alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Chester

Chester (borið fram ) er borg í sýslunni Cheshire í Norðvestur-Englandi. Borgin stendur við ána Dee og austan landamæra Wales. Íbúar voru 118.200 manns í borginni árið 2011  og um 332.000 á þéttbýlissvæðinu árið 2014. Hún er stærsta og þéttbyggðasta borgin á þéttbýlissvæði Chester West and Chester. Borgin fékk borgarréttindi árið 1541.

Chester var stofnuð sem „castrum“, þ.e. rómverskt virki, undir nafni Deva Victrix árið 79 e.Kr. Legio II Adiutrix lagði grunninn að borginni meðan á stjórn Vespasíanusar keisara stóð. Aðalgöturnar fjórar: Eastgate, Northgate, Watergate og Bridge Street, liggja eins og þær sem voru upphaflega lagðar fyrir um það bil 2000 árum síðan. Deva, ein þriggja rómverskra herstöða, varð stór borg í Rómverska skattlandinu Brittanía. Eftir að Rómverjar yfirgáfu skattlandið á 5. öld tryggðu Saxar borgina gegn Dönum og gáfu borginni nafn hennar. Verndarengill Chester, Werburgh, er grafinn í dómkirkjunni í Chester.

Chester var ein síðasta borgin í Englandi sem Normannar hertóku á tímum normannskra landvinninga. Vilhjálmur 1. bastarður skipaði að kastali yrði byggður til þess að styrkja borgina. Árið 1071 stofnaði hann stöðu jarlsins af Chester.

Í borginni eru nokkar miðaldabyggingar en sumar þeirra voru gerðar upp á Viktoríutímabilinu. Í Chester eru borgarmúrar sem eru enn í mjög góðu ástandi, því ef litið er framhjá einum stað á múrnum þá er hann næstum því óskemmdur.

Á tímum Iðnbyltingarinnar voru byggðar járnbrautir, síki og vegir. Á þeim tíma stækkaði borgin mikið. Nokkur dæmi af viktoríönskum arkitektúr, eins og ráðhúsíð í Chester og Grosvenor-minjasafnið, eru í Chester.

Í Chester er einn stærsti dýragarður Bretlands.

Heimildir 

 

Borgir á Bretlandi
Borgir á Englandi
István Sándorfi

István Sándorfi (franska: Étienne Sandorfi, 12. júní 1948 í Búdapest – 26. desember 2007 í París) var ungverskur málari.

Æviferill 
Sándorfi var aðeins átta ára gamall þegar hann byrjaði að teikna og aðeins 12 ára hóf hann að mála með olíulitum. Þar sem faðir hans vann fyrir bandarískt fyrirtæki í Ungverjalandi hlaut hann 5 ára fangelsisdóm og var ekki látinn laus fyrr en nokkrum dögum fyrir þjóðbyltinguna miklu 1956. Fjölskyldan flutti þá til útlanda, fyrst til Þýskalands og Austurríkis, en árið 1958 til Frakklands þar sem Sándorfi bjó til æviloka. Í París nam hann listafræði við École nationale supérieure des arts décoratifs sem og við École nationale supéreure des beaux-arts de Paris. Fyrstu málverkasýninguna hélt hann árið 1966 í París, en eftir það sýndi hann í mýmörgum löndum, allt fram í andlátið. Hann notaði gjarnan sjálfan sig sem módel þar sem han kunni ekki við að aðrir horfðu á sig mála. Oftar en ekki notaði hann óvenjulega hluti í málverkum sínum, en einnig óvenjulegar aðstæður og stellingar. Á 8. og 9. áratugnum notaði hann aðallega bláa og fjólubláa liti en eftir það málaði hann gjarnan meira kvenleg form og dauða hluti. Eftir 1988 málaði hann aðallega kvenfólk. Þrátt fyrir frægð sína á seinni árum hélt Sándorfi ekki sýningu í heimalandi sínu fyrr en árið 2006 í Búdapest og 2007 í Debrecen. Sándorfi lést eftir stutt veikindi þann 26. desember 2007 og var jarðaður í Búdapest, að eigin ósk. Hann á tvær dætur: Ange (f. 1974) og Eve (f. 1979).

Sýningar 
 1966 - Galerie des Jeunes, París • Galerie de la Barbière, Le Barroux
 1970 - Galerie 3+2, París
 1973 - Musée d'Art Moderne de la Ville de París
 1974 - Galerie Daniel Gervis, París
 1975 - Galerie Beaubourg, París
 1976 - Bucholz Galerie, München
 1977, 1980 - Galerie Isy Brachot, Brussel
 1978, 1981, 1983 - Galerie Isy Brachot, París
 1979 - FIAC, Galerie Isy Brachot, París
 1981 - Galerie Isy Brachot, Basel
 1982 - Amaury Taitinger Gallery, New York
 1984 - FIAC, Galerie Isy Brachot, París
 1986 - Galerie Lavignes-Bastille, París - Galerie de Bellecour, Lyon
 1987 - Lavignes-Bastille Gallery, Los Angeles - Hôtel de Ville, Nancy
 1988 - Armory Show '88, Lavignes-Bastille Gallery, New York - Abbaye des Cordeliers, Châteauroux (retrospektív) - Louis K. Meisel Gallery, New York - FIAC, Galerie Lavignes-Bastille, París
 1991 - Galerie Prazan-Fitussi, París
 1993 - Galerie Guénéguaud, París - Galerie Mann, París
 1994, 1997 - Jane Kahan Gallery, New York
 1999 - Galerie Tempera, Brussel
 1999-2000 - Gallerihuset, Kaupmannahöfn
 2006 - Erdész-Maklári Galéria, Búdapest
 2007 - A test színeváltozása. Életműkiállítás, MODEM, Debrecen.
</div>

Heimildir

Tenglar 
 Artportál: Sándorfi István 
 Fans of Sándorfi' art 
 Manche Bilder
 Bilder 
 Sándorfi ist gestorben 
 In Memoriam István Sándorfi

Sándorfi, István
Salisbury

Salisbury (borið fram  eða , á staðum ) er borg í Wiltshire í Suður-Englandi. Borgin liggur á suðvesturhluta sýslunnar, við Salisbury Plain, og á samrennsli fimm áa: Nadder, Ebble, Wylye og Bourne, sem eru allar þverár árinnar Avon. Þaðan rennur Avon suður til strandar og út í sjóinn við Christchurch í Dorset. Borgin er stundum nefnd New Sarum sem aðgreining frá Old Sarum, þar sem byggt var upphaflega. Íbúar eru u.þ.b. 50.000 manns.

Nútímaborgin var stofnuð árið 1220; hún var kölluð Sorviodunum af Rómverjum. Við komu Saxa varð borgin kölluð Searesbyrig. Frá og með 1086 hafði heitið breyst í Salesberie. Fyrsta dómkirkjan í Salisbury var byggð á milli 1075 og 1092. Árið 1120 var stærra bygging byggð á þeim sama stað. Síðar var dómkirkjan flutt.

Salisbury liggur í dal og berggrunnurinn er aðallega úr kalki. Þegar vetrar eiga árnar til að flæða yfir vegna staðsetningar borgarinnar á láglendi.

Heimildir 

 

Borgir á Bretlandi
Borgir á Englandi
Laíka

Laíka (rússneska: Лайка, sem þýðir bókstaflega „sú sem geltir“) var sovéskur hundur (~1954 – 3. nóvember 1957) sem varð fyrsta dýrið til að fara á sporbaug um jörðina. Lítið var vitað um áhrif geimferða á lifandi verur fyrir tíma Laíku. Sumir vísindamenn töldu að flugtakið eða skilyrði í geimnum myndu draga menn til dauða og fannst verkfræðingum því nauðsynlegt að senda fyrst önnur dýr. Laíka, flækingshundur sem hét upprunalega Kudryavka (rússneska: Кудрявка, Litla krullhærða), gekkst undir þjálfun með tveimur öðrum hundum og var að lokum valin til að fara með geimfarinu Spútnik 2 sem var skotið á loft 3. nóvember 1957. Spútnik 2 var ekki hannað til að snúa til baka og var Laíku því ætlað að deyja.

Laíka dó nokkrum klukkustundum eftir flugtak vegna ofhitnunar. Hin raunverulega ástæða fyrir dauða hennar var ekki gerð opinber fyrr en árið 2002. Fyrir þann tíma var sagt að hún hefði dáið af súrefnisleysi eða (eins og Sovétmenn héldu upphaflega fram) að endir var bundinn á líf hennar áður en súrefnið kláraðist. Tilraunin sýndi hins vegar fram á að lifandi farþegi gæti lifað af slíkt lofttak og þyngdarleysi. Hún ruddi brautina fyrir geimferðum manna og veitti vísindamönnum áður óþekktar upplýsingar um viðbrögð dýra við aðstæðum í geimnum. 11. apríl 2008 afhjúpuðu rússnesk yfirvöld minnismerki um Laíku nálægt herrannsóknarstöð í Moskvu þar sem geimferðin var undirbúin. Minnismerkið sýnir Laíku standandi ofan á geimflaug.

Tenglar 

Geimfarar
Hundar
Spútnik-geimferðaáætlunin
Aðalráður ráðlausi

Aðalráður ráðlausi (enska: Æthelred the Unready, fornenska: Æthelred unræd, um 968 – 23. apríl 1016) var konungur Englands á árunum 978 til 1013 og aftur frá 1014 til dauðadags.

Aðalráður var sonur Játgeirs friðsama og Álfþrúðar konu hans. Hann varð konungur þegar hálfbróðir hans, Játvarður píslarvottur, var myrtur 18. mars 978. Það voru menn móður hans sem myrtu Játvarð en sjálfur var Aðalráður aðeins um 10 ára að aldri og hefur varla átt beinan þátt í verkinu. Morðið varð þó til þess að gera hann óvinsælan þegar í upphafi valdaferils hans, ekki síst þar sem bróðir hans var fljótt talinn helgur maður og varð seinna dýrlingur.

Víkingar höfðu að mestu látið England í friði eftir að Játgeir lagði Danalög undir sig um miðja 10. öld en snemma á valdaferli Aðalráðs fóru þeir aftur að láta á sér kræla og Danir gerðu strandhögg á ýmsum stöðum á 9. áratug aldarinnar. Árið 991 fóru Englendingar halloka fyrir dönskum víkingum í bardaga við Maldon í Essex. Árið 994 sigldu víkingar flota upp Thames og stefndu á London. Aðalráður samþykkti að greiða þeim stórfé til að losna við árásir þeirra. Þeir sneru þó aftur 997 og herjuðu víða á Suður-England næstu árin. Aðalráður samþykkti hvað eftir annað að greiða víkingunum geysimikið fé og voru þessar greiðslur kallaðar Danagjöld.

Aðalráður greip til þess 13. nóvember 1002 að skipa svo fyrir að allir norrænir menn búsettir á Englandi, karlar, konur og börn, skyldu drepnir, þar sem þeir hefðu lagt innrásarmönnum lið. Ekki er ljóst hve víðtæk slátrunin var en talið er að mannfall hafi verið töluvert. Á meðal hinna drepnu var Gunnhildur systir Sveins tjúguskeggs Danakonungs, maður hennar og barn, og í hefndarskyni réðist Sveinn á England ári síðar og varð vel ágengt. Danir herjuðu mjög á England næstu árin og innheimtu stórfé í Danagjöld. 

Árið 1013 sneri Sveinn aftur og hugðist nú leggja England undir sig. Hann hafði í árslok brotið mótstöðu Englendinga á bak aftur að mestu og hrakið Aðalráð í útlegð í Normandí. Sveinn lýsti sjálfan sig konung Englands. En í byrjun febrúar 1014 dó hann. Danir tóku Knút son hans þegar til konungs en enskir höfðingjar sendu eftir Aðalráði og tóku hann aftur til konungs gegn því að hann féllist á allar kröfur þeirra. Er það fyrsti skrásetti samningurinn sem gerður var á milli konungs og þegna hans. Aðalráður réðist síðan gegn Knúti, sem var óviðbúinn, hörfaði undan og hvarf frá Englandi að sinni.

Knútur sneri þó aftur haustið 1015 og lagði mestallt England undir sig um veturinn. Sonur Aðalráðs, Játmundur járnsíða, hafði gert uppreisn gegn föður sínum en stóð þó með honum gegn innrásarliðinu og höfðu þeir feðgar búist til varnar í London þegar Aðalráður dó 23. apríl 1016. Um haustið kom til bardaga milli Knúts og Játmundar; Knútur hafði betur en samþykkti þó að deila ríkinu með Játmundi. Hann lést hins vegar 30. nóvember og Knútur varð þá einn konungur Englands.

Fyrri kona Aðalráð var Ælfgifu, jarlsdóttir frá Norðymbralandi.Þau áttu allmörg börn, þar á meðal Játmund járnsíðu. Árið 1002 giftist Aðalráður svo Emmu af Normandí, systur Ríkharðs 2. hertoga af Normandí. Sonur þeirra var Játvarður góði.

Heimild 
 

Konungar Englands
Angkor

Angkor eru miklar borgarrústir í norðvesturhluta Kambódíu, rétt norðan við Tonle Sap-vatnið og í nágrenni við borgina Siem Reap. Angkor var höfuðborg og þungamiðja í því stórveldi sem ýmist er nefnt saman nafni eða Khmer-veldið og stóð frá 9. öld og langt fram á 15. öld. 

Miðsvæði borgarrústanna er Angkor Thom, sem var aðalborgarsvæðið og er umkringt múr og sýkisgröf. Þekktustu byggingarnar eru Angkor Vat-musterið rétt fyrir sunnan Angkor Thom og Bayon sem liggur inni í sjálfu borgarsvæðinu. Allt í kringum Angkor eru stór lón og leyfar af vatnsveitukerfi sem var grundvöllur Angkor-veldisins þar sem það gerði hrísgrjónarækt í stórum stíl mögulega.

Það eru um 72 stærri rústir á svæðinu og um þúsund minni. Þær eru innan svæðis sem er um 24 kílómetrar frá austri til vesturs og 8 kílómetrar frá norðiri til suðurs. Það eru einungis steinbyggingarnar sem hafa varðveistts, þær timburbyggingar sem að öllum líkindum hafa verið á svæðinu eru allar horfnar. 

Angkor var skráð á Heimsminjaskrá UNESCO árið 1992. Umfangsmikið viðhaldsverkefni er í framkvæmd á Angkor-svæðinu meðal annars til að halda undan frumskóginum, gera við grunna og skapa frárennsli svo byggingarnar skemmist ekki meir en orðið er. Angkor er orðin mikil ferðamannamiðstöð og koma þangað árlega um ein milljón ferðamanna.

Saga 

Angkor var höfuðborg og trúarleg þungamiðja Khmerveldisins frá miðri 9. öld. Borgin var stofnuð af Jashovarman konungi og skipulögð í samræmi við heimssýn hindúismans með musteri helguðu Shiva í miðju. Eftirmenn Jashovarmans héldu síðan áfram að stækka borgina. Stærsta og þekktasta musterið, Angkor Vat, var reist á árunum frá 1112 til 1150 af Surjavarman II. 

Hersveitir Cham tóku borgina og lögðu að nokkru í rúst árið 1177, en hún var síðan endurbyggð af Jayavarman VII, sem var búddisti. Hann lét meðal annars reisa það svæði mustera sem nefnt er Angkor Thom norðan við Angkor Vat, með hið fræga musteri Bayon sem miðpunkt. Á þessum tíma var mahajana búddismi ráðandi og voru fjölmörg musteri endurbyggð og breytt frá hindúískum helgidómum í búddíska. Á næstu ártugum og öldum skiptust á konungar sem ýmist aðhylltust hindúisma eða búddisma þar til theravada búddismi varð endanlega ríkistrú á 14. öld. 

Eftir ósigur Ponhea Jat konungs 1431 í stríði við herlið Síams konungs var Angkor aflögð sem höfuðborg og aðsetur konungs. Þess i stað varð Phnom Penh aðsetur ríkisvaldsins, enda þótti sú borg vara betur staðsett gagnvart árásum Siam. Musterin í Angkor, einkum Angkor Vat, héldu áfram að vera helgistaðir og pílagrímastaðir fyrir Kambódíska búddista allt fram á þennan dag. 

Angkor féll hins vegar í gleymsku og hvarf að miklu í frumskóginn þangað til að franskir könnuðir og fornleifafræðingar í lok 19. aldar hófu rannsóknir á svæðinu. Eftir áratugi af styrjöldum á seinni hluta 20. aldar var þetta starf tekið upp á nýtt 1993 fjármagnað af og i samstarfi milli Frakklands, Japan og UNESCO. 

Kambódía
Heimsminjar
West Ham

West Ham er hverfi í Austur-London sem liggur í borgarhlutanum Newham. West Ham er 9,8 km austan við Charing Cross. Í austri liggur hverfið að staðnum þar sem Sumarólympíuleikarnir 2012 munu eiga sér stað. Í vesturhluta eru aðallega viktoríönsk raðhús og hús sem byggð voru eftir seinni heimsstyrjöldina. Hverfið hefur löngu verið afskipt en er núna í endurnýjun með Plaistow, annað hverfi sem liggur nálægt. Knattspyrnuliðið West Ham United F.C. dregur nafn sitt úr heiti hverfisins.

Samkvæmt engilsaxneskri stofnskrá var byggð í hverfinu Ham fyrst skráð sem Hamme árið 958. Árið 1086 var byggðin skráð í Dómsdagsbókinnni sem Hame. Elsta skráð notkun á heitið Westhamma sem aðgreining frá East Ham var árið 1186. Orðið er upprunnið úr fornensku orði hamm, sem þýðir „þurrt landssvæði sem liggur milli tveggja áa eða flæðilanda“. Heitið á við staðsetningu hverfisins milli ánna Lee, Thames og Roding og flæðilöndin þeirra. Að fornu var West Ham 4.500 ekra hreppur í hundraðinu Becontree í sýslunni Essex. Hreppurinn skiptist í þremur hverfum og innihélt þorpið Upton.

West Ham-lestarstöð er í hverfinu og þaðan er hægt að fara til Mið-London í neðanjarðarlestakerfi Lundúnaborgar og til Southend í háhraðalestum. Einnig verður hægt að fara þaðan í Docklands Light Railway. Gegnum hverfið renna nokkrir vatnsfarvegir sem skipta því frá Bromley-by-Bow. Til norðurs og austurs blandast West Ham saman með Stratford og Plaistow, og með Canning Town til suðurs.

Heimildir 
 

Hverfi í London
August Strindberg

Johan August Strindberg (22. janúar 1849 – 14. maí 1912) var sænskur rithöfundur og leikritahöfundur. Þekktastur er hann utan Svíþjóðar fyrir leikrit sín, s.s. Fröken Júlíu, Föðurinn, Draugasónötuna og Til Damaskus.  Í heimalandi sínu er Strindberg sagður vera „faðir nútímabókmennta“. Hann er einnig þekktur fyrir málverk sín, sem hafa selst í seinni tíð fyrir háar upphæðir.

Tenglar 
 Síðasta gönguferð Augusts Strindbergs; grein í Mbl.is 1998

Strindberg, Johan August
Játvarður útlagi

Játvarður útlagi (1016 – febrúar 1057) var enskur konungssonur á 11. öld sem lifði nær alla ævi sína í útlegð og lést skömmu eftir að hann var kallaður heim til Englands til að erfa ríkið.

Faðir hans var Játmundur járnsíða, sonur Aðalráðs ráðlausa. Kona hans var Ealdgyth (Edit; nafn hennar er þó óvíst). Játmundur tók við ríki eftir lát föður síns vorið 1016 en lést sjálfur 30. nóvember sama ár. Knútur ríki tók þá við konungdæmi samkvæmt samkomulagi sem þeir Játmundur höfðu gert með sér. 

Játmundur átti tvo barnunga syni, Játvarð og Játmund. Knútur sendi þá til Ólafs skautkonungs í Svíþjóð og ætlaðist til að þeim væri þar komið fyrir kattarnef en af því varð ekki. Þeir voru nokkru síðar sendir til Ingigerðar dóttur Ólafs, sem var drottning í Kænugarði, og þaðan til Ungverjalands, þar sem þeir ólust upp. Játmundur lést þar en Játvarður var lengi undir verndarvæng Hinriks 3. keisara. Játvarður góði föðurbróðir hans, sem var barnlaus, kallaði hann til Englands til að gera hann að erfingja sínum en Játvarður lést skyndilega skömmu eftir komu sína til landsins, í febrúar 1057. Líklegt er að hann hafi verið myrtur en óvíst er hver bar ábyrgð á því.

Kona Játvarðar hét Agata. Þau áttu soninn Játgeir, sem var útnefndur erfingi afabróður síns en var of ungur til að geta staðið gegn Haraldi Guðinasyni, mági konungs, sem tók völdin eftir lát hans og varð konungur þótt veldistími hans yrði ekki langur. Dóttir Játvarðar og Agötu var heilög Margrét, drottning Skotlands.

Heimild
1057

Árið 1057 (MLVII í rómverskum tölum)

Á Íslandi 

 Ísleifur Gissurarson kom til Íslands með biskupsvígslu og settist að í Skálholti.
 Veturinn var mikill harðindavetur og dó fjöldi fólks af sulti.

Fædd

Dáin

Erlendis 
 3. ágúst - Stefán IX (Frédéric de Lorraine) varð páfi.
 15. ágúst - Makbeð Skotakonungur féll í orrustu gegn Melkólfi syni Dunkans Skotakonungs. Lulach, stjúpsonur Makbeðs, varð konungur en var ráðinn af dögum 1058 og þá varð Melkólfur konungur.

Fædd

Dáin
 Febrúar - Játvarður útlagi, enskur konungssonur (f. 1016).
 28. júlí - Viktor II páfi (f. um 1014).
 15. ágúst - Makbeð Skotakonungur.

1057
1051-1060
Vatnsdalsá

Vatnsdalsá er á sem rennur um Vatnsdal í Austur-Húnavatnssýslu. Áin er dragá sem safnar í sig vatni af Haukagilsheiði og Grímstunguheiði og þar sem hún rennur niður í Vatnsdal í miklum gljúfrum eru í henni allmargir fossar. Efstur þeirra er Skínandi og neðar Kerafoss og Rjúkandi. Neðar í ánni eru Dalsfoss og Stekkjarfoss. Við hann er laxastigi. Aðrar ár og lækir renna í Vatnsdalsánna eins og til dæmis Tunguá, Álka og Kornsá.

Vatnsdalsá er ein besta laxveiðiá landsins og þar er einnig mjög góð silungsveiði. Mikið er um stórlaxa í ánni en stangveiðar hófust þar 1936; áður var eingöngu stunduð netaveiði í ánni. Besti veiðistaðurinn er Hnausastrengur. Eingöngu er veitt á flugu í Vatnsdalsá.

Vatnsdalsá rennur í stöðuvatnið Flóðið, sem myndaðist við skriðuföll í Vatnsdal árið 1720, en áin sem úr því rennur nefnist Hnausakvísl.

Austur-Húnavatnssýsla
Dragár á Íslandi
Tómasarkver

Tómasarkver er kennt við Tómas postula, og er meðal apókrýfra rita Biblíunnar, eða nánar tiltekið Nýja testamentisins.

Einn merkasti handritafundur 20. aldar átti sér stað nærri bænum Nag Hammadí í Suður-Egyptalandi árið 1945. Á meðal um 40 áður óþekktra rita sem þar litu dagsins ljós, voru Tómasarguðspjall, og Tómasarkver. Tómasarkverið er þar í koptískri þýðingu, en talið er að frumtextinn hafi verið á grísku.

Tómarsarkver telst til svokallaðra opinberunarsamræðna á milli hins upprisna Jesú og lærisveina hans.

Árið 2007 kom Tómasarkver út í íslenskri þýðingu í bókinni: Frá Sýrlandi til Íslands. Arfur Tómasar postula. Þar er ítarleg umfjöllun um kverið.

Heimildir 
 Jón Ma. Ásgeirsson og Þórður Ingi Guðjónsson: Frá Sýrlandi til Íslands. Arfur Tómasar postula. Háskólaútgáfan, Reykjavík 2007, 390 s.

 
Trúarrit

Tengt efni 
 Tómasarguðspjall
Bjarni Herjólfsson

Bjarni Herjólfsson var íslenskur maður sem sagt er frá í Grænlendinga sögu og stendur þar að hann hafi fundið Vínland (eða Markland), það er að segja hann sá það tilsýndar ásamt hásetum sínum.  Minnisvarði um hann mun innan tíðar rísa á Eyrarbakka, upp við bæinn Drepstokk.

Bjarni sigldi frá Eyrum (þar sem síðar reis Eyrarbakki) og ætlaði að finna föður sinn á Grænlandi. Á leið sinni þangað koma hann og hásetar hans auga á land ófjöllótt og skógi vaxið. Vildu hásetar sækja vatn en Bjarni sigla áfram og finna land sem jökull væri á, það er að segja Grænland. Var það og gert. 

Leifi heppna er í Grænlendinga sögu lýst sem sporgöngumanni hans, en hann fer þó þar á land. Það er ósamkvæmni milli sagna, því samkvæmt Eiríks sögu rauða finnur Leifur Vínland á leið frá Skotlandi til Grænlands. 

Þannig segir frá fundi Bjarna í Grænlendinga sögu:

Tilvísanir

Tenglar
Grænlendinga saga; af Snerpu.is

Íslenskir landkönnuðir
Wisconsin-háskóli í Madison

Wisconsin-háskóli í Madison er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í Madison í Wisconsin í Bandaríkjunum. Hann var stofnaður árið 1848 og er flaggskip Wisconsin-háskólanna.

Háskólar í Wisconsin
Tufts-háskóli

Tufts-háskóli er einkarekinn rannsóknarháskóli í Massachusetts í Bandaríkjunum. Skólinn var stofnaður árið 1852. Við skólann nema rúmlega 5 þúsund grunnnemar og tæplega fimm þúsund framhaldsnemar. Einkunnarorð skólans eru pax et lux á latínu (eða „friður og ljós“).

Tenglar 
 Heimasíða skólans

Háskólar í Massachusetts
Bryn Mawr-háskóli

Bryn Mawr-háskóli, stundum nefndur Bryn Mawr (borið fram: brɪnˈmɑr, brin-mar) er einkarekinn kvennaháskóli í Bryn Mawr í Pennsylvaníu í Bandaríkjunum, um 16 km vestan Philadelphiu. Nafnið „Bryn Mawr“ merkir á velsku „stór hæð“.

Bryn Mawr var stofnaður árið 1885 og er einn af systraskólunum sjö og á í nánu samstarfi við Swarthmore-háskóla og Haverford-háskóla. Við skólann nema um 1400 grunnnemar og rúmlega 400 framhaldsnemar.

Meðal þekktra fyrrverandi nemenda skólans má nefna Emily Greene Balch sem hlaut friðarverðlaun Nóbels árið 1946.

Tenglar 
 Vefsíða skólans

Háskólar í Pennsylvaníu
Swarthmore-háskóli

Swarthmore-háskóli er einkarekinn háskóli í Swarthmore í Pennsylvaní, um 18 km suðvestur af Philadelphiu. Skólinn var stofnaður árið 1864.

Rúmlega fimmtánhundruð nemendur stunda grunnnám við skólann.

Tenglar 
 Vefsíða skólans

Háskólar í Pennsylvaníu
Haverford-háskóli

Haverford-háskóli er einkarekinn háskóli í Haverford í Pennsylvaníu, úthverfi Philadelphiu. 

Skólinn var stofnaður árið 1833. 

Tæplega tólfhundruð nemendur stunda nám við skólann, allir í grunnnámi.

Tenglar 
 Heimasíða skólans

Háskólar í Pennsylvaníu
Jón Jónsson lærði

Jón Jónsson lærði (1759 – 1846) var prestur í Grundarþingum í Eyjafirði á árunum 1795-1839. Hann bjó fyrst á Grund en lengst af í Möðrufelli, þar skammt frá, og er jafnan kenndur við þann bæ. Síðustu árin var hann prestur í Möðruvallaklaustursprestakalli og bjó þá í Dunhaga í Hörgárdal.

Jón var fæddur á Guðrúnarstöðum í Eyjafirði og var sonur séra Jóns Jónssonar prests í Gnúpufelli og konu hans Sigríðar Bjarnadóttur. Hann þótti mikill kennimaður og vel lærður eins og viðurnefni hans benti til. Hann aðhylltist heittrúarstefnuna og skrifaði fjölda bæklinga og smárit til að koma henni á framfæri. Meðal annars átti hann í ritdeilu við Magnús Stephensen vegna sálmabókarinnar sem Magnús gaf út og kölluð var Leirgerður. Hann lét sig fleira varða en trúmál og skrifaði um ýmis önnur efni, meðal annars búvísindi og lækningar, og orti líka kvæðabálka til fróðleiks almenningi. Hann hafði skóla á heimili sínu og kenndi þar ungum piltum. Lærðu sumir af helstu mennta- og embættismönnum þjóðarinnar undir skóla hjá Jóni, meðal annars var Jónas Hallgrímsson þar um tíma. 

Kona hans var Helga Tómasdóttir, dóttir séra Tómasar Skúlasonar prests á Grenjaðarstað. Einkasonur þeirra, Jón, var ekki látinn læra hjá föður sínum, heldur sendur til Danmerkur og í skóla á Helsingjaeyri. Hann kom ekki aftur til Íslands fyrr en um 20 árum síðar og þá með danska konu og börn; eitt þeirra var Þóra Andrea Nikólína, sem síðar skrifaði eina fyrstu íslensku matreiðslubókina. Hann var jafnan nefndur Jón helsingi. 

Jón lærði og Helga áttu líka fjórar dætur, Sigríði, Margréti, Álfheiði og Guðrúnu. Jón var skapríkur, strangur og siðavandur, fylgdist vel með líferni sóknarbarna sinna og tók þungt á siðferðisbrotum. Þegar elsta dóttir hans, Sigríður (þá komin um þrítugt og trúlofuð Hákoni syni Jóns Espólín sýslumanns, sem var rúmum tíu árum yngri) eignaðist barn með vinnumanni á heimilinu bað hann söfnuðinn fyrirgefningar við messu og veitti dóttur sinni opinbera aflausn. Hann lét hana sitja á krókbekk, sem var virðingarminnsti staðurinn í kirkjunni. En þegar sýslumannsfrúin á Grund, Valgerður Árnadóttir Briem, sá Sigríði sitja þar settist hún hjá henni og sat jafnan á krókbekk þaðan í frá, þau fimmtíu ár sem hún lifði. Sigríður giftist síðar Hákoni og varð prestsfrú í Stærra-Árskógi.

Jón lærði flutti sig svo yfir í Möðruvallaklausturprestakall 1839, þá tæplega áttræður, og hélt áfram að prédika, skrifa og senda frá sér alls konar boðskap til dauðadags, enda var hann einstakur eljumaður. Hann þótti mjög formfastur og þéraði til dæmis tengdasyni sína alla tíð, þótt hann væri hálfgerður uppeldisfaðir eins þeirra.

Heimildir

Tenglar
 Handrit tengd Jóni Jónssyni lærða á Handrit.is

Íslenskir prestar