alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Innréttingarnar

Innréttingarnar var framtak nokkurra Íslendinga, þeirra á meðal Skúla Magnússonar, til að koma á laggirnar verksmiðjuframleiðslu á Íslandi.

Stofnun Hins íslenska hlutafélags 
Innréttingarnar gengu undir ýmsum nöfnum þegar í upphafi. Það var stofnað af íslensku hlutafélagi sem á íslensku hét „Hið íslenska hlutafélag” og var fyrsta sinnar tegundar sem stofnað var á landinu. Félagið var stofnað af íslenskum embættismönnum á Þingvöllum 17. júlí 1751 til að vinna að viðreisn íslensks efnahags. Hálfu ári eftir að félagið var stofnað, í janúar 1752, fékk það stórfelldan fjárstuðning og sérleyfi konungs til framkvæmda. Þá var heiti þess snarað úr íslensku á dönsku, og nefnt: „Det Privilegerte Islandske Interessentskab”. Skammstöfunin var PII, og átti að geta staðið fyrir nafni félagsins bæði á dönsku og latínu.

Starfsemi 
Við þessi þáttaskil efldist félagið mjög að fjármunum og verkefnum. Starfsemin varð fjölþætt, tók til jarðræktartilrauna, brennisteinsvinnslu, ullarvefsmiðja, litunar, kaðlagerðar, skinnaverkunar, skipasmíða og útgerðar svo það helsta sé nefnt. Starfsemin fór fram víða um land, en miðstöð framkvæmdanna var í Reykjavík og nágrenni. Þessar framkvæmdir voru á danskri tungu kallaðar „De Nye Indretninger”, eða „hinar nýju framkvæmdir”. Þaðan kom því heitið „Innréttingarnar” sem fór að festast við athafnir og verkstæði „Hins íslenska hlutafélags“. Fyrsta áratuginn var flest það sem að ofan er nefnt í fullri starfsemi, en eftir 1760 tengdist Innréttingaheitið fyrst og fremst ullarvefsmiðjunum í Aðalstræti, en þær störfuðu til ársins 1803. Brennisteinsvinnslan hélt einnig velli fram yfir aldamótin 1800, fyrst í Krýsuvík en síðan á Húsavík. Á Íslandi hefur oft verið talað um starfsemi Hins íslenska hlutafélags sem „Innréttingar Skúla Magnússonar landfógeta”, en í dönskum skjölum eru þær fremur nefndar „Hans Majestæt Høystsalig Kong Friderich den 5. stiftede Indretninger.”

Tenglar 
 Bruninn í innréttingum Skúla fógeta 1764; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1941
 Íslenzkar iðnartilraunir. – Eimreiðin, 1. tölublað (01.01.1895), p. 19-28 
 Áslaug Sverrisdóttir, KALEMANK OG KLÆÐI Um tæknileg einkenni á framleiðslu vefsmiðju Innréttinganna 1751–1803, Árbók Hins íslenzka fornleifafélags, 97. árg., 2002-2003 (01.01.2004), Bls. 5 

Saga Íslands
Vörtubaugur

Vörtubaugur (eða brystilsvæði) (enska: areola) er litað svæði sem umkringir geirvörtuna. Ástæðan fyrir því að vörtubaugurinn er öðruvísi á litinn en brjóstið er sú að undir honum eru kirtlar. Sé eitthvað staðsett undir vörtubauginum nefnist það undir vörtureit.

Tengt efni 
 Vörtuskikakirtlar (glandulae areolares)

Tilvísanir 

Líffræði
Brjóst
Böðvar Egilsson

Böðvar Egilsson (d. um 957) var sonur Egils Skallagrímssonar og Ásgerðar konu hans. Böðvari er í Egils sögu lýst sem hinum efnilegasta manni, fríðum sýnum, miklum og sterkum. Hann drukknaði í Borgarfirði ungur að árum.

Þegar Egill frétti lát Böðvars sótti hann lík hans og reið með það til haugs föður síns sem hann lét opna og lagði Böðvar í hauginn. Lát Böðvars fékk mikið á Egil; hann lagðist í þunglyndi og tók ekki að hressast á ný fyrr en eftir að hann gat sagt frá tilfinningum sínum í kvæðinu Sonatorrek.

Persónur Íslendingasagna
Sjálfsveruhyggja

Sjálfsveruhyggja er sú hugmynd að maður sjálfur sé það eina sem er hægt að þekkja eða sé til.

 Þekkingarfræðileg sjálfsveruhyggja er sú afstaða að það eina sem er þekkjanlegt sé manns eigin hugur og skynjanir. Hinn ytri heimur er þess vegna ekki þekkjanlegur og er ef til vill ekki til.
 Frumspekileg sjálfsveruhyggja, stundum nefnd sjálfsveruhughyggja, er sú skoðun að hinn ytri heimur sé ekki til og sé einungis tilbúningur hugans. Frumspekileg sjálfsveruhyggja felur í sér þekkingarfræðilega sjálfsveruhyggju en ekki öfugt.

Tenglar 
 
 

Frumspeki
Hugspeki
Þekkingarfræði
Sálfræðileg sérhyggja

Sálfræðileg sérhyggja er sú kenning allar mannlegar athafnir ráðist af eiginhagsmunum, jafnvel þegar menn virðast gera góðverk. Sálfræðilegri sérhyggju má ekki rugla saman við siðfræðilega sérhyggju, sem kveður á um að mannlegar athafnir ættu að ráðast af eiginhagsmunum, né skynsemissérhyggju, sem er sú kenning að í öllum aðstæðum sé skynsamlegast að breyta með hliðsjón af eiginhagsmunum. 

Algengasta útgáfan af sálfræðilegri sérhyggju er sálfræðileg nautnahyggja, þ.e. sú kenning að á endanum ráðist allar mannlegar athafnir af því að menn sækist eftir ánægju og forðist sársauka.

Tenglar

Athafnafræði
Hugspeki
Siðfræði
Siðfræðileg sérhyggja

Siðfræðileg sérhyggja er sú kenning að mannlegar athafnir ættu að ráðast af eiginhagsmunum.

Gera má ýmiss konar greinarmun á hagsmunum, m.a. raunverulegum hagsmunum til aðgreiningar frá því sem fólk telur vera hagsmuni sína eða langtíma hagsmunum til aðgreininingar frá skammtíma hagsmunum. Þannig eru nokkrar útgáfur af siðfræðilegri sérhyggju mögulegar, eftir því hvaða hagsmunir eru taldir eiga að ráða.

Siðfræðilegri sérhyggju ætti ekki að rugla saman við (a) sálfræðilega sérhyggju, sem er sú kenning að mannlegar athafnir ráðist í raun af eiginhagsmunum fólks hvort sem þær ættu að gera það eða ekki; (b) skynsemissérhyggju, sem er sú kenning að í öllum aðstæðum sé skynsamlegast að breyta með hliðsjón af eiginhagsmunum.

Tenglar

Athafnafræði
Siðfræði
Skynsemissérhyggja

Skynsemissérhyggja er sú kenning að það sé ávallt skynsamlegast að breyta með hliðsjón af eigin hagsmunum.

Skynsemissérhyggju ætti ekki að rugla saman við (a) sálfræðilega sérhyggju, sem er sú kenning að athafnir fólks ráðist alltaf af eiginhagsmunum, eða (b) siðfræðilegra sérhyggju, sem er sú kenning að mannlegar athafnir ættu alltaf að ráðast af eiginhagsmunum fólks.

Skynsemissérhyggjan segir einungis að það sé skynsamlegast að athafnir fólks ráðist af eiginhagsmunum þess, en ekki að þar með ættu þær ávallt að gera það eða að þar með geri þær það í raun.

Tenglar

Athafnafræði
Siðfræði
Salvador Allende

Salvador Allende (fæddur 26. júní 1908, látinn 11. september 1973) var forseti Chile frá nóvember 1970 þar til honum var steypt af stóli og talið er að hann hafi framið sjálfsmorð 11. september 1973. Augusto Pinochet var falið einræðisvald yfir landinu eftir að Allende lést í byltingunni. Allende var Marxisti og félagi í Chíleska Sósíalistaflokknum alla sinn ferill.

Forsetatíð 
Allende þjóðnýtti ýmis konar iðnað í Chile sem og hinar auðugu koparnámur landsins en bætti lífskjör efnaminni fólks. Efnaminni íbúar Chile urðu þess vegna  mjög ánægðir með störf hans og hann naut hylli vinstri manna víða um heim. Bandaríkjamenn voru hins vegar ekki ánægðir með þessa þróunn þar sem að mikið af  koparnámum í Chile á þessum tíma voru í eigu bandarískra fyrirtækja, Bandaríkjamenn höfðu einnig áhyggjur af uppgangi kommúnisma í heimshlutanum.

Bandaríkjamenn voru því ekki sáttir við að hafa Salvador Allende á forsetastól og ákváðu fljótlega að koma honum frá völdum með einum eða öðrum hætti. CIA bjó til tvær áætlanir í þessu skyni. Önnur leiðin fól í sér að fá chíleska þingið til að kjósa annan frambjóðanda þrátt fyrir að Allende hafi unnið kosningarnar og múta fjölmiðlum til þess að fá þá til að skrifa illa um hann og áætlanir hans. CIA eyddi miklu fjármagni í það að prenta bæklinga og plaköt sem sýndu fram á hversu slæmur forseti Allende yrði til þess að þrýsta á sitjandi forseta, Eduardo Frei, til að neyta að segja af sér í þeirri von að lögreglan og herinni í landinu myndu hlýða honum en ekki Allende. Frei neitaði að taka þátt í því og því þurfti CIA að byrja að skipuleggja valdarán.

Tilvísanir

Dauðsföll af völdum sjálfsmorða
Forsetar Síle
Leiðtogar Kalda stríðsins
Laktasi

Laktasi er ensím sem getur brotið laktósa (mjólkursykur) niður til að auðvelda meltingu á mjólk og mjólkurvörum. Skortur á því getur valdið mjólkuróþoli.

Ensím
Hvörf

Hvörf (forngríska: , peripeteia) eru stefnubreyting á atburðarás í bókmenntaverki. Hugtakið er runnið frá Aristótelesi. Í riti sínu Um skáldskaparlistina skilgreinir hann það svo:

Hvörf er það, þegar á atburðarásinni verður alger stefnubreyting, eins og talað hefur verið um, og það á þann hátt að það sé sennilegt eða óhjákvæmilegt, eins og í Oídípúsi, þegar maðurinn kom til að gleðja Oídípús og losa hann við óttann vegna móðurinnar, en kom hinu gagnstæða til leiðar með því að ljóstra upp um uppruna hans.

Aristóteles taldi að hvörf væru nauðsynleg í góðum harmleik og að best væri að þau færu saman við kennsl, eins og þegar Ödipus uppgötvar eigið ætterni. Í harmleikjum seinni tíma er oft en ekki alltaf að finna hvörf. Til dæmis eru þau greinileg í Makbeð eftir William Shakespeare en ekki eru allir sammála um að þau séu til staðar í Óþelló eftir sama höfund.

Sjá einnig
 Kaþarsis

Tilvísanir

Heimildir
 Aristóteles (1976) (Kristján Árnason þýddi og ritaði inngang). Um skáldskaparlistina. Hið íslenska bókmenntafélag
 Jón Viðar Jónsson (1985). Leikrit á bók. Bókmenntafræðistofnun Háskóla Íslands.

Bókmenntahugtök
Mjólkursykur

Mjólkursykur eða laktósi er tvísykra, samsett úr glúkósa og galaktósa. Mjólkusykur finnst aðeins í mjólk spendýra.

Mjólkuróþol eða mjólkursykuróþol stafar af því að líkaminn framleiðir ekki nógu mikið magn af ensíminu laktasa.

Mjólk
Kolvetni
Hellsing OVA III

Hellsing III er þriðji OVA þátturinn sem byggður er á Hellsing seríunni. DVD diskurinn var gefinn út í Japan 9. febrúar 2007.

Söguþráður
Þriðji þátturinn mun fylgja þriðju Hallsing mangabókinni og mun fjalla um fund Iscariots og Hellsings, málaliðarnir Villigæsirnar (the Wild Geese) koma fram, Alucard og Walter ræða um Millenium, Seras og Pip rífast, einnig verður fjallað um ferðina til Hotel Rio, þá slátrun sem þar fer fram og einvígið á milli Alucards og Alhamras.

Smámunir
Í þessum þætti minnist Integra Hellsing á skáldsögu Bram Stokers, Dracula. Einnig minnist Pip Bernadotte á Frankenstein þegar hann hermir eftir skrímsli Frankensteins.
Þegar Alucard og Alexander Anderson eru að ógna hvorum öðrum í listasafninu kallar Alucard hann „Júdas prest“ vegna þess að hann er vatíkanískur prestur.
Seras Victoria dreymir að hún sé heimsótt af anda Harkonnen byssunar sinnar, sem líkist Baron Vladimir Harkonnen úr Dune seríu Frank Herberts mikið.
Ást Hiranos á Gundam sést greinilega í þessum þætti; ef maður frystir rammann þegar Hrkonnen slær í bringuna sína sést að tungan hans er Gundam inn í snáki sem er inn í snáki. 
Þegar þessi þáttur er að renna undir lok, heyrist Majorinn singja opnunarlag þáttanna Fist of the Northstar.

Neðanmálsgreinar

Hellsing
Anime
Manga
Seras Victoria

Seras Victoria (Japanska: セラス・ヴィクトリア, Serasu Vikutoria) er persóna úr anime og manga seríunni ''Hellsing. Fumiko Orikasa talsetur hana bæði í þáttunum og í OVA seríunni, K.T. Gray sér um enska talið.  

Manga
Anime
Hellsing

en:Seras Victoria
Walter C. Dornez

Walter C. Dornez (Japanska: ウォルター・C（クム）・ドルネーズ, Worutā C. (kumu) Dorunēzu) er persóna úr anime og manga seríunni ''Hellsing. Motomu Kiyokawa talsetur hann í bæði þáttunum og OVA seríunni, en Ralph Lister sér um enska talið.  

Manga
Anime
Hellsing

en:Walter C. Dornez
Hellsing OVA IV

Hellsing IV er fjórði OVA þátturinn sem byggður er á Hellsing seríunni. Ekki er vitað hvenær hann kemur út.

Hellsing
Anime
Manga
Meðskilningur

Meðskilningur, ífylling eða sýnekdóka (forngríska: , synekdokhe) er stílbragð sem felst í að orði er skipt út fyrir annað orð sem hefur víðari eða þrengri merkingu. Algengar gerðir meðskilnings eru:

 Hluti fyrir heild (latína: pars pro toto): Orð yfir hluta af fyrirbæri er látið ná yfir fyrirbærið allt. Til dæmis eru menn stundum kallaðir góðir hálsar.
 Heild fyrir hluta (latína: totum pro parte): Hluti af fyrirbæri er táknaður með orði sem nær yfir það allt. Til dæmis eru Bandaríki Norður-Ameríku stundum kölluð Ameríka.
 Undirtegund fyrir yfirtegund (latína: species pro genere): Til dæmis eru konungar kallaðir Ynglingar þótt það sé upphaflega ein ákveðin konungsætt.
 Yfirtegund fyrir undirtegund (latína: genus pro specie): Til dæmis er kúamjólk oftast kölluð mjólk.
 Efni fyrir afurð: Til dæmis er skip kallað eik, bogi ýr og spjót askur í skáldamáli því að hlutirnir voru oft búnir til úr þessum trjátegundum.

Meðskilningur er náskyldur nafnskiptum og telja sumir að ekki sé ástæða til að greina þar á milli.

Heimildir

 Árni Sigurjónsson (1991). Bókmenntakenningar fyrri alda. Heimskringla. ISBN 9979-3-0240-2
 Eco, Umberto (1976). A Theory of Semiotics. Indiana University Press. ISBN 0-253-20217-5
 Jakob Benediktsson (1983). Hugtök og heiti í bókmenntafræði. Bókmenntafræðistofnun Háskóla Íslands.

Bókmenntahugtök
Mælskufræði
Nafnskipti

Nafnskipti (forngríska: , metōnymia) eru stílbragð sem felst í að orði er skipt út fyrir annað orð sem tengist því fyrra á einhvern hátt. Í nafnskiptum má til dæmis nefna orsök fyrir afleiðingu eða afleiðingu fyrir orsök, eins má nefna höfund fyrir höfundarverk, ílát fyrir innihald eða bústað fyrir embætti og margt fleira. Dæmi um nafnskipti:

 Hvíta húsið sendi frá sér yfirlýsingu. (Átt er við bandaríska forsetaembættið.)
 Ég drakk tvo kaffibolla. (Átt er við innihald bollanna.)

Nafnskipti eru náskyld meðskilningi og telja sumir að ekki sé ástæða til að greina þar á milli. Einnig er skyldleiki með nafnskiptum og myndhverfingu en munurinn er sá að í myndhverfingu þar sem A er táknað með B er eitthvað líkt með A og B en í nafnskiptum þar sem A er táknað með B eru A og B tengd á einhvern hátt án þess að vera lík.

Heimildir 

 Árni Sigurjónsson (1991). Bókmenntakenningar fyrri alda. Heimskringla. ISBN 9979-3-0240-2
 Eco, Umberto (1976). A Theory of Semiotics. Indiana University Press. ISBN 0-253-20217-5
 Jakob Benediktsson (1983). Hugtök og heiti í bókmenntafræði. Bókmenntafræðistofnun Háskóla Íslands.

Bókmenntahugtök
Mælskufræði
Roman Jakobson

Roman Jakobson (11. október 1896 - 18. júlí 1982) var rússneskur málfræðingur, einn af forvígismönnum formgerðarstefnunnar. Hann var undir áhrifum frá Ferdinand de Saussure og vildi nálgast rannsóknir á tungumáli út frá því grundvallarhlutverki þess að koma upplýsingum milli mælenda. Einna þekktastur er Jakobson fyrir boðmiðlunarlíkan sitt. Til þess að sendandi (mælandi) geti komið boðum (til dæmis setningu) til viðtakanda (viðmælanda) þarf að vera fyrir hendi samhengi, boðrás og kóði.

                   samhengi
                   boð
        sendandi ------------ viðtakandi
                   boðrás
                   kóði

Hverjum þætti boðmiðlunarinnar tengist eitt gildi.

                   tilvísunargildi
                   skáldskapargildi
  tilfinningagildi ------------ áhrifagildi
                   sambandsgildi
                   kerfisgildi

Gildin sex eru misveigamikil í mismunandi orðræðum en yfirleitt hefur tilvísunargildið mest vægi.

Heimildir 

 Jakob Benediktsson (1983). Hugtök og heiti í bókmenntafræði. Bókmenntafræðistofnun Háskóla Íslands.

Jakobson, Roman
Nordisk familjebok

Nordisk familjebok er sænsk alfræðiorðabók. Nafn hennar merkir norræn fjölskyldubók.

Fyrsta útgáfan kom út 1876-1899. Önnur útgáfan, hin svokallaða Ugluútgáfa, kom út 1904-1926 í 38 bindum og er enn í dag talin vera umfangsmesta alfræðiorðabók sem gefin hefur verið út á sænska tungu. Þriðja útgáfan var gefin út 1923-1937 og fjórða útgáfan 1951-1957.

Nordisk familjebok á netinu
Fyrsta og önnur útgáfa af Nordisk familjebok eru ekki lengur höfundarréttarvarðar og hafa verið skannaðar inn og gerðar aðgengilegar á internetinu af Projekt Runeberg. 

Nordisk familjebok var vel úr garði gerð á sínum tíma þó að vitanlega sé margt í hundrað ára gömlu riti sem ekki lengur getur talist rétt. Vegna þess hve vandað var til útgáfunnar á sínum tíma hefur á sænsku wikipedia mjög verið stuðst við Nordisk familjebok í greinum sem fjalla um efni þar sem hún er enn viðeigandi.

Tenglar
  - Fyrsta og önnur útgáfa

Alfræðirit
Sænskar bókmenntir
Stílbragð

Stílbragð er hvers konar frávik frá einfaldri málnotkun, sérstaklega óeiginleg notkun orða eða óvenjuleg setningauppbygging. Markmið stílbragða er að leggja áherslu á tiltekin atriði, hafa ákveðin áhrif á lesendur eða að ljá texta ákveðinn blæ.

Í klassískri mælskufræði er stílbrögðum skipt í tvo flokka sem á latínu nefnast tropi (eintala tropus) og figurae (eintala figura). Tropus er stílbragð þar sem einstöku orði er beitt í óeiginlegri merkingu en figura felur í sér að fleiri en eitt orð komi við sögu. Þessir tveir meginflokkar eiga sér síðan sæg undirflokka og skulu nokkrir nefndir.

Figurae

 Innrím
 Íronía
 Klifun
 Krossbrögð
 Ræðuspurning
 Stuðlasetning
 Táknsaga
 Viðlíking

Tropi

 Meðskilningur
 Myndhverfing
 Nafnskipti
 Persónugerving
 Skrauthvörf
 Úrdráttur
 Ýkjur
 Þversögn

Heimildir

 Jakob Benediktsson (1983). Hugtök og heiti í bókmenntafræði. Bókmenntafræðistofnun Háskóla Íslands.

Tengt efni 
 Ritstíll

Mælskufræði
Ritstíll

ru:Фигура (риторика)
Hæð manna

Hæð manna er lengdin frá iljum að hvirfli standandi manns.

Meðalhæð um allan heim 

Meðalhæð fyrir hvort kyn er mjög mismunandi, þar sem karlmenn eru að meðaltali hærri en konur. Konur ná fyrr sinni hæstu hæð en karlar, því kynþroski þeirra gerist fyrr. Menn hætta að stækka á langveginn þegar að löngu beinin hætta að lengjast sem gerist þegar vaxtarlína beinana lokast. Þessar vaxtalínur eru uppspreta vaxtar og lokunin á sér stað í lok kynþroskaskeiðsins.

Stærsti lifandi maður heims er Tyrkinn Sultan Kösen sem mælist 2,51 metrar að hæð. Stærsti lifandi maður nútímans var Robert Persing Wadlow frá Illinois, Bandaríkjunum sem mældist 2,72 metrar. Stærsta kona heims er Yao Defen frá Kína sem mælist 2,33 metrar að hæð. Stærsta lifandi kona nútímans var Zeng Jinlian frá Hunan, Kína sem mældist 2,48 metrar að hæð.

Hlekkir 

 Lengri listi yfir meðalhæð manna í hinum ýmsu löndum á hinni ensku Wikipedíu

Heimildir 
a = Cavelaars et al 2000*
á = Empas news (vefsíðan í kóresku),  Students' Physical Development(Height) by Province (korea)	
b = kurabe.net**  -The karube link is dead, and should therefore be removed-
c = 'Fitting the Task to the Man'
d = Netherlands Central Bureau for Statistics, 2000
e = Eurostats Statistical Yearbook 2004
é = Ministry of Education, Republic of China (Taiwan) Chinese character 
f = Statistics Norway 2006 
g = ABS How Australians Measure Up 1995 data
h = Leiden University Medical Centre 1997
i = Mean Body Weight, Height, and Body Mass Index 1960-2002
j = Canadian Fitness and Lifestyle Research Institute 
k = (page 60) Size and Shape of New Zealanders: NZ Norms for Anthropometric Data 1993**** 
l = Statistics Sweden
m = (Male)(Female) (Japan)2005  Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology (Japan)
m² = Official Statistics by Ministry of Health, Labour and WelfareJapan character
n = UFIH (French Union of Clothing Industries) 2006
o = Sigma Dos Statistics 2003
p = National Public Health Institute(Finnland
q = Dynamique de l'evolution humaine 2005
r = Sex and gender differences in secular trend of body size and frame indices of Lithuanians. Tutkuviene J.
s = ISTAT, 1980 Birth Cohorts. 
u = Committee  for determining the eligibility of young men for military service.
v = National statistics, 2001  (website in Chinese)
x = Health Survey for England 2004 
y = Vall d'Hebron Hospital pediatric study about 18 years old Spaniards, dated in 2004 and other values metioned in the article below.
z = study made between the years 1980-2000) 
þ = Icelandic boys       Girls 

Mannfræði
Katalónía

Katalónía (Katalónska: Catalunya, oksítanska: Catalonha) er sjálfstjórnarsvæði á Spáni. Íbúafjöldi er um 7,5 milljónir (2016). Höfuðborgin er Barselóna. Katalónía skiptist í 4 héruð: Barselóna-hérað,  Girona-hérað, Lleida-hérað og Tarragona-hérað.

Tenglar 
 Um Katalóníu; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1929
 Íslensk-katalónsk orðabók

Tilvísanir 

Spænsk sjálfstjórnarsvæði

Katalónía
Santos

Santos er borg í Brasilíu með yfir 434 þúsund íbúa (2020). Borgin er staðsett mestegnis á eyjunni São Vicente og er 31 km frá stórborginni São Paulo. Í borginni er kaffisafn og minnisvarði um knattspyrnu. Höfnin í Santos er sú stærsta í Suður-Ameríku.

Þekktir íbúar 
 Neymar, knattspyrnumaður
 Pelé, knattspyrnumaður
 Gylmar dos Santos Neves, knattspyrnumaður og tvöfaldur heimsmeistari
 Osvaldo Moles, (1913-1967) blaðamaður

Borgir í Brasilíu
1303

Árið 1303 (MCCCIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Álfur úr Króki og Bárður Högnason, sendimenn Hákonar háleggs Noregskonungs, komu til landsins og áttu þeir að stefna utan íslenskum höfðingjum. Undirtektir urðu dræmar.

Fædd

Dáin
 * 15. mars - Þorlákur Narfason lögsögumaður á Kolbeinsstöðum.

Erlendis 
 24. febrúar - Orrustan við Roslin í Fyrsta skoska sjálfstæðisstríðinu.
 20. apríl - Háskólinn í Róm stofnaður af Bónifasíusi VIII páfa.
 27. október - Benedikt XI varð páfi.
 Skotland féll að mestu í hendur Játvarði 1. Englandskonungi.
 Kristófer Danaprins, síðar Kristófer 2., varð hertogi Eistlands.

Fædd
 Heilög Birgitta frá Svíþjóð (d. 1373).

Dáin
 11. október - Bónifasíus VIII páfi.
 Beatrice af Kastilíu, Portúgalsdrottning, seinni kona Alfons 3. (f. 1242).
1303
1301-1310
1346

Árið 1346 (MCCCXLVI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Ormur Ásláksson Hólabiskup kom aftur til Íslands frá Noregi og brotnaði skip hans við Melrakkasléttu en biskup bjargaðist.
 Holti Þorgrímsson varð hirðstjóri á Íslandi.
 Bessastaðir urðu aðsetur hirðstjóra.
 Jón Þorsteinsson varð lögmaður sunnan og austan.
 Grímur Þorsteinsson varð lögmaður norðan og vestan.

Fædd

Dáin

Erlendis 

 Vor - Svarti dauði barst frá Asíu til Krímskaga og breiddist þaðan út um Evrópu á næstu árum.
 1. júlí - Karl 4. af Lúxemborg varð keisari hins Heilaga rómverska ríkis.
 11. júlí - Hundrað ára stríðið: Játvarður 3. Englandskonungur gerði innrás í Frakkland.
 26. ágúst - Orrustan við Crécy. Englendingar unnu sigur á Frökkum. Fallbyssur notaðar í fyrsta sinn í bardaga.
 7. október - Orrustan við Nevilles Cross í Skotlandi. Englendingar handtóku Davíð 2. Skotakonung og höfðu hann í haldi í 11 ár.
 Valdimar atterdag seldi Þýsku riddurunum Eistland.

Fædd

Dáin
 26. ágúst - Jóhann blindi af Lúxemborg, féll í orrustunni við Crécy (f. 1296).

1346
1341-1350
1351

Árið 1351 (MCCCLI í rómverskum tölum)

Atburðir 

 10. ágúst - Arngrímur Brandsson vígður ábóti í Þingeyraklaustri.
 Gyrðir Ívarsson Skálholtsbiskup og Ormur Ásláksson Hólabiskup komu til landsins. Gyrðir hafði verið vígður ári áður en Ormur hafði dvalið í Noregi í fjögur ár og var einn fárra kirkjuhöfðingja sem lifðu af þegar Svartidauði gekk þar yfir.
 Bóndinn á Fáskrúðarbakka var dæmdur fyrir veiðiþjófnað í Straumfjarðará, en Helgafellsklaustur átti annan veiðirétt þar. Var honum gert að greiða níu kýrverð.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 1. maí - Zürich gekk í Svissneska ríkjasambandið.
 Tyrkir fóru í fyrsta sinn yfir Dardanellasund inn í Evrópu.

Fædd
 1. nóvember - Leópold 3. Austurríkishertogi (d. 1386).
 Gian Galeazzo Visconti, fyrsti hertoginn af Mílanó (d. 1402).

Dáin

1351
1351-1360
1352

Árið 1352 (MCCCLII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Gyrðir Ívarsson endurreisti Ágústínusarreglu í Viðeyjarklaustri, sem hafði verið aðsetur Benediktsmunka frá 1344, og vígði Bjarna Auðunarson sem ábóta.
 Þórður Egilsson varð lögmaður sunnan og austan.
 Þórður Bergþórsson varð príor í Möðruvallaklaustri.
 Ásgrímur Jónsson varð ábóti í Helgafellsklaustri.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 18. desember - Innósentíus VI (Étienne Aubert) varð páfi.
 Tyrkir fara yfir Bosporussund og inn á Balkanskagann.

Fædd
 Vytautas hinn mikli, stórhertogi af Litháen (d. 1430).

Dáin
 6. desember - Klemens VI páfi (f. 1291).

1352
1351-1360