alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Skapti Skaptason

Skapti Skaptason (1. júlí 1805 - 14. ágúst 1869) var smáskammtalæknir og tómthúsmaður í Reykjavík. Skapti fæddist á Sandi í Kjós en foreldrar hans fluttu þangað frá Seltjarnarnesi þegar bær þeirra eyddist í Básendaflóðinu. Þau fluttu svo til Reykjavíkur og bjuggu í Götuhúsum. og ólst Skapti þar upp. Skapti og fyrri kona hans Guðný bjuggu í Stöðlakoti þar til þau reistu sér bæ um 1840 sem kallaður var Skaptabær en sá bær stóð í Bakarabrekkunni milli Ingólfsstrætis og Skólavörðustígs, sunnan megin. 
Skapti vann við járnsmíðar, sótti sjóinn og stundaði lækningar og var stundum titlaður aðstoðarmaður landlæknis. Hann naut álits fyrir lækningar eins og sjá má í þessu bréfi sem Jón Hjaltalín læknir skrifar til Jóns Sigurðssonar og birtust í Nýjum Félagsritum árið 1853:

„Mér var sagt í Reykjavík, að Skapti Skaptason léti fólk fyrir austan fjall drekka ölkelduvatn nokkuð frá Ölkelduhálsi fyrir ofan Reykjakot; ég sendi þá boð eptir Skapta, og töluðum við saman um þennan hlut hjá Jósep Skaptasyni, og kom okkur báðum saman um, Skapti talaði bæði greinilega og skynsamlega um þetta efni. Skapti sagði mér, að á Ölkelduhálsi væri ein góð Ölkelda og hefði hann látið ýmsa fyrir austan fjall drekka vatnið úr henni sem læknismeðal; hann kvaðst jafnan hafa látið fólk byrja með lítinn skamt af vatninu í senn, en þá lét hann drekka meira þegar frammí sótti og menn voru farnir að venjast við það. Hann talaði eins greinilega og skilmerkilega um allt, sem þetta áhrærði, svo að báðum okkur læknunum fannst um, hversu nærgætnislega hann skýrði frá ymsum hlutum þetta efni áhrærandi.“ 

Seinni kona Skapta var Þórdís Eyjólfsdóttir og lést hún árið 1867 en þá voru þrjú  börn hennar og Skapta kornung. Þá kom Guðrún Klængsdóttir sem var syskinabarn við Þórdísi sem ráðskona á heimilið. Skapti dó stuttu seinna og þá fluttist móðir Þórdísar einnig á heimilið. Guðrún var ömmusystir Halldór Laxness og bjó síðar í Melkoti. Melkot og klukka sem þar var er sögusvið og leikmunur í Brekkukotsannál. Klukkan kemur úr búi Skapta Skaptasonar og Þórdísar.  Klukkan er núna á Gljúfrasteini.

Heimild
 Fréttabréf Ættfræðifélagsins - 1. tölublað (01.02.2014)

Tilvísanir
Chandrika Kumaratunga

Chandrika Kumaratunga (f. 29. júní 1945) er srílanskur stjórnmálamaður. Hún var forsætisráðherra Srí Lanka árið 1994 og síðan forseti Srí Lanka frá 1994 til 2005. Kumaratunga er dóttir tveggja fyrrum forsætisráðherra Srí Lanka; Solomons og Sirimavo Bandaranaike. Hún er eina konan sem hefur verið forseti landsins og var leiðtogi srílanska Frelsisflokksins frá 1994 til 2006.

Æviágrip 
Chandrika Kumaratunga nam við klausturskóla Heilagrar Birgittu í Kólombó og síðan við Akvínasarháskólann í borginni. Hún gekk síðan í Sciences Po í París og í Aix-en-Provence. Hún hóf síðan doktorsnám við skólann École pratique des hautes études í París á árunum 1968 til 1970. Þegar Kumaratunga sneri aftur til Srí Lanka árið 1972 hóf hún ekki strax bein afskipti af stjórnmálum en tók þó við ýmsum stöðum hjá ríkisstjórninni. Hún var framkvæmdastjóri nefndar sem fjallaði um landeignarumbætur á árunum 1972 til 1976 og varð síðan forseti Janawasa-nefndarinnar, sem sá um skipulagningu samyrkjubúa, frá 1976 til 1977. Frá 1976 til 1979 var hún jafnframt meðlimur í sérfræðingaráði Matvæla- og landbúnaðarstofnunar Sameinuðu þjóðanna

Á námsárum sínum í Frakklandi fékk Kumaratunga reynslu af pólitískri blaðamennsku sem starfsmaður hjá blaðinu Le Monde. Eftir heimkomuna til Srí Lanka varð hún ritstjóri dagblaðsins Dinakara Sinhala frá 1977 til 1985.

Einkahagir 
Chandrika giftist kvikmyndastjörnunni og stjórnmálamanninum Vijaya Kumaratunga árið 1978 en hann var myrtur tíu árum síðar þann 16. febrúar árið 1988, beint fyrir framan Chandriku og börn þeirra, sem þá voru fimm og sjö ára. Morðinginn var úr marxíska öfgahópnum Janatha Vimukthi Peramuna.

Dóttir þeirra, Yasodhara Kumaratunga (f. 1980), nam við Corpus Christi-skólann við Cambridge, við Læknisfræðiskóla Heilags Georgs og við Lundúnaháskóla, og gerðist læknir. Hún giftist Roger Walker, læknisfræðiráðgjafa í Dorset. 

Sonur þeirra, Vimukthi Kumaratunga (f. 1982), nam við Bristol-háskóla og gerðist dýralæknir.

Stjórnmálaferill

Valdataka 
Eftir morðið á eiginmanni sínum flúði Chandrika Kumaratunga í tvö ár til London. Hún hóf þátttöku í stjórnmálum eftir heimkomuna til Srí Lanka og var kjörin forsætisráðherra Vesturhéraðs Srí Lanka. 

Eftir þingkosningar í ágúst árið 1994 var Kumaratunga útnefnd forsætiráðherra Srí Lanka. Hún var kjörin forseti landsins síðar sama ár með  62,2 % atkvæða. Hún útnefndi móður sína, Sirimavo Bandaranaike, til að taka við af sér í embætti forsætisráðherra.

Hún var endurkjörin þann 21. desember árið 1999 til annars sex ára kjörtímabils með 51,12 % atkvæða gegn Ranil Wickremesinga úr Sameinaða þjóðernisflokknum og tólf öðrum frambjóðendum. Árið 2005 tók forsætisráðherrann Mahinda Rajapakse við af henni á forsetastól eftir að hafa unnið 50,33 % atkvæða í forsetakosningum.

Að liðinni forsetatíð 
Í forsetakosningum Srí Lanka árið 2010 lýsti Kumaratunga yfir stuðningi við frambjóðandann Sarath Fonseka, sem bað ósigur.

Tilvísanir

Forsetar Srí Lanka
Forsætisráðherrar Srí Lanka
María Guðrúnardóttir Ágústsdóttir

María Guðrúnar Ágústsdóttir er prestur í Fossvogsprestakalli með aðstöðu í Grensáskirkju. Hún vígðist til prestsþjónustu í Dómkirkjunni í Reykjavík 3. janúar 1993 og starfaði þar til 1996. Næstu árin vann María við þýðingar og námskrárgerð fyrir Biskupsstofu ásamt því að sinna prestsþjónustu í afleysingum í Háteigskirkju og sem sjúkrahúsprestur á Landspítalanum við Hringbraut. Í nóvember 2000 var María sett inn í embætti héraðsprest í Reykjavíkurprófastsdæmi vestra með aðstöðu og þjónustu við söfnuð prófasts í Hallgrímskirkju. Veturinn 2012-2013 hafði María vistaskipti við verkefnisstjóra á fræðslu- og þjónustusviði Biskupsstofu. Í apríl 2015 flutti prófastsskrifsstofan í Háteigskirkju og þar með héraðsprestembættið. Veturinn 2016-2017 hafði María vistaskipti við prófast og gengdi embætti prest við Háteigskirkju. Frá september 2017 þjónaði María Grensásprestakalli í leyfi sóknarprests. Þann 1. október 2019 var hún skipuð prestur í sameinuðu prestakalli Bústaða- og Grensássókna, Fossvogsprestakalli.

María hefur gengt margvíslegum trúnaðar- og félagsstörfum á kirkjulegum vettvangi. Hún var formaður Nýrrar dögunar, samtaka um sorg og sorgarviðbrögð, á árunum 2000-2003, og hefur verið formaður Samstarfsnefndar kristinna trúfélaga á Íslandi frá árinu 2001, auk sjálfboðastarfa fyrir Alþjóðlegan bænadag kvenna á Íslandi frá árinu 1993-2019, svo nokkuð sé nefnt. Fjölmargar greinar og prédikanir Maríu hafa birst í tímaritum, dagblöðum og á netinu.

Í nóvember 2016 varði María doktorsrannsókn sína frá Háskóla Íslands á sviði samstæðilegrar guðfræði (trúfræði). Rannsóknin skoðar tengsl á milli kristinna trúfélaga út frá eigindlegri aðferðafræði. María lauk embættisprófi í guðfræði frá Háskóla Íslands haustið 1992 og prófi frá sama skóla í uppeldis- og kennslufræði vorið 1994. María er fædd á Egilsstöðum 20. febrúar 1968 og er fimm barna móðir. Foreldrar hennar eru Guðrún Lára Ásgeirsdóttir (f. 1940) og séra Ágúst M. Sigurðsson (1938-2010).

íslenskir prestar
Öskjuhlíðarskóli

Öskjuhlíðarskóli er sérskóli og hóf fyrst starfsemi haustið 1975 og leysti þar með af hólmi Höfðaskóla sem hafði starfað frá árinu 1961. Skólinn var stofnaður með það hlutverk að komast til móts við þarfir nemenda sem voru í Höfðaskóla en hann þótti ekki nógu góður. Til að svara margbreytilegu þörfum var starfsfólkið mjög menntað og þá sérstaklega í sérkennslufræðum. Auk þess störfuðu við skólann þroskaþjálfar, leikskólakennarar, stuðningsfulltrúar, sálfræðingar og félagsráðgjafar  Árið 2011 tilkynnti Reykjavíkurborg að Öskjuhlíðarskóli og Safamýraskóli myndu sameinast og nýr sérskóli stofnaður. Haustið 2011 hóf Klettaskóli störf í sama húsnæði og Öskjuhlíðarskóli hafði áður verið. Þegar skólarnir tveir sameinuðust voru 80 nemendur í Öskjuhlíðaskóla og 10 í Safamýraskóla.. Skólaárið 2013-2014 voru 109 nemendur sem stunduðu nám í Klettaskóla.

Tilvísanir 

Sérskólar á Íslandi
Sérskóli

Sérskóli er sérhæfður skóli á grunnskólastigi og tekur á móti nemendum sem eru talin þurfa sérúrræði. Sérskólar eru í boði þegar þarfir og hagir einstaklinga eru ekki uppfylltar innan veggja almennra grunnskóla. Nemendur sérskóla þurfa oft sérstakan stuðning í námi þar sem þeir eiga yfirleitt í erfiðleikum með lærdóm vegna fötlunar, félagslegra eða tilfinningalegra erfiðleika. Dæmi um sérþarfir sem nemendur lifa með eru langtímabundin veikindi, þroskahömlun, leshömlun og geðröskun. Í sérskólum starfa fagaðilar eins og sérkennarar, þroskaþjálfar, náms- og starfsráðgjafar. Markmið sérskóla er að veita nemendum jöfn tækifæri til náms og virkrar þáttöku. Þeir eiga rétt á að fá fjölbreytt nám innan um hvetjandi námsumhverfi í samræmi við þarfir og styrkleika til að tryggja áframhaldandi þroska á líkamlegri og andlegri getu.

Á Íslandi byrjaði menntun fatlaðra barna inni á stofnunum og var sú fyrsta sett á laggirnar árið 1930 undir nafninu Sólheimar í Grímsnesi. Stofnandi Sólheima hét Sesselja Sigmundsdóttir og var fyrsti Íslendingurinn sem sérhæfði sig í aðhlynningu þroskaskertra. Fleiri stofnanir áttu eftir að verða reistar á næstu áratugum vegna mikils úrræðaleysis í samfélaginu. Kennarar í almennum grunnskólum gáfust fljótlega upp á að leiðbeina börnum með fatlanir og þá voru þessar stofnanir eina úrlausnin. Á þessum tíma voru foreldrar oft sterklega hvattir til að setja börnin sín inn á þessar stofnanir og hafa sem minnst afskipti af þeim. Það var ekki fyrr enn upp úr miðri 20. öld að viðhorf fóru að taka umskiptum. Fyrsti sérskóli landsins hét Höfðaskóli og var komið á fót árið 1961. Starfsemi Höfðaskóla var seinna meir lögð niður og Öskjuhlíðaskóli var stofnaður til að fylla í skarðið. Hann starfaði til ársins 2011 þegar Klettaskóli tók við ummönnun barna með fatlanir.

Árið 2020 störfuðu þrír sérskólar á höfuðborgarsvæðinu og eru þeir Arnarskóli, Klettaskóli og Brúarskóli. Þá er Arnarskóli sjálfstætt starfandi og sjálfseignarstofnun á meðan Klettaskóli og Brúarskóli eru í eigu Reykjavíkurborgar. Af þessum þremur er Arnarskóli sá nýjasti þar sem hann var stofnaður árið 2017.

Tilvísanir
Safamýrarskóli

Safamýrarskóli var sérskóli í Reykjavík stofnaður árið 1982 og starfaði til ársins 2011 þegar hann sameinaðist Öskjuhlíðarskóla (nú Klettaskóli) Sameining var samþykkt af Menntaráði Reykjavíkur og var ástæðan sú að báðir skólarnir höfðu verið stofnaðir með aðra nemendahópa í huga. Þar af leiðandi var þörfum þáverandi nemenda ekki fullnægt.

Tilvísanir 

Stofnað 1982
Lagt niður 2011
Íslenskir grunnskólar
Lýðræðislegi framfaraflokkurinn

Lýðræðislegi framfaraflokkurinn er stjórnmálaflokkur á Taívan. Flokkurinn er annar af tveimur stærstu flokkum landsins ásamt kínverska þjóðernisflokknum Kuomintang. Ólíkt Kuomintang styður Lýðræðislegi framfaraflokkurinn ekki samruna Taívans við meginland Kína, þar sem Alþýðulýðveldið Kína fer með völd, heldur styður hann stofnun sjálfstæðs lýðveldis og viðurkenningu á sérstöku þjóðerni Taívana. Um þessar mundir er Lýðræðislegi framfaraflokkurinn með meirihluta á löggjafarþingi Taívans og núverandi forseti Taívans, Tsai Ing-wen, er meðlimur í flokknum. Tsai er annar forseti Taívans úr Lýðræðislega framfaraflokknum.

Flokkurinn rekur uppruna sinn til breiðfylkingar stjórnarandstöðuhópa sem mynduðu bandalag gegn flokksræði Kuomintangs á Taívan á níunda áratugnum. Miðað við Kuomintang er flokkurinn í dag talinn vinstri- eða miðvinstrisinnaður í félags- og efnahagsmálum og er þekktur fyrir áherslu á vernd mannréttinda og á andkommúnisma.

Fyrsti forseti Taívans úr Lýðræðislega framfaraflokknum var Chen Shui-bian, sem var kjörinn forseti árið 2000 og rauf þannig áratuga langa stjórnartíð Kuomintang. Fyrir framboð sitt hafði hann þó mildað nokkuð afstöðu sína og fallið frá stefnunni um aðdráttarlausan aðskilnað frá meginlandi Kína.

Tilvísanir

Taívanskir stjórnmálaflokkar
David Herman

David Herman (f. 20. febrúar 1967) er bandarískur leikari.

Tenglar
 

Bandarískir leikarar
Sundmannakláði

Sundmannakláði eða  cercarial dermatitis eru ofnæmisviðbrögð  í húð manna sem hafa sýkst af sundlirfum fuglablóðagða. Lirfur ná að smjúga í gegnum húðina og myndast kláðabóla eftir hverja lirfu sem nær að smjúga í gegnum húðina. Sundmannakláði er algengur í ferskvatni og í sjávarvistkerfum um allan heim. Þessi sýking virðist ekki hafa varanleg áhrif á fólk og eru gefin ofnæmislyf við einkennum.

Sundmannakláði á Íslandi
Fimm tegundir slíkra sundlirfa hafa fundist á Íslandi. Þær lifa allar á lirfustigi í vatnabobba en fullorðnar í andfuglum. Síðsumars 2003 fengu þúsundir baðgesta í Landmannalaugum sundmannakláða. Sundmannakláði hefur einnig komið fram hjá þeim sem vaðið hafa í tjörninni Sýkið fyrir neðan Deildartunguhver og Botnsvatni við Húsavík.
Sundmannakláði var fyrst staðfestur á Íslandi 1997  en þá fengu börn kláðabólur eftir að hafa vaðið í tjörn Fjölskyldugarðsins í Laugardal.

Heimildir
 Karl Skírnisson, Um fuglablóðögður og sundmannakláða, Náttúrufræðingurinn - 1.-4. hefti (01.03.2010)
 Sundmannakláði í Landmannalaugum,Læknablaðið 2005; 91 bls. 729-369
 Sundmannakláði staðfestur á Íslandi, Læknablaðið : fylgirit - 37. fylgirit (01.12.1998)
 Karl Skírnisson og Libusa Kolarova, Stafar mönnum hætta af lirfum fuglablóðagða?, Læknablaðið 2002

Tengill
 Mjög óþægilegur kláði en með öllu hættulaus, Morgunblaðið - 174. tölublað (06.08.1998) 

Ofnæmi
Fuglablóðagða

Fuglablóðagða er sníkjudýr af ættinni Schistosomatidae sem tilheyra flatormum (Digenea). Lífsferill þeirra er flókinn og er vatnasnigill millihýsill en fugl lokahýsill.
Á fullorðinstigi lifa fuglablóðögður inn í bláæðum fugla annað hvort við aftasta hluta meltingarvegar (iðraögður) eða í nefholi (nasaögður). Á lirfustigi er dýrið bifhærð lirfa (miracidia) sem borar sig inn í vatnasnigill og umbreytist í móðurgróhirslu sem framleiða mikið af dótturgróhirslum en í þeim verða til sundlirfur (ceracaria). Sundlirfurnar geta synt í einn til tvo daga og leitað um fugl sem er lokahýsill og komist inn í hann og umbreytast þá í ormlaga flökkustig (schistosomulae). Flatormurinn þroskast svo á nokkrum vikum í kynþroska blóðögðu.

Heimildir
 Karl Skírnisson, Um fuglablóðögður og sundmannakláða, Náttúrufræðingurinn - 1.-4. hefti (01.03.2010)

sníkjudýr
Fuglablóðögður

Fuglablóðögður (Schistosomatidae) eða blóðögður eru sníkjuormar með flókinn lífsferil. Á  fullorðinsstigi   lifa þeir í blóðrás spendýra, fugla og krókódíla en sem lirfur í sniglum, oftast fersvatnssniglum.
Blóðögður sem lifa í fólki geta valdið alvarlegum sjúkdómum. Blóðögður spendýra tilheyra ættkvíslinni Schistotoma en fuglablóðögður eru flokkaðar í nokkrar ættkvíslir. Stærst þeirra er Trichobilharzia og eru tegundir innan hennar algengar í vatnafuglum eins og öndum, gæsum og álftum.

Tengill
Fuglablóðögður og sundmannakláði - Keldur

Tengt efni
 Fuglablóðagða
 Blóðögðuveiki

Sníkjudýr
Selormur

Selormur (fræðiheiti Pseudoterranova decipiens) eða þorskormur eru hringormur sem eru sníkjudýr í selum og fiskum. Lokahýslar selorms eru selir. Selormslirfur eru ljósbrúnar og um 2-4 sm langar. Ormurinn finnst oft upprúllaður í fiskholdi í bandvefshylki sem fiskar mynda til að einangra sníkjudýrið.

Heimildir
 
 Pseudoterranova decipiens

Sníkjudýr
Þráðormar
Fiskar
Selir
Hvalormur

Hvalormur eða síldarormur (fræðiheiti Anisakis simplex) er  hringormur sem eru sníkjudýr í hvölum og fiskum. Hvalormur getur valdið bráðaofnæmi og er Ansakiasis sýking sem stafar af hvalormi en fyrsta tilvik slíkrar sýkingar kom fram í Hollandi 1955 hjá fólki sem hafði borðað hráa síld. Hvalormur (einnig kallaður síldarormur) heldur sig mest í innyflum og þunnildum fisksins en getur farið í fiskflök ef fiskur er ekki slægður strax. Hvalormur er afar harðger og þolir seltu og hita en drepst við mikinn hita og einnig drepast lirfur ef síld er fryst í tvo sólarhringa fyrir verkun. 
Fyrsti millihýsill hvalorms er krabbadýr eins og ljósáta  sem síðan er étin af uppsjávarfiskum. Stærri ránfiskar éta uppsjávarfiskana og þeir eru síðan étnir af hvölum. Hvalormslirfa finnst oftast í þunnildum og við gotrauf.

Heimildir
 Erlingur Hauksson, Hringormar 
  Anasakis, hrár sannleikur um hráan fisk, Morgunblaðið (28.04.1989)

Sníkjudýr
Þráðormar
Hringormar

Hringormar er safnheiti yfir þráðorma sem lifa í fiski. Einkenni hringorma er hringrás þeirra milli dýra í sjó. Þeir sýkja dýr (hýsla) og taka sér bólfestu í þeim og berast á milli hýsla frá minna dýri að stærra dýri sem étur minni dýr með hringormi. Þannig berast hringormar frá örlitlum krabbadýrum til fiska og þaðan yfir í ránfiska, sjófugla, seli og hvali. Hringormar hafa hamskipti á þessari leið og þroskast frá einu lirfustigi í annað. Þau dýr sem bera sníkjudýrið með sér eru kölluð millihýslar en þau dýr sem bera með sér hringorma á kynþroskastigi og á stað þar sem æxlun fer fram kallast lokahýslar. Lokahýslar hringorma eru ránfiskar, sjófuglar, selir og hvalir.

Á Íslandsmiðum eru hringormategundirnar selormur (Pseudoterranova decipiens) og hvalormur (Anisakis simplex) vandamál í fiskvinnslu og eru þeir hreinsaðir úr fiskflökum. Hringormar eru algengir hjá fiskum eins og keilu og þorski en minna  hjá ýsu vegna mismunandi fæðuvals. Þorskur fer um mikið hafsvæði og getur orðið 15-20 ára og þá verið með mikið af hringormum.

Heimildir
 Erlingur Hauksson, Hringormar 
 Erlingur Hauksson o.fl. Sníkjuorðmar og fæða fisks, skarfs og sels, Hafrannsóknastofnun, Fjölrit nr. 115, Reykjavík 2005
 Measures, L.N., 2014, Anisakiosis and pseudoterranovosis: Reston, Va., U.S. Geological Survey Circular 1393, 34 p., http://dx.doi.org/10.3133/cir1393
Harðar saga og Hólmverja

Harðar saga og Hólmverja er skógarmannasaga eða útlagasaga sem talin er rituð snemma á 14. öld og er varðveitt í skinnhandriti. Harðarsaga var fyrst prentuð á Hólum 1756. 

Sagan gerist í Hvalfirði. Í sögunni er sagt frá fóstbræðrunum Herði og Geir sem fara í útlegð í Geirshólma undan þyrilsnesi. Þar gerðu þeir strandhögg um sveitir en bændur ginntu þá í land í Þyrilsnesi og drápu. Helga Jarlsdóttir kona Harðar og tveir synir hennar syntu í land að ósum Bláskeggsár  og klifu upp í Helguskarð á Þyrli og fóru þaðan yfir í Skorradal.

Harðar saga og Hólmverja í bókmenntum og listum
Sagan hefur verið yrkisefni skálda og er til eftirfarandi rímur byggðar á sögunni:
 Harðar rímur og Hólmverja eftir Árna Böðvarsson ortar 1764, 16 erindi
 Harðar rímur og Hólmverja eftir Magnús Magnússon í Magnússkógum ortar 1803, 17 erindi
 Harðar rímur og Hólmverja eftir Sigurð Óla Sigurðsson, 12 erindi
 Rímur af Herði Hólmverjakappa og Helgu Jarlsdóttur konu hans eftir Símon Dalaskáld ortar 1951, 353 erindi

Davíð Stefánsson orti kvæði um Helgu Jarlsdóttur (23 erindi). Kristín Steinsdóttir samdi barna- og unglingabókina Vítahringur Helgusona en byggir á Harðar sögu.

Tenglar
 Fælum ekki nemendur frá fornsögum - Harðar saga og Hólmverka til kennslu í grunnáföngum framhaldsskóla (Fríða Proppé, M.Paed. ritgerð 2009)
 Harðar saga og Hólmverja (Snerpuútgáfan)
 Harðar saga og Hólmverja (Rafbókavefurinn - sagan á epub formi)
 Blæbrigði Upplestrar (kvæði Davíðs Stefánssonar Helga Jarlsdóttir), Morgunblaðið - 280. tölublað (11.12.1985)

Íslendingasögur
Málbjörg

Málbjörg er félag um stam á Íslandi og var stofnað árið 1991. Í félaginu er skráðir fólk sem stamar, aðstandendur og talmeinafræðingar. Málbjörg hefur það markmið að ýta undir umræðu um stam í samfélaginu og sinna fólki sem stamar með því að veita vettvang fyrir sjálfshjálp. Til að ná þessu fram hvetur Málbjörg foreldra til að leita til talmeinafræðinga sem úrræði fyrir börn með stam. Ásamt því er fólk með stam hvatt til að tjá sig meira og þar með gera stam sýnilegra í samfélaginu. Ofan á þetta hefur félagið haldið fræðslu um stam fyrir alla sem óska eftir því t.d. í skólum, leikskólum, á Lionsfundum og Rotaryfundum svo eitthvað sé nefnt.

Tilvísanir 
Íslensk félagasamtök
stofnað 1991
Tríkínur

Tríkínur eru sníkjuþráðormar sem lifa í mönnum og dýrum. Aðeins ein tegund Trichinella spiralis var þekkt fram til ársins 1972 en síðar hefur komið í ljós að tegundir eru mun fleiri. Lirfur  koma úr hráu kjöti eða hræjum. Faraldrar hafa komið upp vegna neyslu á svína- og hrossakjöti.  Tríkínur eru ekki landlægar á Íslandi en þó er sérstök Norðurslóðategund Trichina nativa algeng í hvítabjörnum og heimskautaref á Grænlandi og Svalbarða og hefur borist alla vega þrisvar hingað til lands með hvítabjörnum.
Tríkínur valda sjúkdómnum tríkínuveiki (trichinosis), áður þýtt sem purkormasótt.

Heimildir
 Karl Skírnisson, Um líffræði tríkína og fjarveru þeirra á Íslandi, Náttúrufræðingurinn 83 (3-4) bls. 143-149, 2013
 Karl Skírnisson, Um tríkínur (Trichinella spp.) og leit að þeim á Íslandi  (veggspjald)

Tenglar
 Kjötið sagt vera frá Spáni en sníkjudýrið hefur aldrei fundist í íslenskum svínum, Bændablaðið - 24. tölublað (18.12.2014)
 trichinella.org 

Sníkjudýr
The Stooges

The Stooges, einnig þekkt sem Iggy and the Stooges var bandarísk rokkhljómsveit sem stofnuð var í Ann Arbor, Michigan árið 1967. Sveitin spilaði hráan stíl af rokki og var þekkt fyrir líflega og villta sviðsframkonu söngvarans, Iggy Pop. Eftir 2 plötur  leystist hljómsveitin stuttlega upp árið 1970 en kom aftur árið 1971 með nýja liðskipan og starfaði til 1974. Bandið kom aftur saman árið 2003 og starfaði til 2016 en þá höfðu nokkrir meðlimir látist. 

The Stooges er talin til frum-pönks og hafði áhrif ýmis pönk og þungarokksbönd. Meðlimirnir fengu viðurkenningu í The Rock and Roll Hall of Fame árið 2010.

Meðlimir

Síðasta liðskipan
Iggy Pop – söngur (1967–1971, 1972–1974, 2003–2016)
James Williamson – gítar (1970–1971, 1972–1974, 2009–2016)
Mike Watt – bassi (2003–2016)
Toby Dammit – trommur og ásláttur (2011–2016)

Fyrrum meðlimir
Scott Asheton – trommur (1967–1971, 1972–1974, 2003–2014; dó 2014)
Ron Asheton  – gítar (1967–1971, 2003–2009), bassi (1972–1974; dó 2009)
Dave Alexander  – bassi (1967–1970; died 1975)
Steve Mackay – saxófónn (1970, 2003–2015; dó 2015)
Bill Cheatham  – gítar (1970; dó í 1990s)
Zeke Zettner  – bassi (1970; dó 1973)
Jimmy Recca – bassi  (1971)
Bob Sheff – hljómborð (1973)
Scott Thurston – hljómborð (1973–1974; 2010, 2013 sem gestur)
Tornado Turner – gítar (1973)

Plötur
The Stooges (1969)
Fun House (1970)
Raw Power (1973)
The Weirdness (2007)
Ready to Die (2013)

Bandarískar hljómsveitir
Stofnað 1967
Iggy Pop

Iggy Pop, fæddur James Newell Osterberg Jr. 21. apríl, 1947, er bandarískur tónlistarmaður. Iggy hóf ferilinn með ýmsum skólahljómsveitum og spilaði trommur. Hann tók listamannanafnið sitt Iggy úr hljómsveit sinni Iguanas.

Síðar, 1967, stofnaði hann The Stooges sem spiluðu hrátt rokk og var Iggy þekktur fyrir óhefðbundna, óútreiknanlega og villta framkomu á tónleikum. Hann kom fram oftast ber að ofan. Iggy hafði áður hrifist af framkomu Jim Morrison í The Doors á tónleikum. Eftir að The Stooges leystist upp hóf Iggy Pop sólóferil og féll David Bowie til að vinna með sér að fyrstu sólóplötunum. 

Meðal þekktra laga hans eru "Lust for Life" og "The Passenger". Iggy er stundum kallaður guðfaðir pönksins. Hann spilaði á All Tomorrows Parties-hátíðinni á Íslandi árið 2015.

Sólóskífur
The Idiot (1977)
Lust for Life (1977)
New Values (1979)
Soldier (1980)
Party (1981)
Zombie Birdhouse (1982)
Blah-Blah-Blah (1986)
Instinct (1988)
Brick by Brick (1990)
American Caesar (1993)
Naughty Little Doggie (1996)
Avenue B (1999)
Beat 'Em Up (2001)
Skull Ring (2003)
Préliminaires (2009)
Après (2012)
Post Pop Depression (2016)
Free (2019)

Tilvísanir

Bandarískir tónlistarmenn
Fólk fætt árið 1947