alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Konungar Tara

Konungar Tara voru þeir konungar sem ríktu á hæðinni Tara í Meath-sýslu á Írlandi. Þeir voru fulltrúar mjög gamallar hugmyndar um heilagan konungsdóm á Írlandi, en miklar hefðir og þjóðsögur tengdust þessum konungsdómi sem ekki eru mjög vel þekktar í dag.

Konungar á Tara höfðu misjafnlega mikið vald eftir tímum, en oftast voru konungar á Tara einnig hákonungar Írlands, en hlutverk hákonungsins var að miðla málum milli annarra óæðri konunga vítt og breitt um Írland, þó svo að það virðist oft sem ekki hafi verið tekið mjög mikið mark á þeim.

Neðangreindir listar eru unnir upp úr írskum annálum, en þess skal getið að ártöl og dagsetningar eru mjög á reiki og ekki ríkir sátt um sanngildi þeirra.

Fyrri konungar Tara 
 Tuathal Maelgarb, dáinn 544 eða 549 - fyrsti sem lýstur var sem „Ri Teamar“ („Konungur á Tara“)
 Diarmaid mac Cearbhaill, einhvern tímann fyrir 558 – 565
 Forgus mac Erca og Domnall mac Erca, 565 – 569
 Baetán mac Muirchertach og Eochaidh mac Domnall, 569 – 572 eða 573
 Ainmire mac Sétna, 572 eða 573  – 575 eða 576
 Aedh mac Ainmire, 575 eða 576 eða hugsanlega 592 – 598
 Colmán Rímid og Aed Sláine, 598 – 604
 Áed Uairidnach, 604
 Aed Allán mac Domnall.

Seinni konungar Tara 
 Aed Allan, 730 – 738
 Cathal mac Finnguine, c.a. 742
 Donnchad Midi, 763 – 797
 Conchobhar mac Donnchad Midi, 819 – 833
 Niall Caille, 833 – 846
 Mael Sechlainn I, 846 – 862
 Aed Findlaith, 862 – 879
 Flann Sinna, 878 – 916
 Niall Glundub, 916 – 919
 Donnachad Donn, 919 – 944
 Ruaidri ua Canannain, 944 – 30. nóvember 950 (lést á Samhain)
 Congalach mac Mael Mithig, 950 – 956
 Domnall ua Neill, 956 – 980
 Mael Sechnaill II, 980 – 1002

Tengt efni
 Írland
 Tara hæð
 Konungar Írlands
 "The Vikings and the Kingship of Tara", Bart Jaski, "Perita", 311-351, vol. 9, 1995.
 The Annals of Ulster - http://www.ucc.ie/celt/published/T100001A/index.html
 The Annals of Inisfallen - http://www.ucc.ie/celt/published/T100004/index.html
 Chronicon Scotorum - http://www.ucc.ie/celt/published/T100016/index.html
 The Fragmentry Annals of Ireland - http://www.ucc.ie/celt/published/T100017/index.html
 Annals of the Four Masters - http://www.ucc.ie/celt/published/T100005A/index.html

Heimildir 
 

 
Saga Írlands
Listar yfir þjóðhöfðingja og leiðtoga
Túrkmenska stafrófið

Núverandi túrkmenskt stafróf er latneskt stafróf byggt á tyrkneska stafrófinu og var tekið í notkun árið 1991. Sá munur er á, að það túrkmenska notar ž í stað hins tyrkneska c; y í stað punktlauss i (I/ı); ý í stað hins tyrkneska samhljóðs y; og stöfunum ä og ň hefur verið bætt við til að tákna hljóðgildin [æ] og [ŋ].

Í upphafi 20. aldar, þegar skrifuð túrkmenska kom fyrst fram á sjónarsviðið, var hún skrifuð með arabísku stafrófi, en árið 1928 var tekið upp latneskt stafróf. Árið 1940 þurfti að skipta yfir í kýrillískt stafróf vegna tilskipunar frá Sovétríkjunum, og sérútbúið túrkmenskt kýrillískt stafróf (sést í töflu hér að neðan) var tekið í notkun. Strax og Túrkmenistan hafði lýst yfir sjálfstæði frá Sovétríkjunum árið 1991 var skipt yfir í núverandi latneskt stafróf, og átti þá nýorðinn forseti landsins, Saparmyrat Nyýazow, drjúgan þátt í því.

Túrkmenska er enn oft skrifuð með arabísku stafróf í öðrum löndum þar sem málið er talað, en arabískt letur er allsráðandi (t.d. í Afganistan).

Stafir
Núverandi stafróf inniheldur 30 meginstafi, auk fjögurra sem aðeins eru notuð í erlend nöfn.
A, B, (C), Ç, D, E, Ä, F, G, H, I, J, Ž, K, L, M, N, Ň, O, Ö, P, (Q), R, S, Ş, T, U, Ü, (V), W, (X), Y, Ý, Z

* Stafirnir c, q, v og x eru ekki notaðir til að skrifa nein túrkmensk orð, en þeim er haldið vegna þess að þeir eru grunnstafir latneska stafrófsins og þá má nota til að skrifa erlend nöfn. Þeir eru þó ekki notaðir í tökuorðum. Hámark (e. maximum) er t.d. „maksimum“ á túrkmensku. Einnig er stafnum x vanalega gefið sama hljóðgildi og h, en ekki [ks], og getur því stafsetning tökuorða með x valdið nokkrum ruglingi.

Tengt efni
Stafróf
Latneskt stafróf
Tyrkneska stafrófið

Heimildir

Tenglar
Túrkmenska á Omniglot, síðu um ritkerfi heimsins.

Stafróf
Afbrigði latneska stafrófsins
Maktoum bin Rashid Al Maktoum

Maktoum bin Rashid Al Maktoum (arabíska: الشيخ مكتوم بن راشد آل مكتوم aš-šaiḫ Maktūm bin Rāšid ’Āl Maktūm; fæddur 1943, dáinn 4. janúar 2006 í Ástralíu) var sjeik yfir Dúbæ og forsætisráðherra Sameinuðu arabísku furstadæmanna.

Heimildir 
 
 

Forsætisráðherrar Sameinuðu arabísku furstadæmanna
Forsetar Sameinuðu arabísku furstadæmanna
Sýnagóga

Sýnagóga er bæna- og samkomuhús í Gyðingdómi. Orðið „sýnagóga“ er komið af gríska orðinu συναγωγή (umritað sunagōgḗ, „samkomustaður“). Hebreska orðið yfir sýnagógu er beit knesset (בית כנסת).

Sýnagógan hefur venjulega einn stóran sal fyrir bæn og guðþjónustu. Þar að auki minni herbergi fyrir lestur og nám og félagsmiðstöð. Sumar stærri sýnagógur hafa sérstök herbergi fyrir Torahfræði og það er kallað beit midrash - בית מדרש („hús fræðimennskunnar“).

Tengt efni 

 1901-1906 Jewish Encyclopedia article on Synagogue
 1911 Encyclopaedia Britannica article on Synagogue 
 1913 Catholic Encyclopedia article on Synagogue

Gyðingdómur
Alcoa

Alcoa, Inc. () er einn stærsti álframleiðendi heims með starfsstöðvar í 43 löndum víðsvegar um heiminn og um 131 þúsund starfsmenn. Fyrirtækið var stofnað árið 1888 og eru höfuðstöðvar þess í Pittsburgh í Pennsylvaníufylki í Bandaríkjunum. Alcoa er eitt þeirra 30 fyrirtækja sem eru í Dow Jones-vísitölunni. Árið 2006 tilkynnti fyrirtækið methagnað upp á 160 miljarða króna, mesta hagnað fyrirtækisins í 118 ára sögu þess.

Sagan 
Alcoa var stofnað árið 1886 í kjölfar uppgvötunnar Charles Martin Hall árið 1886 sem, þá aðeins 23 ára gamall, fann leið til að bræða ál. Þetta gerði hann á sama tíma og Paul Héroult var að þróa samskonar vinnsluaðferð í Frakklandi. Aðferðin er nefnd eftir þeim, Hall-Héroult-aðferðin. Aðferð þeirra er enn í dag notuð við álframleiðslu.

Alcoa á Íslandi 
Alcoa rekur Alcoa-Fjarðaál á Íslandi, en álver fyrirtækisins á Reyðarfirði er fyrsta álverið sem Alcoa reisir í rúm 20 ár. Til þess að sjá álverinu fyrir orku hefur verið byggð Kárahnjúkavirkjun og hafa staðið miklar deilur um hana. Bókin Draumalandið - sjálfshjálparbók handa hræddri þjóð sem kom út 2006 gagnrýnir bæði virkjunina og fyrirtækið Alcoa fyrir að framleiða hergögn. Þeim ásökunum vísaði fyrirtækið á bug á sínum tíma.

Heimildir

Tenglar 
 Vefur Alcoa
 Alcoa Defense 
 Alcoa Fjarðaál sf.
Fjölmiðlar
 „Álverin koma sér hjá skattgreiðslum“; grein af Ruv.is 2013

Álframleiðendur
Bandarísk fyrirtæki
Úlpa (hljómsveit)

Úlpa er íslensk hljómsveit, stofnuð árið 1999 í Hafnarfirði. Í apríl 2000 lauk Úlpa við tólf laga demó sem olli því að í byrjun 2001 fengu þeir samning við Eddu Miðlun og gáfu út frumraun sína Mea Culpa. Úlpa hlaut tilnefningu sem „Bjartasta vonin“ á íslensku tónlistarverðlaununum 2001 og var Mea Culpa valin á topp 5 yfir bestu plötur ársins 2001 hjá Morgunblaðinu og DV.

Hljómsveitarmeðlimir 
 Magnús Leifur Sveinsson / Söngur, Gítar og Básúna 
 Bjarni Guðmann / Gítar og Hljómborð
 Aron Vikar / Bassi og Hljómborð
 Haraldur Örn / Trommur

Útgefið efni

Breiðskífur 
 Mea Culpa (12. október 2001)
 Attempted Flight By Winged Men (2005)
 Jahiliya (2009)

Smáskífur 
 Dinzl (2001)

Tenglar 
 Úlpa.is 

Íslenskar hljómsveitir
Mínus (hljómsveit)

Mínus er íslensk harðkjarnapönk- og jaðarrokkhljómsveit. Hún sigraði í Músíktilraunum 1999. Hljómsveitin kom meðal annars fram á Reading-tónlistarhátíðinni árið 2004.

Hljómsveitarmeðlimir 
 Krummi / söngur
 Bjarni / gítar
 Frosti / gítar
 Siggi / Þröstur/ bassi
 Bjössi / trommur

Útgefið efni

Breiðskífur 
 Hey, Johnny! (1999)
 Jesus Christ Bobby (2001)
 Halldór Laxness (2003)
 The Great Northern Whalekill (2007)

Stökur 
 Angel In Disguise (2004)

Íslenskar hljómsveitir
Íslenskar þungarokkshljómsveitir
Sigurvegarar Músíktilrauna
Griporð

Griporð nefnist það þegar fyrsta orði næstu síðu er bætt við neðst á bókarsíðu. Hlutverk þess er að aðstoða bókbindarann í því að raða saman síðunum í rétta röð.

Það nýtist einnig þeim sem lesa efnið upphátt á meðan þeir fletta á næstu síðu. Þetta var mikið notað fyrr á tímum í prentlistinni en hefur ekki sést síðustu áratugi, einkum sökum aukinnar sjálfvirkni í prentiðnaði.

Prentsmíði
Arkarvísir

Arkarvísir er númer eða tákn sem birtist neðst á bókarsíðu og er ætlað að aðstoða bókbindarann í að sjá hvort að röðun arkanna sé rétt.

Prentsmíði

fr:Signature#Signature de la feuille
Hadsjí

Hadsjí (sést stundum ritað með ensku umrituninni hajj, arabíska: حَجّ ḥaǧǧ) er pílagrímsferð múslima til Mekka og er ein af fimm stoðum íslams samkvæmt Sunní og einnig hinum tíu greinum trúarinnar samkvæmt Shía. Allir múslimar, sem heilsu hafa og hafa efni á, eiga að fara í slíka pílagrímsferð að minnsta kosti einu sinni á ævinni.

Yfirvöld í Sádi-Arabíu gefa út sérstaka vegabréfsáritun fyrir þá útlendinga, sem eru á leiðinni í þessa pílagrímsför, sem á sér stað á tíunda mánuði, Ḏū al-Ḥiǧǧah, hins íslamska árs. Aðgangur er algjörlega bannaður að allri borginni Mekka fyrir þá, sem ekki eru múslimar. Öll borgin er álitin heilög.

Pílagrímsförin 
Flestir þeirra, sem koma til Mekka í pílagrímsför, hafa safnað árum saman fyrir oft langt og strangt ferðalag. Þegar til Mekka kemur þurfa pílagrímarnir að vera í sérstöku andlegu hugarástandi, sem kallað er iḥrām. Til að ná þessu ástandi þarf að fylgja sérstökum reglum og klæðast sérstökum hvítum klæðnaði. Meðan á Hadsjí stendur mega pílagrímarnir ekki gera eftirfarandi:

 Eiga kynmök
 Raka sig eða klippa neglur
 Nota ilmvatn og lyktarolíur
 Drepa eða veiða neitt
 Slást eða rífast
 Konur mega ekki þekja andlit sitt, þó svo að þær geri það heimavið
 Karlar mega ekki klæðast fötum með saumum

Helgihaldið í Mekka 
Þegar til Mekka er komið, klæðast karlar pílagrímsklæðum, sem eru tveir stórir hvítir dúkar, sem sveipað er um sig, þannig að önnur öxl og handleggur eru ber. Konur bera fótsíð hvít klæði og höfuðdúk. Klæðin bera vitni um hreinleika og helgi og að allar manneskjur eru jafn háar fyrir Guði.
Í Mekka fara pílagrímarnir í Stóru moskuna og ganga sjö sinnum rangsælis kringum Kaba. Síðan er hlaupið sjö sinnum milli hæðanna Marva og Safa, sem nú eru innan moskusvæðisins. Með því eru menn að minnast þess hvernig Hajar, kona Ibrihams, leitað eftir vatni fyrir son sinn í eyðimörkinni. Á níunda degi er farið til Arafat, sem er slétta 21 km austan við borgina, þar sem íhuguð er kveðjupredíkun Múhameðs og endurfundir Adams og Evu eftir brottreksturinn úr Paradís. Þennan dag standa pílagrímarnir stöðugt uppréttir frá hádegisbæninni fram að sólarlagi og lofa Guð. Á tíunda degi, id al-Adha, er steinsúla, sem er tákn fyrir Satan, grýtt til að minnast þess þegar hann freistaði Ibrahim (Abraham) til að fylgja ekki skipun Guðs. Ibrahim rak hann á braut með orðunum Allahu akbar ("Guð er stærri"). Þennan dag slátra pílagrímarnir kind eða lambi til þess að minnast fórnar Ibrahims og sem dæmi um eigin fórnarlund. Kjötið er gefið fátækum. Þeir þrír dagar, sem eftir eru, eru notaðir til að grýta Satan og til að umgángast.

Tengt efni 
 Protect Your Health during Hajj and Ziarat
 The Hajj Airport Terminal Diagram 
 Guide to special pillars inside the Prophets' Mosque in Medina 

Íslam
Pílagrímaferðir
Íslamska tímatalið

Íslamska tímatalið telst frá Hijra, eða flótta Múhameðs frá Mekka til Medína. Þetta reiknast sem ár AH 1 (Anno Hegria) sem samsvarar til ársins AD 622 (samkvæmt kristnu tímatali). Þetta er tímatal sem byggir á tunglgangi einungis og ekki sólarárinu, án innskota eins og hlaupársútreikningi. Árið er þess vegna ýmist 354 eða 355 daga langt. Þess vegna er ekki hægt að umreikna íslamska tímatalið til gregoríanska tímatalsins með því að leggja við eða draga frá 622. Heilaga daga í íslam ber alltaf upp á sömu daga í tunglárinu sem gerir að þeir færast til á árinu og getur borið upp á öllum árstímum.

Tengt efni 
 The Umm al-Qura Calendar of Saudi Arabia
 Correspondence between Hebrew and Islamic calendars, months and holidays (pdf)

Tímatöl
Íslam
Araneus

Araneus er ættkvísl köngulóa sem t.d. krossköngulær tilheyra, en krosskönguló er algengasta tegund kóngulóa á Íslandi.

Köngulær
Kaba

Kaba (arabíska: الكعبة al-Ka‘abah eða الكعبة المشرًّفة al-Ka‘aba al-Musharrafah, einnig kölluð البيت العتيق al-Bait ul-‘Atīq eða البيت الحرام al-Bait ul-Ḥarām), er ferhyrnd bygging í miðju þeirrar mosku í Mekka sem nefnd er Masǧid al-Ḥarām, eða Stóra moskan. Moskan var byggð í kringum Kaba, og er Kaba álitin heilagasti staður í íslam.

Kaba er stór steinbygging, sem er nokkurn veginn í laginu eins og teningur, en nafnið kaba kemur úr arbabísku og þýðir kubbur. Byggingin er gerð úr graníti úr fjöllunum í umhverfi Mekka. Hún er um það bil 15 metra há, 10 metra breið og 12 metra löng. Byggingin er þakin svörtu silkiefni skreyttu með gullútsaumuðum áletrunum. Þetta klæði er kallað Kiswah og er endurnýjað árlega.

Einn af undirstöðusteinum Kaba er Ḥaǧar ul-Aswad (hinn „Heilagi svarti steinn“) sem múslimar álíta að hafi verið gjöf frá Guði til Adams eftir að hann kom til jarðar. Mikil helgi var á steininum þegar fyrir tíma Múhameðs.

Múslimum ber að snúa sér að Kaba þegar þeir biðjast fyrir.

Íslam
Mekka
Latur

Latur er sker sem stendur norðan Heimaeyjar í Vestmannaeyjum. Það dregur nafn sitt af því að menn sem reru áttæringum eða öðrum róðrarbátum frá Landeyjum til Vestmannaeyja tóku sér gjarnan hvíld við Lat áður en haldið var inn innsiglinguna á Heimaeyjarhöfn, þar sem að þrír straumar mætast á þeim þríhyrnda fleti sem afmarkast af Bjarnarey, Elliðaey og hafnarmynni Heimaeyjar, og verður því gjarnan mjög straumhart þar.

Vestmannaeyjar
Nylon (hljómsveit)

Nylon er íslenska popphjómsveitin sem var stofnuð snemma árs 2004 þegar fyrirtæki Einars Bárðarsonar, Concert stóð fyrir áheyrnarprufum á stúlkum fyrir íslenska stúlknasveit. Þrjár stelpur voru valdar, Alma Guðmundsdóttir, Klara Ósk Elíasdóttir, Steinunn Þóra Camilla Sigurðardóttir og var Emilíu Björg Óskarsdóttur bætt við í hópinn stuttu síðar.

Nylon tóku upp og gáfu út endurgerð af laginu Lög unga fólksins eftir Unun og hófu sjónvarpsþáttinn Nylon á sjónvarpsstöðinni Skjá Einum. Haustið eftir kom svo út fyrsta plata Nylon, 100% Nylon og önnur platan Góðir hlutir ári síðar.

Þann 14. júlí 2007 sagði Emilía skilið við Nylon þegar hún giftist manni sínum.

Hljómsveitarmeðlimir 
 Alma Guðmundsdóttir
 Emilía Björg Óskarsdóttir
 Klara Ósk Elíasdóttir
 Steinunn Þóra Camilla Sigurðardóttir

Útgefið efni

Breiðskífur 
 100% Nylon (28. október 2004)
 Góðir hlutir (2. nóvember 2005)
 Nylon (2006)

Smáskífur 
 Allstaðar (2004)
 Bara í nótt (2004)
 Einhvers staðar einhvern tímann aftur (2004)
 Góðir hlutir (smáskífa) (2005)

Safnplötur 
 Pottþétt 36 (2004)
 Stóra stundin okkar (2004)
 Svona er sumarið 2004 (2004)
 Jólaskraut (2005)
 Svona er sumarið 2005 (2005)

Tenglar 
 Nylon.is 
 Concert.is 

Íslenskar hljómsveitir
Frans Ferdinand erkihertogi

Frans Ferdinand Karl Lúðvík Jósef krónprins Austurríkis-Ungverjalands og erkihertogi af Austurríki-Este (18. desember 1863 – 28. júní 1914) var meðlimur keisarafjölskyldunnar af ætt Habsborgara, bróðursonur keisarans Frans Jósefs og erfingi krúnunnar. 

Hann hafði fyrirætlanir um að slavneskir hlutar keisaradæmisins yrðu sjálfstætt konungsríki á borð við hin tvö (Austurríki og Ungverjaland) undir stjórn Króata. Hluti þessa nýja konungsríkis yrði Bosnía-Hersegóvína. Hann leit á þetta sem vörn gegn útþenslustefnu Serba. Sökum þessa varð hann óvinsæll, bæði meðal íhaldsmanna innan keisaradæmisins, og utan þess meðal serbneskra þjóðernissinna.

28. júní voru hann og kona hans myrt í Sarajevó af Gavrilo Princip sem var meðlimur í samtökum Bosníu-Serba sem börðust fyrir sameiningu Bosníu við Serbíu. Þessi atburður var einn þeirra sem hrundu Fyrri heimsstyrjöldinni af stað.

Austurrískir erkihertogar
Fyrri heimsstyrjöldin
Habsburg-Lothringen-ætt
Austurríki-Ungverjaland
Chariots of Fire (lag)

Chariots of Fire var titillag í samnefndri bíómynd eftir Vangelis en Vangelis sá um alla tónlistina í myndinni. Myndin er frá 1981 og vann Vangelis Óskarsverðlaunin fyrir tónlistina í henni en hann var m.a. að keppa við John Williams fyrir tónlistina í Indiana Jones: Raiders of the Lost Ark. Lagið er stundum nefnt ólympíulagið.

Tenglar 
 International Vagelis forum
 Um Chariots of Fire kvikmyndina á imdb.com
 Chariots of Fire hljómplatan á Allmusic.com

Ólympíuleikar
Milton (hestur)

Milton var hestur sem John Whitaker keppti á í hindrunarstökki. Klárinn var grár geldingur af hollensku kyni. Hann varð fyrsti hestur (utan kappreiðagreina) til að vinna yfir 1 milljón punda í ólíkum hindrunarstökkskeppnum. Hann var dáður af öllum og vinsældur jukust jafnvel þegar hann lést 4. júlí 1999.

Á árunum 1985 til 1994 var Milton hvað bestur, vann margar alþjóðlegar keppnir og tryggði Englandi meðal annars gull í liðakeppni Evrópumótsins 1987 og 1989, einstaklingsgull á evrópumótinu 1989, einstaklingssilfur í heimsmeitarakeppninni 1990. Enn fremur unnu þeir John Heimsbikar FEI bæði árin 1990 og 1991.

Sögufrægir hestar
John Whitaker

John Whitaker (fæddur 5. ágúst 1955) er breskur hestamaður. Hann hefur í gegnum árin keppt í hindrunarstökki og tók meðal annars þátt í Ólympíuleikunum 1984. Þekktasta hross sem hann hefur keppt á var Milton.

Tengill 
 John Whitaker International 

Breskir hestamenn
Aldo Moro

Aldo Moro (23. september 1916 – 9. maí 1978) var ítalskur stjórnmálamaður, félagi í kristilega demókrataflokknum og forsætisráðherra Ítalíu fimm sinnum. Hann var talinn hæfur sáttasemjari og einn af fylgismönnum hinna sögulegu sátta sem fólust í því að ítalski kommúnistaflokkurinn fengi aðild að nýrri þjóðstjórn, en hann hafði ekki setið í stjórn frá 1948. Vegna þessa, að talið er, var honum rænt af Rauðu herdeildunum í mars 1978. Hann fannst skotinn til bana í skottinu á bíl sem lagt var á götu í Róm, mitt á milli skrifstofa kristilega demókrataflokksins og ítalska kommúnistaflokksins.

Moro, Aldo
Utanríkisráðherrar Ítalíu
Amintore Fanfani

Amintore Fanfani (6. febrúar 1908 – 20. nóvember 1999) var ítalskur stjórnmálamaður, félagi í kristilega demókrataflokknum og forsætisráðherra Ítalíu í sex ríkisstjórnum frá 1954 til 1987.

Fanfani var menntaður í hagsögu og var fylgismaður fasismans á Ítalíu og ritaði meðal annars greinar í tímaritið Difesa della Razza, málgagn kynþáttahyggjunnar á Ítalíu. Hann tók að breyta um skoðun (líkt og fleiri) eftir 1943. Eftir að Mussolini sagði af sér 24. júlí 1943 flúði hann til Sviss þar sem hann hélt sig þar til eftir frelsun Ítalíu. 

Hann gerðist síðan félagi í kristilega demókrataflokknum og tók þátt í samningu stjórnarskrárinnar 1946. Hann er meðal annars höfundur einnar af grundvallarsetningum stjórnarskrárinnar, „Ítalía er lýðveldi sem grundvallast á vinnu“ („L'Italia è una Repubblica fondata sul lavoro“).

Hann varð fyrst ráðherra í fjórðu ríkisstjórn De Gasperis. 1954 myndar hann sína fyrstu ríkisstjórn, en tekst ekki að tryggja henni þingmeirihluta sem verður til þess að hún fellur eftir aðeins mánuð. Sama ár verður hann aðalritari kristilega demókrataflokksins. 1962 myndar hann sína fjórðu ríkisstjórn með stuðningi sósíalista, sem verður sú fyrsta í langri röð vinstri-miðjustjórna í sögu Ítalíu. Hann var forseti öldungadeildarinnar 1968 til 1973 og 1976 til 1982 og ráðherra í ýmsum ríkisstjórnum allt til ársins 1987. 

Eftir Mani pulite og endalok kristilegra demókrata, gerðist hann félagi í hinum nýja Partito Popolare Italiano sem varð til úr leifum demókrataflokksins.

Fanfani
Fanfani
Fanfani, Amintore
Forsetar Allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna
Utanríkisráðherrar Ítalíu
Hráolía

Hráolía eða jarðolía, stundum óformlega kölluð svartagull, er þykkur dökkbrún- eða grænleitur vökvi sem finnst víða í efri jarðlögum jarðskorpunnar. Hún inniheldur flókna blöndu kolvetna, oft alkana, alkena, hringalkana eða arómatísk efnasambönd, en útlit, samsetning og hreinleiki er mjög misjafn. Almennt er litið svo á að hráolía myndist við það að rotnaðar plöntu- og dýraleifar grafist undir jarðlögum þar sem að þær verða fyrir miklum hita og þrýstingi í milljónir ára. Efnasamsetning hráolíu er mjög mismunandi eftir því hvar hún finnst.

Hráolía er fyrst og fremst notuð sem eldsneyti og er sem slík ein mikilvægasta orkuuppspretta heimsins og gríðarlega mikilvæg í efnahagslegu tilliti. Hráolía er þó ekki notuð sem eldsneyti beint, heldur þarf að vinna hana frekar í olíuhreinsunarstöðvum en við það verða til mismunandi afurðir (eftir mismunandi suðupunktum) eins og gas (própan, etan, bútan), bensín, steinolía (þotueldsneyti), dísilolía, brennsluolía, vax og asfalt.

Hráolía er einnig notuð sem hráefni í efnaiðnaði í framleiðslu á leysiefnum, áburði, skordýraeitri og plasti.

Tilvísanir

Tenglar 
 Jafnvel Nói notaði olíu; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1974

Olíur
Jarðefnaeldsneyti
Borg á Mýrum

Borg á Mýrum er kirkjustaður rétt vestan Borgarness. Þar er minnismerki um Egil Skallagrímsson sem bjó þar á 10. öld.
Borg á Mýrum hefur löngum verið stórbýli og kirkja hefur verið þar frá því að kristni var lögtekin eða frá árinu 1002. Núverandi kirkja var reist árið 1880 og þykir formfögur og stílhrein bygging. Snýr kirkjan á Borg reyndar í norður-suður, sem er þvert á flestar kirkjubyggingar í íslenskum sveitum. Altaristafla kirkjunnar er eftir Íslandsvininn, listamanninn og fornleifafræðinginn W.G. Collingwood og er hún máluð eftir Íslandsferð hans árið 1897. Þá er sjálf kirkjan ekki í kirkjugarðinum, heldur koma bæjarhús á milli kirkjunnar og garðsins.

Sögur og sagnir 
Samkvæmt Eglu var Borg á Mýrum landnámsjörð föður Egils, Skallagríms Kveld-Úlfssonar. Á Borg bjó síðan Egill Skalla-Grímsson og þá niðjar þeirra feðga fram eftir öldum.
Á Borg hóf enn fremur búskap sinn Snorri Sturluson, sem trúlega var afkomandi Egils, og er getum að því leitt, að þar hafi hann setið við skrif Egils sögu. Í Laxdælu segir að Kjartan Ólafsson, sem var dóttursonur Egils, sé grafinn að Borg. Melkorka, ambátt Höskuldar Dala-Kollssonar var amma hans í föðurætt og Mýrkjartan, konungur Íra, var því langafi hans í föðurætt.

Heimildir 
 
 
 

Íslenskir bæir
Kirkjustaðir í Mýrasýslu
Mýrasýsla
Stokkseyri

Stokkseyri er þorp við suðurströnd Íslands. Stokkseyri tilheyrir Sveitarfélaginu Árborg og bjuggu þar 441 manns árið 2015. Þorpið stendur á Þjórsárhrauninu og það myndar skerjagarðinn þar úti fyrir.

Bryggjuhátíðin er árleg 3ja daga hátíð sem haldin er í bænum. Markverðir staðir eru Orgelsmiðjan, Draugasetrið Þuríðarbúð og veitingastaðurinn Fjöruborðið. 

Hásteinn Atlason skaut setstokkum sínum fyrir borð og rak þá á land á Stokkseyri og heitir bærinn eftir því.

Tenglar 
 Stokkseyri; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1976
 Heimsókn til Stokkseyrar; grein í Tímanum 1961

Sveitarfélagið Árborg
Íslensk sjávarþorp
Básendaflóðið

Básendaflóðið var mikið sjávarflóð, sem hlaust af einhverri kröppustu lægð sem farið hefur yfir Ísland á sögulegum tíma. Gekk það yfir aðfaranótt 9. janúar 1799 og olli miklum skemmdum á Suðvesturlandi. Kaupstaðurinn að Básendum varð rústir einar og byggðist aldrei aftur. Kaupmaðurinn á Básendum, Hinrik Hansen, komst ásamt fólki sínu við illan leik að hjáleigunni Loddu í Stafneshverfi. Ein kona drukknaði í flóðinu. Kirkjur fuku á Hvalsnesi og Seltjarnarnesi. Bátar og skip skemmdust víða á svæðinu frá Eyrarbakka og vestur á Snæfellsnes.

Svo segir Jón Espólín frá veðrinu:

Tengt efni 
 Háeyrarflóðið

Heimildir

Tenglar 
 Básendaflóðið, Lesbók Morgunblaðsins, 3. október 1971, bls. 6
 Básendaveðrið 1799, Lesbók Morgunblaðsins, 20. mars 1999, bls. 4-5
 Básendar - Básendaflóð. Texti með korti.

Illviðri
Náttúruhamfarir á Íslandi
18. öldin á Íslandi
Suðurnes