alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Sálmarnir

Sálmarnir eru bók í Biblíunni, 19. bókin í Gamla testamentinu (21. bók í kaþólskum Biblíum), einnig kölluð Davíðssálmarnir og Saltarinn. Þessir sálmar eru 150 að tölu. Þeir eru mikilvægur hluti af tíðabænum, sem kaþólskir prestar, klaustrafólk og fleiri fara með á hverjum degi.

„Sálmarnir eru mjög fjölbreytilegir að gerð. Mest fer fyrir harmsálmum en lofgjörðarljóð eru einnig fyrirferðarmikil. Þar er að finna ýmsar aðrar gerðir sálma, svo sem spekiljóð, konungssálma og þakkarljóð. Sálmarnir eru ýmist einstaklingssálmar eða sálmar safnaðar,“ stendur í inngangi þeirra í Biblíuútgáfunni árið 2007.

Texti Sálmanna á netinu 
 Íslenska @ Netútgáfan (útgáfan frá 1981). Skoðað 17. október 2010.
 Sænska @ Svenska Bibelsällskapet (útgáfan frá 2000). Skoðað 17. október 2010.

Heimildir 

 Drum, Walter: „The Psalms", The Catholic Encyclopedia, New York 1911. Skoðað 17. október 2010.
 Jewish Encyclopedia: Psalms. Skoðað 17. október 2010.
 McKenzie, John L.: „Psalms", Dictionary of the Bible, London 1965, LCCN.
 Orthodox Wiki: Psalter. Skoðað 17. október 2010.
 Rogerson & McKay: Psalms 1 – 50, Cambridge University Press 1977.
 Rogerson & McKay: Psalms 51 – 100, Cambridge University Press 1977.
 Rogerson & McKay: Psalms 101 – 150, Cambridge University Press 1977.

Biblían
Trúarrit
Lincoln

Lincoln er borg í Lincolnshire á Austur-Englandi. Íbúar voru um 98.000 árið 2017. Þar er forn dómkirkja. Þorlákur helgi stundaði nám í Lincoln eftir miðja tólftu öld.

Borgir á Bretlandi

Borgir á Englandi
Verndardýrlingur

Verndardýrlingur er dýrlingur, sem talinn er sérstakur málsvari á himnum fyrir heimsálfu, þjóð, stað, atvinnugrein, starfsstétt eða það fólk, sem á erfitt vegna tiltekins sjúkdóms eða annarra atvika. Þessi trú tekur til þeirra kristnu kirkjusamfélaga, sem viðurkenna dýrlinga sem talsmenn hinna trúuðu gagnvart Guði. Sem dæmi er Þorlákur helgi verndardýrlingur Íslands en Ólafur helgi verndardýrlingur Noregs, því að báðir eru álitnir hafa oft veitt landsmönnum sínum lið. Vel má þó biðja til þeirra um málefni, sem tengjast ekki þessum löndum, eða snúa sér til fleiri helgra manna með íslensk og norsk málefni.

Kristni
Dýrlingar
Rétttrúnaðarkirkjan
Kaþólska kirkjan
Múrinn í Kirkjubæ

Múrinn (á færeysku Múrurin) og er ófullgerð dómkirkja í Kirkjubæ í Færeyjum. Veggirnir standa og eru á lengd 26,5 metrar, á breidd 10,8 metrar, á hæð 9 metrar og að þykkt 1,5 metri. Erlendur biskup hóf þessa kirkjusmíði um árið 1300. Húsið átti að helga hinum heilaga  Magnúsi Orkneyjajarli. Á einum stað í veggjunum er innmúrað hólf, sem kallast Gullskápurinn. Hann var opnaður 1905, og inni í honum voru óskaddaðir helgir dómar, sem kirkjunni höfðu verið gefnir. Þeir voru látnir á sama stað og múrað fyrir aftur.

Tilvísanir 
 

Færeyjar
Kaþólska kirkjan
Trúarjátning (kristni)

Trúarjátning er stuttur texti, sem staðfestir meginatriði trúarinnar. Á latínu er upphafsorðið í þekktustu játningunum credo, sem þýðir ég trúi. Þaðan er komið íslenska orðið kredda, sem oftar er þó haft í niðrandi merkingu. Á erlendum málum er sömuleiðis oft notað um trúarjátningu orðið symbol, sem merkir tákn, því að staðfesting á mikilvægustu trúaratriðum er tákn um trúna.

Helstu kristnar trúarjátningar 

 Postullega trúarjátningin. 
 Níkeujátningin (einnig kennd við Níkeu-Konstantínópel).
 Aþanasíusarjátningin. 
 Ágsborgarjátningin (lúthersk).
 Fræði Lúthers minni (lúthersk).

Ítarefni 
 Einar Sigurbjörnsson: Kirkjan játar - Játningarrit íslensku þjóðkirkjunnar, Reykjavík 1980.

Kristni
Þorlákstíðir

Þorlákstíðir eru fornar tíðabænir, sem fram að siðskiptum voru sungnar í Skálholti á messudögum  Þorláks helga. Textar eru að miklu leyti varðveittir, og þeir eru á latínu. Nótnasetningu má einnig lesa.  Sönghópurinn Voces Thules gaf tíðirnar út í heilu lagi á nokkrum diskum en textana á bók árið 2006. Þær taka um þrjár klukkustundir í flutningi. Þorláks finnst sömuleiðis getið í fornum tíðabókum biskupsdæmisins í Niðarósi.

Tilvísanir 

Tónlist
Kaþólska kirkjan
Hamraborg (gata)

Hamraborg er gata í Kópavogi sem liggur á milli Kópavogskirkju og Álfhólsvegar. Við götuna er ýmis starfsemi, m.a. fjölmargar verslanir, og þar er einnig listasafn Kópavogs, Gerðarsafn.

Kópavogur
Bjarnarhellir

Bjarnarhellir er náttúrlegur hellir við fjallið Foxufell skammt frá Hítarvatni á Mýrum. Í hellinum hafa rúnir verið meitlaðar í stein og sæti verið hoggið í bergið.

Tenglar 
 ISLANDSKE RUNER
 Ljósmyndir frá Hítarvatni og Bjarnarhelli

Hellar á Íslandi
Mýrasýsla
Hítardalur
Sandar

Sandar er eyðibýli í Dýrafirði, áður kirkjustaður, prestssetur og höfuðból. Sandar voru við sunnanverðan fjörðinn, suðvestan undir Sandafelli, og er Þingeyri reist í landi Sanda.

Sandar koma við sögu í Sturlungu en þar bjó höfðinginn Oddur Álason. Þeir Órækja Snorrason höfðu verið vinir en árið 1234 fór Órækja að Oddi, sem þá var staddur á Eyri við Arnarfjörð, og bar eld að bænum. Oddur og sex menn aðrir brutust út og reyndu að verjast en Oddur var felldur. Einn þeirra sem var þarna með honum hét Bárður Þorkelsson. Hann bjó seinna á Söndum og var kallaður Sanda-Bárður. Jörðin var þó í eigu Hrafns Oddssonar, sem þá var unglingur. Þegar Þórður kakali Sighvatsson kom til Vestfjarða 1242 var Bárður einn sá fyrsti sem gekk til liðs við hann og gaf hann Þórði bú sitt. Þótti það geysistórmannlegt, eins og segir í Sturlungu. Nokkru síðar, þegar hagur Þórðar fór heldur að batna, launaði hann fyrir sig með því að gefa Bárði Svefneyjar á Breiðafirði.

Seinna sátu margir merkir prestar á Söndum og má þar nefna séra Ólaf Jónsson skáld, sem var prestur þar frá 1596 til 1627. Hann orti fjölda sálma, oft undir óvenjulegum bragarháttum, og samdi lög við þá líka og er því eitt elsta íslenska tónskáldið sem þekkt er með nafni. Á árunum 1708-1735 var séra Jón Þórðarson dettir prestur á Söndum. Hann var sagður göldróttur og var sagt að þegar hann fór frá Söndum hefði hann lagt það á að fáir skyldu fara auðugir frá Söndum þaðan í frá.

Kirkjan og bærinn á Söndum eru sögð hafa staðið upphaflega niður við sjó, á eyrunum innan við Sandaá, en verið flutt ofar vegna ágangs sjávar. Kirkjan var helguð heilögum Nikulási í kaþólskum sið. Kirkjan var flutt til Þingeyrar árið 1911 og prestssetrið einnig. Þingeyrarhreppur keypti jörðina Sanda árið 1938 og eftir sameiningu sveitarfélaga er hún í eigu Ísafjarðarbæjar. Allmargar hjáleigur voru í landi Sanda og var ein þeirra Þingeyri, á samnefndri eyri norðan undir Sandafjalli. Þar mun hafa verið þingstaður til forna og eru þar friðlýstar tóftir. Verslun hófst snemma á Þingeyri og kauptún fór að myndast þar um miðja 19. öld.

Á Söndum er nú miðstöð hestamennsku á Vestfjörðum og þar er ný reiðhöll, kappreiðabraut og önnur aðstaða fyrir hestamenn. Töluvert skógræktarsvæði er i landi Sanda og er skógræktin þar hluti af verkefninu Landgræðsluskógar.

Um 2008 voru uppi hugmyndir um að reisa olíuhreinsunarstöð á Vestfjörðum og var þá land Sanda annað tveggja svæða sem helst þóttu koma til greina.

Heimildir 
 

Dýrafjörður
Íslensk eyðibýli
DR

DR (áður skammstöfun Danmarks Radio) er ríkisrekinn fjölmiðill í Danmörku sem rekur bæði sjónvarps- og útvarpsstöðvar. Höfuðstöðvar DR eru í Kaupmannahöfn.

Tenglar 

 DR

Fjölmiðlar
NRK

NRK (Norsk rikskringkasting) er ríkisrekinn fjölmiðill í Noregi sem rekur bæði sjónvarps- og útvarpsstöðvar. Höfuðstöðvar NRK eru í Osló.

Tenglar 

 NRK
 NRK Internet radio

Fjölmiðlar
SVT

Sveriges Television eða SVT er ríkisrekinn fjölmiðill í Svíþjóð sem rekur sjónvarpsstöðvar. Höfuðstöðvar SVT eru í Stokkhólmi.

Tenglar 

 SVT

Fjölmiðlar
Yle

Yleisradio (finnska), Rundradion (sænska) eða Yle er ríkisrekinn fjölmiðill í Finnlandi sem rekur sjónvarps- og útvarpsstöðvar. Höfuðstöðvar Yle eru í Helsinki.

Tenglar 

 Yle

Fjölmiðlar
Lindisfarne

Lindisfarne er eyja við norðausturströnd Englands. Hún er einnig þekkt sem Eyjan helga (e. Holy Island), og er það nafn sveitarfélagsins. Eyjan er tengd meginlandinu með sandrifi. Talið er að nafnið Lindisfarne eigi rætur að rekja til fornensku og þýðir „eyja Lindseyjarfaranna“, sem gæti þýtt að eyjan hafi verið numin af mönnum sem komu frá Lindsey, eða ferðuðust þangað. Árið 2001 voru íbúar eyjunnar 162.

Í verkinu Historia Brittonum er eyjan kölluð fornvelsku nafni, Medcaut. Írinn Aidan af Lindisfarne stofnaði munkaklaustur á eyjunni. Um árið 635 e.Kr. var hann sendur þangað frá Jónu, sem liggur við vesturströnd Skotlands, að beiðni Ósvalds af Norðymbralandi. Klaustrið varð miðstöð kristniboðs í Norður-Englandi og jafnvel var send þaðan sendisveit til Mersíu og varð henni vel ágengt. Munkar frá Jónu fluttu til eyjarinnar. Cuthbert, verndardýrlingur Norðymbralands, var munkur og síðar ábóti munkaklausturs á Lindisfarne. Beda prestur skrásetti æviágrip og öll kraftaverk Cuthberts. Seinna varð Cuthbert biskup af Lindisfarne.

Árið 793 gerðu víkingar árás á Lindisfarne og er sá atburður oft talinn marka upphaf víkingaaldar. Árásin vakti mikla skelfingu á Vesturlöndum á þessum tíma og er sagt frá henni í Annál Engilsaxa:
Á þessu ári dundu ósköp yfir Norðymbraland og skelfdu fólkið mjög. Geysilegir stormar skullu á og eldspúandi drekar sáust á flugi. Mikil hungursneyð fylgdi, eftir að þessi tákn höfðu sést, og skömmu seinna, þann 8. júní, lögðu heiðnir menn í auðn kirkju Guðs á Lindisfarne, þar sem þeir rændu og drápu.

Heimildir 
 

Eyjar við England
Erfðamengjafræði

Erfðamengjafræði fjallar til dæmis um byggingu litninga, raðgreiningu erfðamengja, starfsemi erfðamengja og samanburð á erfðamengjum.

Erfðamengjafræðin er tiltölulega ný fræðigrein, og má rekja upphaf hennar til verkefnis sem miðaði að því að raðgreina allt erfðamengi (genome) mannsins. Það verkefni krafðist mikillar fjárfestingar í líftækni, verkfræði og hugbúnaði sem leiddi til þess að erfðamengi fjölmargra baktería, fornbaktería og heilkjörnunga hafa verið raðgreind.

Erfðamengjafræðin fjallar einnig um starfsemi erfðamengja, það er hvernig genin virka, hvar og hvenær þau eru tjáð, um hlutverk litningaenda, þráðhafta og hvernig stökklar og hlutlausar raðir hegða sér í erfðamenginu.

C-gildis ráðgátan (C-value paradox) er ein af elstu viðfangsefnum fræðigreinarinnar. C-gildið mælir magn erfðaefnis (DNA) í lífverum. Vísindamenn veittu því eftirtekt að magn erfðaefnis var mjög mismunandi meðal heilkjörnunga og ekki endilega mest í spendýrum eða mönnum, lífverum sem vísindamenn álitu flóknari en aðrar. Ráðgátan var sú, hví eru „einfaldar“ lífverur með meira DNA en flóknar lífverur? Svarið er að DNA magn er ekki í réttu samhengi við fjölda gena. Erfðamengi margra lífvera innihalda margar aðrar raðir (stundum kallaðar ruslDNA).

Markmið erfðamengjafræðinnar eru að:
 Koma upp og halda við gagnagrunnum (eins og GenBank, Flybase og Ensembl)
 Byggja raunkort og genakort fyrir erfðamengi
 Raðgreina og skeyta saman erfðamengjum og röðum umritaðra gena
 Finna og lýsa genum í hverju erfðamengi
 Skilgreina breytileika í erfðamengjum
 Kortleggja genatjáningu í mismunandi frumum, vefjum og þroskastigum.
 Samþætta líffræðilegar upplýsingar um áhrif gena og stökkbreytinga
 Bera saman erfðamengi lífvera

Breytileiki í erfðaefni 
Erfðaefnið hvers einstaklings er ófullkomið afrit af erfðaefni foreldra (eða foreldris í tilfelli lífvera með kynlausa æxlun). Stökkbreytingar geta orðið þegar erfðaefnið er fjölritað og af þeim ástæðum er erfðafræðilegur munur á genum, þau eru með ólíkar genasamsætur. 

Erfðamengjafræðin miðar að því að finna hvaða staðir í erfðaefninu eru breytilegir, hvaða hlutar gena eru stökkbreyttir og hvers eðlis eru breytingarnar. Margar aðferðir hafa verið notaðar til að skoða erfðabreytileika, en sú besta er að raðgreina erfðamengi í heild sinni. Nú í upphafi erfðamengjaaldar hafa erfðamengi margra einstaklinga nokkura tegunda verið raðgreind í heild sinni. Til að mynda voru erfðamengi 171 ávaxtaflugna greind í heild sinni og stefnt er að því að raðgreina erfðamengi 1001 stofna Vorskriðnablómsins (Arabidopsis thaliana)http://1001genomes.org/index.html

Tengt efni 
 Samanburðar erfðamengjafræði (comparative genomics)
 Lífupplýsingafræði (bioinformatics)
 Starfræn erfðamengjafræði (functional genomics)
 Lyferfðamengjafræði (pharmacogenomics)
 Víðerfðmengjafræði (metagenomics)

Helstu gagnagrunnar 
 GenBank hýstur af NCBI
 BLAST
 Pubmed
 OMIM
 ENSEMBL
 UCSC genome browser
 ENCODE
 Barcode of life - Strikamerki lífsins
 Galaxy

Heimildir 

Erfðafræði
Annáll Engilsaxa

Annáll Engilsaxa (e. Anglo-Saxon Chronicle) er safn annála á fornensku sem segja frá sögu Engilsaxa. Annálarnir voru skrifaðir á 9. öld, líklega í Wessex, þegar Alfreð mikli var ríkjandi. Afrit handritanna voru gerð og send til munkaklaustra um allt England, og þessi voru endurnýjuð á óháðan hátt. Var einn annála til dæmis endurnyjaður þangað til 1154.

Í dag standast níu handrit í heild eða að vissu leyti, en ekkert þeirra er frumeintak. Talið er að það elsta hafi verið byrjað undir lok ríkisára Alfreðs mikla, en það yngsta var skrifað á klaustrinu í Peterborough eftir eld þar árið 1116. Næstum því allt safnið er skrifað í formi annála, það elsta byrjar árið 60 f.Kr. og fjallar um sögu allt til þess tíma þegar annállinn var skrifaður.

Annállinn er ekki óhlutdrægur og hægt er að sjá að atburðirnir í textanum eru hlutdrægir í samanburði við aðrar miðaldaheimildir. Til eru líka atburðir í textanum sem stangast á við aðrar heimildir frá þessum tíma. Samt sem áður er annállinn ein mikilvægasta heimild frá þessari öld um England. Miklar upplýsingar sem eru í annálnum eru ekki skráðar annarsstaðar. Auk þess er annállinn mikilvæg heimild um sögu enska tungumálsins, sérstaklega Peterborough-annállinn sem er eitt elsta dæmi um miðensku sem er til.

Sjö af annálunum níu eru nú geymdir á þjóðbókasafni Bretlands. Hinir eru á Bodelian-bókasafninu í Oxford-háskóla og Parker-bókasafninu í Cambridge-háskóla.

Heimildir 
 

Enskir annálar
Hinrik 1. Frakkakonungur

Hinrik 1. (4. maí 1008 – 4. ágúst 1060) var konungur Frakklands frá 1031 til dauðadags og hertogi af Búrgund 1016-1032. Krúnulendur Frakkakonungs voru aldrei minni um sig en á valdatíma hans og hann er þess vegna oft talinn hafa verið veikur og valdalítill konungur en sumir sagnfræðingar telja að hann hafi verið nokkuð sterkur en raunsær og þurft að haga seglum eftir vindi.

Hinrik var af ætt Kapetinga, næstelsti sonur Róberts 2. hreintrúaða og Konstönsu af Arles. Árið 1016 gerði faðir hans hann að hertoga af Búrgund og ári síðar var elsti bróðirinn, Húgó 2. Magnus, krýndur meðkonungur að föðurnum lifandi eins og venja var hjá Kapetingum. Hann dó þó 1025. Hinrik var krýndur meðkonungur 14. maí 1027 en fékk þó lítil raunveruleg völd og nokkru síðar gerði hann og þriðji bróðirinn, Róbert, uppreisn gegn föður sínum og nutu stuðnings móður sinnar. Þeir höfðu betur og hröktu Róbert konung til Parísar. Uppreisning stóð enn þegar faðirinn dó 20. júlí 1031 en þá upphófust átök milli bræðranna um krúnuna og studdi móðirin Róbert. Hinrik tryggði sig þó í sessi og árið 1032 lét hann Róbert hertogadæmið Búrgund eftir.

Hinrik naut meðal annars stuðnings Róberts 1., hertoga af Normandí, í átökunum við bróður sinn og launaði það fáeinum árum síðar, þegar Róbert lést, með því að styðja barnungan, óskilgetinn son hans, Vilhjálm bastarð, til þess að verða hertogi Normandí. En árið 1053 giftist Vilhjálmur Matthildi af Flæmingjalandi, sem var dóttir Adelu systur Hinriks, og jukust völd hans svo mjög við þann ráðahag að Hinrik fór að óttast hann og gerði tvívegis innrás í Normandí en var gerður afturreka í bæði skiptin.

Hinrik var þríkvæntur. Fyrsta kona hans var Matthildur, dóttir Konráðs 2. keisara. Eftir lát hennar giftist hann Matthildi af Fríslandi árið 1043 en hún dó árið eftir, að sögn eftir keisaraskurð. Þriðja kona Hinriks var Anna af Kænugarði en systur hennar voru Ellisif drottning Noregs og Anastasía drottning Ungverjalands. Sonur þeirra var Filippus 1. Frakkakonungur, sem tók við krúnunni þegar faír hans dó 1060. Þá var hann aðeins sjö ára að aldri og stýrði móðir hans ríkinu fyrir hann í samvinnu við mág sinn, Baldvin greifa af Flæmingjalandi, eiginmann Adelu systur Hinriks.

Heimild 
 

Frakkakonungar
Filippus 1. Frakkakonungur

Filippus 1. (23. maí 1052 – 29. júlí 1108), kallaður hinn ástleitni (franska: Philippe l' Amoureux) var konungur Frakklands frá 1060 til dauðadags, eða í 48 ár, en fyrstu sex árin stýrði móðir hans ríkinu í félagi við Baldvin greifa af Flæmingjalandi, sem kvæntur var Adelu föðursystur hans.

Filippus var sonur Hinriks 1. Frakkakonungs og konu hans, Önnu af Kænugarði, og var það hún sem valdi honum nafn en Filippus var nær óþekkt nafn í Vestur-Evrópu fyrir hans dag. Hann var sjö ára þegar faðir hans dó og tók sjálfur við ríkisstjórn 1066, þegar hann var fjórtán ára.

Stór hluti hinna mörgu ríkisstjórnarára Filippusar fór í að bæla niður uppreisnir lénsherra og reyna að efla konungsvaldið. Árið 1077 samdi hann frið við Vilhjálm sigurvegara, sem hætti þá tilraunum til að leggja Bretagne undir sig. Filippus jók líka við krúnulendurnar með því að taka Vexin undir sig 1082 og Bourges árið 1100.

Filippus giftist Bertu, dóttur Floris 1., greifa af Hollandi, árið 1072 og átti með henni soninn Loðvík og dótturina Konstönsu. En síðar varð hann ástfanginn af Bertrade de Montfort, eiginkonu Fulks 4. greifa af Anjou, rak Bertu frá sér á þeirri forsendu að hún væri of feit og giftist Bertrade 15. maí 1092. Fyrir það var hann bannfærður af erkibiskupinum af Lyon 1094 og síðan af Úrban páfa II árið 1095. Bannfæringunni var aflétt nokkrum sinnum við það að Filippus hét að segja skilið við Bertrade en hann tók alltaf saman við hana aftur og á endanum gáfust kirkjunnar menn upp og sættu sig við hjónabandið. Filippus og Bertrade áttu tvo syni og eina dóttur.

Vegna bannfæringarinnar og deilnanna við Úrban páfa tók Filippus ekki beinan þátt í fyrstu krossferðinni en bróðir hans, Húgó af Vermandois, fór aftur á móti fyrir sveit franskra krossferðariddara.

Í samtímaheimild segir að hann hafi mörg síðustu ríkisstjórnarár sín verið svo heltekinn af ást á Bertrade að hann hafi varla sinnt nokkru öðru og misst allan áhuga á stjórn ríkisins.

Heimild 
 

Frakkland
Frakkakonungar
Saga Frakklands
Loðvík 6. Frakkakonungur

Loðvík 6. (1. desember 1081 – 1. ágúst 1137), kallaður Loðvík digri (franska: Louis le Gros) var konungur Frakklands frá 1108 til dauðadags, eða í 29 ár.

Loðvík var sonur Filippusar 1. og fyrri konu hans, Bertu af Hollandi, en þegar hann var um tíu ára aldur skildi faðir hans við móður hans og tók sér nýja konu, Bertrade de Montfort. Helsti ráðgjafi hans frá unga aldri var Suger ábóti af St. Denis, sem skráði sögu Loðvíks og varð síðan helsti ráðgjafi Loðvíks 7. sonar hans.

Mestalla ríkisstjóratíð sína þurfti Loðvík eins og faðir hans að berjast við stöðugar uppreisnir ódælla lénsherra. Þó tókst honum að styrkja konungsvaldið svo um munaði og varð hann einn sterkasti konungur Frakklands eftir að Karlungaríkið leið undir lok. Hann barðist meðal annars við Róbert stuttsokk, hertoga af Normandí, son Vilhjálms sigursæla.

Loðvík gekk að eiga Lucienne de Rochefort 1104 en Pascal II páfi ógilti hjónaband þeirra 1107. Árið 1115 giftist Loðvík svo Adélaide de Maurienne. Þau eignuðust sjö syni og eina dóttur. Elsti sonurinn, Filippus, var krýndur meðkonungur föður síns 1129 en lést 1131 efir fall af hestbaki. Þá varð Loðvík bróðir hans ríkisarfi en hann hafði ætlað að gerast munkur og var ekki sáttur við hlutskipti sitt. Vorið 1137 frétti Loðvík, sem þá var fárveikur, af því að Vilhjálmur 10. hertogi af Akvitaníu hefði dáið í pílagrímsferð til Santiago de Compostela. Fimmtán ára dóttir hans, Elinóra, erfði ríkið og hafði Vilhjálmur falið Loðvík forræði hennar. Hann brá snarlega við, sendi Loðvík son sinn þegar á vettvang og lét hann giftast hertogaynjunni ungu en dó svo úr blóðkreppusótt 1. ágúst 1137, áður en sonurinn komst heim með brúði sína.

Heimild 
 

Frakkland
Frakkakonungar
Saga Frakklands
Ósamþátta

Tvær heiltölur  og  þykja ósamþátta eða ósamþættar ef stærsti samdeilir þeirra er einn () en það er stundum táknað með rithættinum . Dæmi um tölur sem eru ósamþátta eru  (þáttað ) og  (þáttað ) þar sem þær hafa engan sameiginlegan þátt en  (þáttað ) og  () eru hins vegar samþátta þar sem þær deila þættinum . Talan einn er ósamþátta öllum heiltölum og því er  alltaf jafnt og 1 þegar  er heiltala.

Almennt brot af gerðinni  þar sem  og  eru ósamþátta heiltölur telst vera fullstytt brot. -fall Eulers  skilar fjölda heiltalna sem eru ósamþátta .

Nota má keðjudeilingu (reiknirit Evklíðs) til að ákvarða hvort tvær tölur séu ósamþátta.

Tilvitnanir 

Talnafræði
Þorláks saga

Þorláks saga fjallar um ævi og jarteinir  Þorláks Þórhallssonar Skálholtsbiskups, sem dó árið 1193. Á norrænu finnst sagan í þremur gerðum, sem stundum eru auðkenndar með bókstöfunum A, B og C, eftir aldri þeirra. Yngri gerðirnar segja meðal annars frá  staðamálum. Einnig hefur saga af biskupi verið til í fjórum latneskum gerðum. Þessi söguritun virðist hafa byrjað skömmu eftir að Íslendingar lýstu Þorlák helgan mann 1198, og hefur að minnsta kosti höfundur elstu sögunnar mátt hafa góða frásögn. En ekki er í þeirri gerð sagt frá deilumálum, sem vörðuðu föður  Páls biskups Jónssonar, sem varð eftirmaður Þorláks og dó árið 1211. Þetta hefur verið talið benda til ritunar undir handarjaðri hans.

Tilvísanir 

Íslenskar bókmenntir
Jarteinabækur Þorláks helga

Jarteinabækur Þorláks helga geyma frásagnir af  máttarverkum, sem svo voru álitin og þökkuð Guði fyrir árnaðarorð  Þorláks biskups Þórhallssonar. Þessar bækur urðu ekki færri en þrjár.

Eftir að áheit voru leyfð á Þorlák biskup 1198, fóru gjafir að berast til Skálholts og frásagnir af jarteinum.  Páll Jónsson biskup lét skrá þetta skipulega á bók, sem var lesin í heyranda hljóði á Alþingi sumarið 1199. Í bókinni eru 46 frásagnir, sem allar eru úr biskupsdæminu og allar gerðust á undanfarandi einu ári. Margar þeirra eru beinlínis kallaðar jarteinir og þakkaðar Guði og hinum sæla Þorláki biskupi, en stundum er ekki sagt svo mikið. Nálægt fjórðungur af þessum frásögnum varðar búpening og búskap og meira en þriðjungur læknngu af mannanna meinum, fjórar snúa að ferjusiglingum, tvær að ölbruggun, tvisvar kemst fólk frá dukknun og nokkrar varða týnda hluti. 

Síðar voru fleiri bækur ritaðar með jarteinum Þorláks. Í þeim er blandað saman frásögnum úr Skálholtsbiskupsdæmi, frá Norðurlandi og úr öðrum löndum. Þessar bækur þykja í mörgu sýna áhugaverðar þjóðlífsmyndir. Einna lengst að komin er frásögnin um  væringja í  Miklagarði, sem voru hætt komnir í herkví en hlupu fram með orðunum: "Göngum nú fram þrekmannlega í trausti hins sæla Þorláks biskups og sigrumst snarplega eða deyjum allir drengilega." Þeir unnu fagran sigur á ofurefli heiðingja, og síðan var kirkja reist þar eystra og helguð Þorláki.

Tilvísanir 

Íslenskar bókmenntir