alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Armin Meiwes

Armin Meiwes  (fæddur 1961) er þýskur tölvunarfræðingur og mannæta, einnig þekktur sem Mannætan frá Rotenburg.

Maðurinn
Armin ólst upp einn með móður sinni í stóru húsi, hún var ráðrík kona sem oft skammaði hann á almannafæri að sögn fyrrum skólafélaga hans. Móðir hans bjó með honum allt til dauðadags og var mjög uppáþrengjandi, hún fylgdi honum jafnvel á stefnumót og í ferðalög sem hann fór í með hernum á 9. áratuginum þegar hann gengdi herskyldu. Að eigin sögn varð einmannaleg barnæska hans til þess að hann bjó sér til þykjustu-bróðir sem hann kallaði Franky, Armin hélt því einnig fram að þráin eftir yngri bróðir hefði verið það sem rak hann til þess að drepa mann og leggja sér til munns. Hann „þráði einhvern sem væri partur af honum“.

Geðlæknir sem bar vitni við réttarhöldin yfir Armin sagði hann vera alls ófæran um að sýna öðru fólki hlýjar tilfinningar. Hann væri sjálfumglaður og sjálfsöruggur og hefði nokkur einkenni geðklofa en hann væri ekki geðveikur.

Verknaðurinn
Armin setti fyrst auglýsingu á internetið árið 1999 þar sem hann auglýsti eftir „ungum, vel-byggðum karlmönnum á aldrinum 18-30 ára til slátrunar“. Hann fékk fjölmörg svör við auglýsingunni og hitti nokkra svarendur sem voru ekki tilbúnir að ganga alla leið. Árið 2001 komst hann svo í samband við 43 ára verkfræðing frá Berlín, Colan Man, sem samþykkti að vera drepinn og borðaður af Armin.

Armin bauð Colan inná heimili sitt þar sem Colan heimtaði að hann myndi bíta af sér getnaðarlimin en þegar það gekk ekki þá skar Armin af honum getnaðarliminn sem hann eldaði og þeir átu síðan saman. Að máltíð lokinni drap Armin svo Colan (að eigin sögn) með hans samþykki. Líkið skar hann niður í litla búta sem hann geymdi í frysti og gæddi sér á reglulega yfir nokkra mánuði. Upp um verknaðinn komst þegar lögreglan brást við vísbendingum frá netverjum sem höfðu rekist á auglýsinguna.

Armin var árið 2004 dæmdur til 8 og hálfs árs fangelsisvistar fyrir manndráp en gæti losnað úr fangelsi mun fyrr eða 2008 sýni hann af sér góða hegðun. Verjendur hans fóru fram á að verknaðurinn myndi flokkast undir ólöglegt líknardráp en refsing við slíku er aðeins 6 mánuðir til 5 ára. Sækjendur vildu hinsvegar fá hann dæmdan fyrir morð og til 15 ára fangelsisvistar. Dómari komst að þeirri niðurstöðu að verknaðurinn félli ekki undir líknardráp en einnig að þau skilyrði sem sett eru í þýskum lögum fyrir sakfellingu fyrir morð væru ekki til staðar, niðurstaðan var því manndráp. Þann 9. Maí var hann svo dæmdur fyrir moð og var dæmdur í lífstíðarfangelsi.

Þessir atburðir urðu innblástur fyrir lag Rammstein, Mein Teil.

Mannætur
Þýskir glæpamenn
Ósýnileiki

Ósýnileiki vísar til þess eiginleika hlutar að sjást ekki og er hann ekki sjáanlegur og er orðið dregið af því. Hlutir eru sagðir ósýnilegir þegar þeir hleypa ljósgeislum í gegnum sig án þess að breyta stefnu þeirra. Dæmi um það er súrefni og koltvísýringur. Auk þess geta þeir verið ósýnilegir ef þeir eru of smáir til að augað fái greint þá eða ljósið er utan þeirrar bylgjulengdar er augað getur numið.

Ósýnileiki
Sjón
Bylgjulengd

Bylgjulengd er fjarlægð milli næstliggjandi öldutoppa (eða öldudala) á reglulegri bylgju. Sem dæmi er bylgjulengd innrauðs ljóss um 5 µm til 1000 µm.

Eðlisfræði
Míkrómetri

Míkrómetri (µm) er mælieining fyrir lengd og jafngildir einum milljónasta úr metra, þ.e. (1×10−6 m).

Mælieiningar

he:תחיליות במערכת היחידות הבינלאומית#מיקרו
16. öldin

16. öldin er tímabilið frá byrjun ársins 1501 til enda ársins 1600.

Helstu atburðir og aldarfar 

 Spunarokkurinn, sem var fundinn upp löngu fyrr í Kína eða á Indlandi, olli byltingu í vefnaðariðnaði í Evrópu.
 Mótmælendatrú fór eins og eldur í sinu um Norður-Evrópu í kjölfar þess að Marteinn Lúther negldi 95 greinar um trúarlegar umbætur á kirkjudyrnar í Wittenberg 1517. Siðaskiptin áttu sér síðan stað í nokkrum löndum, meðal annars á Íslandi 1541-1550 í kjölfar siðaskipta Kristjáns III í Danmörku 1537.
 Ferdinand Magellan leiddi fyrstu hnattferðina 1519-1522 og Evrópubúar hófu tilraunir til skipulegs landnáms í Nýja heiminum.
 Spánverjar og Portúgalar lögðu Suður-Ameríku, Mið-Ameríku og Karíbahafið undir sig og Gullöld Spánar stóð yfir á valdatíma Karls V 1516-1556.
 Elísabetartímabilið hófst í Englandi þegar Elísabet I varð drottning 1558.
 Tyrkjaveldi náði hátindi sínum undir Súleiman mikla (d. 1566).
 Hollendingar gerðu uppreisn gegn Spáni 1568 og Áttatíu ára stríðið hófst.
 Gregoríska tímatalið var tekið upp í flestum kaþólskum löndum eftir páfabullu Gregoríusar XIII páfa 24. febrúar 1581.

16. öldin
15. öldin

15. öldin er tímabilið frá byrjun ársins 1401 til loka ársins 1500.

Helstu atburðir og aldarfar 

 Kínverjar könnuðu Indlandshafið með stórum flota af djúnkum undir stjórn flotaforingjans Tsjeng He 1405 til 1433.
 1412 hófu Englendingar fiskveiðar við Ísland í stórum stíl þannig að 15. öldin er kölluð „enska öldin“ í Íslandssögunni.
 Bæheimsku styrjaldirnar stóðu milli fylgjenda kenninga Jan Hus og krossfara rómversk-kaþólsku kirkjunnar frá 1420 til 1434.
 Á Norðurlöndum stóð Kalmarsambandið veikum fótum í Svíþjóð, en konungsvaldið hélt velli og tókst að vinna sigra bæði á Þýsku riddurunum, Hansasambandinu og tímabundið gegn greifunum í Holtsetalandi.
 Hundrað ára stríðinu milli Frakklands og Englands lauk með sigri Frakka 1453, tuttugu árum eftir lát Jóhönnu af Örk.
 Eftir ósigur gegn Tímúrveldinu og borgarastyrjöld í upphafi aldarinnar hóf Tyrkjaveldi röð landvinninga í Evrópu og lagði undir sig Konstantínópel 1453.
 Rósastríðið, milli ættanna York og Lancaster um konungstign í Englandi, stóð frá 1455 til 1485.
 Árið 1467 hófst Sengokutímabilið í Japan með Onin-borgarastyrjöldinni.
 Ívan mikli hætti að greiða skatt til Mongóla og tókst að standa gegn þeim við Úgrafljót 1480, sem leiddi til upplausnar Gullnu hirðarinnar og sjálfstæðis Rússa.

Tenglar 
 15. öldin; grein í Morgunblaðinu 2000

15. öldin
Listi yfir vinabæi Íslands

Eftirfarandi er listi yfir vinabæi Íslands.

Vinabæir íslenskra bæja 
 Akranes
 Bamble, Noregi
 Närpes, Finnlandi
 Qaqortoq, Grænlandi
 Sörvágur, Færeyjum
 Tønder, Danmörku
 Västervik, Svíþjóð

 Akureyri:
 Ålesund, Noregi (1949)
 Gimli, Kanada
 Lahti, Finnlandi
 Narsaq, Grænlandi
 Randers, Danmörku
 Vágur, Færeyjum
 Västerås, Svíþjóð

 Álftanes
 Gjøvik, Noregi (1988)
 Gävle, Svíþjóð (1988)
 Næstved, Danmörku (1988)
 Rauma, Finnlandi (1988)

 Árborg
 Silkeborg, Danmörku
 Arendal, Noregi
 Kalmar, Svíþjóð
 Savonlinna, Finnlandi
 Aasiaat, Grænlandi

 Borgarbyggð
 Dragsholm, Danmörku
 Falkenberg, Svíþjóð
 Leirvík, Færeyjum
 Phitihupudas, Finnlandi
 Ullensaker, Noregi

 Blönduós
 Horsens, Danmörku
 Karlstad, Svíþjóð
 Moss, Noregi
 Nokia, Finnlandi

 Dalvíkurbyggð
 Hamar, Noregi, Noregi
 Ittoqqortoormiit, Grænlandi
 Lund, Svíþjóð, Svíþjóð
 Porvoo, Finnlandi
 Viborg, Danmörku

 Eyrarbakki
 Kalundborg, Danmörku
 Kimito, Finnlandi
 Lillesand, Noregi
 Nynäshamn, Svíþjóð

 Fáskrúðsfjörður
 Gravelines, Frakklandi 

 Fjarðabyggð
 Jyväskylä, Finnlandi (1958)

 Garðabær
 Asker, Noregi
 Birkerød, Danmörku
 Eslöv, Svíþjóð
 Jakobstad, Finnlandi

 Grindavík
 Hirtshals, Danmörku (1990)
 Jonzac, Frakklandi (1998)
 Penistone, Bretlandi (1986)
 Piteå, Svíþjóð (1978)
 Rovaniemi, Finnlandi (1982)

 Grundarfjörður
 Paimpol, Frakklandi

 Hafnarfjörður
 Akureyri, Íslandi
 Bærum, Noregi
 Cuxhaven, Þýskalandi
 Frederiksberg, Danmörku
 Hämeenlinna, Finnland
 Ilulissat, Grænlandi
 Tartu, Eistlandi
 Uppsala, Svíþjóð

 Hornafjörður
 Kungälv, Svíþjóð
 Risør, Noregi
 Samsø, Danmörku

 Hólmavík
 Raufarhöfn, Íslandi
 Årslev, Danmörku 
 Tanum, Svíþjóð
 Hole, Noregi
 Kustavi/Merimasku, Finnlandi

 Húsavík
 Aalborg, Danmörku (1966)
 Eastport, Bandaríkjunum
 Fredrikstad, Noregi
 Karlskoga, Svíþjóð
 Riihimaki, Finnlandi
 Qeqertarsuaq, Grænlandi

 Ísafjörður
 Joensuuhun, Finnlandi
 Linköping, Svíþjóð
 Nanortalik, Grænlandi
 Roskilde, Danmörku
 Skáli, Danmörku
 Tønsberg, Noregi

 Kópavogur
 Ammassalik, Grænlandi (1976)
 Klakksvík, Færeyjum (1967)
 Maríuhöfn, Álandseyjum (1974)
 Norrköping, Svíþjóð (1964)
 Odense, Danmörku (1964)
 Riverton, Kanada
 Tampere, Finnlandi (1964)
 Þrándheimur, Noregi (1964)

 Mosfellsbær
 Loimaa, Finnlandi
 Skien, Noregi
 Thisted, Danmörku
 Uddevalla, Svíþjóð

 Ólafsfjörður
 Hillerød, Danmörku

 Ólafsvík
 Vestmanna, Færeyjum  

 Reykjanesbær
 Brighton, Englandi
 Hjørring, Danmörku
 Kerava, Finnlandi
 Kristiansand, Noregi
 Midvags kommune, Færeyjum
 Orlando, Flórída, Bandaríkjunum
 Trollhättan, Svíþjóð

 Reykjavík
 Winnipeg, Kanada

 Sandgerði
 Vágs Kommuna, Færeyjum

 Selfoss
 Aasiaat, Grænlandi
 Arendal, Noregi (1987)
 Fuglafjörður, Færeyjum
 Kalmar, Svíþjóð (1987)
 Savonlinna, Finnlandi (1987)
 Silkeborg, Danmörku (1987)

 Seltjarnarnes
 Herlev - Danmörku
 Högenäs - Svíþjóð
 Lieto - Finnlandi
 Nesodden - Noregi

 Skagafjörður
 Espoo, Finnlandi
 Køge, Danmörku
 Kristianstad, Svíþjóð
 Kongsberg, Noregi

 Stykkishólmur
 Drammen, Noregi
 Kolding, Danmörku
 Lappeenranta, Finnlandi
 Örebro, Svíþjóð

 Vestmannaeyjar
 Gata, Færeyjum

Listar tengdir Íslandi
Frjálst efni

Frjálst efni eða frjálst innihald (enska: free content), mögulega betur þýtt sem frjálst hugverk, er hugtak sem notað er um hvers kyns texta, myndir eða önnur hugverk eða gögn sem ekki er háð venjulegum lagalegum takmörkunum höfundaréttar eða sambærilegra réttinda. Frjálst efni er „frjálst“ í þeim skilningi að notendur þess mega:
nota það og njóta ágóða af því,
læra af því og nota lærða þekkingu sér til hagsbóta,
dreifa því hvort sem er gegn greiðslu eða ekki,
breyta því og dreifa breyttum útgáfum. 
Hugtakið á rætur að rekja til frjáls hugbúnaðar og er ætlað að koma á svipuðu skipulagi varðandi annars konar verk en hugbúnað. Í þessu skyni hafa verið samin mörg frjáls afnotaleyfi á borð við GFDL og Creative Commons. Wikipedia er stærsta einstaka safn frjáls efnis í heiminum.

Tengt efni 
 Almenningur (hugverk)
 Creative Commons
 Opið efni
 Wikipedia
 Copyleft

Heimildir 

 
Höfundaréttur
Charles Dickens

Charles John Huffam Dickens (7. febrúar 1812 – 9. júní 1870) var breskur rithöfundur sem uppi var á Viktoríutímabilinu. Bar hann rithöfundarheitið „Boz“ og skrifaði fjölda bóka og ljóða.

Verk

Skáldsögur 
 The Pickwick Papers (1836)
 Oliver Twist (1837-1839) (Ísl. þýðing ber sama heiti)
 Nicholas Nickleby (1838-1839)
 The Old Curiosity Shop (1840-1841)
 Barnaby Rudge (1841)
 The Christmas Books:
 A Christmas Carol (1843) (Ísl. þýðing Jólasaga)
 The Chimes (1844)
 The Cricket on the Hearth (1845)
 The Battle for Life (1846)
 Martin Chuzzlewit (1843-1844)
 Dombey and Son (1846-1848)
 David Copperfield (1849-1850) (Ísl. þýðing: Davíð Copperfield, útg. 1933)
 Bleak House (1852-1853)
 Hard Times (1854)
 Little Dorrit (1855-1857)
 A Tale of Two Cities (11. júlí 1859) (Ísl. Þýðing: Saga tveggja borga, útg. 2018).
 Great Expectations (1860-1861) (Ísl. þýðing: Glæstar Vonir, útg. 1995)
 Our Mutual Friend (1864-1865)
 The Mystery of Edwin Drood (ókláruð) (1870)

Tenglar 
Íslenskir
 Dickens og ástir hans; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1970
 Charles Dickens og Jólaævintýrið; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1985
 Dickens og jólin; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1966
Enskir
 Vefsíða tileinkuð Dickens; inniheldur frumsamið efni eftir Dickens auk tengla sem krækja í síður tileinkaðar höfundinum (á ensku).
 Persónur Dickens , allt að 989 skáldsagnapersónur Dickens (á ensku). 
 Ættartré Dickens fjölskyldunnar  (á ensku).
 Leitarvél að verkum Dickens  raðað eftir köflum (á ensku).
 Undirskriftir Charles Dickens  (á ensku).
 Charles Dickens auðlesið HTML snið; verk Dickens (á ensku).
 Dickens safnið sem er fyrrverandi heimili Dickens að 48. W.C.1 Daughty stræti í London (á ensku).
 Fæðingarstaðarsafn Dickens við  Old Commecial Road í Portsmouth (á ensku).
 Kynning á öllum bókum Dickens eftir G. K. Chesterton (á ensku).

Dickens, Charles
Glæstar vonir

Glæstar vonir (Great Expectations) er skáldsaga eftir Charles Dickens skrifuð á árunum 1860 til 1861. Hún fjallar um munaðarleysingjan Pip. Hann lendir í því að strokufanginn Magwitch, sem hann hræðist, fær hann til að útvega sér mat og tól til að losa sig úr fótajárnum. Þetta atvik á síðar eftir að hafa áhrif á líf Pip, sem síðar fær óvænta fúlgu fjár frá óþekktum velunnara sem verður til þess að hann fer til London með glæstar vonir um betra líf, en lendir í erfileikum og ólukkan eltir hann.

Glæstar vonir í kvikmyndum, sjónvarpi og leikhúsi
Líkt og önnur verk Charles Dickens hefur sagan "Glæstar vonir" verið kvikmynduð. Í nútímanum hefur sagan einnig verð færð í "annan búning":
 1917 – hljóðlaus kvikmynd, aðalleikarinn var Jack Pickford, leikstjóri Robert G. Vignola.
 1922 – hljóðlaus kvikmynd gerð í Danmörk, aðalleikari var Martin Herzberg, leikstjóri A.W. Sandberg.
 1998 – Glæstar vonir eða „Great Expectations“, kvikmynd með Ethan Hawke og Gwyneth Paltrow í aðalhlutverkum, leikstýrt af Alfonso Cuarón. Hér er sagan sett í „nútímalegan búning“ og gerist í New York í Bandaríkjunum. Pip hefur verið endurskýrður Finn og Fröken Havishham endurskýrð Nora Dinsmoor.

Tenglar 
 Great Expectations - Glæstar vonir á ensku hjá Project Gutenberg.

Bókaárið 1861
Skáldsögur Charles Dickens
Frummál

Frummál getur líka átt við það tungumál sem eitthvað verk var upphaflega samið á.

Frummál í sögulegum málvísindum er forfeðramál annarra tungumála sem mynda tungumálaætt. Vanalega er lítið eða ekkert vitað um frummálið beint, en með því að rannsaka afkomendur þess er hægt að draga upp mynd af því hvernig það hafi líklega litið út.

Frumindóevrópska er það frummál sem mest hefur verið rannsakað.

Frummál
Frummaður

Frummaður í venjulegum skilningin eru fremdardýr sem augljóslega líkjast mönnum, allt frá górillum til undirtegunda manna (fræðiheiti homo) sem komu á undan Homo sapiens sapiens.

Nokkrar tegundir manna (latnesk fræðiheiti)
 Homo rudolfensis – 
 Homo habilis – (Hin handlagni maður)
 Homo ergaster – (Hin vinnandi maður)
 Homo erectus – (Hin uppreisti maður)
 Homo floresiensis – (Flóres maðurinn - uppgötvaður 2003)
 Homo heidelbergensis – (Heidelberg maðurinn)
 Homo neanderthalensis – (Neanderdals maðurinn)
 Homo faber – (Hinn skapandi maður)
 Homo ludens – (Hinn leikandi maður)
 Homo sapiens (að undanskildum Homo sapiens sapiens eða nútímamanninum)

Mannfræði
Transmetropolitan

Transmetropolitan er teiknimyndasería sem skrifuð er af Darick Robertson og Warren Ellis. Serían fjallar um Spider Jerusalem, sem er frægur fréttamaður í framtíðinni. Hann ásamt aðstoðarmönnum sínum (oftast kallaðir „filthy assistants“ af Spider) berjast gegn spillingu bandaríkjastjórn.

Ytri tengill 
 Vefsíða Transmetropolitan (á ensku).

DC Myndasögur
Myndasögur
Ljós

Ljós er rafsegulbylgjur innan ákveðins tíðnisviðs, en oftast er átt við það tíðnisvið sem mannsaugað greinir. Við nánari athugun er hægt að sýna að ljós er í senn bylgjur og ljóseindir og er í því sambandi talað um tvíeðli ljóss. Frægasta tilraunin sem sýnir fram á bylgjueðli ljóss er tvíraufa tilraun Youngs, þar sem ljósi er beint í gegnum tvær raufar, með bili milli raufann af sömu stærðargráður og bylgjulengd ljóssins. Ljósið sýnir þá svokallaða samliðunar- eða víxleiginleika. Ein helsta tilraunaniðurstaða, sem styður tilvist ljóseinda ljósröfun, þar sem ljós örvar frumeind og veldur ljósröfun. Til þessa dags hefur ekki verið unnt skýra þess tilraun með ljósbylgjum.

Sýnilegt ljós, sem er það ljós sem mannsaugað getur numið, með bylgjulengd á bilinu 400 til 700 nm. Sýnilegt ljós spannar því rafsegulrófið milli innrauðs og útfjólublás ljóss. Ljóshraði (í tómarúmi) er 299.792.458 m/s.

Ljósgjafi er hlutur, áhald eða tæki sem gefur sýnilegt ljós, t.d. kerti, ljósapera, flúrljós og tvistur (díóða). Geislatæki gefur geislun, sem að mestu utan sýnlega sviðsins, en geislagjafi gefur jónandi geislun, sem stafar af geislavirkni.

Tengt efni 
 Hvítjöfnun
 Ljósár
 Litróf
 Ljósbrot
 Skammtafræði

Rafsegulfræði
Eðlisfræði
Ljósfræði
Nanómetri

Nanómetri (táknað nm) er mælieining fyrir lengd, jafngildir einum milljarðasta úr metra / 0.000000001 m eða 10-9 metri.

Mælieiningar

cs:Metr#Nanometr
14. öldin

14. öldin er tímabilið frá byrjun ársins 1301 til enda ársins 1400.

Atburðir og aldarfar 

 Hansasambandið réði yfir verslun með fisk í Norður-Evrópu. 
 Miðstöð skreiðarverslunar á Norðurlöndunum var í Björgvin í Noregi og þaðan sóttu kaupskip til Íslands. Öldin er stundum kölluð „norska öldin“ í Íslandssögunni.
 Litla ísöldin hófst.
 Hungursneyðin mikla gekk yfir Evrópu 1315 til 1317.
 Tyrkjaveldi hóf útþenslu sína og Tyrkir réðust í fyrsta skipti inn á Balkanskaga.
 Malíveldið náði hátindi sínum.
 Hundrað ára stríðið milli Englands og Frakklands hófst þegar Játvarður 3. gerði tilkall til frönsku krúnunnar 1337.
 Svarti dauði drap nánast helming íbúa Evrópu um og eftir miðja öldina.
 Mingveldið hófst í Kína árið 1368 og tók við af hinu mongólska Júanveldi.
 Endurreisnin hófst í borgríkjum Norður-Ítalíu.

Ár 14. aldar 

14. öldin
13. öldin

13. öldin er tímabilið frá upphafi ársins 1201 til loka ársins 1300.

Atburðir og aldarfar 

 Mongólar sameinuðust undir stjórn Gengis Kan árið 1206 og lögðu í kjölfarið undir sig stóran hluta Asíu og stofnuðu Mongólaveldið sem náði frá Kyrrahafi til botns Miðjarðarhafs.
 Jóhann landlausi, Englandskonungur, var neyddur til að undirrita réttindaskrána Magna Carta árið 1215.
 Krossferðirnar héldu áfram eftir lát Saladíns soldáns og krossfarar reyndu að ná til Landsins helga gegnum Egyptaland sem var undir stjórn Ayyubida. Flestar fór þær illa og lauk með því að mamelúkar tóku við stjórn Egyptalands og tókst að hrinda árásum mongóla. Síðasta vígi krossfara í Landinu helga, Akkó, féll í hendur mamelúka árið 1291.
 Norrænu krossferðirnar áttu sér stað við Eystrasalt og Þýsku riddararnir urðu valdastofnun í Austur-Evrópu, Prússlandi og í Eystrasaltslöndunum.
 Eftir að norska innanlandsófriðnum lauk með ósigri Skúla jarls 1240, jók Hákon gamli, Noregskonungur, við veldi sitt með því að fá Grænlendinga og Íslendinga til að ganga norska konungsvaldinu á hönd 1262 en missti síðan Suðureyjar til Skota eftir orrustuna við Largs 1263.
 Í Kína stofnaði Kúblaí Kan Júanveldið árið 1271. Þangað sótti Marco Polo hann heim sama ár og dvaldist við hirð hans næstu sautján árin.
 Svissneska ríkjasambandið var myndað með bandalagi Uri, Schwyz, og Unterwalden árið 1291.

Ár 13. aldar

Tenglar 
 Brot úr heimsmynd Íslendinga á 13. öld; grein í Morgunblaðinu 1950

13. öldin
12. öldin

12. öldin er tímabilið frá upphafi ársins 1101 til loka ársins 1200.

Atburðir og aldarfar 

 Öldin er hluti hámiðalda, ásamt 11. og 13. öld.
 Bernharður frá Clairvaux stofnaði klaustrið í Clairvaux 1115 sem hafði mikil áhrif á klausturlifnað. Sistersíanareglan, angi af reglu heilags Benedikts, óx hratt alla öldina. 
 Krossferðir stóðu sem hæst á þessari öld. Konungsríkið Jerúsalem hafði verið stofnað í kjölfar Fyrstu krossferðarinnar 1099 og stóð þar til það beið ósigur fyrir Saladín soldán í orrustunni við Hattin 1187.
 Fyrstu riddarareglurnar urðu til í tengslum við krossferðirnar.
 Endurheimt Spánar úr höndum mára hélt áfram. Portúgal varð sjálfstætt konungsríkis undir stjórn Afonsos 1. eftir orrustuna við Ourique 1139. Í Marokkó náðu Almóhadar völdum af Almoravídum um miðja öldina.
 Átökin við hinn íslamska heim og aukin samskipti við Austrómverska ríkið leiddu til enduruppgötvunar texta klassískrar fornaldar og hefur það verið kallað tólftu aldar endurreisnin sem var undanfari ítölsku endurreisnarinnar á 14. öld.
 Um miðja öldina hófst gotneskur stíll í byggingarlist í Frakklandi sem tilraun til að skapa mynd af hinni himnesku Jerúsalem á jörðu.
 Kaþólska kirkjan sóttist eftir auknu sjálfsforræði gagnvart veraldlegum höfðingjum varðandi skipan embætta, málefni klerka og forráð kirkjujarða í kjölfar sáttagerðarinnar í Worms 1122. Deilur Hinriks 2. og Thomas Becket í Englandi sem leiddu til morðsins á Becket 1170 voru angi af þessu líkt og staðamálin fyrri sem Þorlákur helgi Þórhallsson hóf á Íslandi 1179.
 Norski innanlandsófriðurinn hófst við lát Sigurðar Jórsalafara 1130 og lauk að mestu með sigri birkibeina og konungdæmi Sverris Sigurðssonar árið 1184.
 Í Kína missti Songveldið norðurhluta Kína til Jursjena sem stofnuðu þar Jinveldið 1115. Í suðurhlutanum kom Songveldið á fót fyrsta fasta herflota Kína sem sigraði stærri flota Jinveldisins í orrustunni við Tangdao á Jangtsefljóti 1161, meðal annars með því að nota sprengjur með byssupúðri sem varpað var á skip óvinanna með valslöngvum.

Ár 12. aldar 

12. öldin
11. öldin

11. öldin er tímabilið frá byrjun ársins 1001 til enda ársins 1100 samkvæmt júlíska tímatalinu.

Í sögu Evrópu er 11. öldin fyrsti hluti hámiðalda. Víkingaöld lauk eftir orrustuna við Hastings. Austrómverska keisaradæminu hnignaði og Normannar náðu völdum víða í Evrópu. Á Ítalíu urðu til vísar að borgríkjum með þróaðri verslun og iðnaði. Í Rússlandi stóð blómaskeið Garðaríkis. 

Í Kína stóðu bókmenntir, listir og vísindi með miklum blóma á tímum Songveldisins. Á sama tíma stóð Gullöld Íslam sem hæst. Á Indlandi ríkti Chola-veldið yfir stórum hluta Indlandsskaga. 

Á þessari öld náðu Seljúktyrkir að leggja undir sig hluta Litlu-Asíu eftir klofning ríkis Abbasída. Fyrsta krossferðin var farin undir lok aldarinnar. 

Fujiwara-ætt ríkti yfir Japan meðan ríkið Goryeo ríkti yfir Kóreuskaganum. Liao-veldið stóð í Mongólíu og Mansjúríu. Lý-veldið hófst í Víetnam og Konungsríkið Pagan í Mjanmar náði hátindi sínum. Í Mið-Ameríku stóð menning Tolteka og Mixteka. Í Suður-Ameríku stóð Huari-menningin og í Norður-Ameríku stóð Mississippi-menningin.

11. öldin
Dagur

Dagur getur átt við:

 Dagur (tímatal), þann hluta sólarhrings sem varir frá sólarupprás til sólarlags
 karlmannsnafnið Dagur
 Dagblaðið Dag sem kom út á Akureyri frá 1918 til 1996
 Dagblaðið Dag sem kom út í Reykjavík frá 1997 til 2001 (fyrsta árið sem Dagur-Tíminn)
Seamus Heaney

Seamus Heaney (13. apríl 1939 - 30. ágúst 2013) var írskur rithöfundur og ljóðskáld. Hann fæddist í Derry-sýslu norðvestur af Belfast. Hann fékk bókmenntaverðlaun Nóbels árið 1995.

Helstu verk

Ljóðabækur 
 Death of a Naturalist, 1966 
 Door into the Dark, 1969 
 Wintering Out, 1972 
 North, 1979 
 Selected Poems 1965-1975, 1980 
 Sweeney Astray. A version from the Irish by Seamus Heaney, 1984 
 Station Island, 1984 
 The Haw Lantern, 1987 
 New Selected Poems 1966-1987, 1990 
 Seeing Things, 1991 
 The Spirit Level, 1996 
 Opened Ground: Poems 1966-1996, 1999 
 Electric Light, 2001

Þýðingar 
 Beowulf, 1999 
 Sophocles' Antigone, 2004

Ritgerðir 
 Preoccupations: Selected Prose 1968-1978, 1980 
 The Government of the Tongue, 1988 
 The Place of Writing, 1989 
 A Collection of Critical Essays Ed. by Elmer Andrews, 1993 
 The Redress of Poetry: Oxford lectures, 1995

Leikrit 
 The Cure at Troy. A version of Sophocles' Philoctetes, 1991

Tenglar 
 Skáldið Seamus Heaney; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1983
 Sumarið 1969 ljóð eftir Seamus Heaney; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1988
 Nokkur ljóð eftir Seamus Heaney; birtust í Lesbók Morgunblaðsins 2000
 Sækist eftir hámarkinu, fullnægingunni, fyllingunni; grein í Alþýðublaðinu 1995

Heaney, Seamus