alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Blanksveppur

Blanksveppur eða Reishi (fræðiheiti Gan­oderma luci­d­um) eða lingzhi er sveppur sem frá aldaöðli hefur verið notaður til lækninga og verið talinn stuðla að langlífi.

Tengill 
 Ættir þú að vera á sveppum (Grein í Kjarnanum)

Sældubálkur
Matur
Trollveggen

Trollveggen er hrikalegur fjallaveggur í fjöllunum Trolltindane í Mæri og Raumsdal í Vestur-Noregi. Meira en 1000 metrar eru þar lóðréttir niður. Basestökkvarar hafa notað þverhnípið til að stökkva þar fram af.

Fjöll í Noregi
Mæri og Raumsdalur
Snøhetta

Snøhetta (Snæhetta á íslensku) er fjall í Vestur-Noregi. Það er hæsta fjall Noregs fyrir utan Jötunheima (Jotunheimen) og er 2286 metrar yfir sjávarmáli. Norski herinn byggði útvarpssendistöð á fjallinu á sínum tíma.

Heimild

Fjöll í Noregi
Þjóðsöngur Írans

Þjóðsöngur Írans eða Sorude Melli er þjóðsöngur Írans. Lagið var samið af Hassan Riyahi við ljóð eftir Saed Bagheri. Þjóðsöngurinn var tekinn upp árið 1990 en áður hafði Payandeh Bada Iran verið þjóðsöngur frá 1979.

Þjóðsöngvar Asíuríkja
Fáni Írans

Núverandi fáni Írans var tekinn upp 29. júlí 1980 eftir Írönsku byltinguna. Hann er þrílitur með grænni, hvítri og rauðri þverrönd, rauðu merki Írans í miðju og orðin Allahu Akbar rituð með hvítu kúfísku letri á jaðri grænu og rauðu randanna. 

Þríliti fáninn á rætur að rekja til 19. aldar en þá var merki Írans í fánanum ljón með bjúgsverð framan við sól. Margir Íranar erlendis notast enn við þennan eldri fána. 

Íran
Íran
Merki Írans

Merki Írans (persneska: نشان رسمی ایران‎‎, neshān-e rasmi-ye Irān) frá írönsku byltingunni 1979 er stílfæring á orðinu Allah („guð“) ritað með stöfum úr persneska stafrófinu. Merkið líkist túlípana og vísar til þeirrar trúar að túlípanar vaxi á gröfum þeirra sem deyja píslarvættisdauða. Merkið var hannað af Hamid Nadimi og formlega tekið í notkun 9. maí 1980. 

Merkið er í unicode-stafasettinu með númerið U+262B (☫).

Íran
Skjaldarmerki Asíuríkja
Vísundur

Vísundur er stórt klaufdýr sem lifir í Evrópu og Norður-Ameríku. Tvær tegundir vísunda eru til í nútíma: Amerískur vísundur (Bison bison) og evrópskur vísundur (Bison bonasus). Fjórar tegundir eru útdauðar. Vísundar eru stærstu landdýr Norður-Ameríku og Evrópu.

Vísundar eru grasbítar sem fara um í hjörðum. Þeir geta synt. Tarfar yfirgefa mæður sínar þriggja ára gamlir og sameinast karldýrahjörð. Í enda sumars koma hjarðir karl- og kvendýra saman og er þá fengitími. Beinabygging amerísks vísunds og evrópsks er ekki alveg eins, sá ameríski er líka loðnari. 

Báðum tegundum vísunda var nær útrýmt á 19. og 20. öld með veiðum. Góður árangur hefur náðst við endurheimt stofnanna með skipulögðum aðgerðum og verndarsvæðum. Reyndar var evrópska vísundinum útrýmt með öllu í náttúrunni snemma á síðustu öld en sem betur fer voru nokkur dýr eftir í dýragörðum. Langflestir evrópsku vísundarnir lifa nú í Bialowieza skóglendinu í Póllandi. Nokkur þúsund dýr eru í Evrópu en um 75 þúsund eru í Norður-Ameríku. 
Ekki er talið að aðstæður á Íslandi séu ákjósanlegar fyrir vísunda, þótt þeir gætu e.t.v. komist af hér um skemmri tíma. 

Vísundar hafa stundum verið kallaður buffalóar (buffalo) en þeir eru ekki náskyldir buffalategundum.

Heimild

Tilvísanir

Klaufdýr
Spendýr
Jötunheimar (Noregi)

Jotunheimen eða Jötunheimar er fjalllendi í 1800-2400 metra hæð í Suður-Noregi sem þekur um 3500 ferkílómetra og hefur að geyma 20 hæstu fjöll Noregs þar á meðal Galdhöpiggen. Jotunheimen-þjóðgarðurinn var stofnaður innan svæðisins árið 1980 og þekur 1150 ferkílómetra. Gabbró er algengasta bergtegundin á svæðinu.

Heimild

Fjöll í Noregi
Landafræði Noregs
Balúkar

Balúkar (balúkíska: بلوچ) eru balúkískumælandi þjóðarbrot sem byggir Balúkistan, svæði sem er að mestu leyti í Pakistan en nær líka inn í Íran og Afganistan. Balúkar eru taldir vera um 14 milljónir. Þar af býr helmingur í Balúkistanhéraði í Pakistan. Þeir eru um 3,6% af íbúafjölda Pakistan og um 2% af íbúafjölda Afganistan og Írans. 

Asískir þjóðflokkar
Þjóðarbrot í Pakistan
Þjóðarbrot í Íran
Þjóðarbrot í Afganistan
Norður-Atlantshafsstraumurinn

Norður-Atlantshafsstraumurinn er sá hluti Golfstraumsins sem rennur í norðausturátt frá Nýfundnalandi og flytur hlýjan sjó til Norður- og Vestur-Evrópu. Vestan við Írland klofnar Norður-Atlantshafsstraumurinn í tvennt. Syðri hlutinn verður Kanaríeyjastraumurinn en nyrðri hlutinn fer til Íslands og Grænlands sem Irmingerstraumurinn og Noregs sem Noregsstraumurinn. 

Norður-Atlantshafsstraumurinn hefur mikil áhrif á hitastig í Evrópu og gerir það til dæmis að verkum að Ísland og Norður-Noregur eru byggileg svæði. Á Cornwall og Syllingum við suðvesturströnd Bretlands gerir hann það að verkum að þar vaxa pálmatré og aðrar jurtir sem annars vaxa aðeins miklu sunnar. 

Hafstraumar
Atlantshaf
Qikiqtaq

Qikiqtaq eða Eyja Vilhjálms konungs (enska: King William Island, franska: Île du Roi-Guillaume) er eyja við norðurströnd Kanada í Núnavút og er hluti af Kanadíska eyjaklasanum. Eyjan er á milli 12.516 og 13.111 km² að stærð. Íbúar eyjarinnar voru 1279 árið 2011 og búa allir í bænum Uqsuqtuuq. Milli eyjarinnar og Boothia-skaga eru Rosssund og Raesund. Í vestri er Viktoríusund og Viktoríueyja. 

Eyjan er þekkt fyrir stórar hjarðir hreindýra sem hafast þar við að sumri en fara frá eyjunni á ís á haustin. 

Margir landkönnuðir sem leituðu að Norðvesturleiðinni komu við á eyjunni. Breski landkönnuðurinn John Ross nefndi hana Eyju Vilhjálms konungs eftir Vilhjálmi 4. árið 1830. George Back var fyrstur til að átta sig á því að Qikiqtaq væri eyja. Frægt er að John Franklin festi skip sín við eyjuna 1845. Allir skipverjar hans fórust úr kulda og hungri næstu ár. Árið 1903 kom Roald Amundsen þangað á skipi sínu Gjøa, bjó hjá inúítum í Uqsuqtuuq og lærði að meðhöndla hundasleða.

Núnavút
Eyjar við Kanada
Almannaskarðsgöng

Almannaskarðsgöng eru rúmlega 1100 metra löng jarðgöng á Suðausturlandi, rétt austur af Hornafirði. Göngin voru opnuð sumarið 2005  og leystu af hólmi veginn við Almannaskarð sem þótti varhugaverður.

Tilvísanir

Íslensk jarðgöng
Suðausturland
Tundurskeytabátur

Tundurskeytabátur er lítill og hraðskreiður bátur sem ber tundurskeyti. Slíkir bátar eru notaðir gegn orrustuskipum óvinahers. Fyrstu bátarnir af þessari gerð báru tundurskeytin á bómu sem rekin var utan í óvinaskip en eftir 1866 gátu þeir sent af stað tundurskeyti með þrýstiloftsvél og skrúfu sem sigldu sjálf. Tundurskeytabátar voru litlir og ódýrir í framleiðslu. Því var hægt að nota þá í miklu magni gegn miklu stærri skipum. Ókosturinn við þá var að vegna lítillar drægni vélarinnar var ekki hægt að notast við þá á hafi úti.

Tundurspillirinn var hannaður seint á 19. öld til að verja stærri skip gegn árásum tundurskeytabáta með léttum og hraðvirkum fallbyssum.

Nú til dags eru hraðskreiðir eldflaugabátar notaðir í sama tilgangi. 

Herskip
Mauna Kea

Mauna Kea er dyngja, staðsett á Hawaii í Bandaríkjunum og er sú stærsta sinnar tegundar í heiminum. Það er eitt þeirra fimm eldfjalla sem mynda eyjuna Hawaii, er hæsta fjall eyjaklasans og er stundum talið hæsta fjall heims ef mælt er frá sjávarbotni en þá er það yfir 9000 metra. Yfir sjávarmáli er fjallið 4.205 metrar. Á tungu innfæddra þýðir Mauna Kea „hvíta fjallið“ og vísar til snjóalaga yfir vetrartímann.

Tilvísanir

Fjöll á Hawaii
Eldfjöll í Norður-Ameríku
Dyngjur
Mount Whitney

Mount Whitney er hæsta fjall Bandaríkjanna fyrir utan Alaska. Það er 4.421 metra hátt og er staðsett í austurhluta Sierra Nevada-fjalla í Kaliforníu. Toppur fjallsins er á mörkum Sequoia-þjóðgarðsins og Inyo-þjóðskógarins.

Fjöll í Kaliforníu
Devils Tower

Devils Tower er stuðlabergsklettur í Wyoming, Bandaríkjunum, sem rís 265 metra yfir umhverfi sitt. Toppurinn er 1559 metra yfir sjávarmáli. Devils Tower varð fyrsta sérstaka verndaða svæðið í Bandaríkjunum (National monument) árið 1906.

Fjöll í Bandaríkjunum
Wyoming
Maríanaeyjar

Maríanaeyjar eru eyjaklasi í Norður-Kyrrahafi á milli 12. og 21. gráðu norðlægrar breiddar og á 145. gráðu austlægrar lengdar, suðsuðaustur af Japan og vestsuðvestur af Hawaii. Eyjarnar eru tindar neðansjávarfjallgarðs sem liggur frá Gvam til Japan. Margar eyjanna eru virk eldfjöll. Norður-Maríanaeyjar eru í samveldissambandi við Bandaríkin (ásamt Púertó Ríkó) en Gvam er bandarískt yfirráðasvæði.

Langflestir íbúar eyjanna búa á Gvam (um 160.000) en um 50.000 búa á Saípan og nokkur þúsund á Tinian og Rota. Aðrar eyjar eru óbyggðar.

Frumbyggjar eyjanna eru Tsjamorrar sem tala ástrónesískt mál. Ferdinand Magellan kom fyrstur Evrópubúa til eyjanna 1521. Skipverjar hans nefndu eyjarnar Islas de los Ladrones („Þjófaeyjar“) því frumbyggjarnir stálu öllu sem þeir gátu úr skipum þeirra. Antonio Pigafetta sem ferðaðist með Magellan ritaði að bátar innfæddra væru búnir þríhyrndum latínseglum. Þær fengu því líka nafnið Islas de las Velas Latinas („Latínseglaeyjar“). Spánverjar gerðu formlegt tilkall til eyjanna árið 1667. Þeir stofnuðu þar nýlendu og nefndu eyjarnar Maríanaeyjar eftir ekkjudrottningu Spánar, Maríu Önnu af Austurríki. Eyjarnar (sérstaklega Gvam) voru mikilvægur áfangastaður á leiðinni frá Akapúlkó í Mexíkó til Manila á Filippseyjum.

Eftir ósigur í stríði Spánar og Bandaríkjanna 1898 fengu Bandaríkin Gvam í sinn hlut. Spánverjar seldu Þýskalandi hinar eyjarnar, ásamt fleiri Kyrrahafseyjum, árið eftir. Japanar hernámu eyjarnar í fyrri heimsstyrjöld. Í síðari heimsstyrjöld var hart barist á mörgum eyjanna. Japanir lögðu Gvam undir sig daginn eftir árásina á Perluhöfn eða 8. desember 1941. Bandaríkjamenn náðu eynni aftur á sitt vald sumarið 1944. Eftir stríð urðu Norður-Maríanaeyjar hluti af yfirráðasvæði Bandaríkjanna. 

Í Maríanadjúpálnum, sem liggur við eyjarnar og dregur nafn sitt af þeim, er mesta hafdýpi sem mælst hefur og þar er því lægsti þekkti punktur jarðskorpunnar.

Kyrrahafseyjar
Brúttó, nettó og tara

Brúttó, nettó og tara eru hugtök sem notuð eru í sambandi við laun, vigt, verð, þyngd o.fl. Brúttó þýðir vergur eða heild, tara er frádráttarþáttur frá heildinni og nettó er mismunur á brúttó og töru.

Brúttóþyngd  er samanlögð þyngd innihalds og umbúða, en nettóþyngd er þyngd innihalds án umbúða. Tara er þá þyngd umbúða.

Brúttólaun eru heildarlaun, en nettólaun eru launin að frádregnum lög- og samningsbundnum greiðslum, svo sem staðgreiðslu skatta, lífeyrisiðgjöldum o.fl.

Brúttóverð er heildarverð vöru að viðbættum kostnaði, en nettóverð er verðið án viðbætts kostnaðar.

Mælieiningar
Mount St. Helens

Mount St. Helens (eða Louwala-Clough á málum frumbyggja svæðisins) er eldfjall í Washingtonfylki Bandaríkjanna. Fjallið er 96 kílómetra suður af Seattle og 80 kílómetra norðaustur af Portland í Oregon og er hluti af Fossafjöllum. Mount St. Helens er talið vera um 40.000 ára og er yngra en aðrar eldkeilur í fjöllunum. 

Fjallið dregur nafn sitt frá Lord St Helens, breskum embættismanni og vini George Vancouver flotaforingja.

Eldvirkni
Mount St. Helens hefur gosið tíðast eldkeilna Fossafjalla síðustu 10.000 ár. Fjallið er þekktast fyrir eldgos sem átti sér stað þann 18. maí árið 1980. Fjallið sprakk með þeim afleiðingum að hæðin á því fór úr 2950 metrum niður í 2549 metra. í gusthlaupinu sem fylgdi létust 57 manns, 250 heimili og 47 brýr eyðilögðust. Einnig eyðilögðust vegir og járnbrautarteinar. Um 7000 stór spendýr létust. Af þeim 57 sem fórust voru aðeins fjórir sem voru innan bannsvæðis en jarðskjálftar höfðu verið í fjallinu fyrir gosið.

Síðasta stóra gosið fyrir hamfaragosið 1980 varð árið 1843 og eftir 1857 virtist fjallið alfarið hætt að gjósa. Jökull hefur myndast í hvelfingunni í gígnum eftir gosið 1980 og kallast hann Crater glacier. Smærri gos hafa verið á 21. öld.

Heimild

Tilvísanir

Eldfjöll í Norður-Ameríku
Fossafjöll
Fjöll í Washingtonfylki
Groix

Groix (franska: île de Groix, bretónska: Enez Groe) er eyja og sveitarfélag í Morbihanumdæmi í Frakklandi. Eyjan tilheyrir sögulega héraðinu Bretaníu. Hún liggur þrjár sjómílur undan suðurströnd Bretaníu, gengt hafnarborginni Lorient. Íbúar eyjarinnar eru rúmlega 2000 talsins.

Bretanía
Eyjar við Frakkland
Lorient

Lorient er hafnarborg í Morbihanumdæmi í Bretaníu í Frakklandi. Bærinn byggðist upp á 17. öld í kringum hafnarmannvirki sem Franska Austur-Indíafélagið reisti þar. Franski flotinn setti þar upp bækistöð árið 1690. Árið 1732 flutti Mississippifélagið höfuðstöðvar sínar frá Nantes til Lorient.

Borgir í Frakklandi
Bretanía
IMOCA 60

IMOCA 60 er gerð 60 feta langra kappsiglingabáta sem samtökin International Monohull Open Class Association (IMOCA) hafa umsjón með. Bátarnir eru hannaðir fyrir einmenningssiglingu á opnu hafi og eru notaðir í keppnum eins og Vendée Globe og VELUX 5 Oceans Race. IMOCA 60 er ekki einsleit gerð heldur hönnunarstaðall sem heimilar hvaða hönnun sem er sem uppfyllir tiltekin skilyrði. Skilyrðin hafa þróast í gegnum tíðina til að auka öryggi keppenda. Þessi gerð var fyrst búin til árið 1991 og varð alþjóðlega viðurkennd keppnisgerð árið 1998.

Tenglar
 Vefur IMOCA

Seglskútugerðir
Balkanfura

Balkanfura (fræðiheiti: Pinus peuce) einnig kölluð silkifura og makedóníufura.  er fura sem vex í fjalllendi Balkanskaga; í Makedóniu, Búlgaríu, Albaníu, Svartfjallalandi, Kosovo og Serbíu.
Hún er 5-nála fura sem vex í 1000-2200 metra hæð og nær allt að 40 metrum. Balkanfura er lítið reynd á Íslandi en er á margan hátt svipuð lindifuru.

Tilvísanir

Furur
Barrtré
Hannes Sigurðsson (listfræðingur)

Hannes Sigurðsson (fæddur 1960 í Reykjavík) er íslenskur listfræðingur og sýningarstjóri sem hefur verið atkvæðamikill á vettangi íslenskrar myndlistar. Hann var forstöðumaður Listasafnsins á Akureyri í tæp fimmtán ár (1999-2014) og er framkvæmdastjóri Íslensku menningarsamsteypunnar Art.is sem hann stofnaði árið 1997. Hannes lauk meistaragráðu í listfræði frá UC Berkeley í Kaliforníu árið 1990 eftir að hafa stundað BA nám í listfræði við University College London (1985-1988). Hann stundaði nám við Myndlista- og handíðaskóla Íslands og útskrifaðist frá málaradeild árið 1984. Sama ár tók hann einnig burtfararpróf í þverflautuleik frá blásaradeild Tónlistarskólans í Reykjavík.

Hannes starfaði í rúm fjögur ár í New York sem greinarhöfundur og þýðandi og hóf þar feril sinn sem sjálfstæður sýningarstjóri, sá fyrsti á Íslandi. Síðan þá hefur hann staðið að yfir 300 sýningum og umfangsmiklum verkefnum og ritstýrt tugi bóka, fræðirita og bæklinga um myndlist. Árið 1995 var Hannes ráðinn sýningarstjóri við Menningarmiðstöðina Gerðuberg og efndi til svokallaðra Sjónþinga sem samanstóðu af málþingi í tengslum við yfirlitssýningu á verkum mikilvægra íslenskra samtímalistamanna.
Hannes hefur unnið með og sýnt flesta þekktustu myndlistarmenn þjóðarinnar, bæði lífs og liðna, og kynnt margar alþjóðlegar stjörnur og gamla meistara, þ.á.m. Matthew Barney, Louise Bourgeois, Jenny Holzer, Boyle fjölskylduna, Per Kirkeby, Carolee Schneemann, Sally Mann, Orlan, Spencer Tunick, Joel-Peter Witkin, Andres Serrano, Henri Cartier-Bresson, Bill Viola, Fang Lijun, Yue Minjun, Zhang Xiaogang, Rembrandt og Goya. Hannes hefur átt í samstarfi við söfn, stofnanir, skóla, fyrirtæki og gallerí um víða veröld, þar á meðal í Noregi, Finnlandi, Færeyjum, Grænlandi, Lettlandi, Rússlandi, Þýskalandi, Englandi, Skotlandi, Frakklandi, Spáni, Jórdaníu, Indlandi, Japan, Kína og Bandaríkjunum.

Hannes er höfundur og upphafsmaður Íslensku sjónlistaverðlaunanna sem voru fyrst haldin árið 2006 og í þrígang eftir það, en hafa nú verið lögð niður.

Tilvísanir

Ytri tenglar 
Íslensku sjónlistaverðlaunin

Íslenskir listfræðingar
Auvergne-Rhône-Alpes

Auvergne-Rhône-Alpes (franska Auvergne-Rhône-Alpes) er eitt af 13 héruðum í Frakklandi. Höfuðborg héraðsins er Lyon.

Héraðið skiptist í fjórar sýslur:
 Ain (01)
 Allier (03)
 Ardèche (07)
 Cantal (15)
 Isère (38)
 Loire (42)
 Haute-Loire (43)
 Rhône (69D) + Métropole de Lyon (69M)
 Savoie (73)
 Haute-Savoie (74)

Héruð í Frakklandi
Trindade

Trindade er borg í Brasilíu með yfir 710 þúsund íbúa (2016).

Borgir í Brasilíu
Mount Baker

Mount Baker (einnig þekkt sem Kulshan á málum frumbyggja) er virk eldkeila í Fossafjöllum í Washingtonfylki Bandaríkjanna.
Mount Baker er hvað mest þakið jökli af eldfjöllum Fossafjalla. Það er 3286 metrar að hæð og þriðja hæsta fjall Washington. Lítil virkni hefur verið undanfarnar aldir en þó hefur stöku sinnum sést reykur í fjallinu.

Fjallið var fyrst nefnt af Spánverjum af Evrópubúum sem Gran Montaña del Carmelo en síðar nefndi George Vancouver breskur landkönnuður það eftir skipsforingjanum Joseph Baker.

Heimild

Fjöll í Washingtonfylki
Fossafjöll
Mount Hood

Mount Hood (3426 metrar) er hæsta fjall Oregon-fylkis og eldkeila í Fossafjöllum. Það er 80 kílómetra austur af Portland og er talið hugsanlega virkt eldfjall. 
Það er nefnt eftir breskum aðmíráli; Lord Samuel Hood. Jöklar eru á fjallinu og sex skíðasvæði eru í hlíðum þess.

Heimild

Fossafjöll
Fjöll í Oregon
Mount Adams

Mount Adams er eldkeila í Fossafjöllum Washingtonfylkis Bandaríkjanna. Það er næsthæsta fjall fylkisins (3743 metrar). Fjallið er 55 kílómetra austur af þekktara eldfjalli; Mount St. Helens. Mount Adams hefur ekki gosið í 1000 ár en er þó ekki talið óvirkt.

Heimild

Fjöll í Washingtonfylki
Fossafjöll
Mount Rainier

Mount Rainier (einnig þekkt sem Mount Tacoma) er hæsta fjall Washingtonfylkis í Bandaríkjunum. Það er 4392 metra há eldkeila og tilheyrir Fossafjöllum. Borgin Seattle er í 87 kílómetra fjarlægð frá fjallinu og er í hættu ef kemur til eldgoss. Síðustu gos í fjallinu voru milli 1820 og 1854. Jöklar á fjallinu þekja alls 93 ferkílómetra og eru þar stærstu jöklar Bandaríkjanna utan Alaska: Carbon Glacier er stærstu að rúmmáli og Emmons Glacier er stærstur að flatarmáli. 

Mannskæðustu slys á fjallinu voru þegar 32 létust í flugslysi á því árið 1946 og þegar 11 létust í íshruni á jökli á fjallinu árið 1981. Þjóðgarðurinn Mount Rainier National Park nær yfir umhverfi fjallsins og var það fimmti þjóðgarður sem stofnaður var í Bandaríkjunum (árið 1899).

Nafn fjallsins er tilkomið þegar George Vancouver landkönnuður nefndi það eftir vini sínum aðmírálnum Peter Rainier.

Heimild

Fossafjöll
Fjöll í Washingtonfylki
Eldfjöll í Norður-Ameríku
Mount McLoughlin

Mount McLoughlin er eldkeila í Oregon-fylki Bandaríkjanna og telst hluti af Fossafjöllum. Fjallið er 2895 metra hátt.

Heimild

Fossafjöll
Fjöll í Oregon
Mount Jefferson

Mount Jefferson  ( einnig þekkt sem Seekseekqua á máli frumbyggja) er eldkeila í Fossafjöllum í Oregon og er annað hæsta fjall fylkisins (3199 metrar)  á eftir Mount Hood (3426 metrar).
Fjallið var fyrst kallað Mount Vancouver af Bretum. Síðar var það nefnt í leiðangri Lewis og Clark eftir Thomas Jefferson forseta sem styrkti könnunarleiðangurinn. 5 jöklar eru í fjallinu. Umhverfis fjallið er verndað svæði; Mount Jefferson Wilderness.

Heimild

Fossafjöll
Fjöll í Oregon
Crater Lake-þjóðgarðurinn

Crater Lake National Park er þjóðgarður í suðurhluta Oregonfylkis í Bandaríkjunum, nánar tiltekið í Fossafjöllum. Þjóðgarðurinn var stofnaður árið 1902 og er fimmti elsti þjóðgarður Bandaríkjanna. Hann spannar öskju fjallsins Mount Mazama sem féll saman fyrir 7700 árum og myndaði vatnið Crater Lake. Vatnið er allt að 594 metra djúpt og er það dýpsta á Vesturhveli og það þriðja dýpsta í heimi. Barrskógur og ýmis spendýr eru innan þjóðgarðsins.

Heimild

Oregon
Fossafjöll
Bandarískir þjóðgarðar
Glacier Peak

Glacier Peak ( Dakobed á máli frumbyggja) er eldkeila í Fossafjöllum Washingtonfylkis Bandaríkjanna. Fjallið er sjáanlegt frá Seattleborg. Það er 3213 metrar að hæð og fjórða hæsta fjall fylkisins. Glacier Peak hefur gosið 5 sinnum síðustu 3000 ár. Ellefu jöklar eru á fjallinu.

Heimild

Fjöll í Washingtonfylki
Fossafjöll
Mount Garibaldi

Mount Garibaldi  (Nch'kay á frumbyggjamáli) er eldkeila í Strandfjöllum Kanada í Bresku Kólumbíu og er 80 kílómetra norður af Vancouver. Það er 2678 metrar á hæð og er að miklu leyti úr bergtegundinni dasíti.
Fjallið er nefnt eftir ítölskum stjórnmálamanni, Giuseppe Garibaldi sem sameinaði Ítalíu. Fjallið og umhverfi þess er á vernduðu svæði; Garibaldi Provincial Park sem er 1946 ferkílómetrar að stærð.

Heimild

Fjöll í Kanada
Breska Kólumbía
Eldfjöll í Norður-Ameríku
Mount Robson

Mount Robson er hæsta fjallið í kanadísku Klettafjöllunum. Fjallið er á vernduðu svæði; Mount Robson Provincial Park í Bresku Kólumbíu og er 3954 metrar á hæð.

Fjöll í Kanada
Breska Kólumbía
Apis mellifera ruttneri

Maltversk alibýfluga, Apis mellifera ruttneri, er undirtegund af Alibýfluga. Það er upprunnið frá  Möltu.

Uppruni 
Þetta er undirtegund af Alibýflugu sem hefur breiðst út og aðlagast náttúru Möltu-eyja. Hún hefur þróast sem aðskilin undirtegund þegar Möltueyjar voru aðskildar meginlandi Evrópu.

Útlit og hegðun 
Möltubý er tiltölulega svartleitt. Það er vel aðlagað háum hita og þurrum sumrum og svölum vetrum. Búin eru með klak allt árið og góða svörun við árstíðum á eyjunum. Þau hreinsa búin vel. Þeim hættir til að sverma eða steypa drottningunni þegar það eru nægar birgðir (yfirleitt sverma að vori og skifta út drottningu að hausti).
Þær verja sig vel gegn vespum, geitungum, músum og bjöllum og geta verið árásargjarnar gegnvart býflugnabændum og fólki sem á leið hjá. Búin hafa einnig sýnt þol gegn Varroa destructor.

Saga undirtegundarinnar 
Undirtegundin er talin vera að aukast aftur eftir hrun sem varð eftir að Varroa var flutt til Möltu 1992. Á þeim tíma voru bý erlendis frá flutt inn til að bæta upp tap á innfæddum búum. 1997 var hún loks greind sem sjálfstæð undirtegund. Hún blandast auðveldlega við Ítölsku undirtegundina (A. m. ligustica) og gerir það stofn sem ver sig vel gegn Varroa og gefur af sér mikið hunang, ásmt því sem þær eru síður árásargjarnar, en blandan eykur útrýmingarhættu á Möltu alibýflugunni sem sjálfstæðum stofni og blendingurinn verður eftir nokkrar kynslóðir mjög árásargjarn.

Tilvísanir 

Býflugur
Apis mellifera macedonica

Makedónska alibýflugan (Apis mellifera macedonica) er undirtegund af alibýflugu. Hún finnst aðallega í Makedóníu, Norður Grikklandi (Makedóníu og Þrakíu) og einnig á öðrum svæðum á Balkanskaga.

Tilvísanir 

 Ifantidis M.D. (1979) Morphological characters of the Greek Bee Apis Mellifica Cecropia, XXVII Congr. Int. Apic. Athens, pp. 271–277. Lynch M., Crease T.J. (1990) The Analysis of Population Survey Data of DNA sequence variation, Mol. Biol. Evol. 7, 377–394.
 Ruttner F. (1988) Biogeography and Taxonomy of Honeybees, Springer-Verlag, Berlin.
 Ruttner F. (1992) Naturgeschichte der Honigbienen, Ehrenwirth Verlag, Münich, Germany.
 Bouga et al.Saiki R., Gelfand D.H., Stoffel S., Scharf S.J., Higuchi R., Horn G.T., Mullis K.B., Erlich H.A.(1988) Primer directed enzymatic amplification of DNA with thermostable DNA polymerase, Science 239, 487–491.
 Maria Bouga, Paschalis C. Harizanis, George Kilias and Stamatis Alahiotis. Genetic divergence and phylogenetic relationships of honey bee Apis mellifera (Hymenoptera: Apidae) populations from Greece and Cyprus using PCR - RFLP analysis of three mtDNA segments. Apidologie 36 (2005) 335-344. Resumen
 Sheppard W.S., Arias M.C., Grech A., Meixner M.D. (1997) Apis mellifera ruttneri, a new honey bee subspecies from Malta, Apidologie 28, 287–293.

Ytri tenglar 
 ANERCEA, heimasíða býræktenda (á frönsku) 

Býflugur