alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Valois-ætt

Valois-ætt var frönsk konungsætt á miðöldum, hliðargrein Capet-ættar, og sátu konungar af Valois-ætt í hásæti Frakklands frá 1328 til 1589. Hertogarnir af Búrgund frá 1363 til 1482 voru einnig af Valois-ætt.

Valois-ættin var komin af Karli greifa af Valois, fjórða syni Filippusar 3. Frakkakonungs. Erfðaréttur afkomenda hans byggðist á ákvæðum franskra laga sem útilokuðu konur frá ríkiserfðum og einnig erfðir um kvenlegg. Filippus 4., eldri bróðir Karls af Valois, átti þrjá syni sem allir urðu konungar en enginn þeirra eignaðist son sem lifði. Þegar sá síðasti, Karl 4., lést 1328, erfði hvorki dóttir hans né bróðurdætur ríkið, heldur ekki systursonur hans, Játvarður 3. Englandskonungur, sem gerði þó kröfu til ríkiserfða, heldur Filippus 6., elsti sonur Karls af Valois, sem þar með varð fyrsti konungur af Valois-ætt.

Frakkakonungar af Valois-ætt

Valois 
 Filippus 6., 1329-1350.
 Jóhann 2., 1350-1364.
 Karl 5., 1364-1380.
 Karl 6., 1380-1422.
 Karl 7., 1422-1461.
 Loðvík 11., 1461-1483.
 Karl 8., 1483-1498.

Valois-Orléans-ætt
Karl 8. átti ekki barn sem lifði og nánasti erfingi hans í karllegg var Loðvík 2. hertogi af Orléans, sonarsonarsonur Karls 5., sem tók við krúnunni eftir lát Karls og giftist ekkju hans.
 Loðvík 12., 1498-1515.

Valois-Orléans-Angoulême-ætt 
Loðvík 12. eignaðist heldur ekki syni sem komust á legg en hann átti hins vegar tvær dætur. Sú eldri var gift frænda sínum, Frans greifa af Angoulême, sem var næstur til ríkiserfða. Hann var sonarsonur Jóhanns greifa af Angoulême, yngri sonar Loðvíks 1. hertoga af Orléans, og því afkomandi Karls 5.

 Frans 1., 1515-1547.
 Hinrik 2., 1547-1559.
 Frans 2., 1559-1560.
 Karl 9., 1560-1574.
 Hinrik 3., 1574-1589.

Hliðargreinar Valois-ættar 
 Valois-Alençon-ætt, hertogar af Alençon, afkomendur Karls 2., yngri sonar Karls greifa af Valois.
 Valois-Anjou-ætt, hertogar af Anjou, afkomendur Loðvíks 1. næstelsta sonar Jóhanns 2. Frakkakonungs.
 Valois-Búrgundarætt, hertogar af Búrgund, afkomendur Filippusar 2. djarfa, fjórða sonar Jóhanns 2. Frakkakonungs.
 Valois-Búrgundar-Brabant-ætt, hertogar af Brabant, afkomendur næstelsta sonar Filippusar djarfa Búrgundarhertoga.
 Valois-Búrgundar-Nevers-ætt, greifar af Nevers, afkomendur Filippusar, þriðja sonar Filippusar djarfa.
 Valois-Orléans-ætt, hertogar af Orléans, afkomendur Loðvíks 1., yngri sonar Karls 5. Frakkakonungs.
 Valois-Orléans-Angoulême-ætt, greifar af Angoulême, afkomendur Jóhanns, yngri sonar Loðvíks 1. hertoga af Orléans.

Karlleggur allra þessara ætta var dáinn út þegar Hinrik 3. var myrtur 1589. Hann var barnlaus og næsti erfingi krúnunnar í karllegg var Hinrik konungur Navarra, sem var afkomandi Loðvíks 9., Frakkakonungs 1226-1270, í tíunda lið. Móðir Hinriks, Jóhanna Navarradrottning, var hins vegar systurdóttir Frans 1. og hann var því af Valois-ætt í móðurætt.

Heimild 

 

Saga Frakklands
 
Franskar aðalsættir
Ríða feitum hesti

Ríða feitum hesti er þriðja hljómplata Hvanndalsbræðra gefin út árið 2006.

Lagalisti 
 Halli Skúla
 Ofnæmi
 Amma Súperman
 Ég er komin í fílinginn
 Nína og Geiri (28 árum síðar) 
 Ég elska þig bollan þín
 Klerkurinn
 Kræki í ber
 Ró og friður
 Hláturinn lengir lífið
 Vorkvöld í Moskvu
 Meira stuð

Íslenskar hljómplötur
Hljómplötur gefnar út árið 2006
Knúsumst um stund

Knúsumst um stund er fjórða hljómplata Hvanndalsbræðra

Lagalisti 

 Himnana
 Sagan öll
 Sveskjuhaus
 Bað
 Heimilisofbeldi 
 Greddan
 Öryrkinn
 Knúsumstumstund
 Sokkurinn
 Reykjavík
 Ástarvíman
 Jafnréttisbaráttan
 Kallin í bænum
 Ligg og græt
 Frostaveturinn mikli

Íslenskar breiðskífur
Hljómplötur gefnar út árið 2008
Hvanndalsbræður (plata)

Hvanndalsbræður er sjötta hljómplata Hvanndalsbræðra.

Lagalisti 

 Vinsæll
 Mikki Refur
 Fjóla
 Besserwisser
 Vinkona 
 Hreinsaðu hugann
 Jón
 Fúsi Rótari
 LALA Lagið
 Plöturnar
 Gleði og glens
 Einmana

Íslenskar breiðskífur
Hljómplötur gefnar út árið 2010
Skást of

Skást of er fimmta hljómplata Hvanndalsbræðra. Skást of er safnplata og samanstendur af lögum fyrstu þriggja diskana ásamt laginu Maríu og nýrri útsetningu af Maístjörnunni.

Lagalisti 

 Svarfdælskir bændur
 Upp í sveit
 Kisuklessa
 Ástarleikir
 Ég er komin í fílinginn 
 Halli Skúla
 Ofnæmi
 Álfur út úr hól
 Elddrottningin
 Frostaveturinn mikli
 James Bartley
 Klerskurinn
 Nína og Geiri (28 árum síðar)
 10 litlir negrastrákar
 María
 Maístjarnan
Pussy Riot

Pussy Riot er rússnesk pönkhjómsveit, stofnuð í Moskvu árið 2011. Söngtextar hennar einkennast af pólitísku andófi og róttækum femínisma. Pussy Riot hefur sent frá sér sex lög og fimm myndbönd. Sveitin setur upp pólitíska andófsgjörninga og beinir spjótum sínum gjarnan að yfirvöldum. Þann 21. febrúar 2012 settu fimm liðsmanna hennar upp gjörning sem nefndist pönkbæn í dómkirkju í Moskvu. Þær gengu að altarinu og fóru með ákall til Maríu guðsmóður um að losa landið við Vladímír Pútín, auk svívirðinga í garð rússnesku rétttrúnaðarkirkjuna. Þær voru stoppaðar eftir hálfa mínútu af gjörningnum. Eftir að hafa sett myndband af gjörningnum á netið í mars á sama ári voru þrjár þeirra handteknar og kærðar. Þann 17. ágúst 2012 voru þær dæmdar til að sæta tveggja ára refsivist í vinnubúðum. Í dómsúrskurði eru hljómsveitarmeðlimir sagðir hafa grafið alvarlega undan samfélagslegri reglu og sýnt trúmönnum algert virðingarleysi. Málið hlaut gríðarlega athygli og hafa rússnesk stjórnvöld sætt harðri gagnrýni, enda sé dómurinn aðför að málfrelsi í Rússlandi og til marks um alræðiskennda stjórnarhætti.

Árið 2022 kom hljómsveitin til Íslands til æfinga í boði Ragnars Kjartanssonar listamanns.

Tenglar 
 Heimasíða

Tilvísanir

Rússneskar rokkhljómsveitir
Caesarion

Ptólemajos XV Fílopator Fílometor Cæsar (Πτολεμαῖος ΙΕʹ Φιλοπάτωρ Φιλομήτωρ Καῖσαρ), oftast nefndur Cæsarion (Καισαρίων, orðrétt: litli Caesar) (23. júní 47 f.Kr. – 23. ágúst 30 f.Kr.), var sonur Kleópötru sjöundu. Ekki er vitað hvort hann hafi verið sonur Júlíusar Cæsars eftir hverjum hann var nefndur.

Faraóar Ptolemajaríkisins
Fúsíjama Basketball Club International

Fúsíjama Basketball Club International er körfuknattleikslið staðsett í Hnífsdal. Liðið var stofnað 15. október 1999 og er nefnt eftir hæsta fjalli Japans, Fúsíjama.

Nafn 
Sökum reglugerða Íþróttasambands Íslands varðandi erlend nöfn þá lék liðið alla opinbera leiki sína undir nafni Reynis Hnífsdals. Liðið gekk hins vegar undir sínu rétta nafni, Fúsíjama, í umfjöllun flestra fjölmiðla     og hjá Körfuknattleikssambandi Íslands (KKÍ).

Þjálfarar (Hiroshima) 
Þjálfarar síðan 1999:
 Guðni Þór Sigurjónsson 1999-2002
 Ágúst Ívar Vilhjálmsson 2002-2003
 Þórarinn Ólafsson 2003-2005

Formenn (Tokyo) 
Formenn síðan 1999:
 Halldór Pálmi Bjarkason 1999-2002
 Kolbeinn Einarsson 2002-2003
 Sturla Stígsson 2003-2005

Fyrirliðar (Nagasaki) 
Fyrirliðar síðan 1999:
 Stefán Þór Ólafsson 1999-2003
 Ágúst Ívar Vilhjálmsson 2003-2004
 Jakob Einar Úlfarsson 2004-2005

Heimildir

Tenglar
Upplýsingasíða á KKÍ.is 

Íslensk körfuknattleiksfélög
Ísafjarðarbær
Körfuknattleiksdeild Vestra

Körfuknattleiksdeild Vestra er körfuknattleiksfélag staðsett á Ísafirði. Félagið teflir fram meistaraflokkum í karla- og kvennaflokki ásamt því að halda úti fjölbreyttu yngriflokka starfi. Félagið var stofnað árið 1965 undir nafninu Körfuknattleiksfélag Ísafjarðar. Árið 2016 gekk félagið inn í Íþróttafélagið Vestra og hóf 2016-2017 tímabilið undir nafni körfuknattleiksdeildar Vestra.

Titlar 
 1. deild karla (4):
 1995-96, 2002-03, 2009-10, 2011-2012

 2. deild karla (3):
 1974-75, 1979-80, 1993-94

Einstaklingsverðlaun 
 Erlendi leikmaður ársins (Konur)
 Jessica Gaspar - 2001
 Ebony Dickinson - 2000

 Úrvalslið ársins (Konur)
 Sólveig H. Gunnlaugsdóttir - 2001

 Besti ungi leikmaðurinn (Konur)
 Sara Pálmadóttir - 2002

 Erlendi leikmaður ársins (Karlar)
 Joshua Helm - 2005

 Úrvalslið ársins (Karlar)
 Friðrik Erlendur Stefánsson - 1998

 Besti ungi leikmaðurinn (Karlar)
 Friðrik Erlendur Stefánsson - 1997

Þjálfarar 
Meistaraflokkur karla síðan 1993:
 Geir Þorsteinsson 1993-1994
 Guðjón Már Þorsteinsson 1994-1996
 Guðni Ólafur Guðnason 1996–1998
 Tony Garbelotto 1998-2000
 Karl Jónsson 2000-2001
 Hrafn Kristjánsson 2001-2004
 Baldur Ingi Jónasson 2001-2002, 2004-2006
 Borce Ilievski 2006-2010
 B.J. Aldridge 2010
 Neil Shiran Þórisson 2010-2011
 Pétur Már Sigurðsson 2011-2013
 Birgir Örn Birgisson 2013-2016
 Neil Shiran Þórisson og Guðni Ólafur Guðnason 2016
 Yngvi Gunnlaugsson 2016-2019
 Pétur Már Sigurðsson 2019-

Meistaraflokkur kvenna síðan 1996:
 Tom Hull
 Neil Shiran Þórisson
 Karl Jónsson
 Baldur Ingi Jónasson
 Pance Ilievski 2010-2011
 Pétur Már Sigurðsson 2011-2013
 Labrenthia Murdock 2014-2015
 Helga Salóme Ingimarsdóttir 2018–2019

Þekktir leikmenn

Meistaraflokkur karla
Baldur Ingi Jónasson
Birgir Björn Pétursson
Birgir Örn Birgisson
Friðrik Erlendur Stefánsson
Guðni Ólafur Guðnason
Hrafn Kristjánsson
Nebojsa Knezevic
Ólafur Jón Ormsson
Ósvaldur Knudsen
Pétur Már Sigurðsson
Sigurður Gunnar Þorsteinsson

Meistaraflokkur kvenna
Ebony Dickinson
Eva Margrét Kristjánsdóttir
Jessica Gaspar
Sara Pálmadóttir
Sigríður Guðjónsdóttir
Sólveig Helga Gunnlaugsdóttir
Sólveig Pálsdóttir
Stefanía Helga Ásmundsdóttir
Svandís Anna Sigurðardóttir
Tinna Björk Sigmundsdóttir

Ytri tenglar
Vestri.is/korfubolti

Íslensk körfuknattleiksfélög
Ísafjarðarbær
Ísjakinn

Íþróttarhúsið á Torfnesi er fjölnota íþróttavöllur í Ísafjarðarbæ. Völlurinn er heimavöllur Körfuknattleiksfélags Ísafjarðar og hefur gengið undir viðurnefninu Ísjakinn.

Íslensk íþróttamannvirki
Ísafjarðarbær
Borgarplast

Borgarplast hf er iðnaðarframleiðslufyrirtæki sem var stofnað í Borgarnesi árið 1971 með uppsetningu frauðplastverksmiðju. Árið 1983 var hverfimótunardeild stofnuð við Hafnarbraut í Kópavogi sem síðan var flutt í Sefgarða á Seltjarnarnesi árið 1988. Síðla á árinu 2008 voru verksmiðjurnar í Borgarnesi og Seltjarnarnesi sameinaðar á sömu lóðinni að Völuteig 31 og 31A í Mosfellsbæ. Hjá fyrirtækinu vinna 30-40 manns, eftir verkefnastöðu hverju sinni.

Vörur úr Polyethylene og Polystyrene 
Framleiðslulína Borgarplasts samanstendur af vörum framleiddum úr polystyrene (EPS) og polyethylene (PE) að mestu til nota í matvæla- og byggingariðnaði.

Gæða- og umhverfisstefna 
Borgarplast er handhafi alþjóðlega gæðavottunarstaðalsins ÍST EN ISO 9001, síðan 1993. Einnig rekur fyrirtækið vottað umhverfisstjórnunarkerfi ÍST EN ISO 14001 og hefur gert síðan 1999. Árlega rennur 6-8% af veltunni til gæða-, umhverfis- og vöruþróunarmála.

Framleiðslugeta 
Árleg framleiðslugeta hverfismótunardeildar fyrirtækisins samsvarar framleiðslu á 75 þúsund einangruðum kerum.

Viðskiptavinir 
Mikil áhersla er lögð á útflutning á framleiðsluvörum fyrirtækisins en einnig á heimamarkað. Að jafnaði eru árlega fluttar út vörur til um 30 landa víðsvegar um heim, einkum einangruð ker og vörubretti.

Vörur til byggingariðnaðar eru seldar á heimamarkaði og til nágrannalandanna Færeyja og Grænlands.
Úsbekíska

Úsbekíska tilheyrir tyrkísku grein altajískra mála.

Fyrir utan Úsbekistan er hún töluð nokkuð í Túrkmenistan, Tadsikistan, Afganistan, Kasakstan og Kína. 

Úsbekíska hefur orðið fyrir miklum áhrifum frá persnesku og hefur glatað því sérhljóðasamræmi stofns og endinga sem einkennir tyrkísk mál.

Úsbekíska hefur lengst af verið rituð með arabísku letri en nú einnig með kýrillísku letri í þeim ríkjum sem tilheyrðu Sovétríkjunum. Elstu textar frá átta hundrað talinu.
Langadalsfjall

Langadalsfjall er fjall í Austur-Húnavatnssýslu og liggur austan við endilangan Langadal, en austan við fjallið er svo eyðidalurinn Laxárdalur fremri. 

Fjallið nær frá mynni Laxárdals í norðri suður að mynni Svartárdals við Bólstaðarhlíð og er um 25 km á lengd og 700-800 m hátt víðast hvar, en í það eru þrjú djúp skörð á milli dalanna. Ýmsir hlutar fjallsins heita svo sérstökum nöfnum eftir bæjum sem undir því standa, svo sem Bólstaðarhlíðarfjall og Holtastaðafjall upp af Holtastöðum.

Tengill
 Af Langadalsfjalli (ljóð eftir Önnu Árnadóttur) Húnavaka - 1. tölublað (01.05.1992)

Austur-Húnavatnssýsla
Fjöll á Íslandi
Langidalur
Vindheimajökull

Vindheimajökull er jökull í um 1400 m. hæð á milli Öxnadals og Glerárdals. Þar hjá er Súlur, Strýta og Kista. Bægisá rennur undan.

Heimild 
 Geographic Names of Iceland's Glaciers: Historic and Modern By Oddur Sigurðsson and Richard S.  Williams, Jr., bls 201 (pdf)

Jöklar á Íslandi
Eyjafjörður
Svartárdalur (Austur-Húnavatnssýslu)

Svartárdalur er dalur í Austur-Húnavatnssýslu og er hann austastur húnvetnsku dalanna, ásamt Laxárdal fremri, sem liggur norður af honum. Dalurinn er fremur grunnur en þröngur og þar er undirlendi lítið. Hann er veðursæll og grösugur og þar eru allnokkrir bæir.

Dalurinn dregur nafn af Svartá, sem rennur eftir honum. Nyrst í dalnum sveigir áin til vesturs og rennur í Blöndu gegnum skarð sem liggur milli Langadalsfjalls að norðan og Tunguhnjúks, sunnan við skarðið, en hann er nyrst á fremur lágum hálsi sem liggur milli Svartárdals og Blöndudals. Skarðið er nú oft talið norðurendi Svartárdals en hét áður Ævarsskarð og er sagt kennt við Ævar gamla Ketilsson landnámsmann. Þar er bærinn Bólstaðarhlíð, sem ýmist hefur verið talinn til Svartárdals eða Langadals. Þjóðvegur 1 liggur um skarðið og síðan um Bólstaðarhlíðarbrekku og upp á Vatnsskarð. Sést vel inn eftir dalnum af veginum.

Svartárdalur er um 25 km langur. Innst í dalnum er bærinn Stafn og þar er Stafnsrétt, ein þekktasta skilarétt landsins. Skammt þar fyrir framan klofnar Svartárdalur í tvo dali. Annar liggur til suðausturs, er nokkuð djúpur og svo þröngur að hann kallast Stafnsgil og endar í gljúfrum sem ná fram undir Buga. Svartá kemur upp í Bugum og rennur um Stafnsgil og liðast síðan um Svartárdal þar til hún fellur í Blöndu.

Hinn dalurinn, Fossárdalur eða Fossadalur, sem er í raun beint framhald af Svartárdal þótt nafnið breytist, gengur til suðsuðvesturs inn í Eyvindarstaðaheiði og endar í Fossadalsdrögum. Hann er einnig djúpur og þröngur, þó ekki eins og Stafnsgil. Á milli dalanna kallast Háutungur. Neðst í dalnum vestanverðum er einn bær, Fossar. Bærinn á Fossum er í 320 m hæð yfir sjávarmáli og í um 60 kílómetra fjarlægð frá Blönduósi. Enn framar er eyðibýli, Kóngsgarður, sem var í byggð fram undir lok 19. aldar.

Kirkja er á Bergsstöðum í Svartárdal og þar var áður prestssetur en það fluttist svo að Æsustöðum í Langadal eftir að Gunnar Árnason varð þar prestur 1925. Síðar var reist prestsetur að  Bólstað sunnan við Húnaver, í landi Botnastaða. 

10. febrúar 1609 féll snjóflóð að nóttu til á bæinn Leifsstaði þar í dalnum og tók af helming bæjarhúsa og fjósið. Fimm létu lífið: ung hjón sem höfðu gift sig fyrir fáeinum dögum, barn, piltur og vinnukona sem svaf í fjósinu. Bónda og konu hans sakaði ekki.

Árið 1657 var bjarndýr „stórt sem naut“ unnið í fjárhúsinu á Eiríksstöðum.

Heimildir

Tilvísanir 

Austur-Húnavatnssýsla
Dalir á Íslandi
Bill Cody

Bill Cody (f. 5. janúar 1891 í Winnipeg í Manitoba, d. 24. janúar 1948 í Santa Monica í Kaliforníu) eða William Joseph Cody jr., upphaflega Páll Pálsson Walters (eða Walter) var kanadísk/bandarískur leikari af íslenskum ættum sem lék í allmörgum B-kvikmyndum í Hollywood á þriðja og fjórða áratug 20. aldar, einkum kúrekamyndum.

Uppruni 
Margt er óljóst um uppruna Codys og í ýmsum uppflettiritum er hann sagður fæddur í St. Paul í Minnesota, sonur William F. Cody og Lillian Isabel Johnson, en heimildum í vestur-íslenskum og íslenskum blöðum frá því að ferill hans stóð sem hæst ber saman um að hann hafi verið sonur hjónanna Páls Valdimars Eiríkssonar og Bjargar Jónsdóttur, sem fluttu úr Skagafirði til Vesturheims 1887. Í júní 1891 dó faðir hans, sem þá kallaði sig Pál Walters, í Winnipeg og var Cody þá á fyrsta ári. 

Í viðtali sem Halldór Laxness tók við Cody í Hollywood 1927 segir hann frá því að hann hafi tekið sér nafnið Bill Cody „af viðskiptalegum ástæðum“, enda er það sagt hafa vakið athygli framleiðenda á honum að hann héti sama nafni og hinn frægi Buffalo Bill Cody. Á IMDB er sagt að hann hafi fyrst leikið í tveimur myndum undir dulnefninu Paul Walters en síðan hafi verið ákveðið að hann kæmi fram undir eigin nafni, en sannleikurinn mun hafa verið þveröfugur.

Í viðtalinu sagði Cody Halldóri frá því að sjö ára gamall hefði hann verið sendur munaðarlaus til Íslands og dvalið þar í á annað ár, á Húsabakka í Skagafirði. Þar lærði hann að sitja hest, fór í smalamennsku og fékk að tína hagalagða og kaupa sér svo hatt fyrir ullina á Sauðárkróki um sumarið. Hann sagðist þó aðeins muna eitt orð í íslensku en það var harðfiskur.

Ferill 
Hann var svo aftur sendur vestur um haf og ólst þar upp, líklega hjá vandalausum. Hann fór svo í herskóla og síðan í háskóla, gerðist leikari og ferðaðist um með leikflokki og barst loks til Hollywood 1922, varð fyrst áhættuleikari og fór svo að leika í kúrekamyndum 1924. Hann lék aðalhlutverk í allmörgum kvikmyndum á næstu árum og framleiddi sumar þeirra sjálfur. Hann hélt áfram að leika í talmyndum eftir að gerð þeirra hófst og lék í fjölda mynda sem fengu raunar misjafna dóma; ein þeirra, The Border Menace (1934), hefur verið kölluð versta B-kúrekamynd sögunnar. Í sumum myndanna lék ungur sonur hans, Bill jr., með honum. 

Ferli hans hnignaði smátt og smátt og hann ferðaðist um með Villta vesturs-sýningaflokkum en lék þó í einni og einni mynd á milli; síðasta aðalhlutverkið var í The Fighting Cowboy 1939 en eftir það lék hann smáhlutverk í nokkrum myndum, meðal annars Stagecoach og síðast í Jóhönnu af Örk 1948, en lést áður en sú mynd var frumsýnd.

Fjölskylda 
Kona hans hét Regina og áttu þau tvo syni. Þrálátur orðrómur er sagður hafa lengi gengið um það í Íslendingabyggðum vestanhafs að Cody væri raunverulegur faðir Ronalds Reagan, Bandaríkjaforseta, en engar sönnur hefur tekist að færa á þá fullyrðingu. Hálfbróðir Codys var listmálarinn Emile Walters, sem var vel þekktur á fyrri hluta 20. aldar.

Heimildir 
 
 
 
 

Bandarískir leikarar
Kanadískir leikarar
Vestur-Íslendingar
Moose Jaw

Moose Jaw er borg í Saskatchewan, Kanada. Þar búa um 34.000 manns (2016).

Borgir í Saskatchewan
Lotka

Lotka er á í Norðvestur-Rússlandi. Áin er stutt, aðeins 32 kílómetrar á lengd.

Heimildir 

Ár í Rússlandi
Montbéliard

Montbéliard er borg í Austur-Frakklandi. Þar búa 28.766 manns (2006).

Borgir í Frakklandi
Russell Crowe

Russell Ira Crowe (f. 1964) er nýsjálenskur leikari. Hann fæddist á Nýja-Sjálandi en hefur búið megnið af ævinni í Ástralíu.

Tilvísanir 

Crowe, Russell
Óskarsverðlaunahafar í flokki besta karlleikara í aðalhlutverki
Fjörusverta

Fjörusverta (fræðiheiti: Hydropunctaria maura) er flétta af fjörusvertuætt. Hún er ein algengasta flétta Íslands. Vaxtarskilyrði hennar er mikill raki en hún þrífst samt ekki undir vatnsyfirborði, því vex hún mest í fjörum og þá helst í þang- og klapparfjörum og myndar oft áberandi svart belti á klöppum rétt fyrir ofan mörk stórstraumsflóðs. Þar sem klappir eru sprungnar vex hún líka stundum upp fyrir megin svæði sitt eftir sprungum þar sem raki helst, sem gerir henni kleift að lifa svo hátt og myndar hún þá svartar rákir upp eftir sprungunum.

Útlit
Fjörusvertan myndar örþunnt, fremur slétt, smásprungið kolsvart þal þar sem þalreitirnir eru 0,2-0,6 millimetrar. Askhirslan eru af pyttlugerð og þrengir stútur þeirra sér oft upp fyrir yfirborðið svo sjá má örlitlar bólur á yfirborði hennar eftir þá. Átta egglaga gró eru í hverri askhirslu þar sem hvert gró er um 7-8,5 μm breitt og 11-15 μm langt.

Fjörusvertubeltið
Efsta beltið í beltaflokkun fjara er kallað eftir fjörusvertunni, fjörusvertubelti. Fáar fjörulífverur þrífast á fjörusvertubeltinu, sem er ofan við þangbeltin í fjörunni. Einna helst er það klettadoppa sem stundum er þar í talsverðu mæli og innan um fjörusvertuna og ofar á klöppum vex stundum einnig önnur fléttutegund, fjörukregða (Lichina confinis).

Breytt flokkun
Nýjar rannsóknir sem stuðst hafa við sameindafræðilegar aðferðir hafa breytt flokkun flétta af fjörusvertuætt í sveppakerfinu og tilheyra þær nú flokknum Eurotiomycetes. Á ráðstefnu um fjörusvertuættina á Akureyri 2007 var svertuætt rannsökuð af alþjóðlegu teymi vísindamanna og í framhaldinu birt grein þar sem tveim nýjum ættkvíslum, Hydropunctaria og Wahlenbergiella, var lýst innan ættarinnar. Báðar vaxa í vætu, ýmist við ferskvatn eða sjó. Hydropunctaria inniheldur margar tegundir sem vaxa við ferskvatn auk algengustu tegund ættarinnar, fjörusvertu, sem vex í fjörum. Við þessa nýju ættkvíslaflokkun breyttist eldri greining fjörusvertunar og við það var latnesku heiti fléttunnar breytt úr Verrucaria maura í Hydropunctaria maura''.

Tilvísanir

Heimildir

Tenglar
 Náttúrufræðistofnun Íslands  Íslenskar fjörufléttur af svertuætt (skoðað 1.04.2112)
 Náttúrufræðistofnun Íslands Ráðstefna um fléttur af fjörusvertuætt (skoðað 1.04.2112)

Fléttur
Fjörusvertuætt
Sveppir á Íslandi
Smurbrauð

Smurbrauð eða smurt brauð (danska: smørrebrød) er brauð, yfirleitt rúgbrauð, sem hefur verið smurt með smjöri, smjörlíki eða öðru viðbiti og álegg  sett ofan á, svo sem ostur, lifrarkæfa eða pylsa. Smurbrauð getur verið aðalréttur, hluti máltíðar eða smáréttur milli mála og er mikilvægur þáttur í danskri matargerð.

Smurbrauð varð til vegna þarfar til að neyta matar utan heimilis. Frá fornu fari þurftu smalar, bændur, veiðimenn og aðrir sem voru að vinnu langt frá heimilinu að taka með sér nesti og þá var handhægt að hafa með sér brauð og ýmiss konar álegg. Ekki er neitt sérdanskt við slíkt nesti og það var ekki fyrr en í lok 19. öld að danskt smurbrauð varð til í þeirri sérdönsku mynd sem það hefur í dag, þar sem áleggi er staflað á smurðar brauðsneiðar (d. festsmørrebrød). Er slíkt smurbrauð sá danski réttur sem þekktastur er utan Danmerkur.

Þessar íburðarmiklu smurbrauðssneiðar voru fyrst bornar fram á smurbrauðsstofum í Kaupmannahöfn á 9. áratug 19. aldar og sést þeirra fyrst getið á matseðli veitingahússins Nimb í Tívolí 1883.

Ein þekktasta danska smurbrauðsstofan var stofnuð af Oskar Davidsen, en á matseðli hans voru 178 mismunandi tegundir af smurbrauði þegar mest var. Hann var langafi hinnar þekktu smurbrauðsjómfrúar Idu Davidsen og er fimmta kynslóðin nú tekin við smurbrauðsstofu fjölskyldunnar.

Jakob Jakobsson stofnandi Jómfrúarinnar við Lækjargötu í Reykjavík er fyrsti karlmaðurinn í heiminum til að útskrifast með fagbréf í smurbrauðsfaginu. Hann lærði hjá Idu Davidsen.

Tengt efni 
 Samloka

Dönsk matargerð
Mílanó meistaramót FSÍ 2012

Mílanó meistaramót í áhaldafimleikum 2012 var haldið 1. apríl 2012 af Fimleikafélaginu Björk í Íþróttamiðstöðinni Björk í Hafnarfirði. Keppt var til verðlauna í fjölþraut og á einstökum áhöldum í frjálsum æfingum.  Hjá konum var keppt í kvenna- (16 ára+), unglinga- (13-15 ára) og stúlknaflokki (12 ára og yngri). Hjá körlum var keppt í karla- (19 ára+), unglinga- (15-18 ára) og drengjaflokki (14 ára og yngri).

Úrslit

Kvennaflokkur 16 ára og eldri

Unglingaflokkur 13-15 ára

Stúlknaflokkur 12 ára og yngri

Karlaflokkur 19 ára og eldri

Unglingaflokkur kk 15-18 ára

Drengjaflokkur 12-14 ára

Tilvísanir 

Fimleikar
Teck

Teck er fjall fyrir vestan Svafnesku alpana í Þýskalandi og er tindur þess í 775 metra hæð yfir sjávarmáli. Á fjallinu er Teck-kastali sem er kastali Württemberg-ættarinnar.

Borgirnar og þorpin Áa, Dettingen undir Teck, Nabern, Bissingen, Niðurlenningen og Brucken umkringja fjallið. 

Fjöll í Þýskalandi
Baden-Württemberg
Svafnesku alparnir

Svafnesku alparnir er fjallgarður í Suður-Þýskalandi.

Fjöll í Þýskalandi
Baden-Württemberg
Brjóstagjöf

Brjóstagjöf er það ferli þegar ungabarn nærist á brjóstamjólk sem það sýgur sjálft úr brjóstum mjólkandi konu, oftast móður sinnar, en ekki úr pela eða öðru íláti. Á meðgöngu myndast hormón sem örva mjólkurgöng og kirtla í brjóstum konu og við fæðingu byrja brjóstin að framleiða þykkan gulan vökva, colostrum sem er fyrsta mjólkin.

Næring og brjóstagjöf

Næring móður með barn á brjósti 
Þegar móðir er með barn á brjósti deilir hún næringunni með barninu sínu. Óróleiki og svefnleysi barna getur stafað af fæðu sem móðirin hefur neytt og berst til barnsins með brjóstamjólkinni.

Tenglar 
 Vefur um brjóstagjöf 

Börn
Fredrik Ljungberg

Fredrik Ljungberg (f. 16. apríl 1977) er sænskur fyrrum knattspyrnumaður og karlkyns fyrirsæta. Hann hefur leikið víða til dæmis með Arsenal F.C., Glasgow Celtic og Seattle Sounders í Bandaríkjunum. Árið 2019 var Ljungberg skipaður bráðabirgðastjóri Arsenal eftir að Unai Emery var rekinn.

Titlar  

Halmstad

Allsvenskan: 1997

Arsenal

Community Shield: 1999
Premier League: 2001-02, 2003-04
FA Cup: 2002, 2003, 2005

Ljungberg, Fredrik