alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Wrocław

Wrocław (['vrɔʦwaf], ; þýska Breslau; tékkneska Vratislav; latína Vratislavia) er fjórða stærsta borg Póllands og höfuðborg Neðri-Slesíu, íbúar voru um 641.000 árið 2020. Flatarmál borgarinnar er 293 ferkílómetrar. Hún liggur við ána Odru.

Borgin á sér meira en 1000 ára sögu og hefur verið hluti af konungsríkjunum af Póllandi, Bóhemíu, Ungverjalands, Habsborgara í Austurríki, Prússlands og Þýskalands. Eftir seinni heimsstyrjöld, (Potsdamráðstefnan) tóku Pólverjar við yfirráðum í borginni sem hafði verið hluti af Þýskalandi og Prússlandi síðustu 2 aldir.

Tenglar 
 www.wroclaw.pl

Borgir í Póllandi
Hansasambandið
Szczecin

Stettín (pólska: Szczecin, þýska: Stettin, latína: Stetinum) er 7. stærsta borg Póllands og höfuðborg sýslunnar Vestur-Pommern. Hún liggur við ána Odru. Íbúafjöldi borgarinnar árið 2014 var 408 þúsund. Næsti flugvöllur er í Goleniów (um 40 km frá miðborg Stettínar).

Ferðamannastaðir
 Pommern-hertogakastalinn í Szczecin (14. öldin) (pólska: Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie)
 Jakobsdómkirkjan (14. öldin)
 Szczecin-höfn (bátur á ánni Odra)
 Þjóðminjasafnið - Sjósafn
 Garðar: Park Żeromskiego, Park Kasprowicza, Park Leśny Głębokie, Park Leśny Arkoński
 Stöðuvatnið Jezioro Dąbie

Menning og vísindi
 Pommern-bókasafn í Stettín (pólska: Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica w Szczecinie, enska: The Pomeranian Library in Szczecin)
 Háskólinn í Stettín (pólska: Uniwersytet Szczeciński, enska: University of Szczecin)
 Pomeranian Medical University (pólska: Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie)
 Vestur-Pommern tækniháskólinn í Stettín (pólska: Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie, enska: West Pomeranian University of Technology)
 Siglingarháskólinn í Stettín (pólska: Akademia Morska w Szczecinie, enska: Maritime University of Szczecin)

Tenglar
 Stettín – heimasíða borgarinnar
 The Pomeranian Dukes' Castle in Szczecin
 The Pomeranian Library in Szczecin 
 Háskólinn í Szczecin 
 Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie
 Vestur-Pommern tækniháskólinn í Szczecin
 Maritime University of Szczecin

Szczecin
Borgir í Póllandi
Evrópsku kvikmyndaverðlaunin

Stofnað var til Evrópsku kvikmyndaverðlaunanna árið 1988 af Evrópsku kvikmyndaakademíunni.

Evrópsku kvikmyndaverðlaununum, sem kölluð voru Felixverðlaunin fram til ársins 1997, er ætlað að beina sjónum almennings að evrópskri kvikmyndagerð og að efla sjálfsmynd evrópskrar kvikmyndagerðar.

Eins og á Óskarsverðlaunahátíðinni í Bandaríkjunum, eru veitt verðlaun í ýmsum flokkum, t.d. fyrir besta leik karla og kvenna, bestu leikstjórn og bestu heimildamynd.

Eftirfarandi myndir hafa hlotið verðlaun í flokknum besta myndin:

Tengill 
 Vefsíða Evrópsku kvikmyndaverðlaunanna

Kvikmyndaverðlaun
Bless Lenín!

Bless Lenín! (frumtitill: Good bye, Lenin!) er þýsk tragíkómedía frá árinu 2003. Kvikmyndin vann til verðlauna á kvikmyndahátíðum um allan heim. Hún var meðal annars valin besta myndin við veitingu Evrópsku kvikmyndaverðlaunanna og hlaut meirihluta verðlauna á þýsku kvikmyndahátíðinni árið 2003. Hún var tilnefnd til BAFTA verðlaunanna í Bretlandi og Golden Globe verðlaunanna í Bandaríkjunum.

Söguþráður 
Myndin gerist í Austur-Berlín haustið 1989 og sumarið 1990. Christiane Kerner, móðir Alexanders Kerners, fær hjartaáfall og fellur í dauðadá skömmu fyrir fall Berlínarmúrsins. Hún vaknar á ný átta mánuðum síðar, en er mjög máttfarin og læknarnir ráðleggja börnum hennar tveimur að hlífa henni við öllu því sem gæti truflað hana eða valdið áhyggjum, til að koma í veg fyrir að hún fái annað hjartaáfall.
Christiane hafði verið ötull talsmaður sósíalismans, og í ljósi þess hefur sonur hennar áhyggjur af því að það verði henni ofviða að heyra frá falli múrsins, sameiningu Þýskalands og öllum breytingunum sem því fylgdu. Hann leggur sig því allan fram við að búa móður sinni umhverfi þar sem hann getur blekkt hana til að trúa því að ekkert hafi breyst.
Áður en yfir lýkur kemst móðirin þó að því að sonur hennar sé að blekkja hana, en til að særa hann ekki lætur hún hann ekki vita af því. Hún blekkir hann sem sagt til að trúa því að hann sé að blekkja hana.

Sagan leikur sér þannig með sannleika og blekkingu. Allar lygarnar eru þó vel meintar og til þess ætlaðar að vernda fjölskylduna, auðvelt er að sjá líkingu með hegðun fjölskyldunnar og ástandinu sem var í Austur-Þýskalandi sjálfu, en myndin beinir einnig sjónum að því hvernig staðið var að sameiningu ríkisins með hagsmuni Vestur-Þjóðverja að leiðarljósi, hvernig fyrsta reynsla Austur-Þjóðverja var af vestrinu og hvernig Vestur-Þjóðverjar og kannski fyrst og fremst vestur-þýsk stjórnvöld, litu niður á Austur-Þjóðverja sem hálfgert þriðja heims fólk og annars flokks. Myndin veltir einnig upp spurningum um þjóðerni, hvað það er sem sameinar fólk svo það geti kallað sig eina þjóð. Einnig er athyglinni beint að Austur-Þjóðverjunum sem sjá eftir veröldinni sem var á bak við járntjaldið, því sem kallað hefur verið ostalgía (Ost = þ. austur).

Tilvísanir

Tengt efni 
 IMDB.com

Grín
Þýskar kvikmyndir
Með fullri reisn

Með fullri reisn (enska: The Full Monty) er vinsæl bresk gamanmynd frá árinu 1997. Hún segir frá sex stáliðjuverkamönnum í Sheffield á Englandi, sem misst hafa vinnuna. Til að bæta úr fjárskorti ákveða þeir að setja upp nektardanssýningu í borginni.

Aðalleikarar eru Robert Carlyle, Mark Addy, William Snape, Steve Huison, Tom Wilkinson, Paul Barber, and Hugo Speer. Handritshöfundur myndarinnar er Simon Beaufoy og henni var leikstýrt af Peter Cattaneo.

Leikrit sem gert var eftir kvikmyndinni var sett á svið í Þjóðleikhúsinu leikárið 2002-2003.

Tenglar 
Síða Þjóðleikshússins um leikritið

Grín
Breskar kvikmyndir
Flóabardagi

Flóabardagi er eina sjóorrustan sem háð hefur verið við Ísland þar sem Íslendingar hafa skipað bæði lið. Bardaginn átti sér stað 25. júní 1244.

Þeir sem þarna börðust voru Þórður kakali Sighvatsson og Kolbeinn ungi Arnórsson. Þórður var með liðssafnað sem hann hafði dregið saman á Vestfjörðum og hafði 15 skip af ýmsum stærðum og gerðum og 210 menn eftir því sem segir í Sturlungu, en Kolbeinn ungi var með norðlenskt lið, hafði 20 skip og u.þ.b 600 menn. Þórður sigldi skipum sínum úr Trékyllisvík á Ströndum en mætti á miðjum Húnaflóa flota Kolbeins, sem hafði siglt úr Selvík á Skaga og ætlaði að taka land á Ströndum til að eltast við Þórð og hans menn og sló þegar í bardaga með liðunum.

Aðalvopnin voru grjót og eldibrandar auk þess sem menn reyndu að sigla skipunum hverju á annað til að sökkva þeim. Þrátt fyrir mikinn liðsmun tókst Þórði og mönnum hans lengi vel að hafa í fullu tré við menn Kolbeins. Þótt þeir þyrftu á endanum að leggja á flótta tókst Kolbeini ekki að elta þá uppi og var hann almennt talinn hafa beðið afhroð í bardaganum.  Kolbeinn fór síðan ránshendi um Strandir og tók eða eyðilagði öll skip og báta sem hann fann.

Bardagar á Íslandi
Sjóorrustur
Sturlungaöld
Internet Relay Chat

Internet Relay Chat (IRC, íslenskað með viðskeyttum greini sem Irkið eða irkið) er kerfi sem notað er til samskipta á rauntíma í gegnum Netið. Nafnið getur einnig átt við um þann netsamskiptastaðal sem notaður er. Hver notandi þarf forrit eða biðlara sem sér um samskipti við netþjón sem aftur sér um að skilaboð komast á réttan stað (stundum sér netþjóninn um meira, til dæmis geymir skilaboð ef þú ert ekki tengdur þegar einhver þarf að tala við þig). Stærstu samskiptanetin ernetu oftast samsett úr mörgum netþjónum og menn tengjast þá gjarnan þeim sem er manni næstur.Nokkur IRC-þjónanet eru til en á meðal þeirra má nefna DALnet, EFnet, IRCnet og Undernet en allir þeir sem vilja geta stofnað sinn eiginn IRC-þjón með frjálsum og ókeypis hugbúnaði. Notkun á irkinu nefnist að irka og notendur nefnast irkarar.

Þegar persóna tengist inn á IRC-þjón er hægt að láta IRC-þjóninn fá m.a. fullt nafn, tölvupóstfang og gælunafn en samskipti við aðrar persónur fara í gegnum gælunöfnin. Notendur eiga líka möguleika á því að hafa samskipti við aðra notendur í gegnum rásir en allar þeirra hafa ákveðið forskeyti eftir eðli þeirra. Skráaskipti eru einnig möguleg án milligöngu netþjónanna. Sérstakir stjórnendur eða oppar (dregið af enska orðinu op eða operator) fylgjast með spjallrásunum og en þeir geta til dæmis bannað notendur og hent þeim út.

Tengt efni 
 Félag íslenskra irkara

Tenglar 
 RFC 1459
 irc.stuff.is

Heimildir
Pierre de Fermat

Pierre de Fermat (17. ágúst 1601 – 2. janúar 1665) var franskur stærðfræðingur, sem einkum fékkst við talnafræði og er talinn einn af þeim merkustu á því sviði. Sagt er að hann hafi fæðst 17. ágúst 1601, samt er hann sagður 57 ára á legsteini sínum og dáinn 1665, svo að eitthvað passar ekki.

Prins áhugamannanna 
Fermat var áhugamaður í stærðfræði, en gerði samt ýmsar merkar uppgötvanir. Til dæmis uppgötvaði hann árið 1629 að fall á forminu f(x,y) = 0 samsvarar ferli í x-y fletinum. Þetta var fyrst gefið út í riti Descartes, Rúmfræðinni''', árið 1637. Hann gerði undirstöðuuppgötvanir á sviði örsmæðareiknings, sem Isaac Newton byggði á þegar hann þróaði deildunarreikning (sem hann kallaði fluxions). Hann var dómari í Toulouse og er jafnan kallaður Prins áhugamannanna af stærðfræðingum.

 Framlög til stærðfræðinnar 
Frægasta framlag Fermats til stærðfræðinnar er svokölluð síðasta regla Fermats. Hún tekur mið af Pýþagórasarreglu (a² + b² = c²), sem hefur óendanlega margar heiltölulausnir fyrir a, b og c. Síðasta regla Fermats er þannig: Jafnan xn + yn = zn hefur enga lausn ef x, y, z og n eru náttúrulegar tölur (>0) og'' n>2. Þessa reglu sagðist hann hafa sannað og skrifaði regluna á spássíu bókar sem hann var að lesa og fannst að honum látnum. Þar stóð ennfremur, að hann hefði fundið dásamlega sönnun á þessari reglu, en að hún væri of löng til að komast fyrir á spássíunni. Sönnun hans fannst aldrei og í tæp 330 ár var þetta viðfangsefni bestu stærðfræðinga veraldar. Það var ekki fyrr en 1994 að breska stærðfræðingnum Andrew Wiles tókst loks að sanna síðustu reglu Fermats á mjög viðamikinn og flókinn hátt og tók það hann átta ára þrotlausa vinnu.

Annað framlag Fermats er kenningin sem á ensku er kölluð Fermat's conjecture, eða ályktun Fermats. Hún er á þá leið, að sérhverja náttúrulega tölu er unnt að skrifa sem summu fjögurra ferningstalna eða færri. Dæmi: 25 = 9 + 16 og 99 = 9 + 16 + 25 + 49. Þessi regla var síðar sönnuð af Jacobi, sem var frægur stærðfræðingur á 19. öld.

Neðanmálsgreinar

Tenglar 

 
 

Fermat, Pierre de
Łódź

Łódź er þriðja stærsta borg Póllands og liggur í miðju landinu í samnefndu héraði. Fólksfjöldinn var um 742.387 árið 2009. Łódź er höfuðborg samnefnds héraðs og liggur um það bil 135 km suðvestan við Varsjá. Skjaldarmerki borgarinnar er bátur, þar sem orðið łódź þýðir „bátur“ á pólsku. Łódź er mikilvæg miðstöð fyrir vefnaðariðnað og raftækjaiðnað, auk og kvikmyndagerðar og afþreyingar. Borgin er líka mikilvæg akademísk og menningarleg miðstöð en þar eru tveir háskólar, þar á meðal kvikmyndaháskóli, og fjöldi leikhúsa, minjasafna og annarra menningarstofnana.

Łódź hefur stækkað mikið undanfarin ár og þar er verið að fjárfesta mikið. Hún hefur stöðuna „powiat“ og íbúarnir á storborgarsvæðinu eru um það bil 1.150.000.

Borgin fékk bæjarréttindi af Vladislav 2. Jagello konungi árið 1423. Samt sem áður var það ekki fyrir 19. öld að Łódź þróaðist í borg, árið 1820 voru áðeins nokkrar þúsundir íbúa þar. Þá breyttist hún í eina stærstu vefnaðariðnaðarborgina í Evrópu og íbúarnir voru hálf milljón rétt fyrir seinni heimsstyrjöldina. Útþensla borgarinnar stöðvaði á meðan á heimstyrjöldinni stóð en hún varð óopinber höfuðborg Póllands þangað til Varsjá varð endurbyggð.

Neðanmálsgreinar 

Borgir í Póllandi
Dauðaholdris

Dauðaholdris á sér stað er karlmaður deyr í stellingu þar sem umtalsvert blóðmagn safnast við mitti hans. Í lifanda lífi sér hjartað um að halda jafnri dreifingu blóðs um líkamann en við dauða stöðvast blóðrásin og blóðmassinn leitar á lægsta þyngdarpunkt líkamans. Ef lega líksins er lóðrétt til dæmis vegna hengingar leitar blóðið fyrst og fremst neðst í fætur sem veldur mikilli útvíkkun á æðum í fótum þar eð blóðmassi líkamans þrýstir niður á við.

Þó mestur blóðþrýstingur sé neðst við fæturna í þessari stöðu myndast einnig umtalsverður þrýstingur við mitti sem veldur holdrisi hjá hinum látna sem stendur — eða jafnvel vex - svo lengi sem búkurinn hangir í stellingu þar sem blóðþyngdin liggur á mittinu.

Heimild 

Líffræði
Beinagrind

Beinagrind er innri stoðgrind margra dýra og er sérstaklega einkennandi fyrir hryggdýr en finnst bæði hjá skrápdýrum og seildýrum. Hún er gerð úr beinvef með steinefnum og trefjum. Hjá sumum dýrum er hlutverk hennar að styðja við aðra vefi, en hjá öðrum myndar hún festu fyrir vöðva sem hreyfa hana til. 

Beinagrind er aðgreind frá ytri stoðgrind margra dýra (til dæmis skordýra), frumugrind sem umlykur frumur og vökvagrind sem finnst til dæmis hjá ánamöðkum og marglyttum.

Líffærafræði
Fimmtudagur

Fimmtudagur er 5. dagur vikunnar og er nafnið komið út frá því. Dagurinn er á eftir miðvikudegi en á undan föstudegi. Á Íslandi til forna var dagurinn helgaður Þór og hét þá Þórsdagur. Svo er enn í dönsku, norsku og ensku, Torsdag og Thursday. Sum tungumál kenna daginn frekar við þrumuna, sem Þór stjórnaði. Það á við um þýskuna: Donnerstag og hollenskuna: Donderdag.

Vikudagar
Sunnudagur

Sunnudagur er 1. dagur vikunnar og er nefndur eftir sólinni en á skáldamáli er hún einnig nefnd sunna. Dagurinn er á eftir laugardegi og undan mánudegi. 

Í dagatölum er sunnudagurinn oft hafður sem seinasti dagur vikunnar vegna þess að almenn vinnuvika byrjar yfirleitt á mánudegi.

Allir mánuðir sem hefjast á sunnudegi innihalda föstudaginn þrettánda.

Vikudagar
Föstudagur

Föstudagur er 6. dagur vikunnar. Dagurinn er á eftir fimmtudegi en á undan laugardegi. Nafnið er dregið af því, að þennan dag skyldi fólk fasta á kjöt. Dagurinn er seinasti almenni vinnudagur vikunnar. Til forna var dagurinn kenndur við Freyju og hét Frjádagur. Það nafn er enn við lýði í dönsku, sænsku, norsku, ensku og þýsku: Fredag, Friday og Freitag.

Frumbygginn í sögu Daniels Defoe um Róbinson Krúsó hét Friday, sem var íslenskað sem Frjádagur.

Tenglar 
 „Föstudagur“; grein í Morgunblaðinu 1960

Vikudagar
Miðvikudagur

Miðvikudagur er 4. dagur hverrar viku og er nafn hans af því dregið að hann er sá dagur sem er í miðri hverri viku. Miðvikudagur er á eftir þriðjudegi en á undan fimmtudegi. Til forna var dagurinn kenndur við Óðin, æðsta ás norrænnar goðafræði, og hét þá Óðinsdagur. Enn sjást merki þess bæði í dönsku (og öðrum norrænum málum) og ensku, onsdag og Wednesday. Núverandi heiti á sér hinsvegar samsvörun í þýsku: Mittwoch.

Vikudagar
Þriðjudagur

Þriðjudagur er 3. dagur vikunnar og nafnið dregið af því. Dagurinn er á eftir mánudegi og á undan miðvikudegi. 

Áður fyrr hét dagurinn Týsdagur í höfuðið á goðinu Tý og er enn nefndur eftir honum í öðrum germönskum málum (d. Tirsdag, nn. Tysdag, e. Tuesday, þ. Dienstag).

Sömuleiðis í rómönsku málunum heitir dagurinn eftir stríðsguðinum Mars. Í slavnesku málunum heitir dagurinn (rússneska; vtornik, króatíska; utorak, pólska; wtorek) annar dagur, öfugt við íslensku þar sem vikan er talin byrja með mánudegi frá -utor (annar) og -ak / -ek sem er almenn ending til að búa til nafnorð úr lýsingarorðum eða öðrum orðum.

Vikudagar
Mánudagur

Mánudagur er 2. dagur vikunnar og er nafn hans dregið af orðinu máni sem merkir tungl og var því í upphafi nefndur mánadagur. Dagurinn er á eftir sunnudegi og á undan þriðjudegi. 

Í dagatölum er mánudagur oft skráður sem fyrsti dagur vikunnar þar sem hann er yfirleitt fyrsti dagur vinnuvikunar.

Vikudagar
Laugardagur

Laugardagur er 7. og síðasti dagur hverrar viku. Nafn hans er dregið af því að eitt sinn tíðkaðist að fólk laugaði sig, það er færi í bað, á þessum degi. Laugardagur er á eftir föstudegi en á undan sunnudegi, sem er þá fyrsti dagur næstu viku.

Laugardagur er hvíldardagur og helgur hjá gyðingum, sjöunda dags aðventistum og jafnvel fleirum.

Vikudagar
Gæsalappir

Gæsalappir eða tilvitnunarmerki (annað hvort einfaldar (‚…‘) eða tvöfaldar („…“) gæsalappir) eru greinarmerki sem notuð eru til að afmarka beina ræðu, orðréttar tilvitnanir, einstök orð og orðasambönd (m.a. sérnöfn, til að gefa í skyn eða koma á framfæri háði eða kaldhæðni)  o.fl. 
Þær samanstanda af opnunargreinarmerki og lokunargreinarmerki, og fer það eftir tungumáli, málvenjum o.fl. hvort þessi tvö merki eru sama táknið.

Orðsifjar 
Orðið „gæsalappir“ er komið af þýska orðinu „gänsefüsschen“ sem er talmál, „gåsefødder“ þekkist í dönsku sem tökuorð úr þýsku en algengara er að tala um „gåseøjne“ eða „anførselstegn“. Elsta dæmi Orðabókar Háskólans um orðið „gæsalappir“ er úr bókinni Stuttur leiðarvísir fyrir alþýðu til þess að skrifa íslenzku rjett og greinilega eftir Magnús Jónsson.

Gæsalappir í ýmsum tungumálum 

 Gæsalappirnar eru í lengri tilvitnunum endurteknar í byrjun hverrar línu.
 Inni í annarri tilvitnun.
 Í Sviss eru sömu gæsalappir notaðar í frönsku, þýsku og ítölsku.
 Sjaldgæfar.

Tákn

Þýskar gæsalappir 
Þýskar gæsalappir eru einnig notaðar í íslensku, búlgörsku og rússnesku.

Gæsalappir í Word (í Windows) 
 Halda niðri Alt-takkanum og stimpla inn eftirfarandi númer
 Opnunargæsalöpp („): Alt 0132
 Lokunargæsalöpp (“): Alt 0147

Gæsalappir í Macintosh 
 Halda niðri Alt-takkanum og stimpla inn eftirfarandi
 Opnunargæsalöpp („): Alt Ð
 Lokunargæsalöpp (“): Alt Shift Ð

Heimild

Tenglar 
Auglýsing um greinarmerkjasetningu (Sbr. sérstaklega 11.gr.)
„Ritreglur“ varðandi Tilvitnunarmerki (gæsalappir)  hjá Íslenskri málstöð.
Gæsalappir í HTML, SGML og XML 

Greinarmerki
Íslenska
Pí dagur

Tveir dagar eru kenndir við pí (π): Pí dagur (π dagur) og Nálgunardagur pí. Dagar þessir eru ekki opinberir hátíðisdagar.

Pí dagur 
14. mars er haldið upp á pí dag. Ástæðan fyrir því að þessi dagur er valinn fram yfir aðra er sú að π námunduð að tveimur aukastöfum er 3,14, og þar sem mars er þriðji mánuðurinn varð fjórtándi þess mánaðar fyrir valinu (sbr. 3/14 rithátt í bandaríkjunum fyrir daginn). 

Margur lætur þó ekki 14. mars nægja heldur skoðar π með fimm aukastöfum (3,14159) og heldur upp á daginn þegar eina mínútu vantar í tvö um nóttina (klukkan 1:59). Á tímapunkti þessum hefjast teiti í stærðfræðideildum ýmissa skóla víðsvegar um heim.

Nálgunardagur pí 
22. júlí er svo haldið upp á Nálgunardag pí. Þessi dagsetning er í sumum dagsetningarsniðum skrifuð 22/7 en brotið  er algeng nálgun á π. Skekkjan er aðeins um 0,04%.

Pí
Myndlista- og handíðaskóli Íslands

Myndlista- og handíðaskóli Íslands var stofnaður árið 1939 undir nafninu Handíðaskólinn sem síðar var breytt í Myndlista- og handíðaskóli Íslands (MHÍ). Við stofnun Listaháskóla Íslands árið 1999 rann MHÍ saman við hann og varð að myndlistar- og hönnunardeildum LHÍ.

Skólinn gegndi margþættu hlutverki sem myndlistarskóli, listiðnaðar- og hönnunarskóli og kennaraskóli, auk þess sem hann var vinsæll tómstundaskóli fyrir börn og fullorðna.

Á dönsku var hann nefndur „Islands kunst- og kunsthåndværkerskole“.

Á ensku var hann nefndur „The Icelandic College of Art and Crafts“.

Tenglar 
 Myndlista- og handíðaskóli Íslands; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1979

Íslenskar menntastofnanir
Stórhöfði

Stórhöfði er syðsti punktur Heimaeyjar, sem er stærsta eyjan í Vestmannaeyjaklasanum. Á Stórhöfða hefur verið mönnuð veðurathugunarstöð síðan 1921, sem er fræg fyrir að hafa mælt einn mesta vindhraða sem mælst hefur á norðurhveli jarðar, en á suðurhvelinu hefur Suðurskautslandið slegið Stórhöfða við alloft.

Jarðfræði 
Stórhöfði myndaðist í miklu eldgosi fyrir tæpum 6000 árum. Gosið var mjög svipað og í Surtsey. Meðan sjórinn náði til gosrásarinnar splundraðist kvikan og myndaði gjóskuhrúgald sem síðan varð að móbergi á nokkrum árum vegna hitans. Líkt og í Surtsey fór svo að sjór hætti að ná til gosrásarinnar og þá tók hraun að renna ofan á móberginu.

Tengt efni 
 Hildarhellir í Stórhöfða

Tilvísanir 
 

Vestmannaeyjar
Veðurathugunarstöðvar á Íslandi
Khalil Gibran

Gibran Khalil Gibran (6. janúar 1883 – 10. apríl 1931) (arabíska: جبران خليل جبران ) var líbanskt skáld, heimspekingur og myndlistarmaður.

Hann fæddist í grennd við Líbanonsfjall en fluttist til New York á ungum aldri. Hann var mjög trúaður alla tíð, en hann fæddist inn í kristinn söfnuð maroníta og mótaði trú hans á Jesú Krist allan skáldskap hans.

Í Bsharri, sem er í 1450 m hæð á brún Kadisha dals eða gljúfurs, er nú minningarsafn um Khalil Gibran.

Ritverk 
 The Madman
 The Forerunner
 Sand and Foam
 The Earth Gods
 The Wanderer
 The Garden of the Prophet
 Prose Poems
 Nymphs of the Valley
 A Tear and a Smile
 The Broken Wings
 The Voice of the Master
 The Prophet - Þýdd af Gunnari Dal yfir á íslensku sem Spámaðurinn
 Jesus, the Son of Man - Þýdd af Gunnari Dal yfir á íslensku sem Mannssonurinn

Tilvitnun 
 „Í fjöru fór ég og ritaði visku mína í sandinn, og gaf því alla mína orku og dyggð. Í flóði sneri ég aftur til þess að bera visku mína augum, en fann þar aðeins fávísi mína.“

Heimildir 
 Gunnar Dal, Mannssonurinn, 2. útgáfa 1991, 1986; bls 301-302.

Gibran, Kahil
Gibran, Kahil
Gibran, Kahil
Hringur (rúmfræði)

Hringur er rúmfræðilegt hugtak, sem á við tvívíðan, stærðfræðilegan feril, sem er þannig að allir punktar hans eru í sömu fjarlægð frá tilteknum punkti, sem kallast miðpunktur hringsins. Í sumum tilvikum er orðið hringur látið tákna ferilinn og allt svæðið innan hans en betra heiti á því er hringskífa. Hringur er sértilvik af sporbaug, þar sem brennipunktarnir eru einn og sami punturinn. Hringur er einnig keilusnið sem fæst með því að sníða keilu með plani sem hornrétt er á ás keilunnar.

Jafna hrings með miðju í punktinum (h,k) í kartesísku hnitakerfi er 

þar sem r táknar geisla hringsins. Jöfnuna má umrita á ýmsa vegu, til dæmis á forminu 

.

Jafna hrings í pólhnitum er 

þar sem r er breytan r í pólhnitum og a er geisli hringsins.

Flatarmál hrings er stærð þess svæðis sem afmarkast innan hringferilsins. Jafna þess er

þar sem r er geislinn.

Ummál hrings er lengd sjálfs ferilsins. Jafnan er

.

Formúlur

Flatarmál hringgeira 

Flatarmál hringgeira er radíus í öðru veldi sinnum pí sinnum gráðu geirans (x) deilt með 360.

Tengt efni 

 Einingarhringur
 Kúla

Tenglar 
 Geómetría Dana á víkingaöld; grein í Morgunblaðinu 1982

Rúmfræði
Evklíðsk rúmfræði
Glerárhverfi

Glerárhverfi er hverfi á Akureyri, til þess telst sá hluti bæjarins sem er norðan Glerár, í daglegu tali er það af sögulegum ástæðum oftast kallað Þorpið.

Hverfið skiptist í minni hverfi eftir endingum götunafnanna, þar eru Holtahverfi, Hlíðahverfi, Síðuhverfi og Giljahverfi sem eru að mestu íbúðahverfi en Nesjahverfi er iðnaðar- og athafnasvæði í vexti. Einnig eru atvinnusvæði við Krossanes, milli Austursíðu og Hörgárbrautar og við Óseyri þar sem er meðal annars smábátahöfn. Þrír grunnskólar eru í hverfinu, Glerárskóli, Giljaskóli og Síðuskóli. Nú búa rúmlega 7000 manns í hverfinu.

Saga 
Framan af 20. öld voru bæjarmörk Akureyrar við Glerána. Heyrði svæðið norðan hennar undir Glæsibæjarhrepp og var því ekki innan lögsagnarumdæmis kaupstaðarins. Á seinni hluta 19. aldar fór að myndast vísir að þéttbýli á svæðinu nálægt ánni (þar sem nú er Langahlíð og Höfðahlíð) og þegar kom fram á 20. öld var komin þorpsmynd á svæðið sem fór að ganga undir heitinu Glerárþorp. Þorpið byggði einkum efnaminna fólk sem hafði ekki efni á því að reisa sér hús á Akureyri vegna byggingarreglugerða sem höfðu verið teknar upp þar sem bönnuðu m.a. byggingu torfbæja en nokkrir slíkir risu í Þorpinu á þessum árum. Fyrstu íbúar Þorpsins stunduðu sjálfsþurftarbúskap á litlum landskikum við hús sín og sóttu vinnu í iðnfyrirtæki á Akureyri þegar slíkt stóð til boða, sumir sóttu sjóinn.

Áður fyrr voru bara sveitabæir í Glerárþorpi. Nöfnin á þeim eru:
 Árnes, (standandi)
 Melgerði, 
 Svalbarð,
 Litlu Sólheimar, 
 Sólheimar, 
 Barð. (standandi)

Búið er að rífa mörg af gömlu húsunum í glerárþorpi

Árið 1955 var Glerárþorp svo sameinað Akureyri og var þá kallað Glerárhverfi þó að þorpsnafnið hafi haldist allar götur síðan. Upp úr 1960 hófst skipulögð uppbygging í hverfinu sem þandist hratt út á áttunda, níunda og tíunda áratug 20. aldar.

Akureyri