Íslendingasögur

Sjá Íslendinga saga fyrir greinina um verkið sem er hluti af Sturlunga sögu.

Íslendingasögurnar eru ásamt konungasögum, þekktustu miðaldabókmenntir Íslendinga. Þær eru um fjörutíu talsins og mynda saman einn af sex flokkum fornsagna.

Ritunartími
Fyrstu Íslendingasögurnar voru að öllum líkindum ritaðar öðru hvoru megin við aldamótin 1200, en þær síðustu við lok  sagnritunarskeiðsins undir 1350. Flestar voru þær þó líklega skrifaðar á 13. öld.

Skoðanir á aldri eru meðal annars tengdar hugmyndum um uppruna þeirra. Þrettánda öldin er upplausnartími þjóðveldisins og má sjá þess víða stað í sögunum að varað er við erlendu konungsvaldi og upplausn ætta.

Sögurnar eru allar án höfundarnafns og einungis varðveittar í eftirritum, þ.e. ekkert handrit er varðveitt sem gæti verið frumrit viðkomandi sögu.

Uppruni sagnanna
Þrjár meginkenningar eru um uppruna sagnanna: 
Sagnfestukenningin, en fylgjendur hennar telja sögurnar vera sannorðar frásagnir sem gengið hafa frá manni til manns þangað til þær voru skrásettar.
Bókfestukenningin, að sögurnar séu verk rithöfunda sem styðjast við munnmæli, ýmis rit og eigið ímyndunarafl.
Formfestukenningin, að sögurnar séu verk rithöfunda en formföst munnmæli eru uppistaða í því sem þeir skrá. Þetta er eins konar málamiðlun milli hinna kenninganna tveggja, hún afneitar ekki höfundum en leggur jafnframt áherslu á arfsagnir. Formfestumenn greina sögurnar í sex meginþætti eða frásagnareiningar: 1) Kynning persóna; 2) Átök eða deilur; 3) Ris; 4) Hefnd; 5) Sættir; 6) Eftirmáli.
Af öðrum kenningum má nefna goðsagnakenninguna, en hún gerir ráð fyrir að sögurnar séu að stofni til goðsagnir eða mjög mótaðar af goðsagnatengdu efni er tengdist landnámi sem athöfn og stofnun ríkis. Einar Pálsson er upphafsmaður kenningarinnar.

Efni og stíll
Íslendingasögurnar eru veraldlegar sögur. Þær fjalla um Íslendinga á tímabilinu frá landnámsöld til fyrri hluta 11. aldar og gerast að mestu á Íslandi.

Sögurnar einkennast af hlutlægum frásagnarstíl, höfundur tekur ekki beina afstöðu og tilfinningum persóna er ekki lýst (nema í bundnu máli í stöku tilvikum). Ef persónum er ekki lýst þegar þær eru kynntar til sögunnar lýsa þær sér helst sjálfar með verkum sínum og orðum. Annars geta persónulýsingar orðið æði fjölskrúðugar. Sögumaður leyfir almannaróm stundum að heyrast, og er það nánast eina tækið sem hann beitir til að stýra skoðunum lesenda, annað en val á sjónarhorni. Að öðru leyti lætur hann sem minnst á sér bera.

Textinn einkennist af mikilli notkun hliðskipaðra aðalsetninga. Stíllinn er því einfaldur og málsgreinar yfirleitt stuttar og hnitmiðaðar, auk þess sem jafnvægi skapast í frásögninni.

Mikið er um sviðsetningar og samtöl, sem eru allajafna stutt og einkennast af spakmælum. Tilsvör eru oft meitluð og engu er þar ofaukið.
Í mörgum sagnanna gefa fyrirboðar eða spásagnir til kynna óorðna atburði. Enginn má sköpum renna, allt er ákveðið fyrir fram og enginn getur flúið örlög sín.

Samfélag
Samfélag Íslendingasagnanna er goðaveldið eins og það var á Íslandi fyrstu aldir eftir landám. Það er ættasamfélag þar sem goðorðið gengur í arf.

Brúðkaup eru til þess að efla karlmanninn og skapa honum ættartengsl sem nýst geta síðar meir.

Söguhetjurnar eru oftast höfðingjaættar þó það sé reyndar ekki algilt. Lægra settu fólki bregður fyrir til góðs eða ills, en oftast er það í aukahlutverki.

Hetjur og manngildi
Það má skipta hetjum Íslendingasagnanna gróflega í tvo flokka. Ljósar hetjur og dökkar hetjur. Þó eru sumar persónur flóknari en svo að þær geti fallið í annan hvorn þessara flokka. 
Ljósar hetjur eru ljósar yfirlitum, heiðarlegar og seinþreyttar til vandræða. Þær dragast nauðugar inn í átök til að koma í veg fyrir að skuggi falli á sæmd þeirra. 
Dökkar hetjur eru dökkar yfirlitum og oft ófríðar eða beinlínis ljótar. Þær eiga í vandræðum með sjálfar sig og grípa oft til vopna að fyrra bragði. Þær leggja þannig fram drýgri skerf til að skapa sín eigin vandræði.

Karlmenn eru langoftast í aðalhlutverkum og sjónarhóllinn er þeirra. Konur hrinda þó oft atburðarás af stað, þær eru þrætuepli eða hvetja hetjurnar til stórræða.

Íslendingasögurnar í stafrófsröð 

Bandamanna saga
Bárðar saga Snæfellsáss
Bjarnar saga Hítdælakappa 
Brennu-Njáls saga, Njáls saga eða Njála
Droplaugarsona saga 
Egils saga 
Eiríks saga rauða 
Eyrbyggja saga 
Finnboga saga ramma 
Fljótsdæla saga 
Flóamanna saga 
Fóstbræðra saga 
Færeyinga saga 
Grettis saga 
Gísla saga Súrssonar 
Grænlendinga saga 
Grænlendinga þáttur 
Gull-Þóris saga 
Gunnars saga Keldugnúpsfífls 
Gunnlaugs saga ormstungu 
Hallfreðar saga vandræðaskálds
Harðar saga og Hólmverja
Hávarðar saga Ísfirðings 
Heiðarvíga saga 
Hrafnkels saga Freysgoða 
Hrana saga hrings 
Hænsa-Þóris saga 
Kjalnesinga saga 
Kormáks saga 
Króka-Refs saga 
Laxdæla saga 
Ljósvetninga saga 
Reykdæla saga og Víga-Skútu 
Svarfdæla saga 
Valla-Ljóts saga 
Vatnsdæla saga 
Víga-Glúms saga 
Víglundar saga 
Vopnfirðinga saga 
Þorsteins saga hvíta 
Þorsteins saga Síðu-Hallssonar 
Þórðar saga hreðu

Glataðar Íslendingasögur 
Gauks saga Trandilssonar 
Skáld-Helga saga

Tengt efni 
 Íslendingaþættir 
 Kurlstíll kallast það skrifi maður stíl með stuttum setningum, en það eru oft einkenni Íslendingasagna.

Tenglar
 Íslendinga sögur frá «Kulturformidlingen Norrøne Tekster og Kvad» í Noregi.
 Íslendingasögurnar, ásamt þýðingum  í Íslenskum sagnagrunni
 Allar íslendingasögurnar í stafrófsröð
 
 Eru Íslendingasögurnar skrök og skáldskapur; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1961
 [http://www.timarit.is/?issueID=419017&pageSelected=0&lang=0 Í leit að höfundum Íslendingasagna; grein í Lesbók Morgunblaðsins 
1964]
https://hib.is/wp-content/uploads/2019/01/HIB_fornritabaeklingur_2018.pdf