alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Húni II

Húni II er 130 tonna eikarbátur, smíðaður í skipasmíðastöð KEA á Akureyri árið 1963. Í dag hefur Iðnaðarsafnið á Akureyri bátinn til umráða en Hollvinir Húna II sjá um reksturinn. Alls voru smíðaðir yfir 100 eikarbátar á Íslandi á árunum 1940 til 1970. Húni II er eini báturinn óbreyttur af þessari stærð sem nú er til á Íslandi.

Húni II var gerður út til fiskveiða í 30 ár og er áætlað að samanlögð veiði hafi verið 32.000 tonn. Árið 1994 var hann tekinn af skipaskrá og ákvörðun tekin um að eyða honum á næstu áramótabrennu. Hugsjónarfólkið Þorvaldur Skaftason og Erna Sigurbjörnsdóttir höfðu hug á að eignast bátinn til að varðveita sögulegar minjar um skipasmíðar á Íslandi og gengu í málið. Húni II var skráður aftur á skipaskrá 1995 og í nokkur ár gerður út sem hvalaskoðunarbátur, fyrst frá Skagaströnd en síðar frá Hafnarfirði. Haustið 2001 höfðu verið farnar 440 ferðir í hvalaskoðun og aðrar skemmtiferðir.

Fyrri nöfn 
 Haukafell SF
 Gauti HU
 Sigurður Lárusson SF

Tenglar 
 Heimasíða Húna II 
 Um Húna II í skipaskrá
 Vefur Iðnaðarsafnsins á Akureyri 

Skip
Patricia Hearst

Patricia Campbell Hearst (f. 20. febrúar 1954) er erfingi að bandarísku fjölmiðlaveldi, leikkona, fórnarlamb mannráns og dæmdur bankaræningi. 

Patricia er barnabarn fjölmiðlamannsins William Randolph Hearst og varð fræg árið 1974 þegar henni var rænt af  Symbion Liberation Army (SLA). Hún gekk síðar til liðs við þá. Patricia var handsömuð árið 1975 eftir að hún tók þátt í bankaráni ásamt öðrum SLA meðlimum. Hún var dæmd til að dvelja 7 ár í fangelsi.  Jimmy Carter, þáverandi forseta Bandaríkjanna, aflétti þó fangelsisdóminum eftir að Patricia hafði afplánað 22 mánuði af dómnum. Á síðasta degi sínum í forsetastóli veitti Bill Clinton henni sakaruppgjöf, þ.e. þann 20. janúar 2001.

Hearst, Patricia
Bandarískir bankaræningjar
William Randolph Hearst

William Randolph Hearst (29. apríl 1863 – 14. ágúst 1951) var bandarískur fjölmiðlamaður. 

Meðal fjölmiðla sem hann átti voru The San Francisco Examiner, The New York Journal seinna nefnt The New York Journal American, New York Evening Journal sem seinna sameinaðist The New York Journal American, Los Angeles Examiner, Washington Herald, New York Daily Mirror og mörg fleiri.

Einnig stundaði hann útgáfu tímarita og þeirra frægust eru tímarit eins og tímaritin National Geographic og Cosmopolitan.

Hearst, William Randolph
Bandarískir fulltrúadeildarþingmenn
Demókratar
Kulborði og hléborði

Kulborði og hléborði (og atviksorðin kulborðs og hléborðs) eru hugtök sem eru notuð í siglingum. Þau eiga við um hliðar skips eftir því hvernig það snýr við vindi. Kulborði er sú hlið sem er áveðurs (snýr upp í vindinn) og hléborði sú hlið sem er hlémegin (snýr undan vindi). Kulborði og hléborði eru því breytilegir eftir því hvernig vindur blæs, öfugt við stjórnborða og bakborða sem eiga alltaf við um sömu (hægri og vinstri) hlið skipsins séð frá skut að stefni.

Kulborði og hléborði skipta máli í siglingum seglskipa. Í Alþjóðareglum til að koma í veg fyrir árekstra á sjó frá 1972 er kveðið á um að sú skúta sem er hléborðs eigi alltaf réttinn þegar báðar beita á sama borð þar sem sú sem er kulborðs hefur meiri möguleika á að stýra (og afstýra árekstri) því hún hefur alltaf vindinn í seglin en getur aftur tekið vindinn úr seglum hinnar. Þessi regla gildir líka í siglingakeppnum.

Hléborðseyjar og Kulborðseyjar í Antillaeyjaklasanum í Karíbahafinu heita svo þar sem ríkjandi staðvindar blása frá suðri til norðurs og því eru nyrðri eyjarnar hléborðs og syðri eyjarnar kulborðs.

Siglingar
Vindur
Stríð Sovétmanna í Afganistan

Stríð Sovétmanna í Afganistan var níu ára langt stríð sem hófst með innrás Sovétmanna í Afganistan til að styðja baráttu marxista sem voru við völd gegn andspyrnuhreyfingu íslamskra bókstafstrúarmanna sem háðu heilagt stríð gegn yfirvöldum. Andspyrnuhreyfingin naut stuðnings ýmissa aðila, meðal annars bandarísku leyniþjónustunnar CIA, Sádi-Arabíu, Pakistans og annarra múslímaríkja. Stríðið varð leppstríð í kalda stríðinu, þar sem Bandaríkin og Sovétríkin tókust á með óbeinum hætti í gegnum átök í öðrum ríkjum.

40. herdeild sovéska hersins hélt inn í Afganistan þann 25. desember 1979 en síðustu hersveitir Sovétmanna yfirgáfu landið þann 15. maí 1988 og stríðinu lauk 15. febrúar 1989. Stríði Sovétmanna í Afganistan hefur oft verið líkt við stríð Bandaríkjamanna í Víetnam, vegna mikils kostnaðar beggja stórveldanna og árangursleysis hernaðarins. Áætlað er að um 15 þúsund Sovéskir hermenn hafi látið lífið og um ein milljón Afgana, óbreyttir borgarar og andspyrnumenn, auk þess sem 5,5 milljónir hafi misst heimili sín.

Tilvísanir

Stríð á 20. öld
Stríð í Asíu
Saga Sovétríkjanna
Saga Afganistans
Leppstríð
Tilvist

Tilvist er það sem fullyrt er með sögninni „að vera til“. Sögnin er málfræðileg umsögn en heimspekingar hafa lengi deilt um hvort hún er einnig rökfræðileg umsögn. 

Sumir heimspekingar hafa haldið því fram að sögnin eigni frumlaginu eitthvað sem kallast „tilvist“, þannig að í setningunni „fjögurra laufa smári er til“ eigni umsögnin fjörurra laufa smára tilvist. Þess ber að gæta að hér er ekki verið að eigna frumlaginu eiginleika en flestir heimspekingar eftir Immanuel Kant hafa fallist á að tilvist sé ekki eiginleiki.

Aðrir heimspekingar hafna því að tilvist sé rökfræðileg umsögn. Þeir halda því fram að tilvist sé einungis það sem sögnin „að vera til“ fullyrðir en að allar staðhæfingar sem innihalda umsögnina sé hægt að umorða þannig að þær innihaldi ekki umsögnina. Til dæmis gæti setningin „fjögurra laufa smári er til“ verið rökgreind í staðhæfinguna „sumir smárar hafa fjögur lauf“ þar sem sögnin „hafa“ eignar sumum smárum þann eiginleika að hafa fjögur lauf. Þess ber að gæta að með því er ekki sagt að sögnin „að vera til“ eigni hlutum þann eiginleika að vera til, heldur einhvern annan eiginleika, í þessu tilviki að hafa fjögur lauf. 

Spurningin um hvers eðlis tilvist er er gömul í heimspeki og margir heimspekingar hafa glímt við hana, frá Herakleitosi, Parmenídesi, Platoni, Aristótelesi og Plótínosi, til Avicenna, Tómasar frá Aquino, Scotuss, Davids Hume, Immanuels Kant til Bertrands Russell, Willards van Orman Quine, Sauls Kripke og margra annarra.

Tenglar 
 

Frumspeki
Heimspekileg hugtök
Rökfræði
Verufræði
Vöggudauði

Vöggudauði er óútskýranlegur dauði barns á fyrsta aldursári.

Tengt efni  
 Barnadauði - 
 Burðarmálsdauði - Dauði sem á sér stað frá 22 viku meðgöngunnar og að allt að viku eftir fæðingu
 Ungbarnadauði - Dauði sem á sér stað hjá ungbörnum 12 mánaða og yngri

Tenglar 
 

Dauði
Fæðingarlækningar
Barnalækningar
Richard Diebenkorn

Richard Clifford Diebenkorn, Jr. (22. apríl 1922 – 30. mars 1993) var velmetinn bandarískur listmálari. Diebenkorn fæddist í Portland, Oregon, en fluttist tveggja ára gamall til San Francisco í Kaliforníu með foreldrum sínum. Árið 1940 stundaði hann nám við Stanford háskóla. Í fyrstu málaði hann myndir í frásagnarstíl sem höfðu líkingu af verkum Edwards Hopper, en á fimmta og sjötta ártugnum bjó hann víðsvegar um Bandaríkin, t.d. í New York, smábænum Woodstock, New York-fylki, Albuquerque, Nýju Mexíkó, Urbana, Illinois og Berkeley, Kalifórníu og þróaði með sér stíl abstrakt-expressjónista, og varð seinna meir einn helsti liðsoddur þeirra á Vesturströndinni. 

Bandarískir myndlistamenn
Uetersen

Uetersen (IPA: yːtɐzən) er borg í Þýskalandi með 17.865 íbúa (30. júní 2006). Borgin er staðsett í sambandslandinu Slésvíkur-Holsetalandi í Þýskalandi. Hún liggur við ána Pinnau Nebenfljót da Saxelfur andspænis Hamburg (30 km).

Borgir í Þýskalandi
Ragnheiður Jónsdóttir Ream

Ragnheiður Jónsdóttir Ream (1917 – 1977) var íslensk myndlistarkona. 
Ragnheiður var dóttir Jóns Halldórssonar söngstjóra, og konu hans, Sigríðar Bogadóttur. 

Í byrjun seinni heimsstyrjaldar hélt Ragnheiður til  Bandaríkjanna. Samskipta henni vestur um haf var m.a. Louise Matthíasdóttir sem var á leið til myndlistarnáms í New York. Það var þó aðeins merkileg tilviljun því Ragnheiður var ekkert farin að huga að myndlist þegar hér var komið sögu. Hún vann í íslenska sendiráðinu í Washington, og kynntist mannsefni sínu í þeirri borg, Donald Forest Ream, eðlisfræðingi. Ragnheiður fór fyrst að fikta við að mála komin yfir þrítugt, og leiðin lá í kvöldskóla og síðan í dagskóla áhugamanna í tvö ár. Þá var svo komið, að hún ákvað að innritast í Listadeild American University í Washington þar sem hún var við nám næstu fimm árin (1954-1959). 

Frá fyrstu sýningu Ragnheiðar hérlendis og til andláts hennar liðu einungis tíu ár. Einkasýningar hennar urðu þrjár og þar af ein stór í Norræna húsinu, - þá var hún þátttakandi í sumarsýningu Norræna hússins 1976. Hún var og þátttakandi í fimm Haustsýningum FÍM og sumarsýningu Myndlistarhússins á Miklatúni 1973. Þá var henni boðið að vera með í sýningu „8 islandske kunstnere“, í Björgvin, Kiruna og Luleå árið 1975. 

Helstu áhrifavaldar í list hennar voru þeir Mark Rothko og Richard Diebenkorn.

Tenglar 
 Ragnheiður Jónsdóttir Ream; af upplýsingavef um myndlist og myndhöfunda á Íslandi 
 Ragnheiður Jónsdóttir Ream; Grein í Lesbók Morgunblaðsins 1982

Íslenskir myndlistarmenn
Erfurt

Erfurt er höfuðborg Þýringalands (Thüringen) með um 214 þúsund íbúa (2019). Tilvist borgarinnar er fyrst skjalfest í bréfi frá Bonifatíusi biskupi til Zakaríasar páfa árið 742 eftir Kristsburð en Erfurt kemst fyrir alvöru á landakortið þegar Karl mikli ákveður að gera Erfurt að aðalverslunarstað fyrir þræla og vörur.

Menning og áhugaverðar byggingar 
Péturskirkja stendur á Péturshæð. Byrjað var á byggingu þessarar tignarlegu kirkju árið 1103 og er hún fyrsta rómanska byggingin sem byggð er í þessum hluta Þýskalands, Thüringen.

Árið 1392 stofnuðu íbúarnir Háskólann í Erfurt sem er fyrsti háskólinn í Þýskalandi sem bauð nám við allar deildirnar fjórar (die artistische, medizinische,
juridische und theologische Fakultät).

Ýmsar byggingar sem standa enn þann dag í dag bera þess merki að saga borgarinnar er stórbrotin. Þannig minnir til dæmis lítil hallarbygging á Péturshæð sem var byggð í lok sautjándu aldar á þá staðreynd að frá árinu 1664 tilheyrði Erfurt Mainzerhéraði eftir að Johann Philipp von Schönborn, erkibiskup í Mainz hertók borgina það ár en frægari varð borgin fyrir tilstilli Christians Reichards sem bjó í Erfurt 1685-1775. Framlag hans til landslagsarkitektúrs gerði borgina fræga, sérílagi þar sem honum tókst að koma upp miklu safni af fræjum.

Stjórnmál 
Frá árinu 1802 tilheyrði Erfurt Prússum en frá 1807 var borgin undir franskri stjórn (domaine resèrvé á lempereur). 1814 voru Prússar aftur komnir með völdin í sínar hendur í Erfurt og nú var gerður mikill múr utan um Erfurt að slíkt hafði varla sést í Þýskalandi áður. 1816 var háskólinn svo lagður niður, 1847 tengdist Erfurt lestarkerfinu og 1873 var tekin ákvörðun um að hætta að loka inngöngum í borgina (hliðunum á múrnum) og eftir það tók borgin að stækka verulega.

Árið 1933 náðu þjóðernisjafnaðarmenn völdum í borginni. Í framhaldi af þeirri valdayfirtöku tekur við saga þjáningar og sorgar fyrir Erfurtbúa. Sú saga nær hámarki í Erfurt með miklum sprengiárásum á borgina á árunum 1944 og 1945 þar sem margar sögulega mikilvægar byggingar stórskemmast eða eyðileggjast. 12. apríl 1945 eru íbúarnir svo loksins frelsaðir undan oki stríðsins, en sú áskorun sem uppbygging eftir stríð er, lega borgarinnar í austurhluta Þýskalands og pólítískt ósætti milli þjóðanna sem sameinuðust um að binda endi á seinni heimstyrjöldina setur mark sitt á borgina næstu áratugina.

Það er ekki fyrr en 30. maí 1990 sem lýðræðislega kjörin borgarstjórn tekur aftur sæti eftir 57 ára hlé á lýðræðislegum kosningum. 1991 er Erfurt orðin höfuðborg Þýringalands og 1994 opnar háskólinn á ný.

Þekktar persónur 
Á árunum 1501 til 1508 og 1509 til 1511 bjó Marteinn Lúther í Erfurt. Fyrst sem stúdent en svo sem munkur og háskólakennari.

Árið 1808 mættust Napoleon Bonaparte og Johann Wolfgang von Goethe á ráðstefnu fursta (,,Vous êtes un homme!) í Erfurt.

Heimildir 
 
 Saitz, H., Feldhoff, S. og Martin A.C., Erfurt (Erfurt: Druck- und Verlagshaus Erfurt, 1995)

Borgir í Þýskalandi
Sundurleitni

Sundurleitni er fall í vigurgreiningu, sem lýsir vigursviði, táknað með div.

Stærðfræðileg skilgreining

Gefum okkur vigursvið F = (F1, F2, F3), en sundurleitni þess reiknast þannig:

Vigursvið með sundurleitni núll hefur enga uppsprettu.

Sjá einnig
 Laplacevirki
 Rót
 Stigull

Vigurgreining
Rót (virki)

Rót er vigursvið, sem venslað er öðru vigursviði, táknað með rot eða curl. Getur einnig átt við virkjann, sem notaður er til að reikna umrætt vigursvið.

Stærðfræðileg skilgreining 
Skilgreina má rót vigursviðs í punkti P í stefnu þverils n flatar C með eftirfarandi markgildi:

Reikna má rót vigursviðs F=(F1,F2,F3), með eftirfarandi hætti:

Vigursvið með rót núll nefnist rótlaust vigusvið.

Sjá einnig 
 Laplacevirki
 Stigull
 Sundurleitni

Vigurgreining
Nova

Nova var stofnað í maí 2006. Í lok mars 2007 fékk Nova úthlutað 3G rekstrarleyfi og opnaði svo formlega 1. desember 2007. Þann 4. apríl 2013 hóf Nova 4G/LTE þjónustu, fyrst íslenskra símafyrirtækja og þann 10. október 2017 setti félagið fyrstu 4.5G sendana í loftið. Nova á og rekur eigið 4G/4.5G farsíma- og netkerfi á landsvísu. Í febrúar 2019 hóf Nova prófanir á fyrsta 5G sendinum á Íslandi og í maí 2020 fór Nova í loftið með 5G farsíma- og netþjónustu. Árið 2016 bætti Nova ljósleiðaraþjónustu í vöruframboð sitt sem byggir á ljósleiðarakerfi Gagnaveitunnar. Ljósleiðari hjá Nova styður 1000 Mb/s hraða.

Dreifikerfi 
Nova rekur eigið 3G og 4G farsíma- og netkerfi sem nær til um 95% landsmanna. En einnig eru Vodafone og Nova með samning um samnýtingu farsímakerfa hvort annars. Samningurinn felur í sér að Vodafone fær aðgang að nýju dreifikerfi Nova fyrir þriðju kynslóð farsíma (3G) og Nova fær aðgang að GSM farsímakerfi Vodafone. Í lok árs 2011 voru notendur orðnir 100.000 þúsund.

Tengt efni 
Síminn
Vodafone
Tal
Novator

Tilvitnanir 
<div class="references-small">

Tenglar 
 Heimasíða Nova
 Þjónustusvæði Nova.
 Nova Appið
 Nova TV

Íslensk fyrirtæki
Fjarskipti
Ungmennafélagið Neisti (Djúpavogi)

Ungmennafélagið Neisti á Djúpavogi var stofnað árið 1919. Félagið var eins og önnur ungmennafélög stofnað í kringum almenna félagsstarfsemi, ekki endilega íþróttir. Neistinn var hús á Djúpavogi þar sem starfsemin var lengi vel hýst en þar voru haldnar margar skemmtanir.

Félagið rekur nú íþróttastarfsemi á Djúpavogi sem hefur verið grundvöllur fyrir félagslífi á staðnum. Stundaðar eru æfingar í fótbolta, sundi og frjálsum íþróttum. Meistaraflokksliði hefur verið haldið úti samfleytt í átta ár.

Íslensk knattspyrnufélög
Íslensk sundfélög
Íslensk frjálsíþróttafélög
Íþróttafélög frá Austurlandi
Svampdýr

Svampdýr (fræðiheiti: Porifera) eru hryggleysingjar. Þau lifa í sjónum og voru áður fyrr þurrkuð upp og notuð í svampa. Svampdýrin eru elstu fjölfrumungar sem búa á jörðinni og talið er að þau hafi orðið til fyrir um 580 milljónum ára. Líkamsgerð svampdýra er mjög einföld og lifnaðarhættir þeirra eru það líka. Svampdýr lifa í vatni og eru föst við undirlagið og færast ekkert nema þau séu borin burt með sterkum straumum. Langflestar tegundir svampdýra lifa í sjó, en sumar lifa í stöðuvötnum og straumvatni. 

Svampdýr hafa fullt af litlum opum á yfirborðinu. Sjórinn sem streymir inn um þau ber með sér ýmis fæðuagnir og súrefni inn í holrýmið innst inni í svampdýrinu. Síðan taka frumur svampdýrsins það til sín og láta frá sér úrgangsefni og koltvíoxíð. Svo fer sjórinn aftur út um stór op, svokölluð útstreymisop. 

Frumur svampdýra eru sérstakar af því að hver þeirra starfar sér og algjörlega óháð öðrum frumum með lítilli eða engri samhæfingu. Frumur svampdýra mynda því enga vefi sem er ólíkt öllum öðrum fjölfrumungum því frumur þeirra mynda allar vefi. því eru þetta einu fjölfrumadýrin sem ekki mynda eiginlega vefi. Reyndar er hægt að lýsa svampdýri sem klasa af frumum sem búa saman. Þó laðast frumur svampdýra að hvor annari á einhvern fuðulegan hátt. Það má sanna þetta með því að þrýsta svampdýrinu saman og eftir nokkrar klukkustundir er svampdýrið aftur komið í upprunalega mynd. Ekkert annað dýr getur endurbyggt líkama sinn á þennan hátt. 

Svampdýr fjölga sér annað hvort með kynæxlun eða kynlausri æxlun. Í kynæxlun fer samruni eggfrumu og sáðfumu þannig fram að eggfrumur myndast í einu svampdýri og sáðfrumur í öðru. Síðan losna frumurnar út úr dýrunum og frjóvgun fer fram í vatninu utan þeirra. Af eggfrumunni sem hefur nú verið frjóvguð vex nýtt svampdýr. Kynlaus æxlun felst í því að partur losnar af svampdýrinu og breytist í nýtt dýr.

Svampdýr eru elstu dýr jarðar, þ.e. fyrstu dýr sem þróuðust, út af líf-trénu (e. the evolutionary tree)  og þar með eru svampdýr systurgrúppa (e. sister group) allra annarra dýra á jörðinni.

Hexactinellid svampdýr er talið vera elsta núlifandi svampdýrið, áætlað allt að 15.000 ára gamalt.

Tenglar 
 

Hryggleysingjar
Laplacevirki

Laplacevirki er mikilvægur virki í stærðfræði og eðlisfræði sem nefndur er í höfuðið á Pierre-Simon Laplace. Sé virkjanum beitt á samfellt, deildanlegt fall, φ fæst summa allra annarra hlutafleiða fallsins, sem jafngildir því að reikna sundurleitni af stigli fallsins, þ.e. div (grad φ). Virkinn er táknaður með   eða  , sem rita má þannig í kartesíuhnitum:
 

Jafna Laplace er jafnan Δ φ = 0, sem er gífurega mikilvæg í stærðfræðilegri eðlisfræði, en lausnirnar nefnast þýð föll.

Vigurgreining
Eðlisfræði
Lofttæmi

Lofttæmi, lofttómt rúm, tóm eða vakúm er hugtak í eðlisfræði, sem á við rými sem ekki inniheldur neitt efni né rafsegulgeislun og hefði loftþrýsting 0 Pa. Útgeimurinn, milli stjarnanna, kemst næst því að vera lofttæmi, þó að þar megi finna stöku frumeindir, bakgrunnsgeislun og ljós frá geimfyrirbærum, en þrýstingur er um 1 fPa (femtópaskal). Mesta lofttæmi sem næst á jörðu er um 10 pPa eða 10.000 faldur þrýstingurinn í útgeimnum.

Eðlisfræði
FARICE-1

FARICE–1 er sæstrengur sem tengir saman Ísland, Færeyjar og Skotland. Íslenskir hluthafar eiga 80% hlut í strengnum á meðan Færeyskir hluthafar eiga 20% hlut. Hluthafar í strengnum eru E-Farice, Faroese Telecom og Kall p/f ásamt fleiri aðilum bæði í Færeyjum og á Íslandi. Strengurinn fór í  notkun í mars árið 2004 og tók við af CANTAT–3 sæstrengnum sem í dag er notaður sem varastrengur fyrir Færeyjar og Ísland.

Strengurinn fer í gegn um eftirtalda staði:

 1. Seyðisfjörð, landlína liggur til 2. Reykjavíkur
 3. Funningsfjörð í Færeyjum, landlína liggur til 4. Þórshafnar
 5. Dunnet Bay á Skotlandi, landlína liggur til 6. Edinborgar.

Tenglar 

Heimasíða FARICE-1 

Internetið
Æð

Æð er hluti af blóðrásarkerfinu sem flytur blóð um líkamann. Æðum er skipt í slagæðar, bláæðar og háræðar.

Blóðrásarkerfið
Sjálfsævisaga

Sjálfsævisaga eða æviminningar er ævisaga þar sem höfundurinn er umfjöllunarefnið.

Matthías Jochumsson ritaði sjálfsævisögu („Sögukaflar af sjálfum mér“), en í kaflanum „Þriðja útförin mín“ segir hann frá yrkingu Lofsöngsins.

Tengt efni 
 Ævisaga
 Listi yfir sjálfsævisögur
 Memoir

 
Ævisaga
Staðarfall

Staðarfall (locativus) er fall í málfræði sem á við um dvöl á (einhverjum) stað.

Meðal tungumála sem hafa staðarfall má nefna latínu, sem á elsta stigi málsins hafði sérstakt staðarfall, þótt það hafi síðar horfið að mestu úr málinu. Þá tók staðarsviptifall (ablativus loci) við hlutverki staðarfallsins. Eigi að síður eru eintaka leifar eftir að stafarfalli í klassískri latínu, t.d.: domi (heima), humi (á jörðinni) og ruri (uppi í sveit).

Í öðrum málum hefur þágufall tekið yfir notkun staðarfallsins, t.d. í forngrísku og íslensku.

Í íslensku er staðarfall ekki til en í þess stað er notað staðarþágufall þar sem forsetningum í eða á er sleppt og staðarnafnið er þess í stað notað í þágufalli. Það er t.d. notað í póstfangi, upphafi bréfa og niðurlagi skjala. 

Dæmi um staðarþágufall utan á bréfi:
Jón Jónsson 
Suðurgötu 109
220 Hafnarfirði
Ísland

Hér er Suðurgata höfð í staðarfalli, sem og Hafnarfjörður.

Sjá einnig 
 Þágufall

Heimildir

Tenglar 
 
 Veðurfregnir; grein í Morgunblaðinu 1992

Föll (málfræði)
Staðarþágufall

Staðarþágufall (fræðiheiti: ablativus loci) er þágufall sem er „jafngamalt málinu“ eins og Baldur Jónsson prófessor skrifaði einu sinni, og er helst notað til að upplýsa um staðsetningu án þess að nota forsetningu. Núorðið er staðarþágufallið að mestu notað í dagsetningum bréfa og í heimilisföngum. Þegar skrifað er á bréfhaus: Langholtsvegi, 28. janúar 2010 til að gefa til kynna hvar bréfið er skrifað, eða utan á umslög: 

Jón Jónsson, 
Langholtsvegi 106 
104 Reykjavík 

en ekki Langholtsvegur. Það mun einnig flokkast undir staðarþágufall, þegar talað er um það að leita einhvers dyrum og dyngjum í merkingunni að leita alstaðar. 

Í nokkra mánuði árið 2000 var staðarþágufall notað í veðurlýsingum á Íslandi. Dæmi: 

Þingvöllum, logn, léttskýjað, 15 stiga hiti. 

En ekki: Þingvellir, logn... eins og tíðkast núna. Gísli Jónsson, íslenskufræðingur, taldi staðarþágufallið bæri með sér meiri ræktarsemi við þjóðararfinn en nefnifallið.

Tengt efni 
 Staðarfall
 Þágufall

Tilvísanir 

Föll í íslensku
Samhverfa

Samhverfa er mikilvægt hugtak, sem hefur margvíslega merkingu innan vísinda, en á almennt við að mögulegt sé að spegla tiltekið fyrirbæri. Fyrirbæri sem ekki er unnt að spegla kallast ósamhverf.

Málfræði 
Sum orð, setningar, bókstafa-, talna- eða táknarunur má spegla á þann hátt að þau verð eins hvort sem lesið er áfram eða afturábak, t.d.
 Rör
 Radar
 Algul ugla
 Rut fann illa kallinn aftur
 Löggur banna bruggöl
 12321

Stærðfræði 
Samhverfa gegnir mikilvægu hlutverki innan stærðfræðinna, því hún leyfir einföldun og alhæfingar, t.d.
 kallast fall f(x), samhverft um y-ás ef f(x) = f(-x) gildir fyrir öll x
 kallast rúmmynd samhverf ef mögulegt er að hluta hana niður í einslaga rúmmyndir
 jafngildisvensl „~“ á mengi S kallast samhverf ef eftirfarandi fyrir öll stök a og b í S gildir: a ~ b <=> b ~ a

Eðlisfræði 
Eðlisfræðin leyfir alhæfingar, sem byggjast á samhverfu, t.d.
 má reikna rúmmál hluta með snúðsamhvefu með því að heilda fallið 2f(x)dx, þar sem ferillinn f(x)lýsir yfirborði hlutarins með x-ás er samhverfuás.
 eru kraft- og rafsvið frá pukntmassa eða punkthleðslu samhverf um punktinn
Emmy Noether, sem leiðbeindi Einstein í stærðfræði sannaði mikilvægt lögmál, sem mikið er notað og við hana kennt, sem segir að samhverfu fylgi varðveislulögmál.

Efnafræði 
Efnafræðin fallar m.a. samhverfu sameinda og efnahvarfa, t.d.
 líta samhverfar sameindir eins út sé þeim snúið um samhverfuás
 samhverf efnahvörf gagna jafn í báðar áttir.

Tenglar 
 Um samhverfur á Vísindavef Háskóla Íslands
 Samhverfur á heimasíðu Baggalúts
 Mynstur - Stærðfræði og listir 

Málfræði
Stærðfræði
Eðlisfræði
Efnafræði
Ólafía Einarsdóttir

Ólafía Einarsdóttir (fædd 28. júlí 1924, dáin 19. desember 2017) var íslenskur fornleifafræðingur og doktor í tímatalsaðferðum í fornum íslenskum heimildum. Hún var fyrsti Íslendingurinn sem lauk prófgráðu í fornleifafræði.

Ólafía fæddist í Reykjavík og voru foreldrar hennar Einar Þorkelsson skrifstofustjóri Alþingis og Ólafía Guðmundsdóttir. Eiginmaður Ólafíu var Bent Fuglede stærðfræðingur og eignuðust þau einn son.

Nám og störf 
Ólafía lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1944 og hóf eftir það nám í fornleifafræði í London og lauk því 1948. Að því búnu stundaði hún sagnfræðinám við háskólann í Lundi í Svíþjóð og lauk því 1951. Síðar lauk hún prófi í miðaldasögu við sama háskóla og starfaði þar sem vísindalegur aðstoðarmaður til 1960. Hún starfaði um tíma við Þjóðminjasafn Íslands en árið 1963 var hún ráðin lektor við Kaupmannahafnarháskóla og gegndi starfinu til starfsloka.

Doktorsritgerð Ólafíu nefnist Studier í kronologisk metode i tidlig islandsk historieskrivning og varði hún hana í Lundi árið 1964. Þar fjallar hún meðal annars um tímasetningu kristnitökunnar á Íslandi og rennir stoðum undir þá kenningu sína að sá atburður hafi í raun gerst árið 999 en ekki árið 1000 eins og oftast er talið.

Ólafía var sæmd heiðurs­doktors­nafn­bót við sagn­fræði- og heim­speki­deild Há­skóla Íslands árið 2009. Eft­ir hana ligg­ur fjöldi rit­verka og greina um tíma­tals­fræði og sögu kvenna á miðöld­um. Tímaritið Ólafía sem Forn­leifa­fræðinga­fé­lagið hefur gefið út frá árinu 2006, er nefnt eft­ir henni.

Íslenskir fornleifafræðingar
Íslenskir sagnfræðingar

Tilvísun 
Íslenskar konur
Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík

Fólk dáið árið 2017