alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Al anon

Al-anon samtökin eru alþjóðleg 12 spora samtök fyrir ættingja og vini alkóhólista og nátengd AA-samtökunum. Í samtökunum er félögum gefið tækifæri til að deila reynslu sinni sem og að hjálpa til með að styrkja og hjálpa öðrum meðlimum að reyna að leysa vandamál sín.

Hugmyndafræði 
Al-Anon starfar eftir þeirri hugmynd að alkóhólismi sé fjölskyldusjúkdómur og að aðstandendur verði oft jafn veikir við það að lifa með alkahólistanum og þrói með sér það sem kallað er meðvirkni og þurfi því sjálfir á því að halda að byggja sig upp, rétt eins og alkahólistinn sjálfur, og það með því að losna við meðvirkni sína.

Aðferðafræði 
Tilgangur Al-Anon er því að hjálpa fjölskyldum alkóhólista að byggja upp einstaklingana sem mynda fjölskylduna með reynslusporunum 12.

Á sama hátt og önnur 12 spora samtök, eins og AA-samtökin sem dæmi, eru Al-Anon ekki tengd neinum trúarhópum né trúarbrögðum, stjórnmálaskoðunum, félagasamtökum og/eða stofnunum. Jafnframt taka samtökin ekki þátt í deilum, þau styðja ekki né eru í andstöðu við nokkurn málsstað. Al-Anon byggja ekki á félagsgjöldum heldur eru þau fjárhagslega sjálfstæð og byggja á frjálsum samskotum á félagsfundum.

Samtökin eru grundvölluð af þremur stoðum líkt og AA samtökin. Þau eru reynslusporin, erfðavenjur og þjónustuhugtök. Í merki samtakanna eru þessar 3 stoðir, en þær merkja hvert horn.

Alþjóðastofnanir
Slysavarnafélagið Landsbjörg

Slysavarnafélagið Landsbjörg eru landssamtök björgunarsveita og slysavarnadeilda á Íslandi. Samtökin urðu til 2. október árið 1999 við sameiningu Slysavarnafélags Íslands og Landsbjargar - landssambands björgunarsveita. Aðilar að sambandinu eru 99 björgunarsveitir, 70 slysavarnadeildir og 50 unglingadeildir.

Slysavarnafélagið Landsbjörg rekur skrifstofu að Skógarhlíð 14. Slysavarnafélagið Landsbjörg á og rekur Slysavarnaskóla sjómanna, sem hefur aðsetur um borð í skólaskipinu Sæbjörgu.

Fjöldi björgunarsveita slysavarnafélagsins eru meðlimir í Íslensku alþjóðabjörgunarsveitinni. Slysavarnarfélagið sjálft stýrir aðgerðum alþjóðabjörgunarsveitarinnar frá skrifstofu sinni.

Tenglar
 Vefur Landsbjargar

Íslenskar björgunarsveitir
Stofnað 1999
Landsbjörg, landssamtök björgunarsveita

Landsbjörg, landssamtök björgunarsveita voru landssamtök hjálparsveita og flugbjörgunarsveita sem urðu til við sameiningu Landssambands hjálparsveita skáta og Landssambands flugbjörgunarsveita 28. september 1991. Formaður samtakanna var kjörinn Ólafur Proppé. Nokkrar deilur spunnust milli Slysavarnafélags Íslands og nýju samtakanna vegna einkunnarinnar „landssamtök björgunarsveita“ þar sem innan Slysavarnafélagsins voru þá 94 björgunarsveitir en innan landssamtakanna aðeins 28 samkvæmt Slysavarnafélaginu.

Árið 1999 sameinuðust Slysavarnafélag Íslands og Landsbjörg og urðu Slysavarnafélagið Landsbjörg.

Íslenskar björgunarsveitir
Hallgrímur Þorsteinsson

Hallgrímur Þorsteinsson f. 17. mars 1776, d. 4. ágúst 1816 var prestur á Hrauni og Steinsstöðum í Öxnadal.

Hallgrímur fæddist í Garði í Aðaldal og voru foreldrar hans þau Þorsteinn Hallgrímsson prestur, síðar í Stærra Árskógi, og fyrri kona hans Jórunn Lárusdóttir Scheving. Hallgrímur lærði í Hólaskóla og lauk stúdentsprófi þaðan 11. maí 1799. Þótti hann halda góða prófræðu og útskrifaðist með einkunn betri en í meðallagi.

Hallgrímur vígðist aðstoðarprestur til séra Jóns Þorlákssonar á Bægisá vorið 1803. Hann þótti dável gefinn, ásjálegur maður og söngmaður góður. Hallgrímur var einn fjögurra bræðra sem allir voru prestar við Eyjafjörð á fyrstu áratugum 19. aldar, þeir voru auk hans sr. Kristján Þorsteinsson prestur víða m.a. á Tjörn, sr. Stefán Þorsteinsson á Völlum og sr. Baldvin Þorsteinsson á Upsum.

Kona sr. Hallgríms var Rannveig Jónasdóttir frá Hvassafelli. Þau bjuggu á Hrauni í Öxnadal 1803 - 1809 en frá 1809 á Steinsstöðum. Börn þeirra voru Þorsteinn, bóndi á Hvassafelli, Rannveig, húsmóðir á Steinsstöðum, Jónas, náttúrufræðingur og skáld og Anna Margrét á Steinsstöðum. Séra Hallgrímur drukknaði í Hraunsvatni sumarið 1816, fertugur að aldri.

Íslenskir prestar
Urtönd

Urtönd (fræðiheiti: Anas crecca) er minnst anda hérlendis. Höfuð og háls steggsins eru rauðbrúnn en aftur frá augum ganga grænir geirar um vanga, bryddaðir gulu. Bringan er mógul en flikrótt af ljósari fjaðrajöðrum. Búkur er af öðru leyti ljósgrár nema undir gumpur svartur með gulum blettum á hvorri hlið niður af brúnu stéli. Kollan er mógulflikrótt. Svo speglar beggja kynja grængljáandi, bryddaðir ljósum, en ofan þeirra ber kollan ljósa bekki sem verða áberandi á þöndum vængjum. Við þetta einkenni bætast hjá steggnum rákir, hvítar og svartar, milli vængja og baks. Stél beggja kynja tiltölulega löng og fleyglaga. Goggur beggja kynja er blágrár með dökkri nögl. Fætur eru gráir. Urtönd er lágfleygur fugl, flýgur hratt. 

Eggin geta náð tugi. Varpstöðvar eru með lækjum og tjörnum, jafnt á heiðum sem láglendi. Hreiður er óvandað, klætt fjörðum og dúni. Urtönd er meira á ferli um kvöld og nætur en daga. Hún dylst tíðum og sést því ekki eins oft og aðrar endur.

Yfir vetrarmánuðina 
Á Íslandi eru urtendur algengar á Ölfusá yfir vetrarmánuðina. Þær sjást oft á grynningunum. Meðfram bökkum Ölfusár vestan við kirkjugarðinn sjást þær oft enda lítið um mannaferðir á þeim slóðum. Þar sækja þær í heitar lindir sem eru íslausar allann veturinn. 

Fjöldi urtanda er mjög mismunandi eftir árum. Urtendur eru veiddar til matar en í litlu mæli.

Æti 
Jurtir og smádýr.

Tenglar 
 Endur (Náttúrufræðistofa Kópavogs)

Tilvísanir 

Andaætt
Fæðingarfræði

Fæðingarfræði er sérgrein innan læknisfræði og ljósmóðurfræði sem lýtur að umönnun og eftirliti kvenna og barna þeirra á meðgöngu, í fæðingunni og eftir fæðingu. Þeir sem sinna fæðingarfræðum eru annars vegar kvensjúkdóma- og fæðingarlæknar, sem taka ákvarðanir um og annast inngrip og aðgerðir á meðgöngu og í fæðingu, og hins vegar ljósmæður, sem sinna fræðslu og venjubundnu eftirliti á meðgöngu og annast stuðning við eðlilegt ferli fæðingar og umönnun móður og barns eftir fæðingu.

Tengt efni 

 Meðganga
 Sorturák
 Þungun

 *
Ólétta
Katyn-fjöldamorðin

Katyn-fjöldamorðin fóru fram í apríl 1940 í Katyn skógi, 19 km vestur af Smolensk í Sovétríkjunum þegar Rússar myrtu 22.000 pólska herforingja, lögreglumenn, menntamenn auk annarra að fyrirskipun Jósefs Stalíns í því skyni að afhöfða pólska herinn. Það var ekki fyrr en 1990, sem sovésk yfirvöld játuðu, að þarna hefði sovéska leynilögreglan verið blóðug upp fyrir axlir.

Saga Póllands
Saga Sovétríkjanna
Seinni heimsstyrjöldin
1940
Katyn

Katyn (rússneska: Каты́нь; pólska: Katyń ['katɨnʲ]) er þorp (selo) í Smolenskfylki í Rússlandi.

Tengt efni 
 Katyn-fjöldamorðin

Þorp í Rússlandi
Bjór (nagdýr)

sjá aðgreiningarsíðu fyrir aðrar merkingar orðsins: bjór
Bjórar (eða bifrar) (fræðiheiti: Castoridae) er ættkvísl nagdýra (Castor) sem lifir í ám og vötnum og byggir þar stíflur. Skinn bjóranna eru mikið notuð í loðfeldi. Bjórar hafa sundfit á afturfótunum. 

Nagdýr
Sigurður Kristófer Pétursson

Sigurður Kristófer Pétursson (9. júlí 1882 – 19. ágúst 1925) var sjálfmenntaður fræðimaður og þýðandi, en hann þýddi t.d. Hávamál Indíalands: Bhagavad-Gíta. Hann var mikill málamaður, las norðurlandamálin öll, og talaði og ritaði dönsku. Ensku og þýsku nam hann svo vel að hann gat lesið vísindarit á þeim málum, og talaði esperanto og orti á því máli. Sigurður Kristófer er þekktastur fyrir bók sína: Hrynjandi íslenskrar tungu, en hún útskýrir með mjög sérstökum hætti hvernig skrifa má fallegra óbundið íslenskt mál. Sigurður Nordal las handritið yfir og benti á margt sem betur mátti fara. 

Þegar Sigurður Kristófer var 14 vetra varð hann holdsveikur. Tveimur vetrum síðar, árið 1898, tók Laugarnesspítali til starfa. Fékk hann þá vist þar og var hann einn af fyrstu sjúklingum sem þangað fluttust. Dvaldist hann þar til dauðadags. Sjúkdómur hans var hin svonefnda slétta holdsveiki. Ekki varð séð að hún ágerðist hið minnsta seinni árin. Það sem mest þjáði hann var meltingarsjúkdómur, en ekki holdsveiki. Sjúkdómur þessi ágerðist meir og meir, þar til hann var skorinn upp haustið 1923. Batnaði þá nokkuð um hríð, en síðan sótti í sama horf. Síðasta haust sitt var hann sárlasinn. Vann hann þá sem ákafast að bók sinni Hrynjandi íslenskrar tungu, og undi sér engrar hvíldar. 

Sumir töldu að Sigurður ætti skilið doktorsnafnbót fyrir kenningu sína en hann svaraði því til að sér nægði sá titill, sem ekki yrði af sér tekinn: Sjúklingur í Laugarnesspítala.

Eitt og annað 
 Um Sigurð er nokkuð fjallað í Sögu hugsunar minnar eftir Brynjúlf Jónsson frá Minna Núpi, m.a. er birt þar í viðauka sendibréf frá Sigurði til Brynjúlfs, sjá bls. 100 - 104. Bréfið er ritdómur Sigurðar um bók Brynjúlfs.
 Í Sálmabók Þjóðkirkjunnar er einn sálmur eftir Sigurð nr. 402, Drottinn vakir, drottinn vakir daga' og nætur yfir þér.

Tilvísanir

Tenglar 
 Um vetrarsólhvörf – (Hugleiðing um Sigurð Kristófer Pétursson); grein eftir Óskar Aðalstein skáld
 Sigurður Kristófer Pétursson. – Eimreiðin, 2. Hefti (01.04.1925), bls. 147-154 

Íslenskir þýðendur
Glasgow (bygging)

Glasgow var hús sem stóð við Vesturgötu (5A). Það var stærsta hús á Íslandi þegar kaupmaðurinn P.L. Henderson lét byggja húsið árið 1862 og líka þegar það brann til kaldra kola, 18. apríl 1903. Þrjátíu manns bjuggu í húsinu þegar eldurinn kom upp, og bjargaðist það allt óskaddað út. Enska konsúlatið var til húsa í Glasgow og sjö smiðir höfðu þar verkstæði. Vindaverksmiðja var í húsinu og þar kom eldurinn upp. Bærinn Vigfúsarkot, sem stóð vestan, brann einnig. Nú stendur þar elliheimili.  

P.L. Henderson, sem hafði keypt Höltersbæjarlóð, fékk leyfi til að reisa stórhýsi á lóðinni. Þetta var Glasgow-verslunin, eign firmans Henderson, Anderson & Co og var J. Jonassen verslunarstjóri. Glasgow-verslunin varð gjaldþrota árið 1862 og var allur búðarvarningur seldur á uppboði. Egill Egilsson kaupmaður eignaðist Glasgow árið 1872. Í húsinu var stór salur, sem rúmaði 200 manns í sæti og voru þar haldnar samkomur. 

Þar starfaði sjómannaklúbburinn þar sem oft voru haldnir fyrirlestrar um ýmis efni til fróðleiks almenningi. Ennfremur var salurinn notaður fyrir fundarhöld og sjónleiki. Þar stóð Þorlákur Ó. Johnson fyrir fyrstu málverkasýningunni á Íslandi árið 1879 og sýndi þar eftirprentanir af myndum eftir erlenda málara, en aldamótaárið var þar fyrsta málverkasýning íslensks málara: Þórarins B. Þorlákssonar. 

Síðar var húsinu breytt og mun herbergjum hafa verið fjölgað. Í brunabótavirðingu frá 1883 eru þar talin 18 herbergi og þrjú eldhús auk sölubúðar og 14 árum síðar voru herbergin orðin 40 samtals. Einar Benediktsson skáld keypti eignina 1896 og tveim árum síðar lét hann reisa hús á norðausturhluta lóðarinnar (Vesturgata 5). Það stendur enn á horni Vesturgötu og Aðalstrætis.

Tenglar 
 Þegar Glasgow brann; grein í Morgunblaðinu 1994
 Glasgow; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1980

Byggingar í Reykjavík
Veggjalús

Veggjalús (fræðiheiti: Cimex lectularius) er skortíta af sníkjutítnaætt. Veggjalús er blóðsuga í húsum, heldur sig mikið til í rúmum fólks og sýgur blóð þess á nóttunni. Ekki má rugla veggjalúsinni saman við veggjatítluna.

Tenglar 
 Mannelsk og blóðþyrst; grein í Morgunblaðinu 1989 
 

Skordýr

it:Cimicidae
1096

Árið 1096 (MXCVI í rómverskum tölum)

Atburðir 

 Tíundarlög sett.

Fædd

Dáin 

1096
1091-1100
Snjóbíll

Snjóbíll (eða snjóbifreið) er bíll á skriðbeltum, og er sérstaklega gerður til að aka  á snjó. Fyrsti snjóbíllinn á Íslandi var nefndur Gusi og var í eigu Guðmundar Jónssonar (1909-1985). Hann kom hingað til lands árið 1950.

Tilvísanir 

 
Farartæki
Grófin

Grófin var kriki sem gekk inn í sandfjöru sem spannaði frá ósi Lækjarins, fyrir neðan Arnarhól og vestur fyrir, þar sem nú er húsið Vesturgata 4. Svæðið hvarf síðar undir hafnaruppfyllingu, og svo var tekið að byggja þar, en það er þetta svæði sem í daglegu tali nefnist Grófin.

Tilvísanir

Tenglar 
 Kaupmenn í Grófinni; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1948
 Uppgötvun í Grófinni
 Byggt meðfram Tryggvagötu; af mbl.is
 Það gerðist í Grófinni; grein í Morgunblaðinu 1984 

Miðborg Reykjavíkur
Ódáðahraun

Ódáðahraun er víðáttumikið hraunflæmi í Suður-Þingeyjarsýslu, norðan Vatnajökuls, milli Skjálfandafljóts og Jökulsár á Fjöllum. Norðurmörkin eru skilgreind á mismunandi hátt. Sumir vilja draga þau frá austri til vesturs sunnan við Bláfjall og Sellandafjall, aðrir telja að það nái norður undir Mývatnssveit og að Hringveginum um Mývatnsöræfi, enn aðrir vilja teygja það allt norður að Þeistareykjum. Ódáðahraun er stærsti samfelldi hraunfláki Íslands, um 4400 km² (ef miðað er við fyrst nefndu skilgreininguna). Það er samsett úr fjöldamörgum einstökum hraunum, bæði dyngjuhraunum og hraunum frá sprungum og gígaröðum. Elstu hraunin eru 10-12 þúsund ára en þau yngstu eru frá eldgosinu í Holuhrauni 2014-15. Upp úr hraunaflákum Ódáðahrauns rísa fjöll og fjallaklasar svo sem Herðubreið, Upptyppingar og Dyngjufjöll.

Ekki er vitað hvenær svæðið fékk þetta sitt nafn en það kemur fyrst fyrir í rituðum heimildum í Undur Íslands sem Gísli biskup Oddsson skrifaði á 17. öld. Nafnið er augljóslega tengt útilegumannatrú enda töldu menn á fyrri öldum að í hrauninu leyndust fjölbyggðir og frjósamir útilegumannadalir.

Tenglar
 NAT.IS - Norðurferðir : Ódáðahraun 
 Bréf úr Ódáðahrauni; grein í Ísafold 1884
 Þorvaldur T horoddsen, Ódáðahraun, Andvari, 1. Tölublað (01.01.1885), Blaðsíða 20
  Jón Gauti Jónsson,Ódáðahraunsvegur hinn forni, Árbók Hins íslenzka fornleifafélags,  (01.01.1979), Blaðsíða 129

Suður-Þingeyjarsýsla
Hálendi Íslands
Hraun á Íslandi
Vatnajökulsþjóðgarður
Peter Schmeichel

Peter Bolestaw Schmeichel (fæddur 18. nóvember 1963) er danskur markmaður í knattspyrnu. Faðir hans var danskur en móðir pólsk. Schmeichel lék lengi vel með Manchester United en fór frá liðinu til Sporting CP en síðar til Aston Villa. Hann lagði skóna á hilluna árið 2003. Sonur hans, Kasper Schmeichel leikur með Leicester City, sem aðalmarkmaður.

Danskir knattspyrnumenn
Laugahlíð

Laugahlíð í Svarfaðardal er hlíðin fyrir sunnan og ofan Tjörn. Þar eru volgar laugar en vatn frá þeim hefur verið notað í Sundskála Svarfdæla sem vígður var 1929.  Laugarnar raða sér í stórum dráttum á línu sem liggur norður-suður í hlíðinni. Heitustu volgrurnar eru tæplega 30°C. Laugasteinn er stór stakur steinn við laugarnar ofan við Sundskálann.

Neðan undir hlíðinni er bærinn Tjarnargarðshorn. Bæjarins er getið í Sturlungu. Á 20. öld var nafni hans breytt í Laugahlíð en upp úr aldamótum 2000 var nafnið aftur fært í sitt gamla horf. Á síðustu áratugum hafa allmörg hús risið í landi Tjarnargarðshorns svo nú er þar kominn snotur þéttbýliskjarni sem einu nafni nefnist Laugahlíð.

Nöfn húsa í Laugahlíð:
 Tjarnargarðshorn
 Laugasteinn
 Laugabrekka
 Laugaból
 Laugagerði
 Laugalækur
 Gullbrekka
 Jörfatún

Dalvíkurbyggð
Svarfaðardalur
Retro Stefson

Retro Stefson er íslensk hljómsveit. Retro Stefson var stofnuð í byrjun ársins 2006 og hefur starfað í ýmsum myndum síðan. Árið 2008 kom fyrsta breiðskífa sveitarinnar, Montaña, út. Þá lék hljómsveitin á Iceland Airwaves 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011 og síðast 2012. Frægir eru Frostrokk tónleikarnir árið 2006 þar sem Retro Stefson gerði allt vitlaust ásamt hljómsveitum eins og UMTBS, Underdrive en í þeirri hljómsveit var Stefán Finnbogason, nú meðlimur í hljómsveitinni Sykur), Spooky Jetson og The Unknown.

Meðlimir 
 Unnsteinn Manuel Stefánsson - Gítar og söngur
 Logi Pedro Stefánsson - Bassi
 Þórður Jörundsson - Gítar
 Jon Ingvi Seljeseth - Píanó
 Gylfi Sigurðsson - Trommur
 Þorbjörg Roach Gunnarsdóttir - Hljóðgervill
 Haraldur Ari Stefánsson - Slagverk og söngur
 Sveinbjörn Thorarensen

Tenglar 
 Heimasíða 
                                               

Íslenskar hljómsveitir
Gæsahúð

Gæsahúð kallast litlar bólur á húð manna, rétt við hárrótina sem verða til þegar viðkomandi er kalt, eða finnur fyrir ótta eða sterkri tilfinningalegri upplifun.

Gæsahúð kemur þegar smáir vöðvar við hárrótina sem heita arrectores pilorum herpast saman svo hárið standi upp.

Tenglar 
 
 
 

Þekjukerfið
Viðbrögð
Kormáks saga

Kormáks saga er ein af Íslendingasögunum sem segir frá íslenska skáldinu Kormáki Ögmundarsyni og ást hans Steingerði.

 style="font-size:80%;"

Blaðsíða 1 íslensku:
Haraldur konungur hinn hárfagri réð fyrir Noregi þá er saga sjá gerðist. Í þann tíma var sá höfðingi í ríkinu er Kormákur hét, víkverskur að ætt, ríkur og kynstór. Hann var hinn mesti garpur og hafði verið með Haraldi konungi í mörgum orustum. 

Blaðsíða 1 á latínu:
Haraldus rex Pulchricomus regni Norvegici sceptra tenebat, cum in historia isthac memoranda gererentur. 
Erat in rego eo tempore magnas, nomine Kormakus, e Vikia oriundus, dives atqve generosus, 
item vir fortissimus, qui unacum Haraldo rege variis pugnis interfuerat. 

Blaðsíða 1 á ensku:
Harald Fairhair was king of Norway when this tale begins. There was a chief in the kingdom in those days and his name was Cormac; one of the Vik-folk by kindred, a great man of high birth. He was the mightiest of champions, and had been with King Harald in many battles.

Blaðsíða 1 á sænsku:
När konung Harald hårfager härskade öfver Norge, var där i riket en höfding, som hette Kormak. Han stammade från Viken och var en mäktig man af ädel ätt. En ansenlig kämpe var han äfven, och han hade följt konung Harald i många strider. 

 style="font-size:80%;"

Hann átti son er Ögmundur hét. Hann var hinn efnilegasti maður, snemma mikill og sterkur. Þegar er hann hafði aldur og þroska lagðist hann í víking á sumrum en var með konungi á vetrum. Hann aflaði sér góðs orðs og mikils fjár. 

Filium habuit Ögmundum, optimae spei juvenem, mature jam magnum fortemqve. Mox ubi per ætatem et vires licuit, æstate quivis piraticæ vacavit, hyemibus apud regem commoratus. Bonam famam ingentesqve opes sibi conciliavit.

He had a son called Ogmund, a very hopeful lad; big and sturdy even as a child; who when he was grown of age and come to his full strength, took to sea-roving in summer and served in the king's household in winter. So he earned for himself a good name and great riches.

Kormak hade en son, som hette Ögmund. Tidigt blef denne stor och stark. Sä snart han hade åldern och krafterna inne, drog han om sommartiden ut i viking. Men under vintrarne uppehöll han sig hos konung Harald. Han förvärfvade sig godt rykte och stor rikedom.

Viðbótar lesning 
 Einar Ól. Sveinsson (1939). Íslenzk fornrit VIII -  saga. Reykjavík: Hið íslenzka fornritafélag.
 Hollander, Lee M. (1949). The Sagas of Kormák and The Sworn Brothers. Princeton: Princeton University Press.
 Viðar Hreinsson (1997). The Complete Sagas of Icelanders - Volume I. Reykjavík: Leifur Eiríksson Publishing. ISBN 9979-9293-1-6.

Neðanmálsgreinar

Tenglar 
 Allur textinn að Kormáks sögu á Íslensku
 Allur textinn og þýðingar yfir á ensku 
 Öll ljóð Kormáks 
 Gömul þýðing sögunnar yfir á ensku 
 Fræðigrein um fyrstu tíu erindi sögunnar
 Kormáks saga (á latínu: Kormaks saga sive Kormaki Oegmundi filii vita eða „Kormaks saga eða líf Kormáks Ögmundarson“) á latínu og íslensku á Google Books
  Russell Poole, "Composition Transmission Performance: The First Ten lausavísur in Kormáks saga," Alvíssmál 7 (1997): 37–60.

Íslendingasögur
Gerjun

Gerjun (áður kallað gerð eða gangur) er samheiti yfir nokkrar leiðir til loftfirrtra orkuefnaskipta þar sem orka er unnin úr sykrungum („kolvetnum“) með myndun efna á borð við alkóhól og lífrænar sýrur. Orðið er einkum notað um slík efnaskipti meðal örvera, þó svo plöntur geti einnig stundað sambærileg efnaskipti. Einnig er mjólkursýrumyndun í vöðvafrumum samsvarandi ferli og mjólkursýrugerjun margra baktería. Gerjun er mikið notuð í matvælaiðnaði og líftækni, einkum alkohól- og mjólkursýrumyndandi gerjun.

Orkuheimtur gerjunar eru að miklum mun lægri en öndunar, og skýrist það af því að orkunám verður eingöngu í sykurrofsferlinu, en orkuvinnslukerfi sítrónsýruhringsins og rafeindaflutningskeðjunnar nýtast hvorug við gerjun.

Gerjunarferli 
All nokkurn fjölda efnaskiptaferla má flokka undir gerjun. Meðal þeirra helstu má nefna:
 Alkohólmyndandi gerjun (etanólgerjun), þar sem gersveppir umbreyta sykrungum í etanól og koldíoxíð. Þetta ferli er hagnýtt við brauðgerð og annan gerbakstur, svo og við framleiðslu áfengra drykkja, svo sem víns, bjórs og annarra öldrykkja.
 Mjólkursýrumyndandi gerjun (mjólkursýrugerjun), þar sem sykrungum er umbreytt mjólkursýru. Mikill fjöldi gerjaðra matvæla er gerjaður (sýrður) með mjólkursýrugerjun svokallaðra mjólkursýrubaktería. Meðal dæma má nefna jógúrt og aðrar sýrðrar mjólkurafurðir, súrkál, og ýmsar gerjaðar pylsur og kæfur. Súrhey myndast einnig fyrir tilstilli mjólkursýrugerjunar.
 Própíónsýrumyndandi gerjun, sem nýtist til dæmis við gerjun Emmentaler osts.
 Malólaktíska gerjun, þar sem ákveðnar mjólkursýrubakteríur umbreyta eplasýru í mjólkursýru. Þetta ferli kemur við sögu í þroskun víns.
 Metanmyndandi gerjun, þar sem sykrungum er umbreytt í metan. Niðrubrot tormeltra sykrufjölliða á borð við sellulósa á sér stað í meltingarfærum dýra fyrir tilstilli metanmyndandi fyrna. Þetta er einkum mikilvægt fyrir jórturdýr og önnur dýr sem lifa að mestu á trefjaríku fóðri.
 Maurasýrumyndandi gerjun
 2,3-bútandíólmyndandi gerjun
 Smjörsýrumyndandi gerjun

Heimildir 

Matvælafræði
Lífefnafræði
Líftækni
Nafnfræði

Nafnfræði er fræðigrein sem fæst við rannsóknir á orðsifjum, uppruna og merkingu nafna- þá einkum sérnafna. Örnefnafræði er undirgrein nafnfræðinnar sem er fræðigrein sem fæst við örnefni en mannanafnfræði (en) fjallar um mannanöfn.

Tengt efni 
 Mannanafnanefnd
 Orðsifjafræði

 *
Nafnavenjur
Þjóðfræði