alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Orkudrykkur

Orkudrykkir eru drykkir sem eru markaðssettir undir þeim formerkjum að þeir nái fram örvandi áhrifum. Þeir gefa vellíðunartilfinningu í heilanum, sem hvetur fólk að halda áfram neyslu þeirra, en hafa engin áhrif á vöðva líkamans.

Orkudrykkir innihalda jafn mikið magn af sykri og er í sykruðum gosdrykkjum og eins mikið magn af koffíni og er í kaffi. Orkudrykkir hafa verið lítið rannsakaðir og engar samræmdar reglur eru til um hvað drykkirnir megi innihalda. Neysla orkudrykkja er mest á meðal ungs fólks bæði hér á landi og í Bandaríkjunum.

Blanda áfengis og orkudrykkja er mjög vafasöm. Blandan hefur veikjandi áhrif á líkamann, getur valdið hjartsláttartruflunum og jafnvel skyndilegum dauða.

Heimildir 

Drykkir
Scott Ramsey

Scott Ramsey er íslenskur knattspyrnumaður af skoskum ættum. Hann hefur leikið fyrir yngri flokka Glasgow Rangers og með skoskum neðri deildar félögum. Á Íslandi hefur hann spilað með KR, Keflavik ÍF og UMF Grindavík. Ramsey var dæmdur til 18 mánaða fangelsisvistar árið 2005 fyrir það að hafa orðið manni að bana á skemmtistað í Keflavík. Hann er giftur íslenskri konu og er með íslenskan ríkisborgararétt.

Tilvísanir 

Íslenskir knattspyrnumenn
Heimsósómi

Heimsósómi er ádeiluljóð sem talið er hafa verið ort í upphafi 16. aldar af Skáld-Sveini. Um skáldið er lítið sem ekkert vitað. Ljóðið birtist fyrst í Vísnabók Guðbrands árið 1612 og er það þá sagt gamalt. Það er gjarnan talið fyrsta heimsádeilukvæðið sem ort er á íslensku, en í því er lýst ranglætinu sem alþýðan þarf að þola og spillingu ríkismanna. Kvæðið er 16 erindi að lengd, 10 línur hvert.

Tenglar
 Heimsósómi

Miðaldakvæði
Kristalskjár

Kristalskjár eða LCD (úr ensku: liquid crystal display) er tegund af skjá sem í eru vökvakristlar til þess að framleiða mynd. Kristalskjáir eru notaðir í tölvuskjám, sjónvörpum og ýmsum raftækjum.

Skjáir
Pierre Bourdieu

Pierre Bourdieu (1. ágúst 1930 – 23. janúar 2002) var franskur félagsfræðingur, mannfræðingur og heimspekingur. 

Pierre hóf rannsóknir sínar í Alsír. Þar kynnti hann sér stöðu kvenna og uppbyggingu menntakerfis. Jacques Derrida var þá þá var barnaskólakennari í Alsír og höfðu þeir mikið samband. Bourdieu setti fram kenningar um ólík form auðmagns sem væru nokkurs konar eign sem menn geta notað sér til framdráttar í efnahags- og félagslegum tilgangi. Hann greindi á milli efnahagslegst auðmagns, félagslegs auðmagns og menningarlegst auðmagns en menningarauðmagn öðlast einstaklingar í félagsmótun í fjölskyldu, jafningjahópum og frá leikfélögum í æsku og gegnum skólagöngu og þennan bakgrunn kallaði Bourdieu „habitus“.

Tengill 
 Bardagamaðurinn Bourdieu (Mbl. 2. febrúar, 2002)

Bourdieu, Pierre
Bourdieu, Pierre
Zygmunt Bauman

Zygmunt Bauman (f. 19. nóvember 1925; d. 9. januar 2017) var pólskur félagsfræðingur sem nú býr í Bretlandi. Hann var prófessor í félagsfræði við Háskólann í Leeds og er þekktur fyrir greiningar sínar á tengslum nútíma og helfararinnar og póstmóderískrar neysluhyggju. Heimur nútímans er fljótandi. Skilin milli miðju og jaðars eru að breytast, þau eru komin á flot

Hann gekk í kommúnistaflokk Póllands  árið 1946. Hann varð prófessor í félagsfræði við Háskólann í Varsjá en var hrakinn úr stöðu sinni árið 1968 og flutti þá til  Ísraels í eitt ár og þaðan til Bretlands. Frægasta bók hans er  Modernity and the Holocaust (1989). Ein grein eftir Bauman hefur verið þýdd á íslensku, Lýðræði á tveimur vígstöðvum, og birtist hún í bókinni Framtíð lýðræðis á tímum hnattvæðingar (2000).

Tengill 
 Lítil spurn eftir hugmyndum um gott samfélag (Mbl.  26. október, 2002)

Bauman, Zygmunt
Blanka af Navarra, Frakklandsdrottning

Blanka af Navarra (1331 – 5. október 1398) (franska: Blanche d'Évreux) var drottning Frakklands í skamma hríð um miðja 14. öld sem seinni kona Filippusar 6. og síðan ekkjudrottning í nærri hálfa öld.

Hún var dóttir Jóhönnu 2., drottningar Navarra, og Filippusar 3. konungs. Hún var talin fegursta prinsessa sinnar tíðar og var kölluð „Belle Sagesse“ eða Fagra viska. Upphaflega stóð til að hún giftist Pétri, síðar konungi Kastilíu, en úr varð að hún var heitbundin Jóhanni, krónprinsi Frakklands, sem var nýorðinn ekkjumaður. En faðir hans, Filippus 6., hafði einnig misst konu sína í Svarta dauða skömmu fyrr og hann hreifst svo af Blönku að hann giftist henni sjálfur þótt hann væri nærri fjörutíu árum eldri. Hjónabandið var þó skammvinnt, Filippus dó 22. ágúst 1350 og var sagt að hann hefði ofreynt sig í hjónasænginni. Í ljós kom að drottningin var þunguð og eignaðist hún dóttur, Jóhönnu, í maí 1351.

Blanka flutti til Neaufles-Saint-Martin í Normandí og settist þar að. Ekki leið á löngu bað Pétur af Kastilíu, sem nú var orðinn konungur, um hönd hennar en hún hafnaði honum og sagði að drottningar Frakklands giftust aldrei aftur. Hún lifði kyrrlátu lífi í Normandí til dauðadags og kom sjaldan til hirðarinnar.

Einkadóttir hennar, Jóhanna, var heitbundin Jóhanni, ríkisarfa Aragóníu, en dó á leið í eigið brúðkaup, 16. september 1371.

Heimild 
 

Drottningar Frakklands
Konungsdætur frá Navarra
Davis

Davis er borg í mið-Kalíforníu í Yolo-sýslu. Íbúar voru rúmlega 65 þúsund árið 2010.

Háskólar 
 Kaliforníuháskóli í Davis

Borgir í Kaliforníu
Símanúmer

Símanúmer er röð tölustafa sem notuð er til þess að hafa samband á milli tveggja síma. Á mörgum löndum finnst listi yfir símanúmer einstaklingra og fyrirtækja í bók sem kallast gular síður. Í sumum löndum þarf að skeyta „svæðanúmer“ framan við símanúmer, sem hringja skal í. Ef hringt er milli landa þarf auk þess að skeyta „landsnúmer“ framan við númerið.
Listi yfir landsnúmer

Símatækni
Austurríki í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva



Yfirlit þátttöku (niðurstöður)

Heimildir 

Austurríki
Ungverjaland í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva

Ungverjaland hefur tekið þátt í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 17 sinnum síðan að frumraun landsins í keppninni átti sér stað árið . Landið reyndi að taka þátt árið , en komst ekki áfram úr undankeppninni.

Fyrsta þátttaka landsins árið 1994 reyndist vera sú árangursríkasta þar sem að Friderika Bayer endaði í fjórða sæti. Eina önnur topp-5 niðurstaða landsins var árið  með András Kállay-Saunders í fimmta sæti. Aðrar topp-10 niðurstöður voru með Magdi Rúzsa í níunda sæti (), ByeAlex í tíunda sæti () og Joci Pápai í áttunda sæti ().

Yfirlit þátttöku (niðurstöður) 

Ungverjaland
Julia Gillard

Julia Gillard (fædd 29. september 1961) var 27. forsætisráðherra Ástralía.

Tenglar 
 http://www.aph.gov.au/house/members/member.asp?id=83L 
 http://www.alp.org.au/julia-gillard 

Gillard, Julia
Jóhanna 2. Navarradrottning

Jóhnanna 2. (28. janúar 1312 – 6. október 1349) var þjóðhöfðingi Navarra frá 1328 til dauðadags. Hún var dóttir Loðvíks 10., konungs Frakklands og Navarra, og fyrri konu hans, Margrétar af Búrgund, en faðerni hennar hefur þó veri talið vafasamt þar sem móðir hennar var sökuð um framhjáhald og dó í dýflissu.

Þegar Loðvík 10. dó 1316 og nýfæddur sonur hans, Jóhann 1., síðar sama ár, var Jóhanna í raun réttur erfingi að krúnu Navarra, því konur áttu erfðarétt þar þótt svo væri ekki í Frakklandi, enda hafði Loðvík erft Navarra eftir móður sína. Þó var gengið framhjá henni og Filippus 5., bróðir Loðvíks, varð konungur beggja ríkjanna. Hann lét þó ekki lýsa Jóhönnu óskilgetna vegna þess að hann þarfnaðist stuðnings móðurbróður hennar, Ottós 4. hertoga af Búrgund. 

Þegar Filippus dó og þriðji bróðirinn, Karl 4., tók við var aftur gengið framhjá Jóhönnu. Karl dó svo 1328 og átti ekki son og því erfði frændi hans, Filippus 6., frönsku krúnuna. Hann átti hins vegar engan erfðarétt í Navarra og Jóhanna gerði samkomulag við hann um að hann setti sig ekki gegn því að hún yrði drottning en í staðinn afsalaði hún sér öllu erfðatilkalli til frönsku krúnunnar.

Jóhanna hafði verið látin giftast frænda sínum, Filippusi greifa af Évreux, sonarsyni Filippusar 3. Frakkakonungs, árið 1318 þegar hún var sex ára en hann tólf. Þau tóku við ríki í Navarra 1329 en áttu einnig miklar eignir í Normandí og víðar í Norður-Frakklandi. Þau eignuðust átta börn og á meðal þeirra voru Karl 2. Navarrakonungur, Blanka Frakklandsdrottning, seinni kona Filippusar 6., og María, sem var fyrsta kona Péturs 4. Aragóníukonungs en dó af barnsförum þegar hún fæddi fjórða barn sitt, átján ára að aldri.

Heimild 
 

Þjóðhöfðingjar Navarra
Franskar konungsdætur
Svartfjallaland í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva

Svartfjallaland hefur tekið þátt í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 11 sinnum síðan að frumraun landsins í keppninni átti sér stað árið .

Yfirlit þátttöku (niðurstöður) 
Fyrir þátttöku undan 2007, sjá .

Heimildir 

Svartfjallaland
1. deild karla í knattspyrnu 2011

1. deildir karla í knattspyrnu á Íslandi
Carpe diem

Carpe diem er orðatiltæki á latínu og þýðir beinlínis „gríptu daginn“. Orðatiltækið er upprunnið úr kvæði eftir rómverska skáldið Hóratíus (Carmina I.11).

Latnesk orðatiltæki
Harry Mulisch

Harry Mulisch (29. júlí 1927 – 30. október 2010) var hollenskur rithöfundur. Móðir hans var gyðingur og faðir hans var austurrískur. Hann er helst þekktur fyrir skáldsögu sína De ontdecking van de hemel, sem er póstmódernísk skáldsaga.

Bækur 
 1947 Ik, Bubanik 
 1952 archibald strohalm
 1952 Tussen hamer en aambeeld 
 1952 De diamant: een voorbeeldige geschiedenis
 1953 Chantaje op het leven 
 1955 De sprong der paarden en de zoete zee 
 1955 Het mirakel: episodes van troost en liederlijkheid uit het leven van de heer Tiennoppen 
 1956 Het zwarte licht 
 1957 De versierde mens 
 1958 Manifesten 
 1959 Het stenen bruidsbed 
 1960 Tanchelijn 
 1961 Voer voor psychologen 
 1961 Wenken voor de Bescherming van Uw Gezin en Uzelf, Tijdens de Jongste Dag 
 1962 De zaak 40/61 
 1962 Quauhquauhtinchan in den vreemde: een sprookje 
 1966 Bericht aan de rattenkoning 
 1967 Wenken voor de Jongste Dag 
 1968 Het woord bij de daad: getuigenis van de revolutie op Cuba 
 1970 De verteller 
 1970 Paralipomena Orphica 
 1972 Oidipous Oidipous 
 1971 De verteller verteld 
 1972 Soep lepelen met een vork: tegen de spellinghervormers 
 1972 Wat gebeurde er met sergeant Massuro? 
 1972 De toekomst van gisteren: protocol van een schrijverij 
 1973 Woorden, woorden, woorden 
 1973 Het seksuele bolwerk
 1974 De vogels: drie balladen 
 1974 Bezoekuur 
 1975 Mijn getijdenboek 
 1975 Volk en vaderliefde 
 1975 Tegenlicht 
 1975 Kind en kraai 
 1975 Twee vrouwen 
 1976 Het ironische van de ironie. Over het geval G.K. van het Reve 
 1976 De grens 
 1976 Vergrote raadsels: verklaringen, paradoxen en mulischesken 
 1976 De wijn is drinkbaar dankzij het glas 
 1977 Oude lucht 
 1977 De taal is een ei
 1977 Oude lucht: drie verhalen 
 1978 Wat poëzie is: een leerdicht
 1979 Paniek der onschuld 
 1980 De compositie van de wereld
 1982 Opus Gran 
 1982 De Aanslag 
 1983 Egyptisch
 1984 Het Boek 
 1985 Hoogste tijd 
 1987 De pupil 
 1988 De elementen 
 1988 Het licht 
 1989 Voorval: variatie op een thema
 1989 Het beeld en de klok
 1990 De zuilen van Hercules
 1992 De ontdekking van de hemel 
 1995 Bij gelegenheid 
 1996 De Oer-Aanslag
 1997 Zielespiegel: bij wijze van catalogus 
 1998 Het zevende land 
 1999 De procedure 
 2000 Het theater, de brief en de waarheid 
 2001 Siegfried: een zwarte idylle

Mulisch, Harry
Hyski

Hyski getur átt við:
 skríl, ómerkilegt fólk
 hyski eða hýski (sjá lista yfir forníslensk orð og merkingu þeirra í nútímamáli), gamalt orð yfir fjölskyldu eða heimilisfólk, komið af orðinu „hús“

Tengt efni 
 Pascual Duarte og hyski hans, prakkarasaga eftir Camilo José Cela

Tenglar 
 Orðapistill um orðið ‚hyski‘ á síðu Stofnunar Árna Magnússonar á Íslandi
Sigurður S. Thoroddsen

Sigurður S. Thoroddsen (24. júlí 1902 – 29. júlí 1983) var íslenskur  verkfræðingur, stjórnmálamaður og knattspyrnumaður.

Ævi og störf 
Sigurður fæddist á Bessastöðum á Álftanesi, sonur stjórnmálamannsins Skúla Thoroddsen og skáldkonunnar Theódóru Thoroddsen. Hann lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1919 og útskrifaðist sem byggingarverkfræðingur frá  Polyteknisk Læreanstalt í  Kaupmannahöfn árið 1927.

Fyrstu árin eftir útskrift gegndi hann verkfræðistörfum fyrir ýmsa opinbera aðila og sinnti kennslu. Árið 1931 stofnaði hann eigin verkfræðistofu, fyrstu almennu verkfræðistofuna hér á landi. Verkfræðistofa Sigurðar Thoroddsen kom að fjölda stórframkvæmda, meðal annars á sviði raforkumála og eru Sigurði eignaðar margar af stærstu og metnaðarfyllstu áætlunum á sviði virkjanamála hérlendis, þótt ekki hafi þær allar komið til framkvæmda.

Sigurður var af róttæku fólki kominn og hneigðist snemma til sósíalisma. Hann var kjörinn á Alþingi fyrir Sósíalistaflokkinn árið 1942. Ekki átti þingmennskan þó vel við hann og dró hann sig í hlé eftir eitt kjörtímabil. Systir Sigurðar, Katrín Thoroddsen, sat á þingi sem varamaður um nokkurra vikna skeið árið 1945 og voru þau systkinin því samtíða á þingi.

Á yngri árum lagði Sigurður stund á knattspyrnu og varð nokkrum sinnum Íslandsmeistari með Knattspyrnufélaginu Fram. Meðan á námsdvöl hans í Danmörku stóð, æfði hann um tíma með Akademisk Boldklub, knattspyrnuliði Kaupmannahafnarháskóla.

Sigurður var tvíkvæntur, eignaðist átta börn, fjögur með hvorri konu, þar á meðal ljóðskáldið Dag Sigurðarson, rithöfundinn Halldóru Kristínu Thoroddsen, leikkonuna Guðbjörgu Thoroddsen, og kvikmyndaleikstjórann Ásdísi Thoroddsen. Hann var afi stjórnmálamannsins Katrínar Jakobsdóttur.

Árið 1982 kom út endurminningabók Sigurðar, Eins og gengur.

Heimildir og ítarefni
 
 
 

Fyrrum Alþingismenn
Íslenskir stjórnmálamenn
Íslenskir verkfræðingar
Íslenskir knattspyrnumenn

Þingmenn Sósíalistaflokks Íslands
Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík
Skansinn (Vestmannaeyjum)

Skansinn var virki sem reist var í Vestmannaeyjum að boði konungs seint á 16. öld til þess að verja eyjarnar og þó einkum eignir konungs þar fyrir enskum kaupmönnum og ræningjum. Skansinn fór að hluta undir hraun í eldgosinu 1973.

Friðrik 2. Danakonungur skrifaði bréf 18. apríl 1586 þar sem hann fól Hans Holst skipstjóra að reisa virki á hentugum stað við höfnina í Vestmannaeyjum. Af reikningum umboðsmanns konungs það ár má sjá að þegar hefur verið hafist handa við verkið og „skandters“ reistir en ekki er vel ljóst hvernig mannvirki þetta voru. Þau hafa líklega verið eyðilögð í Tyrkjaráninu 1627 eða ef til vill verið í svo lélegu ástandi að þau hefðu verið gagnslaus ef gripið hefði verið til varna, að minnsta kosti var Skansinn endurbyggður á árunum 1630-1637 að undirlagi Jens Hasselberg, sem þá var umboðsmaður konungs í Vestmannaeyjum og verslunarstjóri þar. Hann lét jafnframt endurbyggja verslunarhús og íbúðarhús Dana, sem ræningjarnir höfðu brennt, og víggirða þau, en þau voru inni í Skansinum. Skansinn var öflugur grjótveggur, um tveggja metra hár og fimm metra þykkur, og var svæðið innan hans um 32 metrar á lengd og 15 metrar á breidd. Þessi mannvirki hafa þótt nokkuð vegleg og séra Jón Daðason (d. 1676) sagði hann vera mesta prýði Sunnlendingafjórðungs.

Á hornum Skansins voru fallbyssur og þar átti jafnan að vera maður sem kunni að fara með fallbyssur og hergögn. Um 1640 gegndi Jón Ólafsson Indíafari því embætti um tíma og segir hann í ævisögu sinni að hlutverk hans hafi verið að gæta hergagnanna og æfa eyjarskeggja í vopnaburði vikulega. Embætti þetta hélst lengi fram eftir 17. öld en í lýsingu Vestmannaeyja frá 1749 segir að á Skansinum séu gömul hergögn sem nú séu orðin algjörlega ónothæf.

Heimildir 
 
 

Vestmannaeyjar
Tyrkjaránið
Nígerkongótungumál

Nígerkongó-tungumál eru málaflokkur sem oftast hefur verið skilgreindur sem sjálfstæð ætt en er nú oft greindur sem önnur megingrein níger-kordófan málaættarinnar. 1532 tungumál og mállýskur teljast til þessa málaflokks. Nútímamál sem tilheyra þessari ætt eru til dæmis svahílí, abanjommál og adelska.

Ættkvíslir 
 Kordófanísk mál
 Mande-mál
 Atlantíkkongó tungumál (getur verið skipt í Voltakongó tungumál og Atlantík tungumál)
 Voltaísk tungumál eða gúrmal
 Krú tungumál
 Kva-mál
 Benúe-kongó tungumál

 
Tungumálaættir
Nostoc

Nostoc er ættkvísl blábaktería sem finna má víða í náttúrunni. Þær einkennast meðal annars af sérstæðu vaxtarformi, þar sem kúlu- eða ellipsulaga frumur mynda langar keðjur í hlaupkenndu slíðri. Slíkar Nostoc-trefjar geta orðið all stórar og myndað stórsæjar, slýkenndar breiður. Hana má finna í jörðu, klettum, á botni vatna eða jafnvel í litlum lindum sem geta bæði verið ferskvatn eða saltvatn. Sumar tegundir ættkvíslarinnar eru þekktar að því að lifa í sambýli við aðrar lífverur, einkum fléttur. Nostoc getur ljóstillífað líkt og aðrar blábakteríur og einnig bindur hún nitur.J. T. Staley, R. P. Gunsalus, S. Lory og J. J. Perry (2007). Microbial Life, 2. útg.. Sinauer Associates, Inc., Sunderland, Massachusetts, 2007.  

Uppgötvaðar hafa verið 334 tegundir af Nostoc bakteríum en þó hafa nöfn einungis 55 þeirra verið samþykkt. Sumar þessara tegunda er að finna fléttum þar sem þær þjóna sem innrænir sambýlingar svo erfitt getur verið að einangra og rannsaka þær.M. D. Guiry in Guiry, M.D. & Guiry, G.M. 2011. AlgaeBase. World-wide electronic publication, National University of Ireland, Galway. http://www.algaebase.org; searched on 17 May 2011. Í fléttusambýlinu ljóstillífa þær og binda ólífrænt nitur handa sambýlisfélaganum og fá í staðinn næringarefni og skjól fyrir afráni. Svepphlutinn í fléttunni fær bæði kolefni og nitur frá bakteríunni á meðan plantan fær bara nitur þar sem hún verður sér út um kolefni í gegnum ljóstillífun.Paulsrud, P., Rikkinen, J., & Lindblad, P. (2000). Spatial patterns of photobiont diversty in some Nostoc containing lichens. New Phytol. 146, 291 - 299.

Svepphlutinn í fléttu hefur margar bakteríur og þörunga í vinnu hjá sér þar sem hann fær sín næringarefni frá en það getur verið frá ljóstillífun eða jafnvel fengið næringarefni í gegnum bakteríurnar. Þar sem cyanobakteríurnar eru eina tegundin sem er í samlífinu þá er það augljóslega hún sem vinnur að því að gefa sveppinum kolefni í gegnum ljóstillífun ásamt niturbindingu. Þau tilfelli þar sem sveppurinn hefur grænþörunga og cyanobakteríu hjá sér er það grænþörungurinn sem sér mest um að ljóstillífa á meðan bakterían sér um niturbindinguna.

Heimildir 

gerlar
Engjaskófir

Engjaskófir (fræðiheiti: Peltigera)  eru ættkvísl fléttna af engjaskófarætt. Þær vaxa oftast á grónum jarðvegi og eru af formgerð blaðfléttna. Ættkvíslin er útbreidd um allan heim og inniheldur 66 tegundir. Lífefnafræði fléttnanna er lítt þekkt en þær gefa margar hverjar frá sér lífvirkar annars stigs efnaskiptaafurðir. Meðal nýlegra rannsókna sem stundaðar hafa verið á engjaskófa fléttum má nefna kennigreiningu ljósbýlinga fléttnanna, en innan ættkvíslarinnar er að finna tegundir sem nýta sér grænþörunga og blágerla til ljóstillífunar. Í ljós hefur komið að ljósbýlingar engjaskófa eru um margt frábrugðnir sömu bakteríu- eða þörungahópum sem lifa sjálfstæðu lífi utan fléttunnar

Tegundir á Íslandi 
Listinn er byggður á skrá yfir fléttur á Íslandi frá árinu 2009 nema annað sé tekið fram. Íslensk heiti eru frá Herði Kristinssyni.

 Peltigera aphthosa - Flannaskóf
 Peltigera britannica - Bretaskóf
 Peltigera canina - Engjaskóf
 Peltigera collina - Klettaskóf
 Peltigera didactyla - Lambaskóf
 Peltigera extenuata - Gimbraskóf
 Peltigera hymenina - Hagaskóf
 Peltigera islandica<ref>Ósk U. U. Aniforo (2012). Cyanobacteria in lichens and mosses. Reykjavík: Háskólaprenti.</ref> - Foldarskóf eða Íslandsskóf
 Peltigera kristinssonii - Dældaskóf
 Peltigera lepidophora - Hosuskóf
 Peltigera leucophlebia - Dílaskóf
 Peltigera lyngei - 
 Peltigera malacea - Mattaskóf
 Peltigera membranacea - Himnuskóf
 Peltigera monticola - 
 Peltigera neckeri - Blikskóf
 Peltigera polydactylon - Glitskóf
 Peltigera ponojensis - 
 Peltigera praetextata - Giljaskóf
 Peltigera rufescens - Fjallaskóf
 Peltigera scabrosa - Þéluskóf
 Peltigera scabrosella - 
 Peltigera venosa'' - Æðaskóf

Heimildir 

Engjaskófir
Engjaskófarætt
Himnuskóf

Himnuskóf (fræðiheiti: Peltigera membranacea) er flétta sem algeng er um land allt. Hún vex í skógabotnum, lyngmóum og graslendi og er grá eða grábrún að lit. Lengi vel var himnuskóf ekki aðgreind frá engjaskóf (P. canina) enda nákyld henni og lík í útliti. Himnuskófin er þó gjarnan stærri og breiðari heldur en engjaskófin, en þalið er um 300 – 500 µm á þykkt. Þó að oft sé auðvelt að greina í sundur P. canina og P. membranacea þá getur það verið erfitt, einkum ef sýnin eru þurrkuð þanig að hin augljósu einkenni séu ekki eins greinileg

Tilvísanir

Asksveppir
Sveppir á Íslandi
Stanfurðubryggja

Stanfurðubryggja eða Stafnfurðubryggja (enska: Stamford Bridge) er þorp á Englandi, um það bil 11 kílómetra frá Jórvík (York). Haraldur 3. harðráði féll í orrustu við Harald Guðinason við Stanfurðubryggju, þann 25. september 1066. Þar er minnismerki um orrustuna, sem var afdrifarík í sögu Englands og Noregs, og markaði endalok víkingaaldar. 

Þorpið eða bærinn stendur við ána Derwent, sem var farartálmi, en á þessum stað var vað á ánni, og síðar brú. Rómverjar komu upp virki á þessum stað um 70 e.Kr. og byggðist síðar upp þorp á staðnum. 

Upphaflegt nafn var Stanford bridge, það er steinvaðsbrú, en breyttist síðar í Stamford bridge. Ritháttur nafnsins er breytilegur í fornum íslenskum heimildum. Í Morkinskinnu stendur „Stanfurðubryggja“, í Fagurskinnu „Stannforðebryggja“, í Heimskringlu „Stanforðabryggjur“ og í síðari handritum „Stafnfurðo-“ eða „Stafnforðobryggjur“. Rithátturinn Stanfurðubryggja virðist því einna elstur.

Tengt efni 
 Orrustan við Stanfurðubryggju

England
Orrustan við Stanfurðubryggju

Orrustan við Stanfurðubryggju eða Stafnfurðubryggju (Stamford Bridge) var háð árið 1066. Þar barðist Haraldur 3. harðráði Noregskonungur við Harald 2. Guðinason Englandskonung. Haraldur harðráði lét þar líf sitt og nafni hans hafði sigur. Stanfurðubryggja er ekki langt frá Jórvík.

Aðdragandi 
Um miðja 11. öldina gerði Vilhjálmur 1. bastarður (einnig nefndur sigursæli), hertogi í Normandí í Frakklandi kröfu til ríkis í Englandi. Ekki fylgdi hann kröfum sínum fast eftir um sinn, en þegar Játvarður góði (Edward the Confessor) konungur Englendinga andaðist án þess að eiga lögmætan erfingja í ársbyrjun 1066, taldi Vilhjálmur sig sjálfkjörinn eftirmann hans. En Englendingar völdu innlendan höfðingja, Harald Guðinason, til konungs og skeyttu ekki um kröfur Normannahertogans. Vilhjálmur bjó út herleiðangur til Englands, en þrálát norðanátt um sumarið 1066 kom í veg fyrir að hann gæti siglt yfir Ermarsund og beið hann vikum saman eftir byr.

Haraldur harðráði 
Norðanáttin var aftur á móti hagstæð Haraldi harðráða Noregskonungi, sem þetta sumar fór á stúfana og hugsaði sér að hertaka England. Haraldur gerði bandalag við hinn útlæga bróður Englakonungs, Tósta jarl, sem taldi sig ekki síður eiga rétt á konungdæminu. Haraldur sigldi frá Noregi með mikið lið á þrjú hundruð skipum og gekk á land í Norður-Englandi. Haraldur Guðinason fór með Englendingum gegn nafna sínum frá Noregi og háðu þeir orrustu mikla við Stanfurðubryggju. Englendingar höfðu betur og þeir Tósti jarl og Haraldur harðráði féllu með miklu af liði sínu þann 25. september 1066. 

Sonur Haralds harðráða, Ólafur kyrri, var ekki í orrustunni því að hann var að gæta skipanna. Hann fékk leyfi til að yfirgefa England með því sem eftir var af norska hernum, gegn loforði um að ráðast aldrei á England. Fóru þeir til Noregs á 24 langskipum.

Orrustan við Hastings 
Aðalgrein: Orrustan við Hastings
Um þetta leyti snerist vindáttin Vilhjálmi hertoga í vil og hélt hann þegar með her sinn yfir Ermarsund og steig á land í Suður-Englandi aðeins þremur dögum eftir orrustuna við Stanfurðubryggju. Var það upphafið að orrustunni við Hastings.

Orrustur
1066
Fiskeðlur

Fiskeðlur (fræðiheiti: Ichthyosauria) voru risavaxin skriðdýr í sjó sem líktust fiskum og höfrungum. Blómatími þeirra var á miðlífsöld og sýna steingervingar að þær komu fram fyrir um 245 milljónum ára og hurfu fyrir um 90 milljónum ára, um 25 milljónum ára áður en risaeðlur urðu útdauðar. Fiskeðlur voru með ugga og hala sem þróuðust í sporð. Þær fæddu lifandi afkvæmi. Augu fiskeðla voru einstök og slík augu finnast ekki í dýrum í dag. Þau voru mjög stór og í þeim var beinhringur. Mjög vel varðveittur steingervingur fiskieðlu fannst á Janusfjalli á Svalbarða í ágúst 2009.

Tenglar 

 Sjávarskriðdýr á Miðlífsöld
 Holdt øglefunn skjult i to år (Aftenposten) 

Skriðdýr