alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Sænska þingið

Sænska þingið (sænska: riksdagen) er löggjafarþing Svíþjóðar. Frá 1971 hefur þingið komið saman í einni deild með 349 þingmönnum. Þingmenn eru þjóðkjörnir samkvæmt hlutfallskosningu til fjögurra ára í senn. Sænska þinghúsið stendur á Helgeandsholmen í miðborg Stokkhólms. Forveri sænska þingsins var sænska stéttaþingið sem kom fyrst saman árið 1435 í Arboga og var leyst upp árið 1866 þegar núverandi þing var stofnað.

Sænska þingið
Sænsk stjórnmál
Þing eftir löndum
Höskuldsstaðir (Laxárdal)

Höskuldsstaðir eru bær í Laxárdal í Dalasýslu. Bærinn stendur utarlega í dalnum, sunnan Laxár í Dölum. Þar bjuggu fyrst Dala-Kollur, landnámsmaður sem út kom með Auði djúpúðgu, og kona hans, Þorgerður Þorsteinsdóttir, en hún var sonardóttir Auðar. Sonur Dalakolls og Þorgerðar var Höskuldur og varð bærinn við hann kenndur og ber hans nafn æ síðan. Höskuldur keypti Melkorku á markaði erlendis og átti með henni soninn Ólaf. Melkorka þóttist vera mállaus en svo fór að Höskuldur kom að þar sem hún sat með Ólaf son sinn niður við Laxá fyrir neðan Höskuldsstaði og heyrði þau tala saman. Þá fékk hann fyrst að vita að hún væri írsk konungsdóttir.
Íslenskir bæir
Þjóðaratkvæðagreiðsla um sjálfstæði Skotlands 2014

Þann 18. september 2014 var haldin þjóðaratkvæðagreiðsla um sjálfstæði Skotlands. Spurt var „á Skotland að vera sjálfstætt ríki?“ en mögulegu svörin voru „já“ eða „nei“. Nei-sinnar sigruðu með 2.001.926 (55,3%) atkvæði á móti 1.617.989 (44,7%) fyrir já-sinna. Þátttaka kjósenda var 84,6% sem er hæsta þátttökuhlutfall í öllum kosningum og þjóðaratkvæðagreiðslum á Bretlandi frá því að almennur kosningaréttur tók gildi.

Lög um þjóðaratkvæðagreiðsluna voru sett af Skoska þinginu í nóvember 2013 eftir samkomulagi við Breska þingið. Einfaldur meirihluti var þarfur til þess að niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar væri gild. Ríkisborgarar landa í Evrópusambandinu og Breska samveldinu sem náð höfðu 16 ára aldri eða eldri máttu kjósa í atkvæðagreiðslunni sem svarar til um 4,3 milljón einstaklinga. Þetta var í fyrsta skipti sem 16 og 17 ára máttu kjósa í Skotlandi.

Samtökin Yes Scotland stýrðu já-herferðinni en Better Together nei-herferðinni. Margir stjórnmálaflokkar, þrýstihópar, dagblöð, fyrirtæki og þekktir einstaklingar tóku þátt í herferðunum. Deilt var meðal annars um hvaða gjaldmiðill yrði notaður í sjálfstæðu Skotlandi, hvort landið hélti aðild sinni að Evrópusambandinu og hverjar tekjurnar frá olíuiðnaðinum væru miklar og hvernig þær skyldi nota.

Heimildir 

Kosningar í Bretlandi
Sjálfstæði Skotlands
Skosk stjórnmál
2014
Wojciech Jaruzelski

Wojciech Jaruzelski (6. júlí 1923 − 25. maí 2014) var pólskur herforingi og stjórnmálamaður. Hann var aðalritari sameinaða pólska verkamannaflokksins frá 1981 til 1989 og sem slíkur síðasti leiðtogi Alþýðulýðveldisins Póllands. Hann var einnig forsætisráðherra Póllands frá 1981 til 1985 og þjóðhöfðingi landsins frá 1985 til 1990 (með titilinn formaður ríkisráðsins frá 1985 til 1989 og forseti frá 1989 til 1990). Hann var líka síðasti yfirhershöfðingi pólska alþýðuhersins. Hann sagði af sér í kjölfar pólsku hringborðssamþykktarinnar 1989 sem leiddi til lýðræðislegra kosninga í landinu. 

Forsetar Póllands
Forsætisráðherrar Póllands
Kommúnistaleiðtogar
Leiðtogar Kalda stríðsins
Pólskir kommúnistar
Marc Bloch

Marc Léopold Benjamin Bloch (6. júlí 1886 – 16. júní 1944) var franskur sagnfræðingur og stofnandi sagnfræðitímaritsins Annales d'histoire économique et sociale ásamt Lucien Fevbre. Bloch er einn áhrifamesti sagnfræðingur Frakklands og átti þátt í því að breiða út áhrif franska sagnfræðiskólans um og út fyrir Evrópu. Bloch barðist í fyrri og seinni heimsstyrjöldinni og hlaut bæði frönsku heiðursorðuna (Légion d'honneur) og stríðskrossinn (Croix de guerre) fyrir þjónustu sína. Eftir hernám nasista á Frakklandi gekk Bloch í frönsku andspyrnuna en var handsamaður af Gestapo-liðum og tekinn af lífi þann 16. júní 1944.

Æviágrip
Marc Bloch var ættaður frá Alsace-héraði í austurhluta Frakklands. Hann útskrifaðist með doktorsgráðu í sagnfræði eftir nám í Berlín og Leipzig og gerðist kennari í háskóla í Montpellier. Hann var kvaddur í franska herinn þegar fyrri heimsstyrjöldin braust út, reis þar fljótt til metorða og var sæmdur fjölda heiðursmerkja. Hann var orðinn höfuðsmaður í lok styrjaldarinnar en eftir hana hóf hann kennarastörf á ný og gerðist lektor í háskólanum í Strassborg. Þar kynntist Bloch Lucien Fevbre og stofnaði árið 1929 með honum tímaritið Annales d'histoire économique et sociale eða Annálana. Bloch flutti til Parísar og gerðist þar prófessor í hagsögu í Sorbonne-háskóla árið 1936.

Bloch var kvaddur í herinn á ný þegar seinni heimsstyrjöldin braust út árið 1939. Eftir að Frakkar voru sigraðir missti Bloch stöðu sína í Sorbonne-háskóla þar sem hann var gyðingur og þýska hernámsliðið og Vichy-stjórnin liðu ekki að gyðingar sinntu kennarastörfum í svo virtri stofnun. Bloch fékk starf í háskólanum í Clermont-Ferrand en undi þar illa við og gekk að endingu til liðs við frönsku andspyrnuhreyfinguna í Lyon. Þýskir lögreglumenn tóku Bloch og hóp annarra andspyrnumanna höndum þann 8. júní 1944 og myrtu Bloch átta dögum síðar.

Tilvísanir

Franskir sagnfræðingar
Franskir andspyrnumenn
Jan Hus

Jan Hus eða Jóhann Húss (um 1369 – 6. júlí 1415) var tékkneskur guðfræðingur, kaþólskur prestur, heimspekingur og skólastjóri Karlsháskólans í Prag. Hann var upphafsmaður Hússítisma, trúarstefnu sem varð eins konar forboði siðaskiptanna.

Ásamt John Wycliffe er Hus talinn fyrsti siðbótarsinninn, þar sem hann lifði fyrir daga Marteins Lúters, Jóhanns Kalvín og Huldrychs Zwingli. Kenningar Hus höfðu mjög sterk áhrif í vestanverðri Evrópu, sérstaklega með stuðningi konungsríkisins Bæheims, og meira en öld síðar á Martein Lúter sjálfan. Hus var brenndur á báli fyrir guðlast gegn kenningum kaþólsku kirkjunnar.

Eftir að Hus var tekinn af lífi árið 1415 gerðu stuðningsmenn hans, Hússítar, uppreisn gegn kaþólskum valdsmönnum og tókst að sigra fimm innrásir páfans í röð frá 1420 til 1431 í Hússítastríðunum. Flestir íbúar Bæheims og Moravíu voru áfram Hússítar fram á þriðja áratug sautjándu aldar, en þá leiddi ósigur mótmælenda í bardaga við Hvítafjall í þrjátíu ára stríðinu til þess að Lönd bæheimsku krúnunnar lentu á ný undir yfirráðum Habsborgara, sem neyddu íbúana til þess að gangast undir kaþólska trú á ný.

Tengill

Tilvísanir

Tékkneskir prestar
Siðaskiptamenn
Tékkneskir heimspekingar
Smjörkreppan í Noregi

Smjörkreppan í Noregi hófst árið 2011 þegar upp kom alvarlegur skortur á smjöri sem leiddi til bólgunar á verði smjörs í landinu. Skorturinn valdi verulegum verðhækkunum á smjöri og smjörbirgðir í matvöruverslunum seldust upp á nokkrum mínútum. Verðið á kíló af smjöri náði 600 norskum krónum. Á vikunum fram að jólum 2011 var smjörneysla Norðmanna 27% meiri en framleiðsla í landinu.

Orsakir kreppunar voru meðal annars aukin neysla á smjöri og strangt kvótakerfi fyrir mjólkurafurðir. Lítið framboð var á mjólk vegna ótíðar sumarið 2011. Stjórnvöld í Noregi reyndu að draga úr skortinum með því að lækka tolla á innfluttu smjöri og að afnema refsingar fyrir umframframleiðslu á smjöri.

Heimildir 

Hagkerfi Noregs
Smjör
Fyrsta franska lýðveldið

Fyrsta franska lýðveldið, formlega nefnt la République française á frönsku, var lýðveldi sem var á dögum í Frakklandi frá september 1792 til maí 1804. Lýðveldið var stofnað í kjölfar frönsku byltingarinnar og kom í stað þingbundinnar konungsstjórnar sem var lögð niður þann 10. ágúst 1792 eftir fall Tuilerieshallar. Fyrsta franska lýðveldið spannaði öll núverandi yfirráðasvæði Frakklands, auk héraða hins heilaga rómverska ríkis vestan Rínarfljóts þar sem í dag eru Belgía, Lúxemborg og hluti Þýskalands.

Þann 21. september 1793 ákváðu fulltrúar franska stjórnlagaþingsins einróma að leysa upp franska konungdæmið. Þótt stofnun lýðveldis hafi aldrei verið formlega lýst yfir hefur síðar verið miðað við þann 22. september 1792 sem upphaf fyrsta franska lýðveldisins. Þann 25. september 1792 var því lýst yfir að franska lýðveldið væri „eitt og órjúfanlegt“. Frá 1792 til 1802 var Frakkland nánast óslitið í stríði við alla Evrópu. Auk þess var mikið um innanlandsátök, sérstaklega í Vendée-stríðunum svokölluðu.

Fyrsta lýðveldið skipti tvisvar sinnum um stjórnarfyrirkomulag og því má skipta sögu þess í þrennt:

 Fyrst var stjórn stjórnlagaþingsins, frá 21. september 1792 til 26. október 1795. Þetta tímabil spannaði Ógnarstjórnina þar sem Velferðarnefndin undir stjórn Fjallbúahópsins fór með flest völd í Frakklandi (6. apríl 1793 – 27. júlí 1794). Frá og með 5. október 1793 var tekið upp nýtt lýðveldisdagatal í Frakklandi sem miðaði við stofnun lýðveldisins sem upphafsár. Þann 6. messidor árið I (24. júní 1793) kynntu yfirvöld nýja stjórnarskrá en hún var aldrei lögfest. Aftaka Robespierre þann 9. termidor árið II (26. júlí 1794) batt enda á Ógnarstjórnina.
 Þjóðstjóraveldið (le Directoire) var sett á fót með stjórnarskrá ársins III. Fimm þjóðstjórar sátu við völd frá 26. október 1795 til 9. nóvember 1799.
 Konsúlaveldið var við lýði frá 10. nóvember 1799 til 18. maí 1804. Það varð til með valdaráni Napóleons Bónaparte þann 18. brumaire og var lögfest með stjórnarskrá ársins VIII. Konsúlaveldið leið undir lok með stofnun fyrra franska keisaraveldisins þar sem Napóleon var lýstur keisari. Með stjórnarskrá ársins XII var því lýst yfir að stjórn lýðveldisins væri falin arfgengu keisaraembætti. Smám saman var alfarið hætt að tala um lýðveldi og þegar orðið var notað var einungis átt við tilvik þar sem viðhafðar voru atkvæðagreiðslur og aðrar kosningar.

Tilvísanir

Fyrrum Evrópuríki
Saga Frakklands
Franska byltingin
Stofnað 1792
Lagt niður 1804
Annað franska lýðveldið

Annað franska lýðveldið (Deuxième République á frönsku) var lýðveldisríki sem var til í Frakklandi frá 24. febrúar 1848 til 2. desember 1852. Lýðveldið kom í stað júlíríkisins og á eftir því kom síðara keisaradæmið.

Annað franska lýðveldið sker sig úr hópi annarra stjórna sem stofnaðar hafa verið í Frakklandi vegna þess hve stutt það entist og vegna þess að það var síðasta franska stjórnin sem var sett á fót í kjölfar byltingar. Jafnframt var annað lýðveldið fyrsta franska ríkið þar sem allir karlar höfðu kosningarétt og það ríki sem batt enda á þrælahald í frönsku nýlendunum fyrir fullt og allt. Eftir stutta bráðabirgðastjórn sem kom á stöðugleika og kom til móts við byltingarmenn vann nýja stjórnin bug á sósíalistum og setti lýðveldinu nýja stjórnarskrá.

Louis-Napoléon Bonaparte var forseti annars lýðveldisins frá desember 1848, en hann hafði áður unnið kosningasigur sem frambjóðandi Regluflokksins (parti de l'Ordre). Næstu árin bar stjórn Frakklands merki um íhaldssemi, t.d. með setningu Falloux-laganna svokölluðu sem gáfu kaþólsku kirkjunni aukið vægi í franska menntakerfinu og með takmörkun á almennum kosningarétti til að hafa hemil á vinstrihreyfingum. Stjórnmálaskoðanir Bonaparte urðu æ ólíkari stjórnmálaflokknum sem hafði fært honum völdin og fóru frekar að líkjast bónapartisma í anda frænda forsetans, Napóleons keisara. Regluflokkurinn batt vonir sínar við það að í kosningunum 1852 myndu flokksmenn bjóða fram annan frambjóðanda sem yrði konungssinnaður.

Stjórnarskráin meinaði Bonaparte að bjóða sig fram til annars kjörtímabils og tilraunir hans til að koma á stjórnarskrárbreytingu báru ekki erindi sem erfiði. Því framdi hann valdarán þann 2. desember 1851 og kom á gerræðislegu stjórnarkerfi sem var síðar staðfest í þjóðaratkvæðagreiðslu. Næsta ár lýsti Bonaparte sig keisara undir nafninu Napóleon III. og batt þar með enda á annað lýðveldið. Minningin um endalok annars lýðveldisins var lengi mjög sterk innan frönsku stjórnmálastéttarinnar, sem í meira en öld eftir þetta kom í veg fyrir að forseti Frakklands yrði kjörinn í almennum kosningum.

Heimild
 

Fyrrum Evrópuríki
Saga Frakklands
Stofnað 1848
Lagt niður 1852
Þriðja franska lýðveldið

Þriðja franska lýðveldið (La Troisième République á frönsku) var stjórnarfyrirkomulag Frakklands frá 1870, þegar síðara franska keisaradæmið leið undir lok, til ársins 1940, þegar Frakkland beið ósigur gegn Þýskalandi nasismans og Vichy-stjórnin var stofnuð í Frakklandi.

Fyrstu ár þriðja lýðveldisins einkenndust af stjórnmálaóreiðu vegna fransk-prússneska stríðsins árin 1870–71, sem lýðveldið háði áfram eftir að Napóleon III keisara var steypt af stóli. Prússar tóku harkalega á Frökkum eftir stríðið og höfðu af þeim héröðin Alsace og Lorraine. Auk þess urðu fyrstu valdsmenn lýðveldisins að kljást við samfélagsóeirðir og að sigra Parísarkommúnuna. Fyrstu ríkisstjórnir lýðveldisins höfðu hug á að endurreisa franska konungdæmið en ágreiningur um það hvernig staðið yrði að slíkri endurreisn og um það hver skyldi settur á konungsstól leiddu til þess að slíkum áætlunum var frestað. Þannig varð þriðja lýðveldið, sem átti í upphafi aðeins að vera bráðabirgðastjórn, varanlegt stjórnskipulag Frakklands.

Stjórnarskipulag þriðja lýðveldisins var lögfest með stjórnarskrárlögum árið 1875. Það samanstóð af tveimur þingdeildum sem fóru með löggjafarvald og forseta sem gerðist þjóðhöfðingi. Ágreiningur um endurreisn konungdæmisins settu svip sinn á embættistíðir fyrstu tveggja forsetanna, Adolphe Thiers og Patrice de Mac Mahon, en aukinn stuðningur við lýðveldisstjórn meðal Frakka og embættistíðir margra lýðveldissinna á forsetastól á níunda áratugnum gerði brátt út af við allar áætlanir um endurreist franskt konungdæmi.

Í kapphlaupinu um Afríku í lok 19. aldar lagði þriðja lýðveldið hald á ýmsar nýlendur, þar á meðal franska Indókína, franska Madagaskar, frönsku Pólýnesíu og frönsku Vestur-Afríku. Veigamesta stjórnmálaaflið í Frakklandi í byrjun tuttugustu aldar var Lýðræðisbandalagið (Alliance démocratique), sem átti í upphafi að vera miðvinstriflokkur en varð smám saman að miðhægriflokki. Tímabilið frá byrjun fyrri heimsstyrjaldarinnar fram á fjórða áratuginn einkenndist af hatrömmum pólitískum ágreiningi milli Lýðræðisbandalagsins og Róttækra sósíalista. Ríkisstjórnin hrundi snemma í seinni heimsstyrjöldinni eftir að Þjóðverjar hertóku Frakkland. Í stað hennar voru settar á fót andspyrnuríkisstjórn Charles de Gaulle (Frjálst Frakkland; la France libre) og Vichy-stjórn Philippe Pétain (l'État français).

Adolphe Thiers kallaði lýðveldishyggjuna á áttunda áratug 19. aldar „það stjórnarfyrirkomulag sem sundrar Frakklandi síst“. Þó voru stjórnmál þriðja lýðveldisins langt því frá að vera laus við hatramman ágreining. Til vinstri stóðu umbótasinnar sem sóru sig í ætt við frönsku byltinguna. Til hægri stóðu íhaldsmenn sem sóttu stuðning til bændastéttarinnar, til kirkjunnar og til hersins. Þrátt fyrir djúpstæðan klofning meðal franskra kjósenda entist þriðja lýðveldið í sjötíu ár og er enn langlífasta franska stjórnarfyrirkomulagið frá hruni franska konungdæmisins árið 1789.

Tilvísanir

Fyrrum Evrópuríki
Saga Frakklands
Stofnað 1870
Lagt niður 1940
Fjórða franska lýðveldið

Fjórða franska lýðveldið var lýðveldisstjórn Frakklands frá 1946 til 1958. Á ýmsa vegu svipaði því til þriðja franska lýðveldisins, sem var við lýði fyrir seinni heimsstyrjöldina, og átti að mörgu leyti við sama vanda að etja. Frakkland tók upp stjórnarskrá fjórða lýðveldisins þann 13. október 1946.

Fjórða lýðveldið naut mikils hagvaxtar og endurreisnar franskra iðn- og samfélagsstofnana í kjölfar seinni heimsstyrjaldarinnar og lék lykilhlutverk í þróun efnahagslegs Evrópusamruna sem átti eftir að breyta álfunni varanlega. Mestu afrek fjórða lýðveldisins voru í samfélagsumbótum og hagkerfisþróun. Árið 1946 setti ríkisstjórnin á fót velferðarkerfi sem tryggði atvinnuleysisbætur, lífeyri til fatlaðra og aldraðra og almenna heilsugæslu.

Tilraunir voru gerðar til að styrkja framkvæmdavald ríkisstjórnarinnar til að koma í veg fyrir þann óstöðugleika sem hafði hrjáð Frakkland fyrir stríðið, en þær tókust ekki og eftir sem áður einkenndust frönsk stjórnmál af óstöðugleika og endurteknum stjórnarskiptum. Í tólf ára sögu fjórða lýðveldisins sat 21 ríkisstjórn við völd. Ríkisstjórnunum tókst ekki að móta fasta stefnu í afnýlenduvæðingu frönsku nýlendnanna. Eftir hrinu stjórnarkreppa, og upphaf Alsírdeilunnar árið 1958, hrundi fjórða lýðveldið. Charles de Gaulle sneri aftur á stjórnmálasviðið sem leiðtogi bráðabirgðastjórnar sem átti að hanna nýja stjórnarskrá. Fjórða lýðveldið var formlega leyst upp í þjóðaratkvæðagreiðslu þann 5. október 1958 sem um leið setti á fót fimmta franska lýðveldið með sterkara forsetavaldi.

Tilvísanir

Saga Frakklands
Fyrrum Evrópuríki
Stofnað 1946
Lagt niður 1958
Trivial Pursuit

Trivial Pursuit er borðspil þar sem leikmenn þurfa að svara spurningum um almenna þekkingu og dægurmenningu. Spilið hefur komið út í mörgum útgáfum. Spurningum er skipt upp eftir þemum, t.d. í aðalútgáfu leikarins fjalla grænmerktar spurningar um vísindi og náttúru.

Hugmynd að spilinu áttu þeir Chris Haney ljósmyndastjóri og íþróttablaðamaður Scott Abbott árið 1979 í Montréal. Eftir þeir komust að því að stafi vantaði úr Scrabble-spilinu sínu ákváðu Haney og Abbott að búa til sinn eigin leik. 

Útgáfuréttindi að spilinu á bandaríska fyrirtækið Hasbro. Trivial Pursuit hefur nokkrum sinnum verið gefið út í íslenskri útgáfu en talið er ólíklegt að það komi aftur út á íslensku.

Heimildir 

Borðspil
ʻOumuamua

ʻOumuamua er fyrsti þekkti miðgeimshluturinn (e. interstellar object) sem farið hefur í gegnum sólkerfið. Formlegt heiti hlutarins er 1I/2017 U1 en hann uppgötvaði stjörnufræðingurinn Robert Weryk með sjónaukanum Pan-STARRS þann 19. október 2017, um það bil 40 dögum eftir að hluturinn komst sem næst sólinni. Þegar hluturinn var uppgötvaður var hann í 33 milljón km fjarlægð frá jörðinni sem er um 88 sinnum lengra en lengdin frá jörðinni til tunglsins. Fyrst var ʻOumuamua talinn vera halastjarna en um viku eftir uppgötvun var hann endurskilgreindur sem smástirni. 

ʻOumuamua er tiltölulega lítill hlutur en talið er hann sé um 230 sinnum 35 m að stærð. Hann er tiltölulega þéttur, svipaður málmríkum steini, og er myrkur og rauður á litinn eins og margir hlutir í ytra sólkerfinu. Hann er að veltast frekar en að snúast og er að ferðast á svo miklum hraða að engar líkur eru á því að hann eigi uppruna í sólarkerfinu. Þetta gerir það að verkum að hann festist ekki á sporbraut um sólina og því mun hann fara aftur út úr sólkerfinu með tíma. Uppruni hans er ekki vitaður né hversu lengi hann hefur verið á ferð og flugi.

Nafnið ʻOumuamua á uppruna sinn í hawaiísku og merkir „útsendari“.

Heimild 
 

Miðgeimshlutir
Smástirni
Tollur

Tollur er skattur sem lagður er á vörur sem fluttar eru milli ríkja. Tollur er reiknaður út frá virði vörunnar og er innheimtur í landinu sem varan er flutt inn í. Í mörgum löndum er einstaklingum leyft að flytja inn tiltekið magn af ákveðinni vöru, svo sem áfengi, tollfrjálst. Með fríverslunarsamningum er hægt að lækka eða fella niður tolla á margar vörur. Tolla má nota til að stýra framboði innfluttra vara og ýta þannig undir innlenda framleiðslu.

Tollur er frábrugðinn virðisaukaskatti sem lagður er á vöru burtséð frá uppruna hennar. Við innflutning þarf að greiða bæði tolla og virðisaukaskatt. Vörur sem greiða þarf tolla á kallast tollskyldar.

Í tollabandalagi eru engir tollar lagðir á vörur sem fluttar eru innan þess. Hins vegar gilda sameiginlegir ytri tollar gagnvart ríkjum utan bandalagsins. Dæmi um tollabandalög eru m.a. Evrópusambandið og Evrasíska efnahagssambandið.

Tengt efni 
 Innflutningskvóti
 Tollstjóri

Skattar
Vöruflutningar
Markaðssetning

Markaðssetning er regnhlífarhugtak sem nota má til að lýsa allri þeirri starfsemi sem fyrirtæki eða samtök taka þátt í til að koma hugmynd, vöru eða þjónustu á framfæri. Kjarni markaðssetningar er að greina og svara þörfum viðskiptavinarins og snertir marga þætti í rekstri fyrirtækja svo sem vöruþróun, markaðsrannsóknir, verðlagningu, vörudreifingu, samkeppni, auglýsingar, almannatengsl og margt fleira.

Tengt efni 
 Framboð og eftirspurn
 Vörumerki
 Stafræn markaðssetning

Markaðssetning
Viðskiptafræði
Lán

Lán er þar sem einn aðili (lánveitandi) lánar öðrum aðila (lántaki) peninga. Lán er skuld sem einstaklingur eða fyrirtæki veitir með vöxtum. Lánið skal greiða niður fyrir tiltekinn eindaga sem lánveitandinn ákveður. Tilgangur vaxta er að hvetja lántakann til að greiða niður lánið. 

Að veita lán er lykilatriði í starfsemi margra fjármálastofnana svo sem banka.

Tegundir

Veðlán 
Veðlán er lán þar sem lántakinn veðsetur eign eins og fasteign eða bíl til að tryggja lánið. Komi til þess að lánið sé ekki endurgreitt (þ.e. lántakinn er í vanskilum) getur lánveitandinn leyst til sín eignina og endurheimt skuldina. 

Fasteignaveðlán er algengasta tegund veðláns. Við veitingu fasteignaveðláns öðlast lánveitandinn veðrétt í fasteign og getur leitað fullnustu skuldarinnar með því að ganga að fasteigninni ef vanefndir verða á endurgreiðslu lánsins. Um fasteignaveðlán gilda almennar reglur kröfuréttar og veðréttar eftir því sem við á, en um fasteignalán til neytenda gilda þar að auki sérreglur á sviði neytendaréttar (sjá umfjöllun um neytendalán).

Ótryggt lán 
Ótryggt lán er lán þar sem engin eign er veðsett gegn skuldinni. Dæmi um ótryggð lán eru kreditkort, yfirdrættir og skuldabréf.

Heimild 
 

Lán
Skuld
Innflutningskvóti

Innflutningskvóti er verslunarhöft þar sem eingöngu má flytja takmarkað magn af tiltekinni vöru inn í ákveðið land á ákveðnu tímabili. Innflutningskvóta má nota ásamt tollum til að ýta undir innlenda framleiðslu á vörum. Innflutningskvótar á búvörur eru nokkuð algengir, t.d. á Íslandi er innflutningskvóti fyrir osta og kjöt.

Tengt efni 
 Framleiðslukvóti

Innflutningur
Verslun
Utanríkisverslun

Utanríkisverslun er þar sem höfuðstóll, vörur og þjónusta eru versluð milli ríkja. Í mörgum löndum skipar utanríkisverslun mikilvægt sæti í landsframleiðslu þeirra. Þó vörur og þjónusta hafi verið versluð milli þjóða og ríkja í mjög langan tíma hefur utanríkisverslun aukist á undanförnum árum með tilkomu fjölþjóðafyrirtækja, fríverslunarsamninga, tollabandalaga og almennrar hnattvæðingar.

Verslun
Efnahagssamruni

Efnahagssamruni er samræming hagkerfa ólíkra ríkja sem framkvæmd er með því að afnema tolla og önnur verslunarhöft. Tilgangur efnahagssamruna er að stuðla að aukinni skilvirkni þátttökuríkja og lækka verð fyrir drefingaraðila og neytendur. Markmið margra stuðningsmanna efnahagssamruna er fríverslun, þ.e. verslun án neinna tolla og annarra hafta (eins og í Evrópusambandinu), en þar sem fullkomin fríverslun er ekki fýsileg er efnahagssamruni oft annar besti valkosturinn.

Efnahagssamruna má skipta í nokkur stig:
 forgangsverslunarsvæði (e. preferential trading area)
 fríverslunarsvæði
 tollabandalag
 sameiginlegur markaður
 efnahagsbandalag
 efnahags- og gjaldeyrisbandalag
 fullkominn efnahagssamruni

Tengt efni 
 Alþjóðaviðskiptastofnunin
 Utanríkisverslun
 Verslunarsamningur

Hagfræði
Verslun
Lúba

Bantúmál talað af um 3 milljónum í suðaustur Kongó.

Mið-Afríka
Tív

Tív er Benúe-kongó tungumál sem er talað í Nígeríu og Kamerún. Flestu talendurnir eru við Benúe-fljót í suðaustur Nígeríu. Tungumálið er ritað með latínuletri.

Nígerkongótungumál
Benúe-fljót

Benúe-fljót (franska: la Bénoué) er stærsta þverá Nígerfljóts. Benúe-fljót er um 1.400 km langt og þar af renna um 1.000 km í Nígeríu. Upptök eru á Adamawa-sléttu í norður Kamerún.

Yfir sumarmánuðina er fljótið ekki straumharðara en svo að vera bátfært í næstum allri sinni lengd og er það því mikilvægur flutningsvegur. Er svæðið umhverfis ánna oft mikið plagað af malaríu.

Fljót í Nígeríu
Fljót í Kamerún
Lingala

Lingala er bantúmál talað af 1 - 2 milljónum í Lýðveldinu Kongó og um 300.000 í Kongó.

Bantúmál