alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Gollurshús

Gollurshús eða hjartapoki (pericardium) er sterkur bandvefshjúpur sem umlykur hjartað. Innan við það er veiklegri og þynnri himna svonefnt hjartaþel (endocardium) sem veitir nokkurra vernd gegn áverkum og sýkingum. Fræðilega heitið er tekið úr grísku peri (περί; um(hverfis)) og cardion (κάρδιον; hjarta).

Hjarta- og æðakerfið
Samóþrakía

Samóþrakía (gríska: Σαμοθράκη, Samothràki, tyrkneska: Semadirek) er grísk eyja norðarlega í Eyjahafinu, norðaustur af eyjunni Lemnos. Er í um 40 km fjarlægð frá meginlandinu. Nálægasta landsvæði er eyjan Imbró, nálægt landamærum Tyrklands. Eyjan er fjöllótt og rís hún hæst í Fengari, 1.611 metra hæð.

Stærð er 178 km2 og íbúafjöldi tæp 3000 (2011). Helstu atvinnugreinar eru ferðaþjónusta og fiskveiðar.

Grískar eyjur
Alda, félag um sjálfbærni og lýðræði

Alda, félag um sjálfbærni og lýðræði, eru félagasamtök sem voru stofnuð til að móta hugmyndir um hvernig megi koma á alvöru lýðræði og sjálfbærni, en á sama tíma auka lífsgæði fólks. Kjarnahugmyndir félagsins snúast um styttingu vinnutíma, valddreifingu og auknum áhrifum almennings í samfélaginu og vinnunni, ásamt innleiðingu ferla til að fara betur með auðlindir jarðar. Alda er ekki stjórnmálaflokkur og hefur ekki beina þátttöku í stjórnmálum á stefnuskrá sinni. 

Alda var formlega stofnuð 20. nóvember 2010 á opnum stofnfundi í Hugmyndahúsi háskólanna. Félagið hét í fyrstu Lýðræðisfélagið Alda en nafninu var breytt árið 2011.

Alda er skráð sem félagasamtök og er ekki rekin í hagnaðarskyni.

Markmið félagsins
Tildrögin að stofnun félagsins árið 2010, voru eftirleikar hrunsins árið 2008, þegar hópi fólks varð ljóst að ríkjandi hugmyndafræði stjórnmálanna hefði ekki breyst þrátt fyrir hrunið árið 2008. Enn væri stefnt að því að fyrirtæki væru rekin eingöngu til að hámarka hagnað, ekki væri stefnt að því að auka lýðræði innan fyrirtækja og stofnana, og hugmyndir um gagnsæi ættu erfitt uppdráttar. Ekki ætti að huga sérstaklega að sjálfbærni, né ætti að huga að því að starfsemi efnahagslífsins yrði gagngert að því sniðin að bæta lífsgæði fólks. 

Þessar staðreyndir urðu til þess að fólk tók sig saman og stofnaði Öldu.

Félagið var gagngert stofnað til að vinna að því að opna samfélagsumræðuna fyrir nýjum hugmyndum, svo sem um opið lýðræði, valddreifingu og sjálfbærni.  

Alda hefur byggt starf sitt á málefnahópum sem einblína á ákveðin svið mannlífsins. Alda hefur meðal annars starfrækt málefnahópa um sjálfbært hagkerfi, lýðræðislegt hagkerfi, lýðræði á sviði hins opinbera og um stjórnlagaþingið 2011. Starf hugmyndahópanna byggði á hugmyndum þar sem meðal annars var leitað í hugmyndir Tim Jackson, David Boyle, Andrew Simms, Archon Fung og David Schweickart um lýðræðislegt hagkerfi (Democratic economy), nýja hagfræði (New Economics) og lýðræði á sviði hins opinbera (Democracy in the public sector).

Stefna 
Stefnumál félagsins eru allnokkur en þar má helst nefna skemmri vinnuvika, slembivalin borgaraþing og slembival í ráð og nefndir á vegum hins opinbera, auk lýðræðislegra fyrirtækja. Einnig er hluti af stefnu og hugmyndum félagsins að stefnt skuli að sjálfbærni á öllum sviðum mannlífsins, meðal annars til að draga úr ofnýtingu auðlinda og koma í veg fyrir áföll vegna hlýnunar jarðar.

Tenglar

 Vefsíða Öldu á íslensku
 Vefsíða Öldu á ensku

Stofnað 2010
Íslensk félagasamtök
Vetnisperoxíð

Vetnisperoxíð (stundum kallað súrvatn) er efnasamband með formúlunni H2O2. Vetnisperoxíð er þykkur fölblár eða litlaus vökvi sem leysist vel upp í vatni. Það er veik sýra og er með pH-gildi í kringum 6,2. Vetnisperoxíð er óstöðugt efni og brotnar auðveldlega niður í vatn og súrefni ef það er ekki geymt á köldum og myrkum stað.

Vetnisperoxíð er meðal annars notað til sótthreinsunar og til að aflita hár.

Heimild
Thabo Mbeki

Thabo Mvuyelwa Mbeki (f. 18. júní 1942) er suður-afrískur stjórnmálamaður sem var annar forseti Suður-Afríku, frá 1999 til 2008. Þann 20. september 2008, aðeins níu mánuðum áður en seinna kjörtímabili hans átti að ljúka, lýsti Mbeki yfir afsögn sinni úr embætti vegna þrýstings frá miðstjórn Afríska þjóðarráðsins eftir að dómarinn Christopher Nicholson úrskurðaði að Mbeki hefði skipt sér með ólögmætum hætti af rannsókn á spillingarmálum keppinautar síns, Jacobs Zuma. Þann 12. janúar 2009 var ákvörðun Nicholsons ógilt eftir áfrýjun, en Mbeki tók þó ekki aftur við embætti.

Á forsetatíð Mbeki óx suður-afríski efnahagurinn að meðaltali um 4.5% á ári og ýmis ný millilaunastörf urðu til. Svarta millistéttin stækkaði ört með hjálp ríkisstyrkja og -verkefna í þágu svartra Suður-Afríkumanna. Vöxturinn jók eftirspurn eftir menntuðum sérfræðingum sem hafði áður dalað vegna fólksflótta frá hárri glæpatíðni, en gerði lítið til að bæta úr atvinnuleysi meðal ómenntaðra verkamanna, sem töldu til sín meirihluta landsmanna. Stjórn Mbeki laðaði erlenda fjárfesta til landsins og gerði Suður-Afríku að miðpunkti hagvaxtar í Afríku. Mbeki ræktaði einnig efnahagsbandalag Suður-Afríku við Brasilíu, Rússland, Indland og Kína og stofnaði sérstakan samræðuvettveng ásamt Indlandi og Brasilíu (IBSA).

Mbeki var sáttasemjari og milligöngumaður í ýmsum deilumálum í Afríku, meðal annars í Búrúndí og á Fílabeinsströndinni, og lék hlutverk í gerð nokkurra mikilvægra friðarsáttmála. Mbeki sá um að breyta Afríska einingarbandalaginu í Afríkusambandið. Mbeki var hins vegar gagnrýndur fyrir aðgerðaleysi sitt í samskiptum Suður-Afríku við Simbabve. Gagnrýnendur hans telja að hann hafi haldið lífi í einræðisstjórn Roberts Mugabe með þeim afleiðingum að þúsundir Simbabvemanna létu lífið og efnahagur nágrannaríkjanna bað hnekki. Mbeki var áberandi sem leiðtogi Sambands hlutlausra ríkja í Sameinuðu þjóðunum. Mbeki reyndi að semja um aðild Suður-Afríku að öryggisráði Sameinuðu þjóðanna og kallaði á eftir umbótum í skipulagi þess.

Mbeki hefur verið gagnrýndur um allan heim fyrir viðhorf sitt til alnæmis. Hann hefur dregið í efa að tengsl séu milli HIV-veirunnar og alnæmis og telur að tengslin milli fátæktar og tíðni alnæmis í Afríku afsanni að alnæmi sé af völdum veirusýkinga. Ríkisstjórn Mbeki bannaði notkun andretróveirulyfja á ríkisreknum sjúkrahúsum en talið er að þetta hafi ollið um 330.000 til 365.000 dauðsföllum. Mbeki hefur einnig verið gagnrýndur fyrir að svara allri gagnrýni á ríkisstjórn sína með ásökunum um kynþáttahyggju.

Tilvísanir

Forsetar Suður-Afríku
Aðalritarar Samtaka hlutlausra ríkja
Floseik

Floseik (fræðiheiti: Quercus velutina) er eikartegund sem er útbreidd í austur og mið Norður Ameríku, í öllum strandríkjum frá Maine til Texas, og inn til lands til Michigan, Ontario, Minnesota, Nebraska, Kansas, Oklahoma, og austur Texas.

Á norðurhluta svæðisins verður hún fremur lítið tré, 20 til 25 m há með bol að 90 sm í þvermál, en hún verður stærri í suðurhluta svæðisins þar sem hún hefur mælst að 42m há. Hún kynblandast auðveldlega við aðrar tegundir í í deildinni (Quercus sect. Lobatae).

Nefndir blendingar undan floseik 
Quercus × bushii (Quercus marilandica × Q. velutina) – 
Quercus × cocksii (Quercus laurifolia × Q. velutina) – 
Quercus × demarei (Quercus nigra × Q. velutina)
Quercus × discreta (Quercus shumardii × Q. velutina)
Quercus × filialis (Quercus phellos × Q. velutina)
Quercus × fontana (Quercus coccinea × Q. velutina)
Quercus × hawkinsiae (Quercus rubra × Q. velutina) – 
Quercus × leana (Quercus imbricaria × Q. velutina) – 
Quercus × palaeolithicola (Quercus ellipsoidalis × Q. velutina)
Quercus × podophylla (Quercus incana × Q. velutina)
Quercus × rehderi (Quercus ilicifolia × Q. velutina) – 
Quercus × vaga (Quercus palustris × Q. velutina)
Quercus × willdenowiana (Quercus falcata × Q. velutina) – Willdenow's oak

Tilvísanir

Ytri tenglar 
Quercus velutina images from Vanderbilt University 
Flora of North America Range Map:
Virginia Tech Department of Forestry fact sheet on Black Oak
Interactive Distribution Map of Quercus velutina 
photo of herbarium specimen at Missouri Botanical Garden, collected in Missouri in 1948

Beykiætt
Tré
Brús

Brús er gamalgróið spil sem spilað er með hefðbundnum spilum. Spilið hefur lengi verið vinsælt í Svarfaðardal og nágrannabyggðum hans en er minna þekkt annars staðar á landinu.
Þetta er fjögurra manna spil og spila tveir og tveir saman og sitja andspænis hvor öðrum eins og í mörgum öðrum spilum. Brús er óvenjulegt spil að því leyti að ekki eru öll spilin í spilastokknum notuð og spilagildi eru önnur en venjulega gerist. Úr spilastokknum eru teknir tvistar, þristar, fjarkar og fimmur, eftir verða 36 spil. Hæstu spilin eru laufa gosi, hjarta kóngur og spaða átta (sem kölluð er brúnka), síðan koma önnur verðminni spil. Spilareglurnar eru um margt sérkennilegar og reikningshaldið líka sem byggir á svokölluðum kambi.

Heimsmeistarmótið í Brús  
Heimsmeistarmót í Brús er haldið árlega. Keppnin er liður í menningarhátíðinni Svarfdælskum marsi sem haldin er á Dalvík og í Svarfaðardal árlega, síðustu helgina í mars. Keppt er um gullkambinn svokallaða sem er veglegur verðlaunagripur. Heimsmeistarar hverju sinni fá gullkambinn til varðveislu fram að næsta móti. Gullkamburinn er hannaður og smíðaður af Jóhannesi Hafsteinssyni og er fyrirmyndin sótt til þess kambs sem settur er upp fyrir reikningshaldið í Brús.

Saga spilsins 
Talið er að brús hafi borist hingað frá Danmörku á 19. öld. Ólafur Davíðsson þjóðsagnasafnari skrifaði um skemmtanir Íslendinga og gaf út á árunum 1888–1892. Þar getur hann um þetta spil og því er aftur lýst í ritverki þeirra Ólafs og Jóns Árnasonar þjóðsagnasafnara sem fékk heitið Íslenzkar gátur, skemtanir, vikivakar og þulur.

Tenglar 
 Vísindavefurinn
 Um brús, spilareglur o.fl
Spilastokksspil
Síríus

Síríus (ennfremur nefnd Alfa Canis Majoris) er bjartasta stjarna næturmininsins og helsta stjarnan í Stóra hundinum. Fyrir þær sakir er hún á tíðum ennfremur nefnd Hundastjarnan. Síríus er staðsett í 8,58 ljósára fjarlægð frá sólkerfi okkar.

Síríus er svo björt sökum þess hve heit hún er.

Stjörnur
Fjörumór

Fjörumór er vistgerð sem er fjara sem einkennist af  þéttum setlögum sem upphaflega mynduðust í votlendi eða ferskvatnstjörnum. Fjörumór finnst þar sem land hefur sigið eða sjávarborð hækkað. Fjörumór gefur þannig vísbendingar um sjávarstöðubreytingar.
Fjörumór myndar hart undirlag í fjörunni og ofan á því er oft þunnt leirlag. Oft eru fjörupollar í fjörumó. Einkenni þessarar vistgerðar er smávaxið þang eins og steinslý og brimskúfur sem spretta upp á vorin. Stundum er þar grjót sem er vaxið þangi. 

Þekktasti fjörumórinn við Faxaflóa er  mórinn í Seltjörn á Seltjarnarnesi en sá mór er talinn hafa byrjað að myndast fyrir um 9000 árum. Mór með miklum viðarleifum finnst í Staðarsveit á Snæfellsnesi.

Heimildir 
 Fjörumór (Náttúrufræðistofnun Íslands)
 Skógrækt ríkisins ársrit 2008 bls. 28

Vistfræði
Tannín

Tannín eða sútunarsýra  er efni sem finna má í ýmsum jurtum og þá einkum í berki og hýði. Tannín er einnig nefnt barksýra. Vín innihalda mismikið tannín. Tannín var fyrr á tímum notað í blek og til að súta skinn.
Mauricio Macri

Mauricio Macri (f. 8. febrúar 1959) er argentínskur stjórnmálamaður sem var  forseti Argentínu frá árinu 2015 til ársins 2019. Hann er fyrrum byggingaverkfræðingur og vann fyrstu tveggja umferða forsetakosningarnar í sögu Argentínu árið 2015, en tveggja umferða kerfið hafði verið tekið upp árið 1994. Hann er fyrsti lýðræðislega kjörni forseti Argentínu frá árinu 1916 sem hvorki er Perónisti né úr Róttæka borgarabandalaginu. Macri hafði verið borgarstjóri Búenos Aíres frá 2007 til 2015 og var fulltrúi borgarinnar á neðri deild argentínska þingsins frá 2005 til 2007. Helsta áherslumál Macri í forsetaembætti var að laga Argentínu að alþjóðlegum fjármálamörkuðum á ný í samvinnu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn.

Macri fæddist í Tandil í Búenos Aíres-sýslu. Faðir hans var Francesco Macri, kunnur ítalskur athafnamaður í iðn- og byggingageirunum. Mauricio ólst upp á yfirstéttarheimili og hlaut bakkalársgráðu í byggingaverkfræði úr Kaþólska háskólanum í Argentínu. Hann nam síðar við viðskiptadeild Columbia-háskóla í New York. Macri varð forseti knattspyrnuliðsins Boca Juniors árið 1995. Árið 2005 stofnaði hann miðhægriflokkinn Propuesta Republicana eða PRO.

Macri var orðaður við forsetaframboð árið 2011 en hann ákvað að bjóða sig frekar fram til endurkjörs í borgarstjórn Búenos Aíres. Hann hlaut um 47 prósent atkvæða í fyrri umferð borgarstjórnarkosninganna og vann endurkjör í seinni umferðinni gegn Daniel Filmus. Þann 22. nóvember árið 2015 bauð Macri sig fram til forseta og lenti í jafntefli í fyrri umferð gegn perónistanum Daniel Scioli. Í seinni umferðinni vann Macri nauman sigur með 51,34 prósentum atkvæða og var svarinn í embætti þann 10. desember. 

Árið 2016 nefndi bandaríska tímaritið Time Macri einn af 100 voldugustu einstaklingum í heimi og voldugasta forseta í Rómönsku Ameríku.

Macri tapaði endurkjöri árið 2019 fyrir mótframbjóðanda sínum, perónistanum Alberto Fernández.

Tilvísanir

Forsetar Argentínu
Fólk nefnt í Panamaskjölunum
Hríspappír

Hríspappír er pappír frá Austur-Asíu unninn úr mismunandi jurtum. Hríspappír er meðal annars unninn úr  þessum jurtum:
 þunnum þurrkuðum plöntuhlutum af jurtinnni Tetrapanax papyrifer. Blöð gerð úr þeirri jurt voru mikið notur seint á 19. öld í Kína til að styrkja gvass málverk sem seld voru til Vesturlanda. 
 pappír gerður úr pappírsmórberjatré Broussonetia papyrifera. Slíkur pappír var gerður í Kína til forna og notaður í Kína, Japan, Kóreu og Víetnam til að skrifa, mála og teikna á.
 ýmis konar pappír má einnig gera úr stráum hrísgrjónaplöntu eða stráum annarra jurta eins og hamps og bambus.
 ætan pappír má búa til með þurrkum blöðum með mismunandi áferð og þykkt sem unnin eru úr sterkju hrísgrjóna. Slíkur pappír sem  unninn úr ætu deigi, er notaður í matargerð svo sem í vorrúllur og soðkökur.

Pappír
Gvass

Gvass er ógagnsær og mattur vatnslitur og  myndir sem eru málaðar með sérstakri gerð slíkra þekjulita, gvass-myndir. Í gvass-litum er hvítt litarefni sem gerir litina matta og veldur því að þeir eru þekjulitir þannig að bakgrunnur skín ekki í gegn eins og í venjulegum vatnslitum. Gvass-málun hentar vel til að gera teikningar eins og litskrúðug plaköt. 
Í stað gvass þá er stundum notaðir akrýllitir sem eru vatnsleysanlegir þegar þeir eru blautir en þola vatn þegar þeir hafa þornað.

Tenglar 

 Gvassmynd eftir Guðmundu Andrésdóttur (Sarpur.is)
Málning
Yoweri Museveni

Yoweri Museveni (f. 15. september 1944) er úgandskur stjórnmálamaður sem hefur verið forseti Úganda frá árinu 1986. Museveni var þátttakandi í uppreisnarhreyfingum sem steyptu af stóli ríkisstjórnum Idi Amin (1971–79) og Miltons Obote (1980–85). Á tíunda áratugnum naut Museveni talsverðrar hylli á vesturlöndum sem fulltrúi nýrrar kynslóðar afrískra leiðtoga. Á forsetatíð Museveni hefur tilölulegur stöðugleiki og hagvöxtur ríkt í Úganda. Hins vegar hafa valdaár hans einnig einkennst af afskiptum Úganda af borgarastríði í Kongó og öðrum hernaðarátökum við Stóru vötnin. Þar á meðal má nefna uppreisn Andspyrnuhers Drottins í norðurhluta Úganda, sem kostaði fjölda mannslífa. Museveni hefur einnig staðið fyrir bælingu á pólitísku andófi og hefur gert breytingar á úgöndsku stjórnarskránni til þess að nema úr gildi takmarkanir á fjölda kjörtímabila sem forsetinn má sitja (2005) og aldurstakmark á forsetaembættið (2017) til þess að framlengja valdatíð sína.

Tilvísanir

Forsetar Úganda
Kögureik

Kögureik (fræðiheiti: Quercus cerris) er stórt lauffellandi tré. Það vex í suðaustur Evrópu og Litlu Asíu. Hún er einkennistegund deildarinnar Quercus sect. Cerris, sem einkennist af brumum með burstum og akörn sem yfirleitt þroskast á 18 mánuðum.

Kögureik myndar blendinginn Q. × crenata Lam. með korkeik (Q. suber).

Tilvísanir

Ytri tenglar
 Quercus cerris - information, genetic conservation units and related resources. European Forest Genetic Resources Programme (EUFORGEN) 

Beykiætt
Tré
Quercus chrysolepis

Quercus chrysolepis er sígræn eikartegund sem vex í Norður-Ameríku, í Mexíkó og vestur-Bandaríkjunum.

Tilvísanir

Ytri tenglar 
 Jepson Manual treatment
 Record Canyon Live Oaks of Southern California's Transverse Ranges

Beykiætt
Tré
Quercus vacciniifolia

Quercus vacciniifolia (stundum stafsett Q. vaccinifolia), er sígræn eikartegund sem vex í Norður Ameríku, í Sierra Nevada.

Tilvísanir

Ytri tenglar 
 Jepson Manual treatment
 Quercus vacciniifolia in the CalPhotos Photo Database, University of California, Berkeley

Beykiætt
Tré
Quercus nigra

Quercus nigra er meðalstór eikartegund sem er aðallega í miðsuður- og austur-Bandaríkjunum, frá New Jersey til Texas, og inn til Oklahoma, Kentucky og suður Missouri. Hún vex á láglendi upp í 450 m hæð.

Tilvísanir

Ytri tenglar
C.Michael Hogan Ed. 2011. Quercus nigra. Encyclopedia of Life. Contributor Missouri Botanical Gardens 
United States Department of Agriculture, National Forest Service
Quercus nigra Germplasm Resources Information Network (GRIN). Agricultural Research Service (ARS), United States Department of Agriculture (USDA).
photo of herbarium specimen at Missouri Botanical Garden, collected in Missouri in 1948

Beykiætt
Tré
Tottenham Hotspur Stadium

Tottenham Hotspur Stadium er knattspyrnuvöllur liðsins Tottenham Hotspur. Hann tók við af White Hart Lane og var byggður í kringum hann. Sæti eru rúm 62.000. Bygging vallarins hófst árið 2015 og seinkaði opnun hans talsvert. Fyrsti leikur Spurs í úrvalsdeildinni á vellinum var 3. apríl árið 2019. Völlurinn er einnig hannaður fyrir amerískan fótbolta og er því fyrsti sérhannaði NFL-völlurinn fyrir utan Norður-Ameríku. Einnig hafa verið haldnir tónleikar og aðrir viðburðir á vellinum.

Svipmyndir

Íþróttavellir í London
Höggormar

Höggormar eða nöðrur (fræðiheiti: Viperidae) eru eitraðar slöngur, gjarnan með þríhyrningslaga haus. Skröltormar einnig kallaðar skellinöðrur mynda skrölthljóð með því að hrista hornplötur á halanum. Sumir höggormar hafa líffæri sem gera þeim kleift að skynja innrautt ljós og geta því staðsett bráð í myrkri.
Höggormar verða mörgum að bana á hverju ári, einkum í hitabeltinu. Bit þeirra valda oft staðbundum vefjaskemmdum.

Tilvísun 
 Vísindavefur: Skröltormar

Slöngur
Eiturslöngur
Eitursnákar

Eitursnákar (fræðiheiti: Elapidae) eru eitraðar slöngur með grannan búk og lítinn haus og nokkrar þær banvænustu sem þekktar eru. Eitur þeirra er yfirleitt taugaeitur, sem getur lamað hjarta og lungnastarfsemi fórnarlambsins. Konungskóbra er stærsti eitursnákur og stærsta eiturslanga heims.

Sæslöngur (Hydrophiidae) eru gjarnan flokkaðar til eitursnáka, en sumar þeirra eru baneitraðar.

Dæmi
 Gleraugnaslöngur Naja
 Mömbur Dendroaspis
 Tæpanslöngur Oxyuranus

Slöngur
Eiturslöngur
Grópleysingjar

Grópleysingjar (fræðiheiti: Colubridae), oftast kallaðir snákar, eru slöngur sem yfirleitt eru ekki eitraðar, sumar þó með vægt eitur, en fáeinar baneitraðar eins og tegund af trjáslöngu sem kallast Boomslang.

Slöngur
Sally Ride

Sally Kristen Ride (26. maí 1951 – 23. júlí 2012) var bandarískur geimfari, eðlisfræðingur og verkfræðingur. Hún fæddist í Los Angeles, hóf störf hjá Geimferðastofnun Bandaríkjanna (NASA) árið 1978 og varð árið 1983 fyrsta bandaríska konan í geimnum. Ride var þriðja konan á heimsvísu sem fór út í geim, á eftir sovésku geimförunum Valentínu Teresjkovu (1963) og Svetlönu Savitsköju (1982). Ride er jafnframt yngsti bandaríski geimfarinn sem hefur farið út í geim, en hún var 32 ára þegar hún gerði það. 

Ride flaug tvisvar út í geim á skipinu Challenger en hætti síðan hjá NASA árið 1987. Hún vann í tvö ár hjá Stanford-háskóla, fyrst hjá alþjóðlegri öryggis- og vopnaeftirlitsstofnun skólans en gerðist síðan eðlisfræðikennari. Helstu viðfangsefni hennar voru rannsóknir á ljóseindafræði og Thomsonsdreifingu. Hún var meðlimur í nefndunum sem rannsökuðu geimferðaslys geimskipanna Challenger (1986) og Columbia (2003). Hún var eina manneskjan sem tók þátt í báðum rannsóknunum. Ride lést úr briskrabbameini árið 2012.

Tilvísanir

Bandarískir geimfarar
Jiang Qing

Jiang Qing (19. mars 1914 – 14. maí 1991), einnig kölluð frú Maó, var kínversk kommúnísk byltingarkona, leikkona og stjórnmálakona sem naut mikilla áhrifa á tíma menningarbyltingarinnar (1966–76). Hún var fjórða eiginkona Maó Zedong, formanns kínverska kommúnistaflokksins og æðsta leiðtoga Alþýðulýðveldisins Kína. Hún notaði sviðsnafnið Lan Ping á leikaraárum sínum og var þekkt undir ýmsum öðrum nöfnum. Hún giftist Maó árið 1938 og varð „forsetafrú“ Kína við stofnun Alþýðulýðveldisins. Jiang Qing lék lykilhlutverk í Menningarbyltingunni og myndaði ásamt Wang Hongwen, Zhang Chunqiao og Yao Wenyuan róttækt stjórnmálabandalag sem kallað var „fjórmenningaklíkan“.

Jiang Qing var einkaritari eiginmanns síns á fimmta áratugnum og starfaði sem formaður kvikmyndadeildar áróðursráðuneytis kommúnistaflokksins á sjötta áratugnum. Hún var nokkurs konar sendifulltrúi Maós í byrjun menningarbyltingarinnar. Árið 1966 var hún útnefnd aðstoðarframkvæmdastjóri stjórnarnefndar Menningarbyltingarinnar. Hún vann ásamt Lin Biao við að boða túlkun Maós á kommúnískri hugmyndafræði og við að ýta undir leiðtogadýrkun á Maó. Á hápunkti menningarbyltingarinnar naut Jiang Qing mikilla valda í ríkisstjórn landsins, sérstaklega í menningar- og listastefnu. Í áróðri var hún lofsömuð sem „hinn mikli fánaberi alþýðubyltingarinnar“. Árið 1969 tók Jiang Qing sæti í miðstjórn kínverska kommúnistaflokksins.

Áður en Maó dó stjórnaði fjórmenningaklíkan mörgum ríkisstofnunum Kína, þar á meðal áróðursráðuneytinu og öðrum ríkisfjölmiðlum. Jiang Qing, sem naut valda sinna aðallega í ljósi tengsla sinna við Maó, var hins vegar oft á öndverðum meiði við aðra helstu leiðtoga Kína. Hún glataði miklum völdum þegar Maó dó árið 1976. Í október 1976 var hún handtekin að undirlagi Hua Guofengs og bandamanna hans og síðan fordæmd af stjórnarmönnum flokksins. Upp frá því hafa kínversk stjórnvöld opinberlega stimplað Jiang Qing sem meðlim í „Lin Biao og Jiang Qing-gagnbyltingarklíkunni“ og hafa kennt henni um hörmungar menningarbyltingarinnar. Hún var dæmd til dauða en dómurinn var mildaður í ævilangt fangelsi árið 1983. Jiang Qing var sleppt svo hún gæti hlotið læknismeðferð árið 1991 en hún framdi sjálfsmorð stuttu síðar.

Tilvísanir

Dauðsföll af völdum sjálfsmorða
Kínverskir leikarar
Kínverskir stjórnmálamenn