alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Hanstholm

Hanstholm er bær á Norður-Jótlandi. Íbúar Hanstholm voru um 2.100 árið 2018. Höfnin í Hanstholm gegnir mikilvægu hlutverki fyrir íbúa bæjarins og er hún einnig ein af mikilvægustu höfnum vestur strandar Jótlands. Í Hanstholm er einnig að finna einn stærsta fiskmarkaðinn í Danmörku. Ferjan Smyril line kemur að höfn í Hanstholm en hún hefur einnig viðkomu í Bergen í Noregi, Þórshöfn í Færeyjum og á Seyðisfirði á Íslandi.

Í gegnum tíðina hafa margir Íslendingar búið í Hanstholm, eins og víða annars staðar í Danmörku. Mikil útgerð er frá Hanstholm og hafa margir Íslendingar sem unnið hafa við sjávarútveg flust þangað og starfað á þeim vettvangi. Dæmi eru um að heilu bátarnir hafi verið mannaðir íslenskri áhöfn, eins og norski línubáturinn Aksla, sem gerður var út frá Hanstholm á árunum 1998 - 2001. 

Bæir í Danmörku
Krydd

Krydd (stundum nefnt urtarkram - og að vissu leyti einnig smekkbætir - eldra orð er spíss) er bragðbætandi efni sem einkum er notuð í mat, kökur og jafnvel sælgæti. Oftast er um að ræða jurtir (ber, rætur o.s.frv.) sem eru steyttar eða rifnar yfir rétti til að gera þá bragðmeiri eða lystaukandi. 

Réttir eru kryddaðir til smekkbætis. Bragðskarpt krydd er t.d. pipar eða eldpipar (chilepipar). Ókryddaður matur nefnist óbreyttur matur. Í forníslensku var (bragðskarpt) krydd sem vekur (eða eykur) matarlystina nefnt brýni.

Tengill 
 Krydd í tilveruna; grein í Morgunblaðinu 1989

Krydd
Fyrir ofan himininn

Fyrir ofan himininn er önnur breiðskífa íslensku rokksveitarinnar Sign og kom hún út árið 2002. Platan var tekin upp í Rabbeyroad, hljóðveri í eigu Rafns Jónssonar föður tveggja meðlima Sign þeirra Ragnars Zolberg og Egils. Meðlimir Sign á þessum tíma og koma fram á plötunni eru Ragnar Sólberg Rafnsson (söngur, gítar, hljómborð og fleira), Baldvin Freyr (Gítar), Sigurður Ágúst (Bassi) og Egill Örn Rafnsson (Trommur).

Lagalisti 
 Aldrei Aftur (4:27)
 Sólin Skín - í síðasta skipti (5:09)
 Eichvað (3:56)
 Innri Skuginn (5:44)
 Rauða Ljósið (4.36)
 Fyrir Ofan Himininn (4:37)
 Augun (3:52)
 Ég leitaði (4:35)
 Heim (4:26)
 Lengst Inni (4:37)
 Líkaminn Þinn (5:28)
 Ég Fylgi þér (4:45)

 Lag 2, 4, 5, 6, 9, 10, 12 samið af Ragnar Sólberg Rafnsson & Badda
 Allt annað samið af Ragnar Sólberg Rafnsson

Sign
Íslenskar hljómplötur
Hljómplötur gefnar út árið 2002
Frederikshavn

Frederikshavn er hafnarbær á Norður-Jótlandi með 23.499 íbúa (2018). Frederikshavn fékk nafn sitt frá Friðriki 6. konungi Danmerkur og fékk bærinn kaupstaðarréttindi árið 1818. Mikil umferð fer um höfnina í Frederikshavn og fara ferjur þaðan meðal annars til Læsø, Gautaborgar, Larvik og Osló. Af þessum sökum er blómlegt verslunarlíf í bænum.

Borgir í Danmörku
Mors

Fyrir greinina um stafrófið, sjá Mors (stafróf)
Mors eða Morsø (hefur verið kölluð Mársey á íslensku) er eyja í Danmörku í Limafirði milli Salling og Thy. Svæðið er 363,31 km² og íbúarfjöldi er 20.975 (2014).

Mors tengist Thy í norðvestri og Salling í suðaustri um Sallingsunds- brúna. Ferja gengur frá Thy frá Neessund og til Hanherred frá Feggesund. Höfuðstaður Mors er Nykøbing.

Bæir á Mors 

 Bjergby
 Erslev
 Flade
 Fredsø
 Frøslev
 Hvidbjerg
 Karby
 Lødderup
 Nykøbing
 Redsted
 Sejerslev
 Sillerslev
 Sundby
 Sønder Dråby
 Tæbring
 Tødsø
 Vester Assels
 Vils
 Ørding
 Øster Assels
 Øster Jølby

Danskar eyjar
The Hope

The Hope er fjórða breiðskífa íslensku rokksveitarinnar Sign og kom hún út 12. nóvember 2007 á Íslandi.

Lagalisti 
Dancing In
Misguided
Hold Me Alive
All Gone
Beautiful/Depressing
The Hope
Moveless
Immobilized By Fear
Lonely Boy
The Lost Way Of Self Remedy

Sign
Íslenskar hljómplötur
Hljómplötur gefnar út árið 2007
Mergkál

Mergkál (fræðiheiti: Brassica oleracea var. acephala) er undirtegund af blaðrófu og ræktuð sem dýrafóður. Fóðurkáli hefur yfirleitt verið skipt í tvær tegundir og nefnt mergkál og smjörkál. Maðkur kálflugu getur ráðist á repju og mergkál í svo stórum stíl að uppskera verði lítil sem engin.

Tilvísun 

Kál
Grænfóður
Randers

Randers er borg á Austur-Jótlandi með 62,482 íbúa (2020), sem gerir Randers að sjötta stærsta bæ í Danmörku. Á Austur-Jótlandi er það einungis Aarhus sem hefur fleiri íbúa.

Tenglar 
 Bókasafnið í Randers
 Menningarsögusafnið í Randers
 Listasafnið í Randers
 Saga bæjarins Randers á dönskum fræðivef

Borgir í Danmörku
Horsens

Horsens er borg á Austur-Jótlandi með tæpa 59.000 íbúa (2018).

Borgir í Danmörku
Vejle

Vejle er fjarðarbær austanvert á Suður-Jótlandi í Danmörku með um 56.000 íbúa (2018).

Borgir í Danmörku
Billund

Billund er smábær á suður-Jótlandi. Íbúafjöldinn er rúmlega 6.000 manns (6.070 árið 2004). Við bæinn er alþjóðaflugvöllur og þar eru einnig verksmiðjurnar sem framleiða hina heimsþekktu Lego-kubba. Á þeirra vegum er rekinn skemmtigarðurinn Legoland. Bærinn er um 30 km vestur frá Vejle og um 55 km austur frá Esbjerg.

Borgir í Danmörku
Halldór Halldórsson (málfræðingur)

Halldór (Torfi Guðmundur) Halldórsson (13. júlí 1911 – 5. apríl 2000) var íslenskur málfræðingur og prófessor við Háskóla Íslands.

Ævi og störf
Halldór Halldórsson fæddist á Ísafirði árið 1911. Hann var sonur hjónanna Halldórs Bjarnasonar og Elísabetar Bjarnadóttur. Halldór lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum á Akureyri 1932. Hann lauk magistersprófi í íslenskum fræðum frá Háskóla Íslands 1938 og doktorsprófi frá sama skóla 1954. Halldór var íslenskukennari við Menntaskólann á Akureyri 1934–36 og 1938–51. Hann varð dósent við heimspekideild Háskóla Íslands 1951–57 og prófessor í íslensku nútíðarmáli frá 1957 til 1979 við sama skóla.

Ritaskrá

 Um hluthvörf (1939) 
 Stafsetningarorðabók með skýringum (1947) (fyrsta útg.) 
 Íslenzk málfræði handa æðri skólum (1950)
 Íslenzk orðtök (1954) (doktorsritgerð)
 Örlög orðanna (1958)
 Viðbætir við Íslensk-danska orðabók Sigfúsar Blöndals (ritstj. ásamt Jakobi Benediktssyni) (1963)
 Íslenzkt orðtakasafn (1968–69)
 Þættir úr sögulegri merkingarfræði (1971)
 Íslenzk málrækt (1971) 
 Old Icelandic heiti in Modern Icelandic (1975)
 Ævisögur orða (1986)

Íslenskir málfræðingar

Prófessorar við Háskóla Íslands
Benjamin Britten

Edward Benjamin Britten (22. nóvember 1913 – 4. desember 1976) var breskt tónskáld, stjórnandi og píanóleikari.

Tengill 
 Benjamin Britten; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1964

Bresk tónskáld
Kálfluga

Kálfluga (fræðiheiti: Delia radicum) er tvívængja af blómsturflugnaætt og er skaðvaldur við grænmetisræktun, m.a. á Íslandi. Naga lirfur hennar rætur og rótarháls káltegunda. Rannsóknir hafa sýnt að uppskerutap af völdum kálflugunnar er háð hitastigi sumarsins á undan. Tegundir af jötunuxaætt: af ættkvíslinni Aleochara, eru taldar nýtast sem lífræn vörn gegn kálflugu.

Tilvísun 

Blómsturflugnaætt
Skordýr á Íslandi
Kolding

Kolding er kaupstaður á austanverðu suður-Jótlandi í Danmörku. Íbúarfjöldi í Kolding er 61.222 (2021) sem gerir hann 7. stærsta þéttbýlisstað Danmerkur. Elsti hluti bæjarins liggur í dal og í norður og suður breiðir bærinn sig upp hliðar dalsins.

Orðsifjafræði / Merking 

Nafnið kemur fyrst fyrir í Jarðabók Kóngs Valdemars frá 1231 og skrifast þa Kaldyng. Í upphafi 14. aldar fer að bera á rithættinum Kolding/Colding sem að lokum verður sá algengari. 

Ólíkar ágiskanir hafa verið settar fram um merkinguna, en líklegast er talið að -kold merki einfaldlega -kald en -ing vísi til árinniar eða fjarðarins enda bærinn við fjörð.

Heimildir 

Borgir í Danmörku
Herning

Herning er borg á mið-Jótlandi í Danmörku með um 50.039 íbúa (2019) sem gerir bæinn að ellefta stærsta bæ Danmerkur.

Íþróttir
FC Midtjylland er knattspyrnulið með aðsetur í Herning.

Borgir í Danmörku
Fredericia

Fredericia er borg á austanverðu suður-Jótlandi í Danmörku. Bærinn liggur við stórabeltis brúnna og er íbúafjöldi um 41.108 (2019).

Borgir í Danmörku
Fjón

Fjón (danska: Fyn) er önnur til þriðja stærsta eyja Danmerkur, eftir því hvort Vendsyssel-Thy teljist eyja eða hluti af meginlandi Jótlands. Fjón er 2.984,56 km² að flatarmáli og er íbúafjöldi þess 466.284 (2015). Höfin umhverfis Fjón eru Suður-Fjónska Eyjahafið, Litlabelti, Kattegat, Stórabelti og Lundborgarbeltið. Eyjarnar umhverfis Fjón eru Langeland, Thurø, Tåsinge, Æbelø, Ærø ásamt 90 öðrum smáeyjum.

Kaupstaðir á Fjóni eftir íbúafjölda:

 Óðinsvé: 152.060
 Svendborg: 27.199
 Nyborg: 16.043
 Middelfart: 13.645
 Fåborg: 7.234
 Assens: 5.965
 Kerteminde: 5.775
 Bogense: 3.499

Hæsti punktur Fjóns er Frøbjerg Bavnehøj, 131 metrum yfir sjávarmáli. Ekkert er hægt að segja með vissu um orðsifjafræði heitisins og er það eitt lakast útskýrða störa örnefni í Danmörku. Helst er giskað á tengsl við -fé.

Danskar eyjar
Holstebro

Holstebro (~Holstaðarbrú) er borg á vestanverðu mið-Jótlandi í Danmörku með um 36.000 íbúa (2018). Nafn bæjarins (Holstatbro) kemur fyrst fram í bréfi frá Thyge biskup í Ribe árið 1274.

Borgir í Danmörku
Ráðherrabústaðurinn

Ráðherrabústaðurinn sem oftast er kenndur við staðsetningu sína og nefndur Ráðherrabústaðurinn við Tjarnargötu er sögufrægt hús í miðborg Reykjavíkur og stendur nákvæmlega við Tjarnargötu 32. Ráðherrabústaðurinn er gististaður fyrir erlenda þjóðhöfðingja, móttökustaður fyrir innlenda sem erlenda og sem fundarstaður ráðherra þegar mikið hefur legið við og menn viljað leggja áherslu á mikilvægi fundarefnisins.

Saga hússins 
Húsið stóð upphaflega á Flateyri. Það var norski hvalveiðimaðurinn Hans Ellefsen sem byggði það á Sólbakka á Flateyri 1892. Ellefsen hafði þá reist mikla hvalverksmiðju á Flateyri og var hún um tíma eitt af stærri fyrirtækjum landsins. En þegar hvalveiðar tóku að daprast um aldamótin 1900 gaf hann Hannesi Hafstein húsið, eða réttara sagt seldi honum það fyrir 5 kr.  Hannes flutti það síðar suður til Reykjavíkur að Tjarnargötu 32 árið 1910 og var það bústaður forsætisráðherra allt fram yfir 1940, en síðasti forsætisráðherrann sem bjó þar var Hermann Jónasson.

Tengt efni 
 Melkot

Miðborg Reykjavíkur
Byggingar í Reykjavík
Tjarnargata
Thisted

Thisted (~Týsstaður) er hafnarbær á vestanverðu norður-Jótlandi við Limafjörð. Árið 2018 voru um 13.400 íbúar í Thisted. Thisted fékk nafn sitt frá guðinum Týr (danska: Tyr). Ekki er vitað hvenær Thisted fékk kaupstaðarréttindi en talið er líklegt að það hafi gerst um árið 1500.

Thisted brugghús er þekkt fyrir eðalbjóra og sérvörur eins og lífrænt ræktaðan bjór.

Borgir í Danmörku

fi:Thistedin kunta
Nýborg

Nýborg (danska: Nyborg) er kaupstaður á Fjóni í Danmörku með 16.528 íbúa (2014). Bærinn liggur við Stórabelti og er tengdur við Krosseyri á Sjálandi með Stórabeltisbrúnni. 

Borgir í Danmörku

da:Nyborg
de:Nyborg
en:Nyborg
nl:Nyborg (stad)
no:Nyborg
pl:Nyborg
ru:Нюборг
sv:Nyborg, Danmark
Skatval

Skatval er byggð í Stjørdal sveitarfélaginu  í Nord-Trøndelag, Noregi. Íbúafjöldi Skatval er um 800 manns (2007).

Bæir í Þrændalögum
Guðmundur Steinsson

Guðmundur Steinsson (19. apríl 1925 – 15. júlí 1996) var einn helsti leikritahöfundur á Íslandi á ofanverðri 20. öld. Hann er þekktastur fyrir verk sín Stundarfriður og Sólarferð.

Ævi Guðmundar 
Guðmundur fæddist á Eyrarbakka. Hann ólst upp í Reykjavík og varð stúdent frá MR 1946. Næsta áratuginn dvaldi hann erlendis við nám og ferðalög og seinna var hann fararstjóri til Suðurlanda. Guðmundur kenndi í Iðnskólanum 1959-1965. Fyrsta skáldsaga hans, Síld, kom út 1954 og Maríumyndin 1958. Eftir það sneri hann sér alfarið að leikritun og var eftir það mikilvirkur leikritahöfundur. 

Eiginkona Guðmundar Steinssonar var Kristbjörg Kjeld, leikkona. 

Íslensk leikskáld
Fólk fætt árið 1925
Fólk dáið árið 1996
Viborg (Danmörku)

Viborg eða Véborg er borg á Jótlandi í Danmörku. Hún er stjórnarsetur fyrir héraðið Mið-Jótland. Viborg er annað landmesta sveitarfélag Danmerkur og nær yfir 3% af landinu. Íbúar eru um 97 þúsund talsins (2018).  

Viborg er ein af elstu borgum Danmerkur. Hún var byggð á 8. öld. Á miðöldum var hún mikilvæg vegna þess hversu miðsvæðis hún var. Dómkirkjan í Viborg var reist á 12. öld. Hún hefur verið brennd til grunna og endurreist nokkrum sinnum síðan. 

Sveitarfélög í Danmörku
Mið-Jótland

Borgir í Danmörku
Padborg

Padborg (þýska: Pattburg) er danskur bær staðsettur við landamæri Danmerkur og Þýskalands. Íbúafjöldi Padborg er um 4.300 (2018).

Bæir í Danmörku
Hadsund

Hadsund er bær í Danmörku með 5.051 íbúa (2019). Hún er í norðanverðum Mariager firði. Borgin er í sveitarfélaginu Mariagerfjord og tilheyrir Norður-Jótlandi. Í dag er Hadsund næststærsta borgin í Mariagerfjord, á eftir Hobro. Í Hadsund er dýragarður með geitum og dádýr. Í miðri verslunarmiðstöðinni Hadsund Butikscenter.

Borginni voru veitt kaupmannsréttindi 1. desember 1854, en hefur aldrei öðlast eignarrétt á viðskiptum.

Bæir í Danmörku
Karup

Karup er bær á Mið-Jótlandi í Danmörku. Íbúafjöldi er um 2.200 (2018) og er Karup staðsett í Viborg sveitarfélaginu.

Bæir í Danmörku
Salt (efnafræði)

Salt er tegund efnasambands á formi kristals sem myndað er með jónatengjum og er auðleyst í vatni.

Tengt efni 
 borðsalt
 sjávarsalt

 

yi:זאלץ
Vilhjálmur Vilhjálmsson - Fjórtán fyrstu lögin

Vilhjálmur Vilhjálmsson - Fjórtán fyrstu lögin  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1973.

Lagalisti
Litla sæta ljúfan góða - Lag - texti: Thore Skogman - Valgeir Sigurðsson
Heimkoma - Lag - texti: Putnam - Ómar Ragnarsson
Það er bara þú - Lag - texti: Arland/Rovi - Loftur Guðmundsson 
Bréfið - Lag - texti: Theódór Einarsson
S.O.S. ást í neyð - Lag - texti: Moroder/Holm - Ómar Ragnarsson
Allt er breytt - Lag - texti: Clark - Magnús Ingimarsson
Hún hring minn ber - Lag - texti: B. Bryant - Baldur Pálmason
Árið 2012 - Lag - texti: Owens - M. Ingimarsson/Ómar Ragnarsson
Vor í Vaglaskógi - Lag - texti: Jónas Jónasson - Kristján frá Djúpalæk
Einni þér ann ég - Lag - texti: T. Roe - Ólafur Gaukur
Ég bið þig - Lag - texti: Donaggio/Pallavicini - Ómar Ragnarsson
Elsku Stína -  Lag - texti: B. Walleborn - Ómar Ragnarsson
Myndin af þér -  Lag - texti: B. Russel - Iðunn Steinsdóttir 
Raunasaga -  Lag - texti: Ókunnur - Maron Vilhjálmsson

Litla sæta ljúfan góða

Víða liggja leiðir. Löngum útþrá seiðir.
Margur sinni æsku eyðir út á köldum sæ.
Langt frá heimahögum. Hef ég mörgum dögum, 
eytt og æskuárin streyma,  en ég mun aldrei, aldrei gleyma 
blíðri mey sem bíður heima. Bjarta nótt í maí. 
 
Litla, sæta, ljúfan góða, 
með ljósa hárið. 
Lætur blíðu brosin sín
bera rósailm og vín,
allar stundir út til mín. 

Litla, sæta, ljúfan góða, 
með ljósa hárið
fyrir hana hjartað brann. 
Hún er allra besta stúlkan sem ég fann. 
 
Hennar hlátur minnir mig á fossanið.
Af hennar munni vil ég teyga sólskinið.
Vorsins blær, sem hennar kitlar kinn,
er kossinn þyrstir mig. 

Hennar augu ljóma eins og hafið blátt.
Ég hef ótrúlega hraðan hjartaslátt.
Hún er stúlkan sem ég einni ann.
Ég enga betri fann. 
 
Littla, sæta, ljúfan góða,
með ljósa hárið, 
fyrir hana hjartað brann. 
Hún er allra besta stúlkan sem ég fann.

Textabrot af bakhlið plötuumslags 
 

SG-hljómplötur
Hljómplötur gefnar út árið 1973
Velvet Revolver

Velvet Revolver var bandarísk rokkhljómsveit skipuð þremur fyrrverandi meðlimum Guns N' Roses, þeim Slash, Duff McKagan og Matt Sorum. Scott Weiland, fyrrum söngvari Stone Temple Pilots og gítarleikarinn Dave Kusner fóru einnig fyrir sveitinni.

Hljómsveitin var stofnuð árið 2002. Hún starfaði til 2008 þegar Scott Weiland yfirgaf sveitina. Reyndar kom hún saman árið 2012 til að spila góðgerðatónleika. Weiland lést árið 2015 þegar hann fannst meðvitundarlaus í tónleikarútu eftir ofneyslu vímuefna.

Breiðskífur
Contraband (2004)
Libertad (2007)

Bandarískar rokkhljómsveitir
Stofnað 2002
Petsamoförin

Petsamoförin (eða Petsamóförin) var ferð strandferðaskipsins „Esju“ árið 1940 til Petsamó í Norður-Finnlandi að sækja þar 258 Íslendinga sem höfðu orðið innlyksa á meginlandi Evrópu vegna ófriðarins (þ.e. vegna seinni heimsstyrjaldarinnar). Mest voru það Íslendingar sem höfðu dvalist styttri eða lengri tíma í Kaupmannahöfn. Farþegar sem komu heim með „Esju“ úr þessari ferð eru venjulega kallaðir petsamófarar. Á meðal farþega voru t.d. myndlistamennirnir Jón Engilberts og Gunnlaugur Blöndal, leikararinn Lárus Pálsson, Georgía Björnsson forsetafrú og arkítektinn Sigvaldi Thordarson. 

Bærinn sem áður hét Petsamo heitir í dag Pechenga og tilheyrir Rússlandi, en Sovétríkin tóku þetta landsvæði af Finnum í lok seinni heimstyrjaldarinnar. Pechenga er við Norður-Íshafið um 50 km austan við Kirkenes í Noregi, en þangað nær Finnland ekki í dag.

Ferðin heim 
„Esjan“ lagði af stað frá Reykjavík til að sækja fólkið til Kaupmannahafnar þann 20. september eftir að bresk og þýsk hernaðaryfirvöld höfðu gefið henni fararleyfi. Fyrst var siglt með farþegana til Malmö í Svíþjóð og fóru þeir með lest þaðan norður alla Svíþjóð og Finnland en skipinu var siglt vestur og norður fyrir Noreg. Esjan var þó hertekin af þýskum herflugvélum á útleið og var skipað að sigla til Þrándheims þar sem hún var kyrrsett í fjóra daga. Þar komu tveir íslenskir sjómenn um borð. Þessi hertaka „Esjunnar“ lengdi leið hennar um 400 sjómílur. 

Hinn 5. október var lagt af stað heim frá Petsamó. Þrengsli voru mikil en farþegar skemmtu sér með hljóðfæraslætti, söng, upplestri og dansi og gáfu meðal annars út blað, sem þeir nefndu Íshafspóstinn. Það var lesið upp í útvarpi skipsins. „Esjan“ hafði viðkomu í Kirkwall á Orkneyjum vegna afskipta bresks eftirlits og lengdi það för hennar enn meira en krókurinn til Þrándheims gerði áður. En til Reykjavíkur komst „Esjan“ að lokum, eða þann 15. október 1940.

Heimildir 
 Esjan er komin að landi með 258 farþega; frétt í Morgunblaðinu 16. október 1940
 Petsamóferð Esju; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1966
 80 ár frá endurkomu Petsamó-ferðarinnar; Ruv.is

Ísland í seinni heimsstyrjöldinni
Flikruberg

Flikruberg (fræðiheiti: ignimbrít) er oftast samset úr dasíti eða líparíti.

Lýsing 
Gráleitt eða ljósleitt á lit, en getur verið rauðleitt eftir oxun. Við ummyndun þá verður það grænleitt eða bleiklitað og sést það þá á útflöttum klessum sem eru 0,5-1 cm á þykkt. Millimassinn er fínkornóttur glermylsna.

Uppruni og útbreiðsla  
Þegar mikið  af ísúrri eða súrri og gasríkri kviku safnast fyrir í kvikuhólfi undir megineldstöð getur kvikuþrýstingurinn orðið svo hár að kvikan brjóti sér leið upp á yfirborðið, annað hvort þannig að eldstöðin springi í loft upp eða stórir gígar spúi mikilli gjósku. Gosefnin æða stundum fram sem heit og hraðskreið gjóskuhlaup (gusthlaup) en þau verða til þegar hiti er ekki nægur til að viðhalda gosstróknum. Gosmökkurinn fellur þá saman og heit gosefni geysast fram á miklum hraða og eyða lífi því sem fyrir verður. Gosefnin í eldskýjunum ná að mynda hálfsambrætt þétt berg úr fíngerðum gjóskumassa þar sem innan um eru köntuð smábrot og útflattir gjósku- og bergmolar.Helstu fundarstaðir á Íslandi eru við Húsafell í Borgarfirði og í Berufirði.

Heimildir 
 Íslenskur jarðfræðilykill e. Ara Trausta Guðmundsson og Ragnar Th. Sigurðsson (bls. 56-58)
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2
 Sigurður Þórarinsson, Ignimbrít í Þórsmörk, Náttúrufræðingurinn, 3.-4. Tölublað (01.02.1970), Blaðsíða 139 

Bergtegundir
Bergfræði
Árni Þórarinsson (biskup)

Árni Þórarinsson (f. 19. ágúst 1741, d. 5. júlí 1787) var biskup á Hólum frá 1784 til dauðadags, 1787, eða í 3 ár. 

Foreldrar Árna voru Þórarinn Jónsson prestur í Hjarðarholti í Dölum, og kona hans Ástríður Magnúsdóttir frá Hvammi í Hvammssveit. 

Árni ólst upp í Hjarðarholti, en missti föður sinn 1752. Fór hann þá til föðursystur sinnar í Belgsholti, sem gift var Arnóri Jónssyni sýslumanni, og létu þau kenna honum undir skóla. Árni var tekinn í  Skálholtsskóla 1758, varð stúdent þaðan vorið 1760. Fór utan ári síðar, skráður í  Kaupmannahafnarháskóla í desember 1761. Lauk prófi í heimspeki 1763, varð baccalaureus 1764 og lauk embættisprófi í guðfræði haustið 1766. Hann kom heim sumarið 1767 og kenndi fyrst tvo vetur á Eyrarbakka. Hann varð prestur á Seltjarnarnesi 1769 og bjó á Lambastöðum. Varð prófastur í Kjalarnesþingi 1781, fékk síðan Odda á Rangárvöllum og fluttist þangað vorið 1782. Sama ár var hann boðaður utan til þess að verða biskup á Hólum, en fór ekki til Kaupmannahafnar fyrr en haustið 1783.  

Árni var vígður Hólabiskup 12. apríl 1784 og kom að Hólum samsumars. Hann var biskup þar til æviloka, 1787. Páll Eggert Ólason segir um hann: "Gáfu- og dugnaðarmaður mikill, en stórlyndur og eigi vinsæll, lengstum heilsutæpur." Árni mun hafa verið kominn með lungnatæringu (berkla) þegar hann tók við sem biskup. Aðstæður gátu vart verið verri, þegar móðuharðindi stóðu sem hæst. Samt kom Árni ýmsu til leiðar. T.d. lét hann rífa Nýjahúsið á Hólum, frá tíð Guðbrands biskups, og reisa í þess stað tveggja hæða timburhús, sem þá var mikil nýjung á Íslandi. Var það í fyrstu kallað Stiftshúsið. Mynd af því er í ferðabók Hendersons.

Engar bækur komu út á Hólum í biskupstíð Árna Þórarinssonar. Stafaði það bæði af harðindum og bágbornu ástandi prentverksins, og einnig því að þá var komin samkeppni frá prentsmiðjunni í Hrappsey. Árið 1800 kom út í Leirárgörðum útfararminning Árna Þórarinssonar. 

Í Þjóðskjalasafni Íslands eru varðveittar skjalabækur úr embættistíð Árna biskups. Til er steinprentuð mynd af Árna, og hékk eintak af henni fyrrum uppi í Hóladómkirkju. 

Kona Árna Þórarinssonar (gift 1770) var Steinunn Arnórsdóttir (f. 1737, d. 1799), þau voru systkinabörn. Börn þeirra sem upp komust voru: 
 Magnús Árnason prestur í Steinnesi. 
 Guðmundur Árnason stúdent. 
 Páll Árnason prestur á Bægisá. 
 Jóhann Árnason kennari í Reykjavíkurskóla eldra.
 Arnór Árnason aðstoðarprestur á Bergsstöðum.

Heimildir
Páll Eggert Ólason: Íslenskar æviskrár I.

Hólabiskupar
Slagelse

Slagelse (stundum kallaður Slagleysa á íslensku) er bær á suðvestur-Sjálandi í Danmörku og árið 2013 var íbúafjöldi bæjarins 32.126. Bærinn er sjöundi stærsti bær Sjálands og kemur nafn bæjarins frá gamla danska orðinu slagh sem þýðir „niðursokkin í landslagið“ og else sem er annað orð yfir „leysa“. Um það bil 7 km vestur frá Slagelse liggur Víkingaborgin Trelleborg.

Borgir í Danmörku

nl:Slagelse
Björn Kristjánsson

Björn Kristjánsson (26. febrúar 1858 – 13. ágúst 1939) var fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins í 7 mánuði árið 1917, þ.e.a.s. frá 4. janúar 1917 til 28. ágúst 1917. Sigurður Eggerz tók við af honum sem fjármálaráðherra.

Ævi Björns 
Björn Kristjánsson fæddist á Hreiðurborg í Flóa. Hann flúði úr vinnumennsku austan úr Grímsnesi 16 ára gamall, vegna þess að hann bjó þar við slæman kost. Hann réð sig á skipsrúm í Þorlákshöfn og flytur svo á Seltjarnarnesið, og heillast þar af tónlist (Leið hans lá oft framhjá húsi á Vesturgötu, þar sem leikið var á harmonium. Þetta heillaði hann mest), og lærir að leika á hljóðfæri. Hann lærði hér á Íslandi fyrst, og sigldi svo til framhaldsnáms til Kaupmannahafnar. Jafnframt því, og til að sjá fyrir sér,  nam hann skósmíði og starfaði sem skósmiður á árunum  1876-1882. Hann dvaldist í Kaupmannahöfn, m. a. við tónfræðinám, 1878—1879 og 1882—1883. Björn var bókhaldari í Reykjavík 1883-1888 og síðan kaupmaður á árunum 1888-1910. Hann var borgarfulltrúi í Reykjavík 1903-1908 og sat á þingi í meira en 30 ár.

Tengill 
 Úr æviminningum Björns Kristjánssonar; úr Lesbók Morgunblaðsins 1971

Íslenskir stjórnmálamenn
Þingmenn Sjálfstæðisflokksins
Fjármálaráðherrar Íslands
Múskat (krydd)

Múskat eða múskathneta er aldin samnefnds sígræns trés af múskatviðarætt sem  er upprunnið á Mólúkkaeyjum í Indónesíu.  Aldinið  er gult, egglaga hýðisaldin um 20-30 mm langt og 15-18 mm breitt og vegur milli 5 til 10 gr þurrkað. Frækjarninn er umlukinn rauðgulu, sepóttu hýði (múskatblómi). Hnetan er rifin niður og notuð sem  krydd. 

Krydd
Leiðarlag

Leiðarlag er víðáttumikið og auðþekkjanlegt jarðlag sem nota má til viðmiðunar um aldur jarðlaga, t.d. við gerð jarðfræðikorta. Dæmi um leiðarlag eru flikrubergslög í blágrýtisstafla og gjóskulög í jarðvegi.

Bergfræði
Allrahanda

Allrahanda, negulpipar eða jamaíkupipar er krydd unnið úr óþroskuðum, þurrkuðum aldinum samnefnds trés af myrtuætt. 

Kristófer Kólumbus flutti allrahanda kryddið til Spánar. Allrahanda var mikið notað fyrir seinni heimstyrjöldina en í styrjöldinni voru mörg trjánna höggvin niður og hefur framleiðslan aldrei komist aftur í fyrra horf. Helsta framleiðsluland allrahanda er Jamaíka en það er einnig framleitt í Gvatemala, Hondúras og Mexíkó. 

Allrahanda er vanalega selt sem þurrkuð ber eða malað í duft.

Heimild 
 

Krydd
Myrtuætt