Skuldabréf

Skuldabréf er skrifleg yfirlýsing þar sem útgefandi viðurkennir einhliða og skilyrðislaust skyldu sína til að greiða ákveðna 
peningagreiðslu. Þeir sem gefa út skuldabréf eru yfirleitt fyrirtæki og opinberir aðilar og eru skilmálar skuldabréfa ætíð ákveðnir fyrirfram með tilliti til endurgreiðslu og vaxta, sem annaðhvort eru fastir eða breytilegir. Ýmsar leiðir eru farnar til að tryggja að skuldari gangi ekki á bak orða sinna og ýmist eru fasteignir lagðar að veði eða ábyrgðarmenn tilgreindir.  Skuldabréf eru skuldbinding til endurgreiðslu höfuðstóls
ásamt ákveðnum vöxtum á tilgreindum tíma.

Ríkisskuldabréf 
Sjá einnig grein: ríkisskuldabréf og verðbréf

Ríkisskuldabréf gefur ríkið út til að fjármagna rekstur sinn að hluta, sem er einn af þeim tekjustofnum sem hægt er að grípa til, auk skattstofna og annara tekjuliða. Þessi verðbréf eru í dag kölluð ríkisbréf, sem ætluð eru til langs tíma og ríkisvíxlar, sem ætlaðir eru til skemmri tíma en eins árs. Þessi bréf eru óverðtryggð og bera ýmist fasta vexti á fyrirfram gefnu tímabili eða breytilega vexti, sem geta breyst á tímabilinu. Fyrirkomulag þessarar útgáfu hefur verið talinn góður kostur fyrir almenning sem sparnaðarleið, enda höfuðstóllinn ríkistryggður, en einnig hafa ríkisskuldabréf verið vænlegur kostur fyrir fjárfesta sem vilja ,,geyma“ fé sitt þar sem áhætta telst minni en á almennum hlutabréfamarkaði, á bankabók osfrv.

Helstu tegundir skuldabréfa 
Ýmsar tegundir skuldabréfa eru í boði sem kveða á um mismunandi lánstíma og vaxtastig.

Víxlar 
Eru skammtímalán, ætluð til skemmri tíma en eins árs. Víxlar eru að jafnaði óverðtryggðir og algengt er að þeir séu til eins eða fárra manaða í senn. Vextir á víxlum eru greiddir í upphafi lánstímans vegna svokallaðra forvaxta, sem víxlar bera. Sú vaxtagreiðsla dregst frá upphaflegum höfuðstól og fær lánþeginn mismuninn. Miðað við 10% forvexti á 90 daga víxli, sem nemur 100.000 kr. yrði kaupverð hans 97.645 kr.

Skuldabréf með vaxtamiðum 
Algengustu skuldabréfin í heiminum eru skuldabréf með vaxtamiðum. Vextir þeirra eru greiddir reglulega út lánstímann. Á síðasta vaxtagjalddaga er upphaflega lánsfjárhæð að auki greidd.

Eingreiðslubréf 
Eru stundum nefnd kúlulán, greiðast að fullu í lok lánstímans með uppgreiðslu höfuðstóls og vaxta auk vaxtavaxta. Vaxtavextir greiðast af vöxtum, sem hafa lagst við höfuðstól.

Spariskírteini ríkissjóðs 
Spariskírteini ríkissjóðs eru dæmi um eingreiðslubréf, sem eru algengustu skuldabréfin á Íslandi.

Skuldabréf með jöfnum afborgunum 
Skuldabréf með jöfnum afborgunum eru greidd til baka með jöfnum greiðslum af upphaflegum höfuðstól. Vaxtagreiðslur á þannig skuldabréfi eru hæstar í upphafi endurgreiðslutímabilsins en lækka síðan samhliða lækkandi höfuðstól. Afborganir af þessum skuldabréfum geta bæði verið með reglulegu og óreglulegu tímabili.

Jafngreiðslubréf 
Jafngreiðslubréf með reglulegum afborgunum dreifa afborgunum höfuðstóls og vaxta jafnt út lánstímann. Í fyrstu eru vaxtagreiðslur hátt hlutfall endurgreiðslu af slíku bréfi en greiðsla af höfuðstól er lág. Hlutfall höfuðstóls í endurgreiðslu eykst þegar líður á lánstímann og vaxtahlutfall lækkar. Lán Byggingarsjóðs ríkisins eru dæmi um jafngreiðslubréf.

Víkjandi skuldabréf 
Víkjandi skuldabréf víkja þegar aðrar kröfur eru gerðar á útgefandann. Endurgreiðsla skuldabréfanna er oftast í formi eingreiðslu, en einnig með öðrum aðferðum.

Slíkar skuldir flokkast með eigin fé en ekki skuldum, þegar þær eru færðar í efnahagsreikning fyrirtækja.

Fasteignatryggð skuldabréf 
Fasteignatryggð skuldabréf eru tryggð með veði í fasteign. Nái útgefandinn ekki að greiða skuldina á réttum tíma getur eigandi skuldabréfsinsins gengið að fasteignaveðinu og er fasteignin þá selda á uppboði. Andvirðið gengur síðan upp í skuldina. Margar leiðir eru færar til þess að greiða fasteignatryggð skuldabréf.

Skuldabréf með breytilegum vöxtum 
Skuldabréf með breytilegum vöxtum hafa breytilega vexti sem taka mið af ákveðnum viðmiðum, meðalvexti Seðlabanka Íslands ofl. Eigandi skuldabréfsins getur því átt von á að vaxtagreiðslur geti breyst á milli gjalddaga. Flest skuldabréfalán einstaklinga bera breytilega vexti og eru oftast ekki fáanleg á almennum skuldabréfamarkaði.

Breytanleg skuldabréf 
Breytanleg skuldabréf
eru gefin út af hlutafélögum og þeim má breyta í hlutabréf á ákveðnu gengi. Það
gengi er í mörgum tilvikum nokkuð hærra en gengi hlutabréfs við útgáfu
skuldabréfsins. Vextir venjulegra skuldabréfa eru aftur á móti oft hærri en
vextir breytilegra skuldabréfa. Ef markaðsverð hlutabréfa viðkomandi fyrirtækis
hækkar umfram viðmiðunarverð, samkvæmt skilmálum skuldabréfsins, getur eigandi
skuldabréfsins ákveðið að breyta því í hlutabréf eða valið að eiga skuldabréfið
áfram til gjalddaga.

Eigandi skuldabréfsins fengi þannig hlutabréf á lægra verði
en á markaðsvirði, kysi hann svo, og getur innleyst gengishagnað strax, selji
hann hlutabréfin í kjölfarið.

Innkallanleg skuldabréf 
Slík bréf er hægt að innkalla fyrir endanlega
gjalddaga þess. Eigandi bréfsins hefur einnig rétt til þess að krefja
skuldarann um greiðslu áður en að endanlegum gjalddaga kemur. Innlausn eða
innköllun er heimil einu sinni á ári á ákveðinni dagsetningu. Nokkrir flokkar spariskírteina
ríkissjóðs eru dæmi um slíkt.

Helstu einkenni skuldabréfa 
Til eru allmargar tegundir af skuldabréfum og nýjar eru sífellt að verða til. Gefið yfirlit yfir þær og helstu og einkenni þeirra. All flestar eru þekktar á Íslandi en aðrar minna þekktar, en geta verið algengar erlendis.

Uppboð skuldabréfa 
Uppboð á
skuldabréfum fór fram á ríkisbréfum, ríkisvíxlum og spariskírteinu í fyrsta
skipti á Íslandi árið 1992 og hefur aukist jafnt og þétt síðan þá. Þetta
fyrirkomulag er í auknum mæli í takt við uppboðsleið á sölu á skuldabréfa
erlendis, sem er þar algengasti sölumátinn þegar skuldabréf eru gefin út.
Væntanlegir kaupendur skuldabréfanna leggja inn tilboð um magn og verð á
bréfunum. Útgefandinn fer yfir tilboðin, sem þarf að skila á réttum tíma, og
ákveður hvaða tilboðum skuli tekið. Það fer bæði eftir heildarupphæð tilboða og
því verði, sem boðið er. Uppboð ríkisverðbréfa árið 1993 fór fram á
miðvikudögum, fjögur í hverjum mánuði, samkvæmt dagskrá sem ríkissjóður gaf út.
Spariskírteini og ríkisskuldabréf voru boðin upp einu sinni í mánuði og
ríkisvíxlar tvisvar í mánuði. Árið 1994 breytti ríkissjóður dagskránni.
Þriggja, sex og tólf mánaða ríkisvíxlar voru boðnir upp í fyrstu viku hvers
mánaðar, fimm og tíu ára spariskírteini í annari viku hvers mánaðar og þriggja
mánaða ríkisvíxlar og tveggja ára ríkisbréf í þriðju viku.

Kaupendur
skuldabréfa erlendis eru helst tryggingafélög, fjárfestar, lífeyrissjóðir,
verðbréfasjóðir og aðrir, sem vilja ávaxta fé til langs tíma.

Tengt efni 

 Ríkisskuldabréf
 Verðbréf

Tilvísanir

Heimildir 
VÍB - Eignarstýringarþjónusta Íslandsbanka sótt þann 12.05.2015

Fjármál
Viðskiptafræði