alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Demodókos (samræða)

Demodókos er samræða sem er eignuð forngríska heimspekingnum Platoni. Þegar í fornöld var dregið í efa að hún væri ósvikin og nær allir fræðimenn eru sammála um að hún sé ekki eftir Platon.

Samræður Platons
Halkýon (samræða)

Halkýon er stutt samræða sem er eignuð forngríska heimspekingnum Platoni. Þegar í fornöld var dregið í efa að hún væri ósvikin og nær allir fræðimenn eru sammála um að hún sé ekki eftir Platon.

Í samræðunni segir Sókrates Kærefóni vini sínum söguna um Halkýon, konu sem breyttist í fugl.

Samræður Platons
Eryxías (samræða)

Eryxías er samræða sem er eignuð forngríska heimspekingnum Platoni. Þegar í fornöld var dregið í efa að hún væri ósvikin og nær allir fræðimenn eru sammála um að hún sé ekki eftir Platon.

Samræðan fjallar um það hvort raunverulegt ríkidæmi felst í veraldlegum eignum eða viskunni. Í samræðunni vakna einnig spurningar um eðli heimspekilegrar samræðu.

Samræður Platons
Axíokkos

Axíokkos er samræða sem er eignuð forngríska heimspekingnum Platoni. Þegar í fornöld var dregið í efa að hún væri ósvikin og nær allir fræðimenn eru sammála um að hún sé ekki eftir Platon.

Í samræðunni veitir Sókrates Axíokkosi huggun er hann liggur fyrir dauðanum.

Samræður Platons
Sísýfos (samræða)

Sísýfos er samræða sem er eignuð forngríska heimspekingnum Platoni. Þegar í fornöld var dregið í efa að hún væri ósvikin og nær allir fræðimenn eru sammála um að hún sé ekki eftir Platon. Samræðan fjallar um muninn á hugleiðingu og rannsókn.

Samræður Platons
Um dygðina

Um dygðina er samræða sem er eignuð forngríska heimspekingnum Platoni. Þegar í fornöld var dregið í efa að hún væri ósvikin og nær allir fræðimenn eru sammála um að hún sé ekki eftir Platon.

Samræðan fjallar um hvernig menn geta orðið dygðugir. Nokkrir kaflar eru afritaðir úr samræðunni Menoni.

Samræður Platons
Skilgreiningar

Skilgreiningar er eins konar heimspekileg orðabók sem er varðveitt með verkum forngríska heimspekingsins Platons. Flestir fræðimenn eru sammála um að Skilgreiningarnar séu ekki eftir Platon en þær gætu hafa verið teknar saman af einhverjum innan Akademíunnar.

Samræður Platons
Eftirmæli (Platon)

Eftirmæli eru 18 stutt kvæði (undir elegískum hætti) sem eru eignuð forngríska heimspekingnum Platoni. Einhver þeirra gætu verið eftir Platon en fornar heimildir greina frá því að hann hafi samið harmleiki áður en hann hóf að rita um heimspeki. Þegar Platon kynntist Sókratesi á hann aftur á móti að hafa brennt alla harmleiki sína. Brotin eru varðveitt hjá mörgum fornum höfundum sem eigna þau Platoni, þ.á m. hjá Díogenesi Laertíosi sem varðveitir fyrstu tíu brotin.

Samræður Platons
Rokk

Rokk er tegund af vinsælli tónlist sem er oftast spiluð á rafmagnsgítara, bassa og trommur. Í mörgum tegundum rokktónlistar er oft notað píanó og hljómborð.

Undirstefnur 
 Fólk rokk
 Framsækið rokk
 Glysrokk
 Harðkjarni
 Síð-harðkjarni
 Krátrokk
 Kristilegt rokk
 Ósungið rokk
 Pönk
 Harðkjarnapönk
 Síð-pönk
 Rafrokk
 Sýrurokk
 Þungarokk
 Bárujárn
Framsækið þungarokk
 Glysþungarokk
 Goth-metallinn
 Svartmálmur
 Stóner rokk
 Öðruvísi rokk
 Bretapopp
 Grugg
 Skógláp

Tenglar 
 100 Great Rock Classics

Rokk
Tónlistarstefnur
Franzl Lang

Franzl Lang var (fæddur Franz Lang þann 28. desember, 1930, í München, Þýskalandi; d. 6. desember 2015), var þekktur í Þýskalandi sem „Jodlerkönig“ (jóðlkonungurinn). Hann er frægur jóðlari frá Bæjaralandi í suðurhluta Þýskalands.

Franz syngur og spilar einnig á gítar og harmonikku. Hann hefur gefið út allnokkrar bækur um listina að jóðla. Lang er álitinn besti Alpajóðlari í heiminum; hann er allavega sá söluhæsti.

Tónlistarstefna Langs er þýsk þjóðdansatónlist; Hann syngur oftast á bæversku. Hann notar jóðl á einhverjum tíma í hverju lagi. Hann er nú hættur störfum sem flytjandi, en tekur einstöku sinnum upp.

Hann ólst upp í München, og lærði til verkfærasmiðs. Hann byrjaði að spila á harmonikkuna á níunda aldursári. Fyrsti stóri smellurinn hans var lagið „Kufsteinlied“ árið 1968. Á 8. áratugnum kom hann stundum fram í tónlistarþáttum í sjónvarpinu í Vestur-Þýskalandi, sérstaklega þættinum Lustige Musikanten á ZDF.

Lang hefur selt meira en 10 milljónir platna. Hann hefur fengið 20 gullplötur og eina platínuplötu í Þýskalandi.

Þýskir tónlistarmenn
Puntgrös

Puntgrös eru einn þriggja flokka grasa en hinir eru axgrös og axpuntgrös.

Hjá puntgrösum sitja smáöxin á greinilegum leggjum sem standa í gisnum klasa. Dæmi um algeng íslensk puntgrös eru snarrótarpuntur, vallarsveifgras, língresi, túnvingull og varpasveifgras. 

Grasaætt
Axgrös

Axgrös eru einn þriggja flokka grasa en hinir eru axpuntgrös og puntgrös. 

Smáöx axgrasa sitja beint á stráinu. Mismunandi er hversu þétt smáöxin sitja. Til dæmis eru húsapuntur og rýgresi með tvær gagnstæðar raðir, en sexraða bygg með sex raðir. 

Grasaætt
Axpuntgrös

Axpuntugrös eru einn þriggja flokka grasa en hinir eru axgrös og puntgrös. 

Hjá axpuntgrösum sitja smáöxin á stuttum leggjum út frá stráinu. Þau raða sér þétt upp umhverfis stöngulinn og mynda svokallaðan kólf. Dæmi um íslensk axpuntgrös eru vallarfoxgras, háliðagras og knjáliðagras.

Grasaætt
Smáax

Blóm grasa raða sér saman í svokölluð smáöx. Afar mismunandi er milli tegunda hversu mörg blóm finnast í hverju smáaxi. Hjá língresi er t.a.m. aðeins eitt blóm í hverju smáaxi, en hjá rýgresi finnast oft sex til átta blóm í einu smáaxi. 

Smáöxin raða sér svo mismunandi þétt á stráið, annað hvort á leggjum eða legglaus. Röðun smáaxa er gott greiningareinkenni grasa og er þeim skipt upp í þrjá flokka eftir því: axgrös, axpuntgrös eða puntgrös.

Axagnir (glumes) liggja utan um hvert smáax en utan um hvert blóm liggja svokallaðar blómagnir (palea og lemma). 

Grasafræði

sv:Blomställning#Typer av blomställningar
Windows Vista

Windows Vista er útgáfa stýrikerfisins Microsoft Windows, sem er ekki lengur studd. Áður en það var kynnt þann 22. júlí 2005, var það þekkt sem Longhorn. Þann 8. nóvember 2006, var stýrikerfið tilbúið og gefið út til fyrirtækja. 30. janúar var það gefið út til almennings. Útgáfan kom fimm árum eftir þá seinustu sem gerir það lengsta bil milli tveggja útgáfna af Windows. í Windows Vista er endurskrifaður NT-kjarni. Það er notendavænt stýrikerfi og búið er að bæta öryggi þess mikið miðað við hinar útgáfurnar af Windows. Þetta stýrikerfi er mjög stórt og tekur 15 gígabæti af hörðum disk og þess vegna er gott að vera með tölvu með 40 gígabæta stóran harðan disk eða meira, 512 megabæta vinnsluminni eða meira, minnsta kosti 1 GHz örgjörva og meira en 62 megabæta skjákort. Vista inniheldur fjöldann allan af nýjum möguleikum, sumir bættu verulega notandaviðmótið, bætt leit, ný forrit eins og Windows DVD Maker og fleira. Vista eykur einnig samskipti véla í heimiliskerfinu og notar peer-to-peer tæknina sem gerir það auðveldara að deila skjölum og stafrænum hlutum milli tölva. Vista er einnig með útgáfu 3.0 af .NET Framework sem gerir forriturum auðveldara fyrir að skrifa forrit sem ekki byggja á Windows API.

Útgáfur 

Windows Vista fæst í sex útgáfum, Windows Vista Basic, Windows Vista Home Basic, Windows Vista Home Premium, Windows Vista Business, Windows Vista Enterprise og Windows Vista Ultimate. Allar útgáfur nema Windows Vista Basic styðja bæði 32-bit (x86) og 64-bit (x64). Arftaki stýrikerfisins, Windows 7, kom á markað seinni hluta ársins 2009.

Þjónustupakkar 
Microsoft gefur út reglulega þjónustupakka fyrir stýrikerfi sín til að kynna nýja eiginleika og bæta þeim.

Þjónustupakki 1 
Fyrsti þjónustupakkinn var gefinn út af Microsoft þann 4. febrúar 2008, fyrir Windows Vista og Windows Server 2008 á sama tíma. Hann var í prufutíma í fimm mánuði.

Í skýrslu frá Microsoft sem gefin var út í lok ágúst 2007 var talað um þrjú bætingarsvið. Þau eru: traustleiki og geta, stjórnandareynsla og stuðningur fyrir nýja staðla og vélbúnaði.

Tengt efni 
 Windows
 Windows XP
 Microsoft
 Útgáfur af Windows Vista

Stýrikerfi
Microsoft
Kjörbarn

Kjörbarn er barn sem hefur verið ættleitt. Ættleiðing á sér stað þegar barn eignast nýtt lagalegt foreldri, ýmist til viðbótar eða með útskiptingu. Hið nýja foreldri mun því bera sömu lagalegu réttindi og skyldur gagnvart kjörbarninu líkt og það væri sitt eigið barn, og einnig slitið á lagaleg tengsl við fyrri foreldri ef því er að skipta. Áhrifin eru gjörólík því að taka barn í fóstur, en þar slitna ekki hin lagalegu tengsl barnsins við kynforeldri sín.

Þegar einstaklingur ættleiðir stjúpbarn sitt, þ.e. barn maka síns frá fyrra sambandi, er talað um stjúpættleiðingu en annars er talað um frumættleiðingu.

Frumættleiðing
Frumættleiðing er ættleiðing á barni sem ekki er barn eða kjörbarn maka umsækjanda eða sambúðarmaka. Frumættleiðing greinist svo í ættleiðingar innan lands og ættleiðingar milli landa.

Ættleiðingar á Íslandi 
Á Íslandi hlýtur ættleitt barn sömu lagalegu tengsl við kjörforeldra sína eins og ef barnið væri þeirra eigið. Ekki er hægt að fella ættleiðingu niður.

Ef fólk vill ættleiða barn á Íslandi er miðað við að væntanlegir foreldrar séu 25-45 ára, séu heilbrigðir andlega og líkamlega, hafi hreina sakaskrá og geti framfleytt fjölskyldu. Fólk sem er í óvígðri sambúð þarf að hafa búið saman í fimm ár, en gift fólk í þrjú ár. Einhleypum einstaklingum er heimilt að ættleiða barn ef sérstaklega stendur á og ættleiðing er ótvírætt talin barninu til hagsbóta.

Eina ættleiðingarfélagið á Íslandi er Íslensk ættleiðing. Það annast milligöngu um ættleiðingar frá Búlgaríu, Kína, Kólumbíu, Tékklandi og Tógó.

Tenglar 
 Lög um ættleiðingar
 Barnarverndarlög
 Foreldrafélag ættleiddra barna 
 Íslensk ættleiðing

Sjá einnig 

 Fósturbarn

Tilvísanir 
Börn
Fjölskylda
Wacken

Wacken er þorp í Þýskalandi, nánar tiltekið í Steinburg-héraði í Schenefeld-amti í Holtsetalandi. Þar búa um 1850 manns (31. desember 2007). Bæjarstjórinn heitir Axel Kunkel. Póstnúmerið er 25596 og svæðisnúmerið er 04827. Í grennd við þorpið er bærinn Itzehoe.

Wacken er fyrst getið í heimildum árið 1148, en þar hafa fundist mun eldri mannvistarleifar.

Árið 1989 var þungarokkshátíðin Wacken Open Air haldin í fyrsta skipti og hefur verið haldin á hverju ári síðan. Hún er haldin fyrstu helgina í ágúst og nú orðin stærsta þungarokkshátíð heims, með yfir 80.000 gestir á ári. Síðan árið 2000 hafa Íslendingar sótt hana í hópum.

Tenglar 
 Opinber heimasíða bæjarins
 Wacken Open Air

Bæir í Slésvík-Holtsetalandi
Næpa

Næpa (hvítrófa, fóðurnæpa eða næpukál)  (fræðiheiti: Brassica rapa L. var. rapifera) er vetrareinær planta af krossblómaætt sem safnar forða fyrir veturinn. Forðinn safnast í efra hlut rótar og neðra hlut stönguls, sem bólgna upp og mynda svokallaða næpu. Næpan er þess vegna talin rótargrænmeti.

Líffræði 
Næpan er oftast hvít á litinn, getur þó einnig tekið fjólubláan lit á rótarhálsinum (mismunandi milli afbrigða). Lögun hennar er einnig allbreytileg eftir afbrigðum. Sum afbrigði mynda hnöttóttar næpur, á meðan önnur mynda ílangar. Út frá næpunni vaxa blöðin í hvirfingu. Þau eru stór og fjaðurskipt. 

Á seinna ári notar næpan forðann sinn og fer í kynvöxt í þeim tilgangi að mynda blóm og setja fræ. Næpan minnkar eftir því sem forðinn er nýttur og stöngullinn hækkar og styrkist. Blóm næpunnar eru gul. Á Íslandi lifir plantan þó ekki yfir veturinn og er aðeins ræktuð til grænfóðurs og þá nýtt um haustið.

Notkun 
Á Íslandi hefur næpa verið ræktuð til manneldis, en einnig lítillega verið notuð sem fóður fyrir mjólkurkýr og lömb. Hún hefur langan vaxtartíma, eða minnst 100-130 daga. Hún er því aðallega verið nýtt til beitar á haustin.

Tilvísanir 

Krossblómaætt
Kál
Rótargrænmeti
Grænfóður
Dys (hljómsveit)

Dys var íslensk harðkjarna-pönkhljómsveit stofnuð í kringum 2002. Meðlimir voru Siggi pönk, Heiða, Elvar, Loftur og Stefán.

Útgáfur 
 Ísland brennur, 2003
 Andspyrna, 2007

Tilvísanir

Íslenskar hljómsveitir
Gagnkynhneigð

Gagnkynhneigð kallast það að laðast að því kyni sem menningin okkar skilgreinir sem „gagnstætt“ þínu eigin kyni. Karl sem laðast einkum að konum eða kona sem laðast einkum að körlum. Takið eftir að orðið er litað af kynjatvíhyggju, það liggur í orðsins hljóðan að kynin séu tvö og þau séu gagnstæð hvort öðru.

Tengt efni 
 Samkynhneigð
 Tvíkynhneigð

Heimildir 

Kynhneigð
Meðfæddir eiginleikar
Luciano Floridi

Luciano Floridi (fæddur 1964) er ítalskur heimspekingur. Hann er félagi á St Cross College, University of Oxford og prófessor í heimspeki við Universita' degli Studi di Bari.

Helstu ritverk 

 Augmented Intelligence — A Guide to IT for Philosophers. Rome: Armando, 1996.
 Scepticism and the Foundation of Epistemology - A Study in the Metalogical Fallacies. Leiden: Brill, 1996. 
 Internet - An Epistemological Essay. Milano: Il Saggiatore, 1997.
 Philosophy and Computing: An Introduction. London/New York: Routledge, 1999. 
 Sextus Empiricus, The Recovery and Transmission of Pyrrhonism. Oxford: Oxford University Press, 2002.
 The Blackwell Guide to the Philosophy of Computing and Information. Oxford: Blackwell, 2003.

Tenglar

Vefsíða Floridi
Um Floridi hjá Blackwell Publishing 
„Where are we in the philosophy of information?“ Upptaka frá málstofu við háskólann í Bergen 
„Floridi's Information Ethics, video of a workshop at NA-CAP“

Floridi, Luciano
Síðkrítartímabilið

Síðkrítartímabilið er jarðsögulegt tímabil sem nær yfir síðari helming krítartímabilsins eða frá því fyrir um 99,6 milljónum ára (± 0,9 m.á.) til fyrir um 65,5 milljónum ára (± 0,3 m.á.). Á þessum tíma greindust margar nýjar tegundir risaeðla og fuglar urðu fjölbreyttari og útbreiddari. Nútíma háfiskar komu fyrst fram á sjónarsviðið.

Jarðsöguleg tímabil
Krítartímabilið
Jón Oddur & Jón Bjarni

Jón Oddur & Jón Bjarni er kvikmynd eftir Þráin Bertelsson gerð eftir samnefndri sögu Guðrúnar Helgadóttur. Myndin var fyrsta kvikmynd Þráins í fullri lengd og þótti metnaðarfull barnamynd.

íslenskar kvikmyndir
Karlakórinn Hekla

Karlakórinn Hekla er kvikmynd eftir Guðnýju Halldórsdóttur sem fjallar um karlakór sem fer til Þýskalands til að verða að síðustu ósk eins meðlimar kórsins áður en hann dó.

íslenskar kvikmyndir
Börn

Börn er kvikmynd eftir Ragnar Bragason frumsýnd árið 2006 sem er sköpuð í samvinnu við leikara úr leikhópnum Vesturport. Vinnuaðferðin við gerð myndarinnar var óhefðbundin á þann hátt að ekki var notast við hefðbundið kvikmyndahandrit, heldur spunnu leikarar leiktexta sinn fyrir framan myndavélina. Börn er fyrri hluti tvíleiks, seinni hlutinn Foreldrar var frumsýnd árið 2007

Hlekkir 
 http://www.children-movie.com/
 Gagnrýni Topp5.is á Börnum
 Sjá bíóbrot (trailer 1) fyrir Börn
 Sjá bíóbrot (trailer 2) fyrir Börn
 Sjá bíóbrot (trailer 3) fyrir Börn

íslenskar kvikmyndir
De Oratore

De Oratore eða Um ræðumanninn er rit eftir rómverska stjórnmálamanninn, heimspekinginn og rithöfundinn sem fjallar um mælskulist. Ritið var samið árið 55 f.Kr. Í ritinu kemur leiðaraðferðin, sem er minnistækni, í fyrsta sinn fyrir í varðveittum heimildum.

Ritverk Cícerós
Brútus (Cicero)

Brútus er rit eftir rómverska stjórnmálamanninn, heimspekinginn og rithöfundinn sem fjallar um sögu mælskulistarinnar í Rómaveldi. Ritið var samið árið 46 f.Kr.

Ritverk Cícerós
Mælskufræði
Pro Milone

Pro Tito Annio Milone ad iudicem oratio, þekktust sem Pro Milone eða Til varnar Milo á íslensku, er ræða sem rómverski stjórnmálamaðurinn, heimspekingurinn og rithöfundurinn Marcus Tullius Cicero samdi árið 52 f.Kr. til varnar vini sínum Titusi Anniusi Milo, sem var gefið að sök að hafa myrt pólitískan andstæðing sinn Publius Clodius Pulcher á Via Appia.

Ræður Cícerós
Etatsráð

Etatsráð var dönsk tignarnafnbót sem sumir báru fyrr á öldum. Tignin gekk ekki í arf. Um 1930 var hætt að notast við þessa nafnbót. Konungur sæmdi menn tigninni, en hún taldist vera af „þriðja flokki“ (da. tredje rangklasse), þ.e.a.s. þeim mönnum leyfðist að líta á sig sem nokkurs konar aðalsmenn, sem hana báru. Einnig fylgdi sá réttur tigninni, að mönnum leyfðist að koma dætrum sínum að í Vemmetofte-klaustri.

Etatsráðstign fylgdi hvorki embætti né aðrar skyldur, og var hún aðeins virðingartitill, í það minnsta frá því um 1700. Til dæmis var H.C. Andersen etatsráð. Meðal þekktra Íslendinga sem þessi nafnbót var veitt voru Finnur Magnússon og Magnús Stephensen.

Tengt efni
 Einveldi
 Geheimeráð
 Jústitsráð
 Kansellíráð
 Konferensráð
 Ríkisráð

Tenglar og heimildir
 Einar Hreinsson, „Íslenskur aðall – ættartengsl og íslensk stjórnsýsla á 18. og 19. öld“, erindi á Söguþingi 2002.

Saga Íslands
Saga Danmerkur
Stjórnmál
Einveldi
Nafnbætur
Embættisaðall
Embættisaðall

Embættisaðall kom til sögunnar um svipaðar mundir og einveldið. Þá hættu konungar að úthluta erfðatitlum, en í staðinn voru konunglegir æðri embættismenn sæmdir aðalstign sem ekki erfðist. Skyldleiki við konung eða eldri aðalsættir, og embætti eða nafnbætur, réðu því hversu langt menn komust í virðingarstiganum, hvort menn öðluðust nafnbætur á borð við etatsráð eða konferensráð.

Íslendingar voru engin undantekning að þessu leyti á einveldistímanum.  Finnur Magnússon var etatsráð og Magnús Stephensen líka þangað til hann varð konferensráð. Sama átti við um amtmenn, stiftamtmenn og, lengi vel, biskupa.

Um 1930 var hætt að úthluta embættisaðalsnafnbótum.

Embættisaðalstignir
 Etatsráð
 Geheimeráð
 Jústitsráð
 Kansellíráð
 Konferensráð
 Ríkisráð

Tengt efni
 Einveldi

Tenglar og heimildir
 Einar Hreinsson, „Íslenskur aðall – ættartengsl og íslensk stjórnsýsla á 18. og 19. öld“, erindi á Söguþingi 2002.

Saga Íslands
Saga Danmerkur
Stjórnmál
Einveldi
Nafnbætur
Embættisaðall
Rentukammer

Rentukammer var stjórnardeild í danska einveldinu, sem lét sig efnahagsmál varða: Bókhald, launamál hins opinbera, toll- og skattheimtu, og hafði umsjón með eignum ríkisins, svo sem skógum, vegum og byggingum. Þegar einveldi var aflagt 1848 tók fjármálaráðuneyti við stærstum hluta af umsjónarefnum rentukammersins.

Danska Rentukammerið var í upphafi skrifstofa í Kansellíinu og undir stjórn konunglegs rentumeistara, en við einveldistökuna 1660 var nafninu breytt og nefndist það þá Skattkammerkollegíið og varð skipulagslega sjálfstæðara undir stjórn ríkisskattstjóra. Fyrsti ríkisskattstjóri Danmerkur var Hannibal Sehested. Árið 1680 var nafninu aftur breytt í Rentukammer.

Í áranna rás jukust umsvif Rentukammersins og tóku breytingum. Nokkrar skrifstofur voru klofnar út úr því, til dæmis Þýska sekretaríatið (1699), Verslunarkollegíið (1735), Yfirtollkammerið (1760), Yfirskattstjórnin (1762) og Yfirlandbúnaðarkollegíið (1768).

Skjalasafn Rentukammers 
Árið 1928 afhenti Ríkisskjalasafn Danmerkur Þjóðskjalasafni Íslands mikinn hluta þeirra skjala Rentukammersins, sem snerta íslensk málefni. Eru þau varðveitt þar sem sérstök deild: Skjalasafn Rentukammers eða Rentukammerskjöl.

Meðal merkra heimilda í skjalasafni Rentukammers er Manntalið 1703, sem Hagstofa Íslands gaf út á árunum 1924–1947. Handritið að manntalinu var lánað hingað til lands 1921, til að undirbúa útgáfu þess, en varð eign Íslendinga með samningunum 1927, sem voru undanfari skjalaskiptanna 1928.

Tengt efni
 Kansellíið
 Kirkjustjórnarráð
 Einveldi

Saga Danmerkur
Saga Íslands
Einveldi
Stjórnskipun
Orðræða um aðferð

Orðræða um aðferð er ritgerð um heimspeki eftir franska heimspekinginn René Descartes sem kom út árið 1637. Fullur titill verksins er Orðræða um aðferð til að beita skynseminni rétt og leita sannleikans í vísindum (á frönsku: Discours de la méthode pour bien conduire sa raison, et chercher la verité dans les sciences).

Ritgerðin kom fyrst út á frönsku. Hún var gefin út árið 1637 í Leiden í Hollandi og var inngangur að ritum hans um náttúruvísindi („Dioptrique, Météores e Géométrie“). Hún var síðar þýdd yfir á latínu og kom latneska þýðingin út í Amsterdam árið 1656.

Orðræða um aðferð er frægust fyrir margfræga tilvitnun „cogito ergo sum;“ „Ég hugsa, þess vegna er ég.“ Að auki er fyrsta framsetning Descartes kartesísku hnitakerfi að finna í þessari ritgerð.

Ritgerðin er ein sú áhrifamesta í sögunni. Tilgangur hennar var að leggja grunninn sem nútímavísindi áttu að rísa á. Í ritgerðinni tekst Descartes einnig á við efahyggju, en forn efahyggja — sem menn höfðu kynnst m.a. í ritum Sextosar Empeirikosar, Ciceros og Díogenesar Laertíosar — hafði haft þó nokkur áhrif á heimspekinga í um hundrað ár þegar ritgerðin var samin, t.d. Michel de Montaigne. Descartes reyndi að hrekja efahyggjuna í eitt skipti fyrir öll með því að finna sannindi sem ekki yrði efast um. Þau sannindi taldi hann sig finna í fullyrðingunni „Ég hugsa, þess vegna er ég til“ (sem er fengin að láni frá Ágústínusi)

Orðræða um aðferð er ásamt Hugleiðingum um frumspeki og Lögmálum heimspekinnar kjarninn í þeirri þekkingarfræði og frumspeki sem kallast cartesismi.

Tengt efni 

Heimspekileg ritverk
Lögmál heimspekinnar

Lögmál heimspekinnar (á latínu Principia philosophiae) er rit um heimspeki eftir franska heimspekinginn René Descartes. Ritið var samið á latínu og kom fyrst út árið 1644. Því var ætlað að koma í stað rita Aristótelesar um heimspeki og rita hefðbundinnar skólaspeki sem þá voru lesin í háskólum.

Árið 1647 birtist frönsk þýðing eftir Claude Picot undir titlinum Principes de philosophie. Þýðingin var unnin í samraði við Descartes. Í formálanum var bréf frá Descartes til Kristínar Svíadrottningar.

Heimild

Heimspekileg ritverk
Vélinda

Vélinda (áður vjelindi) er rör eða pípa sem flytur fæðuna frá munninum niður í maga. Í fullvöxnum manni er vélindað yfirleitt 25-30 cm að lengd. 

Vöðvarnir í vélindanu sjá til þess að flytja fæðuna úr kokinu niður að magaopinu. Að innan er vélindað þakið slímhúð sem auðveldar fæðunni að renna niður og ver vélindaveggina fyrir áreiti. Neðst í vélindanu, þar sem það opnast inn í magann, er sterkur hringvöðvi sem lokar yfirleitt fyrir flæði úr maganum upp í vélindað en opnast þegar hleypa þarf fæðu eða vökva úr vélindanu niður í magann. Ef þessi vöðvi starfar ekki sem skyldi geta magasýrur flætt upp í vélindað og ef það gerist oft og iðulega (vélindabakflæði) geta magasýrurnar skemmt slímhúðina, ert vélindavöðvana og valdið bólgum og óþægindum.

Í spendýrum er vélindað svipað og í mönnum en í flestum fiskum er það mjög stutt. Þó eru líka til fiskar sem hafa engan eiginlegan maga og tengist þá vélindað beint við smáþarmana. Í mörgum fuglum gegnir vélindað einnig hlutverki forðabúrs, þar sem úr því er útvöxtur eða poki sem kallast sarpur og getur fuglinn geymt ómelta fæðu í honum og látið hana ganga síðar niður í fóarnið eða ælt henni upp til að fæða unga sína.

Heimild 
 

Meltingarkerfið