alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Mjóifjörður (Austfjörðum)

Mjóifjörður er fjörður á Austfjörðum á Austurlandi. Við fjörðinn er þorpið Brekkuþorp sem almennt er kallað Mjóifjörður. 

Mjóafjarðarhreppur var sjálfstætt sveitarfélag til 9. júní 2006, en sameinaðist þá Fjarðabyggð, ásamt Austurbyggð og Fáskrúðsfjarðarhreppi, að afloknum sveitarstjórnarkosningum 2006. Fyrir sameiningu var hreppurinn fámennasta sveitarfélag á Íslandi með 42 íbúa 1. desember 2005.

Hvalveiðar á Mjóafirði 
Mjóifjörður var um skeið miðstöð hvalveiða við Ísland. Norskir hvalveiðimenn sem áður höfðu verið á Vestfjörðum en hurfu þaðan þegar hvalur var þar uppurinn og fluttu sig til Mjóafjarðar. Hans Ellefsen flutti sig frá Önundarfirði 1901 og Lauritz Berg kom 1903 en hann hafði áður verið á Framnesi við Dýrafjörð. Ellefsen setti upp hvalveiðistöð á Asknesi sunnan megin fjarðarins og Berg setti upp sína stöð í botni fjarðarins. Hvalveiðarnar stóðu yfir í tólf ár. Í hvalveiðistöð Ellefsen voru mikil umsvif, 20 hús voru byggð auk skipabryggju og skipabrautar. Hvalveiðibátar þar voru flestir níu og alltaf tvö flutningaskip. Árið 1903 komu á land á Asksnesi 486 hvalir og var það aflamesta sumarið en talið er að alls hafi 3200 hvalir verið veiddir í Aksneshvalveiðistöðinni og rúmlega 2000 hvalir í hvalveiðistöð Bergs. Þannig hafa um 5200 hvalir veiðst meðan hvalveiðistöðvarnar voru í Mjóafirði.

Tilvísanir 

Firðir á Íslandi
Fyrrum sveitarfélög Íslands
Fjarðabyggð
Aðaldælahreppur

Aðaldælahreppur var hreppur við Skjálfandaflóa. Hreppurinn varð til undir lok 19. aldar þegar Helgastaðahreppi var skipt í tvennt, í Aðaldælahrepp og Reykdælahrepp. Í kjölfar atkvæðagreiðslu þann 26. apríl 2008 sameinaðist hreppurinn nágrannasveitarfélaginu Þingeyjarsveit.

 
Fyrrum sveitarfélög Íslands
Breiðdalshreppur

Breiðdalshreppur var sveitarfélag sem náði yfir Breiðdal, en hann er landmestur dala á Austfjörðum. Þéttbýli er í Breiðdalsvík. Sveitarfélagið náði áður til Stöðvarfjarðar en því var breytt árið 1905. Árið 2018 sameinaðist hreppurinn Fjarðabyggð

Náttúra 
Breiðdalur skiptist í tvo dali um fjallið Kleifarháls, í Norðurdal og Suðurdal þar sem þjóðvegur 1 liggur um þann síðarnefnda. Sveitin er grösug og nýtast heiðar og fjöll til beitar sauðfjár en sauðfjárrækt er einn af aðalatvinnuvegum hreppsins ásamt fiskvinnslu á Breiðdalsvík.

Menning 
Breiðdalssetur er starfrækt í gamla kaupfélagshúsinu á Breiðdalsvík. Þar er jarðfræðisetur til minningar um enska jarðfræðinginn George Patrick Leonard Walker, sem vann merkar rannsóknir á jarðfræði Austurlands og Austfjarða. Einnig minningarstofa um málfræðinginn Stefán Einarsson prófessor í Baltimore í Bandaríkjunum.

Tenglar 
 Vefsíða Breiðdalshrepps

Tilvísanir

Fyrrum sveitarfélög á Austurlandi
Djúpavogshreppur

Djúpavogshreppur er fyrrum hreppur/sveitarfélag á sunnanverðum Austfjörðum. Hreppurinn varð til þann 1. október 1992 við sameiningu þriggja hreppa: Búlandshrepps, Beruneshrepps og Geithellnahrepps. Aðalatvinnuvegir eru sjávarútvegur og landbúnaður. Til hreppsins heyrði Papey.

Árið 2020 sameinaðist hreppurinn Múlaþingi.

Fyrrum sveitarfélög á Austurlandi
Fáskrúðsfjarðarhreppur

Fáskrúðsfjarðarhreppur var hreppur við Fáskrúðsfjörð á Austfjörðum. 

Þéttbýlismyndun hófst á Búðum í lok 19. aldar og var þorpið gert að sérstökum hreppi, Búðahreppi árið 1905, en varð hluti Austurbyggðar árið 2003.
Hinn 9. júní 2006 sameinaðist Fáskrúðsfjarðarhreppur Austurbyggð, Fjarðabyggð og Mjóafjarðarhreppi undir merkjum Fjarðabyggðar, að afstöðnum sveitarstjórnarkosningum 2006.

Fólksfjöldi 1. desember 2005 var 48.
 

Fyrrum sveitarfélög á Austurlandi
Kjósarhreppur

Kjósarhreppur er sveitarfélag á Vesturlandi. Stundum er talað um Kjósina sem „sveit í borg“ vegna nálægðarinnar við Reykjavík. Aðalatvinnuvegur er landbúnaður.

Kjósarhreppur er 302 ferkílómetra að stærð og liggur í norðanverðri Kjósarsýslu. Hreppurinn liggur að Reykjavík, Bláskógabyggð og Hvalfjarðarsveit.

Íbúar í Kjósarhreppi 
Íbúar Kjósarhrepps voru 450 um aldamót 19. og 20. aldar en voru 250 árið 2021. Börn í hreppnum sækja Klébergsskóla á Kjalarnesi. Félagsheimilið Félagsgarður er leigt út til veisluhalda. Ásgarður gamli barnaskólinn hýsir skrifstofu hreppsins. Um 600 frístundahús eru í hreppnum. Samkvæmt jarðarskrá 2005 eru 47 jarðir skráðar í Kjósarhrepp og þar af eru 37 í ábúð. Á 27 bújörðum er jarðareigandi ábúandi.

Fjöll, hálsar og heiðar 
Í hreppnum er norðanverð Esjan, norðanverðir Móskarðahnúkar og norðanvert Skálafell, Kjölur, Kjósarheiði, Botnssúlur (sunnanhluti fjallaklasans), sunnan- og vestanvert Múlafjall, Þrándarstaðafjall, Sandfell, Meðalfell, Möðruvallaháls, Sandfell, Eyrarfjall.

Dalir 
Í hreppnum eru dalirnir Miðdalur, Eilífsdalur, Flekkudalur, Eyjadalur, Laxárdalur, Svínadalur, Fossárdalur og Brynjudalur.

Vatnsföll 
Í hreppum renna árnar Kiðafellsá, Laxá í Kjós, Bugða, Skorá, Dælsá, Miðdalsá, Flekkudalsá, Sandá, Svínadalsá, Þverá, Hálsá, Fossá, Brynjudalsá. Laxá er ein besta veiðiá landsins. Í henni er Þórufoss.

Vötn 
Í hreppnum eru Meðalfellsvatn, Myrkavatn, Sandvatn, Grindagilstjörn, Sandfellstjörn, Eyjatjörn og Hurðarbakssef.

Í hreppnum eru vogarnir Botnsvogur , Brynjudalsvogur og Laxvogur og víkin Hvammsvík og nesið Hvítanes.

Heimild 
 Skipulagstillaga fyrir Kjósarhrepp
Austurbyggð

Austurbyggð var sveitarfélag á Austfjörðum.  Það varð til 1. október 2003 við sameiningu Búðahrepps og Stöðvarhrepps.  Hið nýja sveitarfélag varð þó skammlíft, því 9. júní 2006 sameinaðist það Fáskrúðsfjarðarhreppi, Mjóafjarðarhreppi og Fjarðabyggð undir merkjum Fjarðabyggðar, að  afloknum sveitarstjórnarkosningum 2006. 

Innan Austurbyggðar voru þorpin Fáskrúðsfjörður (einnig kallað Búðir) og Stöðvarfjörður við samnefnda firði. Fólksfjöldi 1. desember 2005 var 859.

Fyrrum sveitarfélög á Austurlandi
Blönduós

Blönduós er bær í sveitarfélaginu Húnabyggð, við ósa Blöndu, eins og nafnið bendir til. Byggðin á Blönduósi stendur í kvos undir bröttum marbökkum, báðum megin Blöndu, og eru bakkarnir víðast um 40 m háir. Bærinn er byggður í landi jarðanna Hjaltabakka og Hnjúka, vestan ár (eða sunnan ár, eins og heimamenn segja) og Ennis austan (norðan) ár. Þjóðvegur 1 liggur í gegnum Blönduós.

Bærinn var upphaflega í tveimur sveitarfélögum, byggðin sunnan ár tilheyrði Torfalækjarhreppi en norðan ár Engihlíðarhreppi, en árið 1914 var Torfalækjarhreppi skipt og byggðin sunnan ár varð að sérstökum hreppi, Blönduóshreppi. Þann  1. febrúar 1936 var byggðin norðan ár svo sameinuð afganginum af kauptúninu. Hreppurinn varð bæjarfélag 4. júlí 1988 og kallaðist þá Blönduósbær og hélst það nafn áfram við sameiningu við Engihlíðarhrepp 9. júní 2002. Íbúar Blönduósbæjar samþykktu sameiningu við Húnavatnshrepp í atkvæðagreiðslu 19. febrúar 2022 og tók sú sameining gildi í kjölfar sveitarstjórnarkosninga 2022 undir heitinu Húnabyggð.

Saga 
Blönduóss er fyrst getið sem lendingarstaðar í Landnámabók og víða í Íslendingasögum er talað um skipakomur þangað en á síðari öldum virðist ekki hafa verið siglt þangað fyrr en á 19. öld. Eini verslunarstaðurinn í Húnaþingi var þá Höfðakaupstaður (Skagaströnd). Mörgum Húnvetningum þótti þó langt að sækja verslun þangað og þann 1. janúar 1876 var Blönduós löggiltur sem verslunarstaður. Sumarið eftir voru útmældar nokkrar verslunarlóðir og tveir verslunarskúrar reistir. Kaupfélag Austur-Húnvetninga fékk útmælda lóð 1896 og árið 1909 var reist steinsteypt verslunarhús sem enn stendur.

Íbúðarhús risu einnig kringum verslanirnar. Árið 1890 voru 52 íbúar á Blönduósi og um aldamótin voru þeir orðnir 106. Árið 1920 voru á Blönduósi 11 steinhús, 15 timburhús og 31 torfbær. Lögferja kom á ósa Blöndu um það bil sem byggð hófst þar og brú var svo reist á árunum 1896-1897 og var mjög mikil samgöngubót og tengdi líka þorpið, sem var að byggjast upp báðum megin árinnar. Núverandi brú var reist 1962-1963. Á árunum 1894-1895 var gerð bryggja utan við ána og varð Blönduós þá fastur viðkomustaður strandferðaskipa.

Kvennaskóli Húnvetninga var fluttur á Blönduós 1901 og var núverandi skólahús reist 1912. Skólinn starfaði allt til 1978 en var þá lagður niður og eru Textílsetur Íslands og Heimilisiðnaðarsafnið nú í húsakynnum skólans. Á Blönduósi er einnig Hafíssetrið í Hillebrandtshúsi og verið er að koma upp Laxasetri Íslands í bænum.

Gamla kirkjan á Blönduósi var flutt þangað frá Hjaltabakka 1894 og reist sunnan ár. Hún er nú friðuð en ný kirkja var reist norðan ár 1993. Prestssetur hefur verið á Blönduósi frá 1968. Sýslumaður Húnvetninga hefur haft aðsetur á Blönduósi frá 1897 og sama ár varð þar læknissetur. Sjúkrahúsið, Héraðshæli Austur-Húnvetninga, var tekið í notkun 1956.

Atvinnulíf Blönduóss byggist á margs konar matvælaiðnaði og öðrum léttum iðnaði, svo og verslun og þjónustu við íbúa héraðsins og ferðamenn.

Á Blönduósi hefur verið sjálfvirk veðurathugunarstöð Veðurstofunnar síðan 1998.

Fyrirtæki á Blönduósi 

 Kjalfell ehf
Vilko

 
Veðurathugunarstöðvar á Íslandi
Íslensk sjávarþorp
Þjóðarmorðið í Rúanda

Í þjóðarmorðinu í Rúanda var 800.000 manns, flestum af Tútsí-ættbálki en einnig af Hútú-ættbálki, bókstaflega slátrað af öfgamönnum Hútúa (Interahamwe) á 100 daga tímabili árið 1994. 

Margir telja að þjóðarmorðið í Rúanda, skeri sig úr sagnfræðilega, ekki aðeins vegna þess gríðarlega fjölda fólks sem var myrt á örskömmum tíma, heldur einnig vegna viðbragða Vesturveldanna við atburðunum. Þrátt fyrir aðvaranir áður en morðaldan hófst og þrátt fyrir að heimspressan birti fréttir af því gengdarlausa ofbeldi sem átti sér stað, sá ekkert hinna stærri vesturvelda sér fært að blanda sér í málið. Á þessum tímapunkti neituðu Sameinuðu þjóðirnar að beita friðargæslusveitum sínum, sem staðsettar voru í Rúanda undir forystu hershöfðingjans Roméo Dallaire, og koma þannig í veg fyrir blóðbaðið.

Þessi viðbröð urðu brennidepill biturra ásakanna, sér í lagi á hendur stefnumarkandi einstaklingum eins og Jacques-Roger Booh-Booh en einnig á hendur SÞ og landa eins og Frakklands og Bandaríkjanna, auk Bills Clinton Bandaríkjaforseta. Clinton fékk fréttir af ástandinu í Rúanda daglega frá helstu ráðgjöfum sínum og frá bandaríska sendiráðinu í Rúanda. Aðrir hvöttu Clinton til að halda sig frá Rúanda vegna þess pólitíska ástands sem skapaðist ári fyrr, þegar misheppnuð tilraun var gerð til að veita hjálp í stríðsátökum í Mogadishu, höfuðborg Sómalíu. 

Endir var loks bundinn á þjóðarmorðið þegar uppreisnarhreyfing Tútsa, þekkt undir heitinu „Föðurlandsfylking Rúanda“ (Front Patriotique Rwandais eða FPR), leidd af Paul Kagame, steypti Hútú-stjórninni af stóli og náði völdum í landinu. Í kjölfar þjóðarmorðsins var ýmsum refsiaðgerðum beitt gegn Hútúum og olli það flótta þúsunda manna inn í austurhluta Saír (sem nú kallast Lýðstjórnarlýðveldið Kongó). Hið gegndarlausa ofbeldi og þeir hrottafengnu atburðir sem áttu sér stað í Rúanda hafa enn áhrif á svæðið og þjóðarbrotin. Stríðsátökin í Kongó má rekja til þjóðarmorðsins í Rúanda, sem og áframhaldandi borgarastríð í Búrúndí.

Tenglar 
 Frontline: the triumph of evil
 The Taylor Report - Rwanda 
 A perspective on Rwanda 

Saga Rúanda
Þjóðarmorð
1994
Mysa

Mysa er vökvi síaður úr við skyrgerð eða úr hleyptri mjólk þegar gerður er ostur. Vökvinn er svo látinn gerjast til að úr honum verði sýra, en hún hefur verið notuð á Íslandi til drykkjar og - fyrir tíma matarsalts og kæliskápa - til þess að varðveita mat. Var maturinn þá lagður í súr í þar til gerðum tunnum eða keröldum. Hann geymdist vel í mysunni, en slíkur matur er nefndur súrmatur og er enn vinsæll, einkum um þorrann. Áður fyrr var líka vinsælt að blanda sýrðri mysu saman við vatn, og varð þá til svaladrykkur sem kallaðist sýrublanda og er sagður mjög leskjandi. 

Í mysu eru mjólkursýrugerlar sem kljúfa mjólkursykur og mynda mjólkursýru sem gefa henni súra bragðið. Mysan er sögð mjög holl, þar sem hún innihaldi mysuprótein sem stuðli að uppbyggingu vöðva og lækki háan blóðþrýsting.

Eitt og annað 
 Garpur var vinsæll svaladrykkur sem kom á markað árið 1992 og var gerður úr mysu, appelsínu- og ananassafa.
 Mysa er oft notuð sem staðgengill fyrir hvítvín í matreiðslu, t.d. í sósur og súpur. 
 Á ofanverðri 20. öld stakk mjólkurfræðingur upp á því að Íslendingar ættu að gera áfengan drykk úr mysunni, svipaðan kampavíni.

Sjá einnig
Mysuostur

Tilvísanir 

Mjólkurafurðir
Bókstafstrú

Bókstafstrú er það þegar algjör trú er lögð á tilteknar trúarsetningar (kreddur), trúarrit eða hugmyndafræði, og felur oft í sér áherslu á greinarmun milli nærhópa og fjarhópa og afturhvarf til „hreinleika“ átrúnaðar fyrri tíma sem hafi glatast. Hópar sem aðhyllast einhvers konar bókstafstrú hafa oft eina samþykkta túlkun eða túlkendur og hafna hvers kyns skoðanaskiptum. Bókstafstrú er oftast nefnd í tengslum við trúarbrögð, en getur líka átt við um fólk sem aðhyllist tilteknar lífsskoðanir eða stjórnmálastefnur.

Orðið er mjög oft notað sem skammaryrði af andstæðingum tiltekinna hópa eða skoðana. Meðal hópa og hreyfinga sem sagðar hafa verið bókstafstrúar eru ýmsir kristnir söfnuðir sem leggja áherslu á að tilteknar trúarsetningar kristninnar séu „ófrávíkjanlegar“ (til dæmis meyfæðing Jesú), síonistar, klerkastjórnin í Íran, talíbanar, trúleysingjar og frjálshyggjufólk.

Gagnrýnin hugsun
Trúarbrögð
Asymmetric Digital Subscriber Line

Asymmetric Digital Subscriber Line (ADSL) er gerð af DSL, samskiptatækni sem gerir flutning gagna um símalínu töluvert hraðari en hefðbundin mótöld.

DSL

sv:Digital Subscriber Line#ADSL
Brottnám (líffræði)

Brottnám getur átt við brottnám líffæra eða líffæraparta; t.d þegar vísindamenn framkvæma geðskurðaðgerð með því að nema brott ákveðinn hluta af heila í dýri til að sjá hvaða áhrif það hefur.  Frammistaða dýrsins er metin á ákveðnum prófum fyrir og eftir aðgerð. Ef breytingin er greinileg má kenna brottnáminu um það.  Svipuð aðferð var notuð til að breyta hegðun manna áður en sú aðferð kallaðist hvítuskurður.  Brottnám líffæra getur einnig verið nauðsynlegt vegna sjúkdóma eða heilkenna.  Það kemur fyrir að líffæri eða líkamshlutar sem hafa í sér æxli eru fjarlægð í heild sinni eða hluta, t.d. brjóstkrabbameini eða legkrabbameini. Algengasta brottnám er líklega botnlangaskurður, þegar kviðarhol sjúklingsins er opnað og botnlangatotan (appendix) er fjarlægð vegna bólgu og sýkingar (appendicitis, appendectomy).

Sálfræði
Líffræði
Læknisfræði
Adenósínþrífosfat

Adenósíntrífosfat (ATP) er í raun staðlað form efnaorku sem allar lífverur notfæra sér við orkumiðlun. ATP er þó alls ekki forðaefni, en lífverur geyma forðaorku ýmist í formi mjölva, glýkógens og fitu.

Tengt efni 
 Frumuöndun

Kirni
Frumuöndun
Örtölva (íhlutur)

Örtölva er tölva í einni kísilflögu, slíkar tölvur eru notaðar í ýmsum rafbúnaði.

Stafræn raftæki
Innbyggð kerfi
Örtölvur
Sjö undur veraldar

Sjö undur veraldar er listi yfir sjö merk mannvirki við Miðjarðarhafið í fornöld. Elsta útgáfan af listanum er frá 2. öld f.Kr. en hann gerði Antípatros frá Sídon, en hann er sá elsti sem vitað er um sem bjó til lista um furðuverkin sjö. Talan sjö var valin því hún var talin kyngimögnuð í þá daga.

Í dag er ekkert eftir af þessum verkum, nema Pýramídinn sem stendur enn. Það er líka sérstaklega merkilegt þar sem þeir eru langelstir af öllum furðuverkunum. Hin fjögur síðustu voru öll reist á helleníska tímanum. Hengigarðarnir og Seifsstyttan voru reist á forngríska tímanum, en það er ekki vitað fyrir víst hvenær Pýramídinn mikli var nákvæmlega reistur og er það mikið deiluefni enn í dag.

Listinn er fyrst og fremst að upphefja grísk byggingarafrek, aðeins tvö undrin á listanum eru ekki þaðan, þ.e. Hengigarðarnir í Babýlon og Vitinn í Faros. Þar sem Risinn í Ródos stóð í aðeins 50 ár gátu fáir af þeim sagnariturum sem sögðu frá undrunum sjö séð hann í raun. Þess vegna var Antipater með Ishtarhliðið í hans stað í fyrstu útgáfu af hans lista. Aðrir eldri listar hafa t.d. tekið Veggi Babýlons.

Sjö undur veraldar 
 Pýramídinn mikli í Giza (almennt talinn frá 25. öld f.Kr.)
 Hengigarðarnir í Babýlon (6. öld f.Kr.)
 Seifsstyttan í Ólympíu (5. öld f.Kr.)
 Artemismusterið í Efesos (6. öld f.Kr., endurbyggt á 3. og 4. öld)
 Grafhýsið í Halikarnassos (4. öld f.Kr.)
 Risinn á Ródos (3. öld f.Kr.)
 Vitinn í Faros við Alexandríu (3. öld f.Kr.)

Tenglar 
 
 
 
 

Sjö undur veraldar
Fornfræði
Tímarúm

Í eðlisfræði er tímarúm líkan sem sameinar tíma og rúm í eina samfellda heild. Í alheiminum eins og við skynjum hann hefur þessi samfellda heild þrjár víddir í rúmi og eina í tíma. 

Almenna afstæðiskenningin lýsir þyngdarafli sem sveigju á tímarúmi.

Eðlisfræði
Rannsókn

Rannsókn er nákvæm og kerfisbundin athugun og skráning á niðurstöðum gerð í þeim tilgangi að öðlast þekkingu eða afla upplýsinga. Vísindarannsóknir eru stundaðar í háskólum undir stjórn prófessora eða á rannsóknarstofnunum og niðurstöður þeirra rannsókna eru birtar í viðurkenndum, ritrýndum fagtímaritum, í bókum eða á ráðstefnum. Einkarannsóknir eru þær rannsóknir, sem eru stundaðar og kostaðar af einstaklingum eða fyrirtækjum. Lögreglurannsókn er gerð af lögreglu í þeim tilgangi að upplýsa meint lagabrot og niðurstöður þeirra eru oft grundvöllur lagadóma.

Sjá einnig 
 Raunprófun

Rannsóknir
Vísindaheimspeki
Heinrich-atburður

Heinrich atburðir, nefndir eftir fornloftlagsfræðingnum Hartmut Heinrich, eru skyndilegir atburðir í náttúrufari sem áttu sér stað á síðasta jökulskeiði. Ummerki þessara atburða er að finna með vissu millibili í ísborinni bergmylsnu í setkjörnum í Norður-Atlantshafi, en einnig sjást ummerki um atburðina víðast hvar á jörðinni. Borin hafa verið kennsl á sex slíka atburði sem nefnast H1-H6. Gögn benda til að atburðir H3 og H6 séu frábrugðnir. 

Heinrich atburðir eru flokkaðir til afgerandi viðburða, þar sem floti ísjaka barst út til sjávar frá Hudsonflóa. Rúmmál ferskvatns sem barst til sjávar í einum Heinrich atburði hefur verið áætlað 370 km3.

Lagðar hafa verið fram fjölmargar skýringar á Heinrich atburðum. Snúa þær flestar að virkni Laurentide jökuhvelsins og innri sveiflum sem áttu sér stað í jöklinum. Einnig hafa komið fram getgátur um að hið óstöðuga vestur íshvel Suðurskautslandsins geti verið kveikjan að atburðunum. 

Heinrich atburðir eru skyldir svokölluðum Dansgaard-Oeschger atburðum sem koma greinilega fram í ískjörnum frá Grænlandsjökli og eiga Heinrich atburðirnir sér stað á köldum tímabilum innan D-O atburðanna.

Tenglar 
 http://www.ncdc.noaa.gov/paleo/slides/slideset/19/index.html 
 http://www.eos.ubc.ca/research/glaciology/research/HeinrichEvents.html 

Jökulskeið
Persónuleiki

Persónuleiki er almennt talinn vera þeir eiginleikar sem búa í hverjum og einum; skapgerð, gildismat, hugsun, skynjun, tilfinningalíf og svo framvegis. Aðgreina þessir eiginleikar saman manneskjuna frá öðrum.

Í gegnum tíðina hafa verið gerðar margar tilraunir til að skilgreina persónuleikann og hafa verið smíðaðar margar kenningar um persónuleikann. Ein af elstu kenningunum um persónuleika má rekja til Hippókratesar.

Stefnur 
 Atferlisstefnan útskýrir hegðun fólks út frá ytra áreiti. Samkvæmt þessum kenningum mótast hegðun fólks með virkri skilyrðingu. B. F. Skinner var frumkvöðull atferlisstefnunnar.

Sjá einnig 
 Persónuleikasálfræði

Heimildir 
 Íslenska Alfræðiorðabókin A-G. 1990. Ritstjórar: Dóra Hafsteinsdóttir og Sigríður Harðardóttir. Örn og Örlygur hf., Reykjavík.

Hugspeki
Sálfræði
Ríkisdalir

Ríkisdalir er samheiti yfir myntir úr silfri sem notaðar voru sem gjaldmiðill í Evrópu í um 400 ára skeið. Upprunalega voru þessar myntir kallaðar thaler um þýskumælandi lönd, en seinna daler í Skandinavíu. Í nútímanum þekkist þetta sem dollar í Bandaríkjunum, Kanada, Ástralíu, Nýja Sjálandi, Hong Kong og fleiri stöðum, og sem tolar í Slóveníu.

Tengt efni
 Danskir ríkisdalir
 Þýskir ríkisdalir
 Austurrískir ríkisdalir

Myntfræði
Evrópskir gjaldmiðlar
Myntfræði

Myntfræði er vísindagrein sem fæst við rannsóknir á peningum í öllum sínum myndum, þ.á m. mynt, seðlum, bankaseðlum, hlutabréfum o.s.frv. Þeir sem leggja stund á greinina kallast myntfræðingar.

Saga 
Myntfræði er forn vísindagrein sem á ættir sínar að rekja allt aftur til Júlíusar Caesars sem venjulega er talinn hafa skrifað fyrstu bókina um greinina.
Listi yfir ríkisstjórnir Ítalíu

Þetta er listi yfir ríkisstjórnir Ítalíu og forsætisráðherra Ítalíu frá því landið var sameinað í eitt ríki árið 1861. Konungsríkið varði til 1946 en eftir síðari heimsstyrjöldina og fall fastistastjórnarinnar sem verið hafði við völd frá því á 3. áratug 20. aldar var samin ný stjórnarskrá og ákveðið með þjóðaratkvæðagreiðslu að landið skyldi verða lýðveldi.

Konungsríkið Ítalía

Lýðveldið Ítalía 

Ítölsk stjórnmál
Ítalía forsætisráðherrar
Villiköttur

Villiköttur (fræðiheiti: Felis silvestris) er tegund lítilla rándýra af kattardýraætt. Hann finnst um mest alla Afríku, Evrópu, Suð-vestur og Mið-Asíu, Indlandi, Kína og Mongólíu. Sökum þess hve víða hann lifir er hann flokkaður af Alþjóðlegu náttúruverndarsamtökunum (IUCN) sem tegund í fullu fjöri. Hins vegar er blendingsræktun við heimilisketti umfangsmikil og hefur átt sér stað um nánast allar undirtegundir villikattarins og fækkar því hreinræktuðum villiköttum nokkuð þessvegna.

Helstu tegundaafbrigði villikatta eru: 
 Evrópski villikötturinn (Felis silvestris silvestris)
 Afríski villikötturinn (Felis silvestris lybica)
 Asíski villikötturinn (Felis silvestris ornata)
 Undirtegund, Heimiliskötturinn (Felis silvestris catus).

Heimildir
Neptúnus (reikistjarna)

Fyrir rómverska guðinn, sjá Neptúnus (guð).

Neptúnus er áttunda og ysta reikistjarnan frá sólu talið og einn af gasrisum sólkerfisins. Neptúnus er nefndur eftir rómverska sjávarguðinum og er tákn þríforkurinn hið sama. Vitað er að Neptúnus hefur 14 tungl, en það þekktasta er Tríton. Neptúnus var uppgötvaður þann 23. september 1846 og síðan þá hefur aðeins eitt geimfar kannað hann, það var Voyager 2 sem fór þar hjá 25. ágúst 1989. Sporbaugur dvergreikistjörnunnar Plútós liggur að hluta fyrir innan sporbaug Neptúnusar. Helstu einkenni Neptúnusar eru 4 hringar um hann og bergkjarni sem er umlukinn vatni og frosnu metani. Eitt ár eru 165 jarðár.

Saga

Uppgötvun 
Sumar af fyrstu skráðu athugunum á Neptúnusi sem gerðar hafa verið með sjónauka voru teikningar Galileo frá 28. desember 1612 og 27. janúar 1613, en hann teiknaði staðsetningarpunkta sem passa við það sem nú er vitað að var staða Neptúnusar á þeim tíma. Í bæði skiptin virðist Galíleó hafa ætlað að Neptúnus væri fastastjarna, þegar hún virtist nálægt Júpíter á næturhimninum.
Árið 1821 birti Alexis Bouvard stjarnfræðitöflur um braut Úranusar, nágranna Neptúnusar. Síðari athuganir leiddu í ljós veruleg frávik frá sporbaugum og kom Bouvard með þá tilgátu að óþekkt pláneta truflaði brautina með þyngdarkrafti sínum. Árið 1843 hóf John Couch Adams að skoða braut Úranusar með þeim gögnum sem hann hafði. Hann óskaði eftir viðbótargögnum frá Sir George Airy, stjörnufræðingi, sem afhenti þau í febrúar 1844. Adams hélt áfram að rannsaka á árunum 1845–46 og kom með nokkrar tilgátur um hvar óþekktu plánetuna væri að finna.

Á árunum 1845–46 gerði Urbain Le Verrier eigin útreikninga en þeir vöktu engan áhuga hjá samlöndum hans. Í júní 1846, þegar Adms Airy sá fyrsta birta mat Le Verrier á lengdargráðu reikistjörnunnar og líkingu hennar við mat Adams, sannfærði hann James Challis um að leita að plánetunni. Challis leitaði ákaft allan ágúst og september.

Eiginleikar 

Massi Neptúnusar 1.0243 × 1026 kg er mitt á milli massa jarðar og stærri gasrisanna. Massinn er 17 sinnum meiri en jarðarinnar en aðeins 1 / 19 af massa Júpíters.

Tenglar 
 Stjörnufræðivefurinn: Neptúnus
 Stjörnufræðivefurinn: Til hamingju með afmælið Neptúnus! 

Sólkerfið
Reikistjörnurnar
Smákettir

Smákettir (fræðiheiti: Felis) er ættkvísl rándýra af kattardýraætt.

Tegundir 
 Kínverski eyðimerkurkötturinn (Felis bieti)
 Skógarkötturinn (Felis chaus)
 Sandkötturinn (Felis margarita)
 Svartfætti kötturinn (Felis nigripes)
 Suçuarana (Felis concolar)
 Villikötturinn (Felis silvestris)

Heimild
Djögl

Djögl  (eða gegl eða gripl) er hvers konar handfjötlun hluta sem krefst færni. Dæmi um djögl er sú list að halda þremur eða fleiri boltum á lofti þannig minnst einn sé ávallt í loftinu. Einnig telst listin að höndla djöflaprik til djögls, ásamt öðrum undirgreinum eins og eldsnúningur o.fl.

Orðsifjar 
Orðsifjar orðsins „djögl“ er enska orðið „juggle“, sem aftur er ættað af miðenska orðinu „jogelen“ sem er komið úr latínu í gegnum gamla franska orðið „jogler“. „Gegl“ er hinsvegar íslenskt nýyrði yfir fyrirbrigðið.

Tilvísanir