alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Sæmundur fróði Sigfússon

Sæmundur fróði Sigfússon (1056 – 22. maí 1133) var goðorðsmaður og prestur í Odda á Rangárvöllum. Hann er hvað frægastur meðal almennings fyrir að hafa verið í Svartaskóla og fyrir að hafa klekkt á skrattanum oftar en einu sinni, og á t.d. samkvæmt þjóðsögum að hafa komið ríðandi frá meginlandi Evrópu á baki kölska sem var þá í selslíki.

Vegna lærdóms Sæmundar hefur það orð snemma farið af honum að hann væri fjölkunnugur og hafa orðið til ýmsar þjóðsögur um galdrakunnáttu hans og viðskipti við Kölska.

Hann stóð að lögtöku tíundar á Íslandi á árunum 1096 til 1097 ásamt Gissuri Ísleifssyni biskupi og Markúsi Skeggjasyni lögsögumanni og að hans ráði settu biskuparnir Þorlákur Runólfsson og Ketill Þorsteinsson kristnirétt hinn eldri 1123.

Fjölskylduhagir 
Faðir Sæmundar var Sigfús prestur í Odda, Loðmundarson, Svartssonar, Úlfssonar aurgoða. Úlfur var sonur Jörundar Hrafnssonar landnámsmanns á Svertingsstöðum, sonar Hrafns heimska Valgarðssonar. Móðir Sæmundar var Þórey dóttir Eyjólfs halta, sonar Guðmundar ríka Eyjólfssonar.

Menntun 
Oft er sagt að Sæmundur hafi verið fyrstur Íslendinga til að stunda nám í Frakklandi en þess ber að geta að á þessum tíma var landsvæðið sunnan við Saxland og austan við Rín oft kallað Franconia og má vera að hann hafi lært þar. Enginn eiginlegur háskóli var þó til í Evrópu á þessum tíma svo að Sæmundur hefur líklega stundað nám við klausturskóla eða á einhverju biskups- eða fræðasetri. Svo mikið er víst að hann fór ungur utan til náms og var þar lengi. Hann kom líklega heim einhverntíma á árunum 1076-1078.

Sæmundur settist að í Odda eftir heimkomuna, vígðist til prests og lét reisa kirkju helgaða heilögum Nikulási. Hann hélt skóla í Odda og var talinn einn lærðasti maður síns tíma.

Sagnaritun 
Sæmundur fróði Sigfússon var fyrstur manna til þess að rita sögur Noregskonunga. Hann skrifaði og mörg önnur söguleg efni. Rit hans eru öll glötuð en líklega voru þau rituð á latínu. Þá var hann einnig einn ritbeiðenda að Íslendingabók Ara fróða og Ari bar bókina undir hann þegar hann var búinn að skrifa hana. Oddur Snorrason munkur vísar einnig í rit Sæmundar í Ólafs sögu Tryggvasonar og einnig er vísað í hann í Landnámabók.

Heimildir 
 Sverrir Jakobsson. „Hvar var Svartiskóli sem Sæmundur fróði sótti?“. Vísindavefurinn 18.2.2002. http://visindavefur.is/?id=2122. (Skoðað 9.1.2011).

Tenglar 
 
 Sæmundur fróði; af Snerpu.is
 „Sæmundur fróði var aldrei í Sorbonne“; grein í Fálkanum 1962

Íslenskir prestar
Íslenskir goðorðsmenn
Oddaverjar
Íslendingar á 11. öld
Íslendingar á 12. öld
Ópíum

Ópíum er deyfi- eða kvalastillandi lyf unnið úr ópíumvalmúa eða draumsóley. Ópíum inniheldur morfín og kódín.

Lyf
Draumalandið (kvikmynd)

Draumalandið er íslensk heimildamynd sem byggð er á samnefndri bók Andra Snæs Magnússonar. Myndin fjallar um stóriðju á Íslandi og sér í lagi hina umdeildu Kárahnjúkavirkjun.

Sjá einnig 

 Umræður um stóriðjustefnu á Íslandi
 Alcoa
 Álver
 Bechtel
 Impregilo
 Landsvirkjun
 Vatnsaflsvirkjun
 Kárahnjúkavirkjun

Tenglar 

 Heimasíða myndarinnar
 Sýnishorn af mbl.is

Íslenskar kvikmyndir
Græna byltingin (Reykjavík)

Græna byltingin var almennt heiti á framkvæmdaáætlun Reykjavíkur um umhverfi og útivist sem átti að gilda frá 1974 til 1983. Græna byltingin var sérstakt kosningamál Sjálfstæðismanna fyrir sveitarstjórnarkosningar 1974 og var hrint í framkvæmd þar sem þeir héldu meirihluta sínum. Græna byltingin gekk út á að rækta upp opin svæði í borginni, gera átak í hreinsun og frágangi á minni spildum inni í hverfunum og leggja hjólreiða- og gangbrautir. Nafnið var ekki sótt í grænu byltinguna sem gekk út á að auka matvælaframleiðslu í heiminum með þróun í landbúnaði heldur var vísun í svokallaða „svarta byltingu“ þegar vegir í borginni voru malbikaðir á 6. og 7. áratugnum. 

Sama ár og „græna byltingin“ hófst var hleypt af stokkunum „blárri byltingu“ með stofnun veiði- og fiskiræktarráðs Reykjavíkurborgar sem átti að efla lax- og silungsrækt í ám og vötnum sem borgin átti ítök í. Tilgangurinn var meðal annars að auka möguleika borgarbúa til að njóta veiði í þessum vötnum og útivistar við þau. Ráðið starfaði til 1983 þegar verkefni þess voru flutt til umhverfismálaráðs.

Hluti af hugmyndunum sem tengdust grænu byltingunni var bætt aðstaða fyrir sportbáta og var upphaflega gerð sú tillaga að hafa vélbátahöfn norðan megin við Geldinganes en seglbátahöfn sunnan megin. Þá var þegar lítil smábátahöfn í Elliðavogi sem var mjög gagnrýnd vegna nálægðar við ósa Elliðaáa. Ekkert varð af þessum fyrirætlunum, en 1978 samþykkti borgarstjórn smábátahöfn vestan megin í Elliðavogi þar sem félagið Snarfari kom sér upp aðstöðu.

Framkvæmdum sem kenndar voru við grænu byltinguna var ítarlega lýst í Morgunblaðinu. Flokkarnir í minnihluta gagnrýndu grænu byltinguna oft, meðal annars á þeim forsendum að hún stangaðist á við gildandi aðalskipulag, að þar hefði fátt komið til framkvæmda, að hún væri of dýr fyrir borgarsjóð og að grænu svæðin stæðu í vegi fyrir úthlutun atvinnuhúsnæðis til iðnfyrirtækja sem flyttust umvörpum til nágrannasveitarfélaga. Eins var áætlunin gagnrýnd fyrir að festa í sessi stór óbyggð svæði milli hverfa og vinna þannig gegn þéttingu byggðar.

Eftir sveitarstjórnarkosningar 1978 lentu Sjálfstæðismenn í minnihluta og hætt var að tala um grænu byltinguna. Sama ár kom út samnefnt lag á plötunni Ísland með Spilverki þjóðanna þar sem segir meðal annars: „Margar eru nefndirnar/en hvurnig er með efndirnar/sem sumir lofuðu sumum?“ sem endurómaði þá skoðun að minna hefði orðið úr grænu byltingunni en lofað hafði verið í upphafi.

Í aðdraganda sveitarstjórnarkosninganna 1982 sagði borgarstjóraefni Sjálfstæðismanna, Davíð Oddsson, að stefna flokksins í umhverfismálum væri óbreytt frá því sem áður hefði verið og þá kölluð „græna byltingin“.

Tenglar
 Borgarstjórnarkosningar 1974 og „græna byltingin“ á skjaladagur.is

1974
Saga Reykjavíkur
Íslensk stjórnmál
Sjálfstæðisflokkurinn
Humlar

Humlar eru blóm humaljurtarinnar og eru aðallega notaðir í bjórgerð til að gefa biturt bragð og til að vinna á móti skemmdum. Þar að auki gefa þeir bjórnum bragð og ilm sem minnir á blóm eða ávexti.

Bjór
Fossárdalur (Berufirði)

Fossárdalur er dalur sem gengur upp af Berufirði. Dalurinn er prýddur háum hamraveggjum allt um kring. Dalurinn dregur nafn sitt af Fossá sem fellur út eftir í dalnum í fleiri en 30 fossum, mismunandi að stærð.

Árið 1703 varð aðeins eitt býli í dalnum, býlið Fossárdalur en nafninu var breytt eftir 1866 í Eyjólfsstaði. Frá miðri 19. öld hafa talist þrjár jarðir í dalnum en þær eru Eiríksstaðir, Eyjólfsstaðir og Víðines. Býlið Víðines var byggt upp úr beitarhúsum frá Eyjólfsstöðum um 1845. Árið 1910 fara Eiríksstaðir í eyði og árið 1944 fer Víðines í eyði.

Í dalnum er nú einn bær sem heitir Fossárdalur en dalnum er skipt upp í þrjár jarðir. Það eru Eiríksstaðir eftir bæ sem að var syðramegin í dalnum, Eyjólfsstaðir eftir síðasta bæ sem fór í eyði þegar bændurnir byggðu sér nýtt íbúðarhús og kölluðu það Fossárdalsbæinn sem er um 600 m innar í dalnum heldur en Eyjólfsstaðir. Síðast er það svo Víðines sem að heitir eftir bæ sem fór í eyði árið 1944. Ummerki hafa fundist um allt að 14 býli í dalnum sem hafa verið fyrir Svarta dauða.

Heimild
 Fossárvík í Berufirði : aðalskráning fornleifa á Eyjólfsstöðum og Eiríksstöðum og fornleifaskráning vegna deiliskipulagsreits við neðsta hluta Fossár

Dalir á Íslandi
Múlaþing
Gosi (kvikmynd 1940)

Gosi (enska: Pinocchio) er bandarísk teiknimynd framleidd af Walt Disney Productions. Myndin er byggir á samnefndri skáldsögu ítalska höfundarins Carlo Collodi. Myndin var frumsýnd þann 7. febrúar 1940.

Kvikmyndin var önnur kvikmynd Disney-kvikmyndaversins í fullri lengd. Leikstjórar myndarinnar voru þeir Ben Sharpsteen, Hamilton Luske, Norman Ferguson, T. Hee, Wilfred Jackson, Jack Kinney og Bill Roberts. Framleiðandinn var Walt Disney. Handritshöfundar voru Aurelius Battaglia, William Cottrell, Otto Englander, Erdman Penner, Joseph Sabo, Ted Sears og Webb Smith. Tónlistin í myndinni er eftir Leigh Harline og Ned Washington.

Íslensk talsetning

Aðrar raddir

Lög í myndinni

Tilvísanir

Tengill 

 
 

Bandarískar kvikmyndir
Disney-kvikmyndir
Kvikmyndir frumsýndar 1940
Gosi

Gosi (ítalska: Pinocchio) er skáldsaga eftir ítalska rithöfundinn Carlo Collodi. Á frummálinu var hún fyrst gefin út árið 1883.

Tengt efni 
 Gosi (kvikmynd 1940)

Skáldsögur
Bókaárið 1883
Bambi

Bambi getur átt við:
 Bambi, íslenskt mannanafn
 Bambi, A Life in the Woods, austurríska skáldsögu
 Bambi, Disney-kvikmynd sem byggir á skáldsögu
 Bambi 2, framhaldsmynd kvikmyndarinnar 
 Bambi, aðalpersónuna í kvikmyndir
Hestfjall (Árnessýslu)

Hestfjall er 371 metra hátt fjall í Grímsnesi í Árnessýslu. Það stendur við Hvítá á móts við Hraungerðishrepp og Skeið. Það er eitt af einkennisfjöllunum í miðri sýslunni. Norðan við fjallið er stöðuvatnið Hestvatn.

Hestfjall er eldfjall frá ísöld. Það hefur grágrýtisþekju ofan á bólstrabergi. Hæst er fjallið að norðanverðu þar sem heita Hesteyru.

Samkvæmt þjóðsögu liggja göng undir Hestfjall og í þeim felur sig skrímsli sem stundum sést úti í miðri Hvítá. Ef skrímsli þetta skríður burt úr göngum sínum fellur Hvítá um göngin og þornar þá farvegurinn fyrir neðan þau.

Fjöll á Íslandi
Grímsnes- og Grafningshreppur
Stapar
Hestfjall (Önundarfirði)

Hestfjall er 702 metra hátt fjall í botni Önundarfjarðar. Að fjallinu liggja tveir dalir; Korpudalur að norðan og Hestdalur að sunnan. Undir fjallinu er bærinn Hestur sem getið var í Gísla sögu Súrssonar (hét áður Undir Hesti).

Fjöll á Íslandi
Ísafjarðarbær
Hestfjall (Borgarfirði)

Hestfjall er 221 metra hátt fjall í Andakíl og endinn á Skorradalshálsi milli Skorradals og Lundarreykjadal. Norðvesturhlíðin er mjög brött og í henni er einkennandi berggangur.

Fjöll á Íslandi
Borgarbyggð
Manitoba

Manitoba er eitt af fylkjum Kanada. Höfuðborg Manitoba er Winnipeg og fólksfjöldi árið 2008 var 1.207.959.

Landafræði og náttúrufar
Manitoba er 649.950 ferkílómetrar að stærð. Það á landamæri að Ontario í austri, Saskatchewan og Nunavut í norðri og bandarísku fylkjunum Norður-Dakóta og Minnesota í suðri. Suðurhluti Manitoba er hluti af Sléttunum miklu. Hudsonflói er í norðausturhluta fylkisins. Winnipegvatn er gríðarstórt vatn í miðju fylkisins. Baldy Mountain er hæsti punktur fylkisins, 832 metrar yfir sjávarmáli.
Um 12% ræktarlands Kanada eru í Manitoba.

Skógar þekja nærri helming fylkisins og helstu trjátegundir eru fura, greni, ösp, lerki og birki. Norður við Hudsonflóa er freðmýri. Ýmsar tegundir spendýra finnast í fylkinu, þ.á.m. elgir, önnur hjartardýr og úlfar. Ísbirnir lifa við strendur Hudsonflóa í Norður-Manitoba.

Söguágrip
Frumbyggjar höfðu búið á svæðinu sem nú kallast Manitoba í árþúsundir. Á 17. öld komu Evrópubúar og hófu að versla með skinn. Hudsonflóafélagið (Hudson Bay Company) var mikilvirkt í þeirri verslun. Árið 1870 varð fylkið Manitoba til en áður hafði landsvæði þess tilheyrt svæðum eins og Rupertslandi og fylkinu Keewatin sem lagt var niður. 

Á síðari hluta 19. aldar og í byrjun 20. aldar fluttust Íslendingar búferlum til Manitoba og stofnuðu Nýja Ísland. Gimli var álitinn höfuðstaður þess.

Samfélag
Um 90% fólksfjöldans búa í syðsta hluta fylkisins sem er að öðru leyti strjálbýlt.

Tenglar 
 Kort af Manitoba (á hinni hlið þess eru ýmsar upplýsingar um Manitoba); birtist í Landnemanum 1892
 Íslendingadagurinn haldinn í 60. sinn í Manitoba; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1949
 Manitoba í ljóðum vestur-íslenzkra skálda; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1970
 Íslendingar á leið til Kanada - mbl.is
 

Manitoba
Kanadísk fylki og sjálfstjórnarsvæði
Íslendingabyggðir í vesturheimi
Hestvatn

Hestvatn er 6 km² stórt stöðuvatn í Grímsnesi, norðan Hestfjalls. Það er allt að 60 metra djúpt og nær um 12 metra niður fyrir sjávarmál. Vatnið mun hafa myndast fyrir um 10.000 árum, þegar ísaldarjökullinn hörfaði, og eru sjávarsetlög á botni þess.

Afrennsli úr Hestvatni er um Slauku, sem áður hét Hestlækur, út í Hvítá. Þegar mikið er í Hvítá getur hún runnið í vatnið svo vatnsyfirborð þess hækkar.

Í Hestvatni er silungsveiði.

Stöðuvötn á Íslandi
Grímsnes- og Grafningshreppur
Andakíll

Andakíll kallast landsvæðið frá Hafnarskógi að Grímsá norðan Skarðsheiðar við sunnanverðan Borgarfjörð. Láglendi Andakíls er mýrlent með bröttum fjöllum ofar. Tveir dalir liggja að Andakíl; Skorradalur og Lundarreykjadalur. Um sveitina rennur svo laxveiðiáin Andakílsá en í henni er Andakílsárvirkjun sem tekin var í notkun árið 1947.

Nær Hvítá eru flæðiengjar og víða má sjá gamla sjávarbakka eftir hærri sjávarstöðu.

Andakíll tilheyrir í dag Borgarbyggð en var áður sér hreppur; Andakílshreppur. Í Andakíl er þéttbýlisstaðurinn Hvanneyri.

Nafnið Andakíll 
Andakíll og Andakílsá heita eftir öndunum sem Grímur háleyski sá þegar hann gekk fyrst upp með ánni.  Svo segir í Egils sögu: 
Grími hinum háleyska gaf hann bústað fyrir sunnan Borgarfjörð, þar er kallað var á Hvanneyri; þar skammt út frá skarst inn vík ein eigi mikil; fundu þeir þar andir margar og kölluðu Andakíl, en Andakílsá, er þar féll til sjóvar. Upp frá á þeirri til þeirrar ár, er kölluð var Grímsá, þar í milli átti Grímur land. 

Andakílsá er vatnsmikil bergvatnsá sem á upptök sín í Skorradalsvatni og fellur til sjávar við ósa Hvítár við Borgarfjarðarbrú.  Kíll þýðir djúpur, lygn lækur sem líður hægt fram, en hefur einnig aukamerkingarnar síki, lón eða grasivaxin lægð með blautum jarðvegi í botni. 

Andakíll er líka nafn á vík sunnan við Hvanneyri.

Tilvísanir 

Borgarbyggð
Íslenskar sveitir
Gajukenningin

Gajukenningin (eða gaiakenningin) er sú kenning sem heldur því fram að lífverur jarðar stjórni efnasamsetningu lofthjúpsins, steinhvolfsins og vatnshvolfsins. Nafnið á kenningunni vísar til grísku gyðjunnar Gaju (Gaiu). Kenningin kom fyrst fram í skrifum James Lovelock árið 1979 sem fékk þessa hugmynd er hann starfaði við athuganir á reikistjörnum hjá NASA. Upphaflega var þetta óvísindaleg tilgáta en í seinni tíð hefur hún verið tekin alvarleg og reynt hefur verið að sannreyna hana með tilraunum.

Tenglar 
 

Líffræði
Jarðfræði
Líffræðikenningar
Hagall

Hagall er rún sem samsvarar nútíma h-i. Hagall er líka nafn á galdrastafi. 

Hagall er kaldakorn 
ok krapadrífa
ok snáka sótt.
grando hildingr.

Tenglar 
 Hagall; grein í Lesbók Morgunblaðsins 2003

Ritmál
Rúnir
Snjómaður

Þessi grein fjallar um veru. Sjá einnig snjókarl.

Snjómaðurinn (eða snjómaðurinn ógurlegi) er  goðsagnakennd vera. Sögur allt frá 15. öld herma að til sé loðin vera sem gengur upprétt í Himalayafjöllunum. Af heimamönnum er þessa vera kölluð yeti. Fjöldinn allur af leiðangrum hefur verið farinn til að annaðhvort sanna eða afsanna tilvist hans. Enn sem komið er hefur enginn getað komið með áþreifanlegar sannanir fyrir tilvist hans en goðsögnin lifir enn góðu lífi.

Goðsagnaverur
Katalónska húsið á Íslandi

Katalónska húsið á Íslandi var stofnað í Reykjavík á Íslandi þann 10. júlí 2008 og heitir á katalónsku Casal Català a Islàndia. Þann 18. nóvember 2008 var félagið viðurkennt opinberlega af katalónsku héraðsstjórninni sem katalónskt félag starfrækt erlendis.

Stofnun 
Félagið var stofnað af Xavier Rodríguez.  Hann skrifaði samþykktir félagsins og leituðu að stofnmeðlimum, bæði katalónskum og öðrum áhugamönnum um Katalóníu. Og með þessu var fyrsta Katalónska félagið stofnað á Íslandi.

Tilgangur 
Aðal tilgangur félagsins er að kynna bæði tungumál og menningu Katalóníu á Íslandi. En frá stofnun félagsins hefur helsta markmið þess verið að Katalónar og aðrir áhugamenn um Katalóníu á Íslandi hittist og njóti katalónskrar menningar og samskipta hvert við annað.

Félagar 
Nú eru 19 félagar skráðir í félagið og eru það bæði Katalónar, Íslendingar og fólk frá öðrum héruðum Spánar. Katalónska húsið er opið fólki frá öllum menningarheimum, trúarbrögðum og þjóðernum.

Íslensk félagasamtök
Svart púður

Svart púður er sprengiefni, fyrrum notað sem byssupúður í framhlaðninga og fallbyssur, búið til úr blöndu af saltpétri, viðarkolum og brennisteini í eftirfarandi hlutföllum:

 saltpétur 75%
 viðarkol 15%
 brennisteinn 10%
 
Brunahraði fer einkum eftir kornastærð, hlutföllum og gerð viðarkola. Reyklaust púður hefur tekið við af svartpúðri, sem drifefni fyrir skotvopn.

Sprengiefni

en:Gunpowder
Eldflauganammi

Eldflauganammi (enska: rocket candy eða r candy) er efni sem er notað fyrir minni eldflaugar til þess að skjóta þeim á loft. Eldflauganammi er drifefni úr saltpétri, sykri, sírópi, vatni og er það soðið saman í potti í tvo klukkutíma.

Drifefni
Evhemerismi á miðöldum

Miðalda-evhemerismi er útfærsla af klassískum evhemerisma.  

Þegar kristin trú varð hin ríkjandi trú á norðurlöndum fékk hin norræna kirkja að halda áfram því verki sem hófst í Rómaveldi hinu forna. Í krstinni trú eru skilin skýr á milli trúarbragðanna og iðkunar þeirra annars vegar og galdra hins vegar. Þetta eru skil sem ekki eru til staðar í heiðni. Þessi rétttrúnaðarsýn kirkjunnar á heiðin trúarbrögð er það sem að innan rannsóknarsögunnar kallast evhemerismi. 

Hin miðalda kristna kirkja skýrði heiðin trúarbrögð út frá þessari kenningu. Kenningin inniheldur í raun tvær ólíkar útskýringar á heiðnum trúarbrögðum sem í þessari kristnu miðalda útgáfu hafa hér runnið saman í eina. 

Í fyrsta lagi er litið á guðina sem raunverulegar manneskjur. Manneskjur sem að annaðhvort sjálfar hafa gefið sig út fyrir að vera guðir í lifanda lífi og krafist þess að vera tilbeðnir sem slíkir eða þá að tilbeiðsla þeirra hefur hafist eftir dauða þeirra. Oft er talið að þetta hafi verið þekktir menn í sínu samfélgi, til dæmis kóngar eða stríðshetjur. Til tilbeiðslunar heyrði að gera styttur af þessum guðum sínum. 

Í öðru lagi hljóta þessar manneskjur að hafa verið í sambandi við djöfla til að öðlast þann mátt sem til krefst til að láta tilbiðja sig sem guð. 

Þessar tvær útskýringar á heiðnum trúarbrögðum renna saman í eitt í evhemerisma miðalda á efirfarandi hátt: Þegar manneskjan dó sem að tilbeðin var sem guð í lifnda lífi, tók djöfulinn sem hún hafði gert samning við sér bólfestu í styttunni sem að tilbeiðendur hennar höfðu gert af henni. Á þennan hátt fór fólk að tilbiðja djöfla þegar það ætlaði að tilbiðja látna forfeður eða konunga.  

Þetta var útskýring miðalda kirkjunnar á heiðni og vitaskuld var hún heimfærð á hina norrænu guði. Samkvæmt evhemerisma miðalda eru heiðnu guðirnir því djöflar og trúin á þá þar með villutrú.

Heimildir 
 Holtsmark, Anne, Studier í Snorres mytologi, Universitetsforlaget, (Oslo 1964).
 Sawyer, Birgit, Sawyer, Peter, Medieval Scandinavia From conversion to reformation, c.a. 800-1500, The nordic series volume 17, University of Minnesota press (Minneapolis 1993).

Evhemerismi
Evhemerismi

Evhemerismi er sú kenning að goðsagnir eigi sér rætur í sögulegum atburðum. Kenningin er nefnd eftir gríska rithöfundinum Evhemerosi sem var uppi seint á 4. öld f.Kr. Dæmi um evhemerisma er þegar sagt er að æsir hafi verið „menn frá Asíu".

Tengt efni 
 Evhemerismi á miðöldum
 Pródíkos
 Xenófanes

Evhemerismi
Hörgulsjúkdómur

Hörgulsjúkdómar (eða hörgulkvillar) (fræðiheiti: avitaminosis) eru þeir sjúkdómar nefndir einu nafni sem orsakast af skorti á næringarefnum (vítamínskorti). Hörgulsjúkdómar stafa oftast af langvarandi neyslu á fæði sem inniheldur of lítið af einu eða fleiri næringarefnum. Dæmi: skyrbjúgur (C-vítamínskortur). Fyrrum voru hörgulsjúkdómar oft greindir sem smitsjúkdómar. 

Af skýrslum frá vanþróuðum ríkjum má ráða að tugir milljóna manna deyi ár hvert af hungri og hörgulsjúkdómum og vegna ófullnægjandi læknisþjónustu.
Sprungurein

Sprungurein er hópur af litlum sprungum sem koma allar út frá sömu móðurkvikunni og liggja í tvær áttir.
Eldstöðvarkerfi

Eldstöðvakerfi er sprungurein með gossprungum, siggengjum og sigdölum og oftast með megineldstöð um miðbikið, sem þiggur kviku frá sömu kvikuuppsprettu.

Ef eldvirkni, sprungur, brotalínur, siggengi, og sigdalir á gosbeltunum eru skoðuð í samhengi kemur í ljós að þau mynda aflöngu belti sem raða sér eftir skástígu kerfi eftir gosbeltunum. Þessi aflöngu belti hafa verið nefnd sprungureinar. 

Í miðju sprungureina virðist virknin vera mest og hafa í mörgum þeirra hlaðist upp mikil eldfjöll. Slík eldfjöll eru nefnd megineldstöð og undir þeim eru svokölluð  kvikuhólf.
 
Askja getur myndast í kjölfar mikils sprengigoss þar sem þakið yfir kvikuhólfinu brestur og hringlaga landsig verður í megineldstöðinni.  
Fyrst myndast sprungurein, síðan kvikuhólf, megineldstöð. 

Ísland sem eldstöðvasvæði inniheldur u.þ.b. 30 eldstöðvarkerfin og er talið vera eitt af því stærsta eldstöðvasvæði í heiminum. Aðalástæðan fyrir því er möttulstrókurinn sem kemur upp undir Vatnajökli.

Eldstöðvakerfi á Íslandi
Jarðfræði
Sælgæti

Sælgæti, einnig kallað nammi eða gotterí, er haft um matvöru sem neytt er sem ábætis eða millimáls oft í formi lítilla bita sem innihalda mikinn sykur. Sælgæti er oftast selt í skrautlegum umbúðum, og sem dæmi um sælgæti mætti nefna brjóstsykur, karamellur og súkkulaði.

Orðið sælgæti á íslensku 
Á íslensku er orðið sælgæti einnig haft um annað og meira en sætindi, t.d. góðan mat (góðmeti) og áður fyrr stundum um nautnir. Það er líka oft notað um það sem fáir standast (sbr. Þetta er hreinasta sælgæti).  Í Sálmunum í Biblíunni segir t.d. á einum stað: 
Orð rógberans eru eins og sælgæti, 
og þau læsa sig inn í innstu fylgsni hjartans.

Samheiti 
Sælgæti á sér nokkur samheiti á íslensku. Mætti þar til dæmis nefna þau algengustu sem eru sætindi, gotterí og nammi, en hin tvö síðarnefndu nálgast það að vera barnamál. Orðin humall og kostgæti er einnig haft um sælgæti, en eru frekar sjaldgæf. Sömuleiðis orðið dáði, sem er bæði haft um sælgæti og góðan bita. Gamlar slettur sem notaðar voru um sælgæti voru t.d.  orðin slikkerí og sleng. Á Akureyri tala menn oft um sælgæti sem bolsíur (et. bolsía), þó oftast sé það orð haft um brjóstsykur, og er gömul dönskusletta. Á Húsavík nota menn orðið mæra um sælgæti (sbr. t.d. Mærudagar). Sætmeti er einnig haft um sætindi og sætan mat.
Hiksti

Hiksti er krampi i þindinni sem veldur snöggri innöndun sem stöðvast síðan jafn snögglega við það að bilið á milli raddbandanna lokast, en það veldur einmitt hljóðinu sem fylgir þessum kvilla. Algengasta orsök hiksta er sú að fólk kann sér ekki hóf, hvort heldur í mat eða drykk. Þegar fólk borðar eða drekkur of mikið þenst maginn út og þrýstir á þindina.

Ekki er vitað hvort hiksti gegni einhverju lífeðlisfræðilegu hlutverki, en margir geta sér til um að það hafi eitthvað með það að gera að fóstur fá hiksta við að gera einskonar öndunaræfingar í móðurkviði, af því þau geta ekki andað að sér lofti á kafi í legvatni. Svo heldur þetta áfram sem óþæginlegur kvilli í fullorðnum.

Lágt hlutfall af koltvíildi í blóði gerir hiksta verri, og með að halda inní sér andanum á maður að geta læknað hiksta, en þá eykst koltvíildishlutfall blóðs. Einnig er hægt að lækna hiksta með að anda að sér koltvíildi.

Til eru ýmis önnur ráð við hiksta, til dæmis að kyngja þrisvar án þess að anda á milli, sem truflar hikstann með því að örva kokið, toga í vísifingurna, gleypa mintu, eða drekka ísvatn; að standa á höndum eða halda niðri í sér andanum, að manni bregði eða sé bilt við. Að nudda neðri hluta vélindans með holsjá hefur stundum hjálpað til að lækna hiksta. Í sumum tilvikum hefur verið gripið til þess ráðs að skadda þindartaugina, en ekki er mælt með því. Í neyð hefur verið gripið til lyfja.

Oftast varir hiksti aðeins í stuttann tíma, en það eru þó undantekningar á því. Charles Osbourne, sem á heimsmet fyrir að vera lengst með hiksta, fékk hiksta árið 1922 og hikstaði stanslaust í meira en 60 ár. Hann hikstaði 40 sinnum á mínútu, en það minnkaði síðan í 20 sinnum. Hann átti erfitt með svefn og þjáðist af blóðnösum og uppköstum. Hann var tvígiftur og átti 8 börn. Hann dó um ári eftir að hann hætti að hiksta.

Líkamleg einkenni
Einokun

Einokun (alþjóðlega orðið monopoly er dregið af grísku orðunum monos  sem þýðir einn og polein sem þýðir að selja) er hagfræðilegt hugtak sem vísar til þess þegar tiltekinn einstaklingur eða fyrirtæki hefur nægilegt vald yfir tiltekinni vöru eða þjónustu á markaði til þess að geta ákvarðað að miklu leyti aðgengi annarra að henni. Þar sem einokun fyrirfinnst er takmörkuð eða engin samkeppni, það fyrirtæki sem er í einokunarstöðu nær því stærri markaðshlutdeild en ef um fullkominn markað væri að ræða.

Sjá einnig 

 Áfengiseinokun ÁTVR á Íslandi
 Einkeypi
 Einokunarhringur
 Einokunarverslun Dana á Íslandi
 Fákeppni

Hagfræði
Viðskiptafræði