alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
1369

Árið 1369 (MCCCLXIX í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Þorsteinn Eyjólfsson varð lögmaður um allt land.
 Jón skalli Eiríksson fór til Avignon til að sækja staðfestingu á biskupsembætti sínu til Úrbanusar 5. páfa.
 Oddbjörg Jónsdóttir varð abbadís í Reynistaðarklaustri.

Fædd

Dáin
 Einar Gilsson, lögmaður og skáld.

Erlendis 
 14. mars - Pétur Kastilíukonungur tapaði í orrustunni við Montiel fyrir bandalagi Frakka og hálfbróðursíns, Hinriks Trastámara.
 Karl 5. Frakkakonungur hafnaði Brétigny-sáttmálanum og Hundrað ára stríðið milli Frakka og Englendinga braust út á ný.
 Tyrkir réðust á Búlgaríu.
 Tímúr gerði Samarkand að höfuðborg ríkis síns.
 Grænlandsknörrinn fórst og (nokkurn veginn) árvissar siglingar til Grænlands lögðust niður. (Samkvæmt öðrum heimildum gerðist þetta 1368.)

Fædd
 Jan Hus, tékkneskur siðbótamaður (d. 1415). 

Dáin
 17. janúar - Pétur 1., konungur Kýpur, myrtur (f. 1328).
 23. mars - Pétur Kastilíukonungur, myrtur eftir orrustuna við Montiel (f. 1334).
 15. ágúst - Filippa af Hainault, drottning Englands, kona Játvarðar 3. (f. 1311). 
 12. september - Blanka af Lancaster, eiginkona John af Gaunt og móðir Hinriks 4. (f. 1345).

1369
1361-1370
1314

Árið 1314 (MCCCXIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 25. nóvember - Auðunn rauði Þorbergsson vígður Hólabiskup.
 Þorlákur Loftsson helgi varð ábóti í Þykkvabæjarklaustri.
 Ketill Þorláksson kom heim frá Noregi með riddaranafnbót og konungsbréf.
 Svo mikil harðindi voru sunnanlands að annálar segja að þrjú hundruð lík hafi verið flutt til Strandarkirkju í Selvogi til greftrunar.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 Margrét af Búrgund, kona Loðvíks krónprins Frakklands og frænkur hennar, systurnar Blanka af Búrgund, kona Karls prins, og Jóhanna af Búrgund, kona Filippusar prins, handteknar og sakaðar um framhjáhald. Jóhönnu var síðar sleppt úr haldi en Margrét og Blanka voru báðar fangelsaðar til dauðadags.
 24. júní - Orrustan við Bannockburn þar sem Skotar sigruðu Englendinga.
 31. ágúst - Hákon háleggur færði höfuðborg Noregs frá Björgvin til Óslóar og lét reisa Akershuskastala.
 Október - Lúðvík 4. kjörinn keisari hins Heilaga rómverska ríkis.
 29. nóvember - Loðvík 10. varð konungur Frakklands.

Fædd
 24. júní - Filippa af Hainault, drottning Englands, kona Játvarðs 3. (d. 1369).
 Valdimar 3., konungur Danmerkur (líkega) (d. 1364).

Dáin
 18. mars - Jacques de Molay, stórmeistari Musterisriddaranna, brenndur á báli.
 20. apríl - Klemens V páfi (f. 1264)
 29. nóvember - Filippus 4. Frakkakonungur (f. 1268).

1314
1311-1320
1373

Árið 1373 (MCCCLXXIII í rómverskum tölum)

Atburðir 

 Oddgeir Þorsteinsson Skálholtsbiskup sneri heim úr Noregsferð.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 Vor - Heilög Birgitta kom aftur til Rómar úr pílagrímsferð sinni til Landsins helga. Hún var við slæma heilsu eftir ferðina og lést um sumarið. Jarðneskar leifar hennar voru síðar fluttar til Svíþjóðar.
 Borgin Pnom Penn stofnuð í Kambódíu.
 Borgarmúrar reistir umhverfis borgina Lissabon í Portúgal vegna yfirvofandi árásar frá Kastilíu.
 Samningur undirritaður um vináttubandalag milli Englendinga og Portúgala. Samningurinn er enn í gildi og telst elsti gildi milliríkjasamningur í heimi.

Fædd
 23. júní - Jóhanna 2. Napólídrottning (d. 1435).

Dáin
 23. júlí - Heilög Birgitta frá Svíþjóð (f. 1303).
 3. nóvember - Jóhanna af Valois, Navarradrottning, kona Karls 2. (f. 1343).

1373
1371-1380
1340

Árið 1340 (MCCCXL í rómverskum tölum)

Atburðir 

 Einstaklega góður vetur sunnanlands á Íslandi, svo að menn mundu vart slíkan.
 Þetta ár og tvö næstu voru samkvæmt annál Gísla Oddssonar biskups mjög mikil eldgosaár. Telur Gísli í annálnum upp fjöll víða um land sem hann segir hafa gosið. 
 Björn Þorsteinsson ábóti í Munkaþverárklaustri fluttist í Þingeyraklaustur og varð ábóti þar.

Fædd

Dáin

Erlendis 

 26. janúar - Játvarður 3. Englandskonungur lýsti sig konung Frakklands.
 1. apríl - Niels Ebbesen drap Geirharð 3. hertoga af Holtsetalandi í Randers.
 Valdimar atterdag varð konungur Danmerkur.
 Englendingar eyddu nær öllum franska flotanum í orrustunni við Sluys.

Fædd

 6. mars – John af Gaunt, fyrsti hertoginn af Lancaster (d. 1399).
 Hákon 6. Magnússon Noregskonungur (d. 1380).

Dáin
 31. mars – Ívan 1. af Moskvu (f. 1288).
 2. nóvember - Niels Ebbesen, dönsk þjóðhetja.

Tilvísanir 

1340
1331-1340
1316

Árið 1316 (MCCCXVI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Halastjarna sást á himni „oftliga frá fyrstu jólanótt allt til purificationem beate Marie“ samkvæmt Gottskálksannál, eða frá 25. desember 1315 til 2. febrúar 1316. 
 Möðruvallaklaustur brann í kjölfar veislu hjá munkunum þar.
 Miklar deilur hófust milli Auðunar rauða Hólabiskups og kirkjuhöfðingja á Norðurlandi.
 Bygging Auðunarstofu hófst á Hólum. 
 Mikið sjávarflóð á Eyrarbakka.
 Hákon háleggur Noregskonungur gerði íslensku höfðingana Grím Þorsteinsson, Guðmund Sigurðsson og Eirík Sveinbjarnarson að riddurum.
 Lárentíus Kálfsson, Árni sonur hans og Bergur Sokkason tóku vígslu sem munkar í Þingeyraklaustri.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 7. ágúst - Jóhannes XXII (Giacomo Duése) var kjörinn páfi, meira en tveimur árum eftir lát fyrirrennara síns, Klemens V.
 10. ágúst - Síðari orrustan um Athenry. Yfir 5000 manns féllu og Normannar náðu aftur yfirráðum á Írlandi.
 15. nóvember - Klementía af Ungverjalandi, drottning Frakklands, ól son fimm mánuðum eftir lát manns síns, Loðvíks 10. Drengurinn, Jóhann 1., lifði aðeins í 5 daga og föðurbróðir hans, Filippus 5., varð konungur 20. nóvember.
 Hungursneyðin mikla 1315-1317 náði hámarki.
 Mondino de Luzzi skrifaði fyrstu bókina um líffærafræði.
 Sterlingspundið féll meira í verði en nokkru sinni í sögu Bretlands og var verðbólgan 100.04% á einu ári. 

Fædd
 2. mars - Róbert 2. Skotakonungur (d. 1390).
 1. maí - Karl 4., keisari hins Heilaga rómverska ríkis (d. 1378).
 15. nóvember - Jóhann 1. Frakkakonungur.
 Magnús Eiríksson smek, Svíakonungur (d. 1374).
 Símon stolti, stórfursti í Moskvu (d. 1353).

Dáin
 12. mars - Stefán Dragútín, konungur Serbíu. 
 5. júní - Loðvík 10. Frakkakonungur (f. 1289).
 20. nóvember - Jóhann 1. Frakkakonungur.
 Marjorie Bruce, dóttir Róberts 1. Skotakonungs og ættmóðir Stúart-ættar (f. 1296).

1316
1311-1320
Medeú

Medeú (kasakska: Медеу) er Ólympíuskautasvæði sem er í Tian Shan fjöllum, sunnan Almaty í Kasakstan. Medeú er stærsta skautasvæðið í Mið-asíu og er eitt af þeim frægustu í heimi. Söngvakeppnin Voice of Asia er haldin í Medeú árlega. Medeú er í 1691 metra hæð. Eftir að Sovétríkin féllu hefur verið mjög dýrt fyrir Kasakstan að halda Medeú uppi. Medeú er einnig nálægt Sjimbúlak (Шымбұлақ) skíðasvæðinu.

Tenglar 
Vetrarólympíuleikarnir 2014 í Almaty (á rússnesku, kasöksku og ensku) 

Kasakstan
Rip van Winkle (Hellsing)

Liðsforinginn/SS-Obersturmführer Rip van Winkle (リップヴァーン・ウィンクル中尉, Liðsforinginn Rippuvān Winkuru) er persóna í manganu Hellsing og meðlimur Millennium liðsdeildarinnar.

Hún notar lang-hleyptan framhlaðning með byssulás úr tinnu sem skýtur galdraskotum sem „refsa án mismununar“, og elta skotmörkin af eigin vilja, og virðast geta farið í gegnum skildi (þau geta hæglega eytt þyrlum, bardagaþotum og eldflaugum) og geta meira að segja breytt ferli sínum á ferð- þannig hægt er að láta rigna yfir skotmark höggi með sömu byssunni. Hún virðist hins vegar ekki hafa neina sérstaka hæfileika fyrir utan þetta. Hún nýtur þess að syngja óperur, sérstaklega Galdraskyttuna (þýska: Der Freischütz), og hún líkir sér sjálfri oft við persónuna Kaspar úr áðurnefndri óperu. Jafnvel Majorinn bendir oft á það að hún sé líka Kaspar og Alucard sé líkur Samiel, sem er andstæðingurinn í óperunni.

Alucard hræðir hana tiltölulega mikið þegar hann nálgast, og á endanum, drepur hana. Alucard rekur stiku í gegnum bringu hennar, vinstra megin við hjarta hennar með hennar eigin byssu og drekkur blóðið hennar í hápunkti Hellsing mangabókar 5, áður en hann notar skugga til að nærast á líkama hennar og breytir henni í kunnugann. 

Það er kaldhæðnislegt að Majorinn vildi ekki leyfa það að Rip yrði brennd, og af sérstöku „göfuglindi“, bað hann aðra meðlimi Millenniums að gefa henni nasistakveðju, og segja „auf wiedersehen“. Takmark hennar var að festa Alucard á skipi sem hét Örninn, vegna þess að hann getur ekki ferðast yfir vatn án skips og kistu sinnar. Með því að nota Örninn sem tálbeytu, náði Millennium að einangra Alucard í miðju hafinu á meðan afgangur Millenniums lyki við undirbúning hernaðaraðgerðarinar. Þetta heppnaðist ekki eins og hugðist, því Alucard getur stýrt draugaskipi og komst aftur til Londons. 

Rip sést síðar sem kunnugur, er Integra Hellsing leysir síðustu hömlur Alucards.

Í Döguninni 
Í nýlegustu köflum Dögunarinnar, kemur Rip fram sem ungur, fjarsýnn hermaður, og hittir hún Alucard eftir að hann var sigraður af Kapteininum. Hún er í herbúningi, með hárið í tveimur fléttuðum tíkarspenum, og er í stöðu Untersturmührers. Gleraugun hennar valda því að hún sér illa, og Alucard eyðir nokkrum tíma í það að útskýra fyrir henni hver hann er og af hverju hann er í höfuðstöðvum Millenniums. Eftir nokkurn tíma þegar hún hefur áttað sig á því að Alucard sé í raun óvinur reynir hún að skjóta hann en er rotuð af  likkistunni hans Alucards.

Heimildir 

Hellsing
Anime
Manga

pl:Rip van Winkle
Veðurstofa Íslands

Veðurstofa Íslands eða Veðurstofan (enska: Icelandic Meteorological Office) er opinber stofnun  sem annast meðal annars veðurþjónustu fyrir Ísland.

Rannsóknarsvið
Jafnframt eru þar unnar rannsóknir á sviði veðurfræði og annarra fræðigreina er tengjast starfssviði hennar. Veðurstofan gegnir einnig viðvörunarþjónustu vegna veðurs, snjóflóða, jarðskjálfta, vatnafars og hafíss. Starfsemi hennar skiptist í fjögur svið: eftirlit og spásvið, úrvinnslu og rannsóknasvið, athugana og tæknisvið og rekstrarsvið.  Stofnunin heyrir undir umhverfis- og auðlindaráðuneytið.

Saga Veðurstofu Íslands
Hún var stofnsett þann 1. janúar 1920. Veðurstofan var upphaflega deild í Löggildingarstofunni en varð sjálfstæð stofnun 1925 þegar Löggildingarstofan var lögð niður. Starfsemi Veðurstofu Íslands hinnar eldri var sameinuð Vatnamælingum í nýrri stofnun sem tók til starfa 1. janúar 2009. 

Í tilefni af 80 ára afmæli Veðurstofunnar var bókin Saga Veðurstofu Íslands, skrásett af Hilmari Garðarssyni, gefin út af Máli og mynd haustið 2000. Í tilefni af 100 ára afmæli Veðurstofunnar var reist 10 metra stytta.

Veðurstofustjórar frá upphafi 
 Þorkell Þorkelsson, 1920-1946
 Teresía Guðmundsson, 1946-1963
 Hlynur Sigtryggsson, 1963-1989
 Páll Bergþórsson, 1989-1993
 Magnús Jónsson, 1994-2008
 Árni Snorrason, forstjóri frá 2009

Lesefni
 Hilmar Garðarsson: Saga Veðurstofu Íslands (2000)

Tenglar 
 Veðurstofa Íslands
 Lög um Veðurstofu Íslands
 Reglugerð um starfsemi Veðurstofu Íslands

Tilvísanir

Íslenskar ríkisstofnanir
Veðurfræði
Mbl.is

mbl.is er íslenskur vefmiðill sem var opnaður 2. febrúar 1998 og er í eigu Árvakurs hf. Um 200 fréttir birtast á honum daglega. Fréttastjóri er Jón Pétur Jónsson og aðstoðarfréttastjóri Þorsteinn Ásgrímsson. mbl.is er vefmiðill Morgunblaðsins.

Tilvísanir

Tenglar 
 mbl.is

Íslenskir fjölmiðlar
Íslenskir vefmiðlar
Geislavarnir ríkisins

Geislavarnir ríkisins eru þjónustu- og rannsóknastofnun á sviði geislavarna á Íslandi. Hlutverk hennar er fræðsla, rannsóknir og eftirliti með skaðleg áhrif geislunar á Íslandi. Forstjóri hennar er Siguður M. Magnússon, eðlisfræðingur.

Tengill
Geislavarnir ríkisins

Opinberar stofnanir
Rannsóknarstofnanir
Íslenskar ríkisstofnanir
1318

Árið 1318 (MCCCXVIII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Auðunarmáldagi var gerður.
 Guðmundur ábóti í Þingeyraklaustri vígði til munklífis þá Lárentíus Kálfsson, síðar biskup, Árna son hans og Berg Sokkason, sem seinna varð ábóti á Munkaþverá. 

Fædd

Dáin

Erlendis 
 16. febrúar - Sænsku hertogarnir Eiríkur og Valdimar, bræður Birgis Magnússonar konungs, létust í kastalanum Nyköpingshus, þar sem bróðir þeirra hafði varpað þeim í dýflissu. Ekki er ljóst hvort þeir dóu úr hungri eða voru drepnir.
 Jóhannes 22. páfi lýsti því yfir að kenningar Fransiskana um fátækt kirkjunnar væru rangar.
 Búfjárpest gekk um Evrópu og lagðist bæði á nautgripi og sauðfé.
.
Fædd
 Úrban VI páfi (d. 1389).
 Albert 2., hertogi af Mecklenburg.

Dáin
 14. febrúar - Margrét af Frakklandi, Englandsdrottning, seinni kona Játvarðar 1. (f. 1282).
 16. febrúar - Eiríkur Magnússon, hertogi af Södermanland í Svíþjóð, sonur Magnúsar hlöðuláss og faðir Magnúsar Eiríkssonar konungs (f. um 1282).
 16. febrúar - Valdimar Magnússon, hertogi af Finnlandi, sonur Magnúsar hlöðuláss. 
 14. október - Játvarður Bruce, yfirkonungur Írlands, féll í orrustunni við Faughart (f. 1275).

1318
1311-1320
1317

Árið 1317 (MCCCXVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Gissur galli Björnsson frá Víðidalstungu var með Hákoni konungi hálegg í hernaði í Svíþjóð, særðist þar, var handtekinn og sat lengi í myrkrastofu.
 Ný kirkja vígð á Ingjaldshóli undir Jökli vegna mikillar mannfjölgunar þar í tengslum v9ð aukna útgerð og skreiðarverkun til útflutnings.
 Auðunn rauði Hólabiskup setti Þóri Haraldsson ábóta í Munkaþverárklaustri úr embætti.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 9. janúar - Filippus 5. og Jóhanna af Búrgund krýnd konungur og drottning Frakklands í Reims.
 Votviðriskaflanum sem olli Hungursneyðinni miklu lýkur um vorið.
 10.-11. desember - Birgir Magnússon hélt gestaboðið í Nyköping, þar sem hann tók bræður sína, Eirík og Valdimar, til fanga og varpaði þeim í dýflissu þar sem þeir létust á útmánuðum 1318.

Fædd

Dáin
 14. febrúar - Margrét af Frakklandi, drottning Játvarðar 1. Englandskonungs (f. 1282).

1317
1311-1320
1324

Árið 1324 (MCCCXXIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Lárentíus Kálfsson varð biskup á Hólum.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 Mansa Musa, keisari yfir Malíveldinu fór í fræga pílagrímsferð til Mekka.
 Stríð í Saint-Sardos í Gaskóníu á milli Karls 4. Frakkakonungs og Játvarðar 2. Englandskonungs

Fædd
 5. mars - Davíð 2. eða David Bruce, konungur Skotlands (d. 1371).
 
Dáin
 8. janúar - Marco Polo, feneyskur kaupmaður og landkönnuður (f. 1254).
 26. mars - María af Lúxemborg, Frakklandsdrottning, önnur kona Karls 4. (d. 1324).
 31. ágúst - Hinrik 2. af Jerúsalem (f. 1271).
 Helvig af Holtsetalandi, drottning Svíþjóðar, kona Magnúsar hlöðuláss (f. 1260).
 Sancho, konungur Majorka (f. 1274).

1324
1321-1330
1334

Árið 1334 (MCCCXXXIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Bergur Sokkason sagði af sér ábótastarfi í Munkaþverárklaustri.
 Björn Þorsteinsson, munkur á Þingeyrum, varð ábóti á Munkaþverá.
 Ketill Þorláksson hirðstjóri kom heim frá Noregi.

Fædd

Dáin
 3. júní - Haukur Erlendsson, höfundur Hauksbókar Landnámu.

Erlendis 
 20. desember - Benedikt XII varð páfi.
 Fyrsta skráða tilvik Svarta dauða kom upp í Hubei í Kína.

Fædd
 4. janúar - Amadeus 4. af Savoja (d. 1383).
 13. janúar - Hinrik 2. Kastilíukonungur (d. 1379).
 25. maí - Sukō Japanskeisari (d. 1398).
 30. ágúst - Pétur Kastilíukonungur (d. 1369).
 Jakob 1., konungur Kýpur (d. 1398).

Dáin
 4. desember - Jóhannes XXII páfi (f. 1249).

1334
1331-1340
1344

Árið 1344 (MCCCXLIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 31. mars - Jón Sigurðsson Skálholtsbiskup aflagði Ágústínusarreglu í Viðey og klaustrið varð aðsetur Benediktsmunka til 1352.
 Sigmundur Einarsson varð príor í Viðeyjarklaustri.
 Prestastefna var haldin í Skálholti þar sem samþykkt var skipan Eilífs erkibiskups í Niðarósi um „prestamót“ (prestastefnur).
 Ormur Ásláksson biskup lét taka upp bein Guðmundar góða.
 Eiríkur bolli varð ábóti á Þingeyrum.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 Pétur 4. Aragóníukonungur steypti frænda sínum, Jakob 3. konungi Majorka, af stóli og innlimaði Baleareyjar í Konungsríkið Aragóníu.
 Tenochtitlan, höfuðborg Asteka-menningarinnar, var stofnuð.

Fædd
 10. október - Mary Plantagenet, hertogaynja af Bretagne, fyrsta kona Jóhanns 5. (d. 1362).
 Beatrix af Bæjaralandi, Svíadrottning, kona Eiríks Magnússonar (d. 1359).

Dáin

1344
1341-1350
1354

Árið 1354 (MCCCLIV í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Ívar hólmur Vigfússon varð hirðstjóri og tók Ísland á leigu með sköttum og skyldum til þriggja ára.
 2. september - Þeir Ólafur Bjarnarson hirðstjóri og Guðmundur Snorrason tengdasonur hans drukknuðu á leið í pílagrímsferð, þegar skip þeirra fórst við strönd Þýskalands með allri áhöfn.
 Ormur Ásláksson biskup fór úr landi og setti Arngrím Brandsson ábóta á Þingeyrum til að gegna biskupsstörfum en prestar neituðu að hlýða Arngrími.
 Kristniréttur Árna biskups tók gildi í Hólastifti.
 Liklega eldgos í Grímsvötnum.

Fædd

Dáin
 2. september - Ólafur Bjarnarson hirðstjóri.
 2. september - Guðmundur Snorrason sýslumaður frá Skarði.
 Þorlákur Loftsson helgi, ábóti í Þykkvabæjarklaustri (f. 1314).

Erlendis 
 12. febrúar - Stralsund-sáttmálinn festi landamærin milli hertogadæmanna Mecklenburg og Pommern.
 Tyrkir lögðu undir sig býsönsku borgirnar Kallipolis og Didymoteiko.

Fædd
 Konstansa af Kastilíu, eiginkona John af Gaunt, hertoga af Lancaster (d. 1394).

Dáin
 19. október - Yusuf 1., soldánn af Granada.

1354
1351-1360
1372

Árið 1372 (MCCCLXXII í rómverskum tölum)

Atburðir 

 Eyja myndaðist í eldgosi norðvestan við Grímsey. Eyja þessi hefur líklega verið suður af Kolbeinsey en þar eru nú grynningar sem kallast Hóll.
 Andrés Sveinsson varð hirðstjóri yfir öllu Íslandi.
 Þorsteinn Eyjólfsson varð lögmaður norðan og vestan þriðja sinni.
 Erlendur Halldórsson var kjörinn príor í Möðruvallaklaustri.
 Klofa-Oddur tekinn af lífi fyrir mörg illvirki, að því er segir í Flateyjarannál.

Fædd

Dáin
 Þórður Bergþórsson, príor í Möðruvallaklaustri.

Erlendis 
 14. mars - Heilög Birgitta lagði af stað frá Ítalíu í pílagrímsferð til Landsins helga. Hún var í Betlehem í ágúst og var komin aftur til Ítalíu í desember.
 22. júní - Orrustan við La Rochelle þar sem Englendingar biðu ósigur fyrir sameinuðum flota Frakka og Kastilíumanna.
 Þýska borgin Aachen varð fyrst til þess í heiminum að láta slá fyrir sig mynt með ártali.

Fædd
 13. mars - Loðvík af Valois, hertogi af Orléans, sonur Karls 5. Frakkakonungs (d. 1407).
 9. desember - Beatrís af Portúgal, síðar drottning Portúgals og Kastilíu (d. 1410).

Dáin

1372
1371-1380
1371

Árið 1371 (MCCCLXXI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Magnús Jónsson varð lögmaður norðan og vestan en dó sama ár.

Fædd

Dáin
 Ívar Vigfússon hólmur, hirðstjóri.
 Magnús Jónsson lögmaður.

Erlendis 
 Róbert 2. varð konungur Skotlands.
 Valdimar atterdag sneri aftur til Danmerkur eftir þriggja ára útlegð.
 Svarti prinsinn (Játvarður Englandsprins) settur af sem ríkisstjóri í Akvitaníu.
 Jóhannes 5. Palaiologos sór Tyrkjaveldi hollustu til að koma í veg fyrir hernám Konstantínópel.
 Hákon 6. Magnússon fékk föður sinn, Magnús konung smek, leystan úr varðhaldi í Svíþjóð.

Fædd
 28. maí - Jóhann óttalausi (Jóhann 2.), hertogi af Búrgund (d. 1419).
 21. september - Friðrik 1., kjörfursti af Brandenborg (d. 1440).
 Tsjeng He, kínverskur landkönnuður (d. 1435).

Dáin
 22. febrúar - Davíð 1. Skotakonungur (f. 1324).
 4. mars - Jóhanna d'Évreux, Frakklandsdrottning, þriðja kona Karls 4. (f. 1310).

1371
1371-1380
1382

Árið 1382 (MCCCLXXXII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Andrés Sveinsson hirðstjóri kom til landsins og lét sverja Ólafi 4. Hákonarsyni land og þegna.
 Mikael varð Skálholtsbiskup.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 September - María dóttir Loðvíks 1. Ungverjalandskonungs varð drottning Ungverjalands og Póllands eftir dauða föður síns en Pólverjar felldu sig ekki við unnusta hennar, Sigmund, síðar keisara, og völdu Heiðveigu yngri systur Maríu sem þjóðhöfðingja sinn. Hún var krýnd 1384 sem Heiðveig konungur.
 Jakob 1. varð konungur Kýpur.
 Tyrkir lögðu undir sig Sófíu.

Fædd
 Eiríkur af Pommern konungur yfir Kalmarsambandinu (d. 1459).
 Friðrik 4., hertogi af Austurríki (d. 1439).

Dáin
 12. maí - Jóhanna 1. Napólídrottning, var myrt (f. 1327).
 13. ágúst - Elinóra af Aragóníu, Kastilíudrottning, kona Jóhanns 1. (f. 1358).
 10. september - Loðvík 1. konungur Ungverjalands og Póllands (f. 1326).
 13. október - Pétur 2. konungur Kýpur.
 Filippa Plantagenet, dóttir Lionels hertoga af Clarence, ættmóðir York-ættar.

1382
1381-1390
1381

Árið 1381 (MCCCLXXXI í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 26. maí - Guttormur Ormsson, faðir Lofts Guttormssonar, veginn í Snóksdal.
 Hrafn Bótólfsson kom til landsins og hafði verið veitt lögmannsembættið norðan og vestan.

Fædd

Dáin
 15. ágúst - Oddgeir Þorsteinsson, biskup í Skálholti.
 Brynjólfur Björnsson ríki á Stóru-Ökrum.
 Eiríkur auðgi Magnússon á Svalbarði.

Erlendis 
 Bændauppreisnin í Englandi 1381 átti sér stað.
 Tímúr lagði Austur-Persíu undir sig.
 Feneyingar sigruðu Genúumenn í Chioggia-stríðinu.

Fædd
 Anna af Celje, Póllandsdrottning (d. 1416).
 Jóhann 1., hertogi af Bourbon (d. 1434).

Dáin
 24. mars - Heilög Katrín frá Vadstena, sænskur dýrlingur.

1381
1381-1390
Myndhverfing

Myndhverfing eða myndhvörf (forngríska: , metafora) er stílbragð sem felst í að orð er notað í óeiginlegri merkingu til að tákna eitthvert fyrirbæri sem hefur líkindi með bókstaflegri merkingu orðsins. Bókstaflega merkingin verður þá mynd sem brugðið er upp en afleidda merkingin verður merkingarmið hennar. Setningin „Öll veröldin er leiksvið“ er dæmi um myndhverfingu, leiksviðið er myndin en veröldin merkingarmiðið. Þegar sagt er: Maðurinn er blóm, þá er það myndhverfing, en sé sagt: Maðurinn er eins og svín, þá er það viðlíking. 

Myndhvörf eru náskyld viðlíkingu en munurinn felst í að í viðlíkingu er myndin og merkingarmiðið borin saman berum orðum, til dæmis væri „Öll veröldin er eins og leiksvið“ viðlíking. Myndhvörf eru frábrugðin nafnskiptum á þann hátt að í myndhverfingu er ævinlega eitthvað líkt með mynd og merkingarmiði en í nafnskiptum eru tengsl án líkinda milli fyrirbæranna. Persónugerving er stundum talin tegund af myndhverfingu.

Myndhvörf eru algeng í ljóðlist en koma einnig víða fyrir í öðrum textum og töluðu máli.

Tilvísanir

Heimildir 
 Jakob Benediktsson (1983). Hugtök og heiti í bókmenntafræði. Bókmenntafræðistofnun Háskóla Íslands.
 Óskar Halldórsson (1977). Bragur og ljóðstíll. Hið íslenska bókmenntafélag.

Bókmenntahugtök
Málfræði
Málspeki
Merkingarfræði
Mælskufræði
Baggalútur

„Baggalútur“ getur líka átt við vefritið og hljómsveitina Baggalút.
 „Baggalútur“ getur þýtt smástrákur eins og í kvæðinu „Baggalútur“ og jólasveinaheitinu Baggalútur sem er þekkt frá Ströndum.
Baggalútur, hreðjasteinn eða blóðstemmusteinn er lítill kúlulaga steinn (oft samvaxnir nokkrir í klasa).

Lýsing 
Eru á bilinu 0,5 til 2 sm í þvermál og oft samvaxnir saman. Við brotsár með sjá sammiðja lög sem eru oft mislit og holrými finnast á milli laganna.

Uppruni og útbreiðsla 
Baggalútar verða til þegar gasbóla myndar holrúm í hrauni og kvars grær út í rýmið. Vegna þess að kúlan er harðari en hraunið umhverfis verður hún eftir þegar það veðrast. Helstu fundarstaðir á Íslandi eru Hvaleyri í Hvalfirði og Álftavík í Borgarfirði eystra.

Heimild 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2

Tengt efni
 Hraunkúla

Berg
Bergtegundir
Rip van Winkle

Rip van Winkle er sögupersóna í samnefndri smásögu eftir Washington Irving. Í sögunni fer hann upp í Catskills-fjöll þar sem hann hittir dularfulla Hollendinga, drekkur úr flösku þeirra og sofnar. Hann vaknar aftur 20 árum síðar og hefur misst af Frelsisstríði Bandaríkjanna. Sagan byggir á þýskri þjóðsögu, Peter Klaus. Hún kom út sem hluti af sagnasafninu The Sketch Book of Geoffrey Crayon, Gent. 1819-20.

Sögupersónur
Tímaferðalangar
Washington Irving
Bandarískar þjóðsögur
Framhlaðningur

Framhlaðningur eða músketta er framhlaðið handskotvopn (þ.e.a.s. hlaðið er í framanvert hlaupið) og er með breytilega (mjúka) hlaupvídd. Framhlaðningur kom fyrst fram á 16. öld og var einkum notaður af fótgönguliði þess tíma og er forveri riffilsins og haglabyssunnar.

Vopn
Skotvopn