Fílabeinsströndin

Fílabeinsströndin er land í Vestur-Afríku með landamæri að Líberíu og Gíneu í vestri, Malí og Búrkína Fasó í norðri og Gana í austri. Í suðri á landið strönd að Gíneuflóa. Landið er einn af stærstu útflytjendum kaffis, kakós og pálmaolíu í heimi.

Landið skiptist milli nokkurra konungsríkja, eins og Gyaaman, Kongveldisins og Baoulé, áður en það varð hluti af nýlenduveldi Frakka á 19. öld. Upphaflega gerðu Frakkar samninga við innfædda höfðingja um að landið yrði franskt verndarríki en 1893 varð það hluti af nýlendunni Frönsku Vestur-Afríku. Fyrsti forseti landsins eftir að það fékk sjálfstæði 1960 var Félix Houphouët-Boigny sem ríkti til 1993. Stjórn landsins var áfram í nánum stjórnmálatengslum við Frakka sem sendu þangað herlið þegar Fyrsta borgarastyrjöld Fílabeinsstrandarinnar braust út 2002 og eins þegar Önnur borgarastyrjöld Fílabeinsstrandarinnar braust út 2011. 

Þótt Fílabeinsströndin sé lýðveldi liggja mikil völd hjá forsetanum. Borgin Yamoussoukro er de jure höfuðborg ríkisins en stærsta borgin er hafnarborgin Abidjan. Rúmlega þriðjungur íbúa er múslimar (aðallega súnnítar), um þriðjungur kristinn (aðallega kaþólikkar) og tæplega þriðjungur aðhyllist hefðbundin afrísk trúarbrögð. Fílabeinsströndin er fjölmenningarríki og í landinu eru töluð 65 tungumál. Stærsti einstaki hópurinn eru Akanar sem eru um 40% íbúa.

Heiti
Upphaflega skiptu portúgalskir og franskir kaupmenn á 15. og 16. öld vesturströnd Afríku gróflega í fjórar „strendur“ eftir aðalútflutningsvörum á hverjum stað. Ströndin sem Frakkar kölluðu Côte d'Ivoire og Portúgalar Costa Do Marfim — sem bæði merkja bókstaflega „Fílabeinsströnd“ — var á milli landsvæða sem þá voru þekkt sem  Guiné de Cabo Verde, eða „Efri-Gíneu“ við Cap-Vert, og Neðri-Gíneu. Auk Fílabeinsstrandarinnar voru „Piparströndin“, líka þekkt sem „Kornströndin“ (nú Líbería), „Gullströndin“ (nú Gana) og „Þrælaströndin“ (nú Tógó, Benín og Nígería). Nafnið „Fílabeinsströndin“ vísar til helstu verslunarvörunnar á þeim hluta strandarinnar: fílabeins.

Önnur nöfn voru meðal annars Côte de Dents, „Tannaströndin“, sem líka vísaði til verslunar með fílabein;  Côte de Quaqua, eftir fólki sem Hollendingar nefndu Quaqua (líka ritað Kwa Kwa); Fimm- og sexrenda ströndin, eftir klæðaefni úr bómull sem líka var verslað með á þeim stað; og Côte du Vent, „Kulborðsströndin“, eftir staðvindum undan ströndinni. Hægt er að finna heitið Cote de(s) Dents víða í eldri ritum en á 19. öld varð Côte d'Ivoire ofan á.

Strandlengja nútímaríkisins er ekki alveg samstæð því sem kaupmenn á 15. og 16. öld kölluðu Fílabeinsströndina. Hún var talin frá Palmashöfða að Þriggja skaga höfða og nær því yfir strandlengu sem skiptist milli nútímaríkjanna Gana, Fílabeinsstrandarinnar og Líberíu. Landið hélt nafninu á nýlendutímanum og við sjálfstæði 1960. Nafnið hefur lengi verið þýtt á önnur mál líkt og á íslensku, og nefnist til dæmis Elfenbeinküste á þýsku, Costa d'Avorio á ítölsku og Norsunluurannikko á finnsku). Eftir að landið fékk sjálfstæði hefur ríkisstjórn landsins sagt að þessi mikli fjöldi útgáfa af nafninu skapi vandræði í alþjóðasamskiptum utan við hinn frönskumælandi heim. Árið 1986 lýsti stjórnin því yfir að Côte d'Ivoire (eða lengri útgáfan République de Côte d'Ivoire) skyldi verða formlegt heiti landsins í alþjóðasamskiptum, og hefur síðan þá neitað að viðurkenna eða samþykkja neinar þýðingar. Þrátt fyrir óskir ríkisstjórnar landsins hafa önnur málsvæði haldið áfram að nota þýðingu heitisins í fjölmiðlum og útgáfu af ýmsu tagi.

Landfræði
Fílabeinsströndin er land í vesturhluta Afríku sunnan Sahara. Það á landamæri að Líberíu og Gíneu í vestri, Malí og Búrkína Fasó í norðri, Gana í austri, og strönd að Gíneuflóa við Atlantshafið í suðri. Landið er að mestu milli 4. og 11. breiddargráðu norður og 2. og 9. lengdargráðu vestur. Um 64,8% landsins eru landbúnaðarland, þar af 9,1 ræktarland, 41,5% beitilönd og 14,2% fjölærar nytjajurtir. Vatnsmengun er ein stærsta umhverfisáskorunin sem landið glímir við.

Stjórnmál

Héruð og umdæmi
Fílabeinsströndin skipist í nítján héruð (régions):

Héruðin skiptast síðan í 81 umdæmi.

Mannfjöldi í helstu borgum
Opinber höfuðborg Fílabeinsstrandarinnar er Yamoussoukro með 295.500 íbúa. Hún er því fjórða stærsta borgin. Abidjan með 3.310.500 íbúa er langstærsta borg landsins og er auk þess miðstöð fjármála. Abidjan er jafnframt stærsta borg frönskumælandi Vestur-Afríku.

Tilvísanir

Fílabeinsströndin