alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Galdraskyttan

Galdraskyttan eða Töfraskyttan (þýska: Der Freischütz; hugtakið kemur úr torráðinni þýskri þjóðsögu, og ekki er hægt að þýða það fyllilega) er ópera í þremur þáttum eftir Carl Maria von Weber við söngbók eftir Friedrich Kind. Óperan er ein fyrsta þýska rómantíska óperan og hafði mikil áhrif á Richard Wagner.

Hlutverk 
 Ottokar, hertogi Bæheims (baritón).
 Kuno, yfirskógarvörður (bassi). 
 Agatha, dóttir Kúnós (sópran). 
 Ännchen, ung frænka Agöthu (sópran).
 Kaspar og Max, skógarverðir (bassi og tenór). 
 Zamiel, svarti skógarvörðurinn (talhlutverk). 
 Einbúi (bassi). 
 Kilian, ríkur bóndi (tenór). 
 Brúðarmeyjar (sópran).

Upptökur 
 Der Freischütz, Peter Schreier, Gundula Janowitz, Edith Mathis, Theo Adam, Bernd Weikl, et al., Carlos Kleiber, cond., Deutsche Grammophon, 1973 (geisladiskur, 1986).

Tengt efni 
 The Black Rider, söngleikur eftir Robert Wilson, Tom Waits, og William S. Burroughs byggður á Der Freischütz.
 Hellsing, oft er vitnað í þessa óperu í myndasögunni Hellsing. Einnig er Rip van Winkle oft líkt við aðalpersónuna Kaspar á meðan Alucardi er of líkt við Zamiel (Samiel).

Þýskar óperur
Hinir konunglegu mótmælandatrúuðu riddarar

Hellsing er uppdiktuð samtök og koma fyrir í manga seríunni Hellsing eftir Kouta Hirano. 

Nafnið Hellsing kemur frá aðalpersónu bókarinnar Drakúla eftir Bram Stoker, sem hét Abraham van Helsing. Leiðtogi Hellsing samtakanna, Sir Integral Fairbrook Wingates Hellsing er lang-afabarn Abrahams. Í Hellsing alheiminum eru samtökin mikilvægur hluti í hinni raunverulegu valdabyggingu Bretlands, sem er í raun enn stjórnað af leyndri stétt aðalsmanna og konungsríkis. Hlutverk samtakanna er að verja landið gegn öllum yfirnáttúrulegum hættum. Í manganu vekur það oft upp deilur, hve óhefðbundnar leiðir Hellsing notar til að ljúka verkefnum sínum, eins og að nota óguðlega mætti og verur. Í þáttunum líkjast einkennisbúningar, aðferðir og útbúnaður frekar and-hryðjuverka hóp, á meðan að í manga og OVA sögunum líkjast þeir meira Men in Black stofnun en lögregluhópi.

Saga
Það bendir margt á það að Hellsing stofnunin var stofnuð af Abraham van Helsing skömmu eftir atburði bókar Bram Stokers (Drakúla) sem svörun við þeirri hættu sem vampírur virtust vera, eftir að hann hafði hitt Drakúla. Tilgangur Hellsings er að eyða öllum ó-mannlegum verum. Þetta fellur vanalega í hendur afkomenda Abrahams, vegna þess að þeir eru þeir einu sem geta stjórnað Alucardi (sem ert oft kallaður „ávöxtur erfiðis Hellsing fjölskyldunar“, en hún framkvæmdi margar tilraunir á Alucardi, og gerðu hann að einni bestu vampírunni, aðeins til að berjast við aðrar vampírur. 

Árið 1944 sendi Arthur Hellsing (þáverandi stjórnandi Hellsings) Alucard og 14 ára gamlan strák að nafni Walter C. Dornez til að stöðva tilraunir Millenniums til að skapa gervi vampíru her til myndi hjálpa Nasistum að sigra seinni heimsstyrjöldina. Alucard og Walter tókst þetta, þótt þeim mistókst að drepa lykilmenn Millenniums. Eftir seinni heimsstyrjöldina var ákveðið að Alucard væri of kraftmikill, og þar með hugsanlega hætturlegt að nota hann sem vopn, og var læstur í kjallara Hellsing setursinns. Þegar Arthur lést, varð Integra Fairbrook Wingates Hellsing ráðamaður Hellsings. Frændi hennar Richard Hellsing reyndi að drepa hana til að verða stjórnandi Hellsings, en var drepinn af Alucard, sem Integra hafði vakið úr 20 ára kyrrsetningu. 10 ár eru liðin frá því að Integra tók við stjórn Hellsings.

Meðlimir
 Alucard
 Integra Hellsing
 Seras Victoria
 Walter C. Dornez

See also
Hellsing
Hellsing: The Dawn
Hellsing (OVA)

Anime
Manga
Hellsing
Glerlykillinn

Glerlykillinn eru bókmenntaverðlaun sem árlega eru veitt glæpasögu frá Norðurlöndunum.

Verðlaunin eru nefnd eftir skáldsögu Dashiell Hammett, The Glass Key, frá 1931.

Vinningshafar 

Bókmenntaverðlaun
Muzik fm 88,5

Muzik.is var nýstárleg útvarpsstöð sem bauð hlustendum sínum að stýra tónlistarvalinu í gegnum vef útvarpsstöðvarinnar. Einnig var hægt að hlusta á útsendingar stöðvarinnar á netinu jafnt og með fm útvarpstækjum. 

Muzik.is spilaði dansvæna tónlist úr öllum áttum. Íslenska sjónvarpsfélagið rak stöðina fyrst um sinn en síðan var hún seld til Pýrits sem lokaði á netþjónustuna og rak stöðina um sinn sem rokkstöð.

Íslenskar útvarpstöðvar
Veðurspá

Veðurspá er spá fyrir veðri, sett fram á textaformi, í töluðu máli eða myndrænt. Getur verið skammdræg (fáeinar klukkustundir eða dagar fram í tímann), meðaldræg (fáeinar vikur fram í tímann) eða langdræg (mánuðir eða jafnvel ár fram í tímann). Tölvuforrit eru notuð til að reikna tölvuspá, sem veðurfræðingur styðst við þegar hann semur veðurspá. Veðurstofa Íslands gefur út veðurspá fyrir Ísland og umhverfi þess.

Tenglar 
 Um veðurspár; grein í Sjómannablaðinu Víkingur 1940

Veðurfræði
Viðlíking

Viðlíking (líking eða samlíking) er stílbragð sem felst í að ljósi er varpað á fyrirbæri með því að bera það saman við annað fyrirbæri sem á eitthvað sameiginlegt með því. Viðlíking er náskyld myndhverfingu en munurinn felst í að í viðlíkingu er samanburðurinn bókstaflegur en í myndhverfingu er hann gefinn í skyn. Viðlíkingar eru algengar í ljóðlist en koma einnig víða fyrir í öðrum textum og töluðu máli. Í kviðum Hómers eru viðlíkingar algengar og oft býsna ítarlegar. Eftirfarandi dæmi er úr Ilíonskviðu og lýsir herliði Grikkja.

Nú þusti fólkið að. Svo sem flokkar þéttra býflugna þjóta fram úr bergholu, og koma æ fram nýjar og nýjar, fljúga í riðlum uppi yfir vorblómunum, sem vínber á kló, og flögra hnapparnir ýmist hér, ýmist þar: svo gengu margar sveitir hermanna frá skipunum og búðunum flokkum saman á þingið eftir endilangri sjávarströndinni.

Viðlíkingar eru einnig algengar í Eddukvæðum, sem dæmi má nefna orð Sigrúnar Högnadóttur um Helga Hundingsbana í Helgakviðu Hundingsbana II.

Svo bar Helgi
af hildingum
sem íturskapaður
askur af þyrni
eða sá dýrkálfur
döggu slunginn
er öfri fer
öllum dýrum
og horn glóa
við himin sjálfan.

Mörg dæmi um viðlíkingar má finna í daglegu máli, til dæmis má segja að einhver sé frjáls eins og fuglinn eða vinni eins og skepna.

Hjálparorð 
Viðlíkingar þekkjast á hjálparorðunum:

 eins og
 líkt og
 sem

Tilvísanir

Heimildir 
 Eddukvæði (Gísli Sigurðsson gaf út) (1998) Mál og menning.
 Hómer (Sveinbjörn Egilsson þýddi) (1949). Ilíonskviða. Bókaútgáfa Menningarsjóðs.
 Jakob Benediktsson (1983). Hugtök og heiti í bókmenntafræði. Bókmenntafræðistofnun Háskóla Íslands.
 Óskar Halldórsson (1977). Bragur og ljóðstíll. Hið íslenska bókmenntafélag.

Bókmenntahugtök
Mælskufræði
Edda

Edda getur átt við eftirfarandi:
 Snorra-Edda
 Edda (mannsnafn)
 Eddukvæði
 Edduverðlaunin
 Edda útgáfa
Ópera

Þessi grein fjallar um list, til að sjá netvafrann má skoða Opera (vafri)

Ópera er tónlistarform sem byggist á því að leikrit er flutt með söng og hljómsveitarundirleik og má því segja að leikritið sé sungið. Vestrænar óperur urðu til á Ítalíu um árið 1600, en kínversk ópera er mun eldri.

Saga óperunnar 
Listformið sem við þekkjum sem óperu á rætur sínar að rekja til Ítalíu á 16. og 17. öld, en til eru eldri tegundir af söngskemmtunum frá miðöldum og endurreisnartímanum. 

Óperan varð fyrst vinsæl á Ítalíu en breiddist svo út um Evrópu. Ítölsk ópera hélt svo áfram að þróast og varð enn vinsælli á 18. öld og þá alls staðar í Evrópu nema í Frakklandi. Wolfgang Amadeus Mozart samdi margar þekktar óperur á 18. öld, meðal annars Brúðkaup Figaros, Töfraflautuna og  Don Giovanni.  

Orðið ópera þýðir vinna á ítölsku og var fyrst notað í klassískri tónlist og í leikhúsum þar í landi. Á 17. öld færðist orðið yfir í önnur evrópsk tungumál. Fyrstu óperurnar voru nútímalegar miðað við aðra sungna endurreisnarlist. Með tímanum urðu óperur fágaðri og meira lagt upp úr því að þær væru heil sýning með söguþræði en ekki bara söngur. 

Dafne eftir Jacopo Peri er sögð vera fyrsta óperan í þeirri mynd sem við þekkjum í dag. Þó voru einungis 5 hljóðfæri í verkinu og líktist það því meira kammeróperu. Hún var samin um árið 1597. Dafne var ætlað að vera einhvers konar tilraun til að endurvekja hina sígildu grísku dramatík og var það líka hluti af enn viðameiri endurlífgun fornaldar, en sú hugsun einkenndi endurreisnartímann. Mörg ítölsk tónskáld á þessum tíma töldu að forngrísk verk hefðu upphaflega verið sungin og því átti óperan að endurskapa það listform.

Tenglar 
 Vefur Íslensku óperunnar

Tónlist
Óperur
Death Note

Death Note (japanska デスノート, Desu Nōto) er japönsk manga sería skrifuð af Tsugumi Ohba og myndskreytt af Takeshi Obata. Serían fjallar aðallega um háskólanema einn sem ákveður að eyða öllu illu fólki í heiminum með hjálp yfirnáttúrulegrar stílabókar sem er þeim kröftum gædd að ef nafn einhvers er ritað í bókina, deyr viðkomandi.

Ytri krækjur 
  Opinber heimasíða mangasins 
  Opinber heimasíða kvikmyndarinnar
  Opinber heimasíða animesins
 Death Note (kvikmyndin) á Anime News Network
 Death Note: Síðasta nafnið (kvikmyndin) á Anime News Network

Anime
Manga
Ryk

Ryk er heiti yfir smásæjar, fastar agnir, með þvermál minna en 500 míkrómetrar, sem berast auðveldlega með loftstraumum. Uppspretta ryks í lofthjúpi jarðar er einkum laus steinefni á yfirborði, eldfjallaaska, gróður og mengun af mannavöldum. Geimryk eru agnir í geimnum sem eru minni í 0,1 mm. Ryk í heimahúsum og á vinnustöðum samanstendur einkum af húðflögum, hárum og efnistrefjum.

Jarðfræði
Ýkjur

Ýkjur (forngríska: , hyperbolē) eru stílbragð sem felst í að notað er öfgafullt orðalag sem ekki stenst í bókstaflegri merkingu. Ýkjur koma víða fyrir í bókmenntum allra tíma, ýmist í háði eða til áhersluauka. Eftirfarandi dæmi er úr Makbeð eftir William Shakespeare.

Fær allt haf Neptúns þvegið þetta blóð
af hendi mér? Nei, höndin sú mun fremur
blóðlita gjörvöll úthafs óradjúp,
unz allt grænt verður rautt.

Mörg dæmi um ýkjur má finna í daglegu máli, til dæmis að einhver sé hvítur eins og snjór.

Tilvísanir

Heimildir 
 Jakob Benediktsson (1983). Hugtök og heiti í bókmenntafræði. Bókmenntafræðistofnun Háskóla Íslands.
 

Bókmenntahugtök
Mælskufræði
Ojradar

Ojradar (mongólska: Ойрадын ojradin) er þjóðflokkur frá Vestur-Mongólíu.

Asískir þjóðflokkar
Mongólía
Frumtónn

Frumtónn (e. tonic) er fyrsti tónn tónstigans.

Tónfræði
Tónlist
Fortónn

Fortónn (e. dominant) er fimmund ofan við frumtón og er fimmti tónn tónstigans.

Tónfræði
Tónlist
Sakar

Sakar (persneska: سكا) er fólk frá Íran sem bjó í Kasakstan og Mið-Asíu.

Miðausturlenskir þjóðflokkar
Írónía

Írónía eða háð (einnig nefnt tvísýni, háðhvörf, launhæðni, uppgerð eða látalæti) er stílbragð sem felst í misræmi annars vegar milli þeirrar merkingar sem mælandi leggur í orð sín og hins vegar þeirrar merkingar sem áheyrendur leggja í orðin eða í því hvernig þau rætast á annað máta en búist var við. Írónía getur einnig verið þegar beinlínis er átt við annað en það sem sagt er, gjarnan hið gagnstæða.

Tegundir háðs 
 Tragískt eða dramatískt háð er þegar orð persónu í leikriti rætast á annan hátt en hún hugði, oft þannig að áhorfendur átta sig á hvernig komið er. Þekkt dæmi er í Ödípúsi konungi eftir Sófókles. Þar óttast Ödípús að banamaður Laíosar gæti einnig lagt hönd á Ödípús sjálfan. Þessi orð rætast þegar Ödípús uppgötvar að hann varð sjálfur Laíosi að bana og blindar sig. 
 Sókratískt háð er þegar einhver þykist vera fávís en spyr spurninga sem smám saman leiða viðmælandann í ógöngur.
 Rómantískt háð eða tvísæi er þegar byggð er upp ákveðin (rómantísk) hugsýn og hún síðan rifin niður.

Heimildir 
 Jakob Benediktsson (1983). Hugtök og heiti í bókmenntafræði. Bókmenntafræðistofnun Háskóla Íslands.

Mælskufræði
Bókmenntahugtök
Skopskyn
Abraham Van Helsing

Prófessor Abraham Van Helsing er skáldsagnakennd persóna í bók Bram Stokers Drakúla frá árinu 1897.

Van Helsing er Hollenskur læknir sem hefur mörg áhugamál og afrek sem hægt er að sjá á nafnbótum hans: "M.D. (doktor í læknisfræði), D.Ph. (doktor í heimspeki), D.Litt. (doktor í bókmenntum), o.s.f.v., o.s.f.v." Hann er best þekktur sem vampíru veiðari.

Dracula 
Í skáldsögunni kallar fyrrum nemandi Van Helsings eftir honum, eða Dr. Seward, til að hjálpa honum við dularfullt mein Lucy Westenru. Þeir komast að því að það var vampíran Drakúla sem beit hana, og síðar í sögunni tekst honum ásamt Johnathan Harker, Arthur Holmwood, Dr. Seward og Minu Harker að drepa Drakúla.

Afkomendur Abrahams Van Hellsings 
Í manganu og animeinu, Hellsing leiðir nútíma afkomandi hans Integra Hellsing árásarsveit bresku ríkistjórnarinnar (og líka vampíruna Alucard en seinna kemur fram að hann sé Drakúla greifi) gegn herjum Millenniums.

Í teiknimyndasögum/manga 
Abraham Van Helsing kemur fram í manganu Hellsing. Hann kemur fram í draumi Alucards, þar sem hann minnist oft á Drakúla, en í enda draumsins virðist Alucard gráta blóði. Í Hellsing OVA þáttunum gerist þetta í öðrum Hellsing þættinum.

Skáldsagnapersónur
Þyngdarsvið

Þyngdarsvið er svið sem myndast í rúmi vegna áhrifa frá massa. Þyngd hluta er mælikvarði á þyngdarsvið, en þyngdarhröðun jarðar er táknuð með g.

Stjörnufræði

de:Gravitation#Gravitationsfeld
Listi yfir Hellsing OVA þætti

Listi yfir  japönsku OVA þættina Hellsing OVA, sem byggðir eru á Hellsing manganu sem er skrifað og teiknað af Kouta Hirano. Þættirnir fjalla um Hellsing samtökin sem berjast við hina upprisnu með hjálp Alucards. 

Hellsing OVA þættirnir eru gefnir út með óreglulegum millibilum á DVD diska en áætlað er að þeir verði um 10-12 talsins, þ.e.a.s. örlítið meira en einn þáttur á hverja mangabók.

Ekki er nein ákveðin lengt fyrir þættina, en þeir eru oftast um 40-50 mínútur.

Þættir 
Þessi listi er ófullkominn.

Neðanmálsgreinar

Tengt efni 
 Hellsing

Hellsing OVA
Hellsing
Anime OVA
Álft

Álft eða svanur (fræðiheiti: Cygnus cygnus) er stór fugl af andaætt og stærsti fugl Íslands. Hún er sundönd og er alfriðuð enda stofninn ekki stór, þó fer álftum fjölgandi hér á landi.

Útbreiðsla

Íslenskar álftir dvelja flestar á Bretlandseyjum yfir vetrarmánuðina en kringum tíundi hluti hefur vetursetu á Íslandi aðallega á Suður-og Suðvesturlandi og Mývatni. Á Reykjavíkurtjörn eru einnig venjulega nokkrir tugir fugla. Álftin er með fyrstu farfuglum, þær fyrstu sjást yfirleitt á Suðausturlandi í byrjun mars. Talning álfta fer fram á Bretlandseyjum og stofnmat árið 2005 sýndi að stofninn hafði stækkað úr um 12.000 fuglar árið 1980 í um 25.000 fugla 2005. Mest eru þetta geldfuglar en talið er að um 2.000 pör, eða 4.000 fuglar verpi hér á landi á hverju ári.

Einkenni 
Lengd: 118 - 132 sm
| Þyngd: 8 - 12 kg
| Vænghaf: 2,2 – 2,4 m

Álftir eru mjög áberandi fuglar enda alhvítar með svarta fætur og dökk augu. Kynin eru eins í útliti en karlfuglinn er þó stærri og þyngri. Goggurinn er svartur með gulri rót, langan, beinan háls, flatan búk og afturhallandi stél á sundi. Flugið er kröftugt með hægum og sterklegum vængjatökum. Hún teygir hálsinn beint fram á flugi en heldur honum lóðréttum á sundi. Til að hefja sig til flugs hleypur hún á vatninu enda mikill og þungur fugl.

Ungarnir eru ljósgrábrúnir og nef ljósrautt með dökkum oddi. Á sumrin geta fuglarnir verið meira eða minna gráir eða ryðrauðir af mýrarrauða úr vatninu. Röddin er líkust hljómmiklum lúðrablæstri. Síðsumars fella fuglarnir fjaðrirnar og eru þá ófleygir.

Geldfuglar, far-og fellihópar safnast saman á ýmsum stöðum á landinu en sá stærstur þeirra er í Lóni í Austur-Skaftafellssýslu en þar safnast oft meira en þriðjung alls íslenska stofnsins og er það mikilvægasti álftasamkomustaður í heimi.

Fæða 
Álftir eru jurtaætur sem nærast mest á vatna- og mýrargróðri ásamt því sem þær sækja í tún og eru taldar miklir skaðvaldar af landeigendum. Þær eru hálfkafar og þá oft með afturendann upp í loft þegar þær leita ætis neðan vatnsyfirborðs.

Varp 
Álftin er mjög félagslynd og er venjulega í hópum og þá auðfundnar, nema á varptíma, þá verja hjónin óðal sitt. Álftin verpir um land allt bæði á láglendi og á hálendi og heldur sig við vötn, tjarnir, í mýrum og flóum. Þær gera sér háa dyngju með djúpri skál til að verpa í. Dyngjan er úr ýmsum gróðri sem þær finna í nágrenni við hreiðrið. Eggin eru oftast fjögur til sex. Varp hefst missnemma og fer það eftir því hvort álftirnar eru á láglendi eða hálendi.

Tenglar 
 Álftin; grein í Tímanum 1956

Tilvísanir 

Andaætt

Íslenskir fuglar
Svanir
Toppönd

Toppönd (fræðiheiti: Mergus serrator) er önd sem er bæði staðfugl og farfugl á Íslandi. Toppendur eru önnur tveggja tegunda af ættkvíslinni Mergus hér á landi, en það þýðir að hún er fiskiönd; hin kallast gulönd. Fiskiendur eru kafendur sem éta nær eingöngu seiði og smáfisk. Hún er víðast hvar mjög styggur fugl. Toppendur eru algengar um allt land nema á hálendinu. Stofnstærðin er talin 2.000–4.000 varppör. Heimilt er að veiða toppendur og mun eitthvað gert af því.

Einkenni 
Lengd: 52 – 58 sm.
| Þyngd: 900 – 1350 g.
| Vænghaf: 67 – 82 sm.

Hálslöng og rennileg, grannvaxin, vaxtarlagið minnir á skarfa og brúsa. Hún er með langan mjóan gogg og áberandi stríðan tvítopp í hnakka. Rauðleitur goggurinn er langur og mjór með þyrnitönnum sem auðveldar fuglinum að ná taki á hálum fiski. Fætur eru rauðir með dekkri fitjum og augu eru rauð. Flýgur venjulega lágt og hratt. Tilhugalífið er oft afar fjörlegt og mikil læti. Lætur helst heyra í sér í tilhugalífinu með rámu gargi.

Fæða 
Kafendur – fiskiendur, sem éta nær eingöngu seiði og smáfisk eins og nafnið gefur til kynna. Oftast eru hornsíli aðalfæða toppandarinnar.

Varp 
Varpsvæði eru lyngmóar eða kjarrlendi. Hreiðrin eru fóðruð með eigin dúni og eru falin vel og verpa því gjarnan í holur og glufur (t.d. í hrauni). Varptíminn er í júní og fram í ágúst. Eggin eru sjö til tólf talsins.

Veiðar 
Leyfðar eru veiðar á toppöndini frá 1. september til 15. mars ár hvert . Meðalveiði sl. fimm ára hafa verið 625 fuglar á ári .

Dreifing 
Finnst við stöðuvötn, ár og stendur, aðallega á láglendi en er sjaldgæf á hálendinu. Hreiðrið er vel falið í gróðri eða holum og sprungum, fóðrað með sinu og dúni. Á veturna leitar hún út á sjó og steggir fella fjaðrirnar aðallega á sjó. Hluti stofnsins hefur vetursetu á Bretlandseyjum verpur á breiðu belti allt umhverfis Norðurheimskautið.

Tilvísanir 

Andaætt
Stokkönd

Stokkönd (fræðiheiti: Anas platyrhynchos) er fugl af andaætt. Hún er að mestu leyti staðfugl á Íslandi. Stokkendur eru algengasta og jafnframt þekktasta andartegundin hér á landi fyrir utan æðarfugl. Stokkendur eru buslendur. Áætlað er að varpstofninn sé 10.000-15.000 pör og einhvers staðar á milli 20.000 til 40.000 fuglar dvelji hér yfir veturinn. Stokkendur eru talsvert veiddar til matar. Sennilega útbreiddasta öndin á láglendi en er sjaldgæf á hálendinu. Hefur mikla aðlögunarhæfni og er oft í nánu sambýli við manninn. Stokkandarsteggurinn er nefndur grænhöfði, og stokköndin við Mývatn er stundum kölluð stóra gráönd.

Einkenni 
Lengd:	52 – 56 cm.
| Þyngd:	710 – 1440 g.
| Vænghaf: 80 – 98 cm.

Stundum er stokkönd kölluð grænhöfðaönd því blikinn er með grænan haus og mjög skrautlegur. Hann er í felubúningi júní – ágúst. Goggur karlfugls er gulgrænn með svartri nögl, goggur kvenfugls er daufgulrauður oft með flekkjum. Fætur beggja kynja eru rauðgulir og augu dökk. Kollan er hávær, garg hennar er rámt “bra-bra” steggurinn er hljóðlátur, flautar í biðilsleikjum.

Fæða 
Ýmiss vatna- og landgróður en einnig smádýr svo sem lirfur, skeldýr og kuðungar.

Varp 
Eru einkennandi fyrir andapolla víða um land til dæmis Tjörnina í Reykjavík. Þær halda sig við vötn og votlendi, helst kjósa þær tjarnir með sef- og starargróðri. Á veturna eru þær helst við sjóinn og einnig inn til lands þar sem ferskvatn leggur ekki. Stokkendur verpa 8-10 eggjum fyrstar anda, eða síðast í apríl og í maí. Kollan liggur ein á eggjunum sem klekjast út á 4 vikum.

Dreifing 

Sést víða um land á veturna. Sumir hafa vetursetu á Bretlandseyjum. Algeng um allt norðurhvel jarðar.

Andaætt
Georg Hólm

Georg Hólm (fæddur 6. apríl 1976) er bassaleikari í hljómsveitinni Sigur Rós.

Íslenskir tónlistarmenn
Jónandi geislun

Jónandi geislun er annaðhvort rafsegulgeislun eða agnageislun, sem er nægjanlega orkumikil til að jóna frumeind eða sameind. Jónandi geislun myndast við kjarnahrörnun og kjarnasundrun eða í geislatækjum, s.s.röntgentækjum og eindahröðlum og getur verið hættuleg lífverum. Dæmi um geislun, sem ekki er jónandi er útfjólublá geislun, útvarpsgeislun og örbylgjugeislun. Með geislavörnum er reynt að minnka geislaálag vegna jónandi geislunar.

Geislun
Agnageislun

Agnageislun er geislun sem stafar af hraðfara ögnum, þ.e. öreindum, frumeindum eða sameindum. Alfageislun er vegna geislunar helínkjarna, betageislun vegna geislunar rafeinda, jáeinda og fiseinda og nifteindageislun vegna geislunar nifteinda. Eindahraðlar mynda mjög öfluga agnageislun sem er notuð m.a. við geislameðferð og til rannsókna í öreindafræði. Geimgeislun er öflug agnageislun sem á upptök utan jarðar. Agnageislun, einkum alfageislun frá geislavirkum efnum, sem borist hafa inn í líkamann, getur verið mjög skaðleg eða jafnvel banvæn (sbr. dauða Aleksandr Lítvínenkos).

Geislun
Uppvakningur

Uppvakningur er samkvæmt þjóðtrú holdleg vera (oftast í formi mannveru, en getur tekið sér mynd dýra eða yfirnáttúrulegrar veru), sem á óútskýrðan hátt hefur vaknað til lífsins eftir dauðann og gengur meðal lifenda. Íslenska orðið uppvakningur átti við sérstaka gerð drauga úr norrænum goðsögnum, en goðsagnir úr öðrum menningarheimum hafa aukið við merkingu orðsins "uppvakningur" í dag.

Norðurlönd 

Samkvæmt norrænum goðsögnum og þjóðsögum eru uppvakningar draugar, sem risið hafa upp úr grafhaugum látinna víkinga. Einnig gátu galdramenn, og fjölkunnugt fólk, vakið upp lík vinna ýmis illvirki. Menn sem voru drepnir af skuggaverum líkt og tröllum  urðu oft að Uppvakningum. Draugurinn Glámur í Grettis sögu er einn þekktasti uppvakningur Íslands.

Afríka 
Nútímamerking orðsins á oftast við þýðingu enska orðsins zombie sem er nár sem hefur verið vakinn upp (oftast með göldrum), og gengur á meðal lifenda og er „skinlifandi“ (sbr.: skindauður). Hið afrískættaða orð Zumbi merkir sálarlaus líkami manns sem starfar sem þræll í þjónustu vúdúprests. Kongóbúar nota orðið nzambi yfir fyrirbærið sem þýðir „sál dauðrar manneskju“.

Sögur af uppvakningum eiga uppruna sinn að rekja til margra afrískra ættbálka og trúarbragða þeirra sem kallast Vúdú, þar segir frá því að dauðir eru vaktir til lífs sem vinnumenn fyrir öfluga seiðmenn.
Samkvæmt boðorðum Vúdú þá getur dáinn manneskja verið lífguð við af bokor eða Vúdú seiðmanni. Uppvakningarnir haldast þá undir stjórn Vúdú seiðmannsins þar sem þeir hafa engan sjálfstæðan vilja. „Zombi“ er einnig nafn fyrir Vúdú snákaguðinn Damballah Wedo,sem er af Níger-Kongó uppsprettu; það er skyld orðinu nzambi á máli Kongóbúa sem þýðir „guð“. Einnig innan um Vúdú siðinn er sagt að „zombi“ sé mennsk sál sem hefur verið gripinn greipum af „bokor“ og notuð til þess að efla kraft seiðmannsins.

Árið 1937 var Zora Neale Hurston að rannsaka þjóðsiði Haítí, þegar hún datt á mál Felicia Felix-Mentor sem hafði dáið og verið grafin árið 1907 aðeins 29 ára gömul.

Uppvakningar í vinsælli dægurmenningu 

Kvikmyndir

Sögur nútímans af uppvagningum hvíta tjaldinu eða tölvuleikjum, eiga flestar uppruna sinn að rekja til sagna af afrísk karabískum göldrum, vúdú og svartagaldurs. Í þeim er sjálfur nár hins látna vakinn til lífsins og honum fengið hlutverk í holdinu á meðal lifanda. Þeir eru sjaldnast skarpir en þó nógu gáfaðir til að fjölga fjölda nára til muna. Í kvikmyndum nútímans eru uppvakningarnir oftast afleiðing vísindarannsókna, líffræðilegra stökkbreytinga eða vírusa. 
Day of the Dead
Resident Evil
28 days later 

Bómenntir

Frankenstein
Sleepy Hollow

Tónlist

Sumar undirgreinar þungarokksins hafa haft dauða og uppvakninga sem hluta af myndmáli og sviðstjáningu sinni þar má helst nefna drungarokkið og dauðarokkið

Tölvuleikir

Uppvakningar hafa verið vinsæll efniviður í sögusvið margra tölvuleikja, þar eru vinsælastir
Resident Evil

Goðsagnaverur
Þjóðsagnaverur
Geislavarnir

Geislavarnir eru vísindalegar aðferðir við hönnun mannvirkja og geislatækja, meðhöndlun og notkun geislavirka efna og geislatækja, sem miða að því að minnka geislaálag á starfsmenn og almenning. Geislavarnir ríkisins er opinber stofnun á sviði geislavarna.

Geislun