alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Úrvalsdeild ManagerZone

Úrvalsdeild é uma divisão principal do hoquei Islândia - Liga Hertz. Três equipamentos competem na liga: Akureyri Skating Club, Reykjavik Skating Club e the Mountains (anterior o Bear, mas se você gosta do Polymer 2018). Nas temporadas 2014-2018, o UMFK Esja também jogou na liga.

Saga  
Íshokkí á Íslandi var upprunalega leikið á tjörnum og ám. Veðrið gerði erfitt fyrir að spila og gerðu aðstæður mjög krefjandi. 1987 var fyrsta vélfrysta skautasvellið byggt á Akureyri og síðan í Laugardalnum þremur árum síðar, árið 1990. Árið 1998 var reist Skautahöll í Laugardalnum, á Akureyri árið 2000 og svo í Egilshöll í Reykjavík 2003.
 
Fyrsta deildin í íshokkí var stofnuð 1991 með þremur liðum (SA, SR og Björninn) Deildin byrjar venjulega í september og lýkur í mars eða apríl.

Núverandi lið (2017-2018)  

Á Akureyri
 SA Víkingar - Lið Skautafélags Akureyrar  (21*)
 Í Reykjavík
 SR - Skautafélag Reykjavíkur (5*)
 Fjölnir (áður Björninn) (1*)

* (*)  Fjöldi Íslandsmeistara titla.

Fyrrverandi lið  
 Narfi frá Hrísey eða Narfi Ishokki (Spilaði á Akureyri)
 Húnar - Varalið/Aukalið Bjarnarins
 Fálkar - Varalið/Aukalið Skautafélags Reykjavíkur
 Jötnar - Varalið/Aukalið Skautafélags Akureyrar
UMFK Esja úr Reykjavík (æfði/spilaði í Laugardalnum)
Reykjavík, sameinað kvennalið SR og Fjölnis (spilar ekki í deildinni)

Íslandsmeistarar 
Tímabil:
Árstíð 18 - FC Barcelona
Árstíð 19 - FC Barcelona
Árstíð 20 - Keflavik
Árstíð 21 - Mazur Wydminy
Árstíð 22 - Mazur Wydminy
Árstíð 23 - Mazur Wydminy
Árstíð 24 - Mazur Wydminy
Árstíð 25 - Mazur Wydminy
Árstíð 26 - Mazur Wydminy
Árstíð 27 - Keflavik
Árstíð 28 - Athugið: Árstíð 28, meistari finnst ekki.
Árstíð 29 - FC Barcelona
Árstíð 30 - Keflavik
Árstíð 31 - Mazur Wydminy
Árstíð 32 - Mazur Wydminy
Árstíð 33 - FC Barcelona
Árstíð 34 - Mazur Wydminy
Árstíð 35 - Mazur Wydminy
Árstíð 36 - Mazur Wydminy
Árstíð 37 - Mazur Wydminy
Árstíð 38 - FC Barcelona
Árstíð 39 - Task Mývatni
Árstíð 40 - Mazur Wydminy
Árstíð 41 - Task Mývatni
Árstíð 42 - FC Barcelona
Árstíð 43 - Mazur Wydminy
Árstíð 44 - Mazur Wydminy
Árstíð 45 - Task Mývatni
Árstíð 46 - FC Barcelona
Árstíð 47 - FENERBAHÇE FC
Árstíð 48 - Task Mývatni
Árstíð 49 - Task Mývatni
Árstíð 50 - Skallagrimur
Árstíð 51 - FENERBAHÇE FC
Árstíð 52 - FENERBAHÇE FC
Árstíð 53 - FENERBAHÇE FC
Árstíð 54 - FENERBAHÇE FC
Árstíð 55 - FENERBAHÇE FC
Árstíð 56 - FENERBAHÇE FC
Árstíð 57 - FENERBAHÇE FC
Árstíð 58 - LFC U21
Árstíð 59 - Pogoń Siedlce
Árstíð 60 - Task Mývatni
Árstíð 61 - Pogoń Siedlce
Árstíð 62 - FENERBAHÇE FC
Árstíð 63 - Pogoń Siedlce
Árstíð 64 - Task Mývatni
Árstíð 65 - Pogoń Siedlce
Árstíð 66 - FC Barcelona
Árstíð 67 - Pogoń Siedlce
Árstíð 68 - FC Barcelona
Árstíð 69 - FC Barcelona
Árstíð 70 - FC Barcelona
Árstíð 71 - FC Barcelona
Árstíð 72 - FC Barcelona
Árstíð 73 - FC Barcelona
Árstíð 74 - V.V.V - Venlo
Árstíð 75 - FC Barcelona
Árstíð 76 - FC Barcelona
Árstíð 77 - V.V.V - Venlo
Árstíð 78 - V.V.V - Venlo
Árstíð 79 - Task Mývatni
Árstíð 80 - Tímabil í gangi.
Pandóruskjölin

Pandóruskjölin (enska: Pandora Papers) eru gögn sem var lekið haustið 2021 og varða þjóðarleiðtoga og valdafólks og fjármál þeirra. Um 600 blaðamenn víðs vegar að unnu úr gagnalekanum. Hann hefur að geyma fjármál 35 núverandi eða fyrrverandi þjóðarleiðtoga og rúmlega 330 stjórnmálamanna frá 91 landi. Þeir eru sakaðir um spillingu. 

Meðal persóna í skjölunum:
 Tony Blair, fyrrverandi forsætisráðherra Bretlands
 Abdúlla 2. Jórdaníukonungur
 Andrej Babiš, forsætisráðherra Tékklands

Tilvísanir

2021
Spilling
Kjörbréfanefnd

Kjörbréfanefnd er ein af nefndum Alþingis. Nefndin er kosin á fyrsta fundi þingsins eftir kosningar og hefur það hlutverk að yfirfara kjörbréf sem Landskjörstjórn gefur út til væntanlegra þingmanna á grundvelli kosningaúrslita í einstökum kjördæmum. Samkvæmt 46. gr. stjórnarskrá er það Alþingi sjálft sem sker úr um það hvort að þingmenn séu löglega kjörnir en kjörbréfanefndin gerir tillögu til þingsins um það hvort að samþykkja beri eða hafna kjöri einstakra þingmanna. Nefndin fer yfir kærur sem fram koma vegna mögulegra ágalla á framkvæmd kosninga og tekur afstöðu til þeirra. Nefndin skoðar einnig kjörseðla sem ágreiningur er um hvort að telja skuli gilda eða ekki. Endanlegar niðurstöður Alþingiskosninga liggja því ekki fyrir fyrr en tekin hefur verið afstaða til þessara vafaatkvæða. Í framkvæmd er það svo að þeir flokkar sem ná mönnum á þing samkvæmt úrslitum kosninga skipa undirbúningskjörbréfanefnd áður en þing kemur fyrst saman til að hefja vinnu væntanlegrar kjörbréfanefndar.

Alþingi getur úrskurðað kjör einstakra frambjóðenda ógilt, t.d. vegna þess að frambjóðandinn var ekki kjörgengur eða ef hann var í framboði á fleiri en einum lista. Ef kjör framboðslista í heild er úrskurðað ógilt af Alþingi, þá skal samkvæmt ákvæðum kosningalaga fara fram uppkosning í því kjördæmi. Slík uppkosning fór fram í Seyðisfjarðarkaupstað 1909 eftir að Alþingi úrskurðaði kjör Valtýs Guðmundssonar í kosningunum árið áður ógilt. Valtýr beið lægri hlut gegn andstæðingi sínum Birni Þorlákssyni. Engin nýlegri dæmi eru um að kjörbréfanefnd hafi gert tillögu til Alþingis um að ógilda kjör þingmanna og láta fara fram uppkosningar.

Í kjölfar kosninganna 2021 komu fram ágallar á framkvæmd talningar í Norðvesturkjördæmi. Samkvæmt áliti Landskjörstjórnar var ekki hægt að fullyrða að meðferð kjörgagna á milli fyrstu talningar á kosninganótt og endurtalningar daginn eftir hafi verið með lögmætum hætti. Landskjörstjórn gaf engu að síður út kjörbréf til þeirra frambjóðenda sem náðu kjöri samkvæmt niðurstöðum endurtalningar í kjördæminu og benti á að einungis Alþingi hefði úrskurðarvald um það hvort að ágallar á framkvæmd kosninga ættu að leiða til ógildingar á þeim. Þrír frambjóðendur í kosningunum (Magnús Norðdahl, Guðmundur Gunnarsson og Rósa Björk Brynjólfsdóttir) kærðu framkvæmd kosninganna til kjörbréfanefndar þingsins og kröfðust ógildingar á kosningunum. Þar að auki kærði Karl Gauti Hjaltason framkvæmd kosninganna til lögreglu.

Tenglar
 Um kjörbréfanefnd og fyrri álit hennar á vef Alþingis

Vísanir

Alþingi
Spákonuvatn

Spákonuvatn er stöðuvatn rétt suðvestur af Trölladyngju og norður af Djúpavatni á Reykjanesskaga.

Tengill
Ferlir - Spákonuvatn
Stöðuvötn á Íslandi
Reykjanesskagi
Fumio Kishida

Fumio Kishida (f. 29. júlí 1957) er japanskur stjórnmálamaður, núverandi forsætisráðherra Japans og forseti Frjálslynda lýðræðisflokksins. Hann tók við embætti þann 4. október 2021 eftir afsögn Yoshihide Suga.

Kishida hefur setið á japanska þinginu frá árinu 1993 fyrir Hírosíma og gegndi embætti utanríkisráðherra frá 2012 til 2017 í ríkisstjórn Shinzō Abe.

Kishida gaf kost á sér í forsetakjöri Frjálslynda lýðræðisflokksins í september 2021 eftir að flokksleiðtoginn og forsætisráðherrann Yoshihide Suga lýsti yfir að hann hygðist ekki sitja lengur. Hann vann sigur þann 29. september eftir kosningabaráttu á móti Taro Kono, sem stýrði aðgerðum stjórnvalda gegn COVID-19-faraldrinum, Seiko Noda, fyrrverandi jafnréttisráðherra, og þingkonunni Sanae Takaichi. Eftir kjör sitt á forsetastól hvatti Kishida flokksfélaga sína til að sýna Japönum að Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn væri endurborinn og væri þess verður að fara áfram með stjórn landsmála.

Japanska þingið staðfesti Kishida sem nýjan forsætisráðherra Japans þann 4. október 2021. Kishida hefur talað fyrir breytingum á efnahagsstefnunni sem Japan hefur fylgt frá því á stjórnartíð Shinzō Abe, sem Kishida vill meina að þjóni fyrst og fremst hagsmunum stórfyrirtækja.

Kishida leiddi Frjálslynda lýðræðisflokkinn í kosningum þann 31. október 2021. Flokkurinn viðhélt hreinum meirihluta á japanska þinginu.

Tilvísanir

 

Forsætisráðherrar Japans
Phragmites karka

Phragmites karka er tegund strandreyrs sem vex í hitabeltinu: suður Asíu, Afríku og Ástralíu. Einnig á nokkrum Kyrrahafseyjum. Hann verður 4 til 10 metrar á hæð.
Honum var fyrst lýst af Ernst Gottlieb von Steudel.

Nytjar eru ýmsar: ætir ungir sprotar (eldaðir), rofvörn á árbökkum og hreinsun vatns.

Tilvísanir

Ytri tenglar
Plants Of the World Online

Grasaætt
Phragmites mauritianus

Phragmites mauritianus er tegund strandreyrs sem vex í hitabeltinu: Afríku og vestur Indlandshafi. Hann verður 2 til 8 metrar á hæð.

Myndir

Tilvísanir

Ytri tenglar
Plants Of the World Online

Grasaætt
Hierochloe

Hierochloe er ættkvísl plantna í grasaætt og eru flestar tegundirnar á tempruðum, og kaldtempruðum svæðum norðurhvels. Margar eða allar tegundirnar eru ilmandi.
Sumir höfundar vilja slá saman ættkvíslunum Hierochloe og Anthoxanthum, en aðrir telja þær eiga að vera aðskildar.

Tegundir 
 Hierochloe alpina - Rússland, Skandinavía, Mongólía, Kazakhstan, Mansjúría, |Kórea, Japan, Kanada, Grænland, Alaska, norðurhluti Bandaríkjanna 
 Hierochloe australis - norður og mið Evrópa
 Hierochloe brunonis - Nýja Sjáland
 Hierochloe cuprea - Nýja Sjáland
 Hierochloe davidsei - Kólumbía, Venesúela, Kosta Ríka
 Hierochloe equiseta - Nýja Sjáland
 Hierochloe flexuosa - Nepal, Sikkim, Bútan, Arunachal Pradesh
 Hierochloe fraseri - Tasmanía
 Hierochloe fusca - Nýja Sjáland
 Hierochloe glabra - Kína; Kórea, Japan, Mongólía, Síbería, Kazakhstan
 Hierochloe gunckelii - Chile, Argentína
 Hierochloe helenae - Primorye
 Hierochloe juncifolia - Chile, Argentina
 Hierochloe khasiana - Assam
 Hierochloe laxa - Afghanistan, norður Pakistan, Himachal Pradesh, Jammu & Kashmir, Himachal Pradesh, Nepal, Gansu, Sichuan
 Hierochloe mexicana - Mexókó, Gvatemala, Venesúela
 Hierochloe novae-zelandiae - Nýja Sjáland
 Hierochloe occidentalis - Washington, Oregon, California
 Hierochloe odorata - Reyrgresi; Evrasía (einnig Íslandi), Norður-Ameríka
 Hierochloe pauciflora - Rússland, Kanada, Alaska
 Hierochloe pluriflora - Japan
 Hierochloe potaninii - Gansu, Sichuan
 Hierochloe pusilla - Síle, Argentína
 Hierochloe quebrada - Perú
 Hierochloe rariflora - Ástralía
 Hierochloe recurvata - Nýja Sjáland
 Hierochloe redolens - Ástralía, Nýja Sjáland, Nýja-Gínea, Suður-Ameríka, Falklandseyjar
 Hierochloe repens - Rússland, Kazakhstan, Úkraína, Hvítarússland, Búlgaría, Rúmenía, Tékkland, Ungverjaland, Austurríki
 Hierochloe spicata - suður Síle
 Hierochloe submutica - Ástralía
 Hierochloe tibetica - Tíbet
 Hierochloe utriculata - Síle, Argentína
 Hierochloe wendelboi - Pakistan
 Hierochloe × zinserlingii - Úralfjöll í Rússlandi

 áður meðtaldar
fjöldi tegunda sem nú eru taldar hæfa fremur eftirfarandi ættkvíslum: Anthoxanthum Centotheca og Holcus

Tilvísanir

Grasaætt
Kristín Einarsdóttir

Kristín Einarsdóttir (f. 11. janúar 1949) lífeðlisfræðingur og viðskiptafræðingur var alþingismaður Kvennalistans frá 1987 - 1995 

Kristín er fædd í  Reykjavík en er alin upp í Keflavík. Foreldrar hennar voru Sigrid L.S.E. Toft og Einar Þorsteinsson. Kristín var kjörin á Alþingi árið 1987 fyrir Samtök um kvennalista í Reykjavíkurkjördæmi. Hún sat á þingi til ársins 1995. Hún lauk meistarapróf í viðskiptafræði 2017 (Fjármál fyrirtækja) og 2002 (Stjórnun og stefnumótun) frá Háskóla Íslands, kandidatspróf (cand real) í lífeðlisfræði 1979 frá Háskólanum í Osló og BS í líffræði frá HÍ 1975.

Kristín starfaði sem kennari við Gagnfræðaskóla Keflavíkur og Iðnskólann í Keflavík 1970-1971 og kennari og sérfæðingur í lífeðlisfræði við Hákóla Íslands 1979-1987 þegar hún var kjörin á Alþingi. Hún var framkvæmdastjóri Félags háskólakennara (1995-1997) og Lyfjaþróunnar (1997-1999). Kristín starfaði  hjá Reykjavíkurborg frá 1999-2014 fyrst sem framkvæmdastjóri miðborgarinnar, framkvæmdastjóri Skipulagssjóðs og aðstoðarsviðsstjóri á Umhverfis- og framkvæmdasviði.

Kristín var einn af stofnendum Kvennaframboðsins í Reykjavík árið 1982 og Kvennalistans árið 1983 og var þingkona Kvennalistans frá 1987-1995. Hún var  formaður umhverfisnefndar Alþingis 1993-1995 og varaforseti 1991-1995. Kristín sat í  Norðulandaráði 1991-1995 og sat m.a. í ritstjórn tímaritsins Nordisk kontakt. Hún var fulltrúi Alþingis á umhverfisráðstefnunni í Ríó 1992, var í Alþjóða þingmannaráðinu og var fulltrúi Alþingis á tveimur þingum Sameinuðu þjóðanna.

Kristín sat í stjórn Húsnæðisstofnunar 1985-1987, í stjórn Landsvirkjunar 1995-1999, í stjórn Hollustuverndar ríkisins (1995-1996) og var formaður stjórnar Sjúkrahúss Reykjavíkur (1998-1999).

Hún sat í nefndum til að endurskoða lög um jafnan rétt og stöðu kvenna og karla, um opinbera stefnu og lög um ferðamál, um náttúrurannsóknir og Náttúrufræðistofnun, um stefnu Íslendinga í hvalamálum, um fyrirkomulag fjármagnstekjuskatts og var formaður Samstöðu um óháð Ísland. Hún var í stjórn Perluvina samtaka um mergæxli og í stjórn félags fyrrverandi Alþingismanna. Hún stofnaði  ásamt nokkrum Kvennalistakonum IceFemIn sem hefur það að markmiði að styrkja og efla konur.

Tilvísanir 

Alþingismenn
Þingmenn Kvennalistans
Íslenskir líffræðingar
Sigrún Jóhannesdóttir

Sigrún Jóhannesdóttir (f. 1. október 1947) er menntaráðgjafi á Íslandi. Hún starfaði sem kennari, lektor og aðstoðarrektor við Samvinnuháskólann á Bifröst. Hún hefur einnig unnið að námsefnisgerð fyrir ferðaþjónustu á Íslandi.

Heimild 

 Kennaratalið
Jóhannes Loftsson

Jóhannes Loftsson (f. 30. júní 1973) er íslenskur verkfræðingur, aðgerðarsinni og formaður Frjálshyggjufélagsins og formaður Ábyrgrar framtíðar. Jóhannes varð þekktur árið 2020 þegar hann mótmælti aðgerðum í Kórónaveirufaraldrinum 2019-2021. Hann stofnaði flokkinn Ábyrg framtíð sumarið 2021 sem bauð fram í Alþingiskosningunum 2021 en hlaut einungis 0,1% fylgi og 144 atkvæði sem gerði það að verkum að flokkurinn náði ekki manni inn á Alþingi. Ábyrg framtíð ætlaði einungis að bjóða fram í tveimur kjördæmum en vegna of fárra undirskrifta neyddust þeir til þess að bjóða einungis fram í einu kjördæmi sem gerði það meðal annars að verkum að Jóhannes gat ekki kosið flokkinn í kosningnum þar sem hann bjó ekki í Reykjavík Norðurkjördæmi.

Heimildir 
Íslenskir aðgerðasinnar
Íslenskir stjórnmálamenn
Íslenskir verkfræðingar
Danfríður Kristín Skarphéðinsdóttir

Danfríður Kristín Skarphéðinsdóttir (f. 3. mars 1953) sérfræðingur í Umhverfis- og auðlindaráðuneytinu . Hún var þingkona Kvennalistans fyrir Vesturlandskjördæmi 1987 - 1991.

Tilvísanir 
Þingmenn Kvennalistans
Alþingismenn
Josephine Baker

Josephine Baker (fædd Freda Josephine McDonald, franskur ríkisborgari sem Joséphine Baker; 3. júní 1906–12. apríl 1975) var frönsk sviðslistakona af bandarískum uppruna, andspyrnukona og baráttukona fyrir borgaralegum réttindum. Ferill hennar var fyrst og fremst í Evrópu, aðallega í Frakklandi þar sem hún settist að. Hún var fyrsta svarta konan sem lék aðalhlutverk í stórri kvikmynd, þöglu myndinni  La Sirène des tropiques frá 1927, í leikstjórn Mario Nalpas og Henri Étiévant.

Í upphafi ferils síns var hún meðal frægustu flytjenda revía í Folies Bergère í París. Flutningur hennar í revíunni Un vent de folie árið 1927 olli uppnámi í borginni. Búningurinn hennar, sem var stutt pils úr gervibanönum og perluhálsfesti, varð að táknmynd fyrir bæði djassöldina og organdi áratuginn (The Roaring Twenties).

Baker var hampað af listamönnum og menntamönnum á sínum tíma, og var nefnd ýmist „hin svarta Venus“, „svarta perlan“, „Venus úr bronsi“ og „kreólagyðjan“. Hún fæddist í St. Louis, Missouri, en afsalaði sér bandarískum ríkisborgararétti og gerðist franskur ríkisborgari eftir að hún giftist franska iðnjöfrinum Jean Lion árið 1937. Hún ól börnin sín upp í Frakklandi.

Hún aðstoðaði frönsku andspyrnuhreyfinguna í seinni heimsstyrjöldinni. Eftir stríðið hlaut hún heiðursmerki frönsku andspyrnunnar frá Frönsku frelsisnefndarinni, Croix de guerre frá franska hernum og var sæmd riddaranafnbót af Légion d'honneur af Charles de Gaulle hershöfðingja. Baker söng: „Ég á tvær ástir, landið mitt og París.“

Baker neitaði að koma fram fyrir áhorfendur í Bandaríkjunum þar sem aðskilnaður var milli svartra og hvítra og er þekkt fyrir framlag sitt til mannréttindahreyfingarinnar. Árið 1968 bauð Coretta Scott King henni óopinberlega forystu hreyfingarinnar í Bandaríkjunum, eftir morðið á Martin Luther King. Eftir að hafa hugleitt málið afþakkaði Baker boðið þar sem hún hafði áhyggjur af velferð barna sinna. Þann 23. ágúst 2021 var tilkynnt að í nóvember 2021 yrði hún grafin í Panthéon í París, og yrði þar með fyrsta svarta konan sem hlyti þann heiður í Frakklandi.

Tilvísanir

Franskir andspyrnumenn
Bandarískir aðgerðasinnar
Franskir dansarar
Bandarískir dansarar
Franskar söngkonur
Bandarískar söngkonur
Franskar leikkonur
Bandarískar leikkonur
Tamara de Lempicka

Tamara Łempicka (fædd Tamara Rozalia Gurwik-Górska; 16. maí 1898-18. mars 1980), betur þekkt sem Tamara de Lempicka, var pólskur listmálari sem starfaði í Frakklandi og Bandaríkjunum. Hún er þekktust fyrir fágaðar Art Deco-myndir af aðalsfólki og auðkýfingum og fyrir mjög stílfærðar nektarmyndir.

Lempicka fæddist í Varsjá og flutti stuttlega til Sankti Pétursborgar þar sem hún giftist þekktum pólskum lögfræðingi. Síðar ferðaðist hún til Parísar. Hún lærði myndlist hjá Maurice Denis og André Lhote. Stíll hennar var blanda af fáguðum kúbisma og nýklassískum stíl, og var innblásinn af verkum Jean-Dominique Ingres. Hún var virkur þátttakandi í lista- og félagslífi Parísar á millistríðsárunum. Árið 1928 varð hún ástkona Raouls Kuffners baróns, auðugs listasafnara og aðalsmanns frá Austurríki-Ungverjalandi. Eftir að kona hans dó 1933 giftust þau Lempicka árið 1934. Eftir það varð hún þekkt í blöðum sem „barónessan með pensilinn“.

Þegar síðari heimsstyrjöldin braust út árið 1939 fluttu hún og eiginmaður hennar til Bandaríkjanna. Þar málaði hún portrettmyndir og kyrralífsmyndir og nokkur abstrakt málverk á sjötta áratugnum. Verk hennar duttu úr tísku eftir seinni heimsstyrjöldina en hún átti endurkomu seint á sjötta áratugnum með enduruppgötvun Art Deco. Hún flutti til Mexíkó 1974, þar sem hún lést árið 1980. Að beiðni hennar var ösku hennar dreift í eldfjallinu Popocatépetl.

Tilvísanir

Pólskir myndlistarmenn
Nellie Bly

Elizabeth Cochrane Seaman (fædd Elizabeth Jane Cochran; 5. maí 1864-27. janúar 1922), betur þekkt sem Nellie Bly, var bandarísk blaðakona, iðnjöfur, uppfinningamaður og hjálparstarfsmaður sem varð þekkt fyrir að slá metið í hringferð um hnöttinn á 72 dögum, að fyrirmynd skáldaðrar persónu Jules Verne, Phileasar Fogg; og fyrir rannsókn þar sem hún vann leynilega að því að greina frá starfsemi geðheilbrigðisstofnunar innan frá. Hún var frumkvöðull á sínu sviði og hóf með vinnu sinni nýja tegund rannsóknarblaðamennsku.

Tilvísanir

Bandarískir blaðamenn
Bandarískir ferðamenn
Hilma af Klint

Hilma af Klint (26. október 1862 - 21. október 1944) var sænskur listamaður og dulspekingur en málverk hennar eru elstu vestrænu abstraktverkin sem þekkt eru. Töluverður hluti verka hennar kemur á undan fyrstu óhlutbundnu málverkum Kandinskíjs. Hún tilheyrði hópi sem nefndist „þær fimm“ og var hópur kvenna sem hafði áhuga á guðspeki, og deildi trú á mikilvægi þess að reyna að hafa samband við svokallaða „æðstu meistara “; oft með miðilsfundum. Málverk hennar, sem stundum líkjast skýringarmyndum, voru sjónræn framsetning á flóknum andlegum hugmyndum.

Tilvísanir

Sænskir myndlistarmenn
Sænskir dulspekingar
Sænskt aðalsfólk
Hollustuvernd ríkisins

Hollustuvernd ríkisins var  ríkisstofnun sem starfaði frá 1982 til  2002 þangað til Umhverfisstofnun var stofnuð með lögum  nr. 90/2002. Hollustuvernd ríkisins var búin til með því að sameina  Heilbrigðiseftirlit ríkisins, Matvælarannsóknir ríkisins og Geislavarnir ríkisins í eina stofnun.

Tilvísanir 
Niðurlagðar íslenskar ríkisstofnanir
Louisa May Alcott

Louisa May Alcott (29. nóvember, 1832–6. mars, 1888) var bandarískur rithöfundur, smásagnahöfundur og skáld, sem er þekktust fyrir skáldsöguna Yngismeyjar (Little Women 1868) og framhaldssögurnar Little Men (1871) og Jo's Boys (1886). Hún ólst upp á Nýja Englandi og foreldrar hennar, Abigail May og Amos Bronson Alcott, aðhylltust hugsæisstefnu. Hún ólst upp innan um þekkta menntamenn þeirra tíma, eins og Ralph Waldo Emerson, Nathaniel Hawthorne, Henry David Thoreau og Henry Wadsworth Longfellow.

Fjölskylda Alcott átti í fjárlagsvandræðum og hún þurfti að vinna frá unga aldri, en fékk útrás fyrir sköpunarþörfina í skrifum. Skrif hennar tóku að vekja athygli á 7. áratug 19. aldar, en í upphafi notaðist hún við ýmis dulnefni, eins og til dæmis A. M. Barnard, sem hún notaði á æsisögur fyrir fullorðna um ástir og hefnd.

Skáldsagan Yngismeyjar kom út 1868. Hún gerist á heimili Alcott-fjölskyldunnar, Orchard House í Concord Massachusetts, og byggist á æskuárum Alcotts og þriggja systra hennar, Abigail May Alcott Nieriker, Elizabeth Sewall Alcott og Anna Alcott Pratt. Skáldsögunni var vel tekið og hún er enn vinsæl í dag, bæði meðal barna og fullorðinna. Hún hefur verið sett upp nokkrum sinnum fyrir leiksvið, sjónvarp og í kvikmyndum.

Alcott studdi afnám þrælahalds og kvenréttindi. Hún giftist aldrei en var virk í umbótahreyfingum eins og bindindishreyfingunni og baráttuhreyfingum fyrir kosningarétti kvenna. Hún fékk slag og lést tveimur dögum á eftir föður sínum, í Boston 6. mars 1888.

Tilvísanir

Bandarískir rithöfundar
Bandarísk skáld
Ann Radcliffe

Ann Radcliffe (fædd Ward; 9. júlí 1764 - 7. febrúar 1823) var enskur rithöfundur og frumkvöðull í mótun gotnesku skáldsögunnar. Sú aðferð hennar að gefa meintum yfirnáttúrulegum atburðum eðlilegar skýringar átti þátt í að afla gotnesku skáldsögunni virðingar á 10. áratug 18. aldar. Radcliffe var einn vinsælasti rithöfundur samtímans og naut almennrar viðurkenningar. Gagnrýnendur kölluðu hana galdrakonuna miklu og Shakespeare skáldsögunnar.  Bækur hennar nutu vinsælda langt fram á 19. öld. Áhugi á verkum hennar hefur vaknað aftur með útgáfu þriggja ævisagna í upphafi 21. aldar.

Tilvísanir

Enskir rithöfundar
Élisabeth Louise Vigée Le Brun

Elisabeth Louise Vigée Le Brun (líka skrifað Vigée-Lebrun; franska: [elizabɛt lwiz viʒe ləbʁœ̃]; 16. apríl 1755 - 30. mars 1842), einnig þekkt sem Madame Le Brun, var frægur franskur portrettmálari seint á 18. öld.

Listrænn stíll hennar er almennt flokkaður sem arfleifð frá rókókóstíl með áhrifum frá nýklassískum stíl. Hægt er að flokka myndefni hennar og litanotkun sem rókókó, en stíll hennar tengist uppgangi nýklassismans. Vigée Le Brun skapaði sér nafn innan konungsveldisins sem portrettmálari Marie Antoinette. Hún naut fulltingis evrópskra aðalsmanna, leikara og rithöfunda og var félagi í listaakademíum tíu borga.

Vigée Le Brun málaði um 660 portrettmyndir og 200 landslagsmyndir. Auk margra verka í einkasöfnum eru málverk eftir hana í eigu stórra safna, svo sem Louvre, Hermitage-safnsins, National Gallery í London, Metropolitan Museum of Art í New York og margra annarra safna á meginlandi Evrópu og í Bandaríkjunum.

Tilvísanir

Franskir myndlistarmenn