alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Eilífðarhyggja

Eilífðarhyggja er kenning í heimspeki sem felur í sér að fortíðin, nútíðin og framtíðin séu allar jafnraunverulegar. Kenningunni fylgja verufræðilegar skuldbindingar umfram einungis við núverandi atburði eða líðandi stund, sem greina hana skarplega frá nútíðarhyggju.

Eilífðarhyggjan er oft talin nátengd „óraunveruhyggju“ um tíðir og tíðarmerkingu. Það er að segja, eilífðarhyggjumenn neita því oft að tíðarorð eins og „fortíðin“, „nútíðin“ og „framtíðin“ vísi til þeirra hluta raunveruleikans sem þau samsvara. Slík orð séu helst notuð sem þægilegar styttingar fyrir orðalag sem lýsir undanfarandi tíma, samtíma eða tíma eftir þann tíma þegar sá sem talar notar órð af þessu tagi í setningu.

Óraunveruhyggja um tíðir ásamt eilífðarhyggju og þeirri skoðun að raunveruleikinn sé ekki mótsagnarkenndur er oft nefnd „B seríu“ viðhorfið til tímans.

Í tengslum við búddisma er eilífðarhyggjan kenningin um eilífa hluti eða eilíft líf. Hugmyndin um eilífa og ævarandi sál er prýðilegt dæmi um þetta. En Búddismi hafnar eilífðarhyggju auk tómhyggju. Höfnunin er byggð á þeirri hugsun að þegar hlutur er greindur niður í frumþætti sína, þá er enga eilífa hluta eða neina eilífa tilvist að finna.

Heimild

Tengt efni 
 Endingarhyggja
 Frumspeki
 Nútíðarhyggja
 Sneiðhyggja
 Tími

Tengill 
 

Frumspeki
Norðvesturleiðin

Norðvesturleiðin er illfær siglingaleið frá Atlantshafinu til Kyrrahafsins í gegnum norðurheimskautseyjaklasa Kanada. Talið er að siglingaleiðin verði greiðfær á næstu árum vegna hlýnandi loftslags, sem veldur hopi heimskautaíss.

Saga og orðsifjar 
Frá lokum 15. aldar til 20. aldarinnar reyndu Evrópumenn að finna siglingaleið norður og vestur fyrir Ameríku. Englendingar kölluðu þessa ímynduðu siglingaleið norðvesturleiðina en spánverjar kölluðu hana Aniánsund. Leitin að þessu sundi var drifkrafturinn á bak við marga könnunarleiðangra Evrópumanna beggja vegna Norður-Ameríku.

Norðvesturleiðina sigldi fyrstur manna Roald Amundsen á 47 tonna síldveiðibát, Gjøa, sem hafði verið breytt til að standast álag ferðarinnar. Siglingin tók þrjú ár og lauk árið 1906. Þá kom Amundsen til bæjarins Eagle í Alaska og sendi símskeyti til að staðfesta afrek sitt. Leiðin sem hann hafði farið var mjög tímafrek og því óhentug og of grunnt var þar sem hann fór um. Norðvesturleiðin var ekki farin á skemmri tíma en einu ári fyrr en 1944 þegar St. Roch, kanadísk sérstyrkt skonnorta undir stjórn Henry Larsen, komst frá austri til vesturs áður en hafið lagði. Hann sigldi norðar en áður hafði verið gert. Áður höfðu menn siglt frá vestri til austurs á 28 mánuðum.

Tenglar 
 Enn á ný lagt til atlögu við Norðvesturleiðina; grein í Morgunblaðinu 1969

Norðurheimskautið
Könnun
Saga Kanada
Garðabær

Garðabær áður Garðahreppur er sveitarfélag á höfuðborgarsvæðinu á milli Kópavogs og Hafnarfjarðar. Íbúar eru 17.813 (mars 2021)

Garðahreppur varð til árið 1878, ásamt Bessastaðahreppi, þegar Álftaneshreppi var skipt í tvo hluta. Var hann kenndur við kirkjustaðinn Garða á Álftanesi. Hafnarfjörður var innan hreppsins fyrstu þrjá áratugina, en var skilinn frá honum þegar hann fékk kaupstaðarréttindi 1. júní 1908. Sjálfur fékk Garðahreppur kaupstaðarréttindi 1. janúar 1976 og nefndist eftir það Garðabær.

Samhliða þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur stjórnlagaráðs þann 20. október 2012, fór fram íbúakosning í Garðabæ og sveitarfélaginu Álftanesi og var sameining þeirra í eitt sveitarfélag samþykkt. Hið nýja sveitarfélag heitir Garðabær. Sameiningin tók gildi um áramótin 2012/2013.

Tilvísanir

Tenglar 

 Vefsíða Garðabæjar

 
Þéttbýlisstaðir Íslands
Demades

Demades (um 380 – 318 f.Kr.) var aþenskur ræðumaður.

Hann fæddist inn í fátæka fjölskyldu og vann um tíma fyrir sér sem sjómaður, en hann reis til virðingar og góðrar stöðu í Aþenu að hluta vegna mælsku sinnar og að hluta vegna óvæginnar skapgerðar sinnar. Hann talaði máli Filipposar II., konungs Makedóníu, í stríðinu gegn Ólynþos og skapaði sér með því óvild og ævarandi óvináttu Demosþenesar, sem hann studdi í fyrstu.

Hann barðist gegn Makedóníumönnum í orrustunni um Kæróneiu og var handsamaður. Honum var sleppt ásamt meðföngum sínum eftir að hann hafði heillað Filippos og átti snaran þátt í að semja um frið milli Makedóníu og Aþenu.

Hann var áfram í uppáhaldi hjá Alexander mikla, og eftir að honum hafði verið mútað kom hann Demosþenesi og öðrum aþenskum mælskumönnum undan hefnd Alexanders. Það var ekki síst honum að þakka að Alexander kom fram af mildi við Aþenu eftir að hann hafði látið rústa Þebu.

Hann var sektaður háum sektum oftar en einu sinni fyrir að styðja málstað Makedóníumanna, enda þótt hann hafi þegið allar mútur sem andstæðingar hans buðu honum; að lokum var hann sviptur borgaralegum réttindum sínum. Honum voru veitt réttindi sín að nýju árið 322 f.Kr. þegar hann var sendur í sendinefnd til Antipaters. Áður en hann hélt af stað sannfærði hann Aþeninga um að fella dauðadóm yfir Demosþenesi og fylgjendum hans, sem flúið höfðu Aþenu. Sendinefndin kom á friði sem var afar óhagstæður Aþeningum.

Árið 318 f.Kr., þegar Demades var í öðrum erindagjörðum fyrir Aþeninga, lét Antipater taka hann af lífi í Pella eftir að uppgötvast hafði að hann ætti vingott við Peridikkas sem var andstæðingur Antipaters.

Demades var sagður gráðugur og óvæginn, en hann var afar hæfileikaríkur og reyndur ræðumaður.

Ein varðveitt ræða er eignuð Demadesi en hún er nær örugglega fölsuð.

Heimild 
 

Forngrískir ræðumenn
Súetóníus

Gaius Suetonius Tranquillus (um 75 – 160), betur þekktur sem Súetóníus (stundum nefndur Svetóníus á íslensku), var rómverkur rithöfundur og sagnaritari.

Súetóníus vann sem ritari fyrir keisarann Hadríanus, áður en hann var rekinn fyrir að sýna keisaraynjunni Sabínu óvirðingu. Hans er einkum minnst sem höfundar ævisagna fyrstu tólf keisaranna (Caesaranna) í Róm (De vita Caesarum), en ævisögurnar hafa verið nýttar sem heimildir í mörgum verkum um sögu Rómar.

Súetóníus virðist hafa haldið meira upp á suma keisarana en aðra. Hann virðist til að mynda hafa haft meira álit á Ágústusi en Neró og Caligúla. Súetóníus virðist einnig hafa yndi af klúrum gróusögum sem þekktust um þá sem hann fjallar um. Sumar gróusagnanna, sem oftar en ekki snerust um kynlíf og kynhneigðir, gætu hafa átt uppruna sinn í skjölum sem hann hafði aðgang að sem ritari keisarans Hadríanusar og endurspegla því ef til vill viðhorf fólks á 2. öld til fyrrverandi keisara og starfsmanna keisaranna.

Súetóníus getur heimilda sinna afar sjaldan. Eitt dæmi þess er þegar hann leggur áherslu á að þeir sem hallmæltu Ágústusi hafi verið óvinir keisarans, svo sem Marcus Antoníus en hans er getið sem vafasamrar heimildar fyrir nokkrum neikvæðum sögum um Ágústus í fjórða kafla ævisögu Ágústusar. Fjöldi beinna tilvitnana í bréfasamskipti Ágústusar og sú staðreynd að hann getur ekki slíka heimilda í síðari köflum verksins virðist gefa til kynna að hann hafi ekki verið rekinn úr starfi sínu við hirð Hadríanusar fyrr en eftir að hann hafði lokið við að skrifa ævisögu Ágústusar.

Súetóníus getur á einum stað „Chrestusar“, sem gæti verið tilvísun til „Krists“. Sjá Súetóníus um Jesú.

Helstu ritverk 
 De vita Caesarum (Um ævisögur Caesaranna)
 De Illustribus Grammaticis (Um merka málfræðinga)
 De Claris Rhetoribus (Um merka mælskufræðinga)
 De Viribus Illustris (Um merka menn)
 De Poetis (Ævisögur skáldanna)

Tilvísanir

Heimild

Tengt efni 
 Latneskar bókmenntir
 Tacítus

Tenglar 
 Verk Súetóníusar á The Latin Library.
 Ævisögur Caesaranna hjá LacusCurtius (Latneskur frumtexti auk enskrar þýðingar).
 Ævisögur Caesaranna hjá Gutenberg verkefninu (Ensk þýðing - inniheldur ævisögur málfræðinganna, mælskufræðinganna og skáldanna).

Rómverskir sagnaritarar
Nelson Goodman

Nelson Goodman (7. ágúst 1906 – 25. nóvember 1998) var bandarískur heimspekingur, einkum þekktur fyrir að fást við merkingu setninga sem fjalla um óraunveruleika, venslafræði og tilleiðsluvandann.

Hann fæddist í Somerville í Maryland í Bandaríkjunum. Hann brautskráðist frá Harvard University árið 1928. Að því loknu rak hann listasafn í Boston í Massachusetts í 11 ár. Goodman hlaut Ph.D.-gráðu í heimspeki árið 1941. Hann gekk í bandaríska herinn og gegndi herþjónustu til loka síðari heimsstyrjaldarinnar.

Að stríðinu loknu varði hann 18 árum við University of Pennsylvania í Phildalephiu. Hann var rannsóknarfélagi við 
Vitsmunavísindastofnunina á Harvard (Center for Cognitive Studies) frá 1962 til 1963 og gegndi stöðu prófessors við ýmsa háskóla frá 1964 til 1967, og var skipaður prófessor í heimspeki við Harvard árið 1968.

Goodman setti fram „nýja gátuna um tilleiðslu“, sem svo var nefnd með tilvísun til hins sígilda tilleiðsluvanda Davids Hume. Hann fjallaði fyrst um gátuna í bókinni Fact, Fiction, and Forecast.  Venjulega er hún útskýrð með hugtökunum grauður eða brænn.

Helstu ritverk 
 A Study of Qualities (1941/1990)
 The Structure of Appearance (1951/1966/1977) ISBN 90-277-0774-X
 Fact, Fiction, and Forecast (1954/1965/1973/1983) ISBN 0-674-29071-2
 Languages of Art: An Approach to a Theory of Symbols (1968/1976/1988) ISBN 0-915144-34-4
 Problems and Projects (1972/1978) ISBN 0-85527-853-6
 Basic Abilities Required for Understanding and Creation in the Arts: Final Report (ásamt David Perkins og Howard Gardner) (1972)
 Ways of Worldmaking (1978/1988) ISBN 0-915144-51-4
 Of Mind and Other Matters (1984/1987) ISBN 0-674-63126-9
 Reconceptions in Philosophy and other Arts and Sciences (ásamt Catherine Z. Elgin) (1988/2001) ISBN 0-87220-053-1

Tengt efni 
 Fagurfræði
 Heimspeki listarinnar
 Nýja gátan um tilleiðslu
 Rökgreiningarheimspeki
 Tilleiðsla
 Tilleiðsluvandinn

Tengill 

Goodman
Goodman
Goodman
Goodman
Goodman
Talfólgin athöfn

Talfólgin athöfn er málgjörð sem jafngildir því að fullyrða, spyrja, skipa, lofa og svo framvegis. Hún er athöfn sem er framkvæmd með því að segja eitthvað, til aðgreiningar frá talgjörð, þeirri athöfn að segja eitthvað, segðinni.

Talfólgið inntak

Talfólgið inntak er í grófum dráttum íbyggna ástandið sem liggur að baki talfólgnu athöfninni sem mælandinn framkvæmir, þ.m.t. efnislegt inntak yrðingarinnar og forsendurnar sem gengið er út frá.

Stundum er ekki augljóst hvert talfólgna inntakið er: Ef einhver segir „Það er svo sannarlega kalt hérna“ veltur afleiðing fullyrðingarinnar á samhenginu. Það gæti verið að viðkomandi sé einungis að lýsa herberginu og þá er talfólgna inntakið lýsing á hitastigi herbergisins. En ef mögulegt er að breyta aðstæðunum, til dæmis með því að hækka hitann eða loka glugganum, þá getur verið að viðkomandi ætli sér að fá einhvern annan til að gera eitthvað í málinu og þá væri talfólgna inntakið athöfn hinnar manneskjunnar.

Þetta er andstætt talvaldandi áhrifum, sem eru fólgin í þeim áhrifum sem yrðing hefur á aðra í heiminum.

Vísbendingar um talfólgið inntak 

Vísbendingar um talfólgið inntak gefa til kynna hvernig taka beri staðhæfingu, hvert talfólgna inntakið í yrðingunni á að vera, eða hvaða talfólgnu athöfn mælandinn er að framkvæma. Meðal dæma á íslensku eru orðaröð, áhersla, ítónun, háttur sagnarinnar, framkvæmdaryrðingar og samhengi. Á íslensku er vísbendingar um talfólgið inntak ekki alltaf til staðar eða geta verið misvísandi eða óræðar. Stundum eru þær faldar í djúpgerð setningar.

Talfólgnar neitanir 

Talfólgna neitun má greina að frá staðhæfingarlegri neitun með því að huga að greinarmuninum á „Ég lofa ekki að koma“ og „Ég lofa að koma ekki“. Fyrri fullyrðingin er talfólgin neitun - neitunin ‚ekki‘ neitar loforðinu. Síðari fullyrðingin er staðhæfingarleg neitun. Talfólgnar neitanir breyta venjulega talfólgnu athöfninni.

Tengt efni 
John L. Austin
Framkvæmdaryrðing
Málnotkunarfræði
Málspeki
Málvísindi
Merkingarfræði
John Searle
Talvaldandi athöfn

Heimildir 
 
 Searle, John. Speech Acts (Cambridge: Cambridge University Press, 1969).  ISBN 0-521-07184-4

Málnotkunarfræði
Málspeki
Talvaldandi athöfn

Talvaldandi athöfn er málgjörð sem jafngildir því að sannfæra, hræða, upplýsa einhvern eða fá einhvern til að gera eitthvað eða átta sig á einhverju. Við athuganir á talvaldandi athöfnum er lögð áhersla á áhrifin sem athöfnin hefur á lesandann eða áheyrandann. Ólíkt talfólgnum athöfnum, þar sem meginatriðið er fólgið í málnotkuninni, eru áhrif talvaldandi athafnar í einhverjum skilningi utan við framkvæmd athafnarinnar.

Tengt efni 
John L. Austin
Framkvæmdaryrðing
Málgjörð
Málnotkunarfræði
Málspeki
Málvísindi
Merkingarfræði
Rökgreiningarheimspeki
John Searle
Talfólgin athöfn

Heimild 
 

Málnotkunarfræði
Málspeki
Levkippos

Levkippos eða Λευκιππος (5. öld f.Kr.) var upphafsmaður eindahyggjunnar eða atómismans í grískri heimspeki, þ.e. þeirri kenningu að allt samanstandi af óforgengilegum ódeilanlegum frumþáttum sem kallast ódeili (eða atóm).

Ekkert af ritum Levkipposar er varðveitt, en kenningar hans eru varðveittar m.a. í ritum nemanda hans og samstarfsmanns Demókrítosar frá Abderu (Sjá grein um Demókrítos fyrir frekari umfjöllun um eindahyggjuna.) Í raun er ógerningur að benda með neinni vissu á efnisleg atriði sem Demókrítos og Levkippos voru ósammála um.

Levkippos fæddist í Míletos (sumar heimildir segja í Eleu þar sem heimspeki hans var sögð tengjast kenningum heimspekinganna frá Eleu). Hann var samtímamaður Zenons frá Eleu, Empedóklesar og Anaxagórasar sem tilheyrðu jónísku heimspekihefðinni. Hann féll í skuggann af Demókrítosi sem setti eindahyggjuna fram á kerfisbundinn hátt og samkvæmt Díogenesi Laertíosi (D.L., X. 7) dró Epikúros í efa að hann hefði verið til. Á hinn bóginn eigna Aristóteles og Þeófrastos honum skýrt og greinilega heiðurinn af því að hafa verið upphafsmaður eindahyggjunnar.

Tengt efni 
 Demókrítos
 Eindahyggja
 Epikúros
 Forverar Sókratesar

Tenglar 
 Grein um Levkippos á Stanford Encyclopedia of Philosophy
 Grein um Demókrítos og Levkippos á Vísindavefnum

Fjölhyggja
Forverar Sókratesar
Lögmál hugsunarinnar

Lögmál hugsunarinnar voru venjulega talin vera fjögur í 17. og 18. aldar heimspeki í Evrópu og voru af mörgum talin vera lögmál hugsunar enn á 19. öld, þótt þá hafi þau orðið mun umdeildari. Þau voru:

mótsagnarlögmálið
lögmálið um annað tveggja
lögmálið um nægjanlega ástæðu
lögmálið um samsemd óaðgreinanlegra hluta 

Þýski heimspekingurinn Leibniz setti lögmálin fram í þessari mynd. Í rökhyggjuhefðinni eru þau almennt talin til skýrra og greinilegra og óvéfengjanlegra frumsenda. 

Fyrstu tvö lögmálin setti Aristóteles fyrstur fram og skólaspeki miðalda þáði þau í arf. Síðari lögmálin tvö setti Leibniz fyrstur fram. Þau varða mál sem nú eru afar umdeild (t.d. í heimspekilegri umfjöllun um nauðhyggju og umtak). Þetta er í vissum skilningi til marks um það sem átti sér stað í rökfræði á 19. öld og einkum í kjölfarið á þýska rökfræðingnum Gottlob Frege (sem varð fyrir miklum árifum frá þessari framsetningu lögmálanna). Lögmál af þessu tagi voru talin vera í grundvallaratriðum mikilvæg af uppeldis- og menntunarlegum ástæðum, fremur en að ögra vitsmununum. Þessa viðhorfs hætti fyrst að gæta einhvern tímann snemma á 20. öld, eins og sjá má af tilvísun Bertrands Russell til þeira í riti frá árinu 1911 (en þá voru þau orðin þrjú).

Lögmál hugsunarinnar höfðu mikil áhrif einkum á þýska hugsun. Í Frakklandi gerði túlkunin í Logique Port-Royal, áhrifamikilli kennslubók um rökfræði, að verkum að lögmálin þóttu ekki eins dularfull. Þýski heimspekingurinn Hegel hafnaði lögmálinu um samsemd óaðgreinanlegra hluta er hann þróaði sína eigin rökfræði (sjá hegelsk rökfræði).

Titill bókar George Boole um rökfræði frá árinu 1854, An investigation on the Laws of Thought gefur til kynna nýja byrjun. Lögmál þessi eru nú hluti af boolískri rökfræði.

Tengt efni 
Lögmálið um annað tveggja
Lögmálið um nægjanlega ástæðu
Lögmálið um óaðgreinanleika sama hlutar
Lögmálið um samsemd óaðgreinanlegra hluta
Mótsagnarlögmálið
Mótsögn
Tvígildislögmálið
Tvígildislögmálið og skyld lögmál

Heimild 

Rökfræði
Logique Port-Royal

Logique Port-Royal (eða Port-Royal rökfræðin) er þekktara nafn á La logique, ou l'arte de penser (Rökfræðin eða listin að hugsa), sem var mikilvæg kennslubók um rökfræði, fyrst gefin út nafnlaust árið 1662 af Antoine Arnauld og Pierre Nicole, tveimur nemendum hins janseníska Port-Royal skóla suðvestur af París í Frakklandi.

Bókin var rituð á frönsku og varð afar vinsæl. Hún var notuð allt fram á 20. öld sem inngangsbók í rökfræði. Bókin ber merki um mikil áhrif frá cartesískri frumspeki og þekkingarfræði (en Arnauld var, ásamt Thomasi Hobbes, einn helsti heimspekingurinn sem birtar voru mótbárur eftir í bók Descartes Meditationes de Prima Philosophia (Hugleiðingum um frumspeki) ásamt viðbrögðum Descartes). 

Stundum er vitnað til Logique Port-Royal sem fyrirmyndardæmi um hefðbundna setningarökfræði.

Tengt efni 
Antoine Arnauld
René Descartes
Setningarökfræði

Heimild 

Heimspekileg ritverk
Rökfræði
Lögmálið um samsemd óaðgreinanlegra hluta

Lögmálið um samsemd óaðgreinanlegra hluta (eða lögmál Leibniz) er verufræðilegt lögmál sem þýski heimspekingurinn G.W. Leibniz setti fyrstur manna fram á 17. öld. Lögmálið kveður á um að ef engin leið er til þess að þekkja eða greina í sundur tvo hluti, þá sé um einn og sama hlutinn að ræða. Það er að segja, tvö fyrirbæri, x og y, eru einn og sami hluturinn ef og aðeins ef x hefur alla eiginleika sem y hefur og enga aðra eiginleika en þá sem y hefur.

Formleg framsetning 
Í umsagnarökfræði er lögmálið um samsemd óaðgreinanlegra hluta sett fram á eftirfarandi hátt:

(x)(y)(P)(x=y ↔ (Px ↔ Py))

(Takið eftir að þetta er framsetningarmáti í æðri umsagnarökfræði. Það er ekki hægt að setja lögmálið fram í einfaldri umsagnarökfræði eða setningarökfræði.)

Umdeilanleg beiting lögmálsins 
Franski heimspekingurinn René Descartes beitti lögmálinu um samsemd óaðgreinanlegra hluta í ritinu Meditationes de Prima Philosophia (Hugleiðingar um frumspeki) eins og frægt er orðið. Descartes hélt því fram að hann gæti ekki dregið í efa eigin tilvist (hin frægu „Ég hugsa, þess vegna er ég“ rök) en að hann gæti efast um tilvist líkama síns. Af þessu dró hann þá ályktun að persónan Descartes gæti ekki verið eitt og hið sama og líkami Descartes þar eð annað bjó yfir eiginleika sem hitt bjó ekki yfir, það er að segja að vera þekkjanlegt.

Heimspekingar nú á dögum hafna þessari röksemdafærslu yfirleitt, venjulega á þeim forsendum að í henni er komist að niðurstöðu um hvað sé satt út frá forsendu um hvað fólk veit. Því er haldið fram að það hvað fólk veit eða trúir segi ekkert um hvernig viðfang þekkingarinnar eða skoðunarinnar er í raun og veru. Ýmis gagndæmi hafa verið gefin til þess að hrekja röksemdafærslu Descartes með niðursöllun í fáránleika á borð við eftirfarandi dæmi:

1.  Árni, sem er grunnskólanemi og er nýbúinn að læra deilingu, veit hvað  er.

2.  Árni er ekki búinn að læra um ferningstölur og ferningsrætur, svo að hann veit ekki hver  er.

3.  Þar af leiðandi hefur  eiginleika sem  hefur ekki: í fyrra tilvikinu veit Árni hver niðurstaðan er.

4.  Þar af leiðandi er  ekki það sama og .

Gagnrýni 
Max Black hefur fært rök gegn lögmálinu um samsemd óaðgreinanlegra hluta í formi gagndæmis. Hann heldur því fram að í samhverfum heimi, þar sem einungis tveir samhverfir knettir eru til, séu knettirnir tveir aðskildir hlutir, þrátt fyrir að þeir hafi alla sömu eiginleikana.

Tengt efni 
Gottfried Wilhelm von Leibniz
Lögmál hugsunarinnar
Lögmálið um óaðgreinanleika sama hlutar

Tengill 
 Grein um lögmálið um samsemd óaðgreinanlegra hluta á Stanford Encyclopedia of Philosophy

Heimildir 

Kim, Jaegwon og Sosa, Ernest (ritstj.), Metaphysics: An Anthology (London: Blacwell Publishing, 1999).

Frumspeki
Rökfræði
Nafnhyggja

Nafnhyggja er sú afstaða í frumspeki að altök séu ekki til utan hugsunar okkar.

Best er að skilja nafnhyggju í tengslum við hluthyggju um altök. Hluthyggja um altök er sú kenning að orð eins og „grænn“ eða „tré“ vísi til altaks - hugtaks sem nær yfir alla græna hluti eða öll tré - og að altökin séu til óháð hugmyndum okkar um þau. Þessi afstaða er oft kennd við forngríska heimspekinginn Platon (sjá Platon og frummyndakenninguna). Nafnhyggjan heldur því aftur á móti fram að hugtökin sem orðin vísa til eigi sér enga sjálfstæða tilvist utan ímyndunarafls okkar.

Meðal málsvara nafnhyggjunnar voru heimspekingarnir William frá Ockham, John Locke, George Berkeley, W.V.O. Quine og Wilfrid Sellars.

Heimild 

Málspeki
Verufræði
John L. Austin

John Langshaw Austin (28. mars 1911 – 8. febrúar 1960) var breskur heimspekingur, sem fékkst einkum við málspeki og átti mestan þátt í að þróa kenninguna um málgjörðir. 

Hann fæddist í Lancaster  og var menntaður í Balliol College í Oxford. 

Hann starfaði í MI6 leyniþjónustunni í síðari heimsstyrjöldinni en að því loknu tók Austin við stöðu prófessors White í siðfræði við University of Oxford. Þáttur hans í sögu breskrar málspeki er afar mikilvægur. Ásamt Ludwig Wittgenstein lagði hann ríka áherslu á að notkun orða skyldi rannsökuð til að varpa ljósi á merkingarhugtakið.

Helstu ritverk 
 How to Do Things with Words (J.O. Urmson ritstj.) (1962/1975) ISBN 0-674-41152-8
 Philosophical Papers, (J.O. Urmson og G.J. Warnock ritstj.) (1961/1980) ISBN 0-19-283021-X
 Sense and sensibilia (1959/1979) ISBN 0-19-500307-1

Heimild

Frekara lesefni 
 Kirkham, Richard, Theories of Truth (Cambridge, Mass.: MIT Press, 1992). Kafli 4 inniheldur ítarlega umfjöllun um sannleikskenningu Austins.

Tengt efni 
 Málgjörð
 Málnotkunarfræði
 Málspeki
 Málvísindi
 Samsvörunarkenningin um sannleikann
 John Searle
 Talfólgin athöfn
 Talvaldandi athöfn

Austin, John L.
Austin, John L.
Austin, John L.
Austin, John L.
Austin, John L.
Mínúta

Mínúta er mælieining fyrir tíma, táknuð með m, en er ekki SI-mælieining. (Algeng íslensk skammstöfun er mín). Er venjulega 1/60 af klukkutíma eða 60 sekúndur en getur stundum verið 59 eða 61 sekúnda, sjá hlaupsekúnda.

Tímaeiningar
Hugspeki

Þessi grein fjallar um heimspekilega sálarfræði sem undirgrein heimspekinnar. Í eldri merkingu gat orðið „hugspeki“ einnig merkt rökhyggju.
Hugspeki er undirgrein heimspekinnar sem fjallar um eðli hugans, hugarferla, hugrænna eiginleika og meðvitundar.
Þessi viðfangsefni fela í sér mörg erfið vandamál og vekja upp erfiðar spurningar og skiptar skoðanir eru um framsetningu þeirra og lausnir og svör við þeim.

Heimspekingar sem fjalla um hugspeki

Tengt efni

Heimildir 

 Gregory, R. L. (ritstj.), The Oxford companion to the mind (2. útg) (Oxford: Oxford University Press, 2004).
 Guttenplan, S. (ritstj.), A companion to the philosophy of mind. (Malden, MA.: Blackwell, 1999).
 Searle, John R., Mind: A brief introduction. (New York: Oxford University Press, 2004).

Tenglar 
 Hyponoesis
 Contemporary Philosophy of Mind: An Annotated Bibliography
 An Introduction to the Philosophy of Mind eftir Paul Newall, ætluð byrjendum.
Segulljós

Segulljós er í stjörnufræði ljósfræðilegt fyrirbrigði sem einkennist af litríkum dansi ljóss á næturhimninum sem orsakast af samverkun hlaðinna einda úr sólvindi og efri lögum andrúmslofts reikistjörnu.

Á Jörðinni, Júpíter, Úranus og Neptúnus orsakast segulljós af samverkun sólvinds og segulsviðs reikistjörnunnar sem hrindir honum frá sér nema við segulpólana tvo, suður- og norðurpólinn þar sem sólvindurinn sleppur í gegn og lendir í tilfelli Jarðarinnar á hitahvolfinu og myndar segulljós, þegar fyrirbrigðið á sér stað á suðurhvelinu er það kallað suðurljós en norðurljós á norðurhvelinu.

Tenglar 
 
 Norðurljós - Fróðleiksbrot (Þorsteinn Sæmundsson stjörnufræðingur) 
 „Norðurljós“; grein í Morgunblaðinu 2001

Veðurfræði
Ljósfræðilegt fyrirbrigði