alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Emily Procter

Emily Mallory Procter (fædd 8. október 1968) er bandarísk leikkona sem er þekktust fyrir hlutverk sín í CSI: Miami og The West Wing.

Einkalíf 
Procter er fædd og uppalin í Raleigh, Norður Karólínu. Útskrifaðist hún frá Ravenscroft School í Raleigh. Á meðan hún var við nám við East Carolina háskólann þá var hún meðlimur Alpha Delta Pi. Eftir að hún fékk gráðu sína í blaðamennsku og dansi, þá fékk hún vinnu sem sjónvarpsveðurfréttamaður á WNCT-TV sjónvarpsstöðinni í Greenville, Norður-Karólínu.

Kom hún fram í Live Earth árið 2007, þar sem hún las (ásamt öðrum leikkonum) ritgerð skrifuð af Michelle Gardner-Quin þegar Gardner-Quinn var nemi við Vermont háskólann.

Procter hefur haldið einkalífi sínu vel frá fjölmiðlum. Henni finnst gaman að ferðast með systur sinni, sem er atvinnukokkur, þá finnst henni gaman að hlaupa tvo tíma á dag, fimm sinnum í viku og hefur hún tekið þátt í mörgum hlaupum og maraþonum. Hún er mikill pókerspilari og lærði hún að gera það frá unga aldri og hefur hún tekið þátt í pókermótum.

Ferill 
Eftir að hafa fluttst til Los Angeles, þá útvegaði faðir hennar peninga til þess að stunda leikaranám í tvö ár. Áður en hún útskrifaðist, þá hafðu hún fengið smáhlutverk í myndum á borð við Jerry Maguire og  Breast Men, þar sem hún lék á móti David Schwimmer og Chris Cooper.  Kom hún einnig fram í þriðju seríu af Lois & Clark: The New Adventures of Superman, þar sem hún lék Lana Lang, þá fyrsta ljóshærða leikkonan til þessa. Einnig kom hún stuttlega fram í sjónvarpsmyndinni  The Dukes of Hazzard: Reunion! sem Mavis. Lék hún líka í Body Shots sem Whitney.

Þá lék aukahlutverk sem aðstoðar Hvíta Húss lögfræðingurinn Ainsley Hayes í The West Wing. Þá kom hún fram sem ástarhugarefni fyrir Joey í Friends.

Hún er góð vinkona CSI: Crime Scene Investigation leikkonunnar Jorja Fox, sem ýtti henni út í það að taka hlutverkið sem Calleigh Duquesne í CSI: Miami, sem hún lék frá 2002-2012.

Kvikmyndir og sjónvarp

Tilvísanir

Heimildir

Tenglar 
 

Procter, Emily
Jay-Z

Shawn Corey Carter (f. 4. desember 1969), betur þekktur undir sviðsnafninu Jay-Z, er bandarískur rappari og viðskiptamaður. Hann hefur notið mikillar velgengni, selt yfir 30 milljón eintök af plötum sínum í Bandaríkjunum einum og hlotið tíu Grammy-verðlaun.

Jay-Z kvæntist söngkonunni Beyoncé Knowles 4. apríl 2008.

Bandarískir rapparar
Samlínuleiki

Samlínuleiki eða línulega merkir að þrír eða fleiri punktar eru á beinni línu, þessi punktar kallast þá samlína þar sem þeir eru á sömu línu. Þetta getur átt við punkta á:

 Línu í rúmfræði

Heimildir

Tengt efni 

 Ássamlínumótun
 Nykruð samlínumótun
 Samlínumótun, samlínuvörpun
 Sjónhorfsmótun, sjónhorfsfærsla
 Vild samlínumótun
 Ósamlína

en:Collinearity
Jonathan Togo

Jonathan Frederick Togo (fæddur 25. ágúst 1977) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sitt sem Ryan Wolfe í CSI: Miami.

Einkalíf 
Jonathan Togo er fæddur og uppalinn í Rockland í Massachusetts. Móðir hans er af ítölskum og írskum ættum og faðir hans er gyðingur, þar sem upprunalega fjölskyldunafnið er „Tonkaviev“, en það var stytt af forföður hans sem vantaði eitthvað nýtískulegra fyrir teppafyrirtæki sitt.

Stundaði nám við gyðingaskóla þegar hann var yngri og útskrifaðist frá Rockland High School árið 1995, þar sem hann stundaði glímu. 

Jonathan stundaði nám við „Project Contemporary Competitiveness, Advanced Study Program“ (þ.e. PCC ASP) frá 1991 og 1992, og vann síðan sem fulltrúi árið 1996. Lærði við Vassar háskólann og útskrifaðist þaðan með B.A. gráðu í leiklist og stundaði síðan framhaldsnám við National Theater Institute of the Eugene O’Neill Theater. Meðan hann var í Vassar þá spilaði hann í hljómsveit sem kallaðist The El Conquistadors með Sam Endicott og John Conway,  sem báðir eru meðlimir í hljómsveitinni The Bravery.

Ferill 
Togo hefur leikið og komið fram í mörgum leikritum. Þó að hann sé þekktastur fyrir að leika Ryan Wolfe í CSI: Miami, þá hefur hann komið fram í nokkrum sjónvarpsþættum á borð við Special Unit 2 og Judging Amy. Lék hann verslunarstarfsmann í Mystic River. Árið 2008, skrifaði Togo og leikstýrði í fyrsta skipti netseríu, My Best Friend Is My Penis fyrir Atom.com.

Höfundur

Kvikmyndir og sjónvarp

Tilvísanir

Heimildir

Tenglar 
 
  Jonathan Togo Bio at CBS - CSI: Miami 

Togo, Jonathan
Rex Linn

Rex Maynard Linn (fæddur 13. nóvember 1956) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sitt sem Frank Tripp í CSI: Miami

Einkalíf 
Linn fæddist í Hansford County í Texas, Bandaríkjunum. Árið 1969 fluttist fjölskylda hans til Oklahoma borgar og stundaði hann nám við Heritage Hall og seinna meir við Casady School, sem er einkarekinn skóli tengdur Episcopal kirkjunni. Eftir að hafa séð Jack Nicholson leika í One Flew Over the Cuckoo's Nest árið 1975, tilkynnti hann að hann ætlaði sér að verða leikari. Því miður þá minnkaði líkur hans á leikaraferli strax í menntaskóla, þegar við eina færsluna á Fiddler On The Roof, eyðilagði hann næstum því sviðsmyndina í einu af dansatriðunum, Linn var beðinn um að hætta í leikritinum af leikstjóranum. Honum var sagt að nota orkuna sína einhversstaðar annarsstaðar. Lauk hann námi við Oklahoma-ríkisháskólann árið 1980 með gráðu í Útvarpi/Sjónvarpi/Kvikmyndum.

Linn býr í Sherman Oaks, Kaliforníu, með hundunum sínum, Jack and Choctaw, ásamt því að vera harður aðdáandi University of Texas Longhorns og hefur m.a. tekið sér frí frá CSI: Miami til þess að mæta á 2005 Rose Bowl leikinn þar sem lið hans var að spila gegn University of Southern California.

Linn er ákafur stuðningsmaður barnahjálparstarfa og hefur keppt í stjörnu gólfmótum fyrir barnarhjálpir, liðgigtarsamtök og fyrir blindrasamtök.

Ferill 
Fyrsta hlutverk hans fékk hann í myndinni, Dark Before Dawn, sem var framleidd af vini hans Edward K. Gaylord II.  Það sem mestu skipti máli var að hann varð meðframleiðandi að myndinni. Þetta gaf honum tækifæri á að kynnast hinni hliðinni á kvikmyndum sem átti eftir að hjálpa honum í heimi leikara. 

Árið 1989, þá var hann ráðinn í fyrsta stóra hlutverkið sem raðmorðinginn Floyd Epps, í Night Game, ásamt Roy Scheider. Eftir myndina og hlutverk sem fógeti í Young Riders ákvað hann að flytjast vestur til Los Angeles. Fyrstu þrjú árin stundaði hann leiklist hjá Silvana Gallardo við Studio City og vann mikið með vini sínum Robert Knott sem einnig var leikari, við ýmsa byggingarvinnu. 

En smátt og smátt þá byrjaði hann að fá hlutverk þar á meðal í My Heroes Have Always Been Cowboys (1991), Thunderheart (1992), og Sniper (1993), ásamt gestahlutverkum í sjónvarpsþáttum í Northern Exposure, Raven, og The Adventures of Brisco County Jr. Í apríl 1992 þá fékk hann stórahlutverkið sem fulltrúi fjármálaráðuneytisins, Richard Travers, í myndinni Cliffhanger. Myndin kom Rex á kortið. 

Síðan Cliffhanger, þá hefur Rex komið fram í yfir 35 kvikmyndum sem eykst með hverju ári. Frá 2002-2012 lék hann rannsóknarfulltrúanns Sgt. Frank Tripp í CSI: Miami.

Kvikmyndir og sjónvarp

Tilvísanir

Heimildir 

 Rex Linn ferill á CBS - CSI: Miami

Tenglar 
 
 Rex Linn Bio at CBS - CSI: Miami 
 Interview with TheStarScoop.com, November 2006 

Linn, Rex
Kristin vísindi

Kristin vísindi (e. Christian Science) var trúarhreyfingin sem fór af stað seinni hluta 19. aldar. Forsprakki hennar Mary Baker Eddy var sannfærð um að máttur bænarinnar gæti læknað allt sem að hrjáð hefur mannkynið.

Mary Baker Eddy 
Mary Baker Eddy var fædd árið 1821 í Bow, New Hampshire í Bandaríkjunum. Hún þjáðist af ýmis konar heilsukvillum alla sína ævi og var því fastagestur hjá læknum og læknastofnunum. Hún setti af stað hreyfinguna Christian Science með kristna trú sem grunn en með það í forgrunni að máttur bænarinnar væri hafinn yfir öll vísindi. Hún vildi að trú þessi yrði bæði andleg leiðsögn fyrir fólk sem og líkamleg lausn til líkamlegra og andlegra vandamála.

Hún gaf út bókina Science and Health árið 1875 en sú bók ásamt Biblíunni eru grunn bókmenntir þeirra sem iðka Christian Science trúna. Eddy féll illa sem barn á ís og hélt því fram að hún hefði algerlega náð að jafna sig án læknisaðstoðar. Hún hefði trúað því að andleg líðan skipti öllu máli hvað varðaði líðan hennar líkamlega og hún sagði að um leið og hún áttaði sig á því þá hefði hún náð fullum bata.

Iðkendur 
Þeir sem iðka Christian Science kjósa að trúa ekki á vísindi. Þeir fara þó í mikla mótsögn við sjálfa sig því þó þeir segjast ekki trúa á vísindi og læknavísindi sér í lagi þá er algengast að iðkendur fari þó til tannlækna og gangi með gleraugu þurfi þau þess. Í lok 20. aldar voru skráðir 2.500 iðkendur í 70 löndum. Þeirri tölu hefur farið hnignandi því hreyfingin hefur átt erfitt með að fá nýja iðkendur og þau börn sem alast upp við trúna yfirgefa hana mörg hver þegar þau komast á aldur.

Kirkjan 
Fyrsta kirkja krists eða móðurkirkjan (e. the Mother Church) var sett á fót árið 1894. Hún er staðsett í Boston, Massachusetts í Bandaríkjunum. Kirkjan var reist í rómverskum endurreisnarstíl og þykir hin glæsilegasta.

Umdeild trú 
Christian Science er mjög umdeild trú. Þeir sem trúa á læknavísindi telja þá sem iðka Christian Science trú leggja sjálfa sig í hættu með því að neita sér um læknishjálp og þau leggja ekki bara sjálf sig í hættu heldur einnig (og kannski sérstaklega) börnin sín. Iðkendur Christian Science trúnnar segja að það séu engin haldbær sönnunargögn sem sína fram á nokkurn hátt að börn þessarar trúar þjáist eitthvað meira heldur en önnur börn. Þeir sem trúa á læknavísindi færa þá jafnvel rök fyrir því að ástæðan fyrir að engin haldbær sönnunargögn séu til sé sú að skráning barna hvað varðar veikindi eða dauðsföll eru yfirleitt ekki tengd trú. Þeir segja að ef þær upplýsingar væru fyrir hendi væru sönnunargögn vafalaust fyrir hendi. 

Það er samt sem áður staðreynd að iðkendur þessarar trúar hefur verið látast úr veikindum sem að vísindin hafa fundið lækningu á í mörgum tilfellum. Fólk er að deyja úr sykursýki, sprungnum botnlanga, mislingum, barnaveiki, blóðeitrun, krabbameini eða öðrum sjúkdómum sem hægt er að lækna eða að minnsta kosti sinna að einhverju leyti með nútíma læknavísindum.

Heimildir

Tenglar 
 Myndir af „móðurkirkjunni“

Trúarbrögð
Bóndadagur

Fyrsti dagur Þorra er nefndur bóndadagur en sá síðasti þorraþræll. Um fyrsta dag Þorra segir í bréfi Jóns Halldórssonar í Hítardal (f. 1665) til Árna Magnússonar frá árinu 1728, að sú hefð sé meðal almennings að húsmóðirin færi út kvöldið áður og bjóði þorrann velkomin, og inn í bæ, eins og um tignann gest væri að ræða.

Hefðir á bóndadag 
Eins segir í Þjóðsögum Jóns Árnasonar að bóndi skyldi bjóða þorra velkomin með eftirfarandi hætti:

... með því að þeir áttu að fara fyrstir á fætur allra manna á bænum þann morgun sem þorri gekk í garð. Áttu þeir aða fara ofan og á skyrtunni einni, vera bæði berlæraðir og berfættir, en fara í aðra skálmina og láta hina lafa og draga hana á eftir sér á öðrum fæti, ganga svo til dyra, ljúka upp bæjarhurðinni, hoppa á öðrum fæti í kringum bæinn, draga eftir sér brókina á hinum og bjóða þorra velkomin í garð eða til húsa. Síðan áttu þeir að halda öðrum bændum úr byggðarlaginu veislu fyrsta þorradag; þetta er „að fagna þorra“.

Sumstaðar á Norðurlandi er fyrsti þorradagur enn í dag kallaður „bóndadagur“ á þá húsfreyjan að halda vel til bónda síns og heita þau hátíðabrigði enn „þorrablót“.

Hefðir á bóndadag í dag 
Núna hefur sú hefð komist á að gefa bónda sínum blóm á þessum degi. Líkt og að gefa konu sinni blóm á konudaginn, fyrsta dag Góu.

Bóndadagur á næstu árum 
 2022 - 21. janúar
 2023 - 20. janúar
 2024 - 19. janúar

Þorri 
Aðalgrein: Þorri
Þorri hefst alltaf á föstudegi í 13. viku vetrar. Nú á bilinu 19. til 25. janúar en 9. til 15. janúar í gamla stíl fyrir 1700.  Hann er fjórði mánuður vetrar í gamla norræna tímatalinu og upphaflega mun upphaf hans hafa miðast við fyrsta nýtt tungl eftir vetrarsólhvörf.

Tengt efni 
 Konudagur, fyrsti dagur Góu
 Kváradagur, ýmist fyrsti eða síðasti dagur Einmánaðar
 Yngismeyjardagur, fyrsti dagur Hörpu og jafnframt Sumardagurinn fyrsti.
 Yngissveinadagur, fyrsti dagur Einmánaðar.

Heimildir 
 
 

Dagatal
Alice in Chains

Alice in Chains er bandarísk rokkhljómsveit stofnuð í Seattle í Washington árið 1987 af gítarleikaranum Jerry Cantrell og söngvaranum Layne Staley. Á ferli sínum hefur hljómsveitin gefið út fimm breiðskífur, þrjár stuttskífur, tvær tónleikaplötur, fjórar safnplötur og tvo mynddiska. Sveitin er þekkt fyrir einstakan söngstíl sem oftar en ekki samanstóð af raddsettum söng þeirra Staley og Cantrell.

Alice in Chains öðlaðist heimsfrægð sem hluti af grugghreyfingunni í byrjun tíunda áratugar tuttugustu aldar líkt og hljómsveitir á borð við Nirvana, Pearl Jam og Soundgarden. Hljómsveitin var ein sú vinsælasta á tíunda áratugnum með yfir 17 milljónir seldar plötur um heim allan. Tvær plötur hljómsveitarinnar lentu í fyrsta sæti á Billboard 200-listanum (Jar of Flies og Alice in Chains), 14 lög í topp tíu á Mainstream Rock Tracks-listanum auk þess að hljómsveitin hlaut sjö tilnefningar til Grammy-verðlaunanna.

Þrátt fyrir að hafa aldrei lagt upp laupana formlega, var Alice in Chains óvirk um langt skeið vegna fíkniefnanotkunar meðlima sem náði hámarki við dauða Layne Staley árið 2002. Alice in Chains tóku aftur upp þráðinn árið 2005 með nýjan söngvara að nafni William DuVall og gáfu út plötuna Black Gives Way to Blue, fyrstu breiðskífu þeirra í 14 ár, þann 29. september 2009.

Hljómsveitarmeðlimir 
 Jerry Cantrell – aðalsöngvari og bakraddasöngvari, aðal gítarleikari (1987–2002, 2005–nú)
 William DuVall – aðalsöngvari og bakraddasöngvari, ryþmagítarleikari (2006–nú)
 Mike Inez – bassaleikari, bakraddasöngvari (1993–2002, 2005–nú)
 Sean Kinney – trommari, ásláttarhljóðfæraleikari (1987–2002, 2005–nú)

Fyrrum meðlimir 
 Mike Starr – bassaleikari, bakraddasöngvari (1987–1993)
 Layne Staley – aðalsöngvari, ryþmagítarleikari (1987–2002)

Breiðskífur 
 Facelift (1990)
 Dirt (1992)
 Alice in Chains (1995)
 Black Gives Way to Blue (2009)
 The Devil Put Dinosaur Bones Here (2013)
 Rainier Fog (2018)

Stuttskífur 

We die young (1990)
Sap (1992)
Jar of flies (1994)

Tenglar 
 Opinber heimasíða (á ensku)

Bandarískar rokkhljómsveitir
Herkúlesstyttan í Kassel

Herkúles er heiti á styttu og gríðmiklum stalli sem er einkennisbygging þýsku borgarinnar Kassel. Niður af stallinum eru manngerðir fossar, þeir lengstu (250 m) í Þýskalandi.

Styttan 
Herkúles er bronsstytta og á hæð einni í borginni. Það var landgreifinn Karl sem lét reisa styttuna 1701-1717 með aðstoð ítalska byggingameistarans Giovanni Francesco Guerniero. Báðir létu þeir breyta upphaflega teikningunum af og til og því varð stallurinn að styttunni svolítið einkennilegur. Neðri stallurinn er átthyrndur og er 32 metra hár. Efri stallurinn (oft kallaður pýramídinn) er allt öðruvísi í formi og efni. Hann er 29 metra hár. Efst trónir svo bronsstytta af Heraklesi (Herkúles) hinum gríska en hún ein er 8,25 m há. Alls er mannvirkið því 70 metra hátt. Herakles heldur á epli Hesperíðanna en það var 11. verkefni hans (af 12) áður en hann var tekinn í guðatölu. Hægt er að ganga upp á neðri stallinn og njóta fagurs útsýnis.

Fossarnir 

Við neðri stallinn er stjörn sem geymir 350 þús lítra af vatni. Á vissum tímum er vatnið látið renna niður manngerðan farveg, niður tröppur eða stalla. Vatnið rennur í þremur rennum. Aðalrennan er 5,50 metra breið en til sitthvorrar hliðar eru tvær hliðarrennur, 1,75 metra breiðar. Alls eru fossarnir því 9 metra breiðir. Þrjá minni tjarnir eru inn á milli stallanna. Þegar stöllunum sleppir lendir vatnið í Neptúntjörninni og hverfur þaðan sem lækur. Fossarnir eru 250 metra langir en með tjörnunum er rennslið 320 metrar langt (105 metra hæðarmunur). Það tekur vatnið 30 mínútur að komast frá tjörninni við neðri stallinn og niður í Neptúntjörnina. Á kvöldin eru fossarnir lýstir upp með flóðljósi. Bæði fossarnir og útsýnispallurinn við styttuna eru aðgengilegir fyrir almenning.

Rof 
Eitt helsta vandamál við styttustallinn er sá að hann er gerður úr gosbergi. Svæðið umhverfis Kassel var eldvirkt þar til fyrir 7 milljónum árum. Því er efnið í stallinum ekki eins sterkt og annað betra efni, eins og granít eða marmari, en hafði þó þann kost að auðvelt var að höggva það. Gosbergið er með aragrúa lítilla loftbóla sem sjúga í sig vatn en vatnið frýs á veturna og sprengir ysta lagið af sér. Eftir 300 ár er stallurinn því orðinn mjög viðkvæmur og lélegur. Annað vandamál er þyngdin. Sökum þess að undirlagið er frekar mjúkt, sígur stallurinn hægt og rólega og rennur til. Stallurinn og styttan hafa verið í viðgerð síðan 2007.

Heimildir 

Styttur
Kassel
Peter Eriksson

Lars-Johan Peter Eriksson (fæddur 3. ágúst 1958) er sænskur stjórnmálamaður (Miljöpartiet de Gröna). Hann var fyrst kjörinn á þing árin 1994-1998 og var aftur kjörinn árið 2002.

Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu
Sænskir stjórnmálamenn
Páll Melsteð (amtmaður)

Páll Melsteð (31. mars 1791 – 9. maí 1861) var íslenskur amtmaður, sýslumaður og alþingismaður.

Páll var fæddur á Völlum í Svarfaðardal, sonur séra Þórðar Jónssonar prests þar og seinni konu hans Ingibjargar Jónsdóttur. Hann lauk stúdentsprófi frá Bessastaðaskóla 1809, var skrifari Stefáns Þórarinssonar amtmanns á Möðruvöllum 1809-1813 en sigldi síðan til náms við Kaupmannahafnarháskóla og lauk lögfræðiprófi þaðan 1815.

Hann varð þá sýslumaður í Suður-Múlasýslu til 1817 og síðan í Norður-Múlasýslu til 1835 og sat á Ketilsstöðum á Völlum. 1835-1849 var hann sýslumaður í Árnessýslu og bjó þá í Hjálmholti. Árið 1849 var hann skipaður amtmaður í vesturamtinu og gegndi því embætti til æviloka. Hann var konungkjörinn alþingismaður 1847-1849, þjóðfundarfulltrúi 1851 og var þá forseti þjóðfunarins. Hann var konungsfulltrúi á Alþingi 1849-1859.

Páli er svo lýst að hann hafi verið fríður sýnum og manna gjörvilegastur, bráðgáfaður, hygginn og gætinn, manna stilltastur, fámáll og nokkuð dulur í skapi.

Fyrri kona hans (2. nóvember 1815) var Anna Sigríður Stefánsdóttir (20. maí 1790 – 8. júní 1844), dóttir Stefáns Þórarinssonar amtmanns og konu hans, Ragnheiðar Vigfúsdóttur Scheving. Á meðal fjölmargra barna þeirra voru Páll Melsteð sagnfræðingur, sem fæddist árið 1812, áður en faðir hans fór til náms í Kaupmannahöfn, og Sigurður Melsteð alþingismaður. Síðari kona Páls (5. september 1846) var Ingileif Jónsdóttir Bachmann (6. maí 1812 – 13. mars 1894). Þau áttu einn son, Hallgrím landsbókavörð.

Á yngri árum var Páll í kunningsskap við Skáld-Rósu Guðmundsdóttur og talið er að hinar frægu ástavísur hennar "Augað mitt og augað þitt, og þá fögru steina!... " o.s.frv. séu ortar til hans.  Það er þó ekki vitað fyrir víst.

Tilvísanir

Heimildir 
 

Fyrrum Alþingismenn
Íslenskir lögfræðingar
Sýslumenn
Tvívetni

Tvívetni (tákn 2H eða D) einnig kallað þungt vetni eða þungavetni er stöðug samsæta af vetni (H) sem hefur eina rafeind og eina róteind og eina nifteind í kjarnanum og hefur massatöluna 2 þar sem massatala er samanlagður fjöldi róteinda og nifteinda í kjarnanum og er nær tvöfalt þyngra en venjulegt vetni.

Tvívetni er næstalgengasta samsæta vetnis en um 0,022% af öllu vetni er tvívetni, algegnasta gerð vetnis er hins vegar einvetni (1H) sem hefur enga nifteind- aðeins eina rafeind og eina róteind. Þriðja algengasta tegund vetnis er svo geislavirka samsætan þrívetni (3H eða T) sem hefur eina rafeind, eina róteind og tvær nifteindir.

Tengt efni 

 Einvetni, prótín
 Kjarnaklofnun
 Vetnissamsætur, samsætur vetnis
 Þrívetni
 Þungt vatn

Heimildir

Ytri tenglar 
 
 
 
 
 
 Orkulind framtíðarinnar? , inniheldur mynd af einvetni, tvívetni og þrívetni

Vetnissamsætur
Makríll

Makríll (fræðiheiti: Scomber scombrus) er hraðsyntur uppsjávarfiskur af makrílaætt, sem finnst í Norður-Atlantshafi. Makríll er algengur í svölum sjó og heldur sig í stórum torfum nálægt yfirborði. Makríllinn kemur að ströndum í fæðuleit að sumarlagi þar sem vatnshiti er milli 11° og 14 °C. Á veturna heldur hann sig á meira dýpi og fjær landi. Markríll er svifæta og heldur sig þar sem áta og hitastig er hagstætt. Í ætisleit fer hann í miklar göngur norður um Noregshaf, norður með Noregi og síðustu ár til Íslands. Rauðáta er mikilvæg fæða hans en hann étur einnig svif og fiska. Makríll er sundmagalaus og sekkur því ef hann er ekki á stöðugri hreyfingu. Magn af makríl í Norðursjó minnkaði mikið upp úr 1960 vegna ofveiði.

Hann er langlífur og hefur hámarksaldur makríls greinst 25 ár og þekkt er að fiskar geta orðið meira en 66 sm langir. Fiskurinn verður kynþroska við 2-3 ára aldur. Í lok fyrsta árs er makríll um 27-28 sm og er þyngdin þá 160-179 gr. Við níu ára aldur er meðallengd makríls um 40 sm og þyngdin um og yfir 600 gr. 

Þrír stofnar makríls eru í NA-Atlantshafi en þeir eru Vesturstofn sem er lang stærstur, Suðurstofn og Norðursjávarstofn.

Makrílgöngur hafa tekið miklum breytingum undanfarin ár og er breytt göngumynstur talið orsakast af hlýnun sjávar.

Makríll við Ísland 

Makríll fannst svo vitað sé í fyrsta skipti við Ísland árið 1895. Þekkt er að Makríll var áberandi 1944. Árið 2005 bárust margar tilkynningar til Hafrannsóknarstofu um makríl. Makrílafli var fyrst skráður af Fiskistofu árið 1996 en fram til 2005 var þessi afli oftast veiddur utan íslenskrar lögsögu.  
Makrílveiðar Íslendinga eftir árum
 2006 4.200 tonn
 2007 36.500 tonn
 2008 112.353 tonn
 2009 116.142 tonn
 2010 121.993 tonn
 2011 158.895 tonn
 2012 152.347 tonn
 2013 153.883 tonn
 2014 171.230 tonn
 2015 169.336 tonn
 2016 172.480 tonn
 2017 167.368 tonn
 2018 (136.551) tonn

Íslendingar ákvörðuðu einhliða í desember 2010 að auka kvótann fyrir makrílveiði. Þessi ákvörðun leiddi til að ESB undirbjó löndunarbann fyrir íslensk makrílskip (staða 21.12.2010).

Makríll er vinsæll matfiskur og þykir ljúffengur. Hann er annað 

hvort eldaður eða notaður sem sashimi. Makríll inniheldur mikið magn af vítamíninu B12 og  omega 3 fitusýrum.

Í  Skandinavíu og á Bretlandseyjum er dósamakríll í tómatsósulegi algeng fylling í brauðsamlokum.

Makrílstofninn 
Hrygningarstofn Makríls í NA-Atlantshafinu árið 2009 er af Alþjóðahafrannsóknarráðinu metinn 2,6 milljón tonn.

Heimildir 

 Skýrsla vinnuhóps um makrílveiðar, greinargerð í desember 2009
 gma.org - atlantic mackerel information
 Blue Ocean Institute  - Atlantic Mackerel fishing and conservation report
  Aflayfirlit Fiskistofu 

Makrílaætt

ru:Скумбрии
Nagasaki

Nagasaki er japönsk borg í Nagasaki-héraði á eyjunni Kyushu. Borgin á um 406 ferkílómetralandsvæði og í henni búa um 434 þúsund manns (2014). Borgin var upphaflega byggð af portúgölskum sjófarendum á seinnihluta 16. aldar. Borgin var einn fjögurra staða í Japan þar sem heimilt var fyrir útlendinga að stunda viðskipti á Tokugawa-tímabilinu.

9. ágúst 1945 var kjarnorkusprengju varpað á borgina, með gríðarlegri eyðileggingu. Hermt er að 39 þúsund manns hafi látist af völdum sprengjunnar og 60 þúsund manns til viðbótar hafi særst og mikill fjöldi hafi veikst vegna geislunar.

Japanskar borgir
Sashimi

Sashimi er japanskur réttur úr fersku sjávarfangi sem sneitt er í þunnar sneiðar og borið fram með ídýfu (sojasósu).

Japönsk matargerð
Strandsíli

Strandsíli (fræðiheiti: Ammodytes tobianus) er fiskur sem getur orðið allt að 20 sm langur.. Síli svo sem strandsíli, sandsíli og trönusíli eru afar mikilvæg fæða fyrir margar fiska-og fuglategundir. Sandsíli og strandsíli eru mjög lík en trönusíli eru stærri.

Tilvísanir

Heimildir 
 Rannsóknir á Sandsíli (Hafrannsóknastofnun, Hafrannsóknir nr. 145, 2009) 
 

Sandsílaætt

ru:Песчанки (род рыб)