alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Birkibarði

Birkibarði (fræðiheiti: Fomitopsis betulina) vex, eins og nafnið bendir til, nær einvörðungu á birki. Tæknilega er hann ætur, með sterkri svepplykt en bitru bragði. Hann er algengur á norðurhveli þar sem birki vex en hefur ekki enn fundist á Íslandi.

Flokkun 
Tegundinni var fyrst lýst af Jean Bulliard 1788 sem Boletus betulinus. Hann var fluttur í ættkvíslina Piptoporus af Petter Karsten 1881. Molecular phylogenetic rannsóknir benda til þess að hann sé skyldari Fomitopsis heldur en Piptoporus,
og var hann endurskírður Fomitopsis árið 2016.

Seinni hluti fræðiheitisins betulina vísar til hýsils tegundarinnar.

Rannsóknir 
Fomitopsis betulina hefur verið víða notaður í náttúrulækningum, og verið mikið rannsakaður efnafræðilega og í læknisfræðilegum tilgangi. Pólýpórenísk sýra sem er í hattinum, er eitruð sníkjudýrinu Trichuris trichura. Sveppurinn var eitt af því sem „ísmaðurinn Ötzi“ (5.300 ára gömul múmía sem fannst í Tyrol í Þýskalandi) fannst með og talið er að Ötzi hafi notað hann sem niðurgangslif til að losna við sníkjudýrið.

Tengt efni 
Fomes fomentarius

Heimildir 

Barðsveppir
Alaskabjörk

Alaskabjörk (fræðiheiti: Betula kenaica) er tegund af birkiætt sem var lýst af Walter Harrison Evans. Engar undirtegundir finnast skráðar.

Heimildir 

Birkiætt
Betula chichibuenis

Betula chichibuensis er tegund af birkiætt sem var lýst af Hiroshi Hara. Engar undirtegundir finnast skráðar.

Heimildir 

Birkiætt
Henry John Temple, vísigreifi af Palmerston

Henry John Temple, þriðji vísigreifinn af Palmerston (20. október 1784 – 18. október 1865) var breskur stjórnmálamaður sem var tvisvar forsætisráðherra Bretlands á miðri 19. öld. Palmerston réð lögum og lofum í breskri utanríkisstefnu frá 1830 til 1865, þegar breska heimsveldið var á hátindi valda sinna. Palmerston var nánast óslitið í opinberu embætti frá 1807 til dauðadags árið 1865. Hann byrjaði þingferil sinn sem Íhaldsmaður en gekk til liðs við Vigga árið 1830 og varð síðar fyrsti forsætisráðherra hins nýstofnaða Frjálslynda flokks árið 1859.

Æviágrip
Palmerston erfði írska aðalstign föður sína árið 1802. Hann gerðist þingmaður fyrir Íhaldsmenn árið 1807 og var stríðsmálaráðherra frá 1809 til 1828. Í því embætti skipulagði hann fjármál hersins. Hann gekk fyrst í ríkisstjórn árið 1827 þegar George Canning varð forsætisráðherra, en líkt og aðrir stuðningsmenn Canning sagði hann af sér einu ári síðar. 

Palmerston var utanríkisráðherra frá, 1830-4, frá 1835–41, og frá 1846–51. Í því embætti brást Palmerston snögglega við öllum stríðsátökum í Evrópu. Herská utanríkisstefna hans, sem var um margt býsna umdeild, er talin frumgerðin að frjálslyndri inngripsstefnu seinni tíma.

Palmerston varð innanríkisráðherra í samsteypustjórn Aberdeen lávarðar árið 1852 eftir að Russell lávarður var settur yfir utanríkisráðuneytið. Sem innanríkisráðherra sá Palmerston fyrir ýmsum samfélagsumbótum en stóð gegn umbótum í kosningakerfinu. Þegar almenningsálit snerist gegn stefnu ríkisstjórnarinnar í Krímstríðinu varð Palmerston eini maðurinn sem gat gerst forsætisráðherra og notið stuðnings meirihluta á þingi. Palmerston átti eftir að vera forsætisráðherra tvisvar, frá 1855–1858 og frá 1859–1865. Seinni forsætisráðherratíð Palmerstons lauk með dauða hans, fáeinum mánuðum áður en flokkur hans vann aukinn þingmeirihluta í kosningum. Palmerston er síðasti forsætisráðherra Bretlands til þessa dags sem hefur látist í embætti.

Palmerston mótaði almenningsálit með því að ýta undir breska þjóðerniskennd og tókst að viðhalda vinsældum sínum meðal almennings og fjölmiðla, sem kölluðu hann „Pam“, þótt Viktoría drottning og aðrir valdsmenn Bretaveldis treystu honum ekki. Palmerston hefur verið gagnrýndur fyrir að eiga í lélegum persónusamböndum og fyrir að komast sífellt upp á kant við drottninguna varðandi hlutverk hennar í mótun utanríkisstefnu.

Sagnfræðingar líta gjarnan á Palmerston sem einn besta utanríkisráðherra Bretlands vegna hæfileika hans í að meðhöndla deilumál erlendis.

Palmerston í dægurmenningu
Benedikt Gröndal kvað um Palmerston:

Tilvísanir

Forsætisráðherrar Bretlands
Utanríkisráðherrar Bretlands
Keflavíkurgangan 1981

Keflavíkurgangan 1981 eða Friðargangan var haldin af Samtökum herstöðvaandstæðinga þann 20. júní árið 1981. Þetta var áttunda Keflavíkurgangan og beindist gegn bandarískri hersetu á Íslandi og uppsetningu kjarnorkuvopna í Evrópu.

Aðdragandi og skipulag
Víða um Evrópu var efnt til umfangsmikilla mótmælaaðgerða sumarið 1981 gegn áformum risaveldanna um uppsetningu skamm- og meðaldrægra kjarnorkuflauga á meginlandi álfunnar. Göngur þessar báru yfirskriftina samevrópsk friðarganga. Til að sýna samstöðu og tengja sig við aðgerðirnar í Evrópu var ákveðið að Keflavíkurganga sumarsins 1981 bæri yfirskriftina Friðarganga. Sá þess stað í myndmáli í tengslum við gönguna, s.s. kröfuspjöld og opinbert plakat aðgerðarinnar, þar sem friðardúfur voru áberandi.

Auk kjarnorkuógnarinnar voru aukin hernaðarumsvif Bandaríkjahers á Íslandi ofarlega í huga herstöðvaandstæðinga. AWACS-kafbátaleitarvélar voru komnar á Keflavíkurflugvöll og unnið var að uppsetningu ratstjárstöðva víða um land. Við vallarhliðið í Keflavík hélt Bergljót Kristjánsdóttir ræðu. Þorgrímur Starri Björgvinsson ávarpaði göngufólk í Kúagerði. Kristján Bersi Ólafsson og Ástríður Karlsdóttir tóku til máls í Hafnarfirði og þau Gils Guðmundsson og Birna Þórðardóttir í Kópavogi. Á öllum stöðum var einnig boðið upp á ljóðalestur og/eða tónlistarflutning.

Á útifundinum á Lækjartorgi fluttu þau Jón Helgason, Guðrún Helgadóttir og norska baráttukonan Berit Ås ávörp, en fundarstjóri var Böðvar Guðmundsson sem hafði troðið upp á tveimur áningarstöðum í göngunni sem tónlistarmaður. Áætlað var að um 6.000 manns hefðu mætt á fundinn í göngulok.

Tilvísanir 

Íslensk grasrótarstjórnmál
Aðgerðastefna
Mótmæli á Íslandi
1981
Keflavíkurgangan 1983

Keflavíkurgangan 1983 eða Friðargangan var haldin af Samtökum herstöðvaandstæðinga þann 6. ágúst árið 1983. Þetta var níunda Keflavíkurgangan og beindist gegn bandarískri hersetu og kjarnorkuvopnakapphlaupi risaveldanna, enda haldin sama dag og kjarnorkuárásin á Hiroshima.

Aðdragandi og skipulag
Áherslan á kjarnorkuafvopnun var í fyrirrúmi í göngunni sem bar yfirskriftina Aldrei aftur Hírósíma. Jafnframt voru settar fram kröfur um kjarnorkuvopnalaus Norðurlönd, friðlýsingu Norður-Atlantshafs, virðingu fyrir sjálfsákvörðunarrétti þjóða og hlutleysi Íslands gagnvart öllum hernaðarbandalögum. Í aðdraganda göngunnar voru birtar auglýsingar í dagblöðum þar sem hópar fólks úr ýmsum stéttum lýstu stuðningi við kröfur göngunnar.

Rúnar Ármann Arthúrsson setti gönguna í Keflavík, en ræður á hinum ýmsu stöðum fluttu Ragnar Arnalds, Páll Vilhjálmsson, Bergþóra Gísladóttir, Vésteinn Ólason, Árni Björnsson, Jóna Ósk Guðjónsdóttir, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, sr. Rögnvaldur Finnbogason og Sveinbjörn B. Jacobsen, fulltrúi færeyskra herstöðvaandstæðinga. Vigfús Geirdal úr miðnefnd SHA sleit loks útifundinum við Miðbæjarskólann í göngulok.

Þegar gangan var komin í Lækjargötu, skiptist hún í tvennt. Gekk annar hlutinn að sovéska sendiráðinu en hinn hlutinn að því bandaríska. Mynduðu hóparnir samfellda keðju þar sem göngumenn héldust hönd í hönd milli sendiráðanna. Áætlað var að á sjötta þúsund manns hefðu tekið þátt í síðasta hluta göngunnar.

Tilvísanir 

Íslensk grasrótarstjórnmál
Aðgerðastefna
Mótmæli á Íslandi
1983
Frjálslyndi flokkurinn (Bretland)

Frjálslyndi flokkurinn (Liberal Party á ensku) var stjórnmálaflokkur sem var einn af tveimur stærstu flokkum Bretlands á nítjándu öld og byrjun tuttugustu aldar.

Flokkurinn varð til á sjötta áratug 19. aldar með bandalagi Vigga, stuðningsmanna Roberts Peel sem studdu verslunarfrelsi og róttæklinga sem voru hlynntir hugsjónum bandarísku og frönsku byltinganna. Í lok 19. aldar hafði Frjálslyndi flokkurinn myndað fjórar ríkisstjórnir undir forsæti Williams Ewart Gladstone. Þótt flokkurinn væri klofinn í afstöðu sinni til írskrar heimastjórnar vann hann stórsigur í kosningum árið 1906 og myndaði ríkisstjórn á ný.

Frjálslyndi flokkurinn kom á ýmsum umbótum sem lögðu grunn að bresku velferðarríki. Formaður Frjálslyndra, H. H. Asquith, var forsætisráðherra Bretlands frá 1908 til 1916. Við honum tók annar frjálslyndismaður, David Lloyd George, frá 1916 til 1922. Þótt Asquith væri formaðurinn var Lloyd George jafnan mesti áhrifamaðurinn innan flokksins. Asquith var um megn að gegna embætti forsætisráðherra þjóðstjórnar á meðan á fyrri heimsstyrjöldinni stóð og því tók Lloyd George við af honum í lok ársins 1916. Asquith var þó áfram formaður Frjálslyndra. Þeir Lloyd George kepptust um völd innan flokksins næstu árin og grófu mjög undan áhrifum flokksins með þessum innanflokksdeilum. 

Íhaldsflokkurinn var í lykilhlutverki í ríkisstjórn Lloyd George og Íhaldsmenn drógu loks stuðning sinn við hann til baka árið 1922. Í lok þriðja áratugarins hafði Verkamannaflokkurinn velt Frjálslyndum úr sessi sem helsti keppinautur Íhaldsflokksins. Frjálslyndi flokkurinn beið fylgishrun frá árinu 1918 og á sjötta áratugnum vann flokkurinn ekki fleiri en sex þingsæti í kosningum. Fyrir utan minniháttar sigra í aukakosningum batnaði gæfa Frjálslynda flokkinn ekki fyrr en hann gekk í bandalag við Jafnaðarmannaflokkinn árið 1981. Í kosningum ársins 1983 hlaut bandalagið um fjórðung greiddra atkvæða en þó aðeins 23 af 630 þingsætum þar sem það gaf kost á sér. Árið 1988 sameinuðust Frjálslyndir og Jafnaðarmenn og stofnuðu flokk Frjálslyndra demókrata.

Tilvísanir

Breskir stjórnmálaflokkar
Stofnað 1859
Lagt niður 1988
Svartbjörk

Svartbjörk (fræðiheiti: Betula nigra) er birkitegund af ættkvíslinni Betula, ættuð frá austurhluta Bandaríkjanna. Tegundin finnst allt frá New Hampshire vestur til Suður-Minnesota, suður til norðurhluta Flórída og vestur til Texas. Þetta er ein af fáum hitakærum tegundum ættkvíslarinnar. B. nigra vex oft á flæðum og mýrum.

Lýsing
Svartbjörk er sumargrænt lauftré sem verður um 25-30 metra hátt, stofninn 50 til 150 sm í þvermál, oft margstofna. Börkurinn er breytilegur, yfirleitt dökk-grábrúnn eða bleik-brúnn og hreistraður, en stöku tré geta verið slétt og beikhvít með næfrum. Árssprotarnir eru hárlausir eða gisinhærðir. Blöðin eru stakstæð, egglaga, 4-8 sm löng og 3-6 sm breið, með tenntum jaðri og fimm til tólf pör af æðum. Reklarnir eru 3-6 sm langir, karlreklarnir hangandi, kvenreklarnir uppréttir. Fræin eru óvenjuleg af birki að vera, því þau þroskast að vori.

Ræktun og nytjar 
Þó að náttúrulegt búsvæði tegundarinnar sé votlendi, vex hún líka ofan votlendis. Börkurinn er einkennandi fyrir svartbjörk og gerir hana að vinsælu skrauttré. Nokkur ræktunarafbrigði með hvítari börk hafa verið valin til framræktunar, þar á meðal yrkin 'Heritage' og 'Dura Heat'; þetta eru einu hvítstofna birkitrén sem hafa mótstöðu gegn barkarbjöllunni Agrilus anxius á hlýrri svæðum í Suðaustur-Bandaríkjunum.

Indíánar gerðu birkisíróp úr safa svartbjarkar, áþekkt hlynsýrópi, og nýttu vaxtarvefinn milli barkar og viðarvefs til matar í hallæri eða sem neyðarbrauð. Stofninn er yfirleitt of kræklóttur og kvistóttur til að geta gefið verðmætt timbur.

Myndir

Tilvísanir

Ytri tenglar 
Bioimages.vanderbilt.edu: Betula nigra images 
Betula nigra — Diagnostic photos and information, Morton Arboretum accession 232-51-3.

Birkiætt
Hvað tefur þig bróðir?

Hvað tefur þig bróðir? er LP-hljómplata gefin út að frumkvæði Samtaka herstöðvaandstæðinga árið 1982. Á henni eru tíu lög flutt af ýmsum listamönnum undir heitinu Heimavarnarliðið sem flest beinast gegn hernaði og erlendri hersetu á Íslandi. Sigurður Rúnar Jónsson (Diddi fiðla) sá um stjórn upptöku og útsetningar á plötunni og taldist einnig formlegur útgefandi hennar. Þetta var önnur hljómplatan þessarar gerðar, en þremur árum fyrr kom út platan Eitt verð ég að segja þér.

Myndlistarmaðurinn Sigurður Örn Brynjólfsson hannaði plötuumslag.

Lagalisti 
 30. mars - Lag - texti: Kjartan Ragnarsson, flytjandi: Kjartan Ragnarsson & 1000 manna Heimavarnarlið
 Hvað tefur þig bróðir - Lag - texti: Bergur Þórðarson, Jakobína Sigurðardóttir, flytjandi: Sverrir Guðjónsson
 Vögguvísa róttækrar móður - Lag - texti: Böðvar Guðmundsson, flytjandi: Silja Aðalsteinsdóttir
 Þóknunin - Lag - texti: Elías Davíðsson (upp úr skjölum Alusuisse), flytjandi: Sverrir Guðjónsson
 Hvert afrek bróðir ætlar þú að vinna? - Lag - texti: Bergþóra Árnadóttir, Gunnar Dal flytjandi: Bergþóra Árnadóttir  & 1000 manna Heimavarnarlið
 Klukkurnar í Nagasaki - Lag - texti: Guðmundur Hermannsson, Hjörtur Pálsson, flytjandi: Guðmundur Hermannsson
 Ákall til dollars almáttugs - Lag - texti: Ingvi Þór Kormáksson, Elías Mar, flytjandi: Ingvi Þór Kormáksson
 Íbúar í Prag - Lag - texti: Kristján Guðlaugsson, flytjandi: Jónína Jörgensdóttir
 Segulstöðvarblús - Lag - texti: Sigurður Rúnar Jónsson, Þórarinn Eldjárn, flytjandi: Jóhanna Linnet
 Framtíð - Lag - texti: Ríkharður Örn Pálsson, Jóhannes úr Kötlum, flytjandi: Heimavarnarliðið

Íslensk grasrótarstjórnmál
Hljómplötur gefnar út árið 1982
Magnus Carlsen

Sven Magnus Øen Carlsen (fæddur í Tønsberg, 30. nóvember 1990) er norskur skákmaður og núverandi heimsmeistari. Carlsen vann sinn fyrsta stórmeistaratitil 13 ára gamall. Hann byrjaði að tefla 5 ára gamall. Hann varð heimsmeistari árið 2013 þegar hann vann Viswanathan Anand.

Norskir skákmenn
Fólk fætt árið 1990
Þekkt fólk sem starfað hefur með Röskvu

Listi yfir þekkta einstaklinga sem starfað hafa með stúdentahreyfingunni Röskvu við Háskóla Íslands.

 Anna Pála Sverrisdóttir, fyrrverandi formaður Ungra Jafnaðarmanna
 Atli Bollason, tónlistarmaður 
 Ágúst Ólafur Ágústsson, alþingismaður 
 Bergþóra Benediktsdóttir, aðstoðarmaður forsætisráðherra 
 Björn Ingi Hrafnsson, fjölmiðla- og stjórnmálamaður
 Dagur B. Eggertsson, borgarstjóri í Reykjavík
 Dagný Jónsdóttir, fyrrverandi Alþingismaður
 Einar Skúlason, fyrrverandi varaþingmaður og framkvæmdastjóri þingflokks Framsóknarflokksins
 Finnur Beck, fyrrverandi fréttamaður
 Gísli Tryggvason, talsmaður neytenda
 Guðmundur Steingrímsson, fyrrverandi alþingismaður
 Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra og formaður VG
 Katrín Júlíusdóttir, fyrrverandi alþingismaður
 Kristján Guy Burgess, fyrrverandi fréttamaður
 Ólafur Darri Andrason, hagfræðingur ASÍ
 Páll Magnússon, fyrrverandi stjórnarformaður Landsvirkjunar og forstjóri Bankasýslu ríkisins
 Margrét Arnardóttir, harmonikkuleikari
 Runólfur Ágústsson, fyrrverandi rektor á Bifröst
 Sæunn Stefánsdóttir, fyrrverandi alþingismaður og ritari Framsóknarflokksins
 Skúli Helgason, borgarfulltrúi, fyrrverandi alþingismaður og fyrrverandi framkvæmdastjóri Samfylkingarinnar
 Steinunn Valdís Óskarsdóttir, fyrrverandi Alþingismaður og borgarstjóri Reykjavíkur
 Þóra Arnórsdóttir, fréttamaður
 Þórunn Sveinbjarnardóttir, fyrrverandi Alþingismaður og umhverfisráðherra

Listar tengdir Íslandi
Háskóli Íslands
Hörðaknútur

Hörðaknútur (Knútur 1.) eða Hörða-Knútur var faðir Gorms hins gamla konungs Danmerkur. 

Knútur kemur fram í fornaldarsögunni Þáttur af Ragnars sonum þar sem hann er sagður sonur Sigurðar orms í auga Ragnarssonar.

Danakonungar
Saga Danmerkur
Víkingaöld
Hetjur norrænna fornaldarsagna
Sigurður ormur í auga

Sigurður ormur í auga var einn af sonum Ragnars loðbrókar og Áslaugar Kráku. Hann er einn af söguhetjum fornaldarsagnanna Ragnars saga loðbrókar og Þáttur af Ragnars sonum. Áður en hann fæddist upplýsti móðir hans að hún væri dóttir Sigurðar Fáfnisbana og Brynhildar Buðladóttur. Því til sönnunar spáði hún að sonur hennar myndi fæðast með frægðarmerki í auga. Þegar hann fæddist sást í auga hans ormur og af því fékk hann viðurnefni sitt en var sjálfur nefndur í höfuð afa síns.
Víkingaöld
Hetjur norrænna fornaldarsagna
Sigurður Fáfnisbani

Sigurður Fáfnisbani er einhver frægasta hetja norrænna fornaldarsagna. Hann er ein aðalsöguhetja Völsunga sögu þar sem segir frá því er hann drap orminn Fáfni. 

Sigurður lofaði að giftast Brynhildi Buðladóttur en var blekktur til að gleyma henni og giftast Guðrúnu Gjúkadóttur í staðinn.

Víkingaöld
Hetjur norrænna fornaldarsagna
Jamie Vardy

Jamie Richard Vardy (fæddur í Sheffield, 11. janúar, 1987) er enskur knattspyrnumaður sem spilar sem framherji hjá enska úrvalsdeildarliðinu Leicester City. Hann er í 14. sæti yfir markahæstu leikmenn ensku úrvalsdeildarinnar frá upphafi. Vardy spilaði með enska landsliðinu 2015-2018.

Vardy hóf ferilinn með Sheffield Wednesday en stoppaði stutt þar og fór til Stocksbridge Park Steels frá 2003-2010. Hann vakti áhuga utandeildarliða í ensku deildinni og gerði samning við F.C. Halifax Town 2010 og ári síðar við Fleetwood Town. Á tímabili sínu með Fleetwood skoraði hann 31 mark.

Leicester City
Árið 2012 gekk hann til liðs við Leicester City sem var þá í ensku meistaradeildinni. Árið 2014 komst Leicester upp í ensku úrvalsdeildina er það vann ensku meistaradeildina. Tímabilið 2015-2016 varð Leicester úrvalsdeildarmeistari og Vardy skoraði 11 leiki í röð og alls 24 mörk. Vardy varð markahrókur tímabilið 2019-2020 með 23 mörk.

Heimild

 

Fólk fætt árið 1987 
Enskir knattspyrnumenn
Hrísgrjónagrautur

Grjónagrautur grautur með soðnum hrísgrjónum sem oft er borinn fram með kanilsykri og rjóma eða mjólk. Grautur af þessu tagi hefur stundum kallaður jólagrautur hvort sem hann er á borðum jólum eða aðra daga. 

Grautur varð ekki algengur á Íslandi fyrr en upp úr aldamótin 1900 en áður hafði hann oftast verið úr bygggrjónum, mjólk og rúsínum. Sums staðar á Íslandi var grauturinn hafður fyrir matinn á aðfangadagskvöld þegar líða tók á 20.öld en slíkt mun hafa verið algengast í Danmörku. Í Skandinavíu sem og á Íslandi er afbrigði af Grjónagraut hefbundinn á jólunum og er venjulega eftirréttur á aðfangadagskvöld. Þá er grauturinn kaldur en með heitri berjasósu (Riz à l'amande).

Heimildaskrá 
 Hallgerður Gísladótttir. 17.12.2001.Hver er saga jólagrautsins á Íslandi?. Vísindavefurinn. Sótt af https://www.visindavefur.is/svar.php?id=1998

Jólamatur
Spónamatur
Aesculus

{{taxobox
| image = Aesculus hippocastanum flori.jpg
| image_caption = Aesculus hippocastanum
| regnum = Jurtaríki (Plantae)
| divisio = Dulfrævingar (Magnoliophyta)
| classis = Tvíkímblöðungar (Magnoliopsida)
| ordo = Sápuberjabálkur (Sapindales)
| familia = Hrossakastaníuætt (Sapindaceae)
| taxon = Aesculus
| type_species = Aesculus hippocastanum
| type_species_authority = L.
| authority = L.
| subdivision_ranks = Tegundir
| subdivision = 
 Aesculus arguta
 Aesculus californica
 Aesculus × carnea
 Aesculus chinensis
 Aesculus chinensis var. wilsonii
 Aesculus flava (A. octandra)
 Aesculus glabra
 Aesculus hippocastanum
 Aesculus indica
 Aesculus neglecta
 Aesculus parviflora
 Aesculus parryi
 Aesculus pavia
 Aesculus sylvatica
 Aesculus turbinata
 Aesculus wangii = Aesculus assamica
|}}

Ættkvíslin Aesculus samanstendur af 13–19 tegundum blómstrandi plantna í sápuberjaætt Sapindaceae. Þetta eru tré eða runnar frá tempruðum svæðum norðurhvels, með sex tegundir frá Norður Ameríku og sjö til þrettán tegundir í Evrasíu. Einnig koma fyrir nokkrir blendingar.

Linnaeus nefndi ættkvíslina Aesculus eftir Rómverska nafninu fyrir æt akörn.

Ættkvíslin hefur vanalega verið talin til "ditypic family" Hippocastanaceae ásamt Billia, en nýlegar greiningar á útlitseinkennum  og efnasamböndum hefur sett þessa ættkvísl, ásamt Aceraceae (hlynir og Dipteronia), til að teljast til sápuberjaættar (Sapindaceae).

Valdar tegundir
Meðal tegunda af Aesculus eru:

 Tilvísanir 

Ytri tenglar
Germplasm Resources Information Network: Aesculus 
Forest, F., Drouin, J. N., Charest, R., Brouillet, L., & Bruneau A. (2001). A morphological phylogenetic analysis of Aesculus L. and Billia Peyr. (Sapindaceae). Can. J. Bot.'' 79 (2): 154-169. Abstract.
Aesculus glabra (Ohio buckeye) King's American Dispensatory
Winter ID pictures 

Tré
Hrossakastaníuætt
Jeff Bergman

Jeffrey Allen „Jeff“ Bergman (fæddur 10. júlí 1960) er bandarískur gamanleikari og þekktastur fyrir hlutverk sitt sem Kalli kanína í Looney Tunes.

Tenglar
 

Bergman, Jeff
Höfðingjasmokkur

Höfðingjasmokkur eða Skólameistarasmokkur (fræðiheiti:Berryteuthis magister) er meðalstór smokkur. Hann lifir á stóru svæði í köldum sjó Norður-Kyrrahafsins. Hann er að finna við landgrunnsbrúnina frá ströndum Kóreu til Norð-Vestur strandar Bandaríkjana. Tegundin finnst í Beringshafi, milli Alaska og austurstrandar Síberíu. Einnig finnst hún í Okotskhafi. Tegundin er ein sú stærsta í flokki smokka. Tvær undirtegundir hafa fundist en þær eru B. m. nipponesis og B. m. shevtsovi.

Útlit 

Búkur Höfðingjasmokksinns er í kringum 25 cm sterkur rörlaga vöðvi með rauðleitum og jafnvel smá brúnum lit með hvítum blettum. Eins og aðrir smokkar er smokkurinn með átt arma sem eru svipað langir og eins og hjá öðrum smokkum raðast sogskálarnar á örmunum í fjórar raðir. Einnig hefur smokkurinn tvo lengri arma (tentacles) sem eru töluvert lengri og mjórri en venjulegu armarnir. Við enda lengri armanna myndast litlar kylfur sem hafa 20 raðir af sogskálum. Haus smokksins er yfirleitt örlítið breiðari en búkurinn. Munnurinn er tenntur með sjö röðum af tönnum. Afturendi smokksins er stór þríhyrningslaga uggi.

Lifnaðarhættir 
Höfðingjasmokkurinn lifir við landgrunnsbrúnina og færist upp og niður meðfram brúninni. Hann finnst á dýpi frá 300 metrum alveg niður á 1000 metra dýpi. Höfðingjasmokkurinn heldur sig við botninn á daginn en færir sig síðan upp frá botninum á næturna. Þetta gerir hann til að sækja fæðu en hann heldur sig við botnin þegar bjart er til að varast rándýr. Þegar tegundin ætlar að fjölga sér sýna karldýrin listir sýnar til að laða að kvendýr. Þegar því er lokið grípur karlinn konuna og setur arm sinn (hectocotylus) inn í kvendýrið og þar á frjóvgun sér stað. Eggin klekjast og út koma lirfur sem lifa í uppsjó og fljóta með straumum hafsins. Bæði karlkyns og kvennkyns Höfðingjasmokkar deyja eftir að fjölgun hefur átt sér stað. Smokkurinn nær einungis fjögura ára aldri, hann verður um 42-45 cm stór og vegur um 2.2 til 2.6 kg.

Veiðar 

Aðeins ein þjóð er með skráðan afla á gangagrunni FAO. Eina þjóðin sem hefur verið að veiða smokkinn eru Rússar. Þó er ekki ólíklegt að töluvert af smokknum sé landað í Japan en ekki er ólíklegt að fá hann sem meðafla þegar veitt er við landgrunnsbrúnina. Skráður afli nær ekki lengra til baka en til 2004 þegar aðeins 1.132 tonn voru veidd af Rússum. Árið 2007 jókst aflinn mjög mikið en það ár var landaður afli 48.981 tonn. Aflinn jókst síðan jafnt og þétt en hann náði algjörum topp árið 2014 þegar landaður afli var 107.917 tonn. Síðan ári seinna varð hrun í lönduðum afla en þá var einungis landað 43.153 tonn. Þar sem tegundin lifir á stóru svæði og verður kynþroska snemma stendur stofninn vel og ekki er hann í hættu. Veiðar á tegundinni hafa verið frekar stöðugar og talið er að þær séu sjálfbærar, þó er það ekki öruggt þar sem frekari rannsókna er þörf.

Heimildir 
 
 
 

Smokkar
Carl Reiner

Carl Reiner (20. mars 1922 – 29. júní 2020) var bandarískur gamanleikari, höfundur og leikstjóri. Hann öðlaðist frægð á sjötta áratugnum sem handrithöfundur og leikari í sjónvarpsþáttum Sid Caeser. Þar vann hann með Mel Brooks en seinna mynduðu þeir Reiner gamantvíeyki. Vinátta þeirra entist ævilangt. Á sjöunda áratugnum skapaði hann The Dick Van Dyke Show sem hann skrifaði fyrir, framleiddi og lék í. Reiner leikstýrði einnig kvikmyndum og þar stendur upp úr samstarf hans við Steve Martin. Saman gerðu þeir myndirnar The Jerk, All of Me, Dead Men Don't Wear Plaid, og The Man With Two Brains.

Reiner giftist Estelle Lebost árið 1943 en hún lést árið 2008. Þau eignuðust saman þrjú börn. Meðal barna þeirra er leikstjórinn Rob Reiner sem gaf móður sinni eftirminnilegt hlutverk í myndinni When Harry Met Sally.

Í Father of the Pride (2004–2005) talaði Reiner um Sarmoti, sem varð að einu mikilvægasta raddhlutverki hans.

Tenglar

Heimildir 

Reiner, Carl
Þáttur af Ragnars sonum

Þáttur af Ragnars sonum er ein af fornaldarsögum Norðurlanda. Hún segir frá sonum Ragnars loðbrókar. Efni sögunnar skarast nokkuð á við Ragnars sögu loðbrókar.
Fornaldarsögur
Ella konungur

Ella (d. 21. mars 867) var konungur Norðymbralands. Hans er getið í fornaldarsögum vegna deilna sinna við Ragnar loðbrók og syni hans. Ella á að hafa drepið Ragnar með því að varpa honum í ormagryfju. Synir Ragnars hefndu sín og drápu Ella með því að rista á hann blóðörn. Í enskum annálum er Ella sagður hafa dáið í bardaga við víkinga.
Fólk dáið árið 867