alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Ingibjörg Magnúsdóttir af Svíþjóð

Ingibjörg Magnúsdóttir (1277 – 5. apríl eða 15. ágúst 1319) var sænsk konungsdóttir og drottning Danmerkur frá 1296 til dauðadags. Hún er stundum kölluð Ingibjörg Danabót í dönskum heimildum.

Ingibjörg var dóttir Magnúsar hlöðuláss Svíakonungs og konu hans, Helveg af Slésvík. Gengið var frá trúlofun hennar og Eiríks menveds Danakonungs árið 1288, þegar hún var ellefu ára og hann fjórtán, en þau giftust ekki fyrr en 1296 í Helsingjaborg. Þau voru of skyld til að mega giftast og fengu undanþágu hjá páfa en þó raunar ekki fyrr en eftir brúðkaupip. Tveimur árum seinna giftist Birgir Svíakonungur, bróðir Ingibjargar, Mörtu systur Eiríks. Eiríkur og Birgir voru bandamenn og þegar Birgir og Marta urðu landflótta 1318 leituðu þau hælis í Danmörku.

Ingibjörgu er svo lýst að hún hafi verið fögur og blíðlynd og vinsæl hjá þegnunum en ekki er talið að hún hafi haft nein afskipti af stjórn ríkisins. Ekki er hægt að segja að hún hafi búið við barnalán; hún eignaðist átta syni og missti sex sinnum fóstur eða ól andvana börn. Allir synir hennar dóu í vöggu. Þó segir þjóðsagan að árið 1318 hafi Ingibjörg drottning alið son sem virtist ætla að lifa. Þegar hann var fjórtán vikna vildi hún sýna þegnunum að hún hefði eignast langþráð lifandi barn, fór með hann í ökuferð í vagni sínum og lyfti honum að sögn upp til að hann sæist betur en missti takið á honum svo að hann féll í götuna, hálsbrotnaði og dó. Aðrar heimildir segja þó að hann hafi einfaldlega fallið úr vagninum.

Ingibjörg gekk þá í klaustur í Hróarskeldu og dó þar ári síðar. Sumir segja að Eiríkur konungur hafi reiðst henni svo þegar sonurinn dó að hann hafi sent hana í klaustrið en önnur sögn segir að hún hafi verið harmi slegin bæði vegna barnamissisins og vegna bræðra sinna, hertoganna Eiríks og Valdimars, sem Birgir konungur bróðir þeirra hafði svelt í hel eða látið drepa. Hvað sem því líður dó Ingibjörg vorið eða sumarið 1319. Eiríkur konungur dó svo í nóvember sama ár.

Heimildir 
 
 

Drottningar Danmerkur
Sænskar konungsdætur
Pepsideild karla í knattspyrnu 2011

Árið 2011 var Íslandsmótið í knattspyrnu haldið í 100. skipti. Þór kom upp eftir átta ára fjarveru ásamt Víkingum, sem höfðu fallið 2007 á meðan Breiðablik reyndi að verja sinn fyrsta titil.

KR-ingar unnu sinn 25. Íslandsmeistaratitil og hafa með því unnið fjórðung allra Íslandsmeistaratitla frá upphafi. Þetta þýddi að KR-ingar hömpuðu titlinum á 100. Íslandsmótinu, en fyrir höfðu þeir hrósað sigri á 1. og 50. Íslandsmótinu. Báðir nýliðarnir féllu, en það var í annað skiptið í röð sem það gerðist.

Staðan í deildinni 
Staðan eftir 22. umferð, 1. óktóber 2011

Spáin

Líkt og fyrri tímabil spáðu þjálfarar og fyrirliðar liðanna fyrir um lokastöðu Íslandsmótið.

Töfluyfirlit 

|}

Félagabreytingar

Félagabreytingar í upphafi tímabils

Upp í Pepsideild karla 
  Víkingur R.
  Þór A.

Niður í 1. deild karla 
  Haukar
  Selfoss

Félagabreytingar í loktímabils

Upp í Pepsideild karla 
  ÍA
  Selfoss

Niður í 1. deild karla 
  Víkingur R.
  Þór

Markahæstu menn
Staðan eftir 22. umferðir, 1. óktóber 2011.

Fróðleikur
Í síðasta leik ÍBV á tímabilinu hefði Tryggvi Guðmundsson getað bætt markamet Inga Björns Albertssonar, 126 mörk í efstu deild, og fékk til þess 2 vítaspyrnur í leik gegn Grindavík. Hann klúðraði þeim báðum.
FH lauk keppni með nákvæmlega jafn marga sigra, jafn mörg jafntefli, jafn mörg töp, jafn mörg mörk skoruð, jafn mörg mörk fengin, sömu markatölu og sömu stig og ári áður, 2010.
Þórsarar spiluðu í annað skipti í Úrvalsdeildinni frá 1995. Í bæði skiptin féllu þeir og KR-ingar urðu meistarar.
Í fyrsta skipti í 43 ár afhenti formaður KSÍ félagi sínu bikarinn. Árið 1968 afhenti Björgvin Schram, KR-ingum (og syni sínum) bikarinn, og 2011 afhenti Geir Þorsteinsson, Bjarna Guðjónssyni KR-ingi, bikarinn.

Úrvalsdeildir karla í knattspyrnu á Íslandi
Návígi

Návígi er viðtalsþáttur sem sýndur er vikulega í Sjónvarpinu. Umsjónarmaður þáttarins er Þórhallur Gunnarsson.

Þættir

2010

Tenglar 

 Heimasíða 

Íslenskir sjónvarpsþættir
Heimanmundur

Heimanmundur eða heimanfylgja er verðmæti (peningar, munir, jarðeignir eða annað) sem kona færir við giftingu með sér inn í hjónabandið.

Heimanmundur var alsiða frá ómunatíð og fram á 19. og 20. öld á Vesturlöndum og tíðkast enn víða um heim. Í sumum þjóðfélögum er þessu þó öfugt farið, þar borgar brúðguminn foreldrum brúðarinnar brúðarverð.

Í mörgum þjóðfélögum var litið á heimanmund sem fyrirframgreiddan arf sem átti að hjálpa ungu hjónunum að stofna heimili. Fyrr á öldum réð eiginmaðurinn yfirleitt yfir þeim heimanmundi sem konan hafði fært í búið, eins og öðrum eignum, þótt hann teldist sameign. Þó gilti yfirleitt sú regla að ef hjónabandinu var slitið með skilnaði eða ógildingu átti hann að skila heimanmundinum og ef hjónin dóu barnlaus gekk heimanmundurinn gjarna aftur til ættingja konunnar.

Í konungs- og aðalsfjölskyldum Evrópu fyrr á öldum var heimanmundurinn oft víðáttumiklar jarðeignir, jafnvel heil héruð eða landshlutar. Hjá almenningi var vitaskuld um minni verðmæti að ræða og þá fólst hluti heimanfylgjunnar oft í vefnaðarvöru og öðrum munum sem brúðurin hafði unnið og safnað allt frá barnsaldri í brúðarkistuna sína eða brúðarskápinn.

Morgungjöf eða tilgjöf er aftur á móti verðmæti sem brúðguminn lagði fram og gaf brúðinni. Morgungjöfin var séreign hennar og átti að tryggja framfærslu hennar ef hann félli frá. Eiginmaðurinn mátti ekki ráðstafa morgungjöfinni.

Heimildir 
 

Hjónaband
Codex Claromontanus

Codex Claromontanus (Skammstafað D (Wettstein), 06 (Gregory) eða δ 1026 (Von Soden), 12 (Beuron)) er með handrit af Nýja testamentinu. Það er skrifað með hástöfum á forngrísku og var unnið á 6. öld e.Kr. Handritið er geymt í Bibliothèque nationale de France (Gr. 107) í París.

Í handritinu eru textar Bréfa Páls postula. Handritið er nú 533 blöð (24,5 x 19,5 cm).

Textinn er í 1 dálki, 21 línur á hverri síðu.

Tengt efni 
 Listi yfir hástafahandrit Nýja testamentisins

Tilvísanir

Tenglar 
 Bruce M. Metzger, Bart D. Ehrman, The Text Of The New Testament: Its Transmission, Corruption and Restoration, Oxford University Press, 2005, pp. 70-73.
 Trobisch, David, The Oldest Extant Editions of the Letters of Paul 1999  (e-text online). 
 Berschin, Walter, "Greek Manuscripts in Western Libraries" ch. 6 of Greek Letters and the Latin Middle Ages: From Jerome to Nicholas of Cusa: diglot mss in the West.
 Caspar René Gregory, "Textkritik des Neuen Testaments", Leipzig 1900, vol. 1, pp. 105–109.
 R. Waltz, Codex Claromontanus D (06): at the Encyclopedia of Textual Criticism
 Fac-similés de manuscrits grecs, latins et français du 5e au 14e siècle, exposés dans la Galerie Mazarine (Paris 1900), Plates III, IV.

 
Handrit
Þriðji geirinn

Þriðji geirinn (líka kallaður hagnaðarlausi geirinn eða félagshagkerfið) er starfsemi sem hvorki tilheyrir opinbera geiranum né einkageiranum. Þetta á einkum við starfsemi félagasamtaka og sjálfseignarstofnana en getur í sumum tilvikum átt við um hlutafélög. Einkenni á stórum hluta þriðja geirans er sjálfboðavinna og að starfsemi innan hans er hvorki hagnaðarsækin eins og einkafyrirtæki né hagnaðardreifandi eins og opinber stofnun. Starfsemi þriðja geirans er þannig einkarekin en snýst um að skapa vörur og þjónustu sem teljast til almannagæða. Starfsemi innan þriðja geirans er flokkuð samkvæmt INCPO-staðli Sameinuðu þjóðanna í menningar- og listastarfsemi, menntastofnanir, rannsókna- og þróunarstarfsemi, heilbrigðisþjónustu, félagslega þjónustu, húsnæðisfélög, og góðgerðasamtök og líknarfélög. Starfsemi innan þriðja geirans er oft fjármögnuð með frjálsum framlögum, en líka opinberum og alþjóðlegum styrkjum. 

Gagnrýni á þriðja geirann felst meðal annars í því að hann auki valdsvið ríkjandi afla með því að færa það niður í grasrótina og að hann stofnanavæði andspyrnu. Bent hefur verið á að vöxtur þriðja geirans í þróunarlöndum tengist því að ríkisvaldið sker niður félagslega þjónustu í nafni frjálshyggju í efnahagsstjórn ríkjanna. Þriðji geirinn sé eins konar staðgengill fyrir ríkisvaldið og merki um hnignun velferðarhugsjónarinnar. Eins hefur þriðji geirinn verið gagnrýndur fyrir ógagnsæi, bæði í ákvarðanatöku og meðferð fjármuna, og skort á lýðræði.

Á Íslandi voru samvinnufélög áberandi fulltrúi þriðja geirans á 20. öld en þeim hefur farið ört fækkandi síðustu 20 ár. Á móti hefur félagsaðild almennings aukist verulega og sjálfseignarstofnunum fjölgað á sama tíma.

Heimildir 
 Ívar Jónsson (2006), Félagshagkerfið á Íslandi, Háskólinn á Bifröst ().
 Negri, Antonio og Hardt, Michael (2000), Empire, London/Cambridge, Mass., Harvard University Press ().

Sjálfseignarstofnanir
Félagsfræði
Hagfræði
Bárðardalur

Bárðardalur er dalur í Suður-Þingeyjarsýslu. Hann er einhver lengsti byggði dalur á Íslandi, teygir sig um 45 kílómetra til suðurs, inn að mörkum Sprengisands og Ódáðahrauns. 

Dalurinn er sagður heita eftir landnámsmanninum Bárði Heyangurs-Bjarnarsyni, sem nam þar land að sögn Landnámabókar og bjó á Lundarbrekku en líkaði ekki vistin og hélt suður á land um Bárðargötu og nam land í Fljótshverfi.

Skjálfandafljót rennur eftir endilöngum dalnum, sem er fremur mjór. Vestan hans eru fjöll, yfirleitt 600-700 metra há, sem skilja á milli hans og Fnjóskadals, en austan dalsins er Fljótsheiði, sem er lægri, einkum norðan til. Hlíðarnar eru víðast hvar nokkuð brattar en ágætlega grónar og klettalausar. Dalbotninn er nokkuð sléttur og þakinn grónu hrauni, Bárðardalshrauni, sem er talið um 9000 ára gamalt. Dalurinn er víðast hvar þurrlendur og sumstaðar er töluverður skógur í hlíðunum. Nokkrir fagrir fossar eru í fljótinu; þekktastir þeirra eru Goðafoss og Aldeyjarfoss en einnig má nefna Hrafnabjargafoss, Barnafoss og Ullarfoss.

Allmargir bæir eru í dalnum, báðum megin fljótsins, og eru þeir flestir enn í byggð. Bæirnir standa nokkuð strjált og eru bæjarleiðir víða langar en um 40 kílómetrar eru frá fremstu bæjum til þess innsta, Svartárkots, sem er í jaðri Ódáðahrauns. Innsti bærinn að vestan er Mýri og þaðan liggur vegurinn upp á Sprengisand. Um Bárðardal orti skáldkonan og förukonan Látra-Björg:

Bárðardalur er besta sveit,
þó bæja sé langt í milli.
Þegið hef eg í þessum reit
þyngsta magafylli.

Bárðardalur tilheyrði eitt sinn Ljósavatnshreppi en varð sjálfstæður hreppur, Bárðdælahreppur, árið 1907. Árið 2002 sameinuðust svo Bárðdælahreppur, Hálshreppur, Ljósavatnshreppur og Reykdælahreppur í eitt sveitarfélag, Þingeyjarsveit.

Bárðardalur
Dalir á Íslandi
Suður-Þingeyjarsýsla
Jon Stewart

Jon Stewart (fæddur Jonathan Stuart Leibowitz; 28. nóvember 1962) er grínisti, leikari og sjónvarpsþáttastjórnandi, þekktur sem þáttastjórnandi bandaríska háðsádeiluþáttarins The Daily Show.

Uppruni 
Jon Stewart fæddist í New York-borg og ólst upp í New Jersey þar sem hann gekk í Lawrence High School, fjölskylda hans eru gyðingar. Síðar sótti hann nám í The College of William and Mary í Williamsburg í Virginíufylki. Í dag er hann giftur Tracey McShane og eiga þau tvö börn.

Ferill 
Stewart flutti til New York árið 1986 til þess að reyna fyrir sér í uppistandi. Ári síðar steig hann á svið í klúbbnum The Bitter End þar sem hann hóf feril sinn. Stewart tók við sem kynnir þáttarins The Daily Show á Comedy Central í upphafi árs 1999 en Stewart er einnig höfundur og meðframleiðandi þáttarins. Stewart hefur einnig leikið í grínmyndum á borð við Evan Almighty þar sem hann kemur fram sem hann sjálfur og verið gestaleikari í grínþáttum á borð við The Nanny, Spin City og American Dad. Hann hefur gefið út tvær bækur, Naked Pictures of Famous People árið 1998 og America (The Book): A Citizen´s Guide to Democracy Inaction árið 2004. Seinni bókin er skrifuð af rithöfundum The Daily Show og er háðsádeila á bandarískt stjórnskipulag þar sem stofnanir þess eru krufðar á kaldhæðinn hátt.

Pólitísk staða 
Þegar Stewart tók við sem þáttastjórnandi The Daily Show breytti hann áherslum þáttarins úr hversdagslegum umfjöllunum um frægt fólk yfir í hnitmiðaða pólitíska ádeilu. Hann bað starfsmenn sína um að skrifa út frá sínum eigin pólitísku sjónarmiðum og leyfa ástríðu um málefnin að koma fram á gamansaman hátt. Þeir kalla þáttinn plat fréttaþátt sem dragi helstu ádeilur sínar úr nýliðnum fréttum um stjórnmál og stjórnmálamenn ásamt gagnrýni á fjölmiðla.

Adam Clymer hefur haldið því fram að The Daily Show hygli demókrötum á kostnað repúblikana. Stewart segir ástæðu þess að repúblikanaflokkurinn virðist oftar eiga undir högg að sækja í þáttunum sé vegna þess hversu flokkurinn sé sterkur fyrir og álítur að þeir séu því betra skotmark, demókrataflokkurinn hafi veika stöðu til áhrifa í þjóðfélaginu, það skili því litlu að gagnrýna þá sem hafi lítil áhrif. The Daily Show hefur hins vegar styrkt demókratann Anthony Weiner til framboðs í fulltrúadeild Bandaríkjaþings.

Þátturinn hefur verið gagnrýndur fyrir að gera ungt fólk sjálfumglatt og láta það fari á mis við háleitari markmið stjórnmálanna. Þessu er svarað með því að segja að aðal markmið þáttanna sé að skemmta fólki og fyrst og fremst eigi að líta á þáttinn sem grín.

Tenglar 

 The Collage of William and Mary
 The Bitter End
 Comedy central

Stewart, Jon
Þáttastjórnendur
Bandarískir sjónvarpsmenn
Mark Zuckerberg

Mark Elliot Zuckerberg (fæddur 14. maí 1984) er bandarískur frumkvöðull. Zuckerberg er þekktastur fyrir það að hafa verið einn af stofnendum samfélagsmiðilsins Facebook þegar hann var nemandi við Harvard-háskóla árið 2004. Facebook var upprunnalega hugsað fyrir háskólanemendur en með tímanum stækkaði miðillinn og var gerður aðgengilegur öllum með internetaðgang.

Bandarískir athafnamenn
Bandarískir milljarðamæringar
Ljósavatnsskarð

Ljósavatnsskarð er dalur í Suður-Þingeyjarsýslu sem liggur á milli Fnjóskadals að vestan og Köldukinnar og Bárðardals að austan. Norðan við dalinn eru Kinnarfjöll og Fornastaðafjall en sunnan við hann Ljósavatnsfjall og Birningsstaðafjall.

Í austanverðu Ljósavatnsskarði er allstórt stöðuvatn sem heitir Ljósavatn og úr því rennur Djúpá til Skjálfandafljóts. Talið er að einhverntíma hafi Skjálfandafljót runnið um skarðið til vesturs í Fnjóskadal. Nú rennur Þingmannalækur úr vestanverðu skarðinu til Fnjóskár.

Dalurinn (eða skarðið) er djúpur og breiður, nokkuð vel gróinn og hlíðar víða kjarri vaxnar. Allmikill skógur, Sigríðarstaðaskógur, er í norðanverðum dalnum. Í Ljósavatnsskarði eru allnokkrir bæir, þar á meðal kirkjustaðurinn Ljósavatn og Stórutjarnir, en þar er grunnskóli og sundlaug.

Suður-Þingeyjarsýsla
Skörð á Íslandi
Ljósavatn (bær)

Ljósavatn er bær og kirkjustaður í Ljósavatnsskarði í Suður-Þingeyjarsýslu, skammt frá samnefndu stöðuvatni. Bærinn er í austanverðu mynni skarðsins, þar sem það mætir Bárðardal.

Þekktasti ábúandi Ljósavatns er Þorgeir Ljósvetningagoði, lögsögumaður og höfðingi, sem þar bjó um árið 1000 og var sonarsonur Þóris Grímssonar, landnámsmanns í Ljósavatnsskarði. Þegar kristnir menn og heiðnir deildu á Alþingi árið 1000 var Þorgeiri falið að skera úr deilunni og úrskurðaði hann, eftir að hafa legið undir feldi, að allir landsmenn skyldu taka skírn og gerast kristnir. Þjóðsagan segir að sjálfur hafi hann varpað goðalíkneskjum sínum í Goðafoss þegar heim kom.

Kirkja var á Ljósavatni frá fornu fari, helguð heilögum Nikulási í kaþólskum sið. Hún var bændakirkja í 900 ár en var afhent söfnuðinum 1914. Árið 2000 var reist ný kirkja á Ljósavatni, Þorgeirskirkja, til minningar um 1000 ára afmæli kristnitökunnar, og er hún helguð Þorgeiri Ljósvetningagoða. Eldri kirkja er á staðnum, reist á árunum 1892-1893.

Heimildir 
 
 
 

Kirkjustaðir í Suður-Þingeyjarsýslu
Ljósavatnsskarð
Fnjóská

Fnjóská er vatnsmikil dragá sem rennur norður endilangan Fnjóskadal og um Dalsmynni í Eyjafjörð, skammt frá Laufási. Hún er um 117 kílómetrar að lengd og telst vera níunda lengsta á landsins. Fyrr á tíð - á síðasta sumartímabili ísaldar - mun hún hafa fallið um Flateyjardalsheiði og til sjávar í Skjálfandaflóa. Þá hefur hún verið lengsta á Íslands. Enn má sjá gljúfur hennar á heiðinni.

Upptök árinnar eru í Bleiksmýrardrögum á Sprengisandi, inn af Bleiksmýrardal, sem er vestastur og lengstur dalanna þriggja sem liggja til suðurs inn af Fnjóskadal. Í botni Fnjóskadals rennur Bakkaá í hana en hún verður til skömmu innar þegar Hjaltadalsá og Timburvalladalsá, sem koma úr hinum dölunum tveimur, falla saman. Umhverfi árinnar þykir víða fallegt en hún rennur meðal annars um Vaglaskóg. Allnokkur lax- og silungsveiði er í ánni.

Elsta Fnjóskárbrúin var reist árið 1908 og var það fyrsta brú sem gerð var á Íslandi úr járnbentri steinsteypu og auk þess lengsta steinsteypubogabrú á Norðurlöndum á þeim tíma.

Heimildir 
 
 

Ár á Íslandi
Fnjóskadalur
Suður-Þingeyjarsýsla
Holtastaðir

Holtastaðir er gamalt höfuðból og kirkjustaður í Langadal í Austur-Húnavatnssýslu og landnámsjörð Holta Ísröðarsonar, sem nam Langadal ofan frá Móbergi.

Jón Arason biskup eignaðist Holtastaði á 16. öld og þar bjuggu afkomendur hans í rúmar tvær aldir, fyrstur þeirra Jón Björnsson sýslumaður, elsti sonur séra Björns Jónssonar. Nú hefur sama ættin búið á Holtastöðum frá 1863.

Kirkja hefur verið á Holtastöðum frá fornu fari og var hún í bændaeign allt til 1942, þegar hún var afhent söfnuðinum. Núverandi kirkja var reist árið 1892 og vígð 1893. Þar er meðal annars kaleikur sem Jón Björnsson gaf kirkjunni á 16. öld. Úr kirkjunni er Holtastaðaljónið svokallaða, vatnskanna í ljónslíki sem nú er á Þjóðminjasafninu.

Það var Jósafat Jónatansson bóndi á Holtastöðum sem lét byggja kirkjuna og var hún vígð á fermingardegi sonar hans Jónatans J. Líndal.

Heimildir 
 

Austur-Húnavatnssýsla
Kirkjustaðir í Austur-Húnavatnssýslu
Langidalur
Arnold Schwarzenegger

Arnold Schwarzenegger (f. 30. júlí 1947) er bandarískur stjórnmálamaður, leikari og fyrrverandi heimsmeistari í vaxtarrækt. Hann er fyrrum fylkisstjóri Kaliforníu

Schwarzenegger er fæddur og uppalin í Thal í Austurríki. Aðeins 20 ára gamall var hann fyrsti maðurinn til þess að vinna vaxtarræktartitilinn Hr. Alheimur og vann hann alls 12 titla á sínum vaxtarræktarferli. Árið 1968 flutti hann til Bandaríkjanna með það markmið að slá í gegn í Hollywood og rættist úr þeim draumi hans árið 1970 þegar hann lék í kvikmyndinni Hercules in New York og reis frægðarsól hans hæst með kvikmyndinni Terminator 2: Judgement day.

Árið 1986 giftist hann fréttakonunni Maria Shriver og eiga þau saman fjögur börn.

Pólitískur ferill 
Árið 1983 hlaut hann bandarískan ríkisborgararétt og hefur nú bæði bandarískan og austurrískan ríkisborgararétt. Árið 2003 tilkynnti hann framboð sitt til ríkisstjóra Kaliforníu í viðtali við Jay Leno. Hann bauð sig fram fyrir hönd repúblikana en þykir þó heldur frjálslyndur af repúblikana að vera. Seinna það ár vann hann öruggan sigur í kosningunum með rúmlega 48% atkvæða. Hann var endurkjörinn í embætti árið 2006 og gegndi því til ársins 2011.

Hans helstu baráttumál hafa verið heilsu- og líkamsræktarmálefni, en einnig hefur hann lagt mikla áherslu á að koma fjármálum Kaliforníu á rétta braut, en þetta fjölmennasta ríki Bandaríkjanna hefur staðið frammi fyrir gríðarlegum fjárlagahalla undanfarin ár.

Heimildir

Tenglar 
erlendir
 Office of Governor Arnold Schwarzenegger Opinber síða ríkisstjóra Californíu

Bandarískir leikarar
Fylkisstjórar Kaliforníu
Repúblikanar
Margrét Sambiria

Margrét Sambiria (d. í desember 1282), einnig kölluð Margrét hestasprengir (danska: Margrete Sprænghest) og Svarta-Gréta var furstadóttir frá Pommern og drottning Danmerkur frá 1252-1259.

Margrét var dóttir Sambors fursta af Pommern og Mechtild af Mecklenburg, konu hans. Hún giftist Kristófer, yngsta syni Valdimars sigursæla og Berengaríu af Portúgal, árið 1248. Árið 1252 var Abel Danakonungur, bróðir Kristófers, drepinn og Kristófer tókst að fá sig kjörinn konung þótt Abel ætti syni á lífi, Þau Kristófer og Margrét voru því krýnd konungur og drottning Danmerkur en þetta var upphafið á langri togstreitu milli afkomenda þeirra og Abelsættarinnar.

Kristófer dó 29. maí 1259 og tíu ára sonur þeirra, Eiríkur, varð konungur. Margrét var forráðamaður hans til 1264 en átti í stöðugum deilum bæði við Jakob Erlandsen erkibiskup, Eirík Abelsson hertoga af Slésvík og holsteinsku greifana. Biskupinn studdi kröfu Abelsættarinnar til ríkiserfða og hótaði að bannsyngja alla biskupa sem tekið höfðu þátt í að krýna hinn unga konung. Hann varð þó að láta í minni pokann og flúði land. Þá taldi Margrét sig nægilega sterka til að takast á við Eirík Abelsson í Slésvík en þá komu holsteinsku greifarnir honum til hjálpar. Margrét og Eiríkur biðu ósigur í orrustunni á Lóheiði sunnan Danavirkis 1261 og voru tekin til fanga.

Margrét var höfð í haldi í Hamborg en slapp þó með hjálp Alberts hertoga af Brúnsvík og tókst að ná syni sínum til sín og koma honum aftur í hásætið. Talið er að hún hafi haft mikil völd, líka eftir að sonur hennar varð fullveðja. Hún er talin hafa verið hæfur og upplýstur stjórnandi, dugmikil og viljasterk og er talið að auknefnið „sprænghest“ vísi til þess þótt einnig sé til sú þjóðsaga að hún hafi sprengt hest þegar hún reyndi að komast undan óvinum á flótta.

Auk Eiríks komust tvær dætur þeirra Kristófers upp. Erfðadeilan við Abelsættina varð til þess að árið 1263, áður en Eiríkur giftist og átti börn, skrifaði Margrét Úrban IV páfa bréf og bað hann að heimila að konur mættu erfa dönsku krúnuna. Með því vildi hún reyna að tryggja að dætur hennar gætu erft ríkið ef Eiríkur dæi. Páfi hreyfði engum mótmælum en ekki reyndi á þetta því Eiríkur eignaðist síðar nokkra syni.

Margrét dó í desember 1282 og er grafin í klausturkirkjunni í Bad Doberan í Mecklenburg.

Heimildir 
 
 

Drottningar Danmerkur
Mechthilde af Holtsetalandi

Mechthilde (1220 eða 1225 – 1288) eða Matthildur var greifadóttir frá Holtsetalandi, drottning Danmerkur 1250-1252 og síðan ríkisstjórafrú í Svíþjóð.

Mechthilde var dóttir Adólfs 4. greifa af Holtsetalandi og Heiðveigar af Lippe. Hún giftist Abel, syni Valdimars sigursæla Danakonungs, í Slésvík 25. apríl 1237. Abel varð konungur Danmerkur árið 1250, eftir morðið á Eiríki plógpeningi bróður hans, og þau voru krýnd í Hróarskeldu 1. nóvember sama ár. Þau áttu eina dóttur, Soffíu, og þrjá syni, Valdimar hertoga af Slésvík, Eirík hertoga af Slésvík og Abel, sem fæddist eftir lát föður síns.

Abel var myrtur 1252 og Mechthilde var þá gert að yfirgefa Danmörku og ganga í klaustur. Henni tókst að ná Valdimar syni sínum úr höndum erkibiskupsins af Köln, sem hafði haft hann í varðhaldi, og barðist fyrir því að synir hennar erfðu hertogadæmið Slésvík. Hún gerði bandalag við Jakob Erlandsen, erkibiskup í Lundi, og árið 1261 rauf hún klausturheit sín og giftist sænska ríkisstjóranum, Birgi jarli. Þau áttu engin börn saman. Hann dó 1266 og Mechthilde flutti þá til Kílar, þar sem hún dvaldi til æviloka.

Mechthilde var óvinsæl í Danmörku, ekki síst vegna þess að fyrir tilstilli hennar komust bræður hennar, greifarnir af Holstein, yfir víðar lendur á Suður-Jótlandi. Hún var meðal annars kölluð dóttir Djöfulsins og sökuð um að hafa eyðilagt bréf frá páfanum og keisaranum til Valdimars sigursæla tengdaföður síns.

Heimildir 
 

Drottningar Danmerkur
Jutta af Saxlandi

Jutta eða Júdit af Saxlandi var drottning Danmerkur frá 1242 til 1250, en þá var maður hennar, Eiríkur plógpeningur, myrtur. Síðar var hún greifafrú í Þýskalandi.

Jutta var dóttir Alberts 1., hertoga af Saxlandi og fyrstu konu hans, Agnesar dóttur Leópolds 6. af Austurríki. Hún giftist Eiríki, elsta syni Valdimars sigursæla Danakonungs, árið 1239 og varð drottning þegar hann tók við ríki eftir föður sinn 1242. Fátt er vitað um ævi hennar en eftir morð Eiríks giftist hún Burchard 8. greifa af Querfurt-Rosenburg.

Jutta og Eiríkur áttu tvo syni sem dóu ungir og fjórar dætur, Soffíu, sem giftist Valdimar Birgissyni Svíakonungi, Ingibjörgu, sem giftist Magnúsi lagabæti Noregskonungi, og Juttu og Agnesi, sem báðar urðu nunnur og síðar abbadísir í klaustri heilagrar Agnetu í Hróarskeldu.

Heimildir 
 

Drottningar Danmerkur