alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Finnmörk

Finnmörk (norska: Finnmark, norðursamíska: Finnmárku, kvenska: Ruija) er stærsta og nyrsta fylki Noregs, 48.649 km² að stærð og með um 72.000 íbúa. Stærsti bærinn í fylkinu er Alta, með um 17.000 íbúa. Höfuðstaður fylkisins er Vadsø, með um 6000 íbúa. Aðra bæi sem nefna má eru Hammerfest og Kirkenes. 

Í Finnmörku er helsta byggð samískumælenda í Noregi og eru opinber skilti í fylkinu bæði á norsku og norðursamísku og einnig er opinber þjónusta veitt á báðum málunum. Þing Sama situr í Karasjok.

Nafnið Finnmörk er fornt og þýðir Samaskógur en Samar voru kallaðir Finnar í Noregi fyrr á öldum. Samar voru frumbyggjar í Finnmörku og er þess oft getið í konungasögum og Íslendingasögum að norskir menn fóru í her- eða verslunarleiðangra til Finnmerkur. Á 13. öld fóru þeir að setjast þar að og Hákon háleggur lét reisa virki í Vargey (Vardø) til að verja Finnmörk gegn ásókn úr austri. Norrænir menn eru nú meirihluti íbúanna. Finnmörk varð sérstakt lén undir nafninu Vardøhuslén, sem varð Vardøhusamt árið 1660. Árið 1787 breyttist nafnið í Finnmerkuramt og árið 1919 í Finnmerkurfylki.

Mjög kalt getur verið í fylkinu og hefur frost farið niður í 50 gráður.

Sveitarfélög 
 Alta
 Berlevåg
 Båtsfjord
 Gamvik
 Hammerfest
 Hasvik
 Karasjok
 Kautokeino
 Kvalsund
 Lebesby
 Loppa
 Måsøy
 Nesseby
 Nordkapp
 Porsanger
 Sør-Varanger
 Tana
 Vadsø
 Vardø

Finnmörk
Fylki Noregs

Tilvísanir
Gljúfrasteinn

Gljúfrasteinn er hús efst í Mosfellsdal við ána Köldukvísl. Húsið var heimili Halldórs Laxness og fjölskyldu hans í meira en hálfa öld en hýsir nú safn um skáldið.  

Húsið var byggt árið 1945 af Halldóri Laxness og konu hans Auði Sveinsdóttur. Arkitekt hússins var Ágúst Pálsson og Birta Fróðadóttir hannaði innréttingarnar. Halldór valdi staðsetningu hússins en það er reist á æskuslóðum hans rétt hjá Laxnesi. Nafn hússins er dregið af stórum steini í nágrenninu sem kallaður var Gljúfrasteinn en um þann stein skrifaði Halldór smásöguna „Steinninn minn helgi“ 19 ára að aldri.

Stofan á Gljúfrasteini er viðarklædd og hljómburðurinn í stofunni er mjög góður. Halldór og Auður héldu tónleika á heimili sínu til margra ára og þar komu fram margir þekktir tónlistarmenn, bæði innlendir og erlendir. Oft spiluðu þar tónlistarmenn frá Ráðstjórnarríkjunum en Halldór var formaður MÍR í nokkur ár á 6. áratugnum. Sovéskir listamenn nýttu sér oft heimsóknir sínar til Íslands sem stökkpall yfir til Vesturlanda.

Halldór naut mikillar virðingar erlendis, ekki síst eftir að hann hlaut Nóbelsverðlaunin árið 1955. Þegar opinberir gestir komu til landsins var þeim oft boðið í heimsókn á Gljúfrastein. Sem dæmi má nefna að bæði Gústaf VI Adólf Svíakonungur og sonarsonur hans Karl XVI Gústaf heimsóttu Gljúfrastein, árin 1957 og 1987.  

Halldór lést árið 1998 en Auður bjó áfram á Gljúfrasteini til ársins 2002. Þá keypti íslenska ríkið Gljúfrastein og listaverkin en Auður gaf allt innbú hússins. Í september 2004 var húsið opnað sem safnið Gljúfrasteinn - hús skáldsins eftir viðhald og hefur verið opið gestum síðan þá. 

Húsið er í nánast upprunalegu ástandi og í því má finna ýmsa áhugaverða muni úr eigu Halldórs og Auðar, til að mynda allt bókasafn Halldórs. Á Gljúfrasteini má einnig finna listaverk eftir helstu listamenn tuttugustu aldarinnar, listamenn á borð við Jóhannes Kjarval, Nínu Tryggvadóttur, Louisu Matthíasdóttur, Svavar Guðnason, Karl Kvaran og Ásmund Sveinsson. Einnig er hægt að sjá þar verk eftir danska málarann og myndhöggvarann Asger Jorn og norska málarann Jakob Weidemann.

Tengill 
 Vefsíða Gljúfrasteins

References

Byggingar á Íslandi
Söfn á Íslandi helguð einstaklingum
Halldór Laxness
Mosfellsdalur
Nonnahús

Nonnahús er hús við Aðalstræti 54 á Akureyri þekkt fyrir að vera hús Jóns Sveinssonar. Jón skrifaði þar röð barnabóka um strákinn Nonna. Í húsinu er nú safn sem inniheldur 19. aldar húsgögn og greinar eftir höfundinn.

Hús á Akureyri
Söfn á Íslandi helguð einstaklingum
Sogn og Firðafylki

Sogn og Firðafylki (norska: Sogn og Fjordane) er fylki í Vestur-Noregi, 18.623 km² að stærð og íbúarnir eru um það bil 110.000 (2019). Stærsti bærinn í fylkinu er Førde með um 8800 íbúa. Höfuðstaður fylkisins er Leikanger, með um 2500 íbúa. Fylkið er í landshlutanum Vesturland.

Sveitarfélög 
 Árdalur
 Askvellir
 Aurland
 Balestrand
 Bremanger
 Eid
 Fjaler
 Flora
 Førde
 Gaular
 Gloppen
 Gulen
 Hornindal
 Hyllestad
 Høyanger
 Jølster
 Leikanger
 Luster
 Lærdal
 Naustdal
 Selje
 Sogndal
 Solund
 Stryn
 Vik i Sogn
 Vågsøy

Fylki Noregs
Hörðaland

Hörðaland (norska: Hordaland) er fylki í vestur Noregi, 15.436,64 km² að stærð og íbúarnir eru um það bil 505.246 (1. janúar 2014). Höfuðstaðurinn og stærsta borgin í fylkinu er Björgvin (norska: Bergen), með um 283.000 íbúa. Björgvin er einnig næst stærsta borg Noregs. Fylkið er í landshlutanum Vesturland.

Orðsifjar 
Ein tilgátun um uppruna heitis þessa fylkis er sú að hinir svonefndu Herúlar sem nefndir eru í latneskum annálum og sagðir búa á eystri strönd Kimbur-skaga (Jótlands) hafi sest hér að og gefið svæðinu nafn sitt og virðist þessi kenning tekin alvarlega af sumum. Eftir því sem Fornaldarsögur Norðurlanda segja er hér þó einfaldlega um konungseftirnefni að ræða þar sem Hörður bróðir Þránds í Þrándheimmi gaf konungdæmi sínu nafn sitt.

Sveitarfélög 

 Askøy
 Austevoll
 Austrheim
 Bergen
 Bømlo
 Eidfjord
 Etne
 Fedje
 Fitjar
 Fjell
 Fusa
 Granvin
 Jondal
 Kvam
 Kvinnherad
 Lindås
 Masfjorden
 Meland
 Modalen
 Odda
 Os
 Osterøy
 Øygarden
 Radøy
 Samnanger
 Stord
 Sund
 Sveio
 Tysnes
 Ullensvang
 Ulvik
 Vaksdal
 Voss

Fylki Noregs
Hávingull

Hávingull (fræðiheiti: Festuca pratensis) er vingull sem vex gjarnan í þurrum, sand- eða leirblendnum jarðvegi. Hann nær 30 til 100 sentimetra hæð og er mikið notaður sem beitar- eða fóðurjurt.

Grasaætt
Vendée

Vendée er frönsk sýsla (département) í héraðinu Pays-de-la-Loire í Vestur-frakklandi við Atlantshafið. Höfuðstaður héraðsins er La Roche-sur-Yon. Íbúar eru um 600 þúsund.

Tenglar 
 Vefur sýslunnar

Frakkland
Álafoss

Álafoss er foss í ánni Varmá í Mosfellsbæ á Íslandi. Samnefnd ullarverksmiðja hefur verið rekin við fossinn síðan 1896 þegar Björn Þorláksson (1854-1904) bóndi á Varmá flutti inn vélar til að vinna ullina og notaði til þess vatnsorku úr fossinum, verksmiðjan átti stóran þátt í stofnun og vexti byggðar í Mosfellsbæ en hún var upphaflega tóvinnsla. Gekk tóvinnslan kaupum og sölum þar til bræðurnir Einar Pétursson og Sigurjón Pétursson á Álafossi (1888-1955) eignuðust ráðandi hlut og fóru í framleiðslu á hinum ýmsu ullarvörum.

Hljómsveitin Sigur Rós á þar hljóðver undir nafninu Sundlaugin sem var vígð 28. mars 1934. Seinni heimstyrjöldin stöðvaði allar framkvæmdir á viðbyggingum árið 1940.

Þess má geta að sundlaugin var byggð af Sigurjóni Péturssyni á Álafossi en hann rak íþróttaskóla fyrir börn á sumrin á árunum 1928 að seinni heimstyrjöld. Hinu megin á árbakkanum stendur Þrúðvangur en það var mötuneyti og íveruhús barnanna.  Efndi Sigurjón til Fánadaga til að fjármagna byggingu Sundhallarinnar eins og hún var kölluð.

Tenglar 
 Vefsíða ullarverksmiðjunnar álafoss
 Ullarrisinn verður annað stærsta iðnfyrirtæki landsins; grein í Morgunblaðinu 1987

Mosfellsbær
Fossar á Íslandi
Johan Bülow

Johan Bülow (29. júlí 1751 – 22. janúar 1828), oftast kenndur við herragarðinn Sanderumgaard á Fjóni, var hirðmarskálkur og aðstoðarmaður krónprinsins, Friðriks 6. Styrktarmaður vísinda og lista.

Johan Bülow fæddist í Nýborg á Fjóni. Foreldrar hans voru af aðalsættum, en frekar fátæk. Tveggja ára gamall stóð hann uppi foreldralaus og fór þá til skyldmenna. Hann hlaut menntun í Sórey á Sjálandi (Sorø ridderlige Akademi). Hann gekk snemma í herinn, náði þar skjótum frama og varð liðsforingi í konunglega lífverðinum 1772.  Árið 1773 varð hann sérstakur tilsjónarmaður krónprinsins, Friðriks 6., sem þá var 5 ára, og hafði umsjón með menntun hans og uppeldi. Þegar prinsinn var 16 ára, 1784, tók hann í raun við stjórnartaumunum, vegna veikinda föður síns. Varð Johan Bülow þá mjög áhrifamikill vegna náinna tengsla sinna við krónprinsinn. Hann varð hirðmarskálkur árið 1784. 

Johan Bülow féll í ónáð hjá krónprinsinum árið 1793 og var neyddur til að segja af sér og yfirgefa Kaupmannahöfn. Fluttist hann þá til Sanderumgaard, sem hann hafði keypt á æskuslóðum sínum á Fjóni, og bjó þar til æviloka. Krónprinsinn sakaði hann um að hafa haft tengsl við menn sem unnu gegn ríkisstjórninni, en raunveruleg ástæða mun hafa verið sú að prinsinum þótti hann afskiptasamur og vildi hafa frjálsari hendur í einkalífi og við stjórn ríkisins. 

Bülow gerðist eftir þetta mikill stuðningsmaður vísinda og lista. Er talið að hann hafi varið a.m.k. 41.000 ríkisdölum af eigin fé til þeirra mála. Hefur hann í gamni stundum verið kallaður Carlsbergsjóður sinnar tíðar. Framlög hans skiptu því meira máli, af því að þau ár sem hann var hvað stórtækastur við styrkveitingar voru kreppuár í dönsku samfélagi. 

Meðal vina Johans Bülows var Grímur Jónsson Thorkelín. Þegar Bülow var í valdaaðstöðu við hirðina hafði hann milligöngu um ýmsa fyrirgreiðslu við Grím, m.a. styrki til Englandsfarar 1786–1791. Vinátta þeirra hélst eftir að Bülow féll í ónáð, og studdi hann Grím við undirbúning og útgáfu Bjólfskviðu, 1815, alls um 1.800 ríkisdali. Einnig studdi hann N. F. S. Grundtvig til að þýða kviðuna á dönsku og gefa hana út, 1820. Bülow veitti Finni Magnússyni styrk til fornritarannsókna eftir að hann kom til Kaupmannahafnar 1812. Loks má nefna að hann veitti Rasmusi Kristjáni Rask 2.000 ríkisdala styrk 1816–1817, sem gerði honum kleift að leggja í austurlandaför sína. 

Bülow varð heiðursfélagi í Hinu íslenska bókmenntafélagi 1818, og hann var fyrsti heiðursfélagi Fornfræðafélagsins 1825. 

Konungurinn tók Bülow smám saman í sátt á árunum 1808-1822. Hlaut hann eftir það ýmsa heiðurstitla og eftirlaun til æviloka.

Johan Bülow giftist 1885 auðugri konu, Else Marie Bülow, fædd Hoppe. Þau eignuðust eina dóttur sem dó ung.

Tilvitnun

Heimildir 
 Jens Chrisoffersen: „Hvorledes Beowulf kom til Danmark: G.J. Thorkelin, Johan Bülow og N.F.S. Grundtvig“. Bogvennen, ny række, 2. bind, bls. 19-33, Kbh. 1947.
 H. P. Rohde: Johan Bülow paa Sanderumgaard. Odense 1961.
 

Bülow, Johan
Bülow, Johan
Mapuche-frumbyggjar

Mapuche-menn eru innfæddir íbúar í mið- og suður-Chile auk suður-Argentínu. Mapuche-menn töluðu upphaflega mapudungun en nú tala flestir spænsku.

Frumbyggjar Ameríku
Síle
Argentínumenn
Frumbyggjar Ameríku

Frumbyggjar Ameríku (oft kallaðir Indíánar) eru hópar fólks af ýmsu þjóðum og afkomendur þeirra, sem bjuggu í Ameríku áður en Evrópubúar komu þangað fyrst.
Indíánar skiptast í mikinn fjölda kynþátta og ættflokka, en gerður er greinarmunur á þeim og Inúítum og Aljútum.

Norrænir menn voru fyrstir Evrópumanna til að líta frumbyggja Ameríku augum og áttu við þá nokkur samskipti í upphafi 11. aldar, flest miður friðsamleg. Þegar Kristófer Kólumbus kom síðan til Ameríku, nærri 500 árum seinna, hitti hann þar fyrir frumbyggjana. Hann sagði drottningu sinni og konungi frá því að hann hafi séð frumbyggja, talaði vel um þá og var sannfærður um að geta kennt villimönnunum í Ameríku hætti Evrópumanna. Næstu fjórar aldir, frá 1492–1890 fluttu milljónir Evrópubúar til nýja heimsins en tóku með sér lifnaðarhætti sínu og venjur. Eftir að Kólumbus hafði dvalið um stund hjá nokkrum þjóðflokkum rændi hann höfðingjum þeirra og flutti þá með sér til Spánar til að sýna konungi sínum og drottningu.

Það tímabil sem mest skipti sköpum fyrir frumbyggja í Ameríku voru árin 1860–1890 og frá þessum árum er stærstur hluti skráðra heimilda og athugana. Þetta tímabil einkenndist af græðgi, ofbeldi og hörku og á þessum árum gerðu innflytjendur næstum út af við hina fornu menningu amerískra frumbyggja. Flestar þær heimildir sem til eru um menningu þeirra eru í skáldsögum, bókum og bíómyndum. Evrópumenn byrjuðu fljótt að ræna og drepa villimennina sem Spánarkonungur vildi láta skíra til kristni. Varnir Indíána máttu sín lítils gegn byssum og sverðum Spánverja og heilum ættbálkum, sem samanlagt töldu hundruð þúsunda manna var útrýmt á tæpum áratug frá því að Kólumbus steig fæti á strönd San Salvadors þann 12. október 1492.

Hvíti maðurinn kom ekki bara með sjálfan sig og búfé sitt heldur einnig með fjölda sjúkdóma eins og til dæmis ýmsa barnasjúkdóma og mislinga. Voru þeir ekki lengi að stinga sér niður meðal heimamanna og þurrkuðu út heilu ættbálkana. Einnig urðu hvítir menn varir við nýja sjúkdóma sem þeir þekktu ekki áður og má þar sem dæmi nefna kynsjúkdóma eins og til dæmis lekanda og sárasótt.

Tenglar 
 Frumbyggjar Ameríku; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1955

 
Argentína
Bandaríkin
Bólivía
Saga Brasilíu
Síle
Kanada
Mexíkó
Perú
Straumlögmál

Straumlögmálið eða Straumlögmál Kirchhoffs er lögmál í rafmagnsfræði, sem segir að summa rafstrauma í sérhverjum punkti rafrásar sé núll, þ.e. að straumur, sem streymir að hnútpunkti í rafrás, sé jafn þeim straumi sem frá honum fer, eða  .

         Straumstefnan inn í hnútinum er skilgreind sem
         jákvæð, en stefnan út úr punktinum sem neikvæð.
         Skv. lögmálinu gildir því fyrir myndina hér til  
         hægri:

Á myndinni hér að ofan er:

             

 => 
 [A]

Sjá einnig
 Spennulögmál

Heimildir 
Ralph J. Smith:  Circuits, Devices, And Systems. Third Edition (1973).

Rafmagnsfræði

en:Kirchhoff's circuit laws#Kirchhoff's current law
Spennulögmál

Spennulögmálið, einnig kallað Spennulögmál Kirchhoffs, er lögmál í rafmagnsfræði, sem segir að rafspennan umhverfis lokaða lykkju í rafrás sé núll þ.e.a.s. .
 
Þessa setningu má umorða þannig: Summa spennugjafa rásarinnar er jöfn summu spennufallanna yfir viðnámin.

      Skv. lögmálinu gildir því fyrir mynd 2:
      
      Hér merkir  spennuna í b m.t.t. spennunnar í a. Sé  jákvæð þá er b á hærrispennu en a. 
      Auðvelt að sannreyna þetta með AVO-mæli.

      Sé lögmálinu beitt á rásina hér að ofan og förum frá punkti a í gegnum b-c-d-e og aftur 
      yfir í a fæst: 
      Mínus er settur á  vegna þess að plús merkið á myndinni segir að 
      punktur b sé á hærri spennu en c þ.e.a.s.  = - 

      Athugið að hægt er að fara í gegnum rásina í hvora áttina sem er og velja hvaða punkt
      sem er sem upphafspunkt. Niðurstaðan verður eftir sem áður hin sama.

Dæmi

Á myndinni hér að ofan er:

  [V]

 [V]

  [V]

 [V]

 =>  [V]

Sjá einnig
 Straumlögmál

Heimild 
Ralph J. Smith: Circuits, Devices, And Systems. Third Edition (1973)

Rafmagnsfræði

en:Kirchhoff's circuit laws#Kirchhoff's voltage law
Grindhvalir

Grindhvalir (eða grind, en einnig nefnd marsvín) er ættkvísl tannhvala af höfrungaætt og er mjög algengur við Íslandsstrendur. Grindhvalirnir eru í aðalatriðum líkir höfrungum, en mun stærri og höfuðsvipurinn allur annar. Ennið er mjög kúpt og snjáldrið mjög stutt og ekki afmarkað frá enninu.

Tengt efni 
 Grindadráp

Tenglar 
 Marsvínarekstur í Njarðvík fyrir 52 árum; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1927
 Grindaveiðar í Færeyjum; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1933
 Grindaveiðar í Færeyjum; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1933
 Grindadráp í Atlantshafi; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1933
Hallatala

Hallatala er mælikvaðir á halla (bratta) ferils í tilteknum punkti. Nánar tiltekið er hallatala bratti snertils ferilsins í punktinum.

Skilgreining
Hallatala ferils fallsins f(x) í punkti p er fyrsta afleiða fallsins í punktinum p, þ.e. f ' (p). M.ö.o. þá lýsir afleiðan halla ferils í sérhverjum punkti. Ef við köllum hallatölu línu h þá er jafna línu þar sem k er fasti: y = hx + k. Samsíða línur hafa augljóslega sömu hallatölu en um hallatölur tveggja hornréttra lína gildir að margfeldi þeirra jafngildir -1.

Föll úr föstum (eins og t.d. ) hefur hallatölu núll, vegna þess að gildi þeirra breytist ekki. 

Fallafræði
Árþúsund

Árþúsund eða þúsöld (einnig kallað stóröld, aldatugur eða tíöld) er tímabil sem nær yfir 1000 ár .

Saga orðsins 
Orðið árþúsund er ekki ýkja gamalt í íslensku, og talið að íslendingar hafi fengið það að láni úr dönsku (årtusind) um miðja 19. öld. Tveimur árum fyrir aldamótin 2000 hófst óopinber leit að íslensku orði sem gæti verið þýðing á enska orðinu millenium. Í greinaþætti Gísla Jónssonar, sem nefndist Íslenskt mál, og birtist í Morgunblaðinu í mörg ár, komu fram orðin þúsöld, en einnig tíöld, aldatugur og stóröld. Helgi Hálfdánarson stakk upp á orðinu stóröld, og var Gísli hrifnastur af því orði af þeim sem fram höfðu komið.  En þúsöld virtist hafa vinningin, enda var það almennt notað. Orðið árþúsund er þó enn sem komið það orð sem flestir kannast við sem orð yfir þúsund ár.

Orðið þúsöld 
Orðið þúsöld er mjög ungt í málinu, og fer í raun ekki að sjást á prenti fyrr en árið 1999, og þá sem þýðing á enska orðinu millenium. Forskeytið þús- eins og í þúsund, þýðir í raun eitthvað stórt, og er líklega skylt orðinu þjós = kjötflykki. Þannig merkir orðið þúsund: stóra hundraðið. Þúsöld þýðir því stóra öldin, þ.e.a.s. 1000 ár.

Tengt efni 
 Tími

Tímaeiningar 
 Sekúnda
 Mínúta
 Klukkustund
 Dagur
 Vika
 Mánuður
 Ár
 Áratugur
 Öld (árhundrað)

Heimildir 

 Hvers vegna þúsöld?; grein í Morgunblaðinu 2000
 Upphaf stóraldar; grein í Morgunblaðinu 1998

Tími
Söngvar Satans

Söngvar Satans er bók eftir höfundinn Salman Rushdie. Bókin kom út árið 1988 og olli miklu fjaðrafoki innan íslamstrúar vegna þess hvernig mynd var dregin upp af Múhameð spámanni og var Rushdie dæmdur til dauða (fatva) af æðstaklerki Írans, Ruhollah Khomeini fyrir þessi skrif.

Tilvísanir

Skáldsögur
Bókaárið 1988
Leyndarskjalavörður

Leyndarskjalavörður – (danska: gehejmearkivar) – var embættistitill yfirmanns  Leyndarskjalasafnisins í Kaupmannahöfn. Þetta var bæði virðulegt og ábyrgðarmikið embætti, sem framan af fól m.a. í sér skjalagerð, en að meginhluta var um skjalavörslu að ræða.

Þrír Íslendingar voru leyndarskjalaverðir:
 Árni Magnússon, 1725–1730. — Var ritari á safninu með hléum frá 1697.
 Grímur Jónsson Thorkelín, 1791–1829. — Starfaði á safninu frá 1780.
 Finnur Magnússon, 1829–1847. — Starfaði á safninu frá 1823.

Af öðrum leyndarskjalavörðum má nefna:
 Peder Schumacher (Griffenfeld)1663–1676
 Fredrik Wolf 1676–1677.
 Kasper Schøller 1677–168*.
 Mathias Moth 168*–1699.
 Frederik Rostgaard, 1700–1725.
 Árni
 Hans Gram, 1731–1748. 
 Jacob Langebek, 1748–1775.
 Gerhard Schøning, 1775–1780.
 Christian Eberhard Voss, 1780–1791.
 Grímur
 Finnur
 Caspar Frederik Wegener, 1848–1882. 
 Adolf Ditlev Jørgensen, 1883–1889. 

Árið 1883 var Leyndarskjalasafninu stjórnað af Adolf Ditlev Jørgensen sem einnig veitti Skjalasafni konungsríkisins (Kongerigets arkiv, stofnað 1861) forstöðu. Þegar Ríkisskjalasafnið var stofnað, 1889, tók hann við embætti ríkisskjalavarðar (sem samsvarar embætti þjóðskjalavarðar hér á landi).

Heimild 
 Danska Wikipedian, 14. febrúar 2008, og fleiri heimildir.
 A.D. Jørgensen. Udsigt over de danske rigsarkivers historie. København 1884. 

Saga Íslands
Saga Danmerkur
Myllusetur

Myllusetur (franska: Le château de Moulinsart) er sveitasetur Kolbeins kafteins í myndasögubókunum Ævintýri Tinna eftir Hergé. Höllin var teiknuð eftir Cheverny-höll í Frakklandi og nafnið er dregið af nafni belgíska þorpsins Sart-Moulin.

Myllusetur kemur fyrst fyrir í bókinni Leyndardómur Einhyrningsins sem heimili bræðranna og forngripasalanna Þrastar og Starra. Í lok framhaldsbókarinnar Fjársjóður Rögnvaldar rauða kaupir Vandráður prófessor höllina fyrir kafteininn og á endanum finna þeir fjársjóðinn falinn í kjallara hallarinnar. 

Í síðari bókum kemur Myllusetrið fyrir sem bækistöð Kolbeins og Tinna og sagan Vandræði Valíu Veinólínó gerist nær öll í höllinni. 

Ævintýri Tinna
Leyndarskjalasafnið

Leyndarskjalasafnið í Kaupmannahöfn – (danska: Gehejmearkivet) – var á einveldistímanum skjalasafn konungs og danska ríkisins. 

Upphaf Leyndarskjalasafnsins má rekja til ársins 1582, en þá voru gömul skjalasöfn flutt frá aðsetrum Danakonunga í Vordingborg og Kalundborg, og sameinuð skjalasafninu í Slotinu í Kaupmannahöfn, sem stóð þar sem Kristjánsborgarhöll er nú. Þessi söfn urðu kjarninn í Leyndarskjalasafninu. Vegna endurbyggingar Slotsins var Leyndarskjalasafnið flutt í Rósenborgarhöll um 1700, en fékk svo eigin byggingu á  Slotshólmanum (Hallarhólmanum) árið 1720. 

Einveldistímanum í Danmörku lauk 1848. Nokkru síðar, eða 1861, var stofnað annað skjalasafn fyrir nýju stjórnardeildirnar í Kaupmannahöfn, Skjalasafn konungsríkisins. Þessi tvö skjalasöfn fengu sameiginlega yfirstjórn 1883, og voru svo formlega sameinuð árið 1889, þegar Ríkisskjalasafnið var stofnað. Varð Leyndarskjalasafnið þá að sérstakri deild þar, 1. deild og Skjalasafn konungsríkisins að 2. deild þess. 

Nafnið vísar til þeirrar leyndar, eða trúnaðar, sem átti að ríkja um æðstu stjórn ríkisins. Sjá einnig um Leyndarskjalasafn Páfans.

Yfirmaður Leyndarskjalasafnsins hafði embættisheitið leyndarskjalavörður – gehejmearkivar.

Heimild 
 Danska Wikipedian, 14. febrúar 2008. 

Saga Danmerkur
Skjalasöfn
Songveldið

Songveldið (kínverska 宋朝; pinyin Sòng Cháo; Wade-Giles Sung Ch'ao) var ættarveldi sem ríkti yfir Kína frá 960 til 1279. Songveldið kom upp í kjölfar tímabilsins sem er kennt við Fimm konungsættir og tíu konungsríki. Songveldið var fyrsta kínverska miðstjórnarvaldið sem gaf út peningaseðla. 

Á 10. öld tvöfaldaðist íbúafjöldi landsins vegna aukinnar hrísgrjónaframleiðslu með nýjum fljótsprottnum afbrigðum frá Suðaustur-Asíu. Aukin framleiðni og meiri umframframleiðsla leiddu til efnahagslegrar byltingar og með tilkomu byssupúðurs þróuðu menn nýjar aðferðir í hernaði.  

Songveldinu er skipt í tvö tímabil: Norður-Songveldið (kínverska: 北宋, 960–1127) með höfuðborg í Bianjing (nú Kaifeng) og Suður-Songveldið (kínverska: 南宋, 1127–1279), eftir að Songveldið missti stjórn norðurhluta landsins í hendur Jinveldisins. Árið 1234 lögðu Mongólar Jinveldið undir sig og 45 árum síðar, árið 1279, lögðu þeir undir sig síðustu leifar Songveldisins eftir tveggja áratuga styrjöld.

Saga Kína
Fyrrum Asíuríki
Tangveldið

Tangveldið (kínverska: 唐朝; pinyin: Táng Cháo; mið-kínverska: dhɑng) var ættarveldi sem ríkti yfir Kína frá 618 til 907 á eftir Suiveldinu og á undan tímabili fimm konungsætta og tíu konungsríkja. Það var stofnað af Li-ættinni (李) sem hrifsaði til sín völdin eftir að Suiveldinu hafði hnignað. Höfuðborg ríkisins var í Chang'an (nú Xi'an). 

Hin mannskæða An Shi-uppreisn 755 til 763 veikti miðstjórnarvaldið mikið og Huang Chao-uppreisnin 875 til 884 greiddi miðstjórninni högg sem henni tókst ekki að ná sér eftir. Ríkið leystist upp og í norðrinu tók við tímabil þar sem fimm konungsættir ríktu næstu 50 árinu en í suðrinu urðu til tíu sjálfstæð konungsríki. 

Saga Kína
Fyrrum Asíuríki
Júanveldið

Júanveldið (kínverska: 元朝; pinyin: Yuáncháo; mongólska:  Их Юань улс) var mongólskt ættarveldi sem ríkti yfir Kína frá 1271 til 1368 á eftir Songveldinu og á undan Mingveldinu. Það var stofnað af Kúblaí Kan, barnabarni Gengis Kan, stofnanda Mongólaveldisins í Asíu. Að nafninu til ríkti Kúblaí Kan líka yfir allri Norður-Asíu allt til Rússlands þar sem hann hafði erft stórkanstitilinn, en í reynd viðurkenndi aðeins eitt af hinum kanötunum yfirráð hans. Eftirmenn hans reyndu ekki að taka upp stórkanstitilinn og kölluðu sig keisara í Kína. Smám saman misstu Júankeisararnir völdin yfir héruðum sínum í Mongólíu og misstu um leið áhrif í Kína. Á endanum féll veldi þeirra þegar nokkrir hirðmenn gerðu hallarbyltingu og gerðu Zhu Yuanzhang að fyrsta keisara Mingveldisins. 

Saga Kína
Fyrrum Asíuríki