnaætt). Tegundirnar eru um 250 talsins. Hunangsflugur, líkt og býflugur sem þær eru skyldar í gegnum hunangsfluguætt, nærast á blómasafa og safna frjódufti til að fæða afkvæmi sín.

Hunangsflugur á Íslandi 
Á Íslandi eru þrjár tegundir hunangsflugna; móhumla (Bombus jonellus) sem hefur líklega verið á Íslandi frá lokum síðustu ísaldar, garðhumla (Bombus hortorum) sem nam land um 1960 og húshumla (Bombus lucorum) sem nam land árið 1979. Jarðhumla (Bombus terrestris) hefur líka haft einhverja viðkomu á landinu. Að auki hafa rauðhumlur (Bombus hypnorum) nýlega sést á Íslandi og er talið líklegt að þær festi rætur þar. Það er algengur misskilningur að hunangsflugan deyi eftir að hafa stungið en svo er ekki, hún er yfirleytt friðsæl og stingur ekki nema að henni sé ógnað en hún getur stungið oftar en einu sinni.

Heimild

Tenglar 
 
 Rauðar humlur, tvær tegundir (Náttúrufræðistofnun)
1578

Árið 1578 (MDLXXVIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Lögbókin Jónsbók prentuð í fyrsta sinn á Hólum.

Fædd

Dáin
 14. apríl - Kristín Gottskálksdóttir, húsfreyja á Geitaskarði.

Erlendis 
 7. júlí - Háskólinn í Vilníus, elsti háskóli í Eystrasaltslöndunum, var stofnaður.
 4. ágúst - Orrustan við Al Kasr al Kebir. Márar unnu sigur á Portúgölum í Norður-Afríku. Sebastían 1. Portúgalskonungur féll í orrustunni. Aldraður frændi hans, Hinrik kardínáli, tók við ríkjum en afleiðingin varð erfðadeila í Portúgal.
 Tyrkir lögðu Abkasíu undir sig.
 Francis Drake sá Hornhöfða, syðsta odda Suður-Ameríku eftir að hafa hrakist undan stormi suður á bóginn Kyrrahafsmegin.

Fædd
 14. apríl - Filippus 3. Spánarkonungur (d. 1621).
 9. júlí - Ferdinand 2. keisari, (d. 1637).

Dáin
 4. ágúst - Sebastían 1., konungur Portúgals (f. 1554).

1578
1571-1580
1560

Árið 1560 (MDLX í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Danakonungur nær undir sig brennisteinsverslun á Íslandi.
Fædd

Dáin

Erlendis 
 17. ágúst - Mótmælendatrú formlega tekin upp í Skotlandi.

Fædd
 7. ágúst - Erzsébet Báthory, ungverskur raðmorðingi (d. 1614).

Dáin
 19. apríl - Philipp Melanchthon, þýskur siðbótarmaður (f. 1497).
 29. september - Gústaf Vasa, Svíakonungur (f. 1496).
 5. desember - Frans 2. Frakkakonungur, (f. 1544)

1560
1551-1560
1544

Árið 1544 (MDXLIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

Fædd

Dáin

Erlendis 
 Maí - Karl 5. keisari gerir innrás í Austur-Frakkland.
 14. september - Enskur her undir stjórn Hinriks 8. nær Boulogne á sitt vald.
 18. september - Karl 5. og Frans 1. Frakkakonungur semja frið, en stríðið milli Frakka og Englendinga heldur áfram.

Fædd

Dáin

1544
1541-1550
1554

Árið 1554 (MDLIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 12. mars - Klausturhald formlega aflagt.
 Maí-júní - Heklugos í Vondubjöllum, suðvestur af fjallinu.
 Oddur Gottskálksson varð lögmaður norðan og vestan.
 Knud Stensen varð hirðstjóri.
 Séra Oddur Þorsteinsson í Eyjafirði var dæmdur útlægur úr Norðlendingafjórðungi alla sína ævi fyrir að hafa náð barnungri mágkonu sinni á sitt vald með göldrum og nauðgað henni. Hann átti líka að missa hægri höndina (en Páll Stígsson höfuðsmaður náðaði hann þó) og einnig skyldi skera af honum bæði eyrun ef hann gyldi ekki stúlkunni stórfé í skaðabætur.
Fædd

Dáin

Erlendis 

 12. febrúar - Lafði Jane Grey og eiginmaður hennar, Guildford Dudley lávarður, voru tekin af lífi í London.
 17. mars - Elísabet prinsessa var fangelsuð í Tower of London.
 12. apríl - María af Guise varð ríkisstjóri Skotlands.
 23. júlí - Filippus 2. varð konungur Napólí og Sikileyjar.
 23. - 25. júlí - María 1. Englandsdrottning giftist Filippusi konungi af Napólí og Sikiley, einkasyni Karls 5. keisara. 
 Fyrsta kaffihúsið var opnað í Istanbúl í Tyrklandi.

Fædd
 9. janúar - Gregoríus 15. páfi (d. 1623).
 20. janúar - Sebastían 1. Portúgalskonungur (d. 1578).
 5. júlí - Elísabet af Austurríki, kona Karls 9. Frakkakonungs (d. 1592).
 19. desember - Filippus Vilhjálmur, Óraníufursti (d. 1618).

Dáin
 1. janúar - Pedro de Valdivia, spænskur landvinningamaður (f. um 1500).
 12. febrúar - Lafði Jane Grey, Englandsdrottning í níu daga, hálshöggvin (f. um 1537).
 21. febrúar - Hieronymus Bock, þýskur grasafræðingur (f. 1498).
 22. september - Francisco Vásquez de Coronado, spænskur landvinningamaður (f. um 1510).
 Leó Afríkanus, súdanskur sagnfræðingur (f. 1495).

1554
1551-1560
1521

Árið 1521 (MDXXI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Jón Arason tók við ráðsmennsku á Hólum. 
 Ögmundur Pálsson vígður Skálholtsbiskup.
 6. október - Hannes Eggertsson varð hirðstjóri yfir Íslandi.
 Elsta heimild um verslun í Hólminum við Reykjavík.

Fædd

Dáin
 Snemma árs - Vigfús Erlendsson lögmaður og áður hirðstjóri dó í Noregi.
 28. október - Nikulás Þormóðsson príor í Möðruvallaklaustri.

Erlendis 
 21. janúar - Leó X páfi bannfærði Martein Lúther.
 28. janúar - 25. maí - Þingið í Worms.
 6. mars - Ferdinand Magellan kom til Gvam, fyrstur Evrópubúa.
 16. mars - Ferdinand Magellan kom til Filippseyja.
 Maí - Stríð braust út milli Karls 1. Spánarkonungs og Frans 1. Frakklandskonungs.
 25. maí - Þinginu í Worms lauk og Karl 5. lýsti Martein Lúther útlægan.
 8. ágúst - Borg Asteka, Tenochtitlán, féll í hendur Hernán Cortés og innfæddra bandamanna hans.
 23. ágúst - Gústaf Vasa varð ríkisstjóri í Svíþjóð og Kristján 2. var sviptur konungstign þar. Þar með leystist Kalmarsambandið upp.
 29. ágúst - Tyrkir náðu Belgrad á sitt vald.

Fædd
 4. ágúst - Úrbanus VII páfi (Giambattista Castagna, d. 1590).
 13. desember - Sixtus V páfi (Felice Peretti di Montalto, d. 1590).

Dáin
 27. apríl - Ferdinand Magellan, portúgalskur landkönnuður, drepinn á Filippseyjum (f. 1480).
 27. ágúst - Josquin Des Prez, flæmskt tónskáld (f. um 1450).
 1. desember - Leó X páfi (f. 1475).
 13. desember - Manúel 1. Portúgalskonungur (f. 1469).

1521
1521-1530
1571

Árið 1571 (MDLXXI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 8. apríl - Guðbrandur Þorláksson vígður Hólabiskup.
 Matthías, danskur maður, varð skólameistari í Skálholtsskóla.
 Jóhannes Gyllebrún varð skólameistari í Hólaskóla.

Fædd
 Ari Magnússon í Ögri sýslumaður (d. 1652).
 (líklega) - Gísli Einarsson, prestur í Vatnsfirði (d. 1660).

Dáin

Erlendis 
 11. janúar - Austurrískum aðalsmönnum var veitt trúfrelsi.
 24. maí - Krímtatarar rændu og brenndu Moskvu.
 1. ágúst - Tyrkir hertóku Famagusta eftir langt umsátur og höfðu þá náð allri Kýpur á vald sitt. 
 7. október - Orrustan við Lepanto: Sameinaður floti Spánverja, Feneyinga og páfa vinnur frægan sigur á tyrkneskum flota.

Fædd
 27. janúar - Abbas mikli, keisari í Safavídaríkinu í Persíu (d. 1629).
 29. september - Caravaggio, feneyskur listmálari (d. 1610).
 27. desember - Johannes Kepler, þýskur stjörnufræðingur (d. 1630).

Dáin
 13. febrúar - Benvenuto Cellini, ítalskur gullsmiður (f. 1500).
 7. október - Dórótea af Saxlandi-Láinborg, Danadrottning, kona Kristjáns 3. (f. 1511).

1571
1571-1580
1581

Árið 1581 (MDLXXXI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 30. maí - Mikill jarðskjálfti á Suðurlandi. Hröpuðu víða bæir á Rangárvöllum og í Hvolhrepp, og mannskaði varð þá víða.
 12. október - Vopnadómur Magnúsar prúða um það að Íslendingar ættu að eiga vopn til landvarna.

Fædd

Dáin

Erlendis 

 4. apríl - Francis Drake hlýtur riddaranafnbót frá Elísabetu I fyrir hnattsiglingu sína.
 26. júní - Norðurhéruð Niðurlanda lýsa yfir sjálfstæði frá Spáni.
 Rússar byrja að leggja Síberíu undir sig.
 Fyrsta ballettverkið, Ballet Comique de la Reine eftir Balthasar de Beaujoyeulx, var flutt við hirð Katrínar af Medici.

Fædd
 21. október - Domenico Zampieri, ítalskur listmálari (d. 1641).

Dáin
 11. júlí - Peder Skram, danskur sjóliðsforðingi (f. 1500).

1581
1581-1590
1580

Árið 1580 (MDLXXX í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 11. ágúst - Kötlugos. Hlaup kom úr Mýrdalsjökli og eyddi bæi í Álftaveri.
 Eggert Hannesson, hirðstjóri og lögmaður, flutti alfarinn til Hamborgar.
 Friðrik 2. Danakonungur sendi átta spjót og sex byssur í hverja sýslu landsins.

Fædd

Dáin

Erlendis 

 11. júní - Borgin Buenos Aires í Argentínu var stofnuð.
 26. september - Francis Drake lauk hnattsiglingu sinni þegar Gullna hindin kom til hafnar í Plymouth.
 Filippus 2. Spánarkonungur varð einnig konungur Portúgals og hélst konungssamband ríkjanna til ársins 1640. 

Fædd
 Julius Schiller, þýskur stjörnufræðingur (d. 1627).

Dáin
 31. janúar - Hinrik 1. Portúgalskonungur (f. 1512).
 10. júní - Luís de Camões, portúgalskt skáld (f. um 1524).
 19. ágúst - Andrea Palladio, ítalskur arkitekt (f. 1508).
 26. október - Anna af Austurríki, drottning Spánar og Portúgals, kona Filippusar 2. (f. 1549).
1580
1571-1580
1590

Árið 1590 (MDXC í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Íslandskort Guðbrands Þorlákssonar birtist í kortasafni Abrahams Orteliusar.
 Þórdís Halldórsdóttir úr Skagafirði dæmd til dauða á Alþingi samkvæmt Stóradómi fyrir að eiga barn með mági sínum. Hún var fyrsta konan sem drekkt var í Drekkingarhyl.
 Séra Einar Sigurðsson skáld varð prestur í Eydölum og er jafnan kenndur við þann bæ.

Fædd
 Halldór Jónsson hertekni, lögréttumaður á Hvaleyri (d. 1648).

Dáin
 Gottskálk Jónsson, prestur í Glaumbæ (f. 1524).

Erlendis 
 17. maí - Jakob 6. Skotakonungur giftist Önnu af Danmörku, systur Kristjáns 4., og hún var krýnd Skotadrottning.
 Maí-ágúst - Hinrik 4. Frakkakonungur sat um París og reyndi að ná borginni úr höndum Kaþólska bandalagsins en varð frá að hverfa.
 15. september - Úrbanus VII kjörinn páfi. Hann dó úr malaríu tólf dögum síðar og telst hafa verið skemmstan tíma í embætti af öllum páfum.
 8. desember - Gregoríus XIV (Niccolò Sfondrati) kjörinn páfi.

Fædd
 9. janúar - Simon Vouet, franskur listmálari (d. 1649).
 28. febrúar - Cosimo 2. stórhertogi í Toskana (d. 1621).
 18. apríl - Akmeð 1. Tyrkjasoldán (d. 1617).
 13. júlí - Klemens 10. páfi (d. 1676).
 Jakob Eþíópíukeisari (d. 1607).

Dáin
 27. ágúst - Sixtus V. páfi (f. 1521).
 27. september - Úrbanus VII páfi (f. 1521).

1590
1581-1590
1530

Árið 1530 (MDXXX í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 24. janúar - Séra Þórður Einarsson dæmdur frá prestskap í Hítardal í svonefndum Hítardalsdómi. Hann var sakaður um barneignir í frillulífi, skemmd á Skálholtskirkju, slagsmál við annan prest og óhlýðni við Ögmund Pálsson biskup.
 Fyrsta prentsmiðjan líklega flutt til Íslands með prentaranum Jóni Matthíassyni hinum sænska.
 Sigvarður Halldórsson varð ábóti í Þykkvabæjarklaustri.
 Þorvarður Helgason príor í Skriðuklaustri lét af embætti.
 Jón Markússon varð príor í Skriðuklaustri.
 Mannlausa báta rak að ströndum Íslands og voru þeir smurðir selalýsi og taldir frá Grænlandi.

Fædd

Dáin
 Þórður Einarsson prestur í Hítardal. Dó erlendis en hann hafði farið á fund erkibiskups að reyna að fá dómnum yfir sér hrundið.

Erlendis 
 25. júní - Karli 5. keisara afhent Ágsborgarjátningin.
 12. ágúst - Flórens féll fyrir spænskum her og Mediciættin komst aftur til valda.
 Klemens VII páfi krýndi Karl 5. keisara í Bologna og var það í síðasta sinn sem keisari var krýndur af páfanum.
 Mölturiddarar urðu til þegar Klemens VIII páfi gaf Jóhannesarriddurum eyna Möltu.

Fædd
 25. ágúst - Ívan 4. (Ívan grimmi) Rússakeisari (d. 1584).

Dáin
 29. nóvember - Thomas Wolsey, enskur kardínáli og stjórnmálamaður (f. 1473).
 Søren Andersen Norby, danskur flotaforingi og um tíma hirðstjóri á Íslandi.

1530
1521-1530
1522

Árið 1522 (MDXXII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 31. janúar - Sveinsstaðareið. Menn Jóns Arasonar og Teits Þorleifssonar í Glaumbæ börðust á Sveinsstöðum í Húnaþingi.
 Jón Arason kjörinn Hólabiskup (vígður 1524).
 Jón Arason ættleiddi fjögur þeirra barna sem hann átti með fylgikonu sinni, Helgu Sigurðardóttur.
 Ögmundur Pálsson, nývígður Skálholtsbiskup, kom til landsins og lenti þegar í erjum við Jón Arason.
 Teitur Þorleifsson varð lögmaður norðan og vestan.
 Helgi Jónsson varð ábóti í Viðeyjarklaustri.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 9. janúar - Hadríanus VI varð páfi.
 28. júlí - Tyrkir setjast um Ródos.
 6. september - Eitt af skipum Magellans, Victoria, kom til hafnar í Sanlúcar de Barrameda á Spáni eftir að hafa náð að sigla kringum hnöttinn.
 20. desember - Eftirlifandi Jóhannesarriddarar á Ródos gáfust upp fyrir Súleiman mikla og yfirgáfu eyna.

Fædd
 2. febrúar - Lodovico Ferrari, ítalskur stærðfræðingur (d. 1565). 
 11. september - Ulisse Aldrovandi, ítalskur náttúrufræðingur (d. 1605).
 9. nóvember - Martin Chemnitz, lútherskur guðfræðingur (d. 1586).
 28. desember – Margrét af Parma, ríkisstjóri Niðurlanda (d. 1568).
 Kristín af Danmörku, hertogaynja af Mílanó og Lorraine (d. 1590).

Dáin
 14. nóvember - Anna af Frakklandi, hertogaynja af Bourbon og ríkisstjóri Frakklands 1483-1491 (f. 1461).
 Fiorenzo di Lorenzo, ítalskur málari (f. 1440)
 Martin Waldseemüller, þýskur kortagerðarmaður (f. 1470 eða 1471).

1522
1521-1530
Bláa Níl

Bláa Níl er önnur aðalþverá Nílar (hin er Hvíta Níl). Hún á upptök sín í Sakala-uppsprettunum norðan við Tanavatn í Eþíópíu í um 1.800 m hæð og rennur þaðan yfir Eþíópíuhásléttuna um allt að 1.500 metra djúpar gjár um 1.600 km langa leið þar til hún mætir Hvítu Níl við Kartúm í Súdan.

Bláa Níl heitir svo vegna þess að vatnið í henni er oftast miklu tærara en gráleitt vatnið í Hvítu Níl.

Níl
Fljót í Eþíópíu
Fljót í Súdan