Kosningar í Bandaríkjunum

Kosningar í Bandaríkjunum fara annars vegar á vettvangi alríkisstjórnarinnar og hins vegar á vettvangi ríkjanna sjálfra þar sem stjórnkerfi Bandaríkjanna er á tveimur sviðum og er kosningakerfið nokkuð flókið. Einu kosningarnar sem fara fram á vettvangi alríkisstjórnarinnar eru forsetakosningar, allar aðrar kosningar fara fram á vettvangi ríkjanna. Það er því ekki um eiginlegar þjóðaratkvæðagreiðslur að ræða, að undanskildum kosningum um forsetaembætti, heldur fara kosningar fram í hverju ríki fyrir sig, á sama degi. Ríkin hafa umsjón með kosningum, og reglur varðandi kosningar eru mismunandi milli ríkja. Ríkin hafa sjálfræði hvað viðkemur framkvæmd og reglugerðum um kosningar. 

Eitt einkenni á kosningum í Bandaríkjunum er það að kosið er um einstaklinga, flokkarnir gegna aukahlutverki. Annað einkenni á kosningum er fjöldi þeirra sem kosið er um, en áætlað er að á hverju ári sé um gervöll Bandaríkin kosið í um 1 milljón embætta, sem dreifast um stjórnkerfið. Meðal embætta sem kosið er um eru dómarar, þingmenn, ríkisstjórar, löggæslumenn o.fl. Ennfremur kjósa Bandaríkjamenn mun oftar heldur en tíðkast í öðrum lýðræðisríkjum.

Fyrirkomulag kosninga 
Flestar kosningar fara fram á ártölum með sléttri endatölu, en sumar ríkja – og bæjarstjórnakosningar fara þó fram á oddatöluárum. 
Forsetakosningar fara fram á fjögurra ára fresti, en þá er kosið bæði um forseta og varaforseta. Á tveggja ára fresti er kosið til fulltrúadeild Bandaríkjaþings, og er þá kosið um öll 435 sætin. Kosningar til öldungadeild Bandaríkjaþings fara fram á tveggja ára fresti, en þingmenn eru þó kosnir til 6 ára í senn, því er einungis kosið um 1/3 hluta öldungadeildarþingmanna í hverjum kosningum. Ennfremur geta ríki ákveðið að boða til kosninga til að fylla í skarð embættismanna,sem láta óvænt af störfum. 

Forseti Bandaríkjanna og varaforseti Bandaríkjanna eru kosnir í tveimur umferðum, forkosningum (enska: primary elections) og almennum kosningum (enska: general elections). Hið sama á við um önnur pólitísk embætti, almennt þegar kosið er til þeirra í Bandaríkjunum, fara fram forkosningar og almennar kosningar. Forkosningar eru haldnar á undan almennum kosningum, til þess að ákvarða frambjóðendur flokkanna. Sigurvegarar forkosninganna verða fulltrúar flokkanna í seinni umferð kosninganna. Almennu kosningarnar ákvarða hvaða frambjóðendur komast svo endanlega að. Í almennum kosningum geta menn boðið sig fram óháð flokkum, en þurfa að skila ákveðnum fjölda meðmælenda. Ennfremur hafa kjósendur í sumum ríkjum þann möguleika að skrifa inn nafn þess einstaklings sem þeir vilja styðja, þrátt fyrir að sá hafi hvorki verið frambjóðandi flokks, né skilað lista með meðmælendum. Af og til hljóta einstaklingar embætti með slíkum hætti. 

Kosningar snúast ekki einvörðungu um kosningu einstakra embætta, því stundum er kosið um opinber stefnumál og fá þá kjósendur tækifæri til þess að kjósa með eða á móti einhverju málefni. Dæmi um slíkt eru kosningar um hvort ríkið skuli taka lán fyrir fyrirhuguðum framkvæmdum eða um menntastefnu ríkis.

Ríkjakosningar 
Kosningar á vettvangi ríkja eru ákvarðaðar af stjórnarskrá ríkjanna (enska: state constitutions) og lögum þeirra . Þar sem þrískipting ríkisvaldsins er hvort tveggja á vettvangi alríkisstjórnarinnar og ríkjastjórna, er kosið á vettvangi ríkja til embætta á sviðum löggjafar – framkvæmda og dómsvalds. Kosið er um ríkisstjóra, þingmenn, dómara og fjöldann allan af öðrum embættum.

Bæjarstjórnarkosningar 
Á vettvangi bæjarstjórna er kosið til opinberra embætta, fyrir sýslur og borgir. Misjafnt er milli sýslna, hversu umfangsmiklar slíkar kosningar eru. Í sumum sýslum er t.a.m. kosið um lögreglustjóra, borgar- eða bæjarstjóra og jafnvel í skólastjórnir.

Kjörgengi 
Kjörgengi er ákvarðað af stjórnarskrá þar sem kveðið er á um að allir ríkisborgarar yfir 18 ára aldri hafa atkvæðisrétt. Konur fengu kosningarétt árið 1920. Það liggur í höndum ríkisþinghúsa (enska: state legislatures) að hafa eftirlit með kjörgengi kjósenda. Það er misjafnt eftir ríkjum, hvort fangar hafi kjörgengi; Einungis í Maine og Vermont mega fangar kjósa; 35 ríki fyrirmuna þeim sem eru á skilorði að kjósa og sex ríki svipta lífstíðafanga kjörgengi. Áætlað er að núverandi séu um 5,3 milljónir Bandaríkjamanna sem hafa verið sviptir kjörgengi vegna sakfellingar.

Kjörskráning 
Skráning á kjörskrá liggur í höndum kjósenda sjálfra. Í öllum ríkjum, að undanskildu, Norður-Dakota, þurfa kjósendur að skrá sig á kjörskrá til þess að vera heimilt að kjósa. Sex ríki heimila kjósendum að skrá sig á kjördag, flest önnur ríki gera kröfu um að kjósendur hafi skráð sig allt að 30 dögum fyrir kosningar. Árið 1993 var samþykkt The National Voter Registration Act of 1993, sem skyldaði stjórnvöld á ríkjastigi til þess að einfalda kjörskráningarferlið, í viðleitni þess að auka kjörsókn.

Utankjörfundaratkvæðagreiðsla 
Bandarískir ríkisborgarar sem eru staðsettir utan Bandaríkjanna á kjördegi geta kosið í utankjörfundaratkvæðagreiðslu, í alríkiskosningum. Kjósendur þurfa að senda inn beiðni um utankjörfundaratkvæðagreiðslu áður en kosningar eiga sér stað. Árið 1986 voru sett lög sem gerðu hermönnum staðsettum utan Bandaríkjanna, og fjölskyldum þeirra, kleift að kjósa í alríkis-, ríkja – og bæjarstjórnakosningum (enska: federal, state and local elections).

Kosningaþátttaka 
Kosningaþátttaka í Bandaríkjunum er almennt minni heldur en í sambærilegum lýðræðisríkjum. Yfir heildina hefur kosningaþátttaka verið um 50-55% kjörgengra manna. Til samanburðar, hefur kosningaþátttaka á Íslandi almennt verið um 90% kjörgengra manna. Ef litið er til fjölda skráðra kjósenda, þá er þátttaka á bilinu 85-90%, þannig að stærstur hluti þeirra sem skrá sig á kjörskrá taka þátt. Það eru ýmsir þættir sem hafa þarf í huga þegar litið er til lítillar kosningaþátttöku Bandaríkjamanna. Kosningar fara fram mun oftar en í flestum öðrum ríkjum, og einnig hefur það eitthvað að segja að í mörgum ríkjum þurfa kjósendur að skrá sig mánuði fyrir kosningar. Þá hefur það áhrif að kosningar eru ávallt á virkum degi, sem getur takmarkað þátttöku vinnandi manna.

Tæknilegt fyrirkomulag atkvæðagreiðslu 
Kosningavélar eru nauðsynlegar, bæði vegna þess að gríðarlegur fjöldi manna er á kjörskrá og vegna þess að í hverjum kosningum er verið að kjósa í fjöldann allan af embættum. Fyrirkomulagið er misjafnt eftir ríkjum, þar sem þau hafa nokkuð sjálfræði til þess að ákvarða hvernig fyrirkomulag atkvæðagreiðslunnar er. Algengar vélar eru skannar (enska: optical scan voting machine), þar sem kjósandi ýmist merkir við eða gatar við þann sem hann kýs, og skannar svo inn kosningaseðilinn. Einnig eru notaðar kosningatölvur, með snertiskjáum (enska: DRE voting machines) og svokallaðar „lever-machines“ þar sem kjósandi velur frambjóðendur eftir ákveðnu kerfi, og tekur svo í handfang sem merkir við þá aðila sem kjósandi hefur valið. 

Árið 2002 var samþykkt frumvarp, Help America Vote Act, sem ætlað var að betrumbæta fyrirkomulag atkvæðagreiðslu, sérstaklega vegna kosninganna árið 2000, en þá komu upp vandamál, vegna þess að kosningavélar gátu ekki lesið úr niðurstöðum kjörseðla. Því þurfti að handtelja fjölda atkvæða, en margir atkvæðaseðlar voru ógildir, vegna smáatriða, t.d. ef ekki tókst að gata kjörseðilinn alveg í gegn. Einnig var gagnrýnt hversu óskýr uppsetning kjörseðla var. Hin nýja lagasetning fól í sér að auknu fjármagni var veitt til ríkjanna svo unnt væri að skipta út óskilvirkum kosningavélum, þá helst til að skipta út „lever machines“ og gatakortavélum (enska: punch-card machine).

Listi 
 1788
 1789
 1790
 1791
 1792
 1793
 1794
 1795
 1796
 1797
 1798
 1799
 1800
 1801
 1802
 1803
 1804
 1805
 1806
 1807
 1808
 1809
 1810
 1811
 1812
 1813
 1814
 1815
 1816
 1817
 1818
 1819
 1820
 1821
 1822
 1823
 1824
 1825
 1826
 1827
 1828
 1829
 1830
 1831
 1832
 1833
 1834
 1835
 1836
 1837
 1838
 1839
 1840
 1841
 1842
 1843
 1844
 1845
 1846
 1847
 1848
 1849
 1850
 1851
 1852
 1853
 1854
 1855
 1856
 1857
 1858
 1859
 1860
 1861
 1862
 1863
 1864
 1865
 1866
 1867
 1868
 1869
 1870
 1871
 1872
 1873
 1874
 1875
 1876
 1877
 1878
 1879
 1880
 1881
 1882
 1883
 1884
 1885
 1886
 1887
 1888
 1889
 1890
 1891
 1892
 1893
 1894
 1895
 1896
 1897
 1898
 1899
 1900
 1901
 1902
 1903
 1904
 1905
 1906
 1907
 1908
 1909
 1910
 1911
 1912
 1913
 1914
 1915
 1916
 1917
 1918
 1919
 1920
 1921
 1922
 1923
 1924
 1925
 1926
 1927
 1928
 1929
 1930
 1931
 1932
 1933
 1934
 1935
 1936
 1937
 1938
 1939
 1940
 1941
 1942
 1943
 1944
 1945
 1946
 1947
 1948
 1949
 1950
 1951
 1952
 1953
 1954
 1955
 1956
 1957
 1958
 1959
 1960
 1961
 1962
 1963
 1964
 1965
 1966
 1967
 1968
 1969
 1970
 1971
 1972
 1973
 1974
 1975
 1976
 1977
 1978
 1979
 1980
 1981
 1982
 1983
 1984
 1985
 1986
 1987
 1988
 1989
 1990
 1991
 1992
 1993
 1994
 1995
 1996
 1997
 1998
 1999
 2000
 2001
 2002
 2003
 2004
 2005
 2006
 2007
 2008
 2009
 2010
 2011
 2012
 2013
 2014
 2015
 2016
 2017
 2018
 2019
 2020

Heimildir