alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
1538

Árið 1538 (MDXXXVIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Kirkjuskipan Kristjáns 3. lögð fyrir Alþingi.
 Gísli Jónsson, síðar Skálholtsbiskup, varð prestur í Skálholti.
 Gissur Einarsson kom heim frá námi og settist að í Skálholti.
 Oddur Gottskálksson sigldi til Danmerkur með haustskipi og er talinn hafa lokið þar við þýðingu Nýja testamentisins um veturinn.

Fædd
 Einar Sigurðsson í Eydölum, sálmaskáld (d. 1626).
 Jón Björnsson, sýslumaður á Holtastöðum (d. 1613).

Dáin
 Einar Snorrason Ölduhryggjarskáld, prestur og skáld á Staðarstað.

Erlendis 
 18. júní - Friðarsamningar í Nice milli Karls 5. keisara og Frans 1. Frakkakonungs.
 6. ágúst - Borgin Bogotá í Kólumbíu stofnuð.
 28. október - Háskólinn í Santo Domingo, fyrsti háskóli í Vesturheimi, var stofnaður.
 17. desember - Páll III páfi bannfærði Hinrik 8. Englandskonung.
 Listmálarinn Titian lauk við málverk sitt af Venus frá Urbino.

Fædd
 Christopher Clavius, þýskur stjörnufræðingur (d. 1612). 

Dáin
 8. júlí - Diego de Almagro, spænskur landvinningamaður.
 Ólafur Engilbertsson, erkibiskup í Niðarósi (f. um 1480).

1538
1531-1540
Soundhouse Tapes

Soundhouse Tapes er EP-plata með Iron Maiden. Hún var tekin upp á gamlársdag 1978/79. 3 lög eru á henni í mjög hrárri útgáfu en það eru Prowler, Invasion og Iron Maiden. Fjórða lagið er  Strange World en það er demo-útgáfa. Hún var endurútgefin með safnplötunni Best of the Beast.

Platan er ein af sjaldgæfustu gripum tengdum Iron Maiden. Hún var aðeins fáanleg í 5.000 eintökum og var aðeins hægt að panta hana í póstkröfu.

Lagalisti
 Iron Maiden (Harris)
 Invasion (Harris)
 Prowler (Harris) 
 Strange World (Harris)

Iron Maiden
Hljómplötur gefnar út árið 1973
Megas (hljómplata)

Megas er fyrsta hljómplata Megasar, gefin út árið 1972. Platan var endurútgefin 1994 og 2002.

Öll lögin voru tekin upp í Noregi, í Oslo Teskniske Skole, nema Spáðu í mig, en það var hljóðritað á samkomu Íslendinga í Osló.

Lagalisti 

 Skutullinn
 Um óþarflega fundvísi Ingólfs Arnarsonar
 Silfur Egils
 Dauði Snorra Sturlusonar
 Um grimman dauða Jóns Arasonar
 Um skáldið Jónas
 Jón Sigurðsson og sjálfstæðisbarátta Íslendinga
 Vertu mér samferða inn í blómalandið amma
 Þóttú gleymir guði
 Gamli Sorrí Gráni
 Síðbúinn mansöngur
 Ófelía
 Heilræðavísur
 Um ástir og örlög Eyjólfs bónda
 Spáðu í mig

Hljóðfæraleikur 
Megas: Söngur (gítar í Spáðu í mig)
Inge Rolland: Þverflauta
Tore Tambs-Lyche: Hljómgítar og kontrabassi 
Øivind Ekman Jensen: Hljómgítar

Útsetningar: Tore Tambs-Lyche og Øivind Ekman Jensen

Ljósmyndir: Haraldur S. Blöndal

Megas
Íslenskar hljómplötur
1539

Árið 1539 (MDXXXIX í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Vor - Claus van der Marwitzen hirðstjóri kom til landsins og hafði fengið hjá konungi umboð yfir Viðeyjarklaustri og skyldi setjast þar að en sjá munkunum og ábótanum fyrir viðurværi.
 Hvítasunnudagur - Diðrik frá Mynden, fógeti, fór til Viðeyjarklausturs ásamt hirðstjóranum og lagði undir sig, rændi og ruplaði, rak munkana á brott og lýsti Viðey eign konungs. Það má telja upphaf siðaskiptanna á Íslandi.
 10. ágúst - Diðrik frá Mynden drepinn í Skálholti ásamt mönnum sínum. Hann var þá á austurleið til að taka undir sig eignir klaustranna í Þykkvabæ og Kirkjubæ.
 Ögmundur Pálsson Skálholtsbiskup valdi Gissur Einarsson sem eftirmann sinn og sendi hann til Kaupmannahafnar að taka vígslu.
 Helgi Höskuldsson ábóti í Þingeyraklaustri skikkaður til að fara í pílagrímsferð til Rómar vegna barneignar.
 5. september - Erlendur Þorvarðarson lögmaður kvað upp dóm á Kópavogsþingi um að Diðrik frá Mynden og þeir sem drepnir voru með honum skyldu teljast óbótamenn og þeir sem vegið höfðu að þeim sýknir saka.
 9. nóvember - Háskólakennarar í Kaupmannahöfn gáfu út leyfi til að prenta mætti Nýjatestamentisþýðingu Odds Gottskálkssonar.

Dáin

Erlendis 
 12. janúar - Karl 5. keisari (Karl 1. Spánarkonungur) og Frans 1. Frakkakonungur undirrituðu Toledo-sáttmálann þar sem þeir samþykktu að gera ekki frekari bandalög við Englendinga.
 30. maí - Hernando de Soto lenti í Tampa Bay í Flórída með 600 manna lið.
 10. ágúst - Frans 1. Frakkakonungur undirritaði Villers-Cotterêts-tilskipunina, réttarbót þar sem meðal annars var mælt fyrir um að öll opinber gögn í Frakklandi skyldu vera á frönsku.
 4. september - Hinrik 8. Englandskonungur semur um giftingu sína og Önnu af Kleve.
 Carta marina var prentað í Flórens, fyrsta kortið sem sýndi Norðurlöndin og þar með Ísland nokkuð ítarlega. Það var Svíinn Olaus Magnus sem gerði kortið.

Fædd
 5. desember - Fausto Paolo Sozzini, ítalskur guðfræðingur (d. 1604).

Dáin
 12. mars - Thomas Boleyn, jarl af Wiltshire, enskur stjórnmálamaður og faðir Önnu Boleyn (f. 1477).
 1. maí - Ísabella af Portúgal, drottning Spánar og keisaraynja hins Heilaga rómverska ríkis, kona Karls 5. keisara (f. 1503).
 7. maí - Guru Nanak Dev, upphafsmaður síkisma (f. 1469).

1539
1531-1540
1540

Árið 1540 (MDXL í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Gissur Einarsson vígður biskup í Skálholti.
 12. apríl - Prentun lauk í Danmörku á Nýja testamentisþýðingu Odds Gottskálkssonar.
 Íslenskt skip kom til Grænlands og fundu skipverjar enga norræna menn á lífi þar.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 6. janúar - Hinrik 8. Englandskonungur gekk að eiga fjórðu eiginkonu sína, Önnu af Cleves. Hjónabandið var dæmt ógilt sex mánuðum síðar.
 28. júlí - Thomas Cromwell, áður einn helsti ráðgjafi og bandamaður Hinriks 8. Englandskonungs, líflátin að skipan konungs fyrir landráð.
 28. júlí - Hinrik 8. gekk að eiga Katrínu Howard, fimmtu eiginkonu sína.
 27. september - Jesúítareglan, sem Ignatius Loyola hafði stofnað 1534, fékk viðurkenningu páfa.

Fædd
 3. júní - Karl 2., erkihertogi af Austurríki (d. 1590).
 26. ágúst - Magnús hertogi af Holtsetalandi og eini konungur Líflands, sonur Kristjáns 3. Danakonungs (d. 1583).
 Sir Francis Drake, breskur sjóliðsforingi, sjóræningi og landkönnuður (d. 1596).
 William Byrd, enskt endurreisnartónskáld (d. 1623).

Dáin
 28. júlí - Thomas Cromwell, jarl af Essex, enskur stjórnmálamaður, tekinn af lífi (f. um 1485).
 (Sennilega) Tristan da Cunha, portúgalskur landkönnuður (f. um 1460).
 (Sennilega) Johann Georg Faust, þýskur alkemisti (f. 1480).
)

1540
1531-1540
Mjallhvít

Þessi grein er um þjóðsagnapersónuna, Mjallhvít er líka íslenskt kvenmannsnafn

Mjallhvít er ævintýri sem kemur fyrir í ýmsum útgáfum víða um heim. Þekktasta útgáfan er úr Grimmsævintýrum frá fyrri hluta 19. aldar. Í stuttu máli segir ævintýrið frá stúlku sem er svo fögur að stjúpmóðir hennar (eða móðir í sumum útgáfum) hrekur hana út í skóg af afbrýðisemi. Þar hittir hún fyrir dverga sem taka hana að sér. Stjúpan á töfraspegil sem segir henni afdrif stúlkunnar. Hún heldur þá út í skóg, villir á sér heimildir og freistar stúlkunnar með gjöfum sem ætlað er að drepa hana. Dvergarnir bjarga henni í tvö skipti, en í þriðja skiptið kemur prins (eða kóngur) og losar hana undan töfragripnum og þau gifta sig í kjölfarið.

Sagan birtist fyrst undir nafninu Sneewittchen í sagnasafni Grimmsbræðra árið 1812. Útgáfa þeirra er samsett úr nokkrum þýskum útgáfum sem þeir þekktu. Til er eldri útgáfa sögunnar á prenti sem birtist í sagnasafni Giambattista Basile í byrjun 17. aldar og nefnist þar „Ambáttin“ (La schiavottella). Dæmi um íslenska útgáfu af þessari sögu er „Vilfríður Völufegri“ úr Þjóðsögum Jóns Árnasonar. Sagan er til í mörgum mismunandi útgáfum, þýskar útgáfur innihalda dvergana sjö og spegil drottningar, albönsk útgáfa hefur fjörutíu dreka í stað dverganna og enn aðrar útgáfur hafa ræningja í stað þeirra.

Tengt efni 
 Mjallhvít, æfintýri handa börnum (fyrst gefin út 1852, endurútgefin 2005)
 Mjallhvít og dvergarnir sjö (kvikmynd frá Disney)

Ævintýri
Þjóðsagnapersónur
Hávamál

Hávamál er kvæði úr eddukvæðum. Hávamál merkir mál hins háa, en hinn hái er Óðinn og er kvæðið lífsspeki hans, og inniheldur hvortveggja hvunndagslegar ráðleggingar og háspekilegt efni. Eina forna eintakið af Hávamálum er að finna í Konungsbók Eddukvæða. Handritið er talið vera frá seinni hluta 13. aldar en ekki vita menn neitt um geymd þess fyrr en það kom í eigu Brynjólfs biskups Sveinssonar í Skálholti 1643, og gaf hann því heitið Sæmundaredda. Einsætt er af ýmsum ritvillum, að Konungsbók er ekki frumrit, heldur eftirrit eldra handrits, sem enginn veit nein deili á. 

Kvæðið Hákonarmál (c. 960) eftir Eyvind skáldaspilli er elsti ritaði ívitnunarstaður kvæðisins, þ.e. elsta heimild um að þess sé getið.

Hávamál er safn fjölda kvæða, allt í allt 164 erindi, sem skiptast í 6 þætti. Bragarháttur Hávamála nefnist ljóðaháttur. 

Hávamál skipa veglegan sess í trú Ásatrúarfólks.

Gestaþáttur 

Fyrsti þáttur nefnist Gestaþáttur og er frá 1. til 79. erindi. Í honum er sagt hvernig maður á að haga sér þegar maður er gestur og mikil áhersla er lögð á mannasiði og siðferðisleg samskipti milli gestgjafa og gests. Fyrsta vísan sýnir eitt af þessum ráðum:
Gáttir allar
áður gangi fram 
um skoðast skyli, 
um skyggnast skyli, 
því að óvíst er að vita 
hvar óvinir 
sitja á fleti fyrir. 
Vísa 76 er kannski hin þekktasta úr Gestaþætti:
Deyr fé, 
deyja frændur, 
deyr sjálfur ið sama. 
En orðstír 
deyr aldregi 
hveim er sér góðan getur.

Loðfáfnismál 
Næsti stóri hluti Hávamála fjallar um siðferði, siðfræði, um rétta hegðun og reglur um stjórnun. Talað er til Loðfáfnis og dregur þessi hluti nafn sitt af því: Loðfáfnismál, en Loðfáfnir er staðgengill þeirra sem lesa eða hlusta.

Rúnatal 
Óðinn segir hér frá sjálfsvígi sínu í vísu 138 sem kallast Rúnatal:
Veit eg að eg hékk 
vindgameiði á 
nætur allar níu, 
geiri undaður 
og gefinn Óðni, 
sjálfur sjálfum mér, 
á þeim meiði 
er manngi veit 
hvers af rótum renn.

Ljóðatal 
Ljóðatal, síðasti hluti Hávamála, er mjög háreist í háspeki og fjallar um útbreiðslu menntunar og dulspeki Óðins. Í eðli sínu er það listi og lykill að röð af rúnagaldri. Það eru tengsl milli Ljóðatals og Sigrdrífumála, þar sem valkyrjan Sigrdrífa segir frá þeim rúnum, sem hún hefur vald á. Í kaflanum telur Óðinn upp fimbulljóðin níu sem hann hefur lært.

Það kann eg ið sétta: 
Ef mig særir þegn 
á rótum rás viðar, 
og þann hal 
er mig heifta kveður, 
þann eta mein heldur en mig.

Að senda rót með rúnagöldrum á er vel þekkt í norrænum ritum. Til dæmis var það orsök dauða Grettis sterka Ásmundarsonar.

Tenglar 
 Hávamál í útgáfu Guðna Jónssonar á www.heimskringla.no
 Hávamál; af heimasíðu Snerpu
 Handan við Hávamál; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1989
 Eru hugmyndir Hávamála norrænar eða suðrænar?; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1989
 Var höfundurinn pílagrímur?; 3. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1989
 Hugleiðingar um Hávamál; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1955

Eddukvæði
1561

Árið 1561 (MDLXI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Afkomendur Jóns Sigmundssonar lögmans leituðu til Páls Stígssonar höfuðsmanns til að reyna að ná aftur jarðeignum sem Gottskálk Nikulásson biskup hafði náð af Jóni.
 Erasmus Villadtsson varð skólameistari í Skálholti.

Fædd
 Björn Benediktsson, sýslumaður á Munkaþverá (d. 1617).

Dáin
 Helgi Höskuldsson, síðasti ábóti í Þingeyraklaustri.
 Þuríður stóra Einarsdóttir.

Erlendis 
 8. maí - Filippus 2. Spánarkonungur gerði Madríd að höfuðborg Spánar.
 4. júní - Eldingu sló niður í Pálskirkjuna í London og hún stórskemmdist í eldsvoða í kjölfarið.
 6. júní - Svíar unnu Lífland af Dönum.
 29. júní - Eiríkur 14. var krýndur konungur Svíþjóðar.
 12. júlí - Byggingu Vasilíjdómkirkjunnar í Moskvu lauk. Hún hófst 1534.
 19. ágúst - María Skotadrottning sneri heim frá Frakklandi, þar sem hún hafði alist upp.

Fædd
 22. janúar - Sir Francis Bacon, enskur heimspekingur (d. 1626).
 24. júlí - María af Pfalz, fyrsta kona Karls 9. Svíakonungs (d. 1589).
 27. október - Mary Sidney, enskur rithöfundur (d. 1621).

Dáin

1561
1561-1570
1562

Árið 1562 (MDLXII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Guðspjallabók Ólafs Hjaltasonar Hólabiskups var prentuð á Breiðabólstað í Vesturhópi. Af henni er aðeins til eitt eintak, óheilt.

Fædd

Dáin
 Solveig Rafnsdóttir, síðasta abbadís í nunnuklaustrinu á Reynistað (f. um 1470).

Erlendis 
 17. janúar - Saint-Germain-tilskipunin gefin út í Frakklandi. Þar voru húgenottar í fyrsta skipti formlega viðurkenndir.
 1. mars - Frönsku trúarbragðastyrjaldirnar hófust.
 27. maí - Húgenottar vanhelguðu gröf Jóhönnu af Valois og brenndu líkamsleifar hennar.
 22. september - Maxímilían, sonur Ferdínands 1. keisara, varð konungur Bæheims og var seinna sama ár kjörinn konungur Þýskalands.
 4. október - Jóhann hertogi, síðar Svíakonungur, gekk að eiga pólsku prinsessuna Katarínu Jagellonica.
 26. október - Franskir kaþólikkar náðu Rouen á sitt vald undir stjórn Antoine de Bourbon, Navarrakonungs, sem sjálfur særðist til ólífis.
 Karl prins af Astúríu, krónprins Spánar datt niður stiga og meiddist illa á höfði. Læknum tókst að bjarga lífi hans en andleg heilsa hans versnaði til muna.

Fædd
 Apríl eða maí - Jan Pieterszoon Sweelinck, hollenskur organisti og tónskáld (d. 1621).
 6. maí - Pietro Bernini, ítalskur myndhöggvari (d. 1629).
 4. október - Christian Sørensen Longomontanus, danskur stjörnufræðingur (d. 1647).
 25. nóvember - Lope de Vega, spænskt leikskáld (d. 1635).
 Isabella Andreini, ítölsk leikkona (d. 1604).

Dáin
 23. júlí - Götz von Berlichingen, þýskur riddari, fyrirmynd aðalpersónunnar í samnefndu leikriti Göthes (f. um 1480).
 17. nóvember - Antoine de Bourbon eða Anton Navarrakonungur, faðir Hinriks 4. Frakkakonungs (f. 1518).

1562
1561-1570
1563

Árið 1563 (MDLXIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Friðrik 2. Danakonungur keypti brennisteinsnámur Ásverja í Mývatnssveit.
 Kirkjan í Haffjarðarey á Mýrum lögð niður eftir að presturinn og margt sóknarfólk drukknaði á leið í land.

Fædd

Dáin
 Daði Guðmundsson í Snóksdal.
 Guðrún Björnsdóttir eldri, húsfreyja á Núpi, ekkja Hannesar Eggertssonar hirðstjóra (f. 1489).

Erlendis 
 18. febrúar - Frans hertogi af Guise, foringi kaþólikka í Frakklandi, var særður af Húgenottanum Jean de Poltrot de Méré þegar hann sat um Orléans og dó sex dögum síðar.
 28. júlí - Englendingar í Le Havre gáfust upp fyrir Frökkum eftir umsátur.
 4. desember - Kirkjuþinginu í Trento lauk formlega.
 Sjö ára stríðið milli Dana og Svía hófst.
 Svíar tóku Otte Stigsen Hvide til fanga í sjóorrustu við Borgundarhólm.
 Karl 9. Frakkakonungur varð lögráða og tók við völdum að nafninu til þótt móðir hans, Katrín af Medici, héldi áfram um stjórnartaumana.
 Brimaborg var rekin úr Hansasambandinu vegna trúarbragðaerja.

Fædd
 John Dowland, enskt tónskáld (d. 1626).
 Robert Naunton, enskur stjórnmálamaður (d. 1635).
 John Dowland, enskt tónskáld, söngvari og lútuleikari (d. 1626). 

Dáin
 24. febrúar - Frans hertogi af Guise, foringi kaþólikka í Frakklandi (f. 1519).

1563
1561-1570
1564

Árið 1564 (MDLXIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Stóridómur samþykktur á Alþingi.
 Guðbrandur Þorláksson varð skólameistari í Skálholtsskóla.

Fædd
 Ólafur Egilsson, prestur á Ofanleiti í Vestmannaeyjum (d. 1639).

Dáin
 Jón Magnússon ríki á Svalbarði, lögréttumaður (f. um 1480).

Erlendis 
 25. janúar - Portúgalir stofnuðu borgina São Paulo í Brasilíu.
 8. mars - Bann lagt við kossum á almannafæri í Napólí, að viðlagðri dauðarefsingu.
 30.-31. maí - Danir sigruðu Svía í sjóorrustu norðan við Öland.
 25. júlí - Maxímilían 2. varð keisari hins Heilaga rómverska ríkis.
 Ottómanar gerðu innrás á Möltu.
 Spánverjar stofnuðu nýlendu á Filippseyjum.

Fædd
 15. febrúar - Galileo Galilei, ítalskur stjörnufræðingur og eðlisfræðingur (d. 1642).
 9. mars - David Fabricius, hollenskur stjörnufræðingur (d. 1617).
 26. febrúar (skírður) - Christopher Marlowe, enskt leikrita- og ljóðskáld (d. 1593).
 26. apríl - William Shakespeare, enskur leikari, leikrita- og ljóðskáld (d. 1616).

Dáin
 18. febrúar - Michelangelo Buonarroti, ítalskur listamaður (f. 1475).
 27. maí - Jóhann Kalvín, mótmælendaguðfræðingur (f. 1509).
 27. júlí - Ferdínand 1., keisari hins Heilaga rómverska ríkis (f. 1503).

1564
1561-1570
1565

Árið 1565 (MDLXV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 13. apríl - Danakonungur staðfesti Stóradóm og tók hann þá gildi sem lög.
 22. september - Magnús Jónsson prúði gekk að eiga Ragnheiði Eggertsdóttur og flutti að Ögri við Ísafjarðardjúp.

Fædd
 Gísli Guðbrandsson, prestur í Hvammi í Dölum (d. 1620).

Dáin

Erlendis 
 1. mars - Borgin Rio de Janeiro í Brasilíu stofnuð.
 18. maí - Tyrkir hófu umsátur um Möltu.
 29. júlí - María Skotadrottning giftist Darnley lávarði.
 8. september - Mölturiddurum tókst að aflétta umsátri Tyrkja um Möltu.

Fædd

Dáin
 9. desember - Píus IV páfi (f. 1499).

1565
1561-1570
Noam Chomsky

Noam Chomsky (fæddur 7. desember 1928) er bandarískur málvísindamaður, rithöfundur, stjórnmálarýnir og aðgerðarsinni. Hann er prófessor emeritus í málvísindum við Massachussettes Institute of Technology (MIT). Þar hefur hann starfað síðan 1955.

Noam Chomsky hefur gefið út rit og haldið fyrirlestra um málvísindi, heimspeki og stjórnmál. Hann er þekktur fyrir baráttu sína fyrir auknu lýðræði og félagslegu réttlæti. Mikið hefur borið á honum frá því að á Víetnamstríðinu stóð en hann hefur oft gagnrýnt utanríkisstefnu Bandaríkjanna. Chomsky er gjarnan álitinn einn helsti hugsuður vinstrisinnaðra í Bandaríkjunum en hann forðast þó sjálfur að nota hugtakið „vinstrisinnaður“ um eigin stjórnmálaskoðanir. Sjálfur lýsir hann sér sem anarkista.

Árið 1968 gaf Chomsky út bókina The Sound Pattern of English ásamt málfræðingnum Morris Halle. Bókin er álitin vera grunnurinn að nútímamálvísindum, þar á meðal hugmyndinni um að tungumálið er meðfæddur eiginleiki („generatíf“ málfræði). Síðan hefur Chomsky talist vera einn fremsti málfræðingur og málvísindamaður nútímans.

Samkvæmt Arts and Humanities Citation Index var vitnað í rit Chomskys oftar en í rit nokkurs annars lifandi manns á árunum 1980-1992. Hann er áttundi á lista þeirra sem hefur verið mest vitnað til frá upphafi. Chomsky hefur skrifað yfir hundrað bækur.

Í september 2011 var Chomsky öndvegisfyrirlesari Hugvísindasviðs á aldarafmæli Háskóla Íslands.

Tengt efni 
 Málfræði
 Málvísindi
 Anarkismi

Tilvísanir

Tengill 
 Vefsíða Chomskys, inniheldur töluvert magn greina eftir hann og tengt efni

Chomsky, Noam
Chomsky, Noam
Chomsky, Noam
Chomsky, Noam
1566

Árið 1566 (MDLXVI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

Fædd

Dáin
 3. maí - Poul Stigsen (Páll Stígsson), hirðstjóri.

Erlendis 
 Trúaruppþot í Hollandi marka upphafið að Áttatíu ára stríðinu milli Hollands og Spánar.

Fædd
 19. júní - Jakob VI Skotakonungur (d. 1625).

Dáin
 1. júlí - Nostradamus, franskur stjörnuspekingur (f. 1503).

1566
1561-1570
1567

Árið 1567 (MDLXVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Gíslakirkja í Skálholti var vígð.
 Kristján Villadtsson varð skólameistari í Skálholti.

Fædd
 Helga Jónsdóttir, biskupsfrú í Skálholti, kona Odds Einarssonar (d. 1662).

Dáin
 Jón Matthíasson, prentari og prestur á Breiðabólstað í Vesturhópi.

Erlendis 
 10. febrúar - Henry Stuart, lávarður af Darnley, eiginmaður Maríu Stúart Skotadrottningar, myrtur í Edinborg.
 15. júlí - María Stúart beið ósigur fyrir skoska aðlinum við Carberry Hill og er fangelsuð í Loch Leven-kastala.
 24. júlí - María Stúart neydd til að afsala sér völdum í hendur sonar síns, Jakobs 6.
 29. september - Vopnahléi í Frönsku trúarbragðastyrjöldunum lauk og átök hófust að nýju.
 Filippus 2. Spánarkonungur sendi hertogann af Alba (járnhertogann) til Hollands með 10.000 hermenn og ótakmörkuð völd til að bæla niður uppreisnina. Vilhjálmur þögli var gerður útlægur.

Fædd
 14. nóvember - Mórits af Nassá, Óraníufursti (d. 1625).
 (15. maí 1567 (skírður) -vClaudio Monteverdi, ítalskt tónskáld (d. 1643). 
 
Dáin
 10. febrúar - Henry Stuart, lávarður af Darnley, eiginmaður Maríu Skotadrottningar (f. 1545).

1567
1561-1570
1568

Árið 1568 (MDLXVIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Ormur Sturluson varð lögmaður norðan og vestan öðru sinni.
 Guðbrandur Þorláksson, síðar biskup, fór á fund konungs með kröfu afkomenda Jóns Sigmundssonar lögmanns um að fá eignir hans afhentar aftur.

Fædd
 Arngrímur Jónsson lærði (d. 1648).
 (líklega) - Guðmundur Einarsson, prestur á Staðarstað (d. 1647).

Dáin
 Hálfdan Narfason, prestur á Felli í Sléttuhlíð.
 Alexíus Pálsson, síðasti ábóti í Viðeyjarklaustri.

Erlendis 
 13. maí - Orrustan við Langside. Lið Maríu Skotadrottningar beið lægri hlut fyrir sveitum skoskra mótmælenda sem stýrt var af James Stewart, jarli af Moray, hálfbróður drottningar. María flúði til Englands þar sem Elísabet 1. lét handtaka hana 19. maí.
 23. mars - Vopnahlé gert í Frönsku trúarbragðastyrjöldunum. Karl 9. Frakkakonungur og Katrín af Medici veittu húgenottum umtalsverð réttindi.
 18. ágúst - Þriðja lota Frönsku trúarbragðastyrjaldanna hófst þegar kaþólikkar reyndu að handsama leiðtoga húgenotta, Condé og Coligny.
 29. september - Eiríkur 14. Svíakonungur var settur af og Jóhann 3., hálfbróðir hans, varð konungur.
 5. október - Vilhjálmur þögli ræðst inn í suðausturhluta Hollands. 
 Áttatíu ára stríðið svokallaða hófst.
 Spænskur leiðangur undir stjórn Álvaro de Mendaña de Neira fann Salómonseyjar.

Fædd
 Úrbanus 8. (skírður 5. apríl) páfi (d. 1644).
 Tommaso Campanella, ítalskt skáld (d. 1639).

Dáin
 13. maí - Soffía af Pommern, Danadrottning, kona Friðriks 1. (f. 1498).
 24. júlí - Karl prins af Astúríu, krónprins Spánar (f. 1545).
 22. september - Jöran Persson, sænskur stjórmálamaður, helsti ráðgjafi Eiríks 14., tekinn af lífi (f. um 1530).
 3. október - Elísabet af Valois, drottning Spánar, þriðja kona Filippusar 2. (f. 1545).
 Margrét af Parma, ríkisstjóri Niðurlanda (f. 1522).

1568
1561-1570
1569

Árið 1569 (MDLXIX í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Hansakaupmenn setja upp búðir á Skutulsfjarðareyri (Ísafjarðarbæ).
 Guðbrandur Þorláksson varð skólameistari á Hólum eftir að Marteinn, danskur skólameistari þar, sagði starfinu lausu vegna óánægju með launakjör og fór til Danmerkur.
 Páll Vigfússon lögmaður dæmdur úr embætti fyrir að hafa liðkað fyrir verslun Englendinga við Íslendinga.
 Christoffer Valkendorf skipaður höfuðsmaður á Íslandi.
 Ormur Sturluson lögmaður kom aftur til Íslands frá Kaupmannahöfn og hafði fengið uppreisn æru hjá konungi. 

Fædd
 Arnfríður Benediktsdóttir, húsfreyja á Skarði á Skarðsströnd (d. 1647).

Dáin
 9. janúar - Ólafur Hjaltason Hólabiskup.

Erlendis 
 26. janúar - Eiríkur 14. Svíakonungur formlega settur af og Jóhann 3. útnefndur konungur Svíþjóðar.
 1. júlí - Pólland og Litháen sameinuðust og mynduðu Pólsk-litháíska samveldið.
 10. júlí - Jóhann 3. og Katrín Jagellonika krýnd konungur og drottning Svíþjóðar í Uppsaladómkirkju.

Fædd

Dáin
 13. mars - Louis 1. Bourbon, prins af Condé, hershöfðingi franskra húgenotta (f. 1530).
 9. september - Pieter Brueghel eldri, flæmskur listmálari (f. um 1525).

1569
1561-1570
1570

Árið 1570 (MDLXX í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Þórður Guðmundsson varð lögmaður sunnan og austan.
 Johann Bockholt varð hirðstjóri á Íslandi.
 Jóhannes Gyllebrún varð skólameistari í Hólaskóla.

Fædd
 Ólafur Jónsson, skólameistari á Hólum, dómkirkjuprestur þar og prestur á Melstað og Miklabæ (d. 1658).

Dáin
 Páll Vigfússon, lögmaður sunnan og austan.

Erlendis 
 9. janúar - Ívan grimmi hóf slátrunina í Novgorod.
 23. janúar - Byssa notuð í fyrsta skipti við pólitískt morð, þegar James Hamilton skaut James Stewart, ríkisstjóra Skotlands, til bana.
 8. febrúar - Jarðskjálfti sem talinn er hafa verið 8,3 á Richter reið yfir Concepción í Chile.
 25. febrúar - Píus V páfi bannfærði Elísabetu I með páfabullunni Regnans in Excelsis.
 20. maí - Abraham Ortelius gaf út fyrstu nútímalandabréfabókina.
 Sjö ára stríði Dana og Svía lauk.

Fædd
 13. apríl - Guy Fawkes, enskur samsærismaður (d. 1606).

Dáin
 23. janúar - James Stewart, jarl af Moray, ríkisstjóri Skotlands (f. um 1531).

1570
1561-1570