alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
F-14 Tomcat

Grumman F-14 Tomcat er bandarísk tveggja hreyfla, tveggja sæta orrustuþota. Hún var megin orrustuþota bandaríska sjóhersins á árunum 1974 til 2006.

Vélin leysti af hólmi F-4 Phantom II, sem verið hafði megin orrustuþota sjóhersins. Vélin var einnig seld til Írans árið 1976 og er enn í notkun þar. Bandaríski sjóherinn lét af notkun vélarinnar árið 2006 en þá tók F/A-18E/F Super Hornet við sem megin orrustuþotan.

Ítarefni 
 Crosby, Francis. Fighter Aircraft (London: Lorenz Books, 2002).
 Eden, Paul. Modern Military Aircraft (Phoenix, Arizona: Amber Books, 2004).
 Holmes, Tony. US Navy F-14 Tomcat Units of Operation Iraqi Freedom (London: Osprey Publishing Limited, 2005).

Tenglar 

 TomcatsForever.com , vefsíða tileinkuð F-14 vélum.

Bandarískar orrustuþotur
Grumman-flugvélar
F-15 Eagle

F-15 Eagle er bandarísk tveggja hreyfla orrustuþota sem var hönnuð og framleidd af McDonnell Douglas (nú Boeing) til þess að ná og halda yfirráðum í lofti. Vélin var hönnuð fyrir flugher Bandaríkjanna og flaug fyrst í júlí árið 1972. Búist er við að F-15 vélar verði í notkun til ársins 2025. Smíðaðar hafa verið um tólfhundruð F-15 vélar en auk bandaríska flughersins eru þær í notkun hjá flugherjum Japans, Ísraels og Sádi-Arabíu.

Ítarefni 
 Bowman, Martin W. US Military Aircraft (London: Bison Books Ltd., 1980).
 Braybrook, Roy. F-15 Eagle (London: Osprey Aerospace, 1991).
 Crickmore, Paul. McDonnell Douglas F-15 Eagle (New York: Smithmark Books, 1992).
 Davies, Steve. Combat Legend, F-15 Eagle and Strike Eagle (London: Airlife Publishing, Ltd., 2002).
 Davies, Steve og Doug Dildy. F-15 Eagle Engaged, The World's Most Successful Jet Fighter (London: Osprey Publishing, 2007).
 Fitzsimons, Bernard. Modern Fighting Aircraft, F-15 Eagle (London: Salamander Books Ltd., 1983).
 Gething, Michael J. F-15 Eagle (New York: Arco, 1983).
 Gething, Michael J. og Paul Crickmore. F-15 (New York: Crescent Books, 1992).
 Jenkins, Dennis R. McDonnell Douglas F-15 Eagle, Supreme Heavy-Weight Fighter (Arlington, TX: Aerofax, 1998).

Tenglar 

 Upplýsingasíða um F-15 Eagle hjá bandaríska flughernum
 Saga F-15 Eagle á Boeing.com 

Bandarískar orrustuþotur
Boeing-flugvélar
McDonnell Douglas-flugvélar
Skagi

Skagi eða nes er hluti lands sem umkringdur er vatni á þremur hliðum en tengdur er meginlandi með eiði. Skagi getur verið mjög stór, til dæmis Íberíuskagi eða Skandinavíuskagi en getur verið líka mjög lítill og ónefndur og kallast þá nes, eins og nesið á myndinni til hægri. Eftirfarandi eru dæmi um stóra og þekkta skaga:

 Appennínaskagi
 Arabíuskagi
 Balkanskagi
 Bretaníuskagi
 Flórídaskagi
 Horn Afríku
 Istríuskagi
 Íberíuskagi
 Kóreuskagi
 Malakkaskagi
 Michiganskagi
 Skagi á Norðurlandi
 Skandinavíuskagi
 Skipaskagi (Akraneskaupstaður)

Nes
Skagar
Skeiðsvatn

Skeiðsvatn er lítið stöðuvatn í Vatnsdal sem er afdalur út frá Svarfaðardal milli bæjanna Skeiðs og Kots. Mikið berghlaup hefur fallið úr Skeiðsfjalli og myndað mikla urðarhóla í dalsmynninu. Innan við þá myndaðist vatnið, það er í um 230 m y.s. Vatnsdalsá fellur úr því til Svarfaðardalsár. Smásilungur er í vatninu en hann er lítið veiddur. Engin byggð er í Vatnsdal og hefur aldrei verið en þar eru gamlar seljarústir enda var þar haft í seli allt frá landnámsöld ef marka má frásagnir Svarfdælu.

Dalvíkurbyggð
Íslensk vötn
Katrín Jónsdóttir

Katrín Jónsdóttir (f. 31. maí 1977) er íslensk fyrrum knattspyrnukona og fyrirliði íslenska landsliðsins. Katrín lauk læknisnámi í Noregi samhliða knattspyrnuiðkun með Kolbotn og er nú starfandi læknir.

Afrek 
Noregsmeistari 2002 og 2003 með Kolbotn.
Fjórfaldur Íslandsmeistari með Val.
Bikarmeistari með Val.

Viðurkenningar 
Íþróttamaður Reykjavíkur 2008.

Heimildir 

Íslenskir knattspyrnumenn
Íslenskar konur

Íslenskir læknar
Gúmmí

Gúmmí er efni sem var upprunalega gert úr latexi sem finnst inni í trjákvoðu sumra plantna. Nú á dögum er hægt að búa til gúmmí úr gerviefnum, og í dag er mestu gúmmísins búið til úr gerviefnum. Um það bil 42% gúmmísins búið til árið 2005 var framleitt úr náttúrulegum efnum. Í dag er mikið gúmmí framleitt í Asíu, árið 2005 var 94% gúmmí heimsins búið til í Asíu. Yfirleitt er náttúrulegt gúmmí búið til með trjákvoðu frá Hevea brasiliensis trénu, í daglegu tali gúmmítré. Þessi tegund er notuð af því hún framleiðir meiri trjákvoðu þegar hún er særð.

Notað er náttúrulegt gúmmí í mörgum tilgöngum, aðallega í dekkjum og pípum. Talið er að gúmmí sé gúmmílíki, það er teygjanlegt efni.

Tenglar 
 Ævintýri Fords í Brasilíu (grein um gúmmíframleiðslu) Vikan, 30. Tölublað (24.07.1941)

Gúmmí
Gúmmílíki
Apavatnsför

Apavatnsför kallast fundur Sturlu Sighvatssonar og Gissurar Þorvaldssonar við Apavatn vorið 1238. Sturla kom þá ásamt Böðvari Þórðarsyni frænda sínum að vestan með hátt á fjórða hundrað manna og gerði Gissuri, sem þá bjó á Reykjum í Ölfusi, orð að finna sig við Apavatn. Gissur átti sér einskis ills von og kom með aðeins 40 manna hóp með sér og er þeir höfðu rætt saman um stund lét Sturla menn sína handtaka Gissur og afvopna menn hans. Hann sagðist ætla sér meiri hlut en öðrum mönnum á Íslandi en Gissur væri eini maðurinn sem hann óttaðist. Síðan lét hann Gissur sverja sér trúnaðareið og heita því að fara úr landi. Gissur sagðist síðar telja að Sturla hefði hugleitt að taka hann af lífi. Sagt var að er þeir riðu frá Apavatni hefði Sturla verið heldur ófrýnn en Gissur hinn kátasti. Síðan reið allur flokkurinn til Reykja og var þar haldin mikil átveisla; Gissur sendi eftir nautum um Grímsnes og Ölfus til veislunnar.

Síðan var ákveðið að Ormur Svínfellingur tæki að sér að gæta Gissurar þar til honum yrði komið í skip. Gissur fór þó fljótlega þaðan, enda var þá bandamaður hans Kolbeinn ungi kominn suður um Kjöl með marga menn með sér. Fóru þeir með þrettán hundruð manna flokk vestur í Dali á eftir Sturlu en ekki kom þó til bardaga í það sinnið. Þessir atburðir voru undanfari Örlygsstaðabardaga seinna um sumarið.

Sturlungaöld
1238
Ormur Jónsson Svínfellingur

Ormur Jónsson Svínfellingur (d. 5. september 1241) var íslenskur goðorðsmaður og höfðingi á 13. öld. 

Hann var sonur Jóns Sigmundssonar (d. 14. júlí 1212) á Valþjófsstað og síðar Svínafelli og konu hans, Þóru eldri (d. 1203), dóttur Guðmundar gríss Ámundasonar. Hálfbræður hans voru Brandur ábóti í Þykkvabæ og biskup á Hólum og Þórarinn goðorðsmaður (d. 1239), faðir Þorvarðar og Odds Þórarinssona. Ormur var sagður vinsælastur af öllum óvígðum höfðingjum á þeim tíma því að hann leiddi hjá sér þann hernað og óöld er flestir hinna vöfðust í en hélt hlut sínum óskertum.

Ormur bjó fyrst á Svínafelli í Öræfum en síðar í Skál á Síðu. Kona hans var Álfheiður Njálsdóttir. Synir þeirra voru Sæmundur Ormsson (um 1227 - 13. apríl 1252, sem giftist Ingunni dóttur Sturlu Sighvatssonar, og Guðmundur Ormsson (um 1235 - 13. apríl 1252). Ögmundur Digur-Helgason í Kirkjubæ, sem giftur var föðursystur þeirra, lét taka þá af lífi og segir frá þeim atburðum í Svínfellingasögu. 

Einnig áttu þau soninn Orm, sem fæddist eftir lát föður síns og varð síðar höfðingi Svínfellinga, og dótturina Þóru, sem giftist Kráki Tómassyni af ætt Seldæla, dóttursyni Þórðar Sturlusonar. Laundóttir Orms var Oddný, sem giftist Finnbirni, syni Digur-Helga, hirðmanni og umboðsmanni Hákonar gamla. Hann lést af sárum sem hann hlaut á Þverárfundi.

Sturlungaöld
Svínfellingar
Majónes

Majónes eða majonsósa er þykk sósa, yfirleitt hvít eða ljósgul á lítinn. Sósan er þeyta búin til úr olíu, eggjarauðum og ediki eða sítrónusafa með salti. Í Frakklandi er stundum bætt við sinnepi til bragðbætis, en á Spáni og Menorku er ólífuolíu bætt við sósuna en aldrei sinnepi. Hægt er að búa til aðrar sósur úr majonesi, til dæmis kokkteilsósu.

Majónes má þeyta með hrærivél, rafmagnsblandara eða með þeytara og gaffli. Sósan er gerð með því að þeyta kröftuglega saman olíu og eggjarauður. Ólían og vatn í eggjarauðunum mynda grunn þeytunnar og lesitín úr eggjarauðunum er þeytiefni sem gerir blönduna stöðuga. Sé sinnepi bætt við verður sósan bragðsterkari auk þess sem sinnepið inniheldur dálítið lesitín.

Sósur
Skyndibiti
Erna Björk Sigurðardóttir

Erna Björk Sigurðardóttir (f. 30. desember 1982) er íslensk knattspyrnukona og fyrirliði Breiðabliks.

Ferill 
Erna hefur orðið þrefaldur Íslandsmeistari með Breiðabliki (2000, 2001 og 2005) og þrefaldur bikarmeistari með Breiðabliki (1998, 2000 og 2005).

Hún hefur leikið víða erlendis, meðal annars í nokkra mánuði í Danmörku þar sem hún lék með dönsku liði og einnig fékk hún styrk til þess að spila fótbolta og stunda háskólanám í Texas, USA.

Viðurkenningar 
 Leikmaður Breiðabliks 2003 og 2006.

Viðurkenningar hafa verið margar í gegnum tíðina líkt og Íþróttamaður Kópavogs og leikmaður umferðarinnar í Pepsideild kvenna.

Heimildir 
 

Íslenskir knattspyrnumenn

Íslenskar konur
Órækja Snorrason

Órækja Snorrason (1205 – 24. júní 1245) var sonur Snorra Sturlusonar og frillu hans Þuríðar Hallsdóttur. Hann ólst upp hjá föður sínum í Reykholti. Eftir að synir Þorvaldar Vatnsfirðings voru teknir af lífi 1232 eftir Sauðafellsför setti Snorri Órækju yfir veldi hans á Vestfjörðum. Þar þótti hann sýna mikinn yfirgang og safnaði hann til sín óþjóðalýð, ræningjum og ofstopamönnum. Ekkja Þorvaldar, Þórdís systir Órækju, átti síðar vingott við Odd Álason á Söndum í Dýrafirði og lét Órækja telja sér trú um með falsbréfi að þau sætu á svikráðum við hann, fór að Oddi og tók hann af lífi 13. janúar 1234. Oddur var vinur Sturlu Sighvatssonar og þegar Sturla sneri aftur úr Rómarför sinni náði hann Órækju á sitt vald og lét menn sína fara með hann upp í Surtshelli, þar sem þeir áttu að blinda hann og gelda. Ekki tókst það þó vel og Órækja læknaðist af sárum sínum en fór úr landi og gekk meðal annars suður til Rómar. Hann kom aftur heim með föður sínum 1239.

Eftir víg Snorra hefndi Órækja hans meðal annars með því að drepa stjúpbróður sínn, Klæng Bjarnarson, sem hafði deilt við Snorra um arf eftir Hallveigu Ormsdóttur móður sína og var með í för er Snorri var drepinn. Hann safnaði svo liði um Borgarfjörð og fór að Gissuri Þorvaldssyni. Börðust þeir í Skálholti í janúar 1242 en Sigvarði biskupi tókst að stöðva bardagann. Síðar þetta ár náðu Gissur og Kolbeinn ungi Órækju og Sturlu Þórðarsyni á sitt vald með svikum við Hvítárbrú og ráku þá úr landi. Órækja dó í Noregi 1245.

Kona Órækju var Arnbjörg Arnórsdóttir (f. 1215), systir Kolbeins unga.

Sturlungaöld
Vatnsfirðingar

Vatnsfirðingar voru ein helsta valdaætt landsins á 12. öld, en þegar kom fram á Sturlungaöld hafði veldi þeirra hnignað þótt þeir séu stundum taldir sjötta valdaættin (hinar voru Sturlungar, Ásbirningar, Haukdælir, Oddaverjar og Svínfellingar). Ættin er kennd við Vatnsfjörð við Ísafjarðardjúp, þar sem hún hafði búið frá landnámsöld.

Helstu höfðingjar ættarinnar voru Snorri Þórðarson (d. 1. október 1194) og sonur hans Þorvaldur Snorrason Vatnsfirðingur (d. 6. ágúst 1228). Frá honum segir í Hrafns sögu Sveinbjarnarsonar, en Þorvaldur drap Hrafn árið 1213. Synir Hrafns brenndu Þorvald inni á Gillastöðum í Króksfirði 1228 og nutu við það liðsinnis Sturlu Sighvatssonar. Ungir synir Þorvaldar, Þórður og Snorri, reyndu að hefna föður sins í Sauðafellsför en Sturla náði þeim síðar og felldi þá 8. mars 1232. Þar með má segja að veldi Vatnsfirðinga hafi lokið.

Tilvísanir 

Sturlungaöld
Vatnsfirðingar
Þorvaldur Snorrason Vatnsfirðingur

Þorvaldur Snorrason Vatnsfirðingur (d. 6. ágúst 1228) var goðorðsmaður á 12. og 13. öld. Hann bjó í Vatnsfirði við Ísafjarðardjúp og var höfðingi Vatnsfirðinga þegar Sturlungaöld hófst. 

Þorvaldur var sonur Snorra Þórðarsonar í Vatnsfirði og Jóreiðar Oddleifsdóttur konu hans. Hann virðist hafa verið ójafnaðarmaður. Ungur að árum var hann í nokkur ár hjá Hrafni Sveinbjarnarsyni frænda sínum á Eyri í Arnarfirði og fór mjög vel á með þeim, en er Þorvaldur tók við Vatnsfjarðargoðorði að föður sínum látnum, 1194, urðu algjör umskipti og Þorvaldur hataðist við Hrafn. Gerði hann þrjár ferðir yfir fjöllin til að reyna að ná Hrafni. Loks tókst það og hann lét taka Hrafn af lífi á Eyri 4. mars 1213.

Elstu synir Hrafns, Sveinbjörn og Krákur, voru á barnsaldri þegar faðir þeirra var drepinn, en seinna leituðu þeir liðsinnis Sturlu Sighvatssonar og fóru síðan að Þorvaldi og brenndu hann inni á Gillastöðum í Króksfirði 1228.

Þorvaldur var tvíkvæntur, fyrri kona hans var Kolfinna Einarsdóttir. Árið 1224 gifti Snorri Sturluson honum Þórdísi laundóttur sína og var hún nokkrum áratugum yngri en Þorvaldur. Börn þeirra voru Einar goðorðsmaður í Vatnsfirði og Kolfinna. Þorvaldur átti líka nokkrar frillur og með þeim allmörg börn. Þekktastir eru synirnir Þórður og Snorri Þorvaldssynir, sem reyndu að hefna föður síns þegar þeir fóru í Sauðafellsför.

Sturlungaöld
Vatnsfirðingar
Sósa

Í  matreiðslu er sósa vökvi eða stundum hálffast efni sett á aðrar matvörur eða notað í undirbúningi annarra matvara. Yfirleitt eru sósur ekki borðaðar einar, þær bæta bragði, vætu og glæsibrag við annan rétt. Orðið sósa er dregið af franska orðinu sauce, upprunalega tekið frá latneska orðinu salsus, sem þýðir saltað. Til þess að heita sósa þarf að vera vökvi en sumar sósur (eins og salsa eða chutney) mega innihalda fleiri föst hráefni en fljótandi efni. Sósur eru mikilvægur hluti eldamennsku um allan heim.

Sósur geta verið keyptar sem tilbúin vara, eins og sojasósa, eða gerðar af kokki, eins og jafningur. Sósur fyrir salöt heita  salatsósur.

Sósur
Lasanja

Lasanja, eða Lasagna (eintala, borið fram  á ítölsku; lasagne  í fleirtölu) er annars vegar ákveðin tegund af pasta í blöðum eða plötum og einnig réttur sem fullu nafni heitir lasagne al forno á ítölsku (það þýðir „lasanja eldað í ofni“).

Uppruni 
Upprunalega merkti heitið lasagna ílátið sem rétturinn var eldaður í en nú er það eingöngu haft um réttinn sjálfan og pastaplöturnar. Yfirleitt er rétturinn talinn upprunninn á Ítalíu en þó er orðið lasagna dregið af grísku orðinu λάσανα (lasana) eða λάσανον (lasanon) sem þýðir „pottpallur“. Lasanja á sér líka ævafornar rætur og í Grikklandi, á Balkanskaga og víða í Arabalöndunum eru eldaðir áþekkir réttir en þar er reyndar yfirleitt ekki haft pasta á milli laga, heldur grænmeti af ýmsu tagi, svo sem eggaldin- eða kartöflusneiðar. Þó eru dæmi um að pasta sé notað, til dæmis í gríska réttinum pastitsio, þar sem oftast eru notaðar makkarónur eða annað pípulaga pasta.

Pastaplöturnar 
Lasanjaplötur eru ýmist þurrkaðar (og þá forsoðnar fyrir notkun) eða ferskar og þá oft búnar til á staðnum. Þær eru yfirleitt rétthynrndar, stundum stórar, lasagnoni, eða minni en þessar hefðbundnu og kallast þá lasagnette. Stundum er spínati blandað saman við deigið svo plöturnar verða grænar að lit og kallast lasanja sem gert er úr slíkum plötum Lasagne verdi eða grænt lasanja.

Í ítölsku lasanja er gjarna hlutfallslega mun meira af pasta en í lasanja sem gert er í öðrum löndum.

Mismunandi tegundir lasanja 

Rétturinn er lagskiptur og í formið eru á víxl sett lög af pastaplötum og sósu eða sósum, og síðan er osti stráð yfir eða þá að hann er hafður á milli laga. Á Suður-Ítalíu er oftast notuð kjötsósa (ragù) og eða tómatsósu en á norðanverðri Ítalíu er yfirleitt notuð béchamel-sósa (uppstúf) í lasanja. Í lasagne alla bolognese eru aðalhráefnin til dæmis bolognese-sósa, parmesanostur og béchamel-sósa krydduð með múskati.

Til eru margar ólíkar útgáfur, mismunandi eftir héruðum, og eftir að lasanja varð vinsæll réttur í öðrum löndum hafa margvíslegar nýjar útgáfur komið fram. 

Misjafnt er hvaða ostar eru notaðir í lasanja en algengastir eru ricotta-ostur, parmesan-ostur og mozzarella-ostur. Sá síðastnefndi er sérlega algengur í lasanja frá suðurhluta Ítalíu þar sem hann er upprunninn þar um slóðir. Í öðrum löndum eru notaðar ýmsar tegundir af osti og í Bandaríkjunum eru uppskriftir að fjögurra eða fimm osta lasanja algengar.

Lasanja á Íslandi 
Lasanja sást varla á Íslandi svo heitið gæti fyrr en snemma á 9. áratug 20. aldar. Í Heimilistímanum árið 1975 er talað um „italska spaghettiréttinn lasagna, sem er lag af breiðu spaghetti, til skiptis með sterku kjötfarsi, lauk, hvítri sósu og osti“ og síðan eru gefnar leiðbeiningar um hvernig eigi að búa til slíkan rétt en nota pönnukökur í staðinn fyrir pasta, enda fengust lasanjaplötur þá varla hérlendis. Innflutningur þeirra hófst um eða skömmu fyrir 1980 og eftir það jukust vinsældir réttarins jafnt og þétt.

Pasta
Ítalskur matur
Sauðafellsför

Sauðafellsför í janúar 1229 var eitt af níðingsverkum Sturlungaaldar. Sturla Sighvatsson hafði liðsinnt sonum Hrafns Sveinbjarnarsonar þegar þeir fóru að Þorvaldi Vatnsfirðingi og brenndu hann inni á Gillastöðum í Króksfirði 1228.
Þórður og Snorri, synir Þorvaldar með frillu hans Helgu Ormsdóttur, voru ungir og Snorri raunar aðeins 14 ára en Þórður nokkrum árum eldri. Þeir vildu hefna sín á Sturlu og er gefið í skyn að Snorri Sturluson hafi hvatt þá til þess. Veturinn eftir brennuna fóru þeir að næturlagi að Sauðafelli í Dölum, þar sem Sturla bjó þá, en hann var ekki heima. Þeir rændu bæinn, unnu mikil spjöll, hjuggu allt sem fyrir var og inn í hvert rúm í skálanum, drápu nokkra heimilismenn og særðu aðra illa. Þeir ógnuðu Solveigu Sæmundardóttur, konu Sturlu, sem lá á sæng, en meiddu hvorki hana né börn hennar og Þórður sagði að tvennt þætti sér verst, að Sturla var ekki heima og að hann gat ekki tekið hana á brott með sér. Síðan héldu þeir á brott.

Sturla hefndi Sauðafellsfarar þegar hann lét drepa Þorvaldssyni báða 8. mars 1232. Þar með má segja að veldi Vatnsfirðinga hafi lokið.

Heimildir
 Ármann Jakobsson. 1994. „Sannyrði sverða: Vígaferli í Íslendinga sögu og hugmyndafræði sögunnar“, Skáldskaparmál 3, 42–78.
 Ármann Jakobsson. 2003. „Snorri and His Death: Youth, Violence, and Autobiography in Medieval Iceland“, Scandinavian Studies 75, 317–40.
 Guðrún Nordal, 1998. Ethics and Action in Thirteenth-Century Iceland, Viking Collection 11 (Odense: Odense University Press),  89–99.
 Jonathan Grove. 2008. „Skaldic verse-making in thirteenth-century Iceland: the case of the Sauðafellsferðarvísur“,Skaldic verse-making in thirteenth-century Iceland: the case of the Saudafellsferdarvisur Viking and Medieval Scandinavia 4, 85-131.
 Torfi Tulinius. 2004, Skáldið í skriftinni. Snorri Sturluson og Egils saga, Íslensk menning 3 (Reykjavík: Hið íslenzka bókmenntafélag), 180–94.

Sturlungaöld
1229
Skíð

Skíð eða Skye á ensku (gelíska: An t-Eilean Sgitheanach eða Eilean a' Cheò) er stærst og nyrst af stóru eyjunum í eyjaklasanum Suðureyjum á Skotlandi. Eyjan er 1.656 km² að stærð. Margir skagar eru á eyjunni sem liggja út frá fjöllóttri miðju hennar. Enda þótt talið hafi verið að gelískt heiti eyjunnar lýsi þessu formi er þó deilt um uppruna þess.

Skíð hefur verið byggð frá miðsteinöld og um aldir stjórnuðu fornnorrænir menn eyjunni. Vegna atburða á 19. öld  fækkaði íbúum mjög en í dag eru þeir 9.232. Mannfjöldinn hefur aukist um 4% frá manntali ársins 1991. Þessi íbúafjölgun er ólík þróuninni á öðrum skoskum eyjum. Stærsti bærinn á eyjunni er Portree sem er vel þekktur vegna fagurrar hafnar sinnar. Höfuðatvinnugreinar eyjunnar eru ferðaþjónusta, landbúnaður, fiskveiði og viskíeiming. Um það bil 30% íbúa eyjunnar tala gelísku.

Skíð er tengd við meginlandið með brú og sér Highland Council um rekstur hennar. Eyjan er þekkt fyrir fagurt landslag, líflega menningu og söguslóðir og mikið dýralíf eins og gullörn, krónhjört og lax.

Árið 2017 þótti heimamönnum ferðamannafjöldi kominn að þolmörkum.

Tilvísanir

Skíð
Suðureyjar
Hungur

Hungur er tilfinning sem kemur fyrir þegar maður þarf að borða. Sedda er tilfinningin þegar hungur er farið. Óþægileg tilfinning hungurs verður til í undirstúkunni og er losuð gegnum viðtaka í lifrinni. Enda þótt það einstaklingur geti lifið af í nokkrar vikur án þess að borða eitthvað byrjar hungurstilfinning yfirleitt eftir nokkrar klukkustundir án þess að borða. Að vera svangur er talið vera afar óþægilegt. Þegar maður borðar mat hverfur hungurstilfinningin. Orðið „hungur“ er líka notað til að lýsa ástandi fólks sem lifir við viðvarandi hungur.

Tengt efni 
 Næringarkvilli
 Sultur
 Hungursneyð

Matur
Næring

Næring er það þegar frumum og lífverum er gefið nauðsynlegt efni (í formi matar) til þess að lifa af. Hægt er að koma í veg fyrir og draga úr mörgum heilsuvandamálum með hollustufæði.

Mataræði lífverunnar er það sem hún étur og ræðst af því sem lífverunni líkar vel við að éta. Næringarráðgjafar eru einstaklingar sem sérhæfa sig í næringarfræði, áætlanagerð máltíða, efnahagsmálum, undirbúningi og svo framvegis. Þeir eru útlærðir til að gefa einstaklingum (bæði heilbrigðum og veikum) og samtökum örugg ráð um hvað er best að borða.

Slæmtt mataræði getur verið hættulegt heilbrigði einstaklingsins og valdið skortsjúkdómum eins og skyrbjúg, taugakröm og prótínkröm og sjúkdómum sem ógna heilbrigði eins og offitu og efnaskiptaheilkennum auk þess þrálátra kerfabundinna sjúkdóma eins og hjarta- og æðasjúkdóma, sykursýki og beinþynningu.

Næringarefni 

Tegund næringaefna
 undirstöðufrumefni
 orkuundirstöðufrumefni
 kolvetni
 fita
 prótín
 önnur undirstöðufrumefni
 trefjar
 vatn
 snefilefni
 steind
 vítamín

Höfuðtegundir næringarefnanna eru sjö: Fita, kolvetni, prótín, steinefni, trefjaefni, vatn og vítamín. Snefilefni eru vítamín og steindir.

Undirstöðufrumefnin (fyrir utan trefjaefni og vatn) gefa orku sem er mæld með Júlum eða kílókaloríum. Kolvetni og prótín gefa 17 kJ (4 kkal) af orku á hvert gramm og fitur gefa 37 kJ (9 kkal) á hvert gramm. Vítamín, steinefni, trefjar og vatn gefa enga orku en eru öll nauðsynleg af öðrum ástæðum.

Kolvetnis- og fitusameindir samanstanda af kolefnis-, vetnis- og súrefnisfrumeindum. Kolvetni geta verið einfaldar einsykrur (glúkósi, frúktósi og galaktósi) eða flóknar fjölsykrur (mjölvi). Fitur eru þríglýseríð gerð úr fitusýrueinliðum festum við glýseról. Sumar en ekki allar fitusýrur eru nauðsynlegar í mataræðinu, það er að segja að þær geti ekki myndast í  líkamanum. Prótínsameindir innihalda niturfrumeindir. Einliður prótíns sem innihalda nitur eru amínósýrur, á meðal þeirra eru sumar nauðsynlegar amínósýrur. Þær eru ekki notaðar í efnaskiptum. Ef þær eru notaðar sem orka íþyngir losun nitursins nýrum.

Önnur snefilefni eru andoxunarefni (e. antioxidants) og jurtaefni (e. phytochemicals).

Flestar matvörur innihalda blöndu allra næringarefna. Maður þarf sum næringarefni reglulega en önnur öðru hverju. Ójafnvægi næringarefna geta valdið heilsubresti (bæði ofgnótt eða skortur næringarefnis).

Næringarkvilli 

Næringarkvilli eða eldiskvilli er hvers kyns sjúkdómur sem leggst á menn (og dýr) vegna ójafnvægis í fæði, það er að segja vannæringar eða ofnæringar af einhverju tagi.

Sjúkdómar vegna næringarkvilla

Tengt efni 
 Líkamsrækt
 Ensím
 Heilsa
 Matur
 Melting
 Offita
 Næringarskortur
 Sykursýki

Tenglar 
Norrænt rit um næringarráðgjöf

Heimildir 

Næring
Heilsa
Líffræði
Matarfræði
Heimilisfræði

eo:Nutrado
fi:Ravitsemustiede
Guðrún Sóley Gunnarsdóttir

Guðrún Sóley Gunnarsdóttir (f. 15. september 1981) er íslenskur fjármálahagfræðingur og fyrrum landsliðskona í knattspyrnu. Hún hóf knattspyrnuferil sinn í KR en lék einnig með Breiðablik og sænska liðinu Djurgårdens IF Dam. Hún lék yfir hundrað leiki fyrir landslið Íslands í knattspyrnu.

Guðrún Sóley lauk BS prófi í fjármálum frá University of Notre Dame 2005 og MS gráðu í fjármálahagfræði frá Háskóla íslands árið 2008. Hún starfaði um tíma hjá Riksbanken, sænska Seðlabankanum og hefur starfað hjá Seðlabanka Íslands.

Afrek 
Fimmfaldur Íslandsmeistari
Þrefaldur bikarmeistari

Viðurkenningar 
Leikmaður Breiðabliks 2007.
Leikmaður KR 2008.
Íþróttamaður Seltjarnarness 1999.

Heimildir 

"Gudrun Soley Gunnarsdottir" . Svenska fotbollförbundet, skoðað þann 16. ágúst 2009.

Tilvísanir 

Íslenskir knattspyrnumenn
Íslenskar konur

Íslenskir hagfræðingar
Ólína Guðbjörg Viðarsdóttir

Ólína Guðbjörg Viðarsdóttir (f. 16. nóvember 1982) er íslensk knattspyrnukona sem leikur nú með Val ásamt Eddu sambýliskonu sinni.

Afrek 
Tvöfaldur Íslandsmeistari
Þrefaldur bikarmeistari

Tengill 
Blogg Eddu og Ólínu

Heimildir 

"Olina Gudbjörg Vidarsdottir". Svenska fotbollförbundet, skoðað þann 16. ágúst 2009.

Íslenskir knattspyrnumenn
Íslenskar konur