alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Fagkrítíska útgáfan Framlag (Rót)

Fagkrítíska útgáfan Framlag (Rót) var útgáfufélag sem starfaði á vettvangi Háskóla Íslands á árunum í kring um 1980 og einbeitti sér að útgáfu rita um sósíalisma og sögu hans. Það tengdist trotskíistahreyfingunni Fylkingunni, en leitaðist við að fá sem flesta sósíalista innan HÍ inn fyrir sín vébönd. Framlag gaf út samnefnda ritröð, og í henni birtust eftirfarandi rit:

 Magnús S. Magnússon: Þjóðfylkingarstefna Sósíalistaflokksins 1938-1943. Framlag 1. Reykjavík 1977. 

 Stefán Hjálmarsson: Aðdragandinn að stofnun Sósíalistaflokksins 1938. Framlag 2. Reykjavík 1978.

 Jens B. Baldursson: Nýsköpunarstjórnin — aðdragandi og upphaf. Framlag 3. Reykjavík 1979.

 Helgi Sigurðsson: Kjaradeilur ársins 1942. Framlag 4. Reykjavík 1978.

 Ingibjörg Sólrún Gísladóttir: Vinstri andstaðan í Alþýðuflokknum 1926-1930. Framlag 5. Reykjavík 1979.

 Stefán Hjálmarsson: Frá kreppu til hernáms — saga Sósíalistaflokksins 1939-1942. Framlag 6. Reykjavík 1980.

Íslensk bókaforlög
Íslensk grasrótarstjórnmál
Kommúnismi á Íslandi
Kommúnismi
Microsoft Silverlight

Microsoft Silverlight er íforrit, sem er ekki lengur stutt, fyrir vafra sem gerir vefforritum kleift að notast við hreyfimyndir, vigurteikningar og hljóð. Silverlight er þróað af Microsoft og er ætlað að etja kappi við íforrit á borð við Adobe Flash, Adobe Shockwave, Java FX og Apple Quicktime.

Tölvunarfræði
Microsoft
Jöfnur Maxwells

Jöfnur Maxwells eru mikilvægustu jöfnur innan rafsegulfræðinnar, fyrst settar fram af James Clerk Maxwell 1861. 
 

(Ath. jöfnurnar gilda í lofttæmi.)

Skýringar 

 B: Segulsviðsstyrkur
 E: Rafsviðsstyrkur
 J: Rafstraumsþéttleiki
 Q: Rafhleðsla
 Φ: Segulflæði
 ε: Rafsvörunarstuðull
 μ Segulsvörunarstuðull

Rafsegulfræði
Hafnarstræti (Reykjavík)

Hafnarstræti er gata í miðbæ Reykjavíkur sem teygir sig frá Aðalstræti að Lækjargötu.

Hús við Hafnarstræti 
 Isaachsenshús
 Jóska húsið (Hafnarstræti 16)
 Nýhöfn (Hafnarsræti 18)
 Randverskuhúsin (á horni Hafnarstrætis og Veltusunds) 
 Svendsenshús (Hafnarstræti 8)

Söguleg hús við Hafnarstræti
Verslunin Edinborg

Tenglar 
 Nýhöfn (Hafnarstræti 18); grein í Lesbók Morgunblaðsins 1962
 Fálkahúsið og fálkaverslun konungs; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1967
 Fálkahúsið og fálkaverslun konungs; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1967
 Fálkahúsið; grein í NT 1984

Götur í Reykjavík
Miðborg Reykjavíkur
Sólanín

Sólanín er samheiti yfir glýkóalkalóíðana alfa-sólanín og alfa-kakónín en þá er meðal annars að finna í aldinum kartaflna og annara jurta af náttskuggaætt. Efnin nýtast sem náttúruleg eiturefni og verja kartöfluna gegn ákveðnum sjúkdómum. Kartöflur sem hafa fengið á sig græna slikju hafa myndað sólanín í hýði sínu.

Kartöflur
Eiturefni
Ljóðaháttur

Ljóðaháttur (að fornu: ljóðaháttr) er bragarháttur sem sjá má í sumum Eddukvæðum, t.d. Hávamálum. Einnig í Sólarljóðum.

Í vísum undir Ljóðahætti eru yfirleitt sex vísuorð eða hendingar (línur), og er fyrri helmingur vísunnar (1.-3. hending) eins að bragformi og sá seinni (4.-6. hending). Stuðlasetning bindur fyrstu tvær hendingarnar saman, síðan eru tveir stuðlar í þeirri þriðju, sbr. feitletrun. Þetta er svo endurtekið í seinni helmingi vísunnar.

  Hávamál 77

Ljóðaháttur er oft notaður til að koma á framfæri lífsspeki, og er stundum leikið með andstæður í fyrri og seinni helmingi vísnanna. Hér er t.d. bent á forgengileika líkamans í fyrri vísuhelmingi, og ódauðleika orðstírsins í þeim seinni. Flestir kannast við seinni hluta eftirfarandi vísu, sem er sú næstsíðasta í Sólarljóðum:

  Sólarljóð 82 

Í ljóðahætti er ekkert rím, hvorki innrím né endarím.

Heimild
 Norska Wikipedian, 31. janúar 2008, og fleiri heimildir.

Bragarhættir

en:Alliterative verse
Hending

Hending er sjálfstæð lína í kvæði eða vísu, þ.e. braglína eða vísuorð.

Það að yrkja er þjóðlegt gaman,
þetta er önnur hendingin, 
vísu þessa setti ég saman, 
svona verður endingin. 

Hending getur haft fleiri merkingar, sbr.: 
  atkvæði sem rímar við annað: aðalhending, skothending
  einstakur rímliður
  vísuhelmingur

Bókmenntir
Bragfræði
Raunviðnám

Raunviðnám er raunhluti samviðnáms, táknaður með R. SI-mælieining er óm. Ef rafrás ber jafnstraum er launviðnám núll og rafmótstaða jöfn raunviðnámi.

Rafmagnsfræði
Hlutafélag

Hlutafélag er félag sem stofnað er í kringum fyrirtæki. Einkenni félagaformsins eru að félagið telst lögaðili sem er aðskildur frá eigendum sínum (hluthöfum) og hluthafar bera ekki persónulega ábyrgð á skuldbindingum félagsins umfram það fé sem þeir lögðu inn í upphafi. Í samþykktum hlutafélags er hlutafé þess skilgreint og skiptist það niður í hluti sem dreifast á eigendur. Hlutabréf er ávísun á hlut í félagi og má yfirleitt framselja, t.d. í kauphöllum ef félagið er skráð á markað.

Hluthafafundur fer með æðsta vald innan hlutafélags og tekur allar meiriháttar ákvarðanir sem varða félagið. Hluthafafundur velur einnig  stjórn sem getur tekið aðrar ákvarðanir. Stjórnarformaður fer fyrir stjórninni og stýrir fundum hennar. Framkvæmdastjóri er æðsti starfsmaður hlutafélagsins (stjórnarmenn teljast ekki til starfsmanna), hann er valinn af stjórninni og stýrir daglegum rekstri félagsins.

Sjá einnig
 Byggðasamlag (bs.)
 Einkahlutafélag (ehf.)
 Opinbert hlutafélag (ohf.)
 Sameignarfélag (sf.)

Tenglar
Lög um hlutafélög nr. 2/1995

Fyrirtæki
Félagaform

hu:Korlátolt felelősségű társaság
Opinbert hlutafélag

Opinbert hlutafélag  er afbrigði af hlutafélagi sem innleitt var í íslensk lög 2006. Opinber hlutafélög eru að öllu leyti í eigu hins opinbera, annaðhvort ríkis eða sveitarfélaga eða bæði. Opinber hlutafélög eru frábrugðin venjulegum hlutafélögum í eftirfarandi atriðum:
 Nóg að það sé einn hluthafi en þurfa að vera minnst tveir í hf.
 Skylda er að hafa sem jöfnust kynjahlutföll í stjórnum.
 Stjórnarmönnum og framkvæmdastjórum ber skylda til að gefa stjórninni skýrslu um eign sína í félögum ef það skiptir máli varðandi starf þeirra.
 Fjölmiðlamenn mega vera viðstaddir aðalfundi.
 Kjörnir fulltrúar eigenda mega mæta á aðalfundi og bera fram skriflegar tillögur. Þetta á við alþingismenn ef ríkið er hluthafi og sveitarstjórnarmenn ef sveitarfélög eru hluthafar.
 Skylda er lögð á opinber hlutafélög að birta samþykktir sínar, reikninga og starfsreglur stjórnar á netinu.

Tilgangurinn með innleiðingu opinberra hlutafélaga í lög var samkvæmt frumvarpi sá að bæta aðgengi almennings og annarra að upplýsingum um hlutafélög sem hið opinbera á að öllu leyti. Reyndin hefur þó verið sú eftir innleiðingu félagaformsins að það hefur mest verið notað þegar ríkisstofnunum hefur verið breytt í opinber hlutfélög. Þeirri breytingu fylgir m.a. að stjórnsýslulög, lög um upplýsingaskyldu og lög um réttindi opinbera starfsmanna hætta að gilda um viðkomandi stofnun. Þetta hefur skapað nokkrar deilur, t.d. þegar Ríkisútvarpið var gert að opinberu hlutafélagi. Fylgismenn þessara umbreytinga segja þær auka sveigjanleika í rekstri viðkomandi stofnanna en andstæðingar segja að þær geti bitnað á réttindum starfsmanna og minnkað gegnsæi í rekstrinum.

Opinber hlutafélög 
Ríkisútvarpið 
Isavia
 Fríhöfnin
Landsnet – Flutningur raforku
RARIK – Dreifing á raforku og heitu vatni
Neyðarlínan 
Íslandspóstur
Matís
 Lánasjóður sveitarfélaga
 Orkubú Vestfjarða
 Suðurlindir
 Nýr landspítali 
 Endurskipulagning rekstrarhæfra fyrirtækja 
 Orkuveita Húsavíkur
 Landskerfi bókasafna
Orka náttúrunnar
ON Power
Carbfix
Veitur

Tenglar 
 Frumvarp til breytinga á hlutafélagalögum til innleiðingar opinberra hlutafélaga. 

Opinber hlutafélög
Félagaform
Bakkynjurnar

Bakkynjurnar er harmleikur eftir forngríska skáldið Evripídes. Hann var fyrst settur á svið að Evripídesi látnum á Dýonýsosarhátíðinni árið 405 f.Kr. og vann fyrstu verðlaun.

Tenglar 

Forngrískir harmleikir
Órestes (Evripídes)

Órestes er harmleikur eftir forngríska skáldið Evripídes. Hann var fyrst settur á svið árið 408 f.Kr. Harmleikurinn segir frá Órestesi eftir að hann hafði myrt móður sína Klýtæmnestru til að hefna föður síns Agamemnons.

Tenglar

Forngrískir harmleikir
Fönikíukonur

Fönikíukonur eða Fönikíumeyjar er harmleikur eftir forngríska skáldið Evripídes. Leikritið segir frá borgarastríðinu í Þebu en dregur nafn sitt af kórnum, sem er hópur fönikískra kvenna á leið sinni til Delfí.

Tenglar 

Forngrískir harmleikir
Meyjar í nauðum (Evripídes)

Meyjar í nauðum er harmleikur eftir forngríska skáldið Evripídes. Hann var fyrst settur á svið árið 423 f.Kr.

Tenglar 

Forngrískir harmleikir
Herakles (Evripídes)

Herakles er harmleikur eftir forngríska skáldið Evripídes. Leikritið segir frá Heraklesi sem í bræði sinni drepur bæði konu sína og börn.

Tenglar

Forngrískir harmleikir
Börn Heraklesar (Evripídes)

Börn Heraklesar er harmleikur eftir forngríska skáldið Evripídes. Leikritið segir frá börnum Heraklesar er þau leita verndar frá Evrýsþeifi. Leikritið var samið um 430 f.Kr.

Tenglar

Forngrískir harmleikir
Kýklópurinn (Evripídes)

Kýklópurinn er bukkaleikur eftir forngríska skáldið Evripídes. Leikritið er eini varðveitti bukkaleikurinn (satýrleikurinn) frá fornöld.

Tenglar

Forngrískir harmleikir
Jón (Evripídes)

Jón er harmleikur eftir forngríska skáldið Evripídes. Leikritið segir frá Jóni í leit sinni að uppruna sínum. Leikritið var samið á árunum 414 – 412 f.Kr.

Tenglar

Forngrískir harmleikir
Ifigeneia í Táris

Ifigeneia í Táris er harmleikur eftir forngríska skáldið Evripídes. Leikritið segir frá Órestesi, sem er á flótta undan refsinornunum fyrir að hafa myrt móður sína til að hefna föður síns, og komu hans til Táris þar sem hann hittir fyrir Ifigeneiu systur sína sem hann hélt að væri látin.

Tenglar

Forngrískir harmleikir
Rhesos (Evripídes)

Rhesos er harmleikur sem er eignaður forngríska skáldinu Evripídesi. Fræðimenn eru ekki á einu máli um hvort verkið er réttilega eignað Evripídesi.

Tenglar

Forngrískir harmleikir
Listi yfir kartöfluyrki

Þetta er listi yfir kartöfluyrki sem eru algeng í ræktun á Íslandi eða um allan heim:

Tilvísanir 

 
Listar tengdir plönturíkinu
Beretta 92

Beretta 92 er ítölsk hálfsjálfvirk skammbyssa, framleidd af skotvopnafyrirtækinu Beretta á áttunda áratugnum. Skammbyssan var hönnuð árið 1972, en var fyrst framleidd árið 1975 – 1976 í 5000 eintökum. Lengd byssunar er 217 mm og þyngdin er 950 g. 

Til eru nokkrar gerðir af Beretta 92, t.d. Beretta 96, Beretta M9, Beretta 98 og Beretta 92G (PAMAS-G1), sem er frönsk gerð af Beretta 92, og er hliðarvopn franska hersins. Beretta M9 varð hliðarvopn bandaríska hersins árið 1985.
Gerð 92 og M9 notar 9 x 19 mm skot, og komast yfirleitt kringum 15 þannig skot í magasín byssunar. Gerð 96 notar .40 S&W skot, og gerð 98 notar 9x21mm IMI skot. 

Beretta skammbyssur eru notaðar af 13 löndum.
  – Alsír
  – Frakkland
  – Hong Kong
  – Indónesía
  – Ítalía
  – Malasía
  – Mexíkó
  – Perú
  – Filippseyjar
  – Suður Afríka
  – Spánn
  – Slóvenía
  – Bandaríkin

Tenglar 
Myndband af manni að skjóta úr Beretta 92

Skammbyssur
Beretta skammbyssur
Barnadauði

Barnadauði er vísitala, sem metur meðalfjölda þeirra barna í tilteknu ríki, sem deyja áður en þau ná fimm ára aldri. Hinu langþráða takmarki að fá barnadauða undir 10 milljónir á ári hefur verið náð. Er þetta í fyrsta skipti sem barnadauði hefur mælst undir einni milljón frá því að byrjað var að halda utan um tölfræðina.

15 af þeim 20 ríkjum heims þar sem barnadauði er mestur á fyrstu 28 dögum eftir fæðingu eru að finna í Afríku.  Helstu orsakirnar eru taldar sýkingar, fyrirburður og köfnun. Þá eru HIV-veiran og niðurgangssýki orsakavaldar í þessu samhengi.

Barnadauði er mestur í Líberíu þar sem hann er um 66 dauðsföll á hver þúsund börn. Koma Fílabeinsströndin og Síerra Leóne næst.

Tengt efni 
 Burðarmálsdauði
 Þúsaldarmarkmið Sameinuðu þjóðanna
 Ungbarnadauði
 Vöggudauði

Heimildir

Tenglar 
 UNICEF

Dauði
Menningar- og friðarsamtök íslenskra kvenna

Menningar- og friðarsamtök íslenskra kvenna (eða MFÍK) eru íslensk grasrótarsamtök sem samanstanda að mestu leyti af konum, eins og nafnið bendir til. Samtökin voru stofnuð árið 1951 og meðal helstu baráttumála eru alheimsfriður og afvopnun, frelsi smáríkja gegn allri ágengni stórvelda, hlutleysi Íslands í hernaðarátökum, herlaust Ísland, almenn mannréttindi, jafnrétti, vinátta og samvinna kvenna í öllum löndum heims, réttindi og vernd bara og ýmisleg menningarmál. Formaður félagsins er Lea María Lemarquis. Samtökin eru deild í Alþjóðasambandi lýðræðissinnaðra kvenna og eru óháð öllum stjórnmálaflokkum og hlutlaus um trúmál. Þau hafa aðsetur í Reykjavík.

Tenglar
Heimasíða MFÍK

Facebook-síða MFÍK

Heimildir 

Íslensk grasrótarstjórnmál
Íslensk kvennasamtök
Íslensk friðarsamtök
Íslensk menningarsamtök
Orðabók

Orðabók er bók sem inniheldur lista yfir orð ákveðins tungumáls (lang oftast í stafrófsröð) og gefur upplýsingar um merkingu, framburð, orðsifjafræði (sjá orðsifjabækur), beygðar myndir o.s.fv. 

Nafnorð eru oftast gefin upp með kenniföllum, og sagnorð oft gefin upp með kennimyndum þeirra.

Tengt efni 
 Lexicon poeticum antiquæ linguæ septentrionalis tvítyngd (íslensk-latnesk)
 Lexicon Islandico-Latino-Danicum - fjöltyngd orðabók (íslensk, latnesk dönsk orðabók)

Tenglar 
 Listi yfir netorðabækur á Norðurlandamálunum á Norden.org
 Jón Ólafsson: Orðabók Íslenzkrar tungu að fornu og nýju; grein í Skírni 1913
 65. þúsund uppsláttarorð í nýju orðabókinni; grein í Alþýðublaðinu 1963
 Enginn lifir orðalaust - úr sögu orðabóka; grein í Bóksafninu 2003
Dæmi um orðabækur
 Orðasafn Íslenska Stærðfræðafélagsins  íðorðabók

 *
Stofn (málfræði)

Fyrir aðrar merkingar orðsins má sjá aðgreiningarsíðuna.

Stofn kallast sá hluti orðs sem ekki breytist í beygingu.

 Stofn nafnorða 
Stofn nafnorða má finna með því að sjá hvaða hluti orðsins er eins í öllum föllum. (Stofn sterka nafnorða finnst í þolfalli eintölu)
Stofn veikra nafnorða finnst með því að taka sérhljóðann frá nf et
 stofn orðsins ‚hestur‘ er ‚hest‘
 stofn orðsins ‚kona‘ er ‚kon‘
 stofn orðsins ‚tunna er ,tunn‘

Hjá sumum nafnorðum er -r stofnlægt í endingu orðs (t.d. veður > veðri).

 Stofn lýsingarorða 
Stofn lýsingarorða má finna með því að setja orðið í kvenkyn nefnifall eintölu.
 (hann er) stór → (hún er) stór
 (hann er) dapur → (hún er) döpur
 (hann er) ungur → (hún er)  ung 

 Stofn sagnorða 
Algengast er að stofn sagnorða sé fundinn með að fjarlægja -a eða -ja af nafnhættinum, og er það sú aðferð sem kennd er í grunnskólum.

Sumir líta hinsvegar á að veikar sagnir sem beygjast eftir fjórða flokki haldi a-inu þar sem það helst að mestu við beygingu, og stofn orðins að baka sé þar með baka''.

Dæmi 
 Stofn sagnorðsins „kaupa“ er kaup
 Stofn sagnorðsins „fara“ er far
 Stofn sagnorðsins „taka“ er tak
 Stofn sagnorðsins „vera“ er ver
 Stofn sagnorðsins „velja“ er vel
 Stofn sagnorðsins „elska“ er elsk (eða elska)
 Stofn sagnorðsins „baka“ er bak (eða baka)
 Stofn sagnorðsins „kalla“ er kall (eða kalla)
 Stofn sagnorðsins „skrifa“ er skrif (eða skrifa)
 Stofn sagnorðsins „hrópa“ er hróp (eða hrópa)

Heimildir

Tengt efni 
 Myndan
 Orð
 Rót

Tenglar 
 
 
 Stofn-R á síðunni BRAGI

Málfræði

eo:Radiko#Lingvo
Óregluleg stigbreyting

Óregluleg stigbreyting er stigbreyting þar sem miðstigið (t.d. verri) og efsta stigið (verstur) er myndað af öðrum stofni en frumstig (illur).

Dæmi
góður → betri → bestur
illur → verri → verstur
gamall → eldri → elstur
margir → fleiri → flestir
mikið → meira → mest

Sjá einnig
Regluleg stigbreyting

Málfræði
Sjálfstæðar og ósjálfstæðar sagnir

Sjálfstæðar sagnir eru sagnir sem segja einar og sér það sem segja þarf. Ef sagnir þurfa hinsvegar önnur orð með sér til þess að öðlast sjálfstæða merkingu þá eru þær ósjálfstæðar.

Ósjálfstæðar og áhrifslausar sagnir eru svo veikar og merkingarlausar að þær verða að taka með sér einhver orð til að gefa þeim merkingu. Orðin sem þær taka með sér eru oftast fallorð (og þau eru kölluð sagnfyllingar af því að þau fylla merkingu sagnanna). Þetta eru sagnir eins og vera, verða, heita, þykja, teljast, nefnast, kallast og svo framvegis.

Dæmi
 Við þvældumst (sjálfstæð) um Reykjavík og sungum (sjálfstæð) og dönsuðum (sjálfstæð).* Við drukkum (sjálfstæð) mjög mikið.
 Við drukkum (ósjálfstæð) mjólk.
 Hún yrkir (ósjálfstæð) ljóð og skrifar (ósjálfstæð) sögur.

Sjá einnig
Áhrifslausar sagnir
Áhrifssagnir

Sagnorð
Áhrifssögn

Áhrifssagnir  eru sagnorð sem taka með sér andlag (þ.e.a.s. þolanda). Áhrifssagnir stýra falli og er andlagið þess vegna alltaf í aukafalli (þ.e. þolfalli, þágufalli eða eignarfalli). Í málfræði margra tungumála er sögn talin áhrifssögn ef hún stýrir beinu andlagi í þolfalli en ekki ef hún stýrir einungis óbeinu andlagi í öðrum aukaföllum. Margar sagnir geta verið ýmist áhrifssagnir eða áhrifslausar.

Sögn sem ekki stýrir falli er áhrifslaus .

Dæmi 
 Stelpan skrifaði sögu. (áhrs.)
 Drengurinn saknar stúlkunnar. (áhrs.)
 Þú elskar mig. (áhrs.) 
 Ég er maður. (áhrifslaus)
 Við syngjum. (áhrifslaus)
 Við syngjum viðlagið (áhrs.).

Tengt efni 
 Tvígild áhrifssögn

Málfræði
Blönduð beyging

Blönduð beyging  er hugtak í málfræði.

Blönduð beyging í íslensku

Blandaðar sagnir
Blandaðar sagnir er ein af þremur tegundum sagna eftir því hvernig þær geta skipst eftir sagnbeyging (hinar tvær eru veikar sagnir og sterkar sagnir). Blönduð beyging er þegar sagnir eru hvorki veikar né sterkar (eða að sumu leyti veikar og öðru leyti sterkar). Blönduð beyging er tvenns konar:
ri-sagnir sem mynda þátíð eintölu með endingunni -ri (neri, greri, sneri o.s.fv.) hafa endingu og tvö atkvæði í þátíð.
 gróa → greri → gróið 
 róa → reri → róið 
 snúa → sneri → snúið 
 núa → neri → núið 
Núþálegar sagnir mynda nútíð eins og sterkar sagnir mynda þátíð en hafa sams konar þátíð og veikar sagnir. Sögnin vita (veit, vissi) er núþáleg sögn á meðan líta (leit, litum, litið) er sterk sögn. Núþálegu sagnirnar eru 11:
unna - ann - unni - unnað
kunna - kann - kunni - kunnað
muna - man - mundi - munað
eiga - á - átti - átt
knega - kná - knátti - knátt
mega - má -mátti - mátt
þurfa - þarf - þurfti - þurft
vita - veit - vissi - vitað
vilja - vil - vildi - viljað
munu - mun - mundi - (ekki til í lýsingarhætti þátíðar)
skulu - skal - skyldi - (ekki til í lýsingarhætti þátíðar)
Málfræði
Paul Gauguin

Eugène Henri Paul Gauguin (7. júní 1848 í París – 8. maí 1903 í Atuona) var franskur listmálari og post-impressíónisti, sem þekktur var fyrir málverk af polýnesískum konum á Tahíti.

Gauguin, Paul
Hlutafleiða

Hlutafleiða er afleiða falls, sem háð er fleiri en einni breytistærð. Þegar reiknuð er hlutafleiða falls, m.t.t. tiltekinnar breytu, er fallið deildað m.t.t. breytunnar, sem um ræðir, eins og hinar breyturnar væru fastar.

Ritháttur
Gerum ráð fyrir falli f:=f(x,y), háð tveimur breytum x og y:

Fyrsta stigs hlutafleiður:
 og 

Annars stigs hlutafleiður:

 og 

Annars stigs, blandaðar hlutafleiður:

 og 

Fyrir föll, sem ekki eru fáguð, getur skipt máli í hvaða röð blandaðar hlutafleiður eru reiknaðar, því þarf að gera ráð fyrir að fxy ≠ fyx.

Stigull mættis er vigur þar sem hnitin eru allar fyrstu hlutafleiður mættisins.
 
Jafna, þar sem koma fyrir hlutafleiður af háðu breytunum, nefnist hlutafleiðujafna.

Stærðfræði
Fallafræði
Vigurgreining
Vitis vinifera

Vitis vinifera er sú tegund vínviðar sem er langsamlega algengust til víngerðar. Þessi tegund vínviðar er gjarna nefnd „evrópskur vínviður“, og eru allar þekktustu vínþrúgurnar afbrigði hennar. Dæmi um þekktar sortir Vitis vinifera eru:

 Cabernet sauvignon, 
 Merlot, 
 Syrah/shiraz,
 Pinot noir, 
 Chardonnay, 
 Sauvignon blanc og 
 Riesling

Tilvísanir

Nytjaplöntur
Beretta

Beretta (ítalska: Fabbrica d'Armi Pietro Beretta S.p.A.) er ítalskur skotvopnaframleiðandi sem sérhæfir sig í handskotvopnum. Beretta-byssur eru notaðar af lögreglu, her og almenningi um allan heim. Fyrirtækið var stofnað af byssusmiðnum Bartolomeo Beretta í Gardone Val Trompia (Langbarðalandi) árið 1526 vegna vopnasendingar til Feneyja. Það hefur verið í eigu sömu fjölskyldu frá upphafi.

Skotvopnafyrirtæki
Ítölsk fyrirtæki
Galdur

Sjá Galdur (aðgreining) fyrir aðrar merkingar orðsins.
 „Töfrar“ vísa hingað. Orðið getur líka átt við töfrabrögð.

Galdrar eru yfirnáttúruleg fyrirbæri, sem sumir kalla list, sem hægt sé að læra eins og sjónhverfingar töframanns, til dæmis spilagaldur eða að draga kanínu upp úr hatti. Hugtakið galdur er andstætt vísindum. Þeir sem trúa á galdra fullyrða það að ekki sé allt með rökrænum eða útskýranlegum hætti sem stangast algjörlega á við vísindin. Göldrótt fólk á miðöldum var hins vegar talið hættulegt af því að galdrar voru ekki alltaf að hinu góða. Margir töldu að þar væri djöfullinn sjálfur með í ráðum. (Sjá miðalda euhemerisma) Því voru þeir brenndir lifandi á báli sem sannað þótti að höfðu einhvern tímann framkvæmt galdur. Svarti galdur þótti hins vegar alverstur og hlaut þar einhver eða eitthvað skaða af. Skrifaðar voru heilu bækurnar með galdraþulum, stöfum, plöntum og hlutum sem menn þurftu til að framkvæma galdurinn og fólk trúði statt og stöðugt á.

Í fornu máli virðist orðið einungis merkja töfrasöngur enda er það skylt gala og vísar til þess töfraþulur voru sungnar eða kirjaðar á einhvern máta. Ýmsar samsvaranir má finna svo sem færeyska, galdur, nútíma-norska galder, hjaltlenska galder, golder, forn-enska gealdor, forn-háþýska galtar & galstar, svissneska galster.

Galdrar
Kastrupflugvöllur

Kaupmannahafnarflugvöllur, oftast kallaður Kastrupflugvöllur, er alþjóðaflugvöllur í Kaupmannahöfn, Danmörku. Hann var lagður 1925 og er stærsti flugvöllur Danmerkur. Flugvöllurinn er staðsettur á eynni Amager, 8 kílómetrum sunnan við miðborg Kaupmannahafnar og 24 kílómetrum vestan við miðborg Malmö sem er hinum megin við Eyrarsundið.

Flugvöllurinn er einn af þremur miðstöðvum Scandinavian Airlines og er einnig miðstöð fyrir  Cimber Sterling, Thomas Cook Airlines Scandinavia og Norwegian Air Shuttle. 60 flugfélög eru með áætlunarflug til flugvallarins og hann þjónar 62.000 farþegum á dag. Flugvöllurinn er rekinn af Københavns Lufthavne A/S sem einnig á flugvöllinn í Hróarskeldu.

Saga vallarinns 
Völlurinn var vígður 20. apríl 1925 með grasilögðum flugbrautum og fimm árum síðar, 1930 byrjaði fyrsta flugfélagið SAS áætlunarflug frá flugvellinum. Á næsta áratug, fjórða áratugnum sexfaldaðist árlegur farþegafjöldi upp í 72.000. Flugvöllurinn var orðinn of lítill og því var flugvöllurinn stækkaður í apríl 1939. Það var gert með því að malbika flughlaðið, fjölga flugbrautum og byggja nýja flugstöðvarbyggingu.

Um vorið 1941 var fyrsta flugbrautin steinsteypt. Flugbrautin var 1.400 metra löng og 65 metra breið. Í kjölfarið 1946 varð flugvöllurinn viðurkenndur alþjóðaflugvöllur. Lestartenging við flugvöllinn opnaði 1. júlí 2000.

Flugfélög og áfangastaðir 
Flugvöllurinn hefur fjögur flughlið. Flughlið 1 er notað fyrir innanlandsflug. Um flughlið 2 og 3 fer alþjóðaflug og þær deila tollafgreiðslu og töskusal. Fjórða flughliðið, CPH Go var opnað 31 október 2010 og er sérstaklega ætlað fyrir lággjaldaflugfélög.

Farþegar 

Noter
 Innritun í flughliði 2. 
 Listinn er ekki tæmandi.

Tilvísanir 

Kaupmannahöfn
Flugvellir í Danmörku
Podgorica

Podgorica (serbneska: Подгорица) er höfuðborg Svartfjallalands og er stærsta borgin í landinu. Íbúar borgarinnar eru um 151.000 manns (2011), en í öllu sveitarfélaginu búa um 170.000 manns. Stærð sveitarfélagsins er 1.441 km². Podgorica er á mótum Ribnica og Morača fljótanna.

Nafnið Gorica í Podgorica er serbneska, og þýðir „lítið fjall“. Frá 1946 til 1992 hét borgin Titograd (til heiðurs Josip Broz Tito). 

Borgir í Svartfjallalandi
Höfuðborgir
Kastrup

Kastrup er hverfi í Kaupmannahöfn. Það er á austurströnd eyjunnar Amager í sveitarfélaginu Tårnby.

Í hverfinu er Kastrupflugvöllur.

Kaupmannahöfn
Anatole France

Anatole France (François-Anatole Thibault) (16. apríl 1844 – 12. október 1924) var franskur rithöfundur sem hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1921. Á íslensku hafa birst eftir hann nokkrar smásögur og skáldsagan Uppreisn englanna (La révolte des anges) sem Magnús Ásgeirsson þýddi.

Tenglar 
 Anatole France; grein í Eimreiðinni 1906

France, Anatole
France, Anatole