alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Ingigerður Haraldsdóttir af Noregi

Ingigerður Haraldsdóttir (1046 – eftir 1118) var norsk konungsdóttir, drottning Danmerkur 1086-1095 og síðan drottning Svíþjóðar frá 1105-1118.

Ingigerður var dóttir Haraldar harðráða Noregskonungs og Ellisifjar af Kænugarði. Hún hét eftir ömmu sinni, Ingigerði dóttur Ólafs skotkonungs. Ekki er vitað hvenær hún giftist fyrri manni sínum, Ólafi syni Sveins Ástríðarsonar Danakonungs. Hann varð konungur eftir að Knútur helgi bróðir hans var drepinn 1186 og hefur Ólafur jafnvel verið grunaður um að hafa staðið á bak við morðið. Synir þeirra dóu ungir og Eiríkur góði bróðir Ólafs erfði krúnuna.

Ingigerður hélt þá til Svíþjóðar og giftist Filippusi syni Hallsteins konungs Steinkelssonar. Hann varð konungur ásamt Inga bróður sínum þegar Ingi eldri, föðurbróðir þeirra, dó árið 1105 og Ingigerður varð þá drottning að nýju. Þau áttu ekki börn svo vitað sé en raunar er nánast ekkert vitað um Filippus og stjórnartíð hans. Hann dó árið 1118 og þá var Ingigerður enn á lífi.

Heimildir 
 
 

Drottningar Danmerkur
Drottningar Svíþjóðar
Norskar konungsdætur
Pritzker-verðlaunin

Pritzker-verðlaunin eru verðlaun fyrir byggingarlist sem veitt eru árlega. Verðlaunin sem voru sett á fót af Jay A. Pritzker og konu hans Cindy njóta mikillar virðingar og sem dæmi um það þá er oft talað um þau sem „Nóbelsverðlaunin í byggingarlist“
.

Verðlaunahafar 

 Philip Johnson (1979)
 Luis Barragán (1980)
 James Stirling (1981)
 Kevin Roche (1982)
 I.M. Pei (1983)
 Richard Meier (1984)
 Hans Hollein (1985)
 Gottfried Böhm (1986)
 Kenzo Tange (1987)
 Oscar Niemeyer og Gordon Bunshaft (1988)

 Frank Gehry (1989)
 Aldo Rossi (1990)
 Robert Venturi (1991)
 Alvaro Siza (1992)
 Fumihiko Maki (1993)
 Christian de Portzamparc (1994)
 Tadao Ando (1995)
 Rafael Moneo (1996)
 Sverre Fehn (1997)
 Renzo Piano (1998)

 Norman Foster (1999)
 Rem Koolhaas (2000)
 Jacques Herzog og Pierre de Meuron (2001)
 Glenn Murcutt (2002)
 Jørn Utzon (2003)
 Zaha Hadid (2004)
 Thom Mayne (2005)
 Paulo Mendes da Rocha (2006)
 Richard Rogers (2007)
 Jean Nouvel (2008)

 Peter Zumthor (2009)
 Kazuyo Sejima  og Ryue Nishizawa (2010)
 Eduardo Souto de Moura (2011)
 Wang Shu (2012)
 Toyo Ito (2013)
 Shigeru Ban (2014) 
 Frei Otto (2015) 
 Alejandro Aravena (2016) 
 Rafael Aranda, Carme Pigem og Ramón Vilalta / RCR Arquitectes (2017) 
 B. V. Doshi (2018) 

 Arata Isozaki (2019) 
 Yvonne Farrell og Shelley McNamara (2020) 
 Anne Lacaton og Jean-Philippe Vassal (2021)

Tilvísanir

Tenglar 

 Heimasíða

Byggingarlist
Menningarverðlaun
Samanburðarerfðamengjafræði

Samanburðarerfðamengjafræði byggir á þeirri staðreynd að allar lífverur á jörðinni eru af sama meiði. Skyldar tegundir eru áþekkar að byggingu og erfðamengi þeirra eru einnig mjög svipuð (t.d. er um 1-2% munur á genum manna og simpansa). Mikilvægustu hlutar lífvera eru varðveittir af náttúrulegu vali, t.d. hafa öll spendýr hryggjasúlu og taugafrumur. Á sama hátt varðveitir náttúrulegt val genin sem nauðsynleg eru til að byggja og viðhalda mikilvægum eiginleikum. Með því að bera saman erfðamengi fjarskyldra tegunda, t.d. manns og ávaxtaflugu, má finna gen sem nauðsynleg eru fyrir grundvallarferli (sem mikilvæg eru fyrir starfsemi allra fjölfruma dýra).

Markmið fræðigreinarinnar er að þróa aðferðir til að bera saman erfðamengi, skilja þróun gena og prótína, kortleggja þróun litninga, þráðhafta og litningaenda. Hún nýtist til að finna gen, stjórnraðir, mörk innraða og útraða, og mikilvæga hluta einstakra gena og aðrar raðir sem náttúrulegt val hefur varðveitt.
Mikilvægt er að velja réttar tegundir til samanburðar. Náskyldar tegundir gefa vísbendingu um nýlegar breytingar, sem einkenna ákveðna tegund eða fjölskyldu, á meðan samanburður á fjarskyldari tegundum sýna hvaða gen og kerfi má kalla grunneiningar viðkomandi lífveruhóps, t.d. að nota Fugu (fisktegund í Japan) sem viðmið fyrir spendýr.

Tengt efni 
 Prótínmengjafræði (proteomics)
 Lyferfðamengjafræði (pharmacogenomics)
 Efnaskiptamengjafræði (metabolomics)

Lykill að erfðamengjafræði 
 Skrifað af nemendum og kennurum í Erfðamengjafræði (LÍF524G og LÍF120F) við Líf og umhverfisvísindadeild HÍ, haustið 2010.

Heimildir 

Erfðafræði
Magnús sterki

Magnús Níelsson (um 1106 – 4. júní 1134), sem oftast er kallaður Magnús sterki, var danskur konungssonur á 12. öld og konungur hluta Svíþjóðar (Gautlands) 1125-1130. 

Magnús var sonur Níelsar Danakonungs og konu hans, Margrétar friðkollu, dóttur Inga eldri Svíakonungs. Fyrri maður hennar var Magnús berfættur Noregskonungur og hefur Magnús sterki sennilega verið látinn heita eftir honum en Magnúsarnafnið var þá nánast óþekkt í Danmörku.

Þegar frændi Magnúsar, Ingi yngri Svíakonungur, dó árið 1125 gerði Magnús tilkall til erfða í Svíþjóð sem elsta barnabarn Inga eldri. Vestur-Gautar kusu hann konung sinn en samkvæmt lögum þeirra þurfti hann líka að hljóta samþykki Svía til að verða konungur og þeir vildu fremur Rögnvald stutthöfða. Gautar drápu þó Rögnvald, líklega um 1126, en ekki dugði það Magnúsi til að ná völdum í allri Svíþjóð. Um 1130 hrakti svo Sörkvir eldri Magnús úr landi og lagði sjálfur Gautland undir sig. Magnús er þó yfirleitt hafður með í sænsku kóngaröðinni.

Magnús sterki stóð á bak við eitt alræmdasta morð Danmerkursögunnar, þegar hann leiddi frænda sinn, Knút lávarð, hertoga af Slésvík, í gildru og lét drepa hann 7. janúar 1131. Hann mun hafa verið farinn að líta á Knút sem hættulegan keppinaut um ríkiserfðir. Afleiðingin varð borgarastyrjöld þar sem helsti andstæðingur feðganna Níelsar og Magnúsar var Eiríkur eymuni, hálfbróðir Knúts. Þann 4. júní 1134 varð bardagi milli fylkinganna nálægt Lundi. Þar féll Magnús. Níels konungur flúði til Slésvíkur en íbúar þar hefndu Knúts lávarðs og drápu hann.

Magnús giftist árið 1129 Ríkissu, dóttur Búrislavs 3., konungs Póllands. Þau eignuðust tvo syni, Knút, sem var konungur Danmerkur 1146-1157 ásamt Sveini Grathe og Valdimar mikla, og Níels, sem gerðist munkur.

Heimildir 
 
 

Danskir konungssynir
Saga Danmerkur
Saga Svíþjóðar
Svíakonungar
Ríkissa af Póllandi

Ríkissa af Póllandi (12. apríl 1116 – eftir 25. desember 1156) var pólsk konungsdóttir (pólska: Ryksa Bolesławówna), tvívegis drottning Svíþjóðar, krónprinsessa Danmerkur og furstynja af Minsk.

Ríkissa var dóttir Búrisláfs 3., konungs Póllands, og seinni konu hans Salóme af Berg. Hún er sögð hafa verið undurfögur. Þegar Búrisláfur faðir hennar gekk í bandalag við Níels Danakonung gegn Vartislafi 1. hertoga af Pommern var hluti af samkomulaginu að Ríkissa skyldi giftast eldri syni Níelsar, Magnúsi sterka. Þau giftust um 1127 og þá var Magnús konungur Svíþjóðar (eða raunar aðeins Vestur-Gautlands) og Ríkissa varð drottning. Magnús var þó hrakinn frá völdum um 1130 og Sörkvir eldri varð konungur í Svíþjóð.

Þegar Magnús sneri aftur til Danmerkur leist honum illa á hve vinsæll og valdamikill frændi hans, Knútur lávarður, var orðinn og lét myrða hann í ársbyrjun 1131. Af því kviknaði borgarastyrjöld og Magnús féll í orrustu 4. júní 1134 og faðir hans var drepinn skömmu síðar. Ríkissa fór til föður síns í Póllandi eftir fall manns síns en virðist hafa  skilið syni sína, Knút og Níels, eftir í Danmörku.

Búrisláfur konungur gifti Ríkissu aftur Volodar Glebovich, fursta af Minsk. Hjónabandinu var ætlað að tryggja bandalag Póllands og Minsk gegn Dönum og Kænugarðsfurstum. Þau eignuðust þrjú börn, Vladimir fursta af Minsk, Vasilko og Soffíu af Minsk, sem var fædd um 1140. En um 1145 var þörfin fyrir bandalagið farin að minnka og fór svo að hjónabandinu var slitið og Ríkissa sneri enn til Póllands, skildi synina eftir en tók dótturina Soffíu með.

Árið 1148 dó Úlfhildur Hákonardóttir, kona Sörkvis eldri Svíakonungs og skömmu síðar gekk hann að eiga Ríkissu. Þau eignuðust að minnsta kosti einn son, Búrisláf, sem var konungur hluta Svíþjóðar um tíma eftir lát Karls hálfbróður síns 1167. Sumir sagnfræðingar telja líklegt að Ríkissa hafi gifst Sörkvi til að geta aðstoðað Knút, elsta son sinn, sem var að reyna að ná völdum í Danmörku og varð síðar meðkonungur Sveins Eiríkssonar Grathe og Valdimars mikla Knútssonar.

Árið 1156 giftist Knútur Helenu, dóttur Sörkvis og Úlfhildar, fyrri konu hans, þannig að Ríkissa varð stjúptengdamóðir sonar síns. Á jóladag sama ár var Sörkvir myrtur. Vitað er að Ríkissa lifði eitthvað lengur en þjóðsögur segja að hún hafi gifst í fjórða sinn einum þeirra sem stóðu á bak við morðið á manni hennar. Engar heimildir eru þó til sem styðja þær sögur.

Soffía af Minsk, dóttir Ríkissu, giftist Valdimar mikla 1157. 9. ágúst sama ár bauð Sveinn Eiríksson Grathe meðkonungum sínum, Knúti og Valdimar, til veislu og drap svo Knút en Valdimar komst undan og felldi síðar Svein og varð einn konungur Danmerkur. Árið eftir dó Níels, næstelsti sonur Ríkissu, sem var líklega munkur í Esrom-klaustri.

Heimildir 
 
 

Drottningar Svíþjóðar
Pólskar konungsdætur
Soffía af Minsk

Soffía af Minsk (um 1140 – 1198) var hertogadóttir frá Minsk (nú í Hvíta-Rússlandi) og drottning Danmerkur 1157-1182 og seinna greifynja af Thüringen.

Soffía var dóttir Ríkissu af Póllandi og Volodars fursta af Minsk, sem var annar í röðinni af eiginmönnum Ríkissu. Sá fyrsti var Magnús sterki, krónprins Danmerkur (d. 1134). Eftir að hjónabandi Ríkissu og Volodars var slitið um 1145 fór hún til Svíþjóðar með Soffíu og giftist þar Sörkvi Svíakonungi (d. 1156). Soffía ólst því upp við sænsku hirðina. Hún var sögð afar fögur en metnaðargjörn og stjórnsöm.

Hálfbróðir Soffíu, sonur Ríkissu, var Knútur Magnússon, sem framan af var undirkonungur Sveins Eiríkssonar Grathe en árið 1154 gerði hann samkomulag við Valdimar son Knúts lávarðs, sem áður hafði stutt Svein, um að þeir skyldu verða konungar saman og hrekja Svein úr landi. Hluti af samkomulaginu var að Valdimar skyldi fá Soffíu fyrir konu og fá í heimanmund með henni einn áttunda af eignum Knúts. Þau giftust þó ekki strax vegna þess hve ung Soffía var. Árið 1157 sneri Sveinn aftur og samkomulag var gert um að þeir yrðu allir þrír konungar. Sveinn ginnti meðkonunga til sín skömmu síðar og drap Knút en Valdimar mágur hans komst undan, særður þó, og felldi svo Svein í bardaga um haustið og varð þá einn konungur. Um sama leyti giftist hann Soffíu.

Soffía og Valdimar mikli áttu átta börn sem upp komust, þar á meðal konungana Knút 6. og Valdimar sigursæla og dæturnar Ríkissu, sem giftist Eiríki Knútssyni Svíakonungi, og Ingibjörgu, sem giftist Filippusi 2. Frakkakonungi.

Samkvæmt þjóðkvæðum var Soffía grimmlynd og hefnigjörn og lét meðal annars brenna Tófu, frillu Valdimars, inni. Ekkert er þó vitað um sannleiksgildi þeirra sagna. Valdimar dó árið 1182 og um það bil tveimur árum seinna giftist hún Lúðvík greifa af Thüringen. Hann sagði þó skilið við hana stuttu síðar og sendi hana aftur til Danmerkur og þótti hún hafa gert mikla sneypuför. Soffía dó í Danmörku og er grafin í Ringsted hjá Valdimar fyrri manni sínum.

Heimildir 
 
 

Drottningar Danmerkur
Frank Gehry

Frank Gehry (28. febrúar 1929) er kanadísk-bandarískur arkitekt. Á meðal verka Gehrys má nefna Guggenheim-safnið í Bilbao og Walt Disney-tónleikahúsið í Los Angeles.

Gehry hlaut Pritzker-verðlaunin árið 1989.

Tenglar 

 Gehry Partners

Bandarískir arkitektar
Norman Foster

Norman Foster (f. 1. júní 1935) er breskur arkitekt. Á meðal verka Fosters má nefna 30 St Mary Axe í London og höfuðstöðvar Commerzbank í Frankfurt.

Foster hlaut Pritzker-verðlaunin árið 1999.

Tenglar 
 Foster + Partners

Foster, Norman
Rem Koolhaas

Rem Koolhaas (f. 17. nóvember 1944) er hollenskur arkitekt. Á meðal verka eftir Koolhaas má nefna hollenska sendiráðið í Berlín og Casa da Música í Porto.

Koolhaas hlaut Pritzker-verðlaunin árið 2000.

Tenglar 

 Office for Metropolitan Architecture

Hollenskir arkitektar
Jørn Utzon

Jørn Utzon (9. apríl 1918 – 29. nóvember 2008) var danskur arkitekt. Hans þekktasta verk er án efa óperuhúsið í Sydney en það var skráð á heimsminjaskrá UNESCO árið 2007.

Utzon hlaut Pritzker-verðlaunin árið 2003.

Tilvísanir 

Danskir arkitektar
Jean Nouvel

Jean Nouvel (f. 12. agust 1945) er franskur arkitekt. Á meðal verka hans má nefna Torre Agbar í Barselóna og Guthrie-leikhúsið í Minneapolis.

Nouvel hlaut Pritzker-verðlaunin árið 2008.

Tenglar 

 Heimasíða

Franskir arkitektar
Hinir postullegu feður

Hinir postullegu feður – Hinir postullegu kennifeður eða Postullegir feður (latína: patres apostolici) – er hugtak sem notað er um nokkra kristna rithöfunda frá tímabilinu um 90 til 150 e.Kr. Þeir eru taldir hafa staðið nærri stofnendum hinna fyrstu kristnu safnaða. — (Dæmi eru um að talað sé um postulafeður, sem getur verið villandi hugtak).

Að frátöldum ritum Nýja testamentisins, eru bréf postullegu feðranna elstu heimildir um hina fornu kristnu söfnuði. Þeim má ekki rugla saman við rit Biblíunnar (Nýja testamentisins) og ekki heldur Apókrýf rit Nýja testamentisins.

Heitið hinir postullegu feður kom upp skömmu fyrir 1700 þegar ritin voru fyrst gefin út saman (1672), þó án Bréfs Díógnetusar og Didache – hið síðarnefnda fannst fyrst 1873.

Í frumkristninni er talað um postulatímabilið, sem nær fram til um 90 e. Kr. Síðan tekur við tímabil postullegu feðranna, 90–150 e.Kr., og þar á eftir tímabil kirkjufeðranna (patres ecclesiastici). Postullegu feðurnir voru lærisveinar postula Krists og héldu starfi þeirra áfram við að útbreiða kristindóminn, og einkennast rit þeirra af barnslegri trú. Á tímabili kirkjufeðranna tók hins vegar við umfangsmikil guðfræðileg og heimspekileg rökræða og fræðilegar deilur.

Listi yfir ritin 
Fjölmörg rit hafa verið eignuð kennifeðrunum, en samkomulag er um þessi – (skammstafanir í sviga):

 Tólfpostulakenningin eða Didache – (Did.)
 1. Klemensarbréf – (1.Klem.)
 2. Klemensarbréf – (2.Klem.)
 Bréf Ignatíusar:
 Bréf Ignatíusar til safnaðarins í Efesus – (Ign.Ef.)
 Bréf Ignatíusar til safnaðarins í Magnesíu – (Ign.Magn.)
 Bréf Ignatíusar til safnaðarins í Tralles – (Ign.Trall.)
 Bréf Ignatíusar til safnaðarins í Róm – (Ign.Róm)
 Bréf Ignatíusar til safnaðarins í Fíladelfíu – (Ign.Fílad.)
 Bréf Ignatíusar til safnaðarins í Smyrnu – (Ign.Smyrn.)
 Bréf Ignatíusar til Pólýkarposar – (Ign.Pólýk.)
 Bréf Pólýkarposar til safnaðarins í Filippí – (Pólýk.)
 Píslarvætti Pólýkarposar – 
 Bréf Barnabasar – (Barn.)
 Bréf Díógnetusar – (Díógn.)
 Hirðirinn, eftir Hermas – (Herm.)

Heimildir 
 Lisbet Kjær Müller og Mogens Müller: Bókin um Biblíuna, Forlagið, Rvík 2008. Ingunn Ásdísardóttir þýddi.

Tenglar 
 Hverjir eru kirkjufeður? — Vísindavefurinn.

Kristni
Kirkjusaga
Trúarrit
Helga Sigurðardóttir (f. um 1485)

Helga Sigurðardóttir (f. um 1485) var íslensk hefðarkona á 16. öld, fylgikona Jóns Arasonar biskups.

Helga var dóttir Sigurðar Sveinbjarnarsonar, sem var prestur og officialis í Múla í Aðaldal, sonur Barna-Sveinbjarnar Þórðarsonar prests í Múla. Móðir hennar er óþekkt en bróðir hennar var Laga-Auðunn Sigurðsson, bóndi og lögréttumaður á Héðinshöfða og í Garði í Aðaldal.

Helga átti fyrst barn með Ólafi Daðasyni, staðarhaldara á Helgastöðum í Reykjadal og var það Þóra, sem giftist Tómasi Eiríkssyni ráðsmanni á Hólum og síðar presti á Mælifelli í Skagafirði og seinast ábóta á Munkaþverá. 

Helga gerðist síðan fylgikona Jóns Arasonar, sem fyrst var prestur á Helgastöðum og síðan á Hrafnagili, þá Hólaráðsmaður og loks biskup á Hólum. Þau áttu að minnsta kosti níu börn saman en sex komust upp, Magnús, Björn, Helga, Ari, Þórunn og Sigurður.

Vorið 1551, eftir að Jón var höggvinn í Skálholti ásamt þeim Birni og Ara, komu dönsk herskip til landsins og tóku land á Oddeyri. Var þeim ætlað að bæla niður alla mótspyrnu og taka meðal annars Hólastól í sína umsjá. Þegar fregnir af ferðum þeirra bárust til Hóla fór Helga í felur. Hún leyndist fyrst á Vindárdal í Blönduhlíðarfjöllum í mosalituðu tjaldi en það var svo talið of nærri Hólum og var tjaldið þá flutt í hlíðar Glóðafeykis í Blönduhlíð og þar var Helga að sögn lungann úr sumrinu ásamt Guðrúnu Magnúsdóttur, sonardóttur sinni.

Helga virðist hafa verið mikil hannyrðakona og í kvæði eftir Ólaf Tómasson dótturson hennar segir hann að Helga hafi verið rómuð bæði fyrir fegurð og hannyrðir:

... sú Helga heita réð;
af flestum kvinnum frægðir bar,
fegurð og handnirð með,
á Ísa láð þá öngri var
auðgrund meira léð.

Í samningi sem Helga gerði árið 1526 við Hólastól um próventu sína segir meðal annars að Helga skuli vinna að hannyrðum fyrir Hóladómkirkju á hverju ári meðan hún sé til fær.

Heimildir 

Konur á siðaskiptaöld
Siðaskiptaöld
Hannyrðir
Múli (Aðaldal)

Múli áður Fellsmúli er gamalt stórbýli, kirkjustaður og lengi prestssetur í Aðaldal í Suður-Þingeyjarsýslu og stendur fremst á hálsi sem teygir sig niður í breiðan dalbotninn. 

Stjörnu-Oddi Helgason var vinnumaður í Múla á 12. öld og skoðaði gang himintungla, bæði þar og í Flatey á Skjálfanda.

Múli þótti mjög gott brauð fyrr á tíð og var prestakallið því eftirsótt og þar voru margir þekktir prestar. Einn þeirra var Barna-Sveinbjörn Þórðarson, sem uppi var á 15. öld og var sagður hafa eignast 50 börn.  Einnig má nefna Einar Þorsteinsson, síðar biskup, og Þorleif Skaftason. Skúli Magnússon fógeti lærði til stúdentsprófs í Múla hjá séra Þorleifi, sem varð stjúpfaðir hans.

Jón Jónsson alþingismaður (1855-1912) bjó lengi í Múla. Árni sonur hans, sem einnig var þingmaður, var jafnan kenndur við bæinn. Synir hans voru þeir Jónas og Jón Múli Árnasynir.

Kirkja var í Múla til 1890 en þá var hún lögð af og um leið var prestakallið lagt undir Grenjaðarstað. Síðasti prestur í Múla var séra Benedikt Kristjánsson. Kirkjan var rifin og úr timbrinu var reist íbúðarhús á Halldórsstöðum í Laxárdal, sem enn stendur. 

Aðaldalur
Íslenskir bæir
Fyrrum kirkjustaðir á Íslandi
Suður-Þingeyjarsýsla
Reykjadalur (Þingeyjarsýslu)

Reykjadalur er dalur í Suður-Þingeyjarsýslu, inn af Aðaldal. Fljótsheiði liggur að dalnum að vestan en austan við hann er Laxárdalsheiði, sem skilur milli Reykjadals og Laxárdals, og síðan Mývatnsheiði.

Dalurinn er vel gróinn og nokkuð þéttbýll. Þar hefur ekki runnið hraun eins og í dölunum í nágrenninu. Um hann fellur Reykjadalsá og rennur í Vestmannsvatn, sem er í mynni dalsins. Úr því rennur svo Eyvindarlækur í Laxá í Aðaldal.

Í Reykjadal er skólasetrið Laugar í landi Litlu-Lauga og þar er dálítið þorp með ýmiss konar þjónustu, svo sem verslun og veitingastað, hótel og ferðaþjónustu. Þar er einnig lögleg keppnis sundlaug, heitur pottur og mjög góð íþróttaðastaða. Þar er líka Framhaldsskólinn á Laugum, heimavistarskóli þar sem rúmlega 100 nemendur stunda nám. Félagsheimili sveitarinnar er á Breiðumýri, þar skammt fyrir norðan. Við Vestmannsvatn hafa lengi verið starfræktar sumarbúðir á vegum þjóðkirkjunnar.

Reykjadalur er nú í Þingeyjarsveit en var áður sérstakt sveitarfélag, Reykdælahreppur. Þar áður voru Reykjadalur og Aðaldalur einn hreppur, Helgastaðahreppur. Kirkja sveitarinnar er á Einarsstöðum og áður var einnig kirkja á Helgastöðum.

Dalir á Íslandi
Reykjadalur
Suður-Þingeyjarsýsla
Fljótsheiði

Fljótsheiði er víðáttumikið heiðaflæmi í Suður-Þingeyjarsýslu, á milli Bárðardals að vestan og Aðaldals og Reykjadals og síðan Mývatnsheiðar að austan. Hringvegurinn liggur yfir heiðina, frá Fosshóli í Bárðardal að Breiðumýri í Reykjaldal.

Heiðin er láglend og víðast vel gróin, nokkuð mýrlend, einkum að norðanverðu, en sunnan til á heiðinni er sumstaðar nokkur uppblástur. Allmargir bæir voru áður í heiðinni og dölum sem inn í hana ganga. Flestir þeirra byggðust upp á 19. öld, oft þar sem áður höfðu verið sel frá bæjunum niðri í dölunum. Sumir bæjanna voru í byggð fram á 20. öld en þeir eru nú allir komnir í eyði.

Heiðar á Íslandi
Suður-Þingeyjarsýsla
Skauthnitakerfi

Skauthnitakerfi eða pólhnitakerfi er tvívítt hnitakerfi þar sem staðsetning er gefinn með fjarlægð frá föstum punkti og horni í ákveðna stefnu. Fasti punkturinn nefnist póll eða skaut hnitakerfisins (sambærilegt upphafspunkti kartesískts-hnitakerfis), láréttur hægri geisli frá skautpunkti nefnist skautás. Fjarlægð punkts frá skautpunkti nefnist geislahnit og hornið hornhnit.

Hnitarúmfræði
Persastríð

Persastríð voru átök milli Forngrikkja annars vegar og Persa hins vegar á 5. öld f.Kr. Meginheimildin um Persastríðin er rit forngríska sagnaritarans Heródótosar. Venja er að miða upphaf stríðsins við innrás Persa í Grikkland árið 490 f.Kr. og endalok þess við ósigur Persa í orrustunum við Plataju og Mýkale árið 479 f.Kr. en einnig er stundum miðað við Frið Kallíasar árið 449 f.Kr. Upptök stríðsins má rekja til uppreisnar grísku borgríkjanna í Jóníu gegn Persíu árið 499 f.Kr.

Neðanmálsgreinar

Tengt efni

Fólk 
 Dareios I
 Mardóníos
 Míltíades
 Xerxes I
 Þemistókles

Atburðir 
 Friður Kallíasar
 Orrustan við Laugaskörð
 Orrustan við Maraþon
 Orrustan við Mýkale
 Orrustan við Plataju
 Orrustan við Salamis
 Uppreisnin í Jóníu

Tenglar
Heiðveig af Slésvík

Heiðveig af Slésvík (d. 1374) eða Helvig var hertogadóttir frá Slésvík og drottning Danmerkur frá 1340 til dauðadags.

Hún var dóttir Eiríks 2. hertoga af Slésvík og Aðalheiðar Hinriksdóttur af Holtsetalandi-Rendsborg. Bróðir hennar var Valdimar 3., sem var konungur Danmerkur 1326-1329, þegar hann var unglingur, en var síðar lengi hertogi af Slésvík og hjálpaði Valdimar atterdag að endurreisa konungdæmið í Danmörku og verða konungur árið 1340. Sama ár giftist Valdimar konungur Heiðveigu, systur Valdimars hertoga, og fékk með henni fjórðung af Norður-Jótlandi í heimanmund. 

Þau eignuðust saman sex börn og lifðu þrjú til fullorðinsára. Konungshjónin sökuðu þó hvort annað um ótryggð og Heiðveig flutti frá Valdimar í sinn eigin kastala og hafði þar sína eigin hirð. Valdimar hóf svo sambúð með frillu sinni, Tófu, og var drottningunni þá nóg boðið, svo að hún tók sér aðsetur í Esrum-klaustri 1355 og dvaldist þar til dauðadags. Hún er grafin í klausturkirkjunni. 

Kristófer, sonur þeirra, dó 1363 af sárum sem hann hlaut í stríði Valdimars við Hansasambandið. Ingibjörg, dóttir þeirra, giftist Hinrik hertoga af Mecklenburg og átti með honum soninn Albrecht en dó 1370. Þá var yngsta dóttirin, Margrét, ein eftir. Hún giftist Hákoni 6. Noregskonungi og átti með honum soninn Ólaf, sem erfði dönsku krúnuna eftir afa sinn.

Heimildir 
 
 

Drottningar Danmerkur
Vikas Swarup

Vikas Swarup er rithöfundur. Hann skrifaði bækurnar Viltu vinna milljarð (e. Q & A, kvikmynduð undir heitinu Slumdog Millionaire) og Sex grunaðir (e. Six suspects).

Indverskir höfundar
Evfemía af Pommern

Evfemía af Pommern (1285 – 26. júlí 1330) var hertogadóttir frá Pommern, sem var drottning Danmerkur 1320-1326 og aftur frá 1329 þar til hún lést ári síðar.

Evfemía var dóttir Bogislavs 4., hertoga af Pommern, og seinni konu hans, Margrétar af Rügen. Hún giftist Kristófer, næstelsta syni Eiriks klippings Danakonungs, líklega skömmu eftir 1300, og eignaðist með honum eina dóttur og þrjá syni sem upp komust. Hjónabandið var án efa sprottið af pólitískum rótum og ætlað að styrkja tengsl Danmerkur við Pommern.

Þegar Eiríkur menved, bróðir Kristófers, dó í nóvember 1319 og átti ekki börn á lífi var ekki sjálfgefið að Kristófer erfði krúnuna en árið 1320 samþykktu danskir ráðamenn þó að gera hann að konungi og Evfemía varð þá drottning. Sama ár fæddi hún yngsta son sinn, Valdimar. Árið 1326 var Kristófer steypt af stóli og fjölskyldan fór í útlegð. Kristófer var þó aftur tekinn til konungs 1329 en hafði engin raunveruleg völd. Evfemía dó árið 1330 er grafin í klausturkirkjunni í Sórey.

Heimildir 
 

Drottningar Danmerkur