alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Dalvíkurskjálftinn

Dalvíkurskjálftinn var mikill jarðskjálfti sem reið yfir Dalvík og byggðarlögin þar í kring laugardaginn 2. júní 1934. Hann er mesti skjálfti sem vitað er um að hafi orðið á þessum slóðum. Fyrsti og mesti kippurinn kom kl. 12.42. Upptök hans eru talin hafa verið mjög skammt frá bænum, hugsanlega á sjávarbotni milli Hríseyjar og lands, um 1 km austur af Dalvík. Stærðin var 6,2-6,3 á Richter kvarða. Hann fannst um allt Norðurland en tjón varð einungis á Dalvík og í næsta nágrenni, það er að segja í utanverðum Svarfaðardal, Árskógsströnd og í Hrísey. Skjálftinn jafnaði fjölmörg hús við jörðu og olli skemmdum á flestum mannvirkjum á svæðinu. Þrátt fyrir eyðilegginguna varð ekki manntjón og allir sluppu óskaddaðir líkamlega úr hamförunum. Stór hluti Dalvíkinga hélt til í tjöldum og bráðabirgðaskýlum lengi sumars á meðan lagfæringar stóðu yfir. Eftir skjálftann hófst mikið endurreisnarstarf og var fjöldi rammgerðra steinhúsa byggður á Dalvík og nágrenni næstu árin sem leystu af hólmi meira eða minna laskaða torfbæi. Á Byggðasafninu á Hvoli er sérsýning um Dalvíkurskjálftann.

Dalvíkurskjálftinn varð á þekktu skjálftabelti sem nefnist Dalvíkurbeltið (Dalvik transverse zone eða Dalvík lineament) sem teygir sig frá Dalsmynni um Dalvík og áfram um Fljót og til Skagafjarðar (sjá t.d. Páll Halldórsson 2005, Páll Halldórsson o.fl. 2013). Á jarðskjálftakortum má sjá að allmargir smáskjálftar á síðustu árum raða sér á beltið. Svæðið hefur verið talið hluti af Tjörnes brotabeltinu (Tjörnes Fracture Zone), ein af þremur meginbrotalínum þess. Dalvíkurbeltið er tiltölulega rólegt, stakir smáskjálftar verða af og til, stærri hrinur eru fátíðar. Stórir skjálftar verða þó endrum og eins t.d. 1838 (inn af Siglufirði), 1934 (Dalvík) og 1963 (Skagafjarðarskjálftinn).

Heimildir 
 Saga Dalvíkur 3. bindi eftir Kristmund Bjarnason, 1984, Dalvíkurbær.
 Páll Halldórsson 2005. Jarðskjálftavirkni á Norðurlandi. Veðurstofa Íslands, Greinargerð 05021-VÍ-ES-10. https://www.vedur.is/um-vi/utgafa/greinargerdir/nr/335
 Páll Halldórsson, Bryndís Brandsdóttir, Júlíus Sólnes og Ragnar Stefánsson, 2013. Norðurland. Í: Júlíus Sólnes, Freysteinn Sigmundsson og Bjarni Bessason (ritstj.). Náttúruvá á Íslandi, 591-610. Reykjavík: Viðlagatrygging Íslands og Háskólaútgáfan.

Tenglar 
Kærleiksvefur Júlla
Byggðasafnið Hvoll

Jarðskjálftar á Íslandi
Dalvíkurbyggð
1934
Aþena (gyðja)

Aþena var í grískri goðafræði gyðja viskunar og hernaðarkænsku. Hún var dóttir Seifs og Metisar og var ein af Ólympsguðunum tólf. Fylgigoð hennar er Níke. Helstu einkenni hennar eru herklæði, skjöldur og ugla.

Aþena var grísk gyðja, dóttir Seifs og Metisar, og ein af Ólympsguðunum tólf.  Hún var gyðja visku, herkænsku, vefnaðar og ýmiskonar handverks. Sagan segir að við komu hennar í heiminn hafi Seifur étið Metisu rétt áður en hún átti að fæða Aþenu. Fljótlega eftir það fær Seifur mikinn höfuðverk sem varð til þess að hinir guðirnir gerðu gat á hausinn á honum, þaðan stekkur Aþena út í fullum herklæðum með miklu herópi.

Aþena er verndari grísku borgarinnar Aþenu og hof hennar uppá Akrópolis hæð. Hún þurfti að keppa við Póseidon um það hvort þeirra yrði verndari borgarinnar. Sá guð eða gyðja sem gæfi þeim betri gjöf yrði verndari borgarinnar. Póseidon bjó til saltvatnsuppsprettu en Aþena skapaði fyrsta ólífutréð og var valin verndari. Upp frá því urðu Póseidon og Aþena vinir. Engu að síður hjálpuðust þau nokkrum sinnum að. Þau bjuggu til að mynda til stríðsvagn saman. Aþena smíðaði vagninn en Póseidon bjó til hesta úr öldutoppum.

Uglan og ólífutréð eru kennitákn Aþenu, hún átti að sögn að hafa hrifist af hátíðlegu og íbyggnu yfirbragði uglunnar og þess vegna gert hana að sínu kennitákni. Aþena klæddist snákaskreyttri skikkju og skartaði vígalegum hjálmi. Vopn hennar voru spjót og skjöldur.

Óvinir Aþena voru t.d. köngulóin Arakna.  Sagan segir að Arakna sem var ekki falleg kona hafi skorað á Aþenu í vefnaðarkeppni.  Við þetta reiddist Aþena og breytti Aröknu í könguló. Arakna þessi mun síðan hafa gætt vefs örlaganornanna þriggja.

Nokkrar staðreyndir um Aþenu:
Á merki Háskóla Íslands er mynd af Aþenu.
Rómversk hliðstæða hennar er Mínerva.
Aþena var ein af fáum gyðjum sem sóru að giftast aldrei en hún var þó ástfangin af Ódysseifi og Perseifi. Sem dæmi um aðrar gyðjur sem sóru að giftast aldrei má nefna Artemisi.
Aþena breytti Medúsu í skrímsli þegar hún kom að henni og Póseidoni á stefnumóti í hofinu hennar í borginni Aþenu.

Grískar gyðjur
Ólympsguðir
950

950 (CML í rómverskum tölum) er ár á 10. öldinni.

Fædd 

 Eiríkur rauði Þorvaldsson
 Þórarinn Ragabróðir Óleifsson (950 - 969)
 Congalach mac Mael Mithig, (950 – 956)

Atburðir 
 Brennu-Njáls saga hefst um árið 950

950
941-950
Riðstraumur

Riðstraumur er rafstraumur þar sem stefna straumsins breytist reglulega með ákveðinni tíðni, ólíkt jafnstraumi. Þessi gerð af straumi flytur ekki hleðslu frá A til B heldur er frekar sagt að hún flytji spennu því hleðslurnar eru að sveiflast fram og til baka og viðhalda því spennunni á leiðslunni en í jafnstraumi þá flytjast hleðslurnar frá einum stað til annars og minnka því spennuna á milli staða þangað til engin spenna er á milli A og B og því engin rafstraumur.

Í riðstraumsrás sveiflast rafspenna með rafstrauminum og kallast hún því riðspenna.

Rafmótstaða í riðstraumsrás nefnist samviðnám eða sýndarviðnám.

Rafmagnsfræði
960

960 (CMLX í rómverskum tölum) er ár á 10. öldinni.

Fædd 

 Haraldur gráfeldur (960 – 970)
 Sveinn tjúguskegg fæddist um árið 960

Dáin 
 Hákon Aðalsteinsfóstri (933 – 960)

Atburðir 
 Eiríkur rauði Þorvaldsson flæmdist frá Noregi vegna mannvígs og var útlægur gerður

960
951-960
Jafnstraumur

Jafnstraumur (DC fyrir e. direct current) er rafstraumur þar sem rafhleðsla flyst á milli tveggja póla sem hafa mismunandi spennu ólíkt riðstraumi (AC) þar sem rafhleðslan flyst ekki. Jákvæð hleðsla flyst frá þeim pól sem er með hærri spennu yfir á þann sem er með lægri spennu og öfugt með neikvæða hleðslu. 

Í jafnstraumsrás er rafspenna föst og kallast hún því jafnspenna.

Launviðnám í jafnstraumsrás er núll.

Örgjörvar, og því tölvur og skyld tæki, nota alltaf jafnstraum. Hins vegar má og yfirleitt þarf að tengja tölvur (og flest önnur heimilisraftæki) yfirleitt í hefðbundið heimilsrafmagn sem er riðstraumur og þarf því spennubreyti. Hann fylgir yfirleitt með tölvunni, ef um laptop er að ræða, eða er innbygður í sumum tölvum og tekur hún þá eingöngu við riðstraumi. Yfirleit er ekki hægt að stinga í samband og fá jafnstraum, bara riðstraum, t.d. á heimilum, en það er þó hægt sums staðar, t.d. á sumum flugvöllum, og í sumum flugvélum og þá eingöngum boðið umm á jafnstraum fyrir farþega.

Jafnstraumur er yfirleitt notaður á stuttri vegalengdum, eins og í gegnum USB snúrur til að hlaða síma (því rafhlöður og örgjörvar nota alltaf jafnstraum), en á lengri vegalengdum er riðstaumer yfirleitt notaður (t.d. í gegnum orkukerfi frá vatnsvirkun til heimilis, og svo í lengum innanhúss og t.d. yfir í raftæki eins og ryksugu). Riðstraumurinn er notaður á lengri vegalengdunum því hann er þá hagkvæmari (minna tap vegna viðnáms í vírum), en líka vegna þess að framleiðslan á rafmagni byrjar oftast sem riðstraumur (þó ekki t.d. í sólarsellum, sem búa til jafnstraum). En á mjög löngum vegalengdum verður aftur hagkvæmt að nota jafnstraum, og er gert t.d. milli landa, og yrði væntanlega gert ef rafmagn yrði flutt frá Íslandi, eins og hefur verið í umræðu, t.d. til Bretlands.

Rafbílar (og önnur rafknúin farartæki nota alltaf jafnstraum, því allar rafhlöður (og þá líka rafgeymar í eldri bílum) byggja á jafnstraumi, en þó hafa flestir eða allir inntak fyrir heimilis riðstraum til að hlaða þá (og bíllinn sér þá um að breyta). En þeir hafa líka alltaf inntak fyrir mun hærri spennu, fyrir hraðhleðslustöðvar, og það inntak er ýmist fyrir jafnstraum eða riðstraum. Þó svo að til séu jafnstraumsmótorar eru riðstraumsmótorar einfaldari og þeir eru notaðir í rafbílum. Líka eru til mótarar sem taka bæði DC og AC (þ.e. universal motor).

Rafmagnsfræði
Þjóðhildur Jörundardóttir

Þjóðhildur Jörundardóttir (10. og 11. öld) var kona Eiríks rauða. Þau bjuggu á Eiríksstöðum hjá Vatnshorni í Haukadal í Dölum og var Þjóðhildur dóttir Jörundar Úlfssonar og Þorbjargar knarrarbringu.

Þjóðhildur fluttist með Eiríki rauða og föruneyti til Grænlands um árið 985. Þegar kristni barst til Grænlands tók hún kristna trú og lét reisa kirkju, sem nefndist Þjóðhildarkirkja, og hefur haldið nafni hennar á lofti. Eiríkur rauði og Þjóðhildur eignuðust 3 syni: landkönnuðinn Leif Eiríksson, Þorvald og Þorstein.

Eiríks saga rauða
Íslendingar
Magnari

Magnari er aðferð eða tæki sem eykur styrk merkis, þannig að aðrir eiginleikar merkisins breytis sem minnst. Merkið er bylgja, t.d. rafstraumur eða ljós og magnarinn eykur þá sveifluvídd, þ.e afl merkisins, án þess að breyta bylgjuforminu að ráði.

Yfirfærslufall H línulegs magnara er línulegur virki, skilgreindur með jöfnunni:

Y(ω) = H(ω)X(ω)

þar sem X er innmerki, Y útmerki og ω er horntíðni merkisins. 

Fullkominn magnari myndi aðeins auka afl bylgjunnar, án þess að breyta henni á nokkurn annan hátt og væri því línulegur, þ.e. útmerkið yrði því nákvæm eftirmynd af innmerkinu. Enginn raunverulegur magnari er fullkomlega línulegur og hefur því bjögun, sem er þó hverfandi tíðnisviði bestu magnaranna. Allir raunverulegir magnarar hafa suð, sem er óreglulegt, veikt útmerki Y, þegar innmerki X er núll.

Helstu kennitölur magnara
 Afl: Er mesta mögulega afl útmerkis. Mælieining: Vatt.
 Aflnotkun: Er afl raforkunnar, sem magnarinn notar í vinnslu: Vatt  
 Bandvídd: Er það tíðnibil, sem mögnun fellur um 3 dB. Mælieining: herts
 Merki-/suðhlutfall (M/S-hlutfall): Er logrinn af hlutfalli afls merkis og afls suðs sinnum 10, þ.e. 10log(P<sub>merki</sub>/P<sub>suð</sub>). Mælieining: dB.
 Mögnun: Er logrinn af hlutfalli afls útmerkis og innmerkis margfaldað með 10, þ.e. 10log(P<sub>út</sub>/P<sub>inn</sub>).
 Tíðnisvið: Er tíðnibil, sem magnari magnar innmerki með bjögun, sem er innan tiltekinna marka. Mælieining: herts

Rafeindamagnari
Grundvallareiningar eru: formagnari, aflmagnara, sía og aflgjafi. 
Eru flokkaðir í A, B, AB, C eða D, eftir þeirri aðferð sem notuð er við að magna merkið. 

Merkjafræði
Rafeindafræði
Röntgengeislun

Röntgengeislun er jónandi rafsegulgeislun með bylgjulengd á bilinu 10 til 0,01 nanómetra. Nefnd eftir Wilhelm Conrad Röntgen sem fyrstur rannsakaði hana og uppgötvaði 8. nóvember árið 1895. Ljósmyndir teknar með röntgengeislum eru nefndar röntgenmyndir og eru mikið notaðar við sjúkdómsgreiningu. Á spítölunum sjá geislafræðingar um röntgenmyndatökur. 

Raffræðilegur geislaskammtur er mældur í einingunni röntgen og táknuð með R og er sá geislaskammtur af röntgen- eða gammageislum sem myndar einingarskammt af já- og neikvæðum jónum í hverju kílógrammi af lofti.

Geislun
Doktorsritgerð

Doktorsritgerð er ítarleg lokaritgerð eða safn nokkurra ritgerða, sem samdar eru af doktorsnema undir handleiðslu prófessors og lagðar fram til doktorsprófs. Doktorsnemi ver loks ritgerð sína í svokallaðri doktorsvörn og hlýtur doktorsnafnbót að lokinni árangursríkri doktorsvörn.

Saga doktorsritgerðarinnar á Íslandi 
Björg Þorláksdóttir Blöndal varð þann 17. júní 1926 fyrst íslenskra kvenna til að ljúka doktorsprófi er hún varði doktorsritgerð sína við Sorbonne-háskóla í París. Þann 16. janúar árið 1960 varði kona (Selma Jónsdóttir listfræðingur) doktorsritgerð sína í fyrsta skiptið á Íslandi við Háskóla Íslands.

Dæmi um doktorsritgerðir 
 Kristján Eldjárn lauk doktorsprófi árið 1957 og nefnist ritgerð hans Kuml og haugfé í heiðnum sið á Íslandi. Varði hann ritgerð sína þann 19. janúar hið sama ár.
 Frá árunum 1908 til 1910 vann Guðmundur Finnbogason að doktorsritgerð sinni með einum eða öðrum hætti, en ritgerðin hét „Den sympatiske forstaaelse“ eða Samúðarskilningurinn. 

Menntun
Íslenska Kristskirkjan

Íslenska Kristskirkjan er lútherskur fríkirkjusöfnuður stofnaður 4. október 1997. Söfnuðurinn á bakgrunn sinn í samtökunum Ungt fólk með hlutverk, sem störfuðu í 21 ár sem leikmannahreyfing innan þjóðkirkjunnar. Kenningargrundvöllur kirkjunnar er hinn sami og annarra lútherskra safnaða. Íslenska Kristskirkjan er til húsa að Fossaleyni 14 í Grafarvogi.

Meðlimir voru 231 árið 2022.

Tenglar 
 http://www.kristur.is

Trúfélög á Íslandi
Íslensk Ameríska

Íslensk Ameríska verslunarfélagið ehf. er íslensk heildsala sem var stofnuð 15. apríl 1964 af Bert Hanson.

Íslensk Ameríska á nú Mylluna, Ora, Kexverksmiðjuna Frón og Kexsmiðjuna. Auk þess á fyrirtækið hluti í ýmsum fyrirtækjum, s.s. Öskju. 

Hjá Íslensk Ameríska og fyrirtækjum í eigu þess starfa nú um 400 manns og ársvelta nemur um 5400 milljónum.

Tenglar 
 Vefur Íslensk Ameríska

Íslenskar heildsölur
Alþjóða skáksambandið

Alþjóða skáksambandið (franska Fédération Internationale des Échecs, skammstafað FIDE), er alþjóðlegt samband skáksambanda, setur alþjóðlegar skákreglur, reiknar og skráir skákstig skákmanna og skipuleggur heimsmeistarakeppni í skák. Stofnað í París í Frakklandi 24. júlí 1924. Forseti er Kirsan Ilyumzhinov, sem jafnframt er forseti Kalmikyu, sjálfstjórnarhéraðs í Rússlandi.

Forsetar FIDE 
 1924–1949 Alexander Rueb
 1949–1970 Folke Rogard
 1970–1978 Max Euwe
 1978–1982 Friðrik Ólafsson
 1982–1995 Florencio Campomanes
 1995– Kirsan Ilyumzhinov

Tenglar 
Heimasíða FIDE
Bourgogne

Bourgogne (oftast Búrgund á íslensku en Búrgúndí er líking af enska heitinu) er eitt af 26 héruðum Frakklands. Það dregur nafn sitt af búrgundum en hluti þess er hið gamla hertogadæmi Búrgunda. Hið gamla greifadæmi Búrgunda er núna hluti af héraðinu Franche-Comté. Bourgogne er þannig stærra en hertogadæmið en minna en það svæði sem hertogarnir af Búrgund réðu yfir.

Héruð í Frakklandi
Búrgund
Hundraðshöfðingi

Hundraðshöfðingi (latína: centuriō; gríska: εκατόνταρχος, hekatontarkos) var herforingi í rómverska hernum eftir umbætur Maríusar árið 107 f.Kr. Þeir drógu heiti sitt af því að upphaflega var stærð sveitarinnar sem þeir stjórnuðu um hundrað menn, en eftir umbætur Maríusar töldu þær yfirleitt 80 menn. Þetta var minnsta eining í rómverskri herdeild. Innan herdeildarinnar höfðu hundraðshöfðingjarnir ólík ábyrgðarsvið. Flestir hundraðshöfðingjar komu úr röðum plebeia.

Rómverski herinn
Norður- og Austuramt

Norður- og Austuramt var íslenskt amt sem varð til 15. maí 1770 þegar Íslandi var skipt niður í tvö ömt. Suður- og Vesturamt og Norður- og Austuramt. Amtið var lagt af árið 1904 þegar Íslendingar fengu heimastjórn.

Amtmenn í Norður- og Austuramti 

 Ólafur Stephensen (1770-1783)
 Stefán Þórarinsson (1783-1824)
 Grímur Jónsson (1824-1833)
 Bjarni Thorarensen (1833-1841)
 Grímur Jónsson (1841-1850)
 Pétur Havsteen (1850-1871)
 Kristján Kristjánsson (1871-1881)
 Júlíus Havsteen (1881-1894)
 Páll Briem (1894-1904)

Heimildir 
 Íslenska alfræðiorðabókin, 1. bindi, ritstjórar Dóra Hafsteinsdóttir og Sigríður Harðardóttir, Bókaútgáfan Örn og Örlygur, án útgst., 1990.

Íslensk stjórnmál
Þjóðargrafreiturinn

Þjóðargrafreiturinn er stór hringlaga upphækkaður (hlaðinn) grafreitur á Þingvöllum, austan megin við Þingvallakirkju. Staðurinn var gerður og vígður 27. janúar 1940 í tilefni af útför Einars Benediktssonar skálds. Frumkvæði að stofnun grafreitsins kom frá Þingvallanefnd og formanni hennar, Jónasi Jónssyni frá Hriflu sem sagði í blaðagrein 1947 að hann ætti að verða „Westminster Abbey Íslands“. Í vígsluræðu sagði Gísli Skúlason, prófastur á Eyrarbakka m.a.:

Þann 16. nóvember 1946 voru svo bein Jónasar Hallgrímssonar grafin í reitnum að frumkvæði Þingvallanefndar og Jónasar frá Hriflu. Síðan þá hefur enginn verið grafinn í grafreitnum og hugmyndin um „þjóðargrafreit“ því í raun orðið að engu þótt ýmsir hafi orðið til þess að stinga upp á breyttri sýn á hlutverk grafreitsins. Hugsanlega hefur vandræðagangurinn í kringum Beinamálið og aðkoma Jónasar frá Hriflu orðið til þess að skapa honum visst óorð.

Haustið 1959 ritaði Félag íslenskra myndlistarmanna Þingvallanefnd bréf þar sem lagt var til að höggmyndin Víkingurinn eftir Sigurjón Ólafsson yrði sett upp í grafreitnum til minningar um ónefnd skáld og höfunda fornsagnanna. Það var ekki gert.

Í ágúst 2007 sýndi Ragnar Kjartansson, myndlistarmaður, ljósmyndaverkið Morgunn á Þingvöllum á sýningu í Ketilshúsinu á Akureyri þar sem þrjár fyrirsætur sitja fyrir í bikiní á steininum yfir beinum Jónasar. Verkið vakti þó fyrst almenna athygli þegar það var notað sem mynd á plötuumslagi á breiðskífu Megasar og Senuþjófanna Hold er mold.

Eftir lát bandaríska skákmeistarans Bobby Fischer í janúar 2008 kom upp sú hugmynd hjá stuðningsmannahópi hans að hann yrði grafinn í Þjóðargrafreitnum. Í tengslum við þá umræðu skrifaði Björn Bjarnason, dómsmálaráðherra, á heimasíðu sinni „Frá því ég varð formaður Þingvallanefndar árið 1992 hefur ekki verið rætt, hvort taka eigi nýja gröf í þjóðargrafreitnum. Ríkir þegjandi samkomulag um, að grafreiturinn fái að hvíla í friði.“

Heimildir

Þingvellir
Þórarinn Kr. Eldjárn

Þórarinn Kristjánsson Eldjárn (f. 26. maí 1886, d. 4. ágúst 1968) bóndi og hreppstjóri á Tjörn í Svarfaðardal. Hann var sonur séra Kristjáns Eldjárns Þórarinssonar prests á Tjörn og Petrínu Soffíu Hjörleifsdóttur. Þórarinn ólst upp á Tjörn en varð gagnfræðingur frá Akureyri 1905 og nam síðan við lýðháskólann á Voss í Noregi veturinn 1907-1908. Hann sótti kennaranámskeið við Kennaraskóla Íslands 1909. Var síðan kennari og skólastjóri í Svarfaðardal 1909-1955. Hann tók við búi af föður sínum á Tjörn 1913 og bjó þar til 1959, síðustu árin í sambýli við Hjört son sinn, sem síðan tók við allri jörðinni. 

Kona Þórarins var Sigrún Sigurhjartardóttir (f. 2. ágúst 1888, d. 5. febrúar 1959). Hún var dóttir Sigurhjartar Jóhannessonar bónda á Urðum í Svarfaðardal og fyrri konu hans Soffíu Jónsdóttur en hún var ættuð frá Litlulaugum í Reykjadal í Suður-Þingeyjarsýslu.

Þórarinn og Sigrún áttu fjögur börn sem upp komust:
Þorbjörg (f. 6. mars 1914), húsfreyja í Reykjavík
Kristján Eldjárn (f. 6. desember 1916, d. 14. september 1982), þjóðminjavörður og forseti Íslands
Hjörtur Friðrik (f. 24. febrúar 1920, d. 1. apríl 1996), bóndi á Tjörn
Petrína Soffía (f. 17. febrúar 1922 d. 9. júlí 2003), húsfreyja á Akureyri

Þórarinn sinnti félagsmálum allmikið. 
Var í stjórn Ungmennafélags Svarfdæla 1909-1927
Í hreppsnefnd Svarfaðardalshrepps 1919-1925 og 1934-1938
Hreppsstjóri 1929-1968
Sýslunefndarmaður 1924-1966
Í Stjórn og fulltrúaráði Sparísjóðs Svarfdæla frá 1921
Í stjórn KEA 1938-1958
Stjórnarformaður KEA 1947-1958
Í fulltrúaráði Samvinnutrygginga og Andvöku 1947-1960

Heimildir 
 
 

Íslenskir bændur
Íslenskir kennarar
Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu
Múspellsheimur

Múspellsheimur eða Múspell er í norrænni goðafræði hinn heiti frumheimur fyrir sunnan Ginnungagap. Múspellsheimur var suðurhluti eldheims, þar bjuggu eldjötnar, hinir svonefndu múspells synir (eða múspells lýður), sem eru samherjar Surts í Ragnarökum.

Samkvæmt Snorra-Eddu var Múspellsheimur til löngu áður en jörðin var sköpuð, og var heimur ljóss og hita, gerður í suðurhelmingi Ginnungagaps. Leiðin þangað var vörðuð eldi og hana komst enginn nema sá sem var af þeim heimi. Þar sat jötuninn Surtur til landvarnar og hafði logandi sverð í hendi.

Staðir í norrænni goðafræði
Boulogne-sur-Mer

Boulogne-sur-Mer er borg í norðurhluta Frakklands í umdæminu Pas-de-Calais. Íbúar eru um 43 þúsund (2012) en um 135 þúsund búa í borginni og næsta nágrenni. Upphaflega hét borgin Bononia (líkt og ítalska borgin Bologna) og fékk nafn sitt af keltneska orðinu bona sem merkir „byggð“ eða „bær“. Borgin var aðalhöfnin sem tengdi Bretland við meginlandið á tímum Rómaveldis. 

Borgir í Frakklandi
Hjartaáfall

Hjartaáfall eða hjartaslag er alvarlegt sjúkdómsástand hjartans, sem getur valdið dauða. Verður vegna þess að hjartavöðvi fær ekki nægjanlega mikið blóð og lýsir sér m.a. með brjóstverk, mæði og yfirliði. Helsta orsök hjartaáfalls er þrenging í kransæð (kransæðastífla) og er þá ósjaldan um blóðsega að ræða.

Einkenni hjartaáfalls 
 Brjóstverkur
 Mæði
 Yfirlið
 Verkur sem leiðir út í handlegg.

Hjartasjúkdómar
Teygni

Teygni eða verðteygni er mælikvarði á það hvaða áhrif verðbreytingar á vöru eða þjónustu hafa á eftirspurn eftir henni.

Teygni vara eða þjónustu er mismunandi. Almennt er talið að teygni nauðsynjavara sé lítil, þ.e. verðbreyting hefur lítil áhrif á eftispurn, en teygni vara sem almenningur getur frekar neitað sér um sé meiri. Þ.a.l. er teygni er sögð mikil ef lítil verðbreyting hefur mikil áhrif á eftirspurn.

Ef teygni er minni en 1 er hún sögð lítil, en ef hún er 1 eða hærri er hún sögð mikil.

Dæmi 
Verð á bensíni hjá Shell á Íslandi lækkar úr 124 kr á lítrann og í 123 kr á lítrann.

Þar sem bensín er flokað sem nauðsynjavara má álykta að eftirspurnin breytist ekki.

Teygnin er nær engin.

Tilvísanir 
 Um verðteygni af vef Investopedia – skoðað 21. janúar 2008.

Hagfræði
Doktor

Doktor, skammstafað dr. eða Dr., er nafnbót, sem nemandi á háskólastigi hlýtur eftir að hann hefur lokið við og varið doktorsritgerð sína. Orðið doktor á einnig við þann, sem hlotið hefur doktorsnafnbót.

Nafnbætur
Mosfell (Grímsnesi)

Mosfell er fell sunnan Apavatns og rétt norðan Skálholts. Sunnan undir Mosfellinu er kirkjustaðurinn Mosfell en þar bjó Ketilbjörn gamli sem nam Grímsnesið allt. Hann átti ógrynni silfurs. Synir hans vildu ekki hlíða skipunum karls, svo hann tók tvo uxa og létt þá draga silfrið upp á fjallið. Þar lét hann ambátt og þræl grafa silfrið og fela. Ketilbjörn drap svo þau bæði svo engin er til frásagnar um hvar silfrið mikla er að finna.

Á Mosfelli er timburkirkja, Mosfellskirkja, sem var reist 1848. Hún er friðuð og á ýmsa góða gripi.

Grímsnes- og Grafningshreppur
Fjöll á Íslandi
Stapar
Hlöðufell

Hlöðufell er rismikill móbergsstapi í Árnessýslu, 1.188 metra að hæð. Hlöðufell er norðan Laugarvatns og sunnan Langjökuls. Norðan í Hlöðufellinu er sísnævi. Toppurinn er hömrum girtur og víða ekki aðgengilegur.

Suðvestan undir Hlöðufellinu eru Hlöðuvellir og þar er skáli Ferðafélags Íslands. Upp af húsinu er hamragil og þar um er ein af fáum gönguleiðum sem er fær á Hlöðufellið. Af Hlöðufellinu er mjög gott útsýni til allra átta. Austan við Hlöðufellið er hellirinn Jörundur en hann var friðlýstur 1985. Sunnan undir Hlöðufellinu er Rótarsandur og þar á Brúará upptök sín. Er það sérstök náttúrusmíð þar sem vatnið fossar út úr gljúfurveggjunum.

Fjöll á Íslandi
Hálendi Íslands
Piltur og stúlka

Piltur og stúlka: dálítil frásaga var brautryðjendaskáldsaga eftir Jón Thoroddsen eldri. Hún er rómantísk og raunsönn saga sem gerist á 19. öld. Hún er oft talin fyrsta íslenska skáldsagan sem var gefin út á Íslandi, en hún kom út árið 1850.

Sagan

Persónur
Gróa á Leiti - Slúðurkerling
Sigríður

Indriði

Guðrún

Möller

Ormur

Ingveldur
Bárður á Búrfelli - Nánösin

Leikrit

Afabarn Jóns Thoroddsens, tónskáldið Emil Thoroddsen færði þessa sögu í leikbúning og samdi tónlist við verkið (eins og lagið við Sortna þú ský).

Tenglar

Bókin í heild sinni.

Bækur
Bókaárið 1850
Almennt ár

Almennt ár er 365 daga almanaksár. Í almennara skilningi er það ár án innskots daga eða vikna.

Í gregoríska tímatalinu koma reglulega hlaupár en flest ár eru almenn ár.

Tímatal
Spaði (verkfæri)

Spaði er garðverkfæri sem svipar til skóflu sem ætlað er til að grafa upp og fjarlægja jarðveg.

Garðverkfæri
Mosfellskirkja (Grímsnesi)

Mosfellskirkja er kirkja að Mosfelli í Grímsnes- og Grafningshreppi. Hún var byggð árið 1848 og endurvígð 15. júlí 1979 eftir endurbætur. Í kirkjunni er predikunarstóll eftir Ámunda Jónsson en ýmis listaverk í kirkjunni eru eftir Ófeig í Heiðarbæ.

Útkirkjur voru í Miðdal, á Stóru-Borg, að Búrfelli og á Úlfljótsvatni.

Tenglar
Mosfellskirkja á kirkjukort.net 

Kirkjur á Íslandi
Síður sem þurfa hnit
Skrúfa Arkímedesar

Skrúfa Arkímedesar er dæla, sem notuð er til að flytja vatn í áveituskurði. Þetta er ein af fjölmörgum uppfinningum, sem eignaðar eru Arkímedesi. Nú á dögum er skrúfa Arkímedesar venjulega nefnd snigilskrúfa, þ.e.a.s. þegar þessi tækni er notuð í iðnaði.

Pumpur
Skrúfur
Vatn
Arkímedes
Snigilbor

Snigilbor er gormlaga bor notaður til að grafa upp fast efni eða vökva (sjá skrúfu Arkímedesar)

Garðverkfæri
Landbúnaðarverkfæri