alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Gustav Mahler

Gustav Mahler (7. júlí 1860 - 18. maí 1911) var austurrískt tónskáld við lok rómantíska tímabilsins. Þar að auki var hann hljómsveitarstjóri og var á sínum eigin líftíma helst þekktur sem slíkur. Hann samdi meðal annars níu sinfóníur og mjög mikið af lieder. Mahler hóf píanónám sex ára gamall og þegar hann var fimmtán ára komst hann inn í Konservatoríið í Vín þar sem hann lærði aðallega píanóleik en þó eitthvað í tónsmíðum. Eftir þrjú ár þar fór hann í Vínarháskóla þar sem hann lærði meðal annars hjá Anton Bruckner. Þar lærði hann heimspeki og sögu ásamt tónlist. Meðan hann lærði þar samdi Mahler sína fyrstu alvarlegu tónsmíð, Das klagende lied. Hann hóf stjórnunarferil sinn árið 1880 og sjö árum síðar var hann farinn að stjórna Niflungahringi Wagners (en Wagner var einmitt það tónskáld sem hafði einna mest áhrif á Mahler). Þess má geta að Mahler hélt því fram að allar sínar sinfóníur væru „níundu“, en með því átti hann við að þær væru allar af svipuðum mikilfengleik og níunda sinfónía Beethovens. Þar að var Mahler mjög trúaður á þá vinsælu hjátrú að tónskáld látist alltaf eftir sína níundu sinfóníu, því gaf hann sinni níundu ekkert númer. Hann lést engu að síður meðan hann var að skrifa þá tíundu.

Tenglar 

Mahler, Gustav
Mahler, Gustav
Aretha Franklin

Aretha Louise Franklin (25. mars 1942 - 16. ágúst 2018) var bandarísk söngkona sem einkum söng gospel-, sálar- og ryþmablústónlist. Hún hefur oft verið nefnd drottning sálartónlistarinnar. Hún er sú kona sem hefur fengið næstflest Grammyverðlaun, á eftir Alison Krauss. Franklin fæddist í Tennesseefylki í Bandaríkjunum en ólst upp í Detroit, Michigan. Pabbi hennar var prestur og sem barn söng hún ásamt systrum sínum í kirkjukórnum í kirkjunni hans. Þær sungu fyrst inn á upptöku fjórtán ára að aldri. Hún átti nokkur vinsæl lög í upphafi sjöunda áratugsins hjá Columbia útgáfufyrirtækinu, „Rock-a-bye Your Baby with a Dixie Melody“ þeirra frægast. Árið 1967 skipti hún yfir til Atlantic útgáfufyrirtækisins og þá komst hún fyrst almennilega á skrið. Meðal þekktustu laga sem Franklin hefur sungið eru „Respect“, „(You Make Me Feel Like) A Natural Woman“ og „I Say a Little Prayer“ (sem hafði þegar verið gefið út í flutningi Dionne Warwick).

Franklin lést á heimili sínu í Detroit þann 16. ágúst 2018. Banamein hennar var briskrabbamein.

Tilvísanir

Franklin, Aretha
Franklin, Aretha
Heimili

Heimili er staður þar sem einstaklingur eða fjölskylda býr.

Fjölskylda
Międzyrzec Podlaski

Międzyrzec Podlaski er borg við fljótið Krzna í miðhluta Póllands.

Borgir í Póllandi
Edvard Grieg

Edvard Hagerup Grieg (fæddur 15. júní 1843 í Bergen - látinn 4. september 1907 í Bergen) var norskt tónskáld og píanóleikari á rómantíska tímabilinu. Meðal þekktustu verka hans er tónlistin við leikritið Pétur Gaut eftir Henrik Ibsen og píanókonsert í a-moll.

Ævisaga 
Grieg var fæddur í Bergen og átti tónelska fjölskyldu, fyrsti píanókennari hans var til að mynda móðir hans. Þegar hann var fimmtán ára hitti hann norska fiðluleikarann Ole Bull. Sá hvatti foreldra hans til að senda hann í áframhaldandi tónlistarnám í Konservatoríinu í Leipzig. Þangað fór hann og stundaði einkum píanónám. Árið 1863 fluttist hann til Kaupmannahafnar. Þar kynntist hann ýmsum tónskáldum, meðal annars hinum norska Rikard Nordraak (sem samdi norska þjóðsönginn) sem varð góður vinur Griegs og veitti honum mikinn innblástur. Nordraak lést skömmu síðar og samdi Grieg jarðarfaramars honum til heiðurs.

Árið 1868 skrifaði Franz Liszt norska menntamálaráðuneytinu og hvatti það til þess að veita honum ferðastyrk svo þeir gætu hist. Það gerðu þeir í Róm tveimur árum síðar og sýndi Grieg Liszt fyrstu fiðlusónötu sína sem Liszt var mjög hrifinn af. Þegar þeir hittust næst nokkrum mánuðum síðar skoðaði Liszt píanókonsert Griegs og spilaði hann beint af blaði. Þá fékk Grieg líka nokkur ráð varðandi útsetninguna fyrir hljómsveit. Þegar Grieg lést árið 1907 eftir langvarandi veikindi var ösku hans og konu hans komið fyrir í grafhýsi í fjalli rétt hjá húsi þeirra, Troldhaugen. Tónlist Griegs var mjög innblásin af norskum þjóðlögum og var, í anda rómantíkunnar, almennt mjög þjóðleg.

Norsk tónskáld
Rómantísk tónskáld
Kurteisi

Kurteisi er samskiptaform sem auðveldar tjáskipti milli tveggja eða fleiri einstaklinga. Kurteisi er yfirleitt notuð þegar ókunnugir eru að hittast í fyrsta skipti en hún getur sömuleiðis verið órofa hluti hversdagslífs einstaklinga sem þegar eru tengdir. Kurteisi fylgir ákveðnum reglum sem þó eru mismunandi eða jafnvel gjörólíkar eftir menningarsvæðum.

Orðsifjar 
Riddarasögur bárust til Íslands um 13. öld og báru með sér ný orð eins og kurteisi sem kemur af fornfranska orðinu curteisie.

Tilvísanir 

Samskipti
Claude Debussy

Claude Debussy (22. ágúst 1862 - 25. mars 1918) var franskt tónskáld á rómantíska tímabilinu.

Ævi 
Hann byrjaði að nema klassíska tónlist þegar hann var 9 ára og vöktu hæfileikar hans mikla athygli. Fékk Debussy inngöngu í Paris Conservatoire aðeins 11 ára gamall og þegar hann var 22 ára hélt hann til Rómar til frekara náms og var þar í tvö ár. Hann var undir miklum áhrifum frá síðrómantískum tónskáldum eins og Wagner og einkennust tónverk Debussy af rómantískum og jafnframt dramatískum blæ.

Upp úr 1890 gaf hann út lagasafnið „The Suite Bergmansque“ sem inniheldur meðal annars lagið „Clair de Lune“. Margir segja að Clair de Lune sé sannkallað meistaraverk, fallegt og töfrandi. Verkið byrjar einfalt, eins og að sólin sé að setjast og máninn að koma upp, skínandi í allri sinni dýrð. Það er eins og tunglið sé að berjast við skýin um að sjást, um að komast fram og lýsa á jörðina og svo í lokin kemur mjög svipaður kafli og í byrjun, sólin er að koma upp og tunglið að hverfa af sviðsljósinu og deyja. Clair de lune þýðir Skýrt tunglskin eða hreint tungl.

Debussy samdi „Children’s Corner Suite“ árið 1909 sem hann tileinkaði dóttur sinni og inniheldur það rómantísk og dramatísk verk auk nokkurra skemmtilegra verka eins og „Golliwogg’s Cake-Walk“, sem margir píanóleikarar hafa spreytt sig á að spila. Verkið er hratt og fjörugt og ber sömu einkenni og lag sem leikið hefur verið í fjölleikahúsi.

Á árunum 1913-1915 gaf hann út ýmis verk, balletta, sónatínur, Etýður og verk fyrir hljómsveit. Öll verk hans einkenndust af miklu drama og rómantík eða þá voru þau í léttari kanntinum, fjörug og hröð. Debussy skipti skyndilega um stíl og síðustu sónatínurnr sem hann samdi voru líkari fyrri verkum sínum, tærari, einfaldari.

Claude Debussy lést 25. mars 1918 af völdum krabbameins. Það var mikið uppþot í Frakklandi á þessum tíma og var ekki mögulegt að minnast hans með hefðbundinni útför.

Claude Debussy er enn þekktur fyrir að hafa verið innblástur í mörg tónskáld 20. aldarinnar. Lög hans áttu engin sín lík á þessum tíma og 20. aldar tónlist átti eftir að taka meira mið af því hvernig lögin hans voru. Það sem einkennir tónlist Debussy fram yfir hefðbundna evrópska tónlist framan af var meðal annars það hvernig hann notaðist við pedalinn á píanóinu, mun dreifðari og frjálsari og gefur það verkum hans sérstakann blæ og hvernig brotnir hljómar úr mismunandi tónstigum var blandað saman og mynduðu exótíska hljóma sem pössuðu saman þrátt fyrir andstæður sínar.

Flestir píanóleikarar kynnast verkum hans fyrr eða síðar en auðvitað hafa verk hans verið útsett fyrir nánast öll möguleg hljóðfæri, auk þess sem hann samdi balletta, sinfóníur og óperur. Frægasta verk hans er sennilega Clair de Lune sem hefur meðal annars prýtt kvikmyndir eins og Ocean’s Eleven og Dog Soldiers.

Frönsk tónskáld
Rómantísk tónskáld
Félagssálfræði

'''Félagssálfræði''' er nátengd sálfræði og félagsfræði, og er ýmist talin undirgrein annað hvort sálfræðinnar eða félagsfræðinnar. 

Félagssálfræði fjallar um hvernig einstaklingar skynja aðra, hafa áhrif á þá, og tengjast þeim. Einkum er rannsakað hvernig hópar og einstaklingar hafa áhrif á einstaklinginn, hvernig einstaklingurinn hefur áhrif á hópa og hvernig hópar hafa áhrif á aðra hópa.

Aðalrannsóknaraðferðir í félagssálfræði eru tilraunir. Þekktar tilraunir eru meðal annars Milgramtilraunirnar og fangelsistilraun Stanford-háskóla. Meðal þekktra fyrirbæra í félagssálfræði eru áhorfendahrif.

Félagssálfræðilegar spurningar eru til dæmis: „Hvers vegna gerir hópur fólks eitthvað, gegn vilja sínum, vegna þrýstings eins aðila?“, „Hvers vegna lætur einstaklingur undan hópþrýstingi?“ og „Hvers vegna kemur hópi fólks betur saman við einn hóp fremur en annan?“.

Heimild 
 

Undirgreinar sálfræði
Félagsfræði
Tilraunasálfræði

'''Tilraunsálfræði''' er jafngömul sálfræðinni. Í tilraunasálfræði er tilraunaaðferð náttúruvísinda beitt til að rannsaka huga, heila og hegðun manna, og jafnvel dýra. Aðrar aðferðir eins og viðtöl, spurningalistar og ferilkannanir eru lítið sem ekkert notaðar. 

Nú á dögum er tilraunasálfræði nánast einungis aðferðafræði, fremur en sérstök undirgrein, og starfa þeir sem nýta sér þessar tilraunaaðferðir innan greina eins og hugrænnar sálfræði, skynjunarsálfræði, atferlisgreiningar og lífeðlislegrar sálfræði. Tilraunasálfræði hefur líka snertifleti við félagssálfræði, klíníska sálfræði og þroskasálfræði, þó að í þeim greinum séu einnig notaðar aðrar aðferðir en tilraunir.

Nafnið, tilraunasálfræði, er enn notað, en þó einkum í nöfnum félagasamtaka, vísindatímarita og kúrsa í háskólum.

Heimild 
 

Undirgreinar sálfræði
Mercer-sýsla, New Jersey

Mercer-sýsla er sýsla í bandaríska fylkinu New Jersey. Mercer-sýsla er á stórborgarsvæði New York borgar. Sýslan eftir hershöfðingjanum Hugh Mercer, sem lést í orrustunni um Princeton árið 1777. Íbúafjöldi í sýslunni var 350,761 árið 2000. Mercer-sýsla er 79. tekjuhæsta sýsla Bandaríkjanna miðað við höfðatölu með $27.914 árstekjur á einstakling.

Landfræði 
Sýslan er 593 km² (229 mi²) að stærð. Þar af eru 585 km² (226 mi²) þurrlendi en 8 km² (3 mi²) er undir vatni. Alls eru um 1,27% lansvæðisins undir vatni.

Sýslan er að ðmestu flatlendi og láglendi með nokrrum hæðum nær Delaware fljóti. Hæsti tindur sýslunnar er Baldpate Mountain skammt frá Pennington og er tindur fjallsins 146,3 m (480 fet) yfir sjávarmáli. Lægsti punktur er við sjávarmál mefram Delaware fljóti.

Borgir og bæjarfélög 
Eftirfarandi bæjarfélög eru í Mercer-sýslu:
 East Windsor Township
 Ewing Township
 Hamilton Township
 Hightstown
 Hopewell Borough
 Hopewell Township
 Lawrence Township
 Pennington
 Princeton Township
 Princeton Borough
 Trenton
 Washington Township
 West Windsor Township

Heimild 

 
Sýslur í New Jersey
Borough of Princeton, New Jersey

Sjá einnig aðgreiningarsíðuna fyrir yfirlit yfir aðrar merkingar Princeton
Princeton Borough eða Borough of Princeton (stundum skrifaða „boro“ ávegaskiltum) er bæjarfélag í New Jersey og annað tveggja bæjarfélaga sem mynda Princeton. Princeton Borough er í Mercer-sýslu og er umkringt af Princeton Township, þaðan sem það klofnaði árið 1894. Árið 2000 voru íbúar Princeton Borough 14.203 talsins.

Princeton University er að mestu innan marka Princeton Borough en sumir angar háskólans teygja sig þó út í Princeton Township.

Princeton Township og Borough of Princeton mynda saman svæðið „Princeton, New Jersey“ lík og um eitt bæjarfélag væri að ræða þótt engin formleg tengsl séu milli bæjarfélaganna.

Heimild

Tengt efni
Princeton Township
Princeton (New Jersey)

Tengill
Opinber heimasíða Borough of Princeton 

Princeton, Borough of
Princeton, Borough of
Princeton, Borough of
Princeton Township

Sjá einnig aðgreiningarsíðuna fyrir yfirlit yfir aðrar merkingar Princeton
Princeton Township er bæjarfélag í Mercer-sýslu í New Jersey í Bandaríkjunum. Íbúafjöldi bæjarfélagsins var 16.027 árið 2000.

Í Princeton township er Institute for Advanced Study, sem er einkarekin rannsóknarstofnun þar sem m.a. Albert Einstein, Kurt Gödel, John Forbes Nash og og ýmsir aðrir nóbelsverðlaunahafar hafa unnið. Princeton University er að mestu leyti innan bæjarmarka Borough of Princeton, sem er inni í Princeton Township, en angar háskólasvæðisins teygja sig inn í Princeton Township.

Princeton Township og Borough of Princeton mynda saman svæðið „Princeton, New Jersey“ lík og um eitt bæjarfélag væri að ræða þótt engin formleg tengsl séu milli bæjarfélaganna.

Heimild

Tengt efni 
 Princeton Borough
 Princeton, New Jersey

Tengill 
 Opinber vefsíða Princeton Township

Bæjarfélög í New Jersey
Mercer-sýsla, New Jersey
Princeton, New Jersey
Princeton (New Jersey)

Sjá einnig aðgreiningarsíðuna fyrir yfirlit yfir aðrar merkingar Princeton
Princeton, New Jersey er heiti á hluta af Mercer-sýslu í New Jersey í Bandaríkjunum. Princeton greinist í tvö bæjarfélög, annar svegar Princeton Township og hins vegar Princeton Borough, sem klauf sig frá Princeton Township árið 1894 vegna deilu um skólaskatta. Princeton Borough er umkringt af Princeton Township. Af þessum sökum er stundum talað um „the two Princetons“ eða „Princetonin tvö“. Bæjarfélögin tvö tóku seinna höndum saman í skólamálum og hafa samvinnu með sér um ýmislegt annað. Þrisvar sinnum hefur verið kosið um að sameina aftur bæjarfélögin en tillagan hefur ávallt verið felld, naumlega þó. 

Í Princeton m.a. að finna Princeton University. Háskólasvæðið er að mestu leyti innan bæjarmarka Princeton Borough en teygir sig einnig út í Princeton Township auk þess sem háskólinn á landsvæði í öðrum nærliggjandi bæjarfélögum, svo sem West Windsor Township. Skólinn var stofnaður árið 1746 og er annar tveggja háskóla í New Jersey sem stofnaðir voru fyrir Frelsisstríð Bandaríkjanna (Rutgers University er hinn háskólinn).

Í júlí 2005 kusu CNN/Money og Money magazine Princeton í 15. sæti á lista yfir 100 bestu staði Bandaríkjanna til að búa á.

Heimild

Tengt efni 
 Princeton Borough
 Princeton Township
Dr. Mister & Mr. Handsome

Dr. Mister & Mr. Handsome er íslensk hljómsveit sem spilar raf– og danstónlist.  Upprunalegu meðlimir hljómsveitarinnar eru Ívar Örn Kolbeinsson (Dr. Mister) og Guðni Rúnar Gunnarsson (Mr. Handsome) en Egill Tómasson (Snake) gítarleikari bættist síðar við í hópinn sem og Pétur Jökull Jónasson (Gentleman) á hljómborð.  Fyrsta breiðskífa þeirra hét Dirty Slutty Hooker Money og var jafnframt fyrsta plata tónlistarútgáfunnar COD Music og fékk því vörunúmerið COD001.

Meðlimir
 Ívar Örn Kolbeinsson (Dr. Mister) - söngur
 Guðni Rúnar Gunnarsson (Mr. Handsome) - söngur
 Egill Tómasson (Snake) - gítar
 Pétur Jökull Jónasson (Gentleman) - hljómborð

Útgefið efni

Smáskífur
 Is it Love? (2006)
 Kokaloca - Boogie Woogie Sensation (2006)

Breiðskífur
 Dirty Slutty Hooker Money (20. júlí 2006)

Huti af safnplötum
 Svona er sumarið 2006 (safnplata þar sem lagið „Is it Love?“ er að finna)

Tenglar 
 Viðtal á visir.is 

Íslenskar hljómsveitir
Raftónlistar hljómsveitir
Sigurjón M. Egilsson

Sigurjón Magnús Egilsson (f. 17. janúar 1954) er íslenskur fjölmiðlamaður. Sigurjón starfaði á Dagblaðinu Vísi en hélt þaðan yfir á Fréttablaðið þegar það hóf störf árið 2001 og starfaði þar sem fréttaritstjóri. 

Um mitt ár 2006 tók hann svo við ritstjórn Blaðsins sem Ár og dagur gaf út en síðar Árvakur uns það var lagt niður og sameinað Morgunblaðinu. Hann hætti þar í desember 2006 og var ráðinn ritstjóri DV.

Í byrjun árs 2008 gerðist Sigurjón ritstjóri tímaritsins Mannlífs. Sama ár tók hann að sér dagskrárgerð á Bylgjunni með þættinum Sprengisandur. Sigurjón var útnefndur Rannsóknarblaðamaður ársins 2007 og  2008. Árið 2014 var hann aftur ráðinn fréttastjóri Fréttablaðsins hjá 365 miðla og auk þess stýra útvarpsþættinum Sprengisandur á Bylgjunni.

Sigurjón er nú ritstjóri og útgefandi tímaritsins Heima er bezt. Auk þess sinnir hann dagskrárgerð á sjónvarpsstöðinni Hringbraut.

Íslenskir blaðamenn
Stýrisprengja

Stýrisprengja er sprengja sem hægt er að stýra að skotmarki sínu með mikilli nákvæmni og er ætlað að lágmarka eyðileggingu þeirra hluta sem eru í nágrenni þess sem á að sprengja. Stýrisprengjum er stýrt með notkun gervihnatta og leysitækni.

Hernaður
Skútuöld

Skútuöld er það tímabil í mannkynssögunni þegar seglskip voru ríkjandi samgöngutæki og uppistaðan í landkönnun, landvinningum og landnámi Evrópubúa í fjarlægum heimshlutum. Tímabilið nær nokkurn veginn frá orrustunni við Lepanto, síðustu stóru sjóorrustunni þar sem flest skipin voru galeiður knúnar með árum, til orrustunnar við Hampton Roads 1862  þegar gufuknúin skip sýndu fram á yfirburði í hernaði gagnvart seglskipum.

Í þrengri skilningi nær skútuöld einkum yfir tímabilið frá byrjun 19. aldar fram yfir miðja öldina, þegar seglskip náðu áður óþekktum stærðum og sigldu með tugþúsundir evrópska landnema til Nýja heimsins, Afríku og Eyjaálfu.

Söguleg tímabil
Nýöld
Siglingar
Skipsskrokkur

Skipsskrokkur, bátsskrokkur eða bolur er skrokkurinn eða skelin á skipi eða báti. Skrokkurinn flýtur á vatni og myndar veggi og gólf bátsins. 

Ef skrokkurinn er gerður úr efni sem er léttara en vatn getur hann flotið, jafnvel þótt báturinn fyllist af vatni. Skrokkar sem eru gerðir úr efnum sem eru þyngri en vatn geta samt flotið þar sem þeir innihalda nægilegt magn lofts þannig að samanlagður þéttleiki skrokksins og loftsins verður minni en þéttleiki vatnsins.

Fyrstu bátsskrokkar sem gerðir hafa verið voru líklega holir trjábolir (eintrjáningar) en þegar á steinöld hefur mönnum tekist að smíða báta úr grind sem húðir voru strengdar á (húðkeipur). Síðar var farið að smíða skipsskrokka úr viði með því að festa borð á grind þannig að borðin sköruðust (súðbyrðingur) eða lægju saman (sléttbyrðingur). Með tímanum þróaðist skipsskrokkurinn og skip fengu bæði kjöl og kjölfestu sem gáfu aukinn stöðugleika.

Í dag er algengt að smíða báta úr trefjaplasti en stærri skip úr stáli.

Þegar skipskrokkur er rifinn er efni hans oft nothæft aftur. Efni þetta er nefnt slátur.

Tengt efni
 Eintrjáningur
 Tvíbytna
 Þríbytna
 Botnmálning

Skipshlutar
Skipasmíðar
Flauta (skip)

Þessi grein fjallar um skip. Til að sjá greinina sem fjallar um hljóðfæri má fara á flauta (hljóðfæri).

Flauta (úr hollensku: fluyt, borið fram „flæt“) var seglskip sem kom fram á Hollandi á 17. öld og var hannað sem flutningaskip með hlutfallslega mikið lestarrými. Flautum var ætlað að flytja farm á langferðum til Vestur- og Austur-Indía með lágmarksáhöfn. Flautur voru þannig með minna af fallbyssum til að auka geymslupláss og voru með bómur og blakkir til að flytja farminn til. Þessi skipstegund var mikið notuð af Hollenska Austur-Indíafélaginu á 17. og 18. öld.

Hönnun flautunnar byggðist á galíoninu og þversniðið var perulaga. Lestin var við vatnsborðið en efra þilfarið mjótt, meðal annars til að minnka Eyrarsundstollinn sem var reiknaður eftir flatarmáli efra þilfarsins. Flautur voru oft búnar fallbyssum, bæði til að verjast sjóræningjum og eins voru þær notaðar sem varaskip í hernaði.

Seglskútur
Maríuhöfn

Maríuhöfn (Mariehamn á sænsku, Maarianhamina á finnsku) er höfuðstaður Álandseyja, sem lúta finnskri stjórn. Í Maríuhöfn eru aðsetur ríkisstjórnar Álandseyja, sem og þingsins, og býr rúmur helmingur íbúa Álandseyja í bænum. Íbúar eru tæpir 12.000 (2019) og tala þeir flestir sænsku.

Bærinn heitir eftir Maríu Alexandrovnu, keisaraynju Alexanders II af Rússlandi, en Álandseyjar, eins og Finnland, lutu stjórn Rússa um hríð þar til Rússneska keisaraveldið leið undir lok árið 1917.

Tenglar 
 Opinber heimasíða
 Kort af Maríuhöfn
 Kort af Maríuhöfn og nánasta umhverfi 

Álandseyjar
Höfuðborgir
Hafnarborgir
Jan Dismas Zelenka

Jan Dismas Zelenka (fæddur 16. október 1679 - látinn 23. desember 1745) var bæheimskt tónskáld á barokktímabilinu.

Ævi 
Zelenka fæddist í smábænum Louňovice, litlum markaðsbæ suðaustan við Prag. Þar var faðir hans skólastjóri og organisti. Um æsku hans er lítið vitað en miðað við staðsetningu, stöðu föður hans og kaþólska trú hans er líklegast að hann hafi gengið í Jesúítaskólann Clementium í Prag. 

Zelenka var mjög góður violoneleikari og árið 1710 gekk hann til liðs við konunglegu sinfóníuhljómsveitina í Dresden, sem Rameau lýsti síðar sem fullkominni. Þangað til hafði Zelenka verið í þjónustu Hartigs baróns í Prag. Zelenka spilaði í Dresden-hljómsveitinni til dauðadags.

Þekkt verk
 Sex Tríósónötur fyrir tvö óbó (nr. 3 er fyrir fiðlu og óbó), fagott og basso continuo.
 Konsert fyrir 8 raddir.
 Hypokondría fyrir 8 raddir.
 Messurnar í Missa Ultimae flokknum.

Tékknesk tónskáld
Ambulance

Ambulance er fyrsta plata íslensku hljómsveitarinnar The Telepathetics. Hún kom út þann 24. júlí 2006 og inniheldur 10 lög. Upptökur fóru fram í hljóðveri Sigur-Rósar, Sundlauginni á vormánuðum 2006. Stjórn upptöku, hljóðblöndun og hljóðvinnsla var í höndum Birgis Jóns Birgissonar og um strengja- og málmblástursútsetningar (í Poor Evelyn og O.K.) sá Pétur Þór Benediktsson betur þekktur sem Pétur Ben. Platan er gefin út af hljómsveitinni sjálfri undir merkjum TeleTone, en dreifing er í höndum 12 tóna.

Platan var tekin upp lifandi á tæpri viku. Öll Lög og allir textar eru eftir hljómsveitina.

Framleidd voru 1000 eintök sem eru uppseld. Óvíst er að upplagið verði meira.

Lagalisti 
 „Erik“
 „Last Song“
 „Passes by“
 „Castle“
 „Let It Go“
 „Spyroglide“
 „O.K.“
 „Show Me“
 „Soft Velvet Sunrise“
 „Poor Evelyn“

Tengill
 Myndband við lagið „Last Song“

Íslenskar hljómplötur
Hljómplötur gefnar út árið 2006
Skötuselur

Skötuselur (fræðiheiti: Lophius piscatorius) er botnfiskur sem lifir í austanverðu Atlantshafi við Ísland til Múrmansk og allt suður til Gíneuflóa. Hann finnst hvorki við Grænland né við austurströnd Norður-Ameríku. Skötuselur hefur fundist allt í kringum Ísland, en er algengari sunnan og vestan landsins. 

Skötuselur er gríðarlega hausstór og kjaftvíður. Neðri kjálkinn nær fram fyrir þann efri. Munnurinn er breiður og nær yfir allt höfuðið og í báðum kjálkum eru hvassar tennur sem allar vísa aftur. Engin bráð sleppur ef skötuselur nær að læsa skoltunum utan um hana.

Skötuselur getur notað ugga á kviðnum sem eins konar fætur og gengið eftir sjávarbotninum en þar felur hann sig  í sandi og þangi. Fiskurinn fellur afar vel inn í botngróður og tekur breytingum eftir botngróðri og líkist sjálfur þangi og getur því falið sig þar sem mest er um æti. Kvenfiskar geta orðið meira en 2 metra langir. Stærsti skötuselur sem hefur veiðst við Ísland var 134 sm langur.

Fiskurinn hefur þrjá langa fálmara  ofan á höfðinu sem  hann notar sem tálbeitu til að lokka til sín bráð. Magi skötuselsins getur þanist afar mikið út og geta skötuselir étið bráð sem er stærri og þyngri en þeir sjálfir.

Lífshlaup 
Hrogn skötuselsins svífa um í þunnu einföldu lagi af glæru slímkenndu efni sem er 60-90 sm breitt og 8 til 9 metra langt. Skötuselur vex um 15-20 cm fyrsta árið og á þriðja ári er hann orðinn 50 cm langur. Hann verður kynþroska þegar hann hefur náð 75-80 cm lengd.

Heimildir

Tilvísanir 

Djúpsjávarfiskar
Skötuselsætt
Íslenskir fiskar
Sýra

Fyrir mysudrykkinn má sjá sýra (drykkur). Fyrir aðrar merkingar má sjá aðgreiningarsíðuna.

Sýrur eru efni sem losa frá sér  jónir (í vatnslausn) og eru með sýrustig lægra en sjö. (Sjá sýru-basa hvarf.)

Til eru bæði rammar sýrur og daufar sýrur, en í römmum sýrum losa allar sýrusameindirnar  jónina út í lausnina óháð styrk þeirra fyrir, en í daufum sýrum losnar aðeins hluti  jónanna, misstór eftir styrk (sýrustigi). Mikilvæg tegund daufra sýra eru lífrænar sýrur, en það eru lífræn efni með karboxýlhóp (sýruhóp)) á endanum, þ.e.  en þá verður efnahvarfið

, 

þar sem  er misstór efnahópur. 

Allar þær sýrur sem líkaminn notar í sínum daglegu störfum (fyrir utan saltsýru í maganum) eru lífrænar sýrur.

 
Efnafræðihugtök