alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Hákon Sigurðarson Hlaðajarl

Hákon Sigurðarson Hlaðajarl (d. í febrúar 995) réði ríkjum í Noregi frá því um 970 til dauðadags. Hann bar þó aldrei konungsnafnbót. Fyrstu árin var hann skattkonungur Haraldar blátannar Danakonungs. 

Haraldur gráfeldur og bræður hans, Eiríkssynir, drápu Sigurð Hlaðajarl, föður Hákonar, eftir að Haraldur tók við ríkjum í Noregi og Hákon flúði þá land. Hann sneri þó aftur og barðist gegn veldi Eiríkssona næstu árin. Eftir að Haraldur blátönn felldi Harald gráfeld í Limafirði um 970 fékk hann Hákoni völdin. Þeir voru bandamenn í stríði við Ottó Þýskalandskeisara um 973-974 en töpuðu og neyddist Haraldur blátönn meðal annars til að heita því að kristna Noreg. Hann þvingaði Hákon jarl til að taka skírn en þegar jarlinn kom heim til Noregs kastaði hann kristninni, sagði sig undan yfirráðum Danakonungs og greiddi honum engan skatt eftir það. Haraldur reyndi að herja á Noreg næstu árin en eftir að lið hans og Jómsvíkinga tapaði orrustunni í Hjörungavogi, eins og segir frá í Jómsvíkinga sögu, hætti hann þeim tilraunum.

Þótt Hákon væri úr Þrændalögum og nyti framan af mikils stuðnings þar fór svo að Þrændahöfðingjar snerust gegn honum og þegar Ólafur Tryggvason kom með her í Þrændalög 995 flykktust þeir til hans. Hákon jarl lagði á flótta ásamt Karki þræl sínum og földu þeir sig í svínabæli. Þar skar þrællinn Hákon jarl á háls og fór síðan með höfuð hans til Ólafs Tryggvasonar í von um að fá góð laun fyrir verkið en Ólafur lét hálshöggva hann. Voru höfuð beggja sett á staura og grýtt.

Heimildir 
 

Hlaðajarlar
Noregskonungar
Ronald Ross

Sir Ronald Ross (13. maí 1857 – 16. september 1932) var skoskur læknir sem þekktastur er fyrir að hafa uppgötvað hvernig malaría berst með moskítóflugum af Anopheles ættkvísl og fyrir að hafa fundið malaríusýkilinn og leitt út lífsferli hans í flugum og mönnum. Fyrir rannsóknir sínar á malaríu hlaut hann nóbelsverðlaun í lífeðlis- og læknisfræði árið 1902.

Tenglar 

 Æviágrip á vefsíðu nóbelnefndarinnar

Fólk fætt árið 1857
Fólk dáið árið 1932
Nóbelsverðlaunahafar í lífeðlis- og læknisfræði
Breskir læknar
Warhammer 40,000

Warhammer 40,000 er tindátaspil frá breska leikjaframleiðandanum Games Workshop. Það gerist í vísindafantasíuheimi eftir 38.000 ár. Rick Priestley bjó leikinn til árið 1987 sem framtíðarútgáfu fantasíuleiksins Warhammer Fantasy Battle og með sömu reglum. Síðan þá hafa komið fjórar nýjar útgáfur. Leikurinn er fyrir tvo eða fleiri leikmenn. Hann er leikinn á borði sem hægt er að setja upp hvernig sem er, með litlum fígúrum úr plasti eða tinblöndu. Hluti af skemmtuninni við leikinn er módelsmíði, það er að setja fígúrurnar saman og mála þær og setja upp umhverfi á borðinu þar sem leikurinn fer fram.

Tenglar 
 Vefur Games Workshop

Games Workshop
Tindátaleikir
Stríðsleikir
Hlutverkaleikir

no:Games Workshop#Warhammer 40,000
Games Workshop

Games Workshop er breskt leikjafyrirtæki sem var stofnað í London árið 1975 af John Peake, Ian Livingstone og Steve Jackson. Upphaflega framleiddi fyrirtækið spilaborð fyrir borðspil eins og skák, go, myllu og kotru. Fljótlega færði það sig þó yfir í sölu „óhefðbundinna“ spila, þar á meðal tölvuspila sem varð til þess að Peake hætti 1976. Fyrirtækið fékk einkarétt á dreifingu á spilum frá bandaríska leikjafyrirtækinu TSR í Bretlandi. Sala þessara spila, eins og t.d. Dungeons & Dragons-hlutverkaspilanna, gekk vel og varð til þess að fyrirtækið óx hratt. 1979 fjármögnuðu þeir stofnun tindátaframleiðandans Citadel Miniatures í Newark-on-Trent en það var síðar innlimað í Games Workshop.

Fyrirtækið hefur vaxið hratt og er nú skráð á kauphöllinni í London. Uppistaðan í framleiðslunni eru tindátar og herkænskuspil þeim tengd í fantasíuumhverfi á borð við Warhammer og Lord of the Rings.

Games Workshop
Stöðugleikasáttmálinn

Stöðugleikasáttmálinn er óformlegur samstarfssamningur og viljayfirlýsing á milli hins opinbera á Íslandi og helstu aðila atvinnulífsins og stéttarfélaga. Samningurinn var gerður eftir bankahrunið á Íslandi og er markmið hans að tryggja stöðugleika í íslensku efnahagslífi. Stöðugleikasáttmálinn var undirritaður í Þjóðmenningarhúsinu 25. júní 2009. Efnahagsleg markmið sáttmálans eru þau að í lok árs 2010 verði verðbólga ekki yfir 2,5%, halli hins opinbera ekki meiri en 10,5% af VLF, dregið hafi úr gengissveiflum, gengið styrkist og nálgist jafnvægisgengi. Þá er við það miðað að vaxtamunur við evrusvæðið verði innan við 4%. Nánar tiltekið eru aðilar sáttmálans Alþýðusamband Íslands (ASÍ), Bandalag háskólamanna (BHM), Bandalag starfsmanna ríkis og bæja (BSRB), Kennarasamband Íslands (KÍ), Samtök starfsmanna fjármálafyrirtækja (SSF), Samtök atvinnulífsins (SA), ríkisstjórnin og Samband íslenskra sveitarfélaga.

Samtök atvinnulífsins sögðu sig einhliða frá stöðugleikasáttmálanum. Meðal ástæða sögðu SA að skattar hefðu verið hækkaðir umfram það sem gert var ráð fyrir og að aðgerðir til að stuðla að minna atvinnuleysi hefði ekki gengið eftir. Í viðtali við RÚV sagði Vilhjálmur Egilsson, formaður SA, að afleiðingar af þessu yrði minni samstarfsvilji þegar kæmi að næstu kjarasamningum. Sama dag lýsti önnur ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur yfir vonbrigðum sínum með afstöðu SA og gerði í yfirlýsingu sinni skötuselsfrumvarpið, frumvarp um veiðar á skötusel sem SA höfðu sagt síðasta kornið sem fyllti mælinn, að aðalefni.

Tilvísanir

Tenglar 
 Stöðugleikasáttmáli í höfn
 Framlenging kjarasamninga við ASÍ – Stöðugleikasáttmáli 
 Stöðugleikasáttmáli undirritaður og kjarasamningur framlengdur 
 Stöðugleikinn í uppnámi - brenndir eftir síðasta samstarf, Vísir.is 19. september 2010

Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009
Íslensk stjórnmál
Málþóf

Málþóf kallast það þegar þingmaður eða þingmenn í löggjafarþingi reyna að hindra kosningu um frumvarp. Ein leið til þess er að draga umræður um frumvarpið á langinn með ræðuhöldum þangað til að flytjendur þess gefast upp á umræðunum og draga frumvarpið til baka.

Bandaríkin 

Þingmenn í fulltrúadeild Bandaríkjaþings beittu málþófi í fyrsta sinn árið 1854 til þess að koma í veg fyrir að Kansas-Nebraska lögin yrðu samþykkt.

Ísland 
Málþófi hefur oft verið beitt á Alþingi Íslendinga. Þar sem Ísland er þingræðisríki og meirihlutastjórnir tíðkast er málþóf eitt af fáum tækjum stjórnarandstöðunnar til þess að láta í ljós óánægju sína.

Tengt efni 
 Málþóf í öldungadeild Bandaríkjaþings

Tengill 
 Þingræðið og meint málþóf, grein eftir Ragnheiði Elínu Árnadóttur, þingsflokksformann Sjálfstæðisflokksins 30. maí 2012

Stjórnmál
Kolefnisflokkur

Kolefnisflokkur er flokkur númer 14 í lotukerfinu og inniheldur frumefnin kolefni (C), kísil (Si), german (Ge), tin (Sn), blý (Pb) og ununquadín (Uuq). Hvert þessara efna hefur fjórar gildisrafeindir á ysta rafeindahveli. Í flestum tilvikum hneigjast þau því til að deila rafeindunum en tilhneiging til að missa gildisrafeindirnar eykst með hækkandi sætistölu. Einungis kolefni myndar neikvæðar karbíðjónir C-4. Kísill og german eru bæði málmungar og geta myndað jákvætt hlaðnar jónir Si+4 og Ge+4. Tin og blý eru málmar sem geta báðir myndað +2-jónir en ununquadín er tilbúið skammlíft geislavirkt efni.

Fyrir utan german koma öll þessi efni fyrir bæði í hreinu formi og í efnasamböndum. Kolefni myndar mikinn fjölda ólíkra efnasambanda í lífríkinu og kísill er annað algengasta efnið í jarðskorpunni á eftir súrefni.

Efnaflokkar
Kjörnir alþingismenn 1946

Þetta er listi yfir kjörna Alþingismenn eftir Alþingiskosningar 1946.

Reykjavíkurkjördæmi

Hafnarfjörður

Gullbringu og Kjósarsýsla

Árnessýsla

Rangárvallasýsla

Vestmannaeyjar

Vestur Skaftafellssýsla

Austur Skaftafellssýsla

Suður Múlasýsla

Norður Múlasýsla

Seyðisfjörður

Norður Þingeyjarsýsla

Suður Þingeyjarsýsla

Eyjafjarðarsýsla

Akureyri

Siglufjörður

Skagafjarðarsýsla

Austur Húnavatnssýsla

Vestur Húnavatnssýsla

Strandasýsla

Ísafjörður

Norður Ísafjarðarsýsla

Vestur Ísafjarðarsýsla

Barðastrandasýsla

Dalasýsla

Snæfells og Hnappadalssýsla

Mýrasýsla

Borgarfjarðarsýsla

Landskjörnir

Samantekt

Ráðherrar

Forsetar Alþingis

Alþingiskosningar
Fleróvín

Fleróvín er skammlíft geislavirkt frumefni með sætistöluna 114. Niðurbrot fleróvínatóma hefur sést um áttatíu sinnum, í fyrsta skipti í Sameinuðu kjarnorkurannsóknastofnuninni í Rússlandi árið 1998. Tilvist efnisins hefur verið staðfest með seinni tilraunum. Langlífasta samsæta þess sem vitað er um er 289114 með helmingunartímann ~2,6 sekúndur.

Gerviefni
Geislavirk efni
Frumefni
Ragnar í Smára

Ragnar Jónsson (1904-1984) betur þekktur sem Ragnar í Smára var íslenskur atvinnurekandi og menningarfrömuður. Ragnar rak Smjörlíkisgerðina Smára og var ásamt því áhrifamikill maður í menningarlífi Íslendinga á 20. öld. Hann stofnaði bókaútgáfuna Helgafell árið 1942 sem gaf m.a. út  verk Halldórs Laxness.

Árið 1961 gaf Ragnar Alþýðusambandi Íslands málverkasafn sitt og lagði þannig grunninn að Listasafni ASÍ. Gjöfin innihélt 120 myndir eftir þekktustu listamenn þjóðarinnar. Í safninu voru m.a. verk eftir Ásgrím Jónsson, Gunnlaug Scheving, Jóhannes Kjarval og Nínu Tryggvadóttur.

Tilvísanir 

Íslensk menning
Harry Frankfurt

Harry Gordon Frankfurt (fæddur 29. maí 1929) er prófessor emeritus í heimspeki við Princeton-háskóla. Hann kenndi áður við Yale-háskóla og Rockefeller-háskóla.

Frankfurt lauk B.A.-gráðu árið 1949 og Ph.D.-gráðu árið 1954 frá Johns Hopkins-háskóla. Hann fæst einkum við siðfræði, hugspeki og athafnafræði auk rökhyggju 17. aldar. Ritgerð hans „Um kjaftæði“ (e. „On Bullshit“) frá 1986 kom út í bókarformi árið 2005 og varð metsölubók. Þar tekur greinir hann hugtakið kjaftæði (e. bullshit) heimspekilega. Árið 2006 gaf hann út bókina Um sannleika (e. On Truth) sem fjallar um áhugaleysi samfélagsins á sannleikanum.

Meðal heimspekinga var Frankfurt lengi þekktastur fyrir túlkun sína á rökhyggju Renés Descartes; fyrir kenningu sína um frelsi viljans, sem byggir á hugmynd hans um annars stigs langanir, það er að segja langanir manns til þess að hafa einhverjar tilteknar langanir (svo sem ef mann langar ekki til þess að mennta sig en langar til þess að langa það); og fyrir að þróa það sem kallast Frankfurt-gagndæmi (það er hugsunartilraunir sem eiga að sýna fram á möguleikann á aðstæðum þar sem maður hefði ekki getað breytt öðruvísi en hann gerði þrátt fyrir að innsæi okkar segi okkur eftir sem áður að hann hafi breytt af frjálsum vilja). Á síðari árum hefur Frankfurt þó hlotið athugli fyrir pælingar sínar um ást og umhyggju.

Helstu rit 
 On Truth (2006)
 Taking Ourselves Seriously & Getting It Right (2006)
 On Bullshit (2005)
 The Reasons of Love (2004)
 Necessity, Volition, and Love (1999)
 The Importance of What We Care about: Philosophical Essays (1988)
 Demons, Dreamers, and Madmen (1970)

Tengt efni 
 Frankfurt-gagndæmi

Frankfurt, Harry
Frankfurt, Harry
Frankfurt, Harry
Frankfurt, Harry
Frankfurt, Harry
Frankfurt, Harry
Dómkirkjan í Berlín

Dómkirkjan í Berlín stendur á Museumsinsel (safnaeyjunni) í miðborg Berlínar, rétt sunnan við söfnin frægu. Hún telst vera með merkustu evangelískra kirkjubygginga í Þýskalandi. Í kirkjunni er grafhýsi fyrir tæplega hundrað meðlimi Hohenzollern-ættarinnar (þó ekki keisarana sjálfra).

Saga dómkirkjunnar

Forsaga 

Á reitnum hefur staðið kirkja síðan 15. öld. Páll II páfi hóf hana til dómkirkju 1465. Síðan þá hefur kirkjan tvisvar verið gerð upp. Á 19. öld urðu raddir æ hærri um að dómkirkjan væri ekki nógu stór og aðlaðandi fyrir hið rísandi Prússland. Var þá gamla dómkirkjan rifin og byrjað að reisa nýja. En sökum pólitísks óróa og skorts á fjármunum var verkinu hætt 1848.

Byggingarsaga 

Það var ekki fyrr en Prússland var orðið að keisaraveldi að nýjar áætlanir um dómkirkju voru teknar fyrir aftur. Var þá byrjað á því að rífa niður þá kirkju sem enn var í framkvæmdum. Fyrstu skóflustungu að nýju kirkjunni var tekin 17. júní 1894 og hún vígð 1905. Kirkjan er ferningslaga með fjóra hornturna, en fyrir miðju gnæfir stórt hvolfþak. Á öllum turnum voru fagrar spírur og á hvolfþakinu 15 metra hár kross. Kostnaðurinn nam 11,5 milljónir marka á virði þess tíma.

Eyðilegging 
Í loftárásum heimstyrjaldarinnar síðari stórskemmdist dómkirkjan. 24. maí 1944 varð hvolfþakið fyrir sprengjuregni og hrundi við það brennandi inn í kirkjuskipið. Sökum þunga þess braut það aðalgólfið og hafnaði í grafhvelfingunni fyrir neðan. Einnig brunnu allir hliðarturnarnir. Strax eftir stríð var aðalþakinu lokað til að varna frekari skemmda vegna veðurs. Þannig stóð kirkjan sem rústir einar allt til 1975.

Viðgerðir 
1975 var hafist handa við að lagfæra dómkirkjuna. Hvolfþakið var þó haft talsvert einfaldara en það var áður. Krossinn mikli var settur á aftur. Þök hliðarturnanna voru lækkaðir um 16 metra hver. 1983 var lokið við ytri viðgerðirnar. Var þá hægt að einbeita sér að inniviði kirkjunnar. Fall Berlínarmúrsins og sameining landanna hafði engin áhrif á starfið. Því lauk 1993 og var dómkirkjan þá tekin í notkun á ný. 2006 var krossinn mikli tekinn niður vegna ryðs. Nýr kross var ekki settur á fyrr en 2008. Orgelið slapp við allar meiriháttar skemmdir. Pípurnar voru hreinsaðar og settar á aftur. Þær eru 7.269 alls.

Grafhvelfingin 
Síðan kirkja var fyrst reist á reitnum á 16. öld var farið að jarða meðlimi Hohenzollern-ættarinnar þarna. Líkin hvíla í kistum úr mismunandi efni. Samtals hvíla þar tæplega hundrað manns úr ættinni, svo sem kjörfurstar og konungar sem ríkt hafa í Berlín í hartnær 500 ár, ásamt drottningum, prinsum og prinsessum. Þó hvíla þar engir keisarar.

Nýting í dag 
Í dómkirkjunni eru haldnir reglubundnar guðsþjónustur. Safnaðarmeðlimir eru 1.100. Meðan á viðgerðunum stóð fóru guðsþjónusturnar fram í grafarkapellunni og skírnarkapellunni. 1993 fóru þær á ný fram í aðalskipinu. Á seinni árum hafa einnig verið haldnar minningarguðsþjónustur í dómkirkjunni. Þannig var haldin slík minningarathöfn fyrir þýska forsetann Johannes Rau árið 2006, en hann lést á því ári. Í kirkjunni fara einnig fram tónleikar.

Heimildir

Tenglar 

Byggingar í Berlín
Dómkirkjur í Þýskalandi
Urðarmáni

Urðarmáni (eldhnöttur, hnattelding eða kúluelding) er umdeilt fyrirbrigði sem minnir á lýsandi eldhnoðra. Urðarmáninn getur svifið um í loftinu eða jafnvel oltið á jörðunni og sundrast oft með miklum gný. Lítið er vitað um hvað urðarmáninn er og hvað veldur honum. Varast ber að rugla urðarmána saman við vígahnött. 

Urðarmáni fer stundum með miklum hraða um loftið, en annars staðar svífur hann ofurhægt og stundum sést hann hátt á lofti, en í annan tíma er hann alveg niður við jörðu. Urðarmáninn líkist eldhnetti og er mismunandi að stærð. Hefur honum stundum verið líkt við tungl í fyllingu, og nafnið þannig til komið, og hefur líklega verið kenndur við urð þar sem hann hefur sést fara um út í náttúrunni. Til eru lýsingar á því þegar urðarmáni hefur svífið fyrirvaralaust inn um glugga eða dyr, hafi runnið meðfram veggjum niður við gólf og sundrast svo með blossa og hvelli og horfið. 

Urðarmáninn hefur enn ekki verið skýrður til hlýtar, og oft hefur hann vakið ótta hjá fólki. Fyrr á öldum var urðarmáninn tengdur við draugagang, enda þótti hann víða versti vágestur. Í þjóðtrú var urðarmáni haft um forlagatungl eða illan fyrirboða, því sagt var að þegar skyggnir menn sæju „urðarmánann“ þá áttu þeir von á manndauða. Einhvers konar urðarmáni boðar til dæmis manndauða í Eyrbyggju, eins og kemur fram í kafla 52:

Að Fróðá var eldaskáli mikill og lokrekkja innar af eldaskálanum sem þá var siður. Utar af eldaskálanum voru klefar tveir, sinn á hönd hvorri. Var hlaðið skreið í annan en mjölvi í annan. Þar voru gervir máleldar hvert kveld í eldaskála sem siður var til. Sátu menn löngum við eldana áður menn gengu til matar. Það kveld er líkmenn komu heim, þá er menn sátu við málelda að Fróðá, þá sáu menn á veggþili hússins að komið var tungl hálft. Það máttu allir menn sjá þeir er í húsinu voru. Það gekk öfugt um húsið og andsælis. Það hvarf eigi á brott meðan menn sátu við elda. Þóroddur spurði Þóri viðlegg hvað þetta mundi boða. Þórir kvað það vera urðarmána „mun hér eftir koma manndauður“. segir hann. Þessi tíðindi bar þar við viku alla að urðarmáni kom inn hvert kveld sem annað.

Tilvísanir

Tenglar 
 Urðarmáninn hoppaði upp úr rakvélinni; grein í Tímanum 1982
 Sovéskir vísindamenn segja frá; grein í Þjóðviljanum 1983
Eyðir

Eyðir getur átt við:
 Eitthvað sem útrýmir
 Eyðir, í forritun

Sjá einnig 
bakteríueyðir
illgresiseyðir
kláðamaurseyðir
lyftieyðir
lykteyðir
meindýraeyðir
örverueyðir
stíflueyðir
sveppaeyðir
termítaeyðir
veirueyðir
Fyrirboði

Fyrirboði (teikn, forboði, undanboði eða fyrirfurða) er fyrirbæri eða atburður sem boðar óorðinn hlut, þ.e. veit á eitthvað annað sem á eftir að gerast, oftast í náinni framtíð. Fyrirboði er því einhverskonar spá eða viðvörun um eitthvað sem á eftir að gerast. Þó orðið jarteikn sé notað í sumum norðurlandamálum um fyrirboða, er ekki svo í íslensku. 

Fyrirboðar geta verið góðir og slæmir. Talað er um illan fyrirboða um eitthvað sem boðar illt en slíkur fyrirboði er einnig nefndur, illsviti, argspæingur eða váboði. 

Hjátrú
Yfirnáttúra
Yfirnáttúrlegir hæfileikar
Sigursúlan í Berlín

Sigursúlan er frægt minnismerki sem stendur við Grosser Stern torgið í Berlín. Efst á súluni trónir Viktoría, sigurgyðja Rómverja, enda var súlan reist til minningar um nokkur sigursæl stríð Prússa á 19. öld.

Saga sigursúlunnar

Forsaga 
Síðla á 19. öld háðu Prússar nokkur árangursrík stríð. 1864 sigruðu þeir Dani í orrustunni við Dybbøl og innlimuðu Slésvík endanlega. 1866 sigruðu þeir Austurríki og urðu leiðandi þjóð í þýska sambandinu. 1870-1871 sigruðu þeir Frakka. Í kjölfarið varð Prússland að keisaraveldi. Til að minnast þessara þriggja sigra á vígvellinum var ákveðið að reisa sigursúluna.

Byggingarsaga 
Súlan var reist á torginu Königsplatz, sem í dag er á sömu lóð og ríkisþinghúsið. Súlan stendur á ferningslaga stalli. Ofan á stallinum eru hringlaga súlnagöng og er súlan sjálf þar upp yfir. Efst trónir Viktoría, sigurgyðja Rómverja. Hún er úr bronsi og er 8,5 metra há. Alls var súlan upphaflega 50 metra há. Súlan er innangeng og er hægt að fara upp í þar til gerðan útsýnispall við stall sigurgyðjunnar.

Tilfæringar og stríð 
Þegar Hitler komst til valda hafði hann eigin hugmyndir um framtíðarútlit Berlínar. Þar sem súlan stóð ætlaði hann að reisa aðra byggingu (sem svo ekkert varð úr). Því lét hann taka súluna í sundur og flytja hana á núverandi stað. Við samsetninguna var einum súlnahring bætt við. Súlan hækkaði því um 7,5 metra, þannig að hún er tæpir 67 metrar í dag. Í stríðinu sem fylgdi slapp súlan við allar skemmdir. Þegar Berlín var hernumin, lögðu Frakkar til við hin hernámsveldin að sprengja súluna, þar sem hún minnti þá óþyrmilega á ósigur þeirra gegn Prússum. Bretar og Bandaríkjamenn voru þó á móti því en Rússar sátu hjá. Því létu Frakkar sér nægja að fjarlægja minnisplattana sem héngu á súlunni og flytja þá til Parísar. Þeim var ekki skilað fyrr en 1987 þegar Berlín hélt upp á 750 ára afmæli sitt.

Nútíminn 
Sigursúlan hefur verið friðuð. Hún stendur á umferðartorginu Grosser Stern vestur af miðborginni. Sökum þrengsla innan í súlunni reyndist ekki unnt að setja upp lyftu og verður því að ganga upp 285 þrep til að komast upp á útsýnispallinn. Torgið og umferðargatan (Strasse des 17. juni) voru notuð fyrir hina geysivinsælu gleðigöngu Love Parede á árunum 1989-2006. Þegar mest lét, mættu 1,5 milljón manns í gleðigönguna. Árið 2008 kom Barack Obama til Berlínar og hélt kosningaræðu við sigursúluna. Hann var kosin Bandaríkjaforseti seinna á því ári.

Heimildir 
 
 

Byggingar í Berlín
Aþos

Aþos (gríska: Όρος Άθως, Oros Athos (fjallið helga) er fjall og skagi í Norður-Grikklandi en einnig nafn á lýðveldi basilsmunka og er þar frægasta klaustur þeirra. Aþos er sjálfstjórnarsvæði, frá því að munkum var opinberlega gefinn eignaréttur af skaganum frá Miklagarði, árið 875. Áttatíu og átta árum síðar, eða 963 var fyrsta klaustrið á Aþos byggt. Munkar á Aþos aðhyllast grískan rétttrúnaðarsið, og heyra aðeins undir patríkaninn í Konstantínópel, í andlegum efnum. Árið 1963 var haldin hátíð á Aþos vegna 1.000 ára afmæli munkdóms á svæðinu.  Klaustrið hefur verið á heimsminjaskrá Unesco frá árinu 1988. Svæðið er líka eftirtektarvert því allar konur eru bannaðar að koma inn.

Tilvísanir

Tenglar 

 Aþos - þúsund ára heimkynni þagnarinnar; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1963
 Enn eru munkar á Aþos; grein í Þjóðviljanum 1976
 Borgarastríð í munkalýðveldinu; grein í Þjóðviljanum 1986

Fjöll í Grikklandi
Rétttrúnaðarkirkjan
Klaustur
Heimsminjar
Sjónvarpsturninn í Berlín

Sjónvarpsturninn í Berlín er á Alexanderplatz í miðborg Berlínar. Hann er hæsta bygging Þýskalands og gnæfir í 368 metra hæð.

Saga sjónvarpsturnsins

Forsaga 
Strax á 6. áratugnum voru uppi áætlanir um að reisa sjónvarpsturn í Austur-Berlín. Í fyrstu var skógarsvæði í suðaustri borgarinnar valinn. En þegar grunninum var lokið, var hætt við verkefnið. Nálægðin við flugvöllinn í Schönefeld var of áhættusöm. Annar staður var valinn í hverfinu Friedrichshain, skammt austur af miðborginni. En hann þótti einnig of óheppilegur. 1964 ákvað Walter Ulbricht, þjóðarleiðtogi Austur-Þýskalands, að reisa ætti sjónvarpsturninn í miðborginni sjálfri og varð þá Alexanderplatz fyrir valinu. Turninn átti að vera ‚kóróna borgarinnar og sigurtákn sósíalismans‘. Kalda stríðið var þá í algleymingi.

Byggingarsaga 
Nokkrar byggingar urðu að víkja fyrir turninum. Byggingarsvæðið var mitt á milli Maríukirkjunnar og Rauða ráðhússins. Framkvæmdir hófust í ágúst 1965. Turninn sjálfur er úr steinsteypu, en kúlan efst úr stáli og gleri. Efst var sett útvarpsmastur en það eitt er 118 metra hátt. Framkvæmdum lauk í október 1969 og reis turninn þá 365 metra í loftið (með mastrinu). Kostnaðurinn er áætlaður 200 milljónir austurþýskra marka. Reikningurinn var þó aldrei gerður opinber, þar sem kostnaðurinn hafði allt að sexfaldast miðað við upphaflegu áætlanirnar. Eftir sameiningu landanna var efsti hluti mastursins endurnýjaður og hækkaður um þrjá metra.

Tölfræði 
 Hæð turnsins með mastri: 368,03 m
 Miðjuhæð kúlunnar: 212 m
 Hæð útsýnispalla: 203 m
 Ummál turnsins við jörð: 32 m
 Ummál kúlunnar: 32 m
 Þyngd steyputurnsins: 26 þús tonn
 Þyngd kúlunnar: 4.800 tonn
 Lyftuhraði: 6 m/s
 Dýpt grunnsins: 5 m

Turninn í dag 

Turnkúlunni er skipt í þrennt. Neðst eru útsýnispallar. Þó er ekki hægt að fara úr kúlunni, en horft er í gegnum stór gler. Fyrir miðju er veitingastaður sem snýst. Upphaflega snerist hann í einn hring á klukkutíma, en eftir endurbætur snýst hann í tvo hringi á klukkutíma. Árlega gerir um ein milljón manns sér ferð upp í turninn. Efst eru svo tæknirými fyrir útvarpsstöðvar. Þær eru ekki aðgengilegar fyrir almenning. Samtals útvarpa 17 stöðvar úr turninum. Meðan á HM í knattspyrnu var í gangi í Þýskalandi 2006 var turnkúlan skreytt þannig að hún leit út eins og fótbolti. Úrslitaleikurinn fór fram í Berlín.

‚Hefnd páfans‘ 

Þegar sólin skín á turnkúluna, myndar endurvarpið hvítan kross. Mikið var rætt um ljóskrossinn eftir víglsu turnsins og þótt mönnum að þeta væri hefnd páfans fyrir það tjón sem stjórn landsins hafði valdið kirkjustofnunum og kirkjubyggingum eftir stofnun Alþýðulýðveldisins 1949. Kross þessi gerði stjórnvöldum gramt í geði lengi á eftir.

Heimildir 
 
 

Byggingar í Berlín
Sjónvarpsturnar í Þýskalandi