alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Duke-háskóli

Duke-háskóli (enska Duke University) er einkarekinn rannsóknarháskóli í Durham í Norður-Karólínu í Bandaríkjunum. Skólinn var stofnaður árið 1838 í bænum Trinity en var fluttur til Durham árið 1892. Tóbaksframleiðandinn James B. Duke stofnaði Duke-sjóðinn árið 1924 en af því tilefni var skipt um nafn á skólanum og var hann nefndur Duke-háskóli í minningu Washingtons Duke, föður James B. Duke. 

Skólinn skiptist í tvo grunnnámsskóla og átta framhaldsnámsskóla. 37% grunnnema tilheyra minnihlutahópum en grunnnemar koma frá öllum 50 fylkjum Bandaríkjanna og 117 löndum víða um heim. Árið 2007 taldi U.S. News & World Report að í grunnnámi væri Duke áttundi besti háskóli Bandaríkjanna. Læknaskóli, lagaskóli og viðskiptaskóli Duke voru jafnframt meðal 11 bestu í Bandaríkjunum.

Kennarar við skólann eru 2518. Grunnnemar eru á 7. þúsund eða framhaldsnemar eru tæplega 6000. Fjárfestingar skólans námu 4,5 milljörðum dollara árið 2006. 

Einkunnarorð skólans eru Eruditio et religio eða „Þekking og trú“.

Myndagallerí

Neðanmálsgreinar

Tengill 

 Vefsíða Duke-háskóla

Háskólar í Norður-Karólínu
Próserpína

Próserpína er gyðja í rómverskri goðafræði. Hún samsvarar Persefónu í grískri goðafræði. Nafn hennar er myndað af sögninni proserpere sem þýðir að „koma í ljós“. Próserpína, sem er dóttir Ceresar og Júpíters, er gyðja endurfæðingar. Hún er jafnframt drottning undirheima þar sem hún ríkir ásamt manni sínum Plútó. Próserpína dvelur hálft árið með Plútó en hálft árið með móður sinni ofanjarðar. Árstíðarskipti voru talin fylgja komu og för Próserpínu. Þegar Próserpína kemur til Ceresar móður sinnar vorar og náttúran lifnar öll við, en vetur skellur á þegar hún hverfur aftur til undirheima.

Rómverskar gyðjur
Vulcanus

Vulcanus er guð elds og smíða í rómverskri goðafræði. Hann samsvarar Hefæstosi í grískri goðafræði. Vulcanus er sonur Júpíters og Júnóar og eiginmaður Venusar. Hann var talinn ljótastur guðanna. Smiðja hans var gjarnan talin vera undir eldfjallinu Etnu á Sikiley.

Rómverskir guðir
Pomona

Pomona var aldingyðja í rómverskri goðafæði. Hún var gyðja ávaxta, trjáa og garða. Pomona er eingöngu rómversk gyðja og á sér ekki hliðstæðu utan rómverskrar goðafræði.

Rómverskar gyðjur
Fortuna

Fortuna eða Fortúna er persónugervingur lukkunnar í rómverskri goafræði (hliðstæð Tykke í grískri goðafræði). Fortuna var stundum talin blind (eins og Réttlætið) og gat því bæði táknað góða lukku og slæma, heppni og óheppni.

Fortuna var dýrkuð um gervallt Rómaveldi.

Rómverskar gyðjur
Ýlir

Ýlir er annar mánuður vetrar samkvæmt gamla norræna tímatalinu. Hann hefst á mánudegi í fimmtu viku vetrar á tímabilinu 20. nóvember til 27. nóvember. 

Eina heimildin um nafnið ýlir til forna er í Bókarbót frá 12. öld sem varðveitt er í handriti frá um 1220 (Árni Björnsson 1993:17), en í Skáldskaparmálum Snorra-Eddu heitir hann frermánuður.  Þar stendur:

„Frá jafndægri er haust, til þess er sól sezt í eykarstað. Þá er vetr til jafndægris. Þá er vár til fardaga. Þá er sumar til jafndægris. Haustmánuður heitir inn næsti fyrir vetr, fyrstur í vetri heitir gormánuður, þá er frermánuður, ...“ (1949:229).

Ásgeir Blöndal Magnússon telur orðið skylt orðinu jól en uppruni þess orðs er umdeildur. (Árni Björnsson 1993:321) telur mánaðarheitið ýlir helstu röksemd fyrir heiðnu jólahaldi í desember .

Þennan mánuð kallar séra Oddur skammdegismánuð.

Heimildir 
 Árni Björnsson. 1993. Saga daganna. Mál og menning, Reykjavík.
 Ásgeir Blöndal Magnússon. 1989. Íslensk orðsifjabók. Orðabók Háskólans, Reykjavík.
 Edda Snorra Sturlusonar. 1949. Guðni Jónsson bjó til prentunar. Íslendingasagnaútgáfan, Reykjavík.

Tímatöl
Dagatal
Mörsugur

Mörsugur er þriðji mánuður vetrar samkvæmt gamla norræna tímatalinu. Hann hefst alltaf á miðvikudegi í níundu viku vetrar á tímabilinu 20. til 27. desember. Gísli Jónsson, íslenskufræðingur, hélt því fram að mörsugur væri sá mánuður sem sýgur mörinn, „ekki einasta úr skepnunum, heldur nánast öllu sem lífsanda dregur.“

Tilvísanir 

Tímatöl
Dagatal
Sólmánuður

Sólmánuður, einnig nefndur selmánuður í Snorra-Eddu, er níundi mánuður ársins og þriðji sumarmánuður samkvæmt gamla norræna tímatalinu. Hann hefst alltaf á mánudegi í 9. viku sumars (18. – 24. júní).

Séra Björn Halldórsson í Sauðlauksdal (f. 1724 d. 1794) skrifaði í riti sínu Atli sem kom fyrst út í Hrappsey 1780, um sólmánuð, að hann væri sá tími er sól gengur um krabbamerki. Hann byrjar á sólstöðum og fyrst í honum fara menn á grasafjall. Um það leyti safna menn þeim jurtum sem til lækninga eru ætlaðar og lömb gelda menn nálægt Jónsmessu er færa frá viku seinna. Engi, sem maður vill tvíslá, sé nú slegið í 10. viku sumars. Vilji maður uppræta skóg skal það nú gjörast; þá vex hann ei aftur. Nú er hvannskurður bestur síðast í þessum mánuði.

Tilvísanir

Heimildir 
 
 

Tímatöl
Dagatal
Heyannir

Heyannir er tíundi mánuður ársins og fjórði sumarmánuður samkvæmt gamla norræna tímatalinu. Hann hefst alltaf á sunnudegi eftir aukanætur á miðju sumri og var því oft sjálfur nefndur Miðsumar, í 14. viku sumars annars þeirri 15. ef sumarauki er, á tímabilinu 23. til 30. júlí.

Svo lýsir Björn Halldórsson í Sauðlauksdal mánuðinum í riti sínu, Atli frá árinu 1780: 

Heyannir er mánuður sá, sem sól hleypur um ljónsmerki. Nafn þessa mánaðar sýnir hvað þá skal iðja. Því nú er komið að því ábatasamasta verki hér á landi, sem er að afla heys, og meta það flestir menn öðrum framar. Sláttur byrjar venjulega að miðju sumri. Vökva menn plöntur einu sinni í viku, með sjóvatni en öðru vatni annars, ef miklir þurkar ganga. Nú má safna Burkna, hann er góður að geyma í honum vel þurrum egg, rætur og epli, sem ei mega út springa, hann ver og mokku og fúa. Líka hafa menn brúkað ösku í hans stað. Kornsúru og kúmeni má nú safna. Mitt í þessum mánuði er sölvatekjutími.

Heimildir

Tenglar
 Atli - útgáfa frá 1777 á Bækur.is

Tímatöl
Dagatal
Tvímánuður

Tvímánuður er ellefti mánuður ársins og fimmti sumarmánuðurinn samkvæmt gamla norræna tímatalinu. Tvímánuður hefst alltaf á þriðjudegi í 18. viku sumars eða hinni 19. ef sumarauki er, það er 22. – 28. ágúst. Í Snorra-Eddu heitir hann kornskurðarmánuður.

Heimildir 
 

Tímatöl
Dagatal
Haustmánuður

Haustmánuður, einnig verið nefndur garðlagsmánuður, er tólfti mánuður ársins og sjötti og þar með síðasti sumarmánuður samkvæmt gamla norræna tímatalinu. Haustmánuður hefst alltaf á fimmtudegi í 23. viku sumars, á bilinu 21. til 27. september en getur lent í 24. viku ef sumarauki er. Undantekningin frá þessu er á rímspillisárum, þá 28. september.

Tilvísanir 	

Tímatöl
Dagatal
Sima Qian

Sima Qian (u.þ.b. 145 f.Kr. – 90 f.Kr.) var embættismaður á Han tímabilinu í Kína. Hann er álitinn vera faðir sagnaritunar í Kína vegna rit hans Shiji sem dekkar sögu Kína frá Gula Keisaranum til Wu Keisara sem spannar yfir 2000 ár.

Einnig var hann stjörnufræðingur og bjó til eitt merkasta dagatal á sínum tíma, Taichuli. Þar lýsti hann árinu sem 365,25 dögum og mánuðinum sem 29,53 dögum.

Kínverskir sagnfræðingar
Kínverskir stjörnufræðingar
Sun Tzu

Sun Tzu er einnig nafn á stærðfræðingi.

Sun Tzu (f. 544 f.Kr. – d. 496 f.Kr.) var höfundur bókarinnar Stríðslistin. Mikil duld er uppruna þessa mans og eina heimildin um hann er ævisaga skrifuð af Sima Qian sem lýsir honum sem kínverskum hershöfðingja sem lifði á 6. öld f.Kr. og var því samtímamaður Konfúsíusar. Ekki er um samtímaheimild að ræða og Sun Tzu gæti vel verið tilbúin persóna eða einhver sem útfærði gamla texta. Þá er Stríðslistin hugsanlega samantekt annarra texta eða munnmæla líkt og Bókin um veginn, en Stríðslistin er undir áhrifum hennar og taóisma. 

Sun Tzu var svokallaður shi sem var meðlimur af landlausum aðli og ferðaðist um og bauð þjónustu sína í hernaði (einskonar hernaðar ráðgjafi). Helü konungur af Wu á að hafa notið þjónustu hans og breytt konungsveldi sínu úr frekar frumstæðu konungsveldi yfir í ráðandi konungsveldi í Kína með aðstoð Tzu. Eftir þetta þá hverfur Sun Tzu af sögusviðinu og því er dánardagur hans ókunnur.

Heimildir 

Kínverskir heimspekingar
Kínverskir herforingjar
Gammageisli

Gammageisli er rafsegulgeislun sem á uppruna sinn innan kjarna atóms í stað fyrir færslu rafeinda á milli brauta eins og venjulegt ljós og röntgengeislun á uppruna sinn í, eða þegar rafeind og jáeind rekast á og eyða hvor annarri.

Gammageislar eru orkuríkustu geislar rafsegulrófsins og eru því hættulegastir fyrir lifandi vefi en eru einnig þeir geislar sem eiga minnstu möguleika á að hafa áhrif á atómin sem byggja upp líkamsvefi lífvera. Vegna þess hversu litlar líkur eru á því að gammageisli víxlverki við atóm þarf mikið og þykkt efni til að verjast gammageislunar.

Þeir heita svo fyrir þær sakir að hafa verið þeir þriðju geislar til að hafa verið teknir til skipulagðra rannsókna en 'g' er þriðji stafurinn í því gríska stafrófi öfugt því latneska.

Kjarneðlisfræði
Rafsegulfræði
Kjarnakraftur

Kjarnakraftur er skammdrægur frumkraftur, sem verkar milli nokkura öreinda, einkum kjarneinda í frumeindakjarna. Á annars vegar við sterka kjarnakraft, sem heldur saman kjarneindum frumeindakjarnams og veika kjarnakraft, sem veldur betasundrun.

Kjarneðlisfræði
Kraftar
Skammtalitfræði

yi:שטארקע נוקלעארע קראפט
J. K. Rowling

Joanne Rowling betur þekkt sem J. K. Rowling (f. 31. júlí 1965) er höfundur hinna sívinsælu ævintýrabóka um galdrastrákinn Harry Potter, sem selst hafa í miljónatölu um allan heim. Í júní 2011 hafa bækur hennar um Harry Potter selst í um 450 milljónum eintaka og verið þýddar á 67 tungumál.
Hún skrifaði einnig bókina "Hlaupið í skarðið" (e. The casual vacancy) sem kom út árið 2011.

Ritverk

Barna

Harry Potter-serían

Skyld rit

Smásögur
 Harry Potter prequel (júlí 2008)

Fullorðins
 The Casual Vacancy (27 september 2012)

Cormoran Strike serían
 The Cuckoo's Calling (sem Robert Galbraith) (18 apríl 2013)
 The Silkworm (sem Robert Galbraith) (19 júní 2014)
 Career of Evil (sem Robert Galbraith) (20 október 2015)
 Lethal White (sem  Robert Galbraith) (óútkomin)

Annað

Ekki skáldverk
 McNeil, Gil and Brown, Sarah, editors (2002). Foreword to the anthology Magic. Bloomsbury.
 Brown, Gordon (2006). Introduction to "Ending Child Poverty" in Moving Britain Forward. Selected Speeches 1997–2006. Bloomsbury.
 Sussman, Peter Y., editor (26 July 2006). "The First It Girl: J. K. Rowling reviews Decca: the Letters by Jessica Mitford". The Daily Telegraph.
 Anelli, Melissa (2008). Foreword to Harry, A History. Pocket Books.
 Rowling, J. K. (5 June 2008). "The Fringe Benefits of Failure, and the Importance of Imagination". Harvard Magazine.
 J. K. Rowling, Very Good Lives: The Fringe Benefits of Failure and Importance of Imagination, illustrated by Joel Holland, Sphere, 14 April 2015, 80 pages ().
 Rowling, J. K. (30 April 2009). "Gordon Brown – The 2009 Time 100" . Time magazine.
 Rowling, J. K. (14 April 2010). "The Single Mother's Manifesto". The Times.
 Rowling, J. K. (30 November 2012). "I feel duped and angry at David Cameron's reaction to Leveson". The Guardian.
 Rowling, J. K. (17 December 2014). Isn’t it time we left orphanages to fairytales? The Guardian.
 Rowling, J. K. (guest editor) (28 April 2014). "Woman's Hour Takeover". Woman's Hour, BBC Radio 4.

Tengill 
 Opinber heimasíða

Tilvísanir

Enskir rithöfundar
Brons

Brons er málmblanda kopars og tins, en á einnig við ýmsar málmblöndur kopars og áls, kísils og mangans. Brons gegndi mikilvægu hlutverki í mannkynssögunni á bronsöld. Brons er enn notað en er þá aðallega þekkt sem látún, sem er blanda kopars og sinks. Bræðslustig brons er um 950°.

Efni
Efnablöndur
Málmar
Standa

Standa var keðja stórmarkaða á Ítalíu. Keðjan var formlega lögð niður árið 1999 en nokkrir tugir stórmarkaða voru reknir til ársins 2010 undir þessu vörumerki sem síðast var í eigu þýska eignarhaldsfélagsins Rewe-Billa sem rekur stórmarkaði undir nafninu Billa.

Fyrirtækið Magazzini Standard var stofnað í Mílanó 21. september 1931 og rak brátt fjölda vöruhúsa um alla Ítalíu. Vegna nýrra laga á tímum fasista þar sem reynt var að gera ítölsk heiti fyrirtækja að skyldu, var nafninu breytt í Standa sem átti að standa fyrir Società Nazionale Tutti Articoli Nazionali Dell'Abbigliamento. 1958 opnaði fyrirtækið fyrsta stórmarkað Ítalíu sem seldi matvöru. Eignarhaldsfélagið Montedison eignaðist fyrirtækið 1966 og 1988 var það selt til Fininvest, fyrirtækis í eigu Silvio Berlusconi. Það keypti stórmarkaðakeðjuna Brianzoli 1991 og hóf að bæta við sig sölustöðum.

1998 var keðjan leyst upp og allir hlutar rekstursins sem ekki voru matvara seldir til eignarhaldsfélagsins Coin sem rekur fataverslanir undir merkinu Oviesse. Matvöruhluti rekstursins var seldur sama ár til eins af fyrri eigendum Brianzoli sem seldi hann síðan til Rewe-Billa árið 2000. Merkið var lagt niður árið 2010.

Ítalskir stórmarkaðir
Timothy McVeigh

Timothy James McVeigh (23. apríl 1968 – 11. júní 2001) var bandarískur hryðjuverkamaður og fjöldamorðingi. Hann hlaut dauðadóm fyrir hryðjuverk sem hann framdi í Oklahoma-borg þann 19. apríl 1995 en þá sprengdi hann í loft upp byggingu og drap 168 manns. Hryðjuverkin voru þau mannskæðustu í sögu Bandaríkjanna fyrir hryðjuverkin 11. september 2001. Fjölmiðlar nefndu hann gjarnan „Oklahoma-borgar sprengjumanninn“ (e. Oklahoma City bomber). Hann var tekinn af lífi með eitursprautu klukkan 7:14 að morgni 11. júní 2001. McVeigh bauð David Woodard að spila tónlist á meðan hann dó.

Tilvísanir

McVeigh, Timothy
McVeigh, Timothy
Halldór Jakobsson

Halldór Jakobsson (f. 2. júlí 1735 — d. 9. september 1810) var sýslumaður í Strandasýslu.

Hann var sonur Jakobs sterka Eiríkssonar á Búðum í Staðarsveit og konu hans Guðrúnar Jónsdóttur. Bróðir hans var Jón Jakobsson sýslumaður á Espihóli, faðir Jóns Espólín. Halldór lauk prófi frá Kaupmannahafnarháskóla 22 ára að aldri og var ári síðar skipaður sýslumaður í Strandasýslu. Hann var róstusamur og drykkfelldur, átti oft í deilum, beit bændur í ölæði svo sá á þeim og var oftar en einu sinni vikið frá embætti fyrir  afglöp. Hann þótti fégjarn og nískur og hið sama var sagt um konu hans, Ástríði Bjarnadóttur Halldórssonar sýslumanns á Þingeyrum. Þau giftust 1760 en tveimur árum áður hafði Ástríður eignast barn með skrifara föður síns, Erlendi Sigurðssyni frá Brekkum. Bjarni sýslumaður er sagður hafa reiðst svo ákaflega þegar hann frétti af þunguninni að hann sló dóttur sína niður og sparkaði í hana.

Vafalaust hefur Ástríður ekki verið spurð álits þegar hún var gefin Halldóri, enda var samkomulag þeirra hjóna alltaf slæmt og þegar þau voru komin á sjötugsaldur skildu þau. Fór Ástríður þá fyrst til Halldórs bróður síns á Reynistað en síðar til Þorbjargar systur sinnar í Víðidalstungu og dó hjá henni 1802. Halldór lauk einnig ævinni hjá mágkonu sinni, hann andaðist í Víðidalstungu 1810 og var þá kominn í kör. Þau hjónin áttu aðeins eina dóttur sem dó rúmlega tvítug og átti enga afkomendur.

Halldór er höfundur bókar um veldi Stefánunga sem kom út 1792  í Kaupmannahöfn. Titill hennar er Ærefrygt. Liste over Hr. Stiftamtmand Oluf Stephensens Familie i Island. Allene de beregnede som sidde i publiqve Embeder 1791. og  fjallaði bókin um hve valdamiklir  Stefánungar væru í íslensku samfélagi og að þessi ætt Ólafs Stefánssonar stiftamtmanns einokaði opinber embætti á Íslandi.

Íslenskir sýslumenn
Ryð (kvikmynd)

Ryð er íslensk kvikmynd byggð á leikritinu Bílaverkstæði Badda. Lárus Ýmir Óskarsson leikstýrði.

Íslenskar kvikmyndir
Strákarnir okkar

Strákarnir okkar er íslensk kvikmynd eftir Róbert I. Douglas. Hún fjallar um fótboltamann sem hefur hlotið mikla frægð á Íslandi fyrir hæfileika sína, en er rekinn úr liðinu þegar hann viðurkennir að vera hommi. Meðal leikara eru Björn Hlynur Haraldsson, Lilja Nótt Þórarinsdóttir, Arnmundur Ernst Björnsson, Helgi Björnsson, Sigurður Skúlason og Þorsteinn Bachmann.

Tilvísanir

Hlekkir 
 Gagnrýni Topp5.is á Strákanna okkar

Íslenskar kvikmyndir
Þjóðernishreyfing Íslendinga

Þjóðernishreyfing Íslendinga (ÞHÍ) var íslensk stjórnmálahreyfing, stofnuð 1933. Helstu leiðtogar hennar voru Jón H. Þorbergsson frá Laxamýri,  Eiður S. Kvaran sagn- og mannfræðingur og frímerkjasalinn Gísli Sigurbjörnsson. Þeir Eiður og Gísli höfðu báðir dvalist í Þýskalandi og orðið þar vitni að framgöngu nasista. Aðalstefnumál hreyfingarinnar var að efla íslenska menningu á þjóðlegum grundvelli og vernda kynstofn Íslendinga. Mikilvægt þótti að útlendingar fengju ekki landvistarleyfi á Íslandi, nema um sérfræðinga væri að ræða í þeim greinum atvinnulífs, þar sem Íslendingar réðu ekki yfir sambærilegum fræðingum. ÞHÍ var skipuð tveimur andstæðum hópum: annars vegar óánægðum sjálfstæðis- og framsóknarmönnum og hins vegar ungu fólki sem hrifist hafði af þýska nasismanum.  Tímaritið Íslenzk endurreisn, sem kom út árin 1933 og 1934, var helsta málgagn ÞHÍ.

Hreyfingin klofnaði 1934 og stofnuðu fylgjendur þýsku nasistanna Flokk þjóðernissinna, en ÞHÍ lagði fljótlega niður stafsemi. Meginstefna flokksins var andstaða við kommúnista og takmark „þjóðernissinna væri alger útrýming kommúnista ... engir flokkar, aðeins sameinuð og sterk íslenzk þjóð." „Takmark þjóðernisjafnaðarstefnunnar er að skapa Volksgemeinschaft —þjóðarsamfélag, órjúfandi þjóðarheild…Stéttamunurinn á að hverfa og allur ágreiningur, sem stafað getur af mismunandi uppeldi manna… Í því skyni starfa hin stóru æskulýðsfélög —Hitlersæskufélögin … „Ef þjóðin á að lifa, verður Marxisminn að deyja".

Þrátt fyrir að Gyðingahatur væri eitt meginatriði í stefnu þýskra nasista skrifuðu flest málgögn íslenskra þjóðernissinna lítið um það. Hins vegar var Gyðinga stöku sinnum getið í tengslum við kommúnisma. Mjölnir, málgagn Félags þjóðernissinnaðra stúdenta við Háskóla Íslands, skrifaði harðast á móti Gyðingum. Hins vegar var dýrkun á öllu "íslensku" og kynþáttahatur mikilvægur þáttur í hugmyndafræðinni. Helstu málgögn þjóðernissinnaflokksins voru Ísland og Ákæran.  

Flokkur þjóðernissinna hætti að mestu störfum um 1940 en var formlega lagður niður 1944 þegar ósigur Þjóðverja í seinni heimsstyrjöldinni var orðinn augljós. Flokkurinn bauð fram í Alþingiskosningum og bæjarstjórnarkosningum og varð fylgi hans mest í bæjarstjórnarkosningum í Reykjavík árið 1934, 2,8%, en það voru samanlagt 399 atkvæði.

Tengt efni 
Íslensk stjórnmál
Íslensk þjóðernishyggja
Listi yfir Íslendinga sem voru tengdir Nasistaflokknum

Tilvísanir

Frekari fróðleikur 
 
 
 

Nasismi
Fyrrum íslenskir stjórnmálaflokkar
Fasistaflokkar
Íslensk þjóðernishyggja
Stjórnmálaflokkur þjóðernissinna á Íslandi
Nýtt hlutverk (kvikmynd)

Nýtt hlutverk er fimmta íslenska kvikmyndin í fullri lengd. Hún er eftir Óskar Gíslason en leikstjóri var Ævar Kvaran. Í aðalhlutverkum voru Óskar Ingimarsson og Gerður H. Hjörleifsdóttir. Myndin kom út í apríl 1954.

Íslenskar kvikmyndir
Gilitrutt (kvikmynd)

Gilitrutt er íslensk kvikmynd eftir Ásgeir Long og Valgarð Runólfsson. Aðalhlutverk léku Ágústa Guðmundsdóttir, Martha Ingimarsdóttir og Valgarð Runólfsson en Jónas Jónasson leikstýrði.

Íslenskar kvikmyndir
Reykjavíkurævintýri Bakkabræðra

Reykjavíkurævintýri Bakkabræðra er leikin íslensk gamanmynd í fullri lengd eftir Óskar Gíslason. Leikstjóri var Ævar Kvaran. Kvikmyndin fjallar um Bakkabræður sem komast í kynni við þrjár stúlkur úr Reykjavík. Þær bjóða þeim að heimsækja sig í borgina. Þeir aka þangað á gömlum traktor og lenda í vandræðum í umferðinni í borginni. Loks komast þeir heim til stúlknanna þar sem þeir reyna meðal annars að strokka smjör í þvottavél. Ævintýrið endar með því að þeir sjá stúlkurnar á leikæfingu í Þjóðleikhúsinu, halda að það sem gerist á sviðinu sé raunverulegt og reyna að bjarga þeim, með þeim afleiðingum að þeim er hent út með harðri hendi.

Kvikmyndin var sýnd í Stjörnubíói við Laugaveg og önnur stutt kvikmynd eftir Óskar, Töfraflaskan, sýnd með sem aukamynd.

Tenglar 
 Ný íslensk kvikmynd: „Reykjavíkurævintýri Bakkabræðra“; frétt í Morgunblaðinu 1951
 Um myndina á Kærleikssíðu Júlla

Íslenskar kvikmyndir
Vankynssveppir

Vankynssveppir (Deuteromycota) var flokkur sveppa sem dreifði sér á kynlausan hátt. Vankynssveppir voru taldir flokkunareining sambærileg við kólfsveppi, asksveppi, kytrusveppi og oksveppi. Með aukinni þekkingu kom í ljós að vankynssveppirnir voru flokkaðir saman vegna eiginleika sem margir óskyldir sveppir eiga sameiginlega, þ.e. að fjölga sér kynlaust. Einnig kom í ljós að margir sveppir, einkum askveppir, hafa tvo, stundum óháða, lífsferla. Annar lífsferillinn inniber kynæxlun, rýriskiptingu og þroskun gróa í öskum (sé um asksveppi að ræða)og nefnist sá hluti lífsferilsins teleomorph meðan hinn lífsferillinn inniber kynlausa fjölgun sveppsins og nefnist sá hluti anamorph. Áður en þessi tengsl milli teleomorph og anamorph stigana urðu ljós var oft sitt hvoru stigi sömu tegundar lýst sem sitt hvorri tegundinni. Sveppur sem hefur bæði stigin samtímis þroskuð nefnist holomorph.

Sveppir
Hlaup

Þessi grein fjallar um hreyfingu. Til að sjá greinina um nammið má smá hlaup (nammi).
Hlaup er skilgreint sem hraðasta ferð sem dýr kemst á fótum.

Í íþróttum má skipta hlaupum gróft í spretthlaup, millivegalengdahlaup og langhlaup (sjá maraþonhlaup). Síðan eru einnig til götuhlaup og víðavangshlaup. Til aðskilnaðar frá síðarnefndu flokkunum eru hefðbundin keppnishlaup sem keppt er í á frjálsíþróttamótum oft nefnd brautarhlaup og fara þau hefðbundið fram á 400 m hringbraut sem samanstendur af tveimur 100 m löngum beinum brautum og tveimur 100 m löngum hálfhringjum. Áður fyrr voru hlaupabrautir oftast grasi vaxnar en síðar var farið að leggja þær möl og sandi og fljótlega komust menn upp á lag með að blanda saman fínni möl og leirkenndum sandi eða silti þannig að brautirnar þjöppuðust og þannig náðu keppendur meiri hraða. Nú eru hlaupabrautir margra frjálsíþróttavalla lagðar gerfiefnum sem gefa gott grip án þess að draga úr hraða keppenda vegna mýktar. Það gerviefni sem einna mest er notað í hlaupabrautir bæði innanhúss og utan nefnist tartan.

Hreyfing
Framlenging (knattspyrna)

Framlenging í knattspyrnu er þegar venjulegum leiktíma, 90 mínútur, er lokið og bæði lið hafa skorað jafn mörg mörk. Framlenging á sér þó einungis stað ef liðin eru að keppa í útsláttarkeppni en þá slær sigurliðið tapliðið út úr keppninni. Framlenging er samtals 30 mínútur, 15 mínútur fyrri hálfleikur og 15 mínútur seinni hálfleikur. Ef liðin eru enn jöfn eftir framlenginguna er venjulega haldin vítaspyrnukeppni.

Gerðir framlenginga

Bronsmark 
Þetta er algengasta gerð framlengingar. Það lið sigrar, sem skorað hefur fleiri mörk þegar allri framlengingunni er lokið.

Silfurmark 
Það lið, sem skorað hefur fleiri mörk í framlengingunni annaðhvort þegar fyrri eða seinni hálfleikur er búinn, sigrar.

Gullmark 
Það lið sem skorar sigrar leikinn um leið og það skorar. Þessi regla gildir óháð því hve mikið er búið af framlengingunni. 1. mars 2004 var opinberlega reglan um gullmark tekin úr reglum FIFA.

Sigur með fleiri útivallarmörkum 

Þó er stundum ekki framlenging þó svo að liðin skilji jöfn í útsláttarleik. Það getur gerst ef liðin hafa ekki skorað jafn mörg mörk á útivelli. En þá er sigurliðið það lið sem hefur skorað fleiri mörk samtals á útivelli. Þessi regla er meðal annars notuð í Meistaradeild Evrópu.

Tengt efni 
 Vítaspyrnukeppni

Tilvísanir 

Knattspyrnuhugtök
Sólargangur

Sólargangur á við hreyfingu sólar á himninum. Sólarupprás eða sólris telst þegar efri rönd sólar nemur við sjóndeildarhring (sjónbaug) á uppleið, en sólarlag eða sólsetur þegar sólin hverfur niður fyrir sjóndeildarhring. Lengd sólargangs er tíminn frá sólarupprás til sólseturs. Í almanaki telst dögun þegar sólmiðjan er 18° undir sjónbaug og á uppleið, og svo birting þegar hún er 6° undir sjónbaug. Samsvarandi telst myrkur þegar sólmiðjan er 6° undir sjónbaug og á niðurleið, og svo dagsetur þegar hún er 18° undir sjónbaug. Hádegi er þegar sólmiðjan er í hásuðri, en miðnætti hálfum sólarhring síðar. (Reiknað er með 0,6° ljósbroti í andrúmsloftinu.)

Heimildir
Almanak Háskólans (umsjón: Þorsteinn Sæmundsson)
Þorsteinn Vilhjálmsson. „Hvenær er birting þessa dagana og sólarupprás?“. Vísindavefurinn 22.8.2000. http://visindavefur.is/?id=845. (Skoðað 30.11.2009).

Tengt efni
Sólarupprás á ensku Wikipedia.
Sólsetur á ensku Wikipedia.

Tenglar
Sólargangur í dag  — birtir helstu tímasetningar sólargangs á nokkrum stöðum á Íslandi hvern dag.

Tímatal