Hnokkmosar

Hnokkmosar (fræðiheiti: Bryum) er ættkvísl baukmosa af Hnokkmosaætt . Hnokkmosar voru lengi vel stærsta ættkvísl mosa með yfir 1000 tegundir þangað til ættkvíslinni var skipt í þrennt árið 2005. Frekari breytingar urðu á flokkun ættkvíslarinnar árið 2013 vegna rannsókna á þróun hnokkmosa sem byggðust á DNA-raðgreiningu.

Lýsing 
Hnokkmosar eru fjölættuð og formfræðilega fjölbreytt ættkvísl. Hnokkmosategundir hafa yfirleitt stutta, þykka og hringlaga stöngla. Allar hnokkmosategundir hafa mjórri frumur á blaðjaðrinum. Greina má hnokkmosa á æxlunarkerfi þeirra, litbrigðum stöngulsins og blaða og á útliti blaðjaðarsins.

Saga 
Hnokkmosum var lýst sem ættkvísl af Johann Hedwig árið 1801 en nafnið var dregið af gríska orðinu yfir mosa. 

Grasafræðingurinn John R. Spence gaf út endurflokkun á ættinni árið 2005. Ættkvíslin Ptychostomum var aftur tekin í notkun og ættkvíslirnar Leptostomopsis og Plagiobryoides voru búnar til. Seinna var ættkvíslunum Gemmabryum, Imbribryum og Rosulabryum bætt við hnokkmosaætt og Bryum-ækkvíslinni var þannig deilt niður enn frekar.

Verndarstaða hnokkmosa
Verndarstaða sjö hnokkmosategunda hefur verið gefin út á Íslandi í válista plantna árið 1996 sem er enn í gildi. Ylhnokki (B. sauteri), jarðhitakær planta sem finnst á einum stað á Íslandi, er settur í flokk tegunda í bráðri útrýmingarhættu (CR). Dverghnokki (B. vermigerum) og fjóluhnokki (B. violaceum) eru settir í hóp tegunda í útrýmingarhættu (EN) og smáhnokki (B. nitdulum) flokkast sem tegund í yfirvofandi hættu (VU). Fyrir tvær tegundir, skrauthnokka (B. muehlenbeckii) og vætluhnokka (B. bimum) voru ekki til næg gögn til að meta verndarstöðu þeirra og þeir fóru því í flokkinn gögn vantar (DD). Ein tegund, fláahnokki (B. longisetum) var settur í hóp tegunda í nokkurri hættu (LR) án frekari skýringa, sem er flokkunarstaða sem ekki venjulega gefin á válistum nú til dags. Staða fláahnokka er því ekki fyllilega ljós á Íslandi.

Hnokkmosar á Íslandi

 Bryum acutiforme Limpr. — Roðahnokki
 Bryum algovicum C.Muell. — Hagahnokki
 Bryum archangelicum Bruch et Schimp. — Rindahnokki
 Bryum arcticum (R.Brown) Bruch et Schimp. — Heiðahnokki
 Bryum argenteum Hedw. — Silfurhnokki
 Bryum axel-blyttii Philib. — Peruhnokki
 Bryum barnesii Wood ex Shimp. — Eyjahnokki
 Bryum bicolor Dicks. — Götuhnokki
 Bryum bryoides (R.Brown) Aongstr. — Seytluhnokki
 Bryum caespiticium Hedw. — Skógahnokki
 Bryum calophyllum R.Brown — Sandhnokki
 Bryum capillare Hedw. — Skrúfhnokki
 Bryum creberrimum Tayl. — Deigluhnokki
 Bryum cryophilum Maort. — Jöklahnokki
 Bryum curvatum Kaur. et. H.Arn. — Giljahnokki
 Bryum elegans Brid. — Holtahnokki
 Bryum imbricatum Bruch et Schimp. — Barðahnokki
 Bryum intermedium (Brid.) Bland. — Hjallahnokki
 Bryum klinggraeffii Schimp. — Laugahnokki
 Bryum knowltonii Barnes — Pollahnokki
 Bryum laevifilum Syed — Þráðahnokki
 Bryum longisetum Schwaegr. — Fláahnokki
 Bryum marratii Wils. — Strandhnokki
 Bryum muehlenbeckii Bruch. et Schimp. — Skrauthnokki
 Bryum neodamense Itzigs. Ex Müll.Hal. — Fenjahnokki
 Bryum nitidulum Lindb. — Smáhnokki
 Bryum pallens (Brid.) Sw. — Sytruhnokki
 Bryum pallescens Schwaegr. — Gljúfrahnokki
 Bryum pseudotriquetrum (Hedw.) Gaertn.et al — Kelduhnokki
 Bryum purpurascens (R.Brown) Bruch et Schimp. — Fjallahnokki
 Bryum rutilans Brid. — Klettahnokki
 Bryum salinum Limpr. — Fjöruhnokki
 Bryum sauteri Bruch. et Schimp. — Ylhnokki
 Bryum schleicheri Lam. et Cand. — Lækjahnokki
 Bryum subapiculatum Hampe — Hverahnokki
 Bryum tenuisetum Limpr. — Gullhnokki
 Bryum vermigerum H.Arn. et C. Jens. — Dverghnokki
 Bryum violaceum Crundw. & Nyh. — Fjóluhnokki
 Bryum warneum (Röhl.) Brid. — Bakkahnokki
 Bryum weigelii Spreng. — Dýjahnokki

Tilvísanir 

Hnokkmosaætt