alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Halldór Stefánsson

Halldór Stefánsson (1. desember 1892 - 5. janúar 1979) var íslenskur rithöfundur, þýðandi og prentari. Hann er aðallega þekktur fyrir smásögur sínar. 

Halldór var fæddur í Kóreksstaðagerði í Hjaltastaðaþinghá í Norður-Múlasýslu. Foreldrar hans voru Stefán Stefánsson póstafgreiðslumaður á Eskifirði og kona hans Margrét Halldórsdóttir.  Hann lærði til prentara og vann við þá iðn um skeið en lengst vann hann við bankastörf, fyrst á Eskifirði en síðan í Reykjavík. Halldór var atkvæðamikill þýðandi, þýddi m.a. verk eftir Maxim Gorkí, Konstantín Pástovskí, Jack London og Zaharia Stancu. Hann var einn af stofnendum Félags byltingarsinnaðra rithöfunda og Máls og menningar sem var stofnuð á heimili Halldórs að Barónstíg 55 árið 1937. Halldór var kvæntur Gunnþórunni Karlsdóttur og eignuðust þau eina dóttur.

Helstu verk 
 Í fáum dráttum (1930)
 Innan sviga (1945)
 Sextán sögur (1956)
 Á færibandi örlaganna (1973)

Íslenskir rithöfundar
Íslenskir þýðendur
Rákarein

Rákarein (fræðiheiti: Sporostatia testudinea) er fléttutegund af flikruætt. Nafn fléttunnar vísar til þess að þal hennar virðist skipt í samsíða reinar með rákum.

Útbreiðsla og búsvæði
Rákarein finnst um nær allan heim og í mörgum lífbeltum. Hún finnst á Norðurheimskautasvæðinu og Suðurskautlandinu og í öllum heimsálfum þar á milli nema Afríku. Á Íslandi vex rákarein víða um land en er sérlega algeng á Miðhálendinu og hátt til fjalla þótt hún finnist einnig á láglendi.

Á Íslandi finnst rákarein á basalti en annars staðar vex hún á öðru undirlagi, til dæmis á graníti í Kaliforníu.

Samband við aðrar tegundir
Í Altai-fjöllum er rákarein hýsill fyrir sníkjufléttuna Rhizocarpon pusillum sem vex á rákarein.

Efnafræði
Rákarein inniheldur fléttuefnið gyrófórinsýru. Þalsvörun hennar er K-, C+ rauð, KC+ rauð og P-.

Tilvísanir 

Flikruætt
Melanotaenia flavipinnis

Melanotaenia flavipinnis er tegund af regnbogafiskum sem er frá norðvestur Nýju-Gíneu.

Tilvísanir

Tenglar
Melanotaenia flavipinnis
 Froese, Rainer and Pauly, Daniel, eds. (2006). "Melanotaenia flavipinnis" in FishBase.

Regnbogafiskar
Melanotaenia klasioensis

Melanotaenia klasioensis er tegund af regnbogafiskum sem er frá norðvestur Nýju-Gíneu.

Tilvísanir

Tenglar
Melanotaenia klasioensis

Regnbogafiskar
Melanotaenia kolaensis

Melanotaenia kolaensis er tegund af regnbogafiskum sem er frá Aru-eyjum í Indónesíu.

Tilvísanir

Tenglar
Melanotaenia kolaensis
 Froese, Rainer and Pauly, Daniel, eds. (2006). "Melanotaenia kolaensis" in FishBase.

Regnbogafiskar
Melanotaenia longispina

Melanotaenia longispina er tegund af regnbogafiskum sem er frá Nýju-Gíneu.

Tilvísanir

Tenglar
Melanotaenia longispina

Regnbogafiskar
Melanotaenia manibuii

Melanotaenia manibuii er tegund af regnbogafiskum sem er frá Nýju-Gíneu.

Tilvísanir

Tenglar
Melanotaenia manibuii

Regnbogafiskar
Melanotaenia naramasae

Melanotaenia naramasae er tegund af regnbogafiskum sem er frá Nýju-Gíneu.

Tilvísanir

Tenglar
Melanotaenia naramasae

Regnbogafiskar
Melanotaenia patoti

Melanotaenia patoti er tegund af regnbogafiskum sem er frá Aru-eyjum í Indónesíu.

Tilvísanir

Tenglar
Melanotaenia patoti
 Froese, Rainer and Pauly, Daniel, eds. (2006). "Melanotaenia patoti" in FishBase.

Regnbogafiskar
Melanotaenia picta

Melanotaenia picta er tegund af regnbogafiskum sem er frá Aru-eyjum í Indónesíu.

Tilvísanir

Tenglar
Melanotaenia picta
 Froese, Rainer and Pauly, Daniel, eds. (2006). "Melanotaenia picta" in FishBase.

Regnbogafiskar
Melanotaenia rubrivittata

Melanotaenia rubrivittata er tegund af regnbogafiskum sem er frá Nýju-Gíneu.

Tilvísanir

Tenglar
Melanotaenia rubrivittata
 Froese, Rainer and Pauly, Daniel, eds. (2006). "Melanotaenia rubrivittata" in FishBase.

Regnbogafiskar
Melanotaenia rumberponensis

Melanotaenia rumberponensis<ref name = "source"Nugraha, M.F.I., Kadarusman, Hubert, N., Avarre, J.C., Hadiaty, R.K., Slembrouck, J., Carman, O., Sudarto, T., Ogistira, R. & Pouyaud L. 2015. Eight new species of Rainbowfishes (Melanotaeniidae) from the Birds Head Region, West Papua, Indonesia / Huit nouvelles espèces de poissons arc-en-ciel (Melanotaeniidae) de la région de la Tête d’Oiseau en Papouasie occidentale, Indonésie. Cybium 39(2): 99–130.</ref> er tegund af regnbogafiskum sem er frá Rumberpon-eyju í norður Nýju-Gíneu.

Tilvísanir

Tenglar
Melanotaenia rumberponensis

Regnbogafiskar
Melanotaenia senckenbergianus

Melanotaenia senckenbergianus er tegund af regnbogafiskum sem er frá Aru-eyjum í Indónesíu.

Tilvísanir

Tenglar
Melanotaenia senckenbergianus
 Froese, Rainer and Pauly, Daniel, eds. (2006). "Melanotaenia senckenbergianus" in FishBase.

Regnbogafiskar
Melanotaenia sembrae

Melanotaenia sembrae er tegund af regnbogafiskum sem er frá Nýju-Gíneu.

Tilvísanir

Tenglar
Melanotaenia sembrae

Regnbogafiskar
Melanotaenia susii

Melanotaenia susii er tegund af regnbogafiskum sem er frá Nýju-Gíneu.

Tilvísanir

Tenglar
Melanotaenia susii

Regnbogafiskar
Melanotaenia urisa

Melanotaenia urisa er tegund af regnbogafiskum sem er frá Nýju-Gíneu.

Tilvísanir

Tenglar
Melanotaenia urisa
 Froese, Rainer and Pauly, Daniel, eds. (2006). "Melanotaenia urisa" in FishBase.

Regnbogafiskar
Melanotaenia sikuensis

Melanotaenia sikuensis er tegund af regnbogafiskum sem er frá Nýju-Gíneu.

Tilvísanir

Tenglar
Melanotaenia sikuensis

Regnbogafiskar
Melanotaenia sneideri

Melanotaenia sneideri er tegund af regnbogafiskum sem er frá Nýju-Gíneu.

Tilvísanir

Tenglar
Melanotaenia sneideri

Regnbogafiskar
Melanotaenia veoliae

Melanotaenia veoliae er tegund af regnbogafiskum sem er frá Nýju-Gíneu.

Tilvísanir

Tenglar
Melanotaenia veoliae
 Froese, Rainer and Pauly, Daniel, eds. (2006). "Melanotaenia veoliae" in FishBase.

Regnbogafiskar
Melanotaenia wanoma

Melanotaenia wanoma er tegund af regnbogafiskum sem er frá Nýju-Gíneu.

Tilvísanir

Tenglar
Melanotaenia wanoma
 Froese, Rainer and Pauly, Daniel, eds. (2006). "Melanotaenia wanoma" in FishBase.

Regnbogafiskar
Melanotaenia wokamensis

Melanotaenia wokamensis er tegund af regnbogafiskum sem er frá Wokam-eyju við Nýju-Gíneu.

Tilvísanir

Tenglar
Melanotaenia wokamensis
 Froese, Rainer and Pauly, Daniel, eds. (2006). "Melanotaenia wokamensis" in FishBase.

Regnbogafiskar
Melanotaenia splendida tatei

Melanotaenia splendida inornata er undirtegund af regnbogafiskum sem er einlend á Ástralíu.

Tilvísanir

 Adrian R. Tappin: Melanotaenia tatei 

Regnbogafiskar
Birkiskjalda

Birkiskjalda (fræðiheiti: Tricholoma fulvum) eða birkikollur er kólfsveppur af riddarasveppaætt sem finnst á Íslandi sem fylgisveppur birkis og fjalldrapa í skógum og kjarri. Birkiskjalda er talin æt en þó aðeins ef hún er soðin.

Tilvísanir 

Riddarasveppsætt
Ætisveppir
Sveppir á Íslandi
Sporastatia

Sporastatia er ættkvísl hrúðurfléttna af flikruætt. Ættkvíslin inniheldur tvær tegundir, rákarein og tíglarein sem báðar finnast á Íslandi.

Fléttur af ættkvíslinni Sporastatia eiga það meðal annars sameiginlegt að innihalda fléttuefnið gyrófórinsýru og hafa rauða jákvæða þalsvörun við K og KC.

Tilvísanir

Flikruætt
Nawal El Saadawi

Nawal El Saadawi (27. október 1931 – 21. mars 2021) var egypskur kvenréttindasinni, rithöfundur, aðgerðasinni, og læknir.

Æviágrip 
Nawal El Saadawi fæddist árið 1931, næstelst af níu systkinum í smáþorpinu Kafr Tahla. Fjölskylda hennar hafði bæði hefðbundin og framsækin gildi: þegar Saadawi var sex ára gömul var hún umskorin, en samt sá faðir hennar til þess að öll börnin sín fengu menntun. Báðir foreldrar hennar létust á ungum aldri svo Saadawi þurfti ein að sjá fyrir fjölskyldu sinni.

Ferill 
Árið 1955 útskrifaðist Saadawi sem læknir frá Háskólanum í Kairó. Sem læknir í þorpinu sínu Kafr Tahla varð hún vitni af líkamlegum og andlegum kvillum margra kvenna og tengdi það við þá menningarlegu kúgun sem konur í Egyptalandi upplifðu. Shaadawi flutti síðar aftur til Kaíró og starfaði þar hjá heilbrigðisráðuneyti Egyptalands. 

Árið 1972 var bókin hennar Konur og kynlíf gefin út. Í bókinni gerði Saadawi grein fyrir því ofbeldi sem framið var gegn konum og gegn líkömum þeirra í Egyptalandi, og ræddi meðal annars um umskurð. Vegna umdeildra skoðana sinna missti Saadawi starf sitt hjá heilbrigðistráðuneytinu.

Árið 1981 átti Saadawi þátt í útgáfu kvenréttindatímarits. Eftir það sat hún í fangelsi í tvo mánuði.

Tilvísanir 

Egypskir femínistar
Egypskir læknar
Gildi

Gildi getur vísað til:

 Gildi (stærðfræði) – Stærð breytu.
 Gildi (félagsfræði) – Hvaða virði athafnir og hlutir hafa í samfélagi eða fyrir einstaklingi.
 Gildi (hagfræði) – Það hversu mikið eitthvað er virði.
 Gildi (samtök) – Samtök handverksmanna á ákveðnu sviði.
Gildi – Lífeyrissjóður.

Sjá einnig 

 Gildisrafeind
Carassius

Carassius  er ættkvísl af ætt karpfiska (Cyprinidae).  Þekktasta tegundin er gullfiskur (C. auratus). Þeir eru með evrasíska útbreiðslu.

Ættkvíslin Carassius er ekkert sérstaklega skyld vatnakörpum Cyprinus-ættkvíslar, en eru fremur frumstæðara form undirættarinnar Cyprininae.

Tegundir
 Carassius auratus (Linnaeus, 1758) (gullfiskar)
 Carassius carassius (Linnaeus, 1758) (grænkarpi)
 Carassius cuvieri Temminck & Schlegel, 1846 
 Carassius gibelio (Bloch, 1782) 
 Carassius langsdorfii Temminck & Schlegel, 1846 
 Carassius auratus grandoculis Temminck & Schlegel, 1846 
 Carassius auratus buergeri' Temminck & Schlegel, 1846

Tilvísanir 

Vatnakarpar
Skrautfiskar
Hvítmæruætt

Hvítmæruætt (fræðiheiti: Icmadophilaceae) er ætt fléttna. Ættin inniheldur fimm ættkvíslir og 13 núlifandi tegundir. Tvær tegundir ættarinnar finnast á Íslandi: hvítmæra (Dibaeis baeomyces) og ormagrös (Thamnolia vermicularis).

Einkenni flestra tegunda af hvítmæruætt er ljós litur, ávalar og oft stuttstilkaðar askhirslur og glær, einhólfa gró sem oft hafa fáa þverveggi.

Tilvísanir

Hvítmæruætt
Fléttuættir
Gullskjálfandi

Gullskjálfandi (fræðiheiti: Tremella mesenterica)  er kólfsveppur af skjálfandaætt sem finnst á Íslandi en er fátíður. Gullskjálfandi vex á dauðum greinum í birkiskógum vestan- og norðanlands.

Tilvísanir

Skjálfandaætt
Sveppir á Íslandi
Skálarbálkur

Skálarbálkur (fræðiheiti: Pezizales) er ættbálkur asksveppa sem inniheldur 15 ættir og um 1100 tegundir. Þar af lifa finnast um 70-80 tegundir á Íslandi. Flestar tegundir skálarbálks eru rotsveppir sem lifa á fúnum viði, taði (t.d. taðpúði) eða jarðvegi (t.d. leirdotti) og eru lítið nýttar. Þó eru sumar tegundir nýttar til matar (t.d. jarðkeppur og svartskupla) en aðrar eru eitraðar (t.d. krymplusveppur).

Tenglar 

Asksveppir
Geirþrúðardagur

Geirþrúðardagur er 17. mars og er tileinkaður hinni heilögu  í Belgíu sem fæddist 626 og dó 17. mars 659. Hún var dóttir Pepin I frá Landen, heldrimanns frá Frankaveldi (d. 640), og Ida frá Nivelles (597-652). Hún sneri sér ung til kaþólskrar trúar og varð orðin abbadís um tvítugt.

Á dánardægri hennar 17. mars 1610 varð mikill bylur á Íslandi með mann- og fjártjóni í Miðfirði, Borgarfirði og í Kolbeinsstaðahrepp. Í Skarðsárannál má lesa um þetta og er bylur þessi kallaður Geirþrúðarbylur.

Tenglar 

 Geirþrúðardagur í almanaki hins íslenska Þjóðvinafélags

Tilvísanir
Vörðuflaga

Vörðuflaga (fræðiheiti: Rhizoplaca melanophthalma) er tegund fléttu af törguætt. Hún er algeng á norðaustanverðu Íslandi en fátíð í öðrum landshlutum og ófundin á Suðurlandi.

Efnafræði
Vörðuflaga inniheldur fléttuefnin úsninsýru og planainsýru. Þalsvörun vörðuflögu er K neikvæð, C neikvæð, KC jákvæð þar sem barkarlag litast gult og P neikvæð.

Tilvísanir

Törguætt
Albert 2.

Albert 2. getur átt við eftirfarandi:

 Albert 2. Belgakonung (f. 1934)
 Albert 2. Mónakófursta (f. 1958)

Aðgreiningarsíður
Mærudoppa

Mærudoppa (fræðiheiti: Epilichen scabrosus) er tegund fléttu af flikruætt. Mærudoppan lifir sníkjulífi á öðrum fléttum þar sem hún vex yfir þal þeirra og myndar þar reitaskipt þal og úr því spretta svo svartar askhirslur. Mærudoppa hefur fundist í öllum landshlutum Íslands og er algeng um allt land.

Hýslar
Mærudoppa lifir sníkjulífi á öðrum fléttutegundum með því að vaxa yfir þal þeirra. Vitað er að hún sníkir á torfmæru og myndar á henni gulgræna bletti og svartar askhirslur. Til eru heimildir fyrir því að mærudoppa geti vaxið á öðrum tegundum sömu ættkvíslar, Baeomyces placophyllus og Baeomyces carneus.

Efnafræði
Ekki er vitað um rannsóknir á því hvort mærudoppa myndi nokkur þekkt fléttuefni. Þalsvörun mærudoppu er K jákvæð gul, C neikvæð, KC neikvæð og P jákvæð laxagul.

Tilvísanir

Flikruætt
Hrútskýring

Hrútskýring (blanda af orðunum „hrútur“ og „útskýring“) er íslensk þýðing á enska hugtakinu „mansplaining“, sem vísar í grófum dráttum til þess þegar karlmaður útskýrir hluti fyrir konu á yfirlætislegan og lítillækkandi máta, gjarnan hluti sem konan veit þó meira um en karlmaðurinn.

Talið er að enska hugtakið „mansplaining“ hafi orðið til eftir að bandaríski greinahöfundurinn Rebecca Solnit lýsti fyrirbrigðinu í bloggfærslu sinni árið 2008. Solnit lýsti fyrirbrigðinu sem samblöndu af „oflæti og fáfræði“. Lily Rothman, blaðamaður hjá The Atlantic, skilgreindi hugtakið sem svo að hrútskýring væri að „útskýra eitthvað án þess að taka tillit til þess að manneskjan sem maður er að útskýra fyrir veit meira um viðfangsefnið en maður sjálfur, gjarnan gert af karli við konu“.

Í upprunalegri merkingu var helsti munurinn á hrútskýringu og hverju öðru yfirlæti fólginn í því að gera ráð fyrir því að karlmaðurinn sem útskýrir hljóti að vera fróðari um ýmsa hluti en konan sem útskýrt er fyrir. Enska hugtakið „mansplaining“ hefur þó tekið á sig breiðari merkingu og er stundum notað um yfirlætislegar útskýringar án tillits til kyns eða aldurs þess sem hlýðir á útskýringuna.   Árið 2010 nefndi tímaritið The New York Times hugtakið sem eitt af orðum ársins.

Íslenska nýyrðið hrútskýring er upprunnið í Facebook-færslu eftir rithöfundinn Hallgrím Helgason sem gerð var árið 2011. Íslenska orðið hrútskýring var valið orð ársins 2016 hjá Ríkisútvarpinu, en hugtakið náði verulegri útbreiðslu um það leyti.

Tilvísanir

Nýyrði
Sóri

Sóri eða psoriasis er sjálfsofnæmissjúkdómur sem einkennist af óeðlilegum flekkjum á húð. Flekkirnir eru vanalega rauðir, þurrir, með hrúðurmyndun, og valda kláða. Flekkirnir geta verið fjólubláir hjá húðdökku fólki. Sóri getur lagst á lítið svæði eða yfir allan líkamann.

Sóri er talinn vera erfðasjúkdómur sem kemur fram vegna umhverfisáhrifa. Einkennin verða oft verri um veturna og ef ákveðin lyf eru tekin eins og  og íbúprófen. Sóri er ekki smitandi, sjúkdómurinn byggist á viðbragði ónæmiskerfisins við húðfrumum.

Ekki er til lækning við sóra, en meðferðir geta dregið úr einkennum. Dæmi um meðferðir eru sterakrem, D-vítamín, útfjólublátt ljós, og ónæmisbælandi lyf. Heimsóknir í Bláa lónið geta einnig mildað einkennin.

Tvö til fjögur prósent einstaklinga eru með sóra og leggst hann jafnt á karla sem konur. Sóri kemur vanalega fram hjá fullorðnum.

Tilvísanir 

Húðsjúkdómar
Sjálfsofnæmissjúkdómar
Flathausahumar

Flathausahumar (fræðiheiti: Thenus orientalis)  er humar sem er í flokki stórkrabba. Hann er af ættum spaðahumra og ættbálki skjaldkrabba.

Útlit og vöxtur 
Flathausahumarinn er eins og nafnið segir til um mjög flatur að framan, en fremsti hluti hans er eins og spaði. Hann gerður orðið allt að hálft kíló að þyngd og 10 til 25 cm að lengd þó algeng lengd hans sé um 16 cm. Hámarkslengd höfuðbols hans er um 8 cm. 

Flathausahumarinn er fölgulbrúnn á litinn með rauðbrúnum blettum. Ef litið er undir hann er hann fölgulbrúnn á efrabol og brúnlitaður á neðra bol. Undir efri bol hans felur hann útlimi sína og tennur. Augu hans er að finna ofan á hausnum.

Veiðar 
Flathausahumar heldur sig oftast á 8 til 70 m dýpi, stundum niður á 100 m dýpi en þó er algengast að hann haldi sig á 10 til 50 m dýpi. Hann kýs mjúkt undirlag eins og sand eða leðju og jafnvel blöndu af þessu tvennu og hitastig í kringum 28°C. Einnig á hann það til að velja sér undirlag með skeljum eða möl. Í dagsbirtu grefur hann sig ofan í undirlagið og sjást þá aðeins augu og þreifarar hans. 

Best þykir að veiða hann með trolli eða gildrum. Flathausahumarinn veiðist vítt og dreift um Indó-Vestur Kyrrahafssvæðinu, en hann finnst á stöðum eins og á austurströnd Afríku, Arabíuflóa austan til Kína, Suður-Japan, Filippseyjum, Indónesíu og Ástralíu. Á þessum stöðum veiðist ekki mikið af honum þar sem hann er svo dreifður. Flathausahumarinn er þó mest veiddur í Filippseyjum. Veiðar á honum hafa þó ekki verið miklar síðan í kringum árið 2000 þegar veitt voru í kringum 12 tonn af honum. Um 2001 (sjá línurit) hrakaði veiðum all verulega og aðeins hefur verið veitt í kringum 2 til 6 tonn frá árunum 2001 til 2010. 

Flathausahumarinn er fáanlegur á markaði í Sydney í Ástralíu, Tævan allt árið um kring en þó mest af honum í kringum mars til ágúst. Á Filippseyjum er einnig hægt að fá hann allt árið um kring en þar er hann seldur á lægra verði en aðrir humrar því kjötið á flathausahumrinum er sagt ekki vera eins gott eins og á öðrum humrum, en þó allt í lagi að borða það. Venja er að selja flathaushumarinn ferskan eða frosinn.

Hrygning 
Flathausahumarinn hryggnir tvisvar sinnum á einu ári, annars vegar í kringum febrúar og mars og hins vegar í kringum júní og ágúst. Eggin geymir hann undir bol sýnum þar sem þau þroskast svo á 3 mánuðum áður en þau klekjast síðan út. Þegar þau klekjast út fæðir humarinn þau á hreyfingu.

Heimildir  
 
 
 

 
 
Skjaldkrabbar
Birkidumba

Birkidumba (fræðiheiti: Melanohalea exasperata) eða birkiskóf er ólífugræn eða brún flétta af litskófarætt. Hún vex á berki birkitrjáa og er ein algengasta fléttan í íslenskum birkiskógum. Auk þess að vaxa á birki vex hún líka á reyni og fleiri trjátegundum.

Þrátt fyrir algengi birkidumbu í íslenskum birkiskógum er hún sjaldgæf í birkiskógum í Skandinavíu þar sem fléttan snælínudumba er algeng en sú er sjaldgæf á Íslandi. Ekki er talið að birkidumba valdi tré skaða með því að vaxa á því.

Efnafræði
Birkidumba inniheldur engin þekkt fléttuefni. Þalsvörun hennar er neikvæð við K, C, KC og P.

Tilvísanir

Litskófarætt
Fáni Katar

Fáni Katar er vínrauður og hvítur, um einn þriðji er hvítur og við skilin milli litanna er oddalína með níu oddum.
Fáninn í sinni núverandi mynd var tekinn í notkun þann 9. júlí 1971. Fáninn minnir um margt á fána Barein en tilurð beggja fána má rekja til samnings Bretland gerði við Arabalönd árið 1820.

Katar
Katar
Niturflokkur

Niturflokkur er efnaflokkur í lotukerfinu sem inniheldur frumefnin nitur, fosfór, arsen, antímon, bismút og óstöðuga geislavirka tilbúna efnið moskóvín.

Efnaflokkar
Sjálfsákvörðunarkenning

Sjálfsákvörðunarkenning (skammstafað SDT sem stendur fyrir self-determination theory) er kenning um áhugahvöt og vellíðan. Sjálfsákvörðunarkenningin var upphaflega þróuð af Edward L. Deci og Richard M. Ryan. Rannsóknir á ytri og innri áhugahvöt ruddu braut fyrir þessa kenningu en með þeim jókst skilningur á hve mikilvæg innri áhugahvöt var í að móta hegðun einstaklings.  SDT skoðar hvernig hegðun einstaklinga er  sjálfsprottin og tengd sjálfstjórn þeirra. 

Kenningin fjallar um að einstaklingar þurfi að:
 Finna fyrir eigin hæfni (e. competence): Hæfni í félagslegum aðstæðum og samskiptum.
 Mynda félagstengsl (e. relatedness): Að tilheyra samfélagi og öðrum og finna fyrir gagnkvæmri umhyggju 
  Upplifa sjálfræði (e. autonomy): Að finna að tilfinningar og athafnir eru sjálfssprottnar og í samræmi við eigin áhuga, gildi og vilja.

Heimild
 
Sálfræði

Sálfræðikenningar
Tallahassee

Tallahassee er höfuðborg Flórída í Bandaríkjunum. Íbúar voru rúmlega 191.000 árið 2017 en á stórborgarsvæðinu eru meira en 380.000. Nafn borgarinnar kemur úr máli Muskogen-frumbyggja.

Tallahassee var miðstöð bómullarframleiðlu og þrælasölu í Flórída. Í bandaríska borgarastríðinu var borgin sú eina austur af Mississippifljóti sem sambandssinnar náðu ekki valdi yfir.

Florida State University er helsta menntastofnunin.

Ýmis söfn eru í borginni: Museum of Fine Arts (í Florida State University), Tallahassee Museum, Goodward Museum & Gardens, Museum of Florida History, Mission San Luis de Apalachee, og Tallahassee Automobile Museum.

Heimild

 

Borgir í Flórída
Little Rock

Little Rock er höfuðborg Arkansas-fylkis í Bandaríkjunum. Íbúar eru tæpir 200.000 (2016). Borgin er á bökkum Arkansas-fljóts í miðhluta fylkisins. Nafnið kemur frá frönskum landkönnuði sem kallaði klett við fljótið Litla stein (franska: La Petite Roche)

Þekktir íbúar
Douglas MacArthur - Hershöfðingi
Bill Clinton - Forseti
Hillary Clinton - Stjórnmálakona
Bill Hicks Grínisti og þjóðfélagsgagnrýnandi dó í Little Rock.

Heimild

 

Borgir í Arkansas
Des Moines

Des Moines er höfuðborg og stærsta borg Iowa-fylkis í Bandaríkjunum. Íbúar voru um 218.000 árið 2017.

Upphaflega hét borgin Fort Des Moines en nafnið kemur úr frönsku sem nefndu fljót á svæðinu Rivière des Moines; fljót munkanna. Borgin er nú miðstöð trygginga og fjármálafyrirtækja í landinu.

Heimild

 

Borgir í Iowa
Eyja Októberbyltingarinnar

Eyja Októberbyltingarinnar er sú stærsta í Severnaya Zemlya klasanum fyrir norðan Rússland.

Svæði eyjunnar spannar 14.170 km2 sem gerir hana 59. stærstu eyju í heimi.

Hæsti punkturinn er 965 metrar Karpinsky-fjall. Helmingur eyjarinnar er þakinn jökli sem ná til sjávar. Svæðin sem ekki eru þakin jökli eru klappir og grjót.

Eyjan var uppgötvuð af Boris Vilkitsky árið 1913 í leiðangri á vegum opinberrar rússneskrar stofnunar, en að hún væri eyja var ekki staðfest fyrr en 1931, þegar Georgy Ushakov og Nikolay Urvantsev kortlögðu eyjaklasann í leiðangri þeirra árin 1930–1932. 

Rússneskar eyjar
Lofn

Lofn er gyðja í norrænni goðafræði. Hún er gyðja sem er heitið á til ásta og giftinga, jafnvel forboðinna giftinga.

Ritaðar heimildir um Lofn
Lofn er nefnd í upptalningu á ásynjum í Gylfaginningu í Snorra-Eddu. Þar segir um hana:

Nafn Lofnar birtist jafnframt í skáldskaparkenningu fyrir konur í kvæði eftir Orm Steinþórsson í Skáldskaparmálum Snorra-Eddu.

Túlkanir
Miðaldafræðingurinn John Lindow segir að fræðimenn hafi almennt tekið trúanlega skýringu Snorra Sturlusonar á nafni Lofnar, en í Snorra-Eddu skrifar Snorri að orðið „að lofa“ (sbr. að hrósa) sé dregið af nafni hennar. Lindow segir jafnframt að margir fræðimenn telji að Lofn, og margar aðrar ásynjur, hafi upprunalega í raun aðeins verið annað nafn á gyðjunni Frigg.

Tilvísanir

Ásynjur
Arnór Guðjohnsen

Arnór Guðjohnsen (fæddur 30. apríl 1961) er íslenskur fyrrum knattspyrnumaður.  Hann hóf feril sinn hjá Víkingi og spilaði með ýmsum liðum á Íslandi og í Evrópu. Hann varð markahrókur belgísku deildarinnar með R.S.C. Anderlecht tímabilið 1986-87. Arnór er faðir Eiðs Smára Guðjohnsen og Arnórs sem spilar með Swansea City. Hann spilaði 73 leiki fyrir íslenska landsliðið og skoraði 14 mörk. Blað var brotið í knattspyrnusögunni þegar Eiður kom inn á fyrir hann í leik gegn Eistlandi en það var í fyrsta skipti sem feðgar áttu skiptingu í alþjóðaleik.

Íslenskir knattspyrnumenn
Moldskjalda

Moldskjalda (fræðiheiti: Tricholoma terreum) er meðalstór hattsveppur af skjölduætt. Moldskjalda er með hvítan staf og fanir en gráa hettu, daufa lykt og bragð. Moldskjalda vex helst í þyrpingum í blandskógum, einkum með furu og er mest áberandi á haustin.

Moldskjalda er nauðalík gráskjöldu sem vex í birkiskógum.

Moldskjalda er talin sæmilega æt.

Myndir

Tilvísanir

Riddarasveppsætt
Ætisveppir
Sveppir á Íslandi
Badmintonfélag Hafnarfjarðar

Badmintonfélag Hafnarfjarðar var stofnað 7. október 1959. Félagið hefur aðsetur í Íþróttahúsinu Strandgötu.

Íslensk badmintonfélög
Stofnað 1959
Íþróttafélög í Hafnarfirði
Urðarbrunnur

Urðarbrunnur er brunnur í norrænni goðafræði. Hans er getið í Sæmundareddu og Snorra-Eddu.

Urðarbrunnur liggur fyrir neðan rætur Asks Yggrasils. Örlaganornirnar Urði, Verðandi, og Skuld ausa vatni yfir tréð einu sinni á dag.

Í Snorra-Eddu er Urðarbrunnur einn af þremur brunnum sem liggja fyrir neðan rætur Asks Yggdrasils, hinir eru Mímisbrunnur í Jötunheimum og Hvergelmir í Niflheimi.

Staðir í norrænni goðafræði