alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Kaupfélag Eyfirðinga

Kaupfélag Eyfirðinga, best þekkt undir skammstöfuninni KEA, er íslenskt fyrirtæki sem stofnað var 1886 sem kaupfélag. Félagið var á tímabili stærsti atvinnuveitandi á Norðurlandi en má muna sinn fífil fegurri. Í dag starfar KEA sem fjárfestingarfélag sem öðrum þræði vinnur í þágu eigenda sinna að eflingu atvinnulífs og búsetuskilyrða á starfssvæði sínu.

Kaupfélag Eyfirðinga var stofnað þann 19. júní 1886 á Grund í Eyjafirði. Kom þar saman hópur manna og stofnaði Pöntunarfélag Eyjafjarðar, en hálfu ári síðar var nafninu breytt í Kaupfélag Eyfirðinga. Upphaflegur tilgangur félagsins, líkt og annarra kaupfélaga, var að útvega félagsmönnum vörur á hagstæðu verði. Á árunum eftir heimsstyrjöldina fyrri byggði KEA verslunarhús, sláturhús, mjólkurvinnslustöðvar og frystihús til frystingar á kjöti til útflutnings.

Á fimmtíu ára afmæli KEA, 1936, voru félagsmenn um 2400, þar af var fjórðungur frá Akureyri. Þá sneri félagið sér að sjávarútvegi og stofnaði Útgerðarfélag KEA og gerði út skip. Kaupfélag Eyfirðinga tók þátt í að stofna ESSO á Íslandi, Olíufélagið hf. árið 1946. Upphaflegt hlutafé Olíufélagsins hf. var 850.000 kr en KEA lagði til 195.000 kr því og var næst stærsti stofnhluthafi á eftir SÍS.

KEA hefur breyst frá því að vera hefðbundið kaupfélag, yfir í að vera fjárfestingarfélag. Það er þó ennþá samvinnufélag og eru félagsmenn KEA í dag rúmlega 19 þúsund. Í samþykktum félagsins kemur fram að  félagið heitir KEA og starfar í samræmi við lög um samvinnufélög nr 22/1991 - með áorðnum breytingum. Heimili þess og varnarþing er á Akureyri. Félgassvæði KEA er frá og með Fjallabyggð í vestri til og með Langanesbyggðar í austri, tekið er mið af sveitarfélagamörkum eins og þau eru árið 2013. 
Tilgangur félagsins er að vinna að hagsmunum félagsmanna og efla búsetu á félagssvæði sínu. Félaginu er fyrst og fremst æltað að vera fjárfestingarfélag og hefur því ekki með höndum atvinnurekstur, en stofnar og rekur hlutafélög og fyrirtæki sem ýmist eru að fullu í eigu KEA eða í sameign með öðrum aðilum. Þá er félaginu heimilt að starfrækja innlánsdeild í samræmi við lög um samvinnufélög nr. 22/1991.

Á heimasíðu félagsins er stefna félagsins og þar kemur fram að KEA er fjárfestingarfélag sem vinnur í þágu eigenda sinna að eflingu félagsins og þar með atvinnulífs og búsetuskilyrða á starfsvæði sínu.
Framtíðarsýn félagsins er að KEA verði áfram fjárhagslega sterkt, rekið með ábyrgum hætti, byggt á arðsömum fjárfestingum sem samræmast hagsmunum eigenda félagsins. Með hagnaðarmyndun verði KEA öflugur þátttakandi og stuðningsaðili í samfélagslegum verkefnum. 
Gildi KEA eru ábyrgð, traust og þátttaka.
Í stefnu félagsins koma fram fjárfestingaráherslur, arðgreiðslustefna og jafnréttisstefna og hægt að lesa nánar um það á heimasíðu félagsins.

Tengill
 Heimasíða KEA

Íslensk kaupfélög
Samvinnuhreyfingin á Íslandi
Danny Elfman

Daniel Robert Elfman (fæddur 29. maí 1953), oftar kallaður Danny Elfman, er bandarískur tónlistarmaður. Hann var í hljómsveitinni Oingo Boingo á níunda áratuginum en er í dag eitt eftirsóttasta kvikmyndatónskáldið í Hollywood. Hann hóf feril sinn í kvikmyndatónlist þegar hann samdi tónlistina við fyrstu kvikmynd Tims Burton í fullri lengd, Pee-wee's Big Adventure. Síðan þá hefur hann samið tónlistina við allar myndir Burtons nema Ed Wood. Einnig hefur hann sungið nokkur hlutverk í myndum eftir Burton, meðal annars aðalpersónuna í The Nightmare Before Christmas, Jack Skellington og Úmpalúmpana í Kalla og sælgætisgerðinni. Þar að auki er hann einkum þekktur fyrir að hafa samið upphafslög ýmissa þátta, svo sem The Simpsons og Desperate Housewives. Þó er rétt að taka fram að hann hefur samið mun meira, bæði af kvikmyndatónlist og sjónvarpsþáttalögum.

Bandarísk kvikmyndatónskáld
Vestnorræna ráðið

Vestnorræna ráðið er samstarfsráð þinga og ríkisstjórna Færeyja, Grænlands og Ísland sem stofnað árið 1985. Ráðið skipa 6 fulltrúar frá hverju landi (18 alls) sem tilnefndir eru af viðkomandi þingum. Ráðið heldur árlega aðalfundi til skiptis í löndunum þremur sem fara með æðsta ákvörðunarvald í málum þess. Framkvæmd og skipulag samstarfsins á milli aðalfunda er í höndum þriggja manna forsætisnefndar sem skipuð er einum fulltrúa frá hverju landi, einn þeirra telst formaður ráðsins. Núverandi formaður er Bill Justinussen (september 2014 til august 2015)

Markmið ráðsins eru eftirfarandi:
 Að vinna saman að vestnorrænum hagsmunum og hugðarefnum.
 Að vernda auðlindir og menningu landanna í Norður-Atlantshafi og efla samráð ríkis- og landstjórna Vestur-Norðurlanda, einkum í viðkvæmum og alvarlegum málum sem snerta t.d. mengun, auðlindanýtingu o.fl.
 Að fylgja eftir samstarfi ríkis- og landstjórna vestnorrænu landanna.
 Að efla samstarf við Norðurlandaráð og koma á framfæri vestnorrænum áhersluatriðum í norrænu samstarfi.
 Að vera tengiliður milli þinga landanna, vestnorrænna stofnana og alþjóðlegra samtaka.

Meðlimir Vestnorræna ráðsins eru einnig í Norðurlandaráðinu en samtökin eru ótengd þrátt fyrir að þau eigi nokkuð samstarf sín á milli.

Tengt efni 
 Norðurlandaráð
 Hoyvíkursamningurinn

Tengill
 Heimasíða Vestnorræna ráðsins

Norðurlönd
Alþjóðastofnanir
Ólafur Björnsson

Ólafur Björnsson (2. febrúar 1912 – 22. febrúar 1999) var prófessor í hagfræði við Háskóla Íslands, alþingismaður fyrir Sjálfstæðisflokkinn og höfundur fjöldamargra bóka og rita um hagfræði. Ólafur hneigðist sterklega að frjálshyggju og var lítt hrifinn af ríkisafskiptum.

Ævi 
Ólafur fæddist í Hjarðarholti í Dölum, faðir hans var séra Björn Stefánsson og móðir hans Guðrún Ólafsdóttir. Ólafur lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum á Akureyri 1931, nam lögfræði í eitt ár við Háskóla Íslands því næst en hélt síðan til Kaupmannahafnar þaðan sem hann lauk háskólanámi í hagfræði 1938. Hann kenndi við viðskipta- og lagadeild Háskóla Íslands sem dósent á árunum 1942-1948, þaðan af sem prófessor allt fram að 1982. Hann kenndi einnig stundakennslu við Verslunarskóla Íslands á árunum 1948—1967. Hann sat í bæjarstjórn Reykjavíkur árin 1950-58 og á Alþingi fyrir Sjálfstæðisflokkinn á árunum 1956-71. Formaður BSRB 1948-1956. Formaður Íslandsdeildar norrænu menningarmálanefndarinnar frá 1953 og formaður nefndarinnar í heild 1961 auk þess sat hann á Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 1967.

Ólafur átti sæti í fjölmörgum opinberum nefndum og ráðum í gegnum tíðina, m.a. í undirbúningsnefndum mikilvægra lagafrumvarpa og í milliþinganefndum. Eftir hann liggja ótal ritverk í fræðigrein hans, þjóðhagfræði, og á tengdum sviðum auk þess sem hann hefur þýtt kunn fræðirit erlendra höfunda. Eitt þekktasta verk hans er „Þjóðarbúskapur Íslendinga“, sem hefur birst í tveim útgáfum, og er það grundvallarrit á sínu sviði. Ólafur hreifst sérstaklega af kenningum Friedrich von Hayeks og þýddi kafla úr bók hans Leiðin til ánauðar. Árið 1986 var hann sæmdur heiðursdoktorsnafnbót í tilefni 75 ára afmælishátíðar Háskóla Íslands.

Hann giftist Guðrúnu Aradóttur og eignaðist með henni þrjá syni: Ara Helga (1946), Björn Gunnar (1949) og Örnólf Jónas (1951).

Verk 
 Hagfræði (1951)
 Þjóðarbúskapur Íslendinga (1952)
 Haftastefnu eða kjarabótastefnu (1953)
 Frjálshyggja og alræðishyggja (1978)
 Saga Íslandsbanka hf. og Útvegsbanka Íslands 1904-1980 (1981)

Heimildir 
 
 
 

Íslenskir hagfræðingar
Stjórnspekingar
Frjálshyggjumenn
Fyrrum Alþingismenn
Þingmenn Sjálfstæðisflokksins
Íslendingar sem gengið hafa í Kaupmannahafnarháskóla

Prófessorar við Háskóla Íslands
Listasafn Reykjavíkur

Listasafn Reykjavíkur samanstendur af þremur útibúum í borginni; Ásmundarsafni við Sigtún, Hafnarhúsi við Tryggvagötu og Kjarvalsstöðum við Flókagötu. Listasafn Reykjavíkur varðveitir listaverkaeign Reykjavíkurborgar. Listaverkaeignin samanstendur af sérsöfnum listaverka sem eru merkt Ásmundi Sveinssyni, Erró og Jóhannesi S. Kjarval, byggingarlistarsafni og almennri listaverkaeign borgarinnar, þ.m.t. útilistaverkum. Þar að auki eru oft settar upp í því sérstakar sýningar á öðrum verkum.

Í daglegu tali er listasafnið í Hafnarhúsinu við Tryggvagötu nefnt Listasafn Reykjavíkur, þar eru staðsettar aðalskrifstofur Listasafns Reykjavíkur. Það var opnað árið 2000.

Tilvísanir

Tenglar 
Listasafn Reykjavíkur

Söfn í Reykjavík
Listasöfn á Íslandi
Miðborg Reykjavíkur
Hlíðar
Laugardalur
Bandýmannafélagið Viktor

Bandýmannafélagið Viktor var stofnað 4. apríl 2004 sem bandýfélag með heimili og varnarþing í Reykjavík. Stofnfélagar voru fimm, allt þáverandi nemendur í MR. Stjórnkerfi þess er sérstakt og fara svokallaðir bandýmenn með öll völd innan félagsins. Leiðtogi þess ber titilinn kafteinn. Bandýmannafélagið Viktor vann Íslandsmeistaratitilinn í bandý 2004, 2005 og 2009.

Heimildir
 Lög Bandýmannafélagsins Viktors.
 http://viktor.g.is 
 

Íþróttabandalag Reykjavíkur
Íslensk bandýfélög
Rómverska öldungaráðið

Rómverska öldungaráðið (latína: Senatus) var aðal þing Rómaveldis, bæði á lýðveldistímanum (sem hófst árið 513 f. Kr.) og í keisaradæminu (sem hætti að vera til á 6. öld). Sagt var að öldungaráðið hefði verið stofnað af Rómúlusi, stofnenda Rómarborgar í goðafræðinni, sem ráðgjafarráð með 100 höfuðum fjölskyldna í borginni, svokölluðum patres (feðrum). Þegar lýðveldið komst á var fjöldi öldungaráðsmanna aukinn upp í 300. Skýr greinarmunur var gerður á öldungarráðsmönnum, eins og sjá má af slagorði Rómaveldis, SPQR, þar sem S-ið stendur fyrir senatus (öldungaráð) en P-ið fyrir populus (fólk).

Þó svo að öldungaráðið hafi aldrei farið með löggjafarvald hafði það mikil áhrif í Rómaveldi. Það réð í ýmsar af helstu stöðum ríkisins og fór með mikið vald innan borgarinnar sjálfrar. Þar að auki var það öldungaráðið sem gat lýst yfir stríði. Líkt og önnur þing Rómverja fóru fundir þess alltaf fram í hofum. Vanalega var það Curia Hostilia en á nýársdag var fundað í hofi Júpíters Optimusar Maximus og fundir um málefni stríðs fóru fram í hofi Bellona. Trúarathafnir voru einnig nauðsynlegar áður en þingfundur gat átt sér stað.

Eftir rómverska öldungaráðinu eru efri deildir margra þinga kenndar. Þá er oftast notuð staðfærð útgáfa latneska heitisins senatus. Á íslensku er þó vaninn að þýða orðið og tala um öldungadeild. Orðið deild er þá notað þar sem um er að ræða þingdeild, ekki ráð, líkt og var í Róm. Dæmi um þetta eru efri deildir þinga Bandaríkjanna (senate), Ítalíu (senato) og Mexíkó (senado).

Rómverskt stjórnkerfi
Hugræn sálfræði

Hugræn sálfræði fjallar um sálræna þætti hegðunar, hugsun, rökhugsun, ákvarðanatöku og að einhverju leyti hvatir og tilfinningalíf. Einkum er minni, athygli, upplifanir, sköpunargáfa, birting þekkingar og verkefnalausnir skoðað.

Hugrænir sálfræðingar nota vísindalegar aðferðir við rannsóknir sínar og hafna yfirleitt aðferðum eins og sjálfsskoðun.

Heimild 
 

Undirgreinar sálfræði
Mannþáttafræði

Mannþáttafræði er samheiti yfir nokkur svið þar sem hugað er að vinnuumhverfi fólks, en aðallega notkun fólks á tækjum, tólum og ferlum.

Mannaþáttafræðingar geta haft margs konar bakgrunn, t.d. sálfræði, tölvunarfræði eða verkfræði.

Heimild 
 

Atvinna

de:Menschlicher Faktor
en:Human factors
Líffræðileg sálfræði

'''Líffræðileg sálfræði''' fæst við rannsóknir á líffræðilegum undirstöðum hegðunar og hugarstarfs. Rannsóknir eru meðal annars gerðar með því að áreita taugakerfi mannslíkamanns á ákveðinn hátt og rannsaka viðbrögðin, en til þessarra rannsókna er notast við tækni sem mælir virkni taugakerfisins (t.d. fMRI, EEG og MEG). Einnig eru stundaðar rannsóknir á erfðum og áhrifum þeirra á líkindi þess að fá sjúkdóma. Menn stunda einnig rannsóknir á þeim sem hafa verið ættleiddir inn í aðra fjölskyldu til að finna hversu mikið erfðir annars vegar og umhverfi hins vegar hafa að segja í því að fá tiltekinn sjúkdóm.

Viðfangsefni líffræðilegrar sálfræði eru mjög svipuð viðfangsefnum taugavísinda, og því er erfitt að segja til um hvort um sömu grein er að ræða eða að lífræðileg sálfræði sé undirgrein taugavísinda.

Heimild 
 

Undirgreinar sálfræði
Taugavísindi
Elgur

Elgur (fræðiheiti: Alces alces) er stórt hjartardýr sem lifir í skógum um allt norðurhvelið, frá Noregi til Kanada. Elgurinn er stærsta hjartardýrið og er einkennisdýr í mörgum norðlægum héruðum í Noregi, Svíþjóð, Rússlandi, Bandaríkjunum (Alaska) og Kanada. Þeir lifa einkum á laufi birkis og víðis, smágreinum, könglum og trjáberki en geta ekki bitið gras eða mosa á jörðu niðri vegna þess hve þeir eru hálsstuttir.

Hjartardýr
Hjartardýr

Hjartardýr (fræðiheiti: Cervidae) eru ætt jórturdýra af ættbálki klaufdýra. Nokkur dýr, sem svipar til hjartardýra í útliti, en tilheyra öðrum skyldum ættum, eru stundum kölluð hirtir. Karldýrið er almennt kallað hjörtur eða tarfur, kvendýrið hind eða kýr og afkvæmin kálfar. 

Hjartardýr
Námssálfræði

'''Námssálfræði''' fæst við nám fólks í skólum eða öðrum sambærilegum aðstæðum, athuganir á hversu mikið breytingar á námshögum gagnast, og nám út frá sálfræðilegu sjónarhorni. Einnig eru skólar rannsakaðir út frá félagssálfræðilegu sjónarhorni.

Undirgreinar sálfræði
Pompeius

Gnæjus Pompeius mikli (latína: CN·POMPEIVS·CN·F·SEX·N·MAGNVS, Gnaeus eða Cnaeus Pompeius Magnus) (29. september 106 f.Kr. – 29. september 48 f.Kr.) var rómverskur stjórnmálamaður og herforingi, sem í bandalagi við Júlíus Caesar og Marcus Licinius Crassus myndaði fyrra þremenningabandalagið.

Pompeius varð ungur herstjórnandi í liði Súllu gegn stuðningsmönnum Maríusar. Eftir mikla sigra fyrir Súllu á Sikiley og í Afríku hlaut hann viðurnefnið Magnus eða „hinn mikli“. Árið 70 f.Kr. varð hann ræðismaður ásamt helsta keppinauti sínum, Crassusi, þrátt fyrir að vera aðeins 35 ára, en samkvæmt lögum þurftu menn að vera orðnir 40 ára. Alls varð Pompeius ræðismaður þrisvar sinnum.

Eitt þekktasta hernaðarafrek Pompeiusar var að hreinsa Miðjarðarhafið af sjóræningjum. Sjóræningjar höfðu valdið Rómverjum hugarangri og margvíslegu tjóni um aldir en eftir að Pompeius, með stuðningi Caesars, stýrði rómverska flotanum gegn þeim var ógnin úr sögunni fyrir fullt og allt. Pompeius tók þátt í þriðja stríði Rómverja gegn einum lífsseigasta óvini heimsveldisins, Miþridatesi konungi í Pontus. Pompeiusi tókst ekki að sigra Miþridates endanlega en veikti stöðu hans mikið og stuttu síðar framdi konungurinn sjálfsmorð. Pompeius hertók einnig Sýrland og Júdeu í þessari herferð.

Pompeius gekk í stjórnmálabandalag með Caesari og Crassusi árið 60 f.Kr. Þetta bandalag, fyrra þremenningabandalagið, færði þeim félögum í raun öll völd í Rómaveldi. Eftir að Crassus féll í herleiðangri til Parþíu árið 53 f.Kr. var úti um bandalagið og á næstu árum tókust Pompeius og Caesar á um völdin. Þau átök enduðu með sigri Caesars, sem varð einvaldur yfir Rómaveldi, en Pompeius flúði til Egyptalands, þar sem hann var myrtur árið 48 f.Kr.

Rómverskir stjórnmálamenn
Rómverskir herforingjar
Rómverskir ræðismenn á lýðveldistímanum
Taugasálfræði

Innan '''taugasálfræði'''  er rannsakað á vísindalegan hátt hvernig uppbygging og virkni mannsheilans tengjast ákveðnum ferlum í honum, t.d. ferlum tengdum minni, tungumálum og skynjun. Taugasálfræði hefur sterk tengsl við aðrar greinar, t.d. taugavísindi, heimspeki, geðlæknisfræði og tölvunarfræði.

Taugasálfræði er bæði fræðileg og hagnýtt. Fræðilegar rannsóknir eru gerðar á heilbrigðu fólki en einnig á fólki sem hefur orðið fyrir heilaskaða, og stundum eru gerðar rannsóknir á dýrum. Rannsóknir eru einnig gerðar í tölvu, þar sem eru búin til einföld módel af tauganetum og reynt að herma eftir ferlum sem eiga sér stað í heilanum. Hagnýtingin á sér stað m.a. með því að nýta fræðilega þekkingu í þágu þeirra sem hafa orðið fyrir heilaskaða.

Undirgreinar sálfræði
Klínísk sálfræði

Í augum flestra er klínísk sálfræði hin dæmigerða sálfræði. '''Klínískir sálfræðingar''' fást við greiningu og meðferð tilfinninga- og hegðunarvandamála, svo sem geðsjúkdóma, geðraskana, unglingavandamála, missætti innan fjölskyldna og margra annarra vandamála.

Klínísk sálfræði byggist á að nýta lögmál sálfræðinnar við að greina og vinna á vandamálum; margar stefnur eru í gangi innan klínísku sálfræðinnar og er mismunandi hvaða aðferðum sálfræðingar beita við að leysa vandamál fólks. Oft vinna þeir í samstarfi við geðlækna og/eða aðra sálfræðinga við að finna lausnir að vandamálunum. En þó klínískir sálfræðingar læri mikið um lyf, þá mega þeir  í flestum löndum ekki skrifa uppá þau, það fellur í hlut geðlækna. 

Klínískir sálfræðingar vinna á mörgum vettvöngum, svo sem á geðsjúkrahúsum, í fangelsum og meðal unglinga en oft vinna þeir sjálfstætt.

Sjá einnig: Sálfræðimeðferð.

Undirgreinar sálfræði
Beatrix Hollandsdrottning

Beatrix Wilhelmina Armgard (fædd 31. janúar 1938) var drottning Hollands og gegndi embættinu frá 30. apríl 1980, þegar móðir hennar, Júlíana drottning, eftirlét henni krúnuna, og til 30. apríl 2013, þegar elsti sonur hennar, Vilhjálmur Alexander, tók við. Þegar Beatrix var ung stúlka flúði hún land ásamt móður sinni og systur þegar Þjóðverjar tóku Holland í seinni heimsstyrjöldinni, fyrst til Bretlands árið 1940 og síðar til Ottawa í Kanada.

Fjölskylda 
Árið 1965 trúlofaðist Beatrix þýskum manni að nafni Claus van Amsberg (f. 6. september 1926, d. 6. október 2002). Val hennar á eiginmanni var umdeilt og olli miklum mótmælum þar sem van Amsberg hafði verið í Hitlersæskunni. Hann öðlaðist þó viðurkenningu þjóðarinnar þegar frá leið og varð einn vinsælasti meðlimur konungsfjölskyldunnar. Þau eignuðust þrjá syni: Vilhjálmur Alexander (f. 1967), Johan-Friso (f. 1968; d. 2013) og Constantijn (f. 1969).

Einvaldar Hollands
Óraníuættin
Gunnar Jónsson (tónlistarmaður)

Gunnar Jónsson (fæddur 17. júní 1985) er söngvari og gítarleikari hljómsveitarinnar Coral. Hann var einnig í hljómsveitinni 3G's sem átti vinsæl popplög á borð við „Dagbókin mín“. Gunnar var í ræðuliði Fjölbrautaskólans í Breiðholti frá 2002 til 2005 og keppti tvisvar til úrslita í Morfís, ræðukeppni framhaldsskólanna. Gunnar var einnig í sigurliði Þrasins, sem er ræðukeppni sem haldin var sumarið 2009.

Íslenskir söngvarar
Albert 2. Belgíukonungur

Albert II (Albert Félix Humbert Théodore Chrétien Eugéne Marie) (f. 6. júní 1934) var konungur Belgíu frá 9. ágúst 1993 til 21. júlí 2013. Hann er yngri sonur Leópolds III konungs og Ástríðar prinsessu af Svíþjóð. Hann tók við konungsveldinu af bróður sínum Baldvin sem lést árið 1993 og hélt þeirri stöðu fram að uppsögn hans 21. júlí 2013.

Árið 2019 skipaði belgískur dómstóll Alberti að ganga undir faðernispróf til að ganga úr skugga hvort hann hafi feðrað dóttur í lausaleik á sjöunda áratugnum. Móðir meintrar dóttur, barónessan Sybille de Selys Longchamps, sagðist hafa átt í tveggja áratuga löngu leynilegu ástarsambandi við Albert. Albert neitaði í fyrstu að fara að skipun dómsins og leitaði sér lögfræðiaðstoðar til að láta áfrýja dómnum en féllst á að gefa lífsýni í lok maí sama ár. Niðurstaða erfðaprófsins var gerð opinber í janúar 2020 og staðfesti hún að Albert væri barnsfaðir barónessunnar. Dóttir þeirra er belgíski myndhöggvarinn Delphine Boël. Delphine hlaut rétt til að bera titil prinsessu og að bera aðalsættarnafnið Saxe-Cobourg-Gotha eftir dómsúrskurð í september 2020.

Fjölskyldulíf 
Þann 2. júlí 1959 giftist Albert ítalskri konu að nafni Dona Paola Ruffo di Calabria, sem hefur síðan 1993 verið þekkt sem Pála Belgíudrotting. Börn þeirra eru:
 Filippus, (f. 15. apríl 1960). Kona hans er Matthildur (f. 1973). Matthildur og Filippus eiga svo fjögur börn:
 Elísabetu (f. 2001)
 Gabríel (f. 2003)
 Emanúel (f. 2005)
 Elenóru (f. 2008)

 Ástríður (f. 5. júní 1962). Er gift Lorenz erkihertoga af Austurríki (f. 1955). Þau eiga fimm börn:
 Amedeo (f. 1986)
 Maria Laura (f. 1988)
 Joachim Carl (f. 1991)
 Luisa Maria (f. 1995)
 Laetitia Maria (f. 2003)

 Lárentíus (f. 19. október 1963). Er giftur Claire Belgíuprinsessu (áður Claire Coombs), (f. 1974). Þau eiga þrjú börn:
 Louise (f. 2004)
 Nicolas (f. 2005)
 Aymeric (f. 2005)

Albert á eina dóttur utan hjónabands:
 Delphine (f. 22. febrúar 1968). Er gift James O'Hare. Þau eiga tvö börn.

Tilvísanir

Konungar Belgíu
Sachsen-Coburg-Gotha-ætt
Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu
Teknillinen korkeakoulu

Teknillinen korkeakoulu var tækniháskóli í Finnlandi. Hann var staðsettur í Espoo, þar sem að hann var stofnaður árið 1849, en hann fékk ekki opinbera stöðu sem háskóli fyrr en árið 1908. Við skólann voru starfræktar 12 deildir og 9 stofnanir, og kenndar voru 19 námsleiðir. Hann var sameinaður Aalto háskólanum árið 2010 og hét stuttlega nafnið Aalto háskólavísinda- og tækniskólinn áður en honum var skipt niður í fjóra skóla árið 2011.

Háskólar í Finnlandi
.mw

.mw er þjóðarlén Malaví. Malawi Sustainable Development Network Programme sér um úthlutun léna.

Tenglar 
 WHOIS-leit hjá IANA
 .mw skráningarvefsíða

mw
Malaví

sv:Toppdomän#M
Regla Cramers

Regla Cramers er aðferð í línulegri algebru til þess að leysa línuleg jöfnuhneppi. Látum A vera n×m fylki og b vera vigur af stærðinni n. Þá segir regla Cramers að finna megi lausn jöfnuheppisins  með því að:

þar sem að  er fylkið A, með i-ta dálkvigrinum skipt út fyrir vigurinn b.

Línuleg algebra
Malaría

Malaría eða mýrakalda er smitsjúkdómur sem er útbreiddur í mörgum hitabeltislöndum. Nafnið er komið af ítölsku orðunum „mala aria“, sem þýðir „slæmt loft“ sem aftur skýrist af frumstæðum misskilningi á orsökum sjúkdómssins þar sem menn héldu að slæmt loft orsakaði hann. Íslenska nafnið er síðan leitt af því að moskítóflugur verpa einkum á mýrarsvæðum eða þar sem þær finna kyrrstætt vatnsyfirborð.

Malaría veldur 1 - 3 milljónum dauðsfalla á ári, og eru það aðallega ung börn í Afríku sem látast af völdum hans. Talið er að malaría sé sá sjúkdómur sem flesta hefur lagt af velli af öllum sjúkdómum.

Orsök sjúkdómsins eru einfruma sníkjudýr af ættkvíslinni Plasmodium, ekki vírusar eða bakteríur.  Snýkjudýr þessi berast á milli manna, með stungum kvenkyns moskítófluga. Karlkyns moskítóflugur nærast ekki á blóði úr mannfólki. Kvenkyns moskítóflugur fá úr blóði efni sem þær fá ekki auðveldlega annarsstaðar sem þær nota til framleiðslu frjóverpis (eggja).

Talið er að snýkjudýrið hafi komið fram á sjónvarsviðið fyrir 50-100 000 árum en fyrst náð verulegri útbreiðslu fyrir um 10 þúsund árum. Sníkjudýrin sýkja rauð blóðkorn í hýsli sínum þar sem kynlaus fjölgun á sér stað. Blóðkornin springa, snýkjudýrin losna út í blóðrásina og sýkja önnur rauð blóðkorn. Þetta veldur sótthita og blóðleysi. Í alvarlegum tilvikum getur sjúklingurinn fallið í dá og jafnvel látist í kjölfarið.

Meðferð

Ýmis lyf eru til sem vinna gegn malaríu svosem klórókín, atebrín, mepakrín, plasmókín, en engin þeirra eru óbrigðul og sníkjudýrið myndar í mörgum tilvikum ónæmi fyrir lyfjunum. Blóðgjöf er stundum beitt í verri tilfellum þar sem sníkjudýrið hefst við í blóðinu má að einhverju marki skipta sýkta blóðinu út og taka annað inn í staðinn. Það er þó ekki hægt að hreinsa blóðið alveg með þessum hætti og ónæmiskerfið lærir ekki jafn vel að verjast veikinni. Ekki er heldur til bóluefni við veikinni, þótt talsvert fé hafi verið lagt í rannsóknir á því á síðustu árum. Til viðbótar lyfjum sem vinna á malaríusníkjudýrinu er oft reynt að koma í veg fyrir veikina með því að fækka eða útrýma moskítóflugunum sem bera hana á milli manna og með því að koma í veg fyrir moskítóbit. Æskilegt er að forðast moskítóbit með því að bera á sig þar til gert krem við dægurskipti og mikilvægt er að sofa undir flugnaneti.

Nóbelsverðlaun

Fimm sinnum hefur læknanóbelinn verið veittur fyrir starf tengt malaríu,:
1902: Ronald Ross
1907: Charles Louis Alphonse Laveran
1927: Julius Wagner-Jauregg
1948: Paul Hermann Müller
2015: Youyou Tu

Þekktir einstaklingar sem létust úr malaríu
Vasco da Gama, David Livingstone, Amerigo Vespucci, Úrbanus 7. (sem átti fyrir vikið skemmstu setu á páfastóli af nokkrum páfa),

Tilvísanir

Heimildir 
 Magnús Jóhannsson. „Er hægt að lækna malaríu? Í hverju felst meðferðin?“. Vísindavefurinn 29.7.2002. http://visindavefur.is/?id=2614. (Skoðað 13.5.2010).
 „Malaría - mýrarkalda“ hjá Landlæknisembættinu (skoðað 13. maí 2010).
 Ulrika Andersson og Ólafur Páll Jónsson. „Hvaða sjúkdómar eru algengastir í þróunarlöndunum?“. Vísindavefurinn 20.12.2001. http://visindavefur.is/?id=2020. (Skoðað 13.5.2010).

Tenglar 
 
 
 

Smitsjúkdómar