alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Eyrarsundstollurinn

Eyrarsundstollurinn var tollur sem Danir innheimtu af skipum sem fóru um Eyrarsund, milli Norðursjávar og Eystrasalts, yfir línu sem lá á milli Helsingjaeyrar og Helsingjaborgar. Tollinum var komið á af Eiríki  af Pommern árið 1429 til höfuðs Hansakaupmönnum. Öll erlend skip þurftu að bíða við Helsingjaeyri eftir að greiða tollinn og þar var reist virkið Krókurinn sem síðar vék fyrir Krúnuborgarhöll. Svíar voru að mestu leyti undanþegnir tollinum, en þó voru vissir vöruflokkar tollaðir og Svíar reyndu t.d. í Torstensonófriðnum að losa um þessi verslunarhöft. Tollurinn var ein helsta og stöðugasta tekjulind Danakonunga og ein af ástæðum þess að konungsvaldið styrktist verulega í Danmörku á 16. og 17. öld. Tekjurnar af tollinum voru nýttar til ýmissa stórframkvæmda á vegum konungs, svo sem kastalabygginga.

Tollurinn var afnuminn með Eyrarsundssamningnum 14. mars 1857 vegna mikils þrýstings erlendra ríkja og þá einungis gegn 30 milljón ríkisdala bótum sem þessi ríki (þar á meðal Rússland, Bandaríkin og Tyrkland) þurftu að greiða Dönum.

Ætla má að William Shakespeare hafi heyrt um Helsingjaeyri frá enskum sjómönnum sem höfðu þurft að bíða þar eftir tollinum, og þannig fengið hugmyndina að því að láta Hamlet gerast í höllinni „Elsinore“.

Tengt efni
 Eyrarsundslásinn

Saga Danmerkur
Olomouc

Olomouc (þýska: Olmütz) er annar tveggja höfuðstaða og samnefnt hérað í Moravíu (Mæri) í austurhluta Tékklands með um 100.000 íbúa. Í bænum er súla heilagrar þrenningar, sem er á heimsminjaskrá UNESCO, reist árið 1740.

Tenglar 
 Olomouc tourism 

Borgir í Tékklandi
Láland

Láland (danska: Lolland) er fjórða stærsta eyja Danmerkur, um 1243 ferkílómetrar að flatarmáli. Eyjan er í Eystrasalti, rétt sunnan við Sjáland, í Stórstraumsamti. Stærsti bærinn er Nakskov, með um tíu þúsund íbúa. Aðrir bæir eru Maribo, Sakskøbing og Rødby. Vegasamband milli Lálands og næstu eyju, Falsturs, er um tvær brýr og ein jarðgöng en ferja gengur á milli Lálands og Langalands. Önnur ferja tengir Láland og Fehmarn, sem er eyja í Schleswig-Holstein í Þýskalandi.

Danskar eyjar
Vilhelm Marstrand

Vilhelm Nikolaj Marstrand (24. desember 1810 – 25. mars 1873) var danskur listmálari sem fékkst einkum við myndir af sögulegum eða goðsögulegum atriðum í nýklassískum stíl. Hann fæddist í Kaupmannahöfn, lærði hjá Cristoffer Vilhelm Eckersberg og síðan í Akademíunni. Hann dvaldist á Ítalíu 1836 til 1841.

Danskir listamenn
Danskir myndlistarmenn
Rósenborgarhöll

Rósenborgarhöll er lítill kastali í endurreisnarstíl í miðborg Kaupmannahafnar. Höllin var byggð af Kristjáni IV á árunum 1606 og 1607 í Konungsgarði, rétt utan við borgarmúrana. Höllin var bústaður ýmissa konunga til 1710.

Í dag er höllin minjasafn dönsku krúnunnar og geymir meðal annars krúnudjásnin, auk ýmissa hluta sem tengjast Danakonungum frá 16. öld til vorra daga.

Kaupmannahöfn
Kastalar í Danmörku
Johannes Ewald

Johannes Ewald (18. nóvember 1743 – 17. mars 1781) var danskt leikskáld sem skrifaði á mótum upplýsingarinnar og rómantíkurinnar. Hann er þekktur fyrir kvæðið „Kong Kristian stod ved højen mast“ úr söngleiknum Fiskerne frá 1779 sem er sá þjóðsöngur, sem notaður er, þegar einhver úr konungsfjölskyldunni er á staðnum. Þess vegna er þetta kvæði oftast kallað konungssöngurinn.

Helstu verk 
 Adam og Ewa eller Den ulykkelige Prøve (1769)
 Romance af Fiskerne. Et Syngespil i tre Handlinger (1779)

Ewald, Johannes
Tilbúið tungumál

Tilbúið tungumál, stundum nefnd gervimál, eru tungumál gert af einum eða að minnsta kosti fáum mönnum til ýmist sinnar ánægju og yndisauka, til þess að skrifa skilaboð á sem eru aðeins tileinkuð ákveðnum aðilum eða með það að markmiði að einfalda alþjóðleg samskipti. Dæmi um síðastnefnd tungumál eru esperanto, novial, ido, volapük, lojban og interlingua. Þau fyrstnefndu eru oft gerð til þess að liðka um frásagnarform eða skapa raunverulegari umgjörð fyrir ákveðna tilbúna heima. Almea Marks Rosenfelders og Miðgarður (e. Middle Earth) J.R.R. Tolkiens eru dæmi um slíka heima. Í þeim eru ótal tungumál með sögu, málfræði, ritmál, talendur og óregluleika. Sum tungumál, eins og málið sem kemur fyrir í Voynich-handritinu, eða Enochíska, tungumál John Dee, virðast þó til komin með það í huga að dylja merkingu skilaboða eða texta, þó án þess að nota dulmál.

Nokkur tilbúin tungumál
Adjuvanto
Afrihili
Basic English
Blissymbols
Brithenig
Esperanto
Háfrónska
Ido
Interlingua
Interlingue (Occidental)
Klingonska (Klingonskt ritmál)
Kotava
Latino sine flexione
Lingua Franca Nova
Loglan
Lojban
Millislavneska
Novial
Nýlenska
Quenya
Sindarin
Solresol
Speedwords
Suma
Toki Pona
Universalglot
Volapük
Vonlenska
Vorlin
Wenedyk
Þrjótrunn

Tengt efni 
 Söguheimar
 Hljóðfræði
 Dulmál

Tenglar 
Ardalambion Allt um tungumál J.R.R. Tolkiens.
Omniglot.com hefur upplýsingar um ótal tilbúin tungumál.
Pétursey

Pétursey er 274 m hátt móbergsfjall sem stendur stakt austan við Sólheimasand í Mýrdal í Vestur-Skaftafellssýslu. Áður var fjallið kallað „Eyjan há“ og eru merki um að eitt sinn hafi það verið umflotið sjó. 

Við Pétursey stendur hóll sem nefnist Eyjarhóll, hann er talinn vera gamall gígtappi úr blágrýti, myndaður á hafsbotni. Við Pétursey er svæði Hestamannafélagsins Sindra. Nokkrir bæir standa við Pétursey: Eystri-Pétursey, Vestri-Pétursey, Vellir, Nykhóll og Eyjarhólar. 

Í Pétursey er allstór skúti sem nefnist Eyjahellir, þar geymdu bændur við Pétursey báta og veiðarfæri. Einnig er uppi í brekku ból kallað Reipaból, þar voru geymd reipi. Einn af bátum sem þar voru geymdir er núna í Byggðasafninu á Skógum undir Eyjafjöllum.

Fjöll á Íslandi
Mýrdalur
Vestur-Skaftafellssýsla
Abrahamísk trúarbrögð

Abrahamísk trúarbrögð eru þau trúarbrögð sem rakin eru til ættföðurins Abrahams, sem meðal annars er lýst í Torah (einnig nefnt „lögmál gyðinga“), Biblíunni, og Kóraninum. Þau eru eingyðistrúarbrögð og er haldið fram að þau eigi siðfræði sína að rekja til Abrahams. Þau telja sig einnig dýrka þann guð sem Abraham dýrkaði og er stundum kallaður Guð Abrahams. Helstu abrahamísku trúarbrögðin eru Gyðingdómur, Kristni, Íslam og Bahá'í trúin.

Trúarbrögð
Gyðingdómur
Halland

Halland er hérað á vesturströnd Svíþjóðar við sundið Kattegat. Núverandi sýsla eða lén samsvarar nokkurn veginn því sem taldist vera Halland fyrr á tímum. Íbúafjöldi er um 350 þúsund (2021).

Saga Hallands 
Halland tilheyrði lengst af Danmörku ásamt Skáni og Blekinge, en varð hluti Svíþjóðar með formlegum hætti, ásamt þeim héruðum, með Hróarskeldufriðnum árið 1658. Áður hafði Svíþjóð tryggt sér yfirráð yfir Hallandi með friðarsamningum í Brömsebro sem bundu enda á Torstensonófriðinn.

Halland var veikleiki í vörnum Svíþjóðar gagnvart Danmörku, þar sem aðstæður tryggðu Dönum einfalda leið til að ráðast með herlið gegn Gautlandi og loka þannig á aðgang Svía að sjó í vestri. Ásælni Svía í héraðið, þegar þeir stóðu í átökum við Dani á öðrum sviðum, er því skiljanleg og var liður í þeirri áætlun Axels Oxenstierna á 17. öld að skapa Svíþjóð náttúruleg landamæri.

Sveitarfélög á Hallandi 
 Falkenberg
 Halmstad
 Kungsbacka
 Laholm
 Varberg

Héruð í Svíþjóð
Saga Danmerkur
Matthias Gallas

Matthias Gallas (16. september 1584 – 25. apríl 1647) var austurrískur herforingi í her keisarans í Þrjátíu ára stríðinu.

Hann var einn af þeim sem lögðu á ráðin um morðið á Wallenstein 25. febrúar 1634 og stýrði her Wallensteins til sigurs gegn Svíum í orrustunni við Nördlingen. Honum fórst samt illa í síðari bardögum gegn sænska hernum sem þá var undir stjórn Johans Banér, árið 1638. Hann var sendur af Ferdinand III til að aðstoða Kristján IV gegn her Lennarts Torstensons á Jótlandi en Torstenson hrakti hann burt og rak flóttann til Magdeborgar þar sem Gallas lokaðist inni og slapp síðar naumlega með leifar liðs síns. Hann sagði af sér stjórn hersins og lést árið 1647 í Vín vellauðugur af ránsfeng auk þess hluta sem hann fékk af eigum Wallensteins.

Austurrískir greifar
Austurrískir herforingjar
Herforingjar í þrjátíu ára stríðinu
Kattegat

Kattegat eða Jótlandshaf er sund eða flói austur af Skagerrak milli Svíþjóðar og Danmerkur norðan við Sjáland og tengist Eystrasalti um Eyrarsund.

Eyjar í Kattegat 
 Anholt
 Æbelø
 Hlésey (Læsø)
 Sámsey (Samsø)
 Hesselø

Sund í Evrópu
Landafræði Danmerkur
Landafræði Svíþjóðar
Norðursjór
Listi yfir Noregskonunga

Hér á eftir er listi yfir Noregskonunga.

Ætt Haraldar Hárfagra og Hlaðajarlar 
 ~872 – ~931: Haraldur hárfagri 
 ~931 – ~933: Eiríkur blóðöx 
 ~933 – ~960: Hákon Aðalsteinsfóstri 
 ~960 – ~970: Haraldur gráfeldur 
 ~970 – 995: Hákon Sigurðarson Hlaðajarl
 995 – 1000: Ólafur Tryggvason 
 1000 – 1012: Eiríkur Hákonarson og Sveinn Hákonarson Hlaðajarlar, dönsk yfirráð
 1012 – 1015: Sveinn Hákonarson og Hákon Eiríksson Hlaðajarlar, dönsk yfirráð 
 1015 – 1028: Ólafur digri 
 1028 – 1030: Knútur ríki Danakonungur
 1030 – 1035: Sveinn Knútsson eða Sveinn Alfífuson óforsynjukonungur, dönsk yfirráð
 1035 – 1047: Magnús góði 
 1045 – 1066: Haraldur harðráði 
 1066 – 1069: Magnús Haraldsson (konungur) 
 1067 – 1093: Ólafur kyrri 
 1093 – 1095: Hákon Magnússon Þórisfóstri 
 1093 – 1103: Magnús berfættur eða Magnús berbeinn
 1103 – 1115: Ólafur Magnússon (konungur) 
 1103 – 1123: Eysteinn Magnússon (konungur) 
 1103 – 1130: Sigurður Jórsalafari 
 1130 – 1135: Magnús blindi 
 1130 – 1136: Haraldur gilli 
  Sigurður slembidjákn gerði tilkall til krúnunnar 1136 – 1139
 1136 – 1155: Sigurður munnur 
 1136 – 1161: Ingi krypplingur 
 1142 – 1157: Eysteinn Haraldsson (konungur) 
 1157 – 1162: Hákon herðabreiður 
 1162 – 1184: Magnús Erlingsson (konungur) 
  Eysteinn birkibeinn gerði tilkall til valda 1162 – 1177

Ætt Sverris konungs 
 1177 – 1202: Sverrir Sigurðsson (konungur) 
 1202 – 1204: Hákon Sverrisson eða Hákon harmdauði 
  1204 – 1204: Guttormur Sigurðsson 
  Erlingur steinveggur var konungsefni bagla 1204 – 1207
 1204 – 1217: Ingi Bárðarson 
  Filippus Símonarson var konungsefni bagla 1207 – 1217
 1217 – 1263: Hákon gamli 
 1240 – 1257: Hákon ungi – konungur að nafninu til með föður sínum
 1263 – 1280: Magnús lagabætir 
 1280 – 1299: Eiríkur Magnússon prestahatari 
 1299 – 1319: Hákon háleggur 
 1319 – 1355: Magnús Eiríksson smek 
 1343 – 1380: Hákon 6. Magnússon 
 1380 – 1387: Ólafur 4. Hákonarson

Kalmarsambandið 
 1387 – 1412: Margrét Valdimarsdóttir mikla 
 1389 – 1442: Eiríkur af Pommern 
 1442 – 1448: Kristófer af Bæjaralandi 
 1449 – 1450: Karl Knútsson Bonde

Konungssamband við Danmörku 
Persónusamband
 1450 – 1481: Kristján 1. af Aldinborg 
 1483 – 1513: Hans 
 1513 – 1523: Kristján 2. 
 1524 – 1533: Friðrik 1. 
 1534 – 1536: Konunglaust – Greifastríðið 

Hluti af danska ríkinu
 1537 – 1559: Kristján 3. 
 1559 – 1588: Friðrik 2. 
 1588 – 1648: Kristján 4. 
 1648 – 1670: Friðrik 3. 
 1670 – 1699: Kristján 5. 
 1699 – 1730: Friðrik 4. 
 1730 – 1746: Kristján 6. 
 1746 – 1766: Friðrik 5. 
 1766 – 1808: Kristján 7. 
 1808 – 1814: Friðrik 6.

1814 
 1814: Kristján Friðrik

Konungssamband við Svíþjóð 
 1814 – 1818: Karl 2. 
 1818 – 1844: Karl 3. 
 1844 – 1859: Óskar 1. 
 1859 – 1872: Karl 4. 
 1872 – 1905: Óskar 2.

Lukkuborgarar 
 1905 – 1957: Hákon 7. 
 1957 – 1991: Ólafur 5. 
 1991 – : Haraldur 5.

Tengt efni 
 Konungar Íslands
 Danakonungar
 Svíakonungar

Noregskonungar
Saga Noregs
Noregskonungar
Konungar
Konungar
Gormur gamli

Gormur gamli (látinn 958/964) var höfðingi á Jótlandi sem varð konungur Dana og hafði sem slíkur aðsetur í Jalangri (danska Jelling). Samkvæmt íslenskum fornsögum var hann barnabarn, eða barnabarnabarn, Sigurðar orms-í-auga sonar Ragnars loðbrókar. Faðir hans er talinn hafa heitið Hörðaknútur og verið Dani eða afkomandi danskra innflytjenda frá Normandí á 10. öld sem gerði kröfu til titils konungs að minnsta kosti hluta Jótlands. Jafnvel er talið að Gormur hafi komið til Danmerkur frá Englandi. Hann var giftur Þyri danabót sem sögð er hafa staðið fyrir gerð Danavirkis á landamærunum við Holtsetaland.

Með Gormi byrjar röð danskra konunga formlega og í gegnum hann röktu Danakonungar ætt sína til Ragnars loðbrókar. Vitað er um eldri konunga, sem í það minnsta sumir réðu yfir því sem í dag er Danmörk og hluta Svíþjóðar, en miklar eyður eru í heimildum frá þeim tíma og það er fyrst með Gormi og syni hans Haraldi sem nokkuð er vitað fyrir víst í þeim efnum. 

Bein Gorms eru talin hafa fundist undir gólfi fyrstu kristnu kirkjunnar sem var reist á Jalangri nálægt tveimur grafhaugum sem venja er að kalla Gormshaug og Þóruhaug. Meðan Gormur var við völd er sagt að Danir hafi verið heiðnir, en sonur hans, Haraldur blátönn, hafi kristnað þá eins og segir á rúnaristum frá hans tíma. Adam frá Brimum segir að Unni erkibiskup frá Englandi hafi reynt að predika í Danmörku og Gormur hafi bannað honum það en sonur hans orðið fyrir áhrifum frá trúboðinu. Jafnvel er talið að Haraldur hafi sjálfur flutt bein foreldra sinna úr upprunalegum gröfum þeirra í kirkjuna, hugsanlega til að bjarga sálum þeirra. Haraldur lét reisa stóran rúnastein með Kristsmynd, Jalangurssteininn, til minningar um foreldra sína.

Tilvísanir

Danakonungar
Saga Danmerkur
Hafnín

Hafnín er frumefni með efnatáknið Hf og sætistöluna 72 í lotukerfinu. 
Þetta er gljáandi, silfurgrár, fjórgildur hliðarmálmur sem efnafræðilega líkist sirkoni og finnst einnig í sirkongrýti. Hafnín er notað í volframmálmblöndur fyrir glóðarþræði og í rafskaut. Það er einnig notað sem nifteindagleypir í kjarnorkustýristöngum. Hafnín er nefnt eftir Hafnia, latneska heitinu á Kaupmannahöfn, þar sem efnið var uppgötvað.

Almennir eiginleikar 

Þetta er gljásilfraður, þjáll málmur sem er tæringarþolinn og efnafræðilega svipaður sirkoni. Sirkonóhreinindi í hafnín hafa áhrif á eiginleika þess og eru þetta þau tvö frumefni sem einna erfiðast er að skilja í sundur. Eftirtektarverður munur á milli þessara tveggja efna er að hafnín er rétt um tvöfalt eðlisþyngra en sirkon.

Hafnínkarbíð er hitaþolnasta efnasamband tveggja frumefna sem þekkt er og hafnínnítríð er hitaþolnast allra nítríða með bræðslumark upp á 3310 °C. Þessi málmur er stöðugur gagnvart hreinum alkalímálmum en halógenar hvarfast við hann og mynda hafnínfjórhalíða. Við hærra hitastig hvarfast hann við súrefni, nitur, kolefni, bór, brennistein og kísil.

Systurkjarni hafníns, Hf-178-2m, er einnig uppspretta orkuríkra gammageisla og er í rannsókn sem hugsanleg orkuuppspretta fyrir gammageislaleysa.

Saga 
Lotukerfi Dmitrij Mendelejev frá 1869 havði tómt pláss fyrir neðan títan og sirkóníum; pláss sem hann þó sjálfur árið 1871 setti í lanthan. Henry Moseley uppgötvaði árið 1912 að frumefni eða atóm gáfu frá sér röntgengeisla með vissum reglulegum hætti og út frá því gat hann árið 1914 sannað, að það átti að vera enn eitt frumefni á milli lútetíum og tantal – Mendelejevs plasering af lanthan var semsagt ónákvæm.

Niels Bohr gat árið 1922 sannað með sínu atóm-módeli að röð lanþaníða varð að enda með lútetíum – frumefnið að tölu 72 gat semsagt ekki verið enn eitt lanþaníð; það ætti frekar að vera í sömu röð og frumefnin beint fyrir ofan í lotukerfinu - sirkon og títan.

Rétta efnið í pláss númer 72 fannst árið 1923, af Dirk Coster og Georg von Hevesy, sem störfuðu þar sem nú er Niels Bohr Stofnunin  í Kaupmannahöfn.

Notkun 
 Stýristangir fyrir kjarnorkuofna (þversnið nifteindahvarfs hafníns er 600 sinnum stærra en sirkons).
 Notað í gasfylltar ljósaperur.
 Til að vinna súrefni og nitur úr öðrum efnum.
 Sem rafskaut í rafgasskurð sökum hæfileika þess til að losa sig við rafeindir í loftið.
 Með járni, títani, níóbíni, tantali og öðrum efnum í málmblöndur.

Frumefni
Hliðarmálmar
Magnús Einarsson

Magnús Einarsson (1098 – 30. september 1148) var biskup í Skálholti frá 1134. Hann var sonur Einars Magnússonar, sem var sonarsonur Þorsteins Síðu-Hallssonar, og var því afkomandi Síðu-Halls í beinan karllegg. Móðir Magnúsar var Þuríður Gilsdóttir. 

Magnús var kjörinn biskup eftir lát Þorláks Runólfssonar 1133 og vígður af Össuri erkibiskupi í Lundi 28. október 1134. Hann bætti kirkjuna sem Gissur biskup hafði reist í Skálholti og efldi staðinn mjög og keypti til hans jarðeignir, þar á meðal nær allar Vestmannaeyjar. Hann brann inni í Hítardal þar sem hann var við veislu á heimleið úr vísitasíuferð um Vestfirði. Brunnu þar inni 72 menn alls, þar á meðal átta prestar. 

Hallur Teitsson var kjörinn biskup eftir Magnús en hann andaðist erlendis og fékk ekki vígslu.

Skálholtsbiskupar
Klængur Þorsteinsson

Klængur Þorsteinsson (1102 – 28. febrúar 1176) var kjörinn til biskups í Skálholti eftir að fréttist að Hallur Teitsson, sem kjörinn hafði verið biskup eftir að Magnús Einarsson fórst í eldsvoða, hefði dáið í Hollandi 1150. 

Klængur var sonur Þorsteins Arnórssonar og Halldóru Eyjólfsdóttur og var hann afkomandi Síðu-Halls og Einars Þveræings í föðurætt en móðir hans var frá Reykhólum. Hann var ungur settur til náms í Hólaskóla og mun hafa verið á Hólum eftir það, allt þar til hann varð biskup, eða í hátt á fjórða áratug, og verið þar dómkirkjuprestur og kennari. Hann var vígður biskup í Skálholti  af Áskeli erkibiskupi í Lundi 6. apríl 1152. 

Klængur var lærdómsmaður og skáld gott. Hann er þekktastur fyrir kirkjuna sem hann lét reisa í Skálholti þegar eftir biskupsvígslu sína. Var það timburkirkja og viðurinn til hennar var fluttur frá Noregi á tveimur skipum. Kirkjan þótti vandaðasta hús á Íslandi á sinni tíð en hún brann 1309, þegar eldingu laust niður í hana. Klængur kom líka á fót Þykkvabæjarklaustri og Flateyjarklaustri (síðar Helgafellsklaustri). Hann var vinsæll biskup og virtur. Hann valdi sjálfur eftirmann sinn, Þorlák Þórhallsson.

Klængur er sagður hafa verið meinlætamaður sem oft gekk berfættur í snjóum og frostum en virðist þó hafa verið lífsnautnamaður einnig og hélt miklar og dýrar veislur í Skálholti, enda var hann vinmargur, og er sagt að til kirkjuvígslunnar hafi verið boðið 840 manns. Í sögu Jóns helga biskups er þessi frásögn:

Barnsmóðir Klængs var frænka hans, Yngvildur Þorgilsdóttir, dóttir Þorgils Oddasonar á Staðarhóli í Saurbæ. Hún hafði verið látin giftast gegn vilja sínum en fór frá manni sínum og átti með Klængi dótturina Jóru (d. 1196), fyrri konu Þorvaldar Gissurarsonar í Hruna. Ekki er víst hvort hún fæddist áður en Klængur varð biskup eða eftir að hann hlaut vígslu. Einnig átti Klængur soninn Runólf.

Heimildir 
 

Skálholtsbiskupar

Íslendingar á 12. öld
Magnús Gissurarson

Magnús Gissurarson (d. 14. ágúst 1237) var biskup í Skálholti frá 1216. Hann var af ætt Haukdæla, sonur Gissurar Hallssonar og bróðir Þorvaldar Gissurarsonar.

Magnús var í fóstri hjá Þorláki helga og var tilnefndur til Hólabiskups móti Guðmundi Arasyni en náði ekki kjöri. Teitur Bersason systursonur hans var kjörinn til biskups í Skálholti 1214 en dó áður en hann var vígður og var Magnús þá kjörinn í hans stað. Synir hans voru Hjalti og Gissur.

Haukdælir
Skálholtsbiskupar

Íslendingar á 13. öld
Magnús Eyjólfsson

Magnús Eyjólfsson (1435 – 1490) var biskup í Skálholti frá 1479. 

Magnús var sonur Eyjólfs Magnússonar mókolls, bónda á Hóli í Bíldudal, og konu hans Helgu Þórðardóttur frá Bæ á Rauðasandi. Hann varð djákni 1460 og ábóti á Helgafellsklaustri 1470-1477, en þá varð hann biskup. 

Snemma á biskupstíð sinni sendi Magnús fyrirspurn um það til páfa hverrar ættar selir skyldu teljast og hvort væri óhætt að borða sel á föstunni. Sixtus IV svaraði honum 6. febrúar 1481 og sagði að um föstutímann væri heimilt að borða sævarfisk þann sem almennt væri nefndur selur.

Magnús þótti ekki í hópi hinna merkari Skálholtsbiskupa og fer litlum sögum af embættisferli hans.

15. öldin
Skálholtsbiskupar
Jón Árnason (1665)

Jón Árnason (1665 í Dýrafirði – 8. febrúar 1743) var biskup í Skálholti, lærður og vel að sér í guðfræði, rúmfræði, stærðfræði og söng. 

Jón var sonur Árna Loftssonar, prests í Dýrafjarðarþingum og víðar, og konu hans Álfheiðar Sigmundsdóttur. Hann var skólameistari Hólaskóla frá 1695 til 1707 en þá varð hann prestur á Stað í Steingrímsfirði. Þann 25. mars 1722  varð hann biskup í Skálholti eftir lát Jóns Vídalín og gegndi því embætti til dauðadags.

Hann þótti strangur reglumaður og meðal stjórnsömustu biskupum landsins. Hann var bindindismaður og vildi t.d. hefta innflutning á brennivíni og tóbaki til landsins, en kaupmenn stóðu fast á móti. Hann áminnti marga presta fyrir drykkjuskap og vék ýmsum prestum í biskupsdæmi sínum úr embætti fyrir drykkju og aðra ámælisverða framkomu.

Jón var heldur ekki mikið gefinn fyrir fornsögur og veraldlegan skáldskap en var hins vegar fræðimaður á ýmsum sviðum og skrifaði margt. Þegar hann var prestur á Stað samdi hann til dæmis Fingrarím (Dactylismus ecclesiasticus). Hann lét prenta margar kennslubækur fyrir skólann í Skálholti í Kaupmannahöfn, hann samdi latneska-íslenska orðabók og skrifaði auk þess fjölda ritgerða og lét eftir sig mikið bréfasafn.

Hann þótti einarður og hreinskilinn en strangur kennari og gerði miklar kröfur til siðferðis skólapilta ekki síður en kunnáttu þeirra. Hann var aðgæslumaður í fjármálum og hafði til dæmis ekki ráðsmann, sem var einsdæmi, en vegna erfiðs árferðis var fjárhagur biskupsstólsins þó fremur bágur.

Kona Jóns biskups var Guðrún Einarsdóttir (1665 – 1752), dóttir Einars Þorsteinssonar biskups á Hólum og Ingibjargar Gísladóttur fyrri konu hans.

Verk 

 1722 - Spurningar Ut af Frædunum : Samannteknar handa Børnum og fa Frødu Almuga-Folcke / af Jone Arnesyne. Spurningakver, kallað Jónskver.
 1738 - Nucleus latinitatis (latína: „kjarni góðrar latínu“) eða Kleyfsi - latnesk orðabók með íslenskum skýringum
 1739 - Dactylismus ecclesiasticus eður Fingra-Rím viðvíkjandi kirkju-ársins tímum. Fylgir og með ný aðferð að finna íslendsk Misseraskipti

Tenglar 
 Umfjöllum um Jón Árnason í The Biographical Dictionary of the Society for the Diffusion of Useful Knowledge 
  Staðarkirkja  í Staðardal í Steingrímsfirði
 Umfjöllun á www.skalholt.is 

Hólaskóli
Íslenskir prestar
Íslenskir skólameistarar
Skálholtsbiskupar
Jón Sigurðsson (biskup)

Þessi grein fjallar um biskup. Til að sjá aðrar greinar um fólk sem heitir sama nafni má skoða aðgreiningarsíðuna.
Jón Sigurðsson (d. 1348) var biskup í Skálholti frá 1343. Hann var íslenskur og hafði verið munkur en ekkert er vitað um ætt hans og uppruna. 

Jón sigldi til Noregs 1341, var vígður af Páli erkibiskupi 1343 og kom heim um haustið með skipi til Reyðarfjarðar. Á leiðinni í Skálholt kom hann við í Kirkjubæjarklaustri og vildi svo til að þá dó Agata abbadís. Jón lét brenna  nunnu eina í klaustrinu sem hafði „gefist púkanum“ en það er fyrsta galdrabrenna á Íslandi sem getið er um í heimildum. Í Þykkvabæ handtók hann þrjá munka og setti í járn; þeir höfðu barið Þorlák ábóta og hrakið hann burt, orðið berir að saurlífi og jafnvel barneignum. Einn þeirra var Eysteinn Ásgrímsson, höfundur Lilju.

Jón biskup varð brátt mjög óvinsæll, hvort sem það var af þessari tiltekt í klaustrunum eða einhverju öðru. Hann þótti mjög harður við landsmenn og hið sama var að segja um Orm Ásláksson Hólabiskup, sem var samtímis honum. Þeir fóru báðir út á sama skipi 1347 og var þá biskupslaust í landinu. Jón kom aftur 1348 en veiktist um haustið og dó skömmu fyrir jól "og varð fáum harmdauður", segir í Árbókum Espólíns.

14. öldin
Skálholtsbiskupar