alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Sjóveiki

Sjóveiki (eða sjósótt) er eitt afbrigði ferðaveiki sem stafar af veltingi á sjó. Henni fylgir flökurleikatilfinning og svimi, og heldur í sumum tilfellum áfram þó í land sé komið. Margir kasta upp og liggja fyrir, en öðrum er aðeins ómótt og nefnist það launsótt þ.e. ef maður er með ógleði á sjó en getur ekki kastað upp.

Veltingur bátsins truflar þá tilhneigingu mannsins að reyna halda þyngdarpunktinum við fætur sér. Til að halda honum sem í landi nota flestir föst viðmið í kringum sig, en þegar báturinn og aðrar einingar hans (s.s. stýrishús, möstur, borðstokkur o.s.frv.) velta einnig til og frá verður erfiðara að stilla þyngdarpunkt líkamans. Um leið verða hreyfingar líkamans til þess að maginn þrýstist upp að þindinni. 

Fólk er misnæmt fyrir sjóveiki; sumir finna til sjóveiki við það eitt að stíga á skipsfjöl, jafnvel þótt legið sé við bryggju, meðan aðrir eru nánast ónæmir eða verða smámsaman ónæmir við að eyða miklum tíma á sjó.

Ráð við sjóveiki
Til eru ýmis lyf við sjóveiki, s.s. dímenhýdrínat (dramamín) og skópólamín, sem valda syfju og geta í stórum skömmtum einnig valdið ofskynjunum. Þau henta því ekki þar sem viðkomandi þarf að halda vöku sinni, t.d. kafarar. Margar rannsóknir hafa sýnt að engifer (oftast tekið inn sem duft í pillum) minnkar ógleðina og er án aukaverkana. Einnig eru til sérstök armbönd með kúlum sem þrýsta á púlsinn sem sumir vilja meina að verki á sjóveiki.

Ýmis húsráð gegn sjóveiki 
 Setja fingur í annað eyrað og loka því þannig að vökvinn í því hætti að hreyfast.
 Hafa eitthvað fyrir stafni.
 Horfa stöðugt á sjóndeildarhringinn eða eitthvað annað óbreytanlegt viðmið.
 Leggjast á bakið og loka augunum.
 Taka inn eitthvað sem sljóvgar skilningarvitin (t.d. áfengi).
 Hafa vindinn í andlitið.
 Standa sem næst þyngdarpunkti bátsins til að minnka áhrifin af veltum.
 Halda um stýrishjólið, þar sem þannig fær viðkomandi eitthvað að gera og hefur sjálfur stjórn á hreyfingum bátsins.

Tengt efni
 Ferðaveiki
 Sísjóriða

Taugasjúkdómar
Ýmsir - Við djúkboxið

Ýmsir - Við djúkboxið  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1982. Á henni flytja ýmsir nokkur dægurlög frá sjötta áratugnum valin af Björgvini Halldórssyni.

Lagalisti 
 Rabbabara-Rúna - Lag - texti: B. L. Jones/W. Young - Þorsteinn Eggertsson - Söngur: Sigurður Dagbjartsson
 Farðu ekki frá mér - Lag - texti: Wayne Bickerton - Jón Sigurðsson - Söngur: Erna Gunnarsdóttir og Ólafur Þórarinsson
 Við Djúkboxið - Lag - texti: M. Harris/R. Harris - Þorsteinn Eggertsson - Söngur: Haraldur Sigurðsson
 Bara í kvöld - Lag - texti: E. Maresca/L Zerato - Þorsteinn Eggertsson - Söngur: Helga Möller
 Í nótt - Lag - texti: Wayne Bickerton - Jón Sigurðsson  - Söngur: Ólafur Þórarinsson
 Lína - Lag - texti: Dimucci/Brandt - Þorsteinn Eggertsson - Söngur: Björgvin Halldórsson
 Páll og Pála - Lag - texti: Hildebrand - Jón Sigurðsson - Söngur: Jóhann Helgason og Erna Gunnarsd
 Uns ég verð - Tuttugu og eins - Lag - texti: Doc Pomus/Mort Shuman - Þorsteinn Eggertsson - Söngur: Sigurður Dagbjartsson
 Hvað sérð þú við mig - Lag - texti: Levenson - Þorsteinn Eggertsson  - Söngur: Jóhann Helgason
 Sussu-bí - Lag - texti: Doc Pomus/Mort Shuman/Þorsteinn Eggertsson - Söngur: Haraldur Sigurðsson
 Allt upp í topp - Lag - texti: Lagahöfundur ókunnur - Þorsteinn Eggertsson - Söngur: Björgvin Halldórsson

Björgvin Halldórsson 

SG-hljómplötur
Hljómplötur gefnar út árið 1982
Framhlaupsjökull

Framhlaupsjökull er skriðjökull sem hleypur fram með margföldum hraða (10-1000 sinnum hraðar en venjulega). Í framhlaupum flyst mikill ís frá efri hluta jökulsins að jökulsporði. Einkenni framhlaupsjökla er að milli hlaupa hreyfast jaðar og jökulsporðar jöklana lítil sem ekkert. Þekktasti framhlaupsjökull á Íslandi er Brúarjökull sem gengur norður úr Vatnajökli. Framhlaupsjöklar móta umhverfið, þeir bera fram mikið set og aflaga setlög og búa til krákustígsása. Hraukarnir í Kringilsárrana mynduðust við framhlaup Brúarjökuls árið 1890. Talið er að Eyjabakkajökull muni hlaupa fram á næstu árum.

Tilvitnanir 

jöklar
Jöklafræði
Katla og Pálmi - Katla og Pálmi

Katla og Pálmi - Katla og Pálmi  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1982. Á henni syngja Katla María og Pálmi Gunnarsson nokkur þekkt barnalög. Gunnar Þórðarson útsetti og stjórnaði undirleik og hljóðritun. Hljóðritun undirleiks fór fram í Tapestry Studio, London en hljóðritun söngs í Hljóðrita. Tæknimaður: Sigurður Bjóla. Ljósmyndir á umslagi: Studio 28 Filmuvinna og prentun: Prisma

Lagalisti
 Snjókarlinn - Lag - texti: Árni Ísleifs — Númi Þorbergs
 Töfraorðið - Lag - texti: Richard M. & Robert B. Sherman — Baldur Pálmason
 Eniga Meniga - Lag - texti: Ólafur Haukur Símonarson 
 Róbert bangsi - Lag - texti: Mike McNaught/Ken Martyne — Böðvar Guðmundsson
 Lína Langsokkur - Lag - texti: Jan Johannsson — Kristján frá Djúpalæk
 Nú er úti veður vott - Lag - texti: Gunnar Þórðarson — Íslenskar þjóðvísur 
 Hvar er húfan mín - Lag - texti: Thorbjörn Egner — Kristján frá Djúpalæk
 Komdu niður - Lag - texti: Jón Sigurðsson
 Piparkökusöngurinn - Lag - texti: Christian Hartmann/Thorbjörn Egner — Kristján frá Djúpalæk
 Emil í Kattholti - Lag - texti: George Riedel — Böðvar Guðmundsson
 Við læðumst hægt... - Lag - texti: Thorbjörn Egner — Kristján frá Djúpalæk

Textabrot af bakhlið plötuumslags 
 

SG-hljómplötur
Hljómplötur gefnar út árið 1982
Guðmundur Ingólfsson - Nafnakall

Guðmundur Ingólfsson - Nafnakall  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1982. Á henni flytur Guðmundur Ingólfsson og hljómsveit jazz og blúslög. Hljóðritað í Studio Nemi í júní 1982. Tæknimaður: Helgi E. Kristjánsson. Plötuumslag: Prentun: Prisma.

Lagalisti 
 Blús fyrir Birnu - Lag: Guðmundur Ingólfsson - Guðmundur Ingólfsson, píanó; Guðmundur Steingrímsson, trommur; Pálmi Gunnarsson, kontrabassi; og  Björn Thoroddsen, gítar. 
 Some Of These Days - Lag: Shelton Brooks - Guðmundur Ingólfsson, píanó; Guðmundur Steingrímsson, trommur og Pálmi Gunnarsson, kontrabassi. 
 Lover Man - Lag: Davis/Sherman/Ramirez - Guðmundur Ingólfsson, píanó; Guðmundur Steingrímsson, trommur og Pálmi Gunnarsson, kontrabassi. 
 Nafnakall II - Lag: Guðmundur Ingólfsson/Guðmundur Steingrímsson - Guðmundarnir góla og garga. 
 Round About Midnight - Lag: Williams/Monk - Guðmundur Ingólfsson, píanó. 
 Nafnakall I - Lag: Guðmundur Ingólfsson - Guðmundur Ingólfsson, Fender rhodes píanó, Guðmundur Steingrímsson, trommur, Pálmi Gunnarsson, rafmagnsbassi og Björn Thoroddsen, gítar. 
 Máfaskelfir - Lag: Björn Thoroddsen - Guðmundur Ingólfsson, píanó; Guðmundur Steingrímsson, trommur, Pálmi Gunnarsson, kontrabassi og Björn Thoroddsen, gítar. 
 Vem kan segla förutan vind? - Lag: Þjóðlag frá Álandseyjum - Guðmundur Ingólfsson, harmonika og píanó; Guðmundur Steingrímsson, trommur og Pálmi Gunnarsson, kontrabassi. 
 Glórey - Lag: Guðmundur Ingólfsson/Pálmi Gunnarsson - Guðmundur Ingólfsson, píanó, Guðmundur Steingrímsson, trommur og Pálmi Gunnarsson, kontrabassi. 
 Þey þey og ró ró - Lag: Björgvin Guðmundsson - Gumundur Ingólfsson, harmonika og Fender Rhodes píanó; Guðmundur Steingrímsson, trommur og Pálmi Gunnarsson, kontrabassi. 

SG-hljómplötur
Hljómplötur gefnar út árið 1982
Tvískipting

Tvískipting, tvígreining eða tvíflokkun kallast sú skipting heildar í nákvæmlega tvo hluta sem ekki skarast saman.

Tenglar 
 Greining á tvískiptingu 

Rökfræði
Tvískiptingar
Páll Kr. Pálsson - Leikur á orgel

Páll Kr. Pálsson - Leikur á orgel  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1983. Á henni leikur Páll Kr. Pálsson orgelverk. Málverk á framhlið: Eiríkur Smith. Filmuvinna og prentun: Prisma

Lagalisti
 Þrjú kóral forspil  - Lag: J.S.Bach
 Preludia og Fúga  - Lag: J.S.Bach
 Ydil - Lag: Friðrik Bjarnason 
 Preludia - Lag: Friðrik Bjarnason
 Preludia og Fúga í A-moll - Lag: Björgvin Guðmundsson
 Kóral og Fúgetta í D-moll - Lag: Björgvin Guðmundsson 
 Andante - Spurn  - Lag: Steingrímur Sigfússon 
 Pastorale - Hjarðpípur  - Lag: Steingrímur Sigfússon
 Marcia Fúnebre - Lag: Þórarinn Jónsson
 Ostanio E Fughetta  - Lag: Páll Ísólfsson
 Stef með tilbrigðum í B-moll - Lag: Sigursveinn D. Kristinsson
 Tockata - Lag: Hallgrímur Helgason
 Ricercare - Lag: Hallgrímur Helgason
 Sálmalög fyrir orgel - Lag: Leifur Þórarinsson

SG-hljómplötur
Hljómplötur gefnar út árið 1983
Jón Kr. Ólafsson - Ljúfþýtt lag

Jón Kr. Ólafsson - Ljúfþýtt lag  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1983. Á henni syngur Jón Kr. Ólafsson íslensk söng og dægurlög. Ólafur Vignir Albertsson leikur undir á píanó í öllum lögunum nema lögum nr. 6 og 12. Þau lög eru af plötu Facon. Filmuvinna og prentun: Prisma

Lagalisti 
 Myndin þín  - Lag - texti: Eyþór Stefánsson - Gísli Ólafsson
 Litli vin - Lag - texti: Jolson/DaSilva/Brown/Henderson - Freysteinn Gunnarsson
 Taktu sorg mína - Lag - texti: Bjarni Þorsteinsson - Guðmundur Guðmundsson 
 Dagný - Lag - texti: Sigfús Halldórsson - Tómas Guðmundsson
 Heimir - Lag - texti: Sigvaldi Kaldalóns - Grímur Thomsen
 Ljúfþýtt lag - Lag - texti: Jón Ástvaldur Jónsson - Hafliði Magnússon 
 Það vorar - Lag - texti: Sigvaldi Kaldalóns - Jón Magnússon
 Til Unu - Lag - texti: Sigfús Halldórsson - Davíð Stefánsson
 Ég lít í anda liðna tíð - Lag - texti: Sigvaldi Kaldalóns - Halla Eyjólfsdóttir
 Tondeleyó - Lag - texti: Sigfús Halldórsson - Tómas Guðmundsson  
 Fjallið eina - Lag - texti: Sigvaldi Kaldalóns - Grétar Ó. Fells
 Unaðsbjarta æskutíð - Lag - texti: Jón Ástvaldur Jónsson - Hafliði Magnússon

Jón Kr. Ólafsson

Textabrot af bakhlið plötuumslags 
 

SG-hljómplötur
Hljómplötur gefnar út árið 1983
Maurice Ravel

Joseph-Maurice Ravel (fæddur 7. mars 1875 í Ciboure, Frakklandi; látinn 28. desember 1937 í París) var franskt tónskáld og píanóleikari á impressjónismatímabilinu, þekktur fyir slægð, kraft og biturleika í tónlist sinni. Ravel er best þekktur fyrir tónverkin Boléro og La Valse.

Frönsk tónskáld
Daniel Kehlmann

Daniel Kehlmann (fæddur  13. janúar 1975 í München) er þýskur rithöfundur. Hann er þekktastur fyrir að hafa gefið út bókina Mæling heimsins (upphaflega Die Vermessung der Welt).

Austurrískir rithöfundar
Hleri

Hleri er notaður við að halda veiðarfæri opnu svo hægt sé að fá fisk inn í það. Til eru tvær gerðir af hlerum; botnhlerar og flothlerar.

Botnhlerar 
Botnhlerar eru notaðir til veiða á fiskum sem eru botnlægir og eru algengustu hlerarnir á Íslandsmiðum. Þeir eru þannig úr garði gerðir að þeir eiga að sitja á botninum og haldast sem mest og best við hann, og yfirleitt alltaf eru hlerarnir í botni á meðan verið er að draga trollið, þó ekki alltaf eins og t.d þegar verið er að veiða á miklu dýpi.

Flothlerar 
Flothlerar eru að sama skapi gerðir til að halda trollinu opnu, en eru aftur á móti þannig gerðir að þeir eiga að svífa um sjóinn og eiga að geta stjórnað því á hvaða dýpi veiðarfæri eru. Þessir hlerar dragast því ekki eftir botninum. Flothlerar eru notaðir við veiðar á uppsjávarfiski, svo sem loðnu og síld.

Sjávarútvegur
Vítissódi

Vítissódi (NaOH), natríumhýdroxíð eða natrínhýdroxíð er jónískt efni myndað úr Na+ og OH-. Það er hvítt, fast efni með bræðslumarkið 318 °C og rammur basi. Suðumark þess er 1390 °C . Vítissódi er auðleystur í vatni en mikil varmamyndun fylgir því að leysa hann upp í vatni. Vítissódi er stundum seldur sem flögur, litlar kúlur eða sem upplausn. Heimsframleiðslan á vítissóda árið 1998 var um 45 milljón tonn.

Vítissódi er afar ætandi og hættulegt efni. Mikilvægt er að geyma efnið í loftþéttu íláti því það binst koltvísýringi úr andrúmsloftinu. Vítissódi leysist upp í vatni en þá losnar mikill hiti. Efnið leysist líka upp í etanóli og metanóli en ekki í eter. Vítissódalausn skilur eftir gula bletti í efnum og á pappír.

Notkun 
Vítissódi er notaður við vinnslu og sem hráefni í ýmiss konar efnaiðnaði, aðallega sem rammur basi í framleiðslu viðarkvoðu og pappírs, textíls, drykkjarvatns, sápu og þvotta- og hreinsiefna fyrir frárennslisrör. Efnið er notað til að losa stíflur í frárennslisrörum og er þá sturtað í niðurföll. Vítissódi er notaður sem hreinsiefni, t.d. til að hreinsa bjórframleiðslutanka og er algengasta efnið í efnum sem seld eru til að hreinsa bakarofna. Vítissódi er algengasti basinn sem notaður er í efnafræðitilraunum. Efnið er líka notað við framleiðslu á lífdísil. Áður var algengt að nota vítissóda til að ná málningu af tré en vegna umhverfissjónarmiða hefur sú notkun minnkað. 

Vítissódi er notaður í fæðuframleiðslu, m.a. við framleiðslu á hinum norska „lutefisk“. Oftast stafar guli liturinn á kínverskum núðlum ekki af því að þær innihaldi egg heldur af því að við framleiðslu þeirra hefur verið notuð upplausn sem inniheldur vítissóda. Vítissódi hefur verið notaður við verkun sviðahausa á Íslandi, til að ná sóti af sviðnum hausum eru þeir settir í vatnslausn með vítissóda.
Vítissódi er notaður til að hreinsa ál úr báxíti þannig að úr verði áloxíð, hráefni sem notað er til að framleiða ál í álbræðslum.

Fagstéttir hafa notað vítissóda til að slétta hár en úr þeirri notkun hefur dregið vegna hættu á efnabruna. Vítissódi hefur verið notaður til að leysa upp lífræna vefi dýra. Vítissódi hefur verið notaður til að stjórna sýrustigi við framleiðslu ólöglegra lyfja eins og metamfetamíns.

Gullpeningatilraun 
Vítissódi gengur í samband við sink og það er hægt að búa til „gullpeninga“ úr koparmynt með því að sjóða hana í vítissódaupplausn sem í er dálítið af sinki, myntin verður þá silfurlituð eftir 45 sekúndur. Ef myntin er síðan sett undir gasloga í nokkrar sekúndur verður hún gullin. Ástæðan fyrir þessu er að sinkduftið leysist upp í vítissóda og býr til Zn(OH)42-. Þegar sink og kopar eru hituð saman verður til látún.

Heimildir 
 
 

Ólífræn efni
Limousin (nautgripakyn)

Limousin er nautgripakyn upprunalega ræktað í Limousin-héraði í Frakklandi. Kynið þekkist á rauðum lit einstaklinganna og eru hreinræktaðir gripir hyrndir. Með blöndun við önnur kyn hafa fengist erfðavísar fyrir svartan lit og kollótt inn í stofninn.

Saga 
Fyrsta ættbók Limousinkynsins var stofnuð árið 1886 til að bæta það með náttúrulegu vali. Þó eru uppi kenningar um að kynið gæti verið allt að 20 þúsund ára gamalt sé byggt á hellaristum nálægt Montignac sem sýna nautgripi sem líkjast mjög Limousin.

Einkenni 
Kálfar af Limousinkyni eru stórir og fljótvaxta. Gripirnir hafa góða fóðurnýtingu og hafa þannig mikinn vaxtahraða. Hinsvegar er mjólkurlagni ekki góð en góðir kjötsöfnunareiginleikar bæta það upp. Geðslag er gott og burðarvandamál fátíðari en hjá öðrum kynjum.

Nautgripakyn
Vilhjálmur Vilhjálmsson - Fundnar hljóðritanir

Vilhjálmur Vilhjálmsson - Fundnar hljóðritanir  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1984. Á henni syngur Vilhjálmur Vilhjálmsson íslensk dægurlög. Endurvinnsla á hljóðritunum fór fram hjá Ríkisútvarpinu og var steríó-hljómi bætt inn á. Tæknimaður: Þórir Steingrímsson. Óli Páll Kristjánsson ljósmyndari tók allar myndir á umslagi. Filmuvinna og prentun: Prisma.

Lagalisti
 Þú ert það eina sem ég á  - Lag - texti: Reed/J.Raye - Magnús Ingimarsson
 Þú verður alltaf stúlkan mín - Lag - texti: D.CIark/D.Payton - Ólafur Gaukur
 Við komum og förum - Lag - texti: Lagahöf. ókunnur - Egill Bjarnason - Anna Vilhjálms syngur með Vilhjálmi 
 Farið frá - Lag - texti: Magnús Ingimarsson
 Síðasti valsinn - Lag - texti: Reed/Mason - Óskar Ingimarsson
 Bang - Lag - texti: Árni Ísleifsson - Magnús Ingimarsson 
 Skíðapolkinn - Lag - texti: Árni Ísleifsson - Magnús Ingimarsson
 Hér uppi í sveit - Lag - texti: B.Hilliard/D.Miles - Ómar Ragnarsson/Magnús Ingimarsson 
 Bíddu mín - Lag - texti: Lagahöf. ókunnur- Egill Bjarnason - Þuríður Sigurðardóttir syngur með Vilhjálmi
 Nei, nei, aldrei - Lag - texti: Lagahöf. ókunnur- Egill Bjarnason - Þuríður Sigurðardóttir syngur með Vilhjálmi
 Kveðja förumannsins - Lag - texti: Gunnar Páll Ingólfsson
 Sumarnótt í Reykjavík - Lag - texti: Lagahöf. ókunnur - Jón Sigurðsson
 Flækist ég um fjarlægt land - Lag - texti: Lagahöf. ókunnur- Egill Bjarnason
 Fyrr og nú - Lag - texti: T.Roland/B.Grizzle - Egill Bjarnason

Um lögin

Um plötuna 
 

SG-hljómplötur
Hljómplötur gefnar út árið 1984
Ómar Ragnarsson - Fyrstu árin

Ómar Ragnarsson - Fyrstu árin  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1984. Á henni syngur Ómar Ragnarsson íslensk dægurlög og flytur gamanefni. 

Litmyndir á umslagi tók Friðþjófur Helgason á skemmtunum Ómars Ragnarssonar í Broadway í maí 1984. Mynd í opnu umslags tók Óli Páll 1966 þegar Ómar söng lögin á síðari plötunni. Hin lögin söng Ómar inn á plötu fimm árum á undan. Litgreining, textasetning og prentun umslags: Prisma

Lagalisti 
 Sveitaball - Lag - texti: Dave/Akst - Ómar Ragnarsson
 Limbó-Rokk Twist  - Lag - texti: Ómar Ragnarsson
 Ó, Vigga - Lag - texti: Erl. lag - Ómar Ragnarsson 
 Bítilæði - Lag - texti: Ómar Ragnarsson
 Mömmuleikur - Lag - texti: Adler/Allen - Ómar Ragnarsson
 Mér er skemmt - Lag - texti: Erl. lag - Ómar Ragnarsson 
 Botnía - Lag - texti: Ómar Ragnarsson
 Ég hef aldrei nóg - Lag - texti: Erl. lag - Ómar Ragnarsson
 Ást, ást, ást - Lag - texti: Hard - Ómar Ragnarsson
 Karlagrobb - Lag - texti: Erl. lag - Ómar Ragnarsson
 Sjö litlar mýs - Lag - texti: Packris - Ómar Ragnarsson
 Þrjú hjól undir bílnum - Lag - texti: Hilliard/Bacharach - Ómar Ragnarsson
 Kappakstur - Lag - texti: Erl. lag - Ómar Ragnarsson
 Hjólabragur - Lag - texti: Richard/Welch/Jararca/Pana - Ómar Ragnarsson
 Rafvirkjavísur - Lag - texti: Graham - Ómar Ragnarsson
 Bjargráðin - Lag - texti: Bagdasarian - Ómar Ragnarsson
 Greyið Jón - Lag - texti: Berlini/Taccani - Ómar Ragnarsson
 Halló Dagný - Lag - texti: Herman - Ómar Ragnarsson
 Hott, hott á hesti - Lag - texti: Allan/Hill/Newman/Hoffman/Kent/Curtis - Ómar Ragnarsson
 Karlarnir heyrnarlausu - Lag - texti: Medley/Russel - Ómar Ragnarsson
 Skíðakeppnin - Lag - texti: Ómar Ragnarsson 
 Amma húlar - Lag - texti: Carasone - Ómar Ragnarsson
 Stjórnmálasyrpa - Lag - texti: Helgi Helgason/Friðrik Bjarnason - Ómar Ragnarsson
 Ökuferðin - Lag - texti: Ómar Ragnarsson
 Halló mamma - Lag - texti: Ponchielli - Ómar Ragnarsson

SG-hljómplötur
Hljómplötur gefnar út árið 1984
Ómar Ragnarsson
Eyðumerkurrotturnar

Eyðimerkurrotturnar er unglingasaga eftir Henri Vernes.

Söguþráður 
Að fá nagla úr skósólanum upp í fótinn er hversdagslegt atvik, sem venjulega leiðir til þessa að við göngum við hjá skósmið. En fyrir Bob Moran hafði þetta alvarlegri afleiðingar. Hann gekk að vísu við hjá alvarlegri afleiðingar. Hann gekk að vísu við hjá skósmið til að láta laga skóinn sinn, en hann grunaði ekki, að þar þyti hann beint upp í fangið á alþjóðlegum bófaflokki. Og yfirhöfðingi þessa bófaflokks var prófessor Sixte að nafni. Hann hafði ákveðið að eyðileggja heiminn, vegna þess að heimurinn hafði ekki viðurkennt hæfileika hans. En honum var þó áhyggjuefni, að þegar hann væri búinn að eyðileggja heiminn, þá yrði líklega enginn eftir til þess að dázt að afrekum hans. Og nú vantaði hann eldflaugasérfræðing, og í misgripum taka þeir Bob og flytja hann til eyjar í Karabíska hafinu. Þar er hann hýstur í stálhöll, umkringdur ógerðarmönnum og atvinnumorðingjum. Ótal hættur verða á vegin hans. En tekst honum að sigra og frelsa þar með heiminn frá yfirvofandi plágu þessa mikilmennskubrjálæðings, sem í rauninni var ekkert annað en spennitreyjumatur.

Aðalpersónur 
Bob Moran, Georg Lansky, Mayer, Prófessor Aristide Clairembart, Prófessor Sixte, Fred Duncan

Sögusvið 
París, Le Havre, Frakkland - Assomption, Karabíska hafinu

Bókfræði 
 Titill: Eyðimerkurrotturnar
 Undirtitill: Æsispennandi drengjasaga um afreksverk hetjunnar Bob Moran
 Á frummáli: Les faiseurs de désert
 Upprunalegur útgefandi: Gérard & Co.
 Fyrst útgefið: 1955
 Höfundur: Henri Vernes
 Þýðandi: Magnús Jochumsson
 Útgefandi: Prentsmiðjan Leiftur Hf.
 Útgáfuár: 1965

Bækur eftir Henri Vernes
1955
Hjartarsalt

Hjartarsalt eða ammóníumkarbónat ((NH4)2CO3) er hvítt duft, það er blanda af ammóníumbíkarbónati NH4HCO3 og ammóníumkarbamínati NH2COONH4. Bræðslumark þess er 58 °C. 

Hjartarsalt er notað sem lyftiefni í bakstur, aðallega smákökubakstur til að fá sléttar og stökkar kökur. Ammoníaksgufurnar sem myndast þegar deigið hitnar - en þær gefa lyftingu - þurfa að gufa alveg upp en það næst ekki í stærri og blautari kökum. 

Hjartarsalt er í mörgum norrænum uppskriftum t.d. af íslenskum loftkökum.

Hjartarsalt er notað sem ilmsalt til að vekja fólk af yfirliði. Nafnið er dregið af því að efnið var unnið úr hári og hornum dýra, ekki síst hjartardýra.

Tilvísanir

Heimildir 
 
 

Bakstur
Efnasambönd ammóníaks
Metýlenblátt

Metýlenblátt er lífrænt efnasamband sem hefur efnaformúluna C16H18ClN3S. 
Það er notað á ýmsum sviðum svo sem í líffræði og efnafræði. Við herbergishita er metýlenblátt fast efni, lyktarlaust, dökkgrænt duft sem verður blátt þegar það er leyst upp í vatni.

Notkun

Efnafræði 
Metýlenblátt eða metýlþíóníníumklóríð er mikið notað sem litvísir fyrir afoxun í efnagreiningu. Lausnir með metýlenbláu verða bláar í oxandi umhverfi en litlausar ef afoxun á sér stað. Þessir afoxunareiginleikar eru vel sýnilegir í algengri efnafræðitilraun, sem kölluð er bláa flaskan, en þá er lausn úr þrúgusykri, metýlenbláu og vítissóda hrist. Þá oxar súrefnið metýlínblátt og lausnin verður blá. Þrúgusykurinn hefur svo þau áhrif að metýlenblátt verður smám saman litlaust. Þegar allt súrefnið er uppurið verður lausnin litlaus.

Líffræði 
Metýlenblátt er notað sem litunarefni á rannsóknarstofum. Það er einnig notað til að greina hvort frumur eins og ger eru lifandi eða ekki.

Læknisfræði 
Metýlenblátt hefur verið notað við meðhöndlun á methemóglóbíndreyra sem lýsir sér þannig að húðin verður blá. Þó það hljómi einkennilega þá er hægt að nota bláa litunarefnið til að minnka bláma í húð en það gerist þegar metýlenblátt afoxar methemóglóbín. 

Metýlenblátt er notað í skurðaðgerðum m.a. til að lita saltlausn sem sprautað er kringum æxli sem á að fjarlægja og sem litunarefni til að greina sjúkdóma.

Metýlenblátt var áður notað með góðum árangri sem malaríulyf en notkun þess var hætt á millistríðsárunum þar sem bandarískum hermönnum geðjaðist ekki að aukaverkunum lyfsins en þær voru að þvag varð grænt á lit og augnhvíta blá. Nú hefur aftur vaknað áhugi á að nota metýlenblátt við malaríu, ekki síst vegna þess að sem lyf er það mjög ódýrt í framleiðslu. 

Í bæklunaraðgerðum er metýlenblátt notað til að greina á milli ígrædds beinþykknis (bone cement) og upprunalegs beins. Það hraðar því líka að ígrætt beinþykkni harðni.

Stórir skammtar af metýlenbláu eru stundum notaðir við afeitrun við sérstakar gerðir af eitrunum.

Nýlegar rannsóknir virðast benda til þess að metýlenblátt (metýlþíóníníumklóríð) geti hægt á eða stöðvað framþróun Alsheimer-sjúkdómsins.

Tilvísanir

Tenglar 
 NIH - Methylene blue test

Efnasambönd
Sherman-bræður

Sherman-bræður eru bandarískir lagahöfundar sem einkum fást við kvikmyndatónlist. Þeir eru Robert B. Sherman (f. 19. desember 1925 – 6. mars 2012) og Richard M. Sherman (f. 12. júní 1928). Þeir hafa samið lög fyrir kvikmyndir á borð við Sverðið í steininum (1963), Mary Poppins (1964), Skógarlíf (1967), Kittý-kittý-bang-bang (1968), Hefðarkettirnir (1970), Sú göldrótta (1971), og Vefur Karlottu (1973). 

Bandarískir lagahöfundar
Bob Hilliard

Bob Hilliard (28. janúar 1918 – 1. febrúar 1971) var bandarískur textahöfundur fæddur í New York-borg. Hann hóf feril sinn á Tin Pan Alley. Hann starfaði með mörgum frægum lagahöfundum á borð við Burt Bacharach, Carl Sigman, Jule Styne, Mort Garson, Sammy Mysels, Dick Sanford, Milton DeLugg, Philip Springer, Lee Pockriss og Sammy Fain. Hillard og Bacharach sömdu meðal annars lagið „Three Wheels on My Wagon“ sem Ómar Ragnarsson íslenskaði og staðfærði sem „Þrjú hjól undir bílnum“ 1965.

Hillard varð frægur fyrir lög í Broadway-söngleikjunum Angel in the Wings og Hazel Flagg en er líklega einkum minnst fyrir lögin í teiknimyndinni Lísu í Undralandi frá Walt Disney.

Bandarískir textahöfundar