alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Amperstund

Amperstund er mælieining fyrir rafhleðslu, táknuð með Ah, einkum notuð sem mælikvarði á endingu rafhlaða og rafgeyma. T.d. ætti raflaða, sem gefin væri upp sem "1 mAh" að geta gefið rafstrauminn 1 mA í eina klukkustund. Uppgefinn fjöldi amperstunda rafhlöðu er þó ekki fullkomið mat á endingu rafhlöðu vegna innra viðnáms rafhlaða, sem fer hækkandi eftir því sem hleðsla hennar minnkar. En meðan álagsviðnám sem tengt er við rafhlöðuna er töluvert stærra en innraviðnám hennar (sem er oftast tilfellið miðað við venjuleg not) gefur fjöldi amperstunda rafhlöðu ansi nákvæma hugmynd um endingu hennar. Amperstund jafngildir 3600 kúlombum, þ.e. 1 Ah = 3600 C (En kúlomb jafngildir einmitt einni Ampersekúndu (1 As)). Amperstund er ekki SI-mælieining.

Algengt er að fjöldi amperstunda hleðslurafhlaða sé gefinn upp en sjaldgæft fyrir einnota rafhlöður.

Mælieiningar
Rafmagn
Menningarverðlaun DV

Menningarverðlaun DV voru íslensk menningarverðlaun sem veitt voru í nokkrum flokkum árlega. Verðlaunin voru fyrst veitt af Dagblaðinu árið 1979 og hétu þá Menningarverðlaun Dagblaðsins en eftir sameiningu Dagblaðsins og Vísis árið 1981 Menningarverðlaun DV.

Handhafar í flokki bókmennta
2017 Eiríkur Örn Norðdahl: Óratorrek: ljóð um samfélagsleg málefni
2016 Sjón: Ég er sofandi hurð
2015 Linda Vilhjálmsdóttir: Frelsi
2014 Guðrún Eva Mínvervudóttir: Englaryk
2013 Sjón: Mánasteinn
2012 Rúnar Helgi Vignisson: Ást í meinum
2011 Vigdís Grímsdóttir: Trúir þú á töfra?
2010 Kristín Steinsdóttir: Ljósa
2008 Álfrún Gunnlaugsdóttir: ¡Rán!
2009 Kristján Árnason: Ummyndanir eftir Óvíd (þýðing)
2007 Auður Ólafsdóttir: Afleggjarinn
2006 Guðrún Eva Mínervudóttir: Yosoy
2005 Bragi Ólafsson: Samkvæmisleikir
2004 Einar Kárason: Stormur
2003 Andri Snær Magnason: LoveStar
2002 Sjón: Með titrandi tár
2001 Vigdís Grímsdóttir: Þögnin
2000 Þórunn Valdimarsdóttir: Stúlka með fingur
1999 Sigfús Bjartmarsson: Vargatal
1998 Kristín Ómarsdóttir: Elskan mín ég dey
1997 Gyrðir Elíasson: Indíánasumar
1996 Pétur Gunnarsson (þýðandi): Frú Bovary e. Gustave Flaubert
1995 Sjón: Augu þín sáu mig
1994 Einar Már Guðmundsson: Englar alheimsins
1993 Linda Vilhjálmsdóttir: Klakabörnin
1993 Ólafur Haukur Símonarson: Hafið
1992 Guðmundur Andri Thorsson: Íslenski draumurinn
1991 Fríða Á. Sigurðardóttir: Meðan nóttin líður
1990 Vigdís Grímsdóttir: Ég heiti Ísbjörg - ég er ljón
1989 Björn Th. Björnsson: Minningarmörk í Hólavallagarði
1988 Ingibjörg Haraldsdóttir (þýðandi): Fávitinn e. Fjodor Dostojevskí
1987 Thor Vilhjálmsson: Grámosinn glóir
1986 Einar Kárason: Gulleyjan
1985 Álfrún Gunnlaugsdóttir: Þel
1984 Thor Vilhjálmsson (þýðandi): Hlutskipti manns e. André Malraux
1983 Guðbergur Bergsson: Hjartað býr enn í helli sínum
1982 Vilborg Dagbjartsdóttir: Ljóð
1981 Þorsteinn frá Hamri: Haust í Skírisskógi
1980 Sigurður A. Magnússon: Undir kalstjörnu
1979 Ása Sólveig: Einkamál Stefaníu

Íslensk menningarverðlaun
Grei

Grei (enska Gray) er SI-mælieining fyrir geislaskammt, táknuð með Gy. Nefnd eftir breskum eðlisfræðingi, Louis Harold Gray (1905-1965). Jafngildir einingunni júl á kílógramm, þ.e. 1 Gy = 1 J/kg.

SI mælieiningar
Geislun
Sívert

Sívert (sænska Sievert) er SI-mælieining fyrir geislaálag (af jónandi geislun), táknuð með Sv. Nefnd eftir sænskum eðlisfræðingi Rolf Maximilian Sievert (1896-1986). Jafngildir einingunni júl á kílógramm (J/kg), sem nefnist grei þegar mældur er geislaskammtur.

Einu síverti fylgja 5,5% líkur á því að fá krabbamein á endanum, miðað við línulegt án-þröskulds-módel (e. linear no-threshold model). Það módel er er yfirleitt notað, en er reyndar dregið í efa (þ.e. varðandi línuleikann, að því meiri geislun, því meiri áhætta, og að áhætta fylgi allri geislun. Önnur módel segja að lítil geislun væri minna, ef nokkuð, skaðleg heldur en hefðbundna módelið gefur til kynna).

Eitt sívert jafngildir 100 rem. Hugtakið rem er eldra, og er ekki í SI-eininga kerfinu.

SI mælieiningar
Geislun
Bekerel

Bekerel (franska Becquerel) er SI-mælieining fyrir geislavirkni, táknuð með Bq. Nefnd eftir frönskum eðlisfræðingi og nóbelsverðlaunahafa Henri Becquerel. Eitt bekerel er sú geislavirkni sem samsvarar einni kjarnabreytingu á hverri sekúndu og því gildir að 1 Bq = 1 s-1.

SI mælieiningar
Geislun
Íslensku leiklistarverðlaunin

Íslensku leiklistarverðlaunin eða Gríman eru íslensk leiklistarverðlaun sem veitt eru árlega af Leiklistarsambandi Íslands. Verðlaunin voru fyrst veitt sumarið 2003.

Íslensk leiklistarverðlaun
Silfurlampinn

Silfurlampinn voru íslensk leiklistarverðlaun sem veitt voru árlega af félagi leikdómara á dagblöðunum í Reykjavík frá 1954 til 1973.

Handhafar Silfurlampans
 1973 - Baldvin Halldórsson sem Schultz í Kabarett og Gæslumaður í 7 stelpur í Þjóðleikhúsinu (afþakkaði verðlaunin sem voru í kjölfarið lögð niður). 
 1972 - Steinþór Sigurðsson fyrir leikmyndir í Skugga-Sveini, Dómínó og Plógi og stjörnum.
 1971 - Sigríður Hagalín sem Nell í Hitabylgju hjá Leikfélagi Reykjavíkur.
 1970 - Rúrik Haraldsson sem Victor í Gjaldinu hjá Þjóðleikhúsinu.
 1969 - Róbert Arnfinnsson sem Púntilla í Púntilla og Matti og Tevye í Fiðlaranum á þakinu hjá Þjóðleikhúsinu.
 1968 - Helga Bachmann sem Hedda Gabler í Heddu Gabler hjá Leikfélagi Reykjavíkur.
 1967 - Lárus Pálsson sem Jeppi á Fjalli í Jeppa á Fjalli hjá Þjóðleikhúsinu.
 1966 - Þorsteinn Ö. Stephensen sem Pressarinn í Dúfnaveislunni hjá Leikfélagi Reykjavíkur.
 1965 - Gísli Halldórsson sem sá hífaði og annar götusópari í Þjófar, lík og falar konur hjá Leikfélagi Reykjavíkur.
 1964 - Helgi Skúlason sem Franz von Gerlach í Föngunum í Altona hjá Leikfélagi Reykjavíkur.
 1963 - Gunnar Eyjólfsson sem Pétur Gautur í Pétri Gaut hjá Þjóðleikhúsinu.
 1962 - Steindór Hjörleifsson sem Johnny Pope í Kviksandi hjá Leikfélagi Reykjavíkur.
 1961 - Guðbjörg Þorbjarnardóttir sem Eliza Gant í Engill, horfðu heim hjá Þjóðleikhúsinu.
 1960 - Engin verðlaun veitt.
 1959 - Brynjólfur Jóhanesson sem Joe Keller í Allir synir mínir hjá Leikfélagi Reykjavíkur.
 1958 - Valur Gíslason sem riddaraliðsforingi í Föðurnum hjá Þjóðleikhúsinu.
 1957 - Þorsteinn Ö. Stephensen sem Andrew Crocker-Harris í Browning-þýðingunni hjá Leikfélagi Reykjavíkur.
 1956 - Róbert Arnfinnsson sem góði dátinn Svejk í Góða dátanum Svejk hjá Þjóðleikhúsinu.
 1955 - Valur Gíslason sem Harry Brock í Fædd í gær hjá Þjóðleikhúsinu.
 1954 - Haraldur Björnsson sem Klenow prófessor í Sá sterkasti í Þjóðleikhúsinu.

Tengt efni 
 Silfurhesturinn

Heimildir
 

Íslensk leiklistarverðlaun
Kingittorsuaq steinninn

Kinggittorsuaq steinninn er rúnasteinn sem fannst árið 1823 á eyjunni Kingittorsuaq norðvestur af Upernavik (nákvæm staðsetning er 72°51′N 55°29′V). Rúnasteinninn lá í vörðu og er lítill leirsteinn um 11,2 cm á lengd.

Rúnaskriftina má umrita sem:

 el=likr * sikuaþs : so=n:r * ok * baan=ne : torta=r son :
 ok enriþi * os son : laukardak*in : fyrir * gakndag
 hloþu * ua=rda te * ok rydu : ??????

Sem mundi þýða með latneskum bókstöfum: 

Erlingr Sighvats sonr ok Bjarni Þórðar sonr ok Eindriði Odds sonr laugardagin fyrir gagndag hlóðu varða þe[ssa] ok ... ....

Síðan fylgja nokkrar rúnir sem ekki er hægt að þýða og gætu verið töfrarúnir.

Á nútímaíslensku mundi það verða:

Erlingur Sighvatsson og Bjarni Þórðarson og Indriði Oddsson hlóðu vörðu þessa laugardaginn fyrir gangdag 

Ekki er auðvelt að tímasetja þennan rúnastein en samkvæmt rúnasérfræðingum hefur hann sennilega verið gerður í lok 13. aldar.

Gangdagur 
Gangdagur var í kaþólskum sið upphaflega haldinn heilagur 25. apríl. Hið latneska heiti dagsins var og er: Rogate (Biðjið). En frá 9. öld var hann bundinn við fimmta sunnudag eftir páska. Nafn sunnudagsins Rogate tengist hinum gamla sið að ganga bænagöngu um akrana eða umhverfis þá og biðja fyrir góðri uppskeru. Gangan hófst sunnudaginn og hélt áfram næstu þrjá daga. Í þýðingum var tekið mið af göngunni en ekki bæninni og er því kallaðir gangdagar í íslenskum textum, en dies rogationes ("dagar fyrirspurna" eða "bænadagur") á latínu. Þegar gangdagar enda kemur uppstigningardagur.

Annað hvort hafa þeir Erlingur, Bjarni og Indriði verið snemma á ferð í Norðursetu eða þá að þeir hafa haft þar vetursetu. Ef þeir hafa komið frá Eystribyggð hafa þeir ferðast um 1600 km, eða um það bil jafn langt og siglingaleiðin frá Reykjavík til Stavangurs í Noregi og landleiðin frá Kaupmannahöfn til Napólí á Ítalíu.

Heimildir 
 Grønlands forhistorie, red. Hans Christian Gulløv, Gyldendal 2005, ISBN 87-02-01724-5
 Á hjara veraldar, Guðmundur J. Guðmundsson, Sögufélagið 2005, ISBN 9979-9636-8-9

Tenglar 
 Kveðja frá Kingigtoruaq; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1961
 Vefsvæði um norræna, þar á meðal grænlenska, rúnasteina og rúnakefli

Saga Grænlands
Rúnir
Íslensku tónlistarverðlaunin 2006

Íslensku tónlistarverðlaunin 2006 voru afhending íslensku tónlistarverðlaunanna fyrir árið 2006. Þau voru veitt í Borgarleikhúsinu 31. janúar 2007 og sýnd í beinni útsendingu í Ríkissjónvarpinu. Tilnefningar til verðlaunanna voru tilkynntar 7. desember 2006.

Aðalkynnir kvöldins var Felix Bergsson.

Aðsópsmest á hátíðinni var söngkonan Lay Low með fimm tilnefningar og þrenn verðlaun, þar á meðal sem „söngkona ársins“ og „vinsælasti flytjandi ársins“ sem kosinn var með netkosningu á vísir.is. Ghostigital hlutu verðlaun fyrir „lag ársins“ og fengu auk þess „útrásarverðlan Reykjavíkur Loftbrúar“.

Tilnefningar og sigurvegarar
Sigurvegarar eru feitletraðir í hverjum flokki.

Sígild og samtímatónlist

Hljómplata ársins
 Tónamínútur - flautuverk Atla Heimis Sveinssonar í flutningi Áshildar Haraldsdóttur.
 Í rökkri - sönglög Magnúsar Blöndals Jóhannssonar í flutningi Ásgerðar Júníusdóttur og fleiri.
 Þorlákstíðir - Voces Thules

Flytjandi ársins
 Frank Aarnink - slagverk
 Stefán Jón Bernharðsson - horn
 Víkingur Heiðar Ólafsson - píanó

Tónverk ársins
 Fiðlukonsert - Áskell Másson Equilibrium IV - Hugi Guðmundsson
 Skuggaleikur - Karólína Eiríksdóttir

Jazz
Hljómplata ársins
 Atlantshaf - Atlantshaf
 Varp - Jóel Pálsson Romm Tomm Tomm - Tómas R. Einarsson

Flytjandi ársins
 Hilmar Jensson
 Kristjana Stefánsdóttir og Kvartett Sigurðar Flosasonar
 ÚtlendingahersveitinLag ársins
 „Passing through“ - Ásgeir Ásgeirsson
 „Líf“ - Einar Valur Scheving „Innri“ - Jóel Pálsson
Fjölbreytt tónlist
Popp - Hljómplata ársins
 Dirty Paper Cup - Hafdís Huld Kajak - Benni Hemm Hemm
 Lifandi í Laugardalshöll - Sálin og Gospelkórinn

Rokk og jaðar - Hljómplata ársins
 Glacial Landscapes, Religion, Oppression & Alcohol - Reykjavík!
 Wine for my Weakness - Pétur Ben Please Don't Hate Me - Lay Low

Dægurtónlist - Hljómplata ársins
 Pældu í því sem pælandi er í - Ýmsir flytja lög eftir Megas
 Bananaveldið - Bogomil Font og Flís
 Aparnir í Eden - BaggalúturÝmis tónlist - hljómplata ársins
 In Cod We Trust - Ghostigital
 Häxan - Barði Jóhannsson
 Sería - Skúli SverrissonFlytjandi ársins
 Baggalútur 
 Björgvin Halldórsson Bubbi Morthens

Lag ársins
 „Allt fyrir mig“ - Baggalútur og Björgvin Halldórsson
 „Please Don't Hate Me“ - Lay Low
 „Not clean“ - GhostigitalSöngkona ársins
 Regína Ósk
 Andrea Gylfadóttir
 Lay LowSöngvari ársins
 Bubbi Morthens Friðrik Ómar
 Pétur Ben

Önnur verðlaun
Myndband ársins
 „The One“ - Trabant „Tomoko“ - Hafdís Huld
 „Northern Lights“ - Ghostigital
Plötuumslag ársins
 Please Don't Hate Me'' - Lay Low
 Sail to the Moon - Ampop
 Puppy'' - Toggi

Bjartasta vonin
 Elfa Rún Kristinsdóttir
 Jakobínarína
 Pétur Ben

Útrásarverðlaun Reykjavíkur Loftbrú
 Ghostigital

Hvatningarverðlaun Samtóns
 FL Group

Heiðursverðlaun hátíðarinnar
 Ólafur Gaukur Þórhallsson

Vinsælasta lag ársins
 „Barfly“ - Jeff Who?

Vinsælasti flytjandi ársins
 Bubbi Morthens
 Jeff Who?
 Lay Low
 Magni
 Ragnheiður Gröndal

Íslensku tónlistarverðlaunin
Dómsmálaráðherra

Dómsmálaráðherra er staða innan ríkisstjórnar í nokkrum löndum sem hefur málefni dómstóla og lögreglu með höndum. Í sumum löndum ber dómsmálaráðherra einnig ábyrgð á framkvæmd kosninga.

Sjá einnig 

 Dómsmálaráðuneyti Íslands
 Listi yfir dómsmálaráðherra á Íslandi

Ráðherraembætti
Helgi Tómasson

Dr. Helgi Tómasson (25. september 1896 – 2. ágúst 1958) var yfirlæknir á Kleppsspítala frá 1929 þegar nýtt hús spítalans var tekið í notkun. Hann er faðir Ragnhildar Helgadóttur fyrrverandi ráðherra Sjálfstæðisflokksins. Mikið fjölmiðlamál varð úr deilum hans við Jónas Jónsson frá Hriflu árið 1930 sem fékk nafnið „Stóra bomba“.

Helgi fæddist á Vatnseyri við Patreksfjörð. Hann varð stúdent við Menntaskólann í Reykjavík árið 1915. Útskrifaðist síðari sem Cand.med frá Kaupmannahafnarháskóla árið 1927 sem sérfræðingur í tauga- og geðsjúkdómum. 

Helgi varð yfirlæknir Kleppsspítala í Reykjavík frá 1929 og starfaði þar til æviloka. Hann var auk þess kennari við Háskóla Íslands í geðsjúkdómafræðum frá árinu 1930. Hann var formaður Geðverndarfélags Íslands frá 1949 til æviloka. Og skátahöfðingi Íslands frá 1938 þar til hann lést. 

Íslenskir læknar
45 f.Kr.



Atburðir 
 1. janúar - Júlíus Caesar tók upp júlíanska tímatalið.

Fædd

Dáin  

45 f.Kr.
50-41 f.Kr.
KFUM og KFUK

KFUM og KFUK (Kristileg félög ungra manna og kvenna einnig stytt KFUM og K) eru kristin æskulýðssamtök, stofnuð árið 1844 í London af George Williams. Samtökin eru ein þau elstu og útbreiddustu af slíku tagi í heiminum með félög í yfir hundrað löndum.

Ísland
KFUM á Íslandi var stofnað í Reykjavík 2. janúar árið 1899 af séra Friðriki Friðrikssyni sem hafði kynnst samtökunum í Kaupmannahöfn. 29. apríl sama ár var KFUK stofnað. Félagið rekur sumarbúðir fyrir börn í Vatnaskógi, Vindáshlíð, Kaldárseli, Ölveri og við Hólavatn.

Tenglar
 Vefur KFUM og KFUK á Íslandi
 Vefur alþjóðasamtakanna YMCA

Kristin félagasamtök
Táragas

Táragas er almennt heiti á ýmsum tegundum eiturgass sem yfirleitt eru ekki lífshættulegar. Ef slíkt gas berst í augu veldur það sviða og táraflóði. Táragas er flokkað sem taugagas og telst þar af leiðandi til efnavopna. Það er oft notað af óeirðalögreglu til að dreifa hópum fólks.

Notkun táragass á Íslandi

Táragas á Friðardeginum 
Aðalgrein: Friðardagurinn á Íslandi
Að kvöldi Friðardagsins 8. maí 1945 kom til óeirða milli breskra hermanna og Íslendinga. Var það að hátíðarhöldum loknum. Þá safnaðist mikill mannfjöldi saman á götum Reykjavíkur, þ.á m. stórir hópar breskra sjóðliða. Í fyrstu var mannfjöldin rólegur, en allmargir sjóliðar voru talsvert undir áhrifum víns og söfnuðust þar í hópa í miðbænum. Brátt safnaðist að þeim mikill hópur manna, sem slóst í för með þeim, aðallega drengir og unglingar. Þegar leið á kvöldið kom til grjótkasts milli hermanna og Íslendinga. Í Morgunblaðinu 10. maí 1945 stendur, og er vitnað í skýrslu lögreglunnar: 

Íslenskum lögreglumönnum, sem þarna voru, og breskum, tókst brátt að skilja hópana að, en grjótkastið hélt áfram. Varð lögreglan að beita kylfum í viðureign þessari, sem stóð yfir á aðra klukkustund. Mannfjöldin dreifðist þá um Miðbæinn, en ókyrrð hélst. Lögreglustjóri breska hersins fór fram á það við lögreglustjórann í Reykjavík, að notað yrði táragas, en lögreglan í Reykjavík færðist undan því í lengstu lög. Skömmu seinna fór breska lögreglan að nota táragas á sitt eindæmi til þess að dreifa mannfjöldanum. [..] Þar eð óspektir voru víðar í bænum og vænta mátti alvarlegra óeirða á ýmsum stöðum, tók stjórn lögreglunnar í Reykjavík þá ákvörðun að nota táragas. [..] Þessar aðgerðir lögreglunnar báru þann árangur, að óspektum linnti með öllu hér í bænum á tiltölulega skömmum tíma.

Óeirðirnar á Austurvelli 1949 
Óeirðirnar á Austurvelli eða Slagurinn á Austurvelli voru óeirðir, sem urðu á Austurvelli miðvikudaginn 30. mars 1949, þegar samþykkt var þingsályktunartillaga um inngöngu Íslands í Norður-Atlantshafsbandalagið - NATÓ. Andstæðingar, stuðningsmenn og almennir borgarar flykktust á Austurvöll til að láta óánægju sína í ljós, en sumir andstæðinganna létu grjóti, eggjum og mold rigna yfir Alþingishúsið. Lögregla ákvað að dreifa mannfjöldanum með því að varpa táragasi á hann.

Siglufjörður, 26. júlí, 1959 
Táragasi var beitt á Siglufirði þann 26. júlí árið 1959. 
Samkvæmt frétt Morgunblaðsins var kallað til lögreglunnar vegna rúðu sem brotin hafði verið á Hótel Höfn. Lögreglan var fámenn og réði ekki við mannfjöldan utan við hótelið. Því brá hún á það ráð að notast við táragas. Táragasið barst inn í danssal hússins og greip um sig ofsahræðsla og reiði.

Austurvöllur, 22. janúar, 2009 
Um klukkan 00:30, aðfaranótt 22. janúar, 2009, skaut lögregla táragasi að mótmælendum við Alþingishúsið.  Þá höfðu mótmælendur lagt eld að dyrum Alþingishússins.

Tengt efni 
 Piparúði

Heimildir 

Efnavopn
Óeirðir
Prentarafélagið

Prentarafélagið var stéttarfélag prentara á Íslandi sem var stofnað 2. janúar 1887. Félagið var fyrsta stéttarfélagið sem stofnað var á Íslandi. Það lognaðist út af árið 1890. Hið íslenska prentarafélag var síðan stofnað árið 1897 og átti þátt í stofnun Alþýðusambands Íslands árið 1916.

Íslensk stéttarfélög
Stéttarfélag

Stéttarfélag eða verkalýðsfélag er félagasamtök launþega úr tilteknum starfsstéttum stofnað í þeim tilgangi að halda fram sameiginlegum hagsmunum sem tengjast starfi þeirra. Starf stéttarfélaga snýst þannig að jafnaði um starfstengd málefni eins og laun, starfsöryggi, frítíma, en líka um hluti eins og menntun og starfsheiti þar sem slíkt á við. Stéttarfélög semja um kaup og kjör við atvinnurekendur í kjarasamningum sem þau gera fyrir hönd sinna félaga. 

Um verkalýðsfélög, hlutverk þeirra starfsemi og stöðu gilda l. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur. Í 1. gr. þeirra segir: „Rétt eiga menn á að stofna stéttarfélög og stéttarfélagasambönd í þeim tilgangi, að vinna sameiginlega að hagsmunamálum verkalýðsstéttarinnar og launtaka yfirleitt“. Hvað nákvæmlega felst í þessu ákvæði er ekki útskýrt en í greinargerð með lögunum segir, að um sé að ræða rétt til þess að „… gæta hagsmuna þeirra manna, sem hafa lífsviðurværi sitt af því að selja vinnu sína gegn ákveðnu kaupgjaldi.“

Neðanmálsgreinar 

Stéttarfélög
Verkalýðsbarátta
Atvinnulíf
Mannréttindi
Luna 1

Luna 1 var lítið ómannað geimfar sem var hluti af Luna-geimferðaáætluninni. Það var smíðað í Sovétríkjunum og skotið upp 2. janúar 1959. Það var fyrsta geimfarið sem komst í námunda við Tunglið. Tveimur dögum eftir að því var skotið á loft lenti það á braut um Sólu á milli sporbauga Jarðar og Mars.

Sovésk geimför
Friðrik Friðriksson (prestur)

Séra Friðrik Friðriksson (f. 25. maí 1868 á Hálsi í Svarfaðardal – d. 9. mars 1961 í Reykjavík) var íslenskur prestur sem einkum er minnst fyrir aðild sína að stofnun ýmissa félagasamtaka sem höfðu mikil áhrif á þjóðlífið á Íslandi á 20. öld. Hann kom að stofnun KFUM og KFUK 1899, Knattspyrnufélagsins Vals 1911, Karlakórs KFUM sem síðar varð Karlakórinn Fóstbræður 1911, skátafélagsins Væringja 1913 og Knattspyrnufélagsins Hauka 1931.

Í samstarfi við KFUM og KFUK stofnaði hann sumarbúðirar Vatnaskógur. Þar samdi hann mörg lög sem eru enn sunginn í dag.

Stytta af honum eftir Sigurjón Ólafsson stendur við Lækjargötu í Reykjavík.

Tenglar 
 Í þjónustu hins mikla konungs; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1993
Glatkistan

Íslenskir prestar
Crymogæa

Fyrir bókaútgefendann, sjá Crymogea.
Crymogæa er fræðirit eftir Arngrím Jónsson lærða sem gefið var út á latínu í Hamborg 1609 en ritað á tímabilinu 1593–1603 .  Heiti ritsins merkir „Ísland“ á grísku en einnig er það stundum kallað „Hrímland“. Ritinu var ætlað að leiðrétta hugmyndir útlendinga um Ísland og segir sögu Íslands frá landfundum til síðari hluta 16. aldar. Arngrímur yfirfærði þar hugmyndir úr fornmenntastefnu um forn tungumál á borð við latínu og grísku yfir á íslensku og boðaði málverndarstefnu.

Heimildir og tilvísanir 

Íslensk ritverk
Hlutheildun

Hlutheildun eða hluttegrun er stærðfræðileg aðferð við umritun og lausn á heildum, en hún byggir á deildun margfeldis tveggja falla. 

Umrituninn er svona: 

Til að sanna að þessi regla gildir nægir að deilda hægri hlið jöfnunar. f(x)g(x) deildað er f'(x)g(x) + f(x)g'(x) og þar sem heildun er andhverf aðgerð deildunar fæst: f'(x)g(x) + f(x)g'(x) - f'(x)g(x) = f(x)g'(x) sem er jafnt vinstri hlið jöfnunar þegar hún hefur einnig verið deilduð. Þannig er reglan um hlutheildun sönnuð.

Örsmæðareikningur
Áramótaskaupið

Áramótaskaupið einnig þekkt sem Skaupið er árlegur 50 mínútna sjónvarpsþáttur sýndur á Ríkissjónvarpinu, sem fylgdi á eftir áramótaþætti Ríkisútvarpsins þegar Ríkissjónvarpið var stofnað árið 1966. Þátturinn er mikilvægur þáttur í áramótahátíð fyrir flesta Íslendinga þar sem þau setjast niður fyrir framan sjónvarpið klukkan hálf ellefu. Í þættinum er horft á liðið ár með kaldhæðinum og skopsamlegum hætti, sérstaklega stjórnmálamönnum, listamönnum, viðskiptafólki og öðru menningarefni. Áhorf þáttarins er eitt það mesta sem gerist í íslensku sjónvarpi og því mikil pressa á leikstjóra og leikara sem taka þátt í Áramótaskaupinu hvert ár. Auglýsingartími í kring um Áramótaskaupið er dýrasti tími ársins, en um 30 sekúndna auglýsing kostar um 350.000 kr með vsk. . Þættinum lýkur stuttu fyrir miðnætti þannig að þeir Íslendingar sem skjóta upp flugeldum gera það oftast þegar skaupinu er lokið.

Skaupin frá ári til árs

Ríkisútvarpið 
 1965: Fuglar ársins: Gamanmál á gamlárskvöldi.
 1964: Enn eitt árið í hundana, .
 1963: Moll-skinn með útúr-dúr.
 1962: Tilbúið undir tréverki, .
 1961: Í þungbæru gamni og glensfullri alvöru, .
 1960: Tunnan valt,  og .
 1959: Í gamni og græzkulausri alvöru.
 1958: Áramótaspé eftir St. J., Gamanvísur eftir Árna Helgason.
 1957: Glens á gamlárskveldi.
 1956: Gamanmál á gamlárskveldi, .
 1955: Þetta er ekki hægt, Guðmundur Sigurðsson.
 1954: Missýnir og ofheyrnir á gamla árinu, .
 1953: Gamanleikur: "Fljúgandi diskar", .
 1952: Gamlar minningar. Gamanvísur og dægurlög - að viðbættum nýjum gamanþætti eftir rjóh. 
 1951: Áramótaþáttur.
 1950: Áramótaþáttur eftir Jón Snara. 
 1949: Gaman þáttur eftir Jón snara.
 1948: Gamanþáttur. Létt lög. (Hawai-hljómsveitin).

Krakkaskaup 
Árið 2016 sýndi RÚV barnaútgáfu skaupsins sem hét Krakkaskaup.

 Krakkaskaup 2022
 Krakkaskaup 2021
Krakkaskaup 2020
 Krakkaskaup 2019
 Krakkaskaup 2018
 Krakkaskaup 2017
 Krakkaskaup 2016

Neðanmálsgreinar

áramótaskaup
Íslenskar sjónvarpsmyndir
Arete frá Kýrenu

Arete frá Kýrenu (4. öld f.o.t.) var dóttir Aristipposar frá Kýrenu, lærisveins Sókratesar. Nafn hennar þýðir „dygð“ eða „ágæti“. Hún er stundum talin hafa tekið við af föður sínum sem höfuð skóla Kýreninga en í raun er ekki vitað hvort Aristippos faðir hennar eða dóttursonur hans — sem einnig hét Aristippos frá Kýrenu — stofnaði skólann. Engu að síður kann að vera ástæðulaust að hafna því að Arete hafi sjálf verið heimspekingur. Sonur hennar var kallaður „hinn móðurmenntaði“ (forngríska: μητροδίδακτος), að því er virðist af því að helsti kennari hans í heimspeki hafi verið móðir hans, Arete.

Heimild

Tengt efni
Kýreningar

Tengill

Forngrískir heimspekingar
Hipparkía

Hipparkía hundingi var forngrískur heimspekingur sem var sögð hafa fæðst 340 f.Kr. 

Um Hipparkíu er lítið vitað. Einkum eru tvær ástæður fyrir því. Í fyrsta lagi tilheyrði hún hreyfingu hundingja sem var fremur óvinsæll skóli í forngrískri heimspeki og í öðru lagi var hún kona en forngrískt samfélag var karlmiðað. Talið er að vegna þessa hafi rit hennar ekki varðveist. Vitneskja okar um Hipparkíu er fengin úr ritum annarra heimspekinga.

Hipparkía var gift öðrum heimspekingi, hundingjannum Kratesi og lifði lífinu líkt og aðrir hundingjar. Hundingjar stunduðu meinlætalifnað og kærðu sig lítt um ríkjandi hefðir og venjur. Flestir hundingjar kærðu sig því lítið um hjónaband yfirleitt vegna þess að þeir höfnuðu gildum eigin samfélags til þess að geta orðið borgarar alls heimsins. En hjónaband Hipparkíu og Kratesar er hægt að sjá sem uppreisn gegn félagslegum venjum hundingjanna sjálfra. 

Hipparkía var einnig hispurslaus líkt og aðrir hundingjar. Samkvæmt Ágústínusi kirkjuföður voru þau Hipparkía og Krates sögð hafa verið svo ósiðvönd að þau fullkomnuðu hjónaband sitt með því að hafa mök á almannafæri.

Heimild

Tengt efni
Hundingjar

Tengill 

Forngrískir heimspekingar
Hundingjar