alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Vinaminni

Vinaminni er þriggja hæða timburhús við Mjóstræti 3 reist árið 1885 af Sigríði Einarsdóttur leikkonu og kvenréttindakonu. Sigríður ólst upp á lóð hússins en hús foreldra hennar, Brekkubær stóð þar. 

Sigríður var kunn hannyrðakona og safnaði fyrir byggingu hússins í nokkur ár með því að sýna og selja íslenskt handverk víða erlendis. Hún fékk enska smiði til að reisa húsið eftir breskri teikningu.

Sigríður stofnaði kvennaskóla í Vinaminni sem tók til starfa árið 1891. Skólinn var ekki ríkisstyrktur og átti í harðri samkeppni við Kvennaskólann í Reykjavík og starfaði aðeins einn vetur og voru skólastúlkur 15 en 5 þeirra voru í heimavist í Vinaminni. Iðnskólinn og Verslunarskólinn byrjuðu seinna skólahald sitt í húsinu.

Árið 1895 tók athafnamaðurinn Einar Benediktsson herbergi á leigu í Vinaminni og hafði þar skrifstofuaðstöðu í mörg ár. Frá 1909-1915 hafði Ásgrímur Jónsson listmálari aðstöðu í húsinu. Við lát Sigríðar árið 1915 komst húsið í eigu sr. Haraldar Níelssonar en hann var kvæntur systurdóttur Sigríðar. Um 1940 komst húsið í eigu kaupmannanna Sigurliða Kristjánssonar og Valdimars Þórðarsonar, betur þekktir sem Silli og Valdi og leigðu þeir út herbergi í húsinu. Síðar eignaðist Reykjavíkurborg húsið og stóð það autt um árabil og varð aðsetur útigangsfólks. Borgin seldi húsið árið 1992.

Heimildir 
 Vinaminni,hús með fáheyrða sögu  Morgunblaðið 23.01.1998
 Vinaminni (gömul ljósmynd)
Saga Reykjavíkur
Byggingar í Reykjavík
Grjótaþorpið
Glótoppur

Glótoppur (fræðiheiti Lonicera involucrata) er er runni af geitblaðsætt sem verður 0.5–5 metra hár. Hann hefur breiðst út í íslenskri náttúru og vex villtur við Mógilsá.

Heimild 

 Glótoppur (Lystigarður Akureyrar)

Geitblaðsætt
Biblíulandasafnið

Biblíulandasafnið (hebreska: מוזיאון ארצות המקרא ירושלים, Muzeon Artzot HaMikra) er safn helgað fornum löndum og menningarheimum í Biblíunni. Safnið er staðsett í Jerúsalem, við hliðina á Ísraelska safnið.

Tenglar 

 Heimasíða Biblíulandasafnsinns

Jerúsalem
Súlueyjar

Súlueyjar eru eyjaklasi í Kyrrahafi sem myndar norðurmörk Súlavesíhafs og suðurmörk Súluhafs. Eyjarnar liggja í röð frá norðausturhluta Borneó til suðurhluta Filippseyja (Mindanaó). Eyjarnar eru hluti af Sjálfstjórnarhéraðinu íslamska Mindanaó á Filippseyjum. Eyjarnar voru hluti af Soldánsdæminu Súlu frá 1405 til 1915 þegar völd þess voru lögð niður. Þá höfðu Bretar lagt norðurhluta Borneó undir sig sem varð hluti af Malasíu og Spánverjar eyjarnar sem urðu hluti af Filippseyjum.

Landafræði Filippseyja
Eyjar í Kyrrahafi
Sundaeyjar

Sundaeyjar eru eyjaklasi í Malajaeyjaklasanum. Þær skiptast í Stóru-Sundaeyjar og Litlu-Sundaeyjar. Eyjarnar tilheyra fjórum löndum: Indónesíu, Malasíu, Brúnei og Austur-Tímor. Eyjan Borneó skiptist milli Indónesíu, Brúnei og Malasíu.

Eyjarnar
 Stóru-Sundaeyjar
 Borneó
 Java
 Súlavesí
 Súmatra
 Litlu-Sundaeyjar
 Balí
 Lombok
 Súmbava
 Flóres
 Súmba
 Tímor
 Aloreyjar
 Barat Daya-eyjar
 Tanimbareyjar

Tengt efni
 Sundadjúpáll
 Sundaland
 Sundaboginn

Eyjar í Kyrrahafi
Eyjar í Indlandshafi
Landafræði Indónesíu
Landafræði Malasíu
Landafræði Brúnei
Landafræði Austur-Tímor
Súlavesíhaf

Súlavesíhaf eða Celebeshaf (indónesíska: Laut Sulawesi; tagalog: Dagat Selebes) er strandhaf í vesturhluta Kyrrahafs sem markast í norðri af Súlueyjum og Mindanaó á Filippseyjum, í austri af Sangiheeyjum og Súlavesí, í vestri af Borneó og í suðri af Súlavesí. Hafið tengist Jövuhafi um Makassarsund. 

Súlavesíhaf er gamalt djúphafsflæmi sem myndaðist fyrir 42 milljónum ára. Það einkennist af flóknu samspili sterkra hafstrauma, dúpála og virkra eldfjalla. 

Kyrrahaf
Landafræði Indónesíu
Landafræði Austur-Tímor
Landafræði Filippseyja
Landafræði Malasíu
Paraffínvax

Paraffínvax eða olíuvax er hvítt eða litlaust fast efni unnið úr steinolíu, kolum eða leirsteini og er myndað úr kolvetni með 20 til 40 kolefnisfrumeindir. Það er fast við stofuhita en bráðnar við 37°C og sýður við 370°C. Parafínvax er notað í smurningu, sem einangrari og í kerti. Það er ólíkt keróseni sem er stundum kallað paraffínolía. 

Alkanar
Vöx
Spanskreyr

Spanskreyr er efni unnið úr um 600 tegundum pálmatrjáa af hópnum Calameae sem vaxa í hitabelti Afríku, Asíu og Eyjaálfu. Spanskreyr er fléttaður í körfur og notaður í húsgagnagerð.

Viður
Pálmar
Betelhneta

Betelhneta eða areca-hneta er fræ betelpálma (Areca catechu) sem vex í hitabelti Asíu, Eyjaálfu og Austur-Afríku. Hún dregur nafn sitt af því að hún er oft tuggin vafin í betellauf (Piper betle) og hefur þá mild örvandi áhrif. Að tyggja betelhnetur með þessum hætti hefur verið tíðkað í Suður- og Suðaustur-Asíu og Eyjaálfu í þúsundir ára. Rannsóknir hafa sýnt að betelhnetur eru krabbameinsvaldandi.

Örvandi efni
Menning Suðaustur-Asíu
Kanó

Kanó eða eikja er opinn bátur sem er róið með róðrarspaða með einu árablaði. Kanóar voru áður höggnir úr trjábol (eintrjáningar) eða gerðir úr léttri trégrind sem er klædd með berki (barkarkeipur) eða skinni (húðkeipur). Nú til dags eru kanóar gerðir úr ýmsum efnum eins og striga, plasti og trefjaplasti. Kanóróður hefur verið ólympíugrein frá ólympíuleikunum 1936. Kanóar léku stórt hlutverk við landnám Kyrrahafsins og hjá frumbyggjum Norður-Ameríku.

Bátar
Túrban

Túrban eða vefjarhöttur er höfuðfat sem gert er með því að vefja klæðisstranga um höfuðið. Slíkur höfuðbúnaður er algengur í Suður-Asíu, Suðaustur-Asíu, Suðvestur-Asíu, Norður-Afríku og sums staðar í Austur-Afríku. Túrbanar tengjast sérstaklega síkisma og íslam, þótt þeir tíðkist líka meðal fólks sem aðhyllist önnur trúarbrögð.

Hattar og höfuðföt
Tónik

Tónik er kolsýrður gosdrykkur sem inniheldur uppleyst kínín. Drykkurinn var upphaflega drukkinn til að fyrirbyggja malaríu og var framleiddur frá miðri 19. öld til notkunar í hitabeltinu þar sem sjúkdómurinn var algengur. Blandaði drykkurinn gin og tónik er upprunninn í Breska Indlandi. Líklega hefur gini upphaflega verið blandað við tónik til að draga úr beisku bragði kínínsins. Nú til dags inniheldur tónik mun minna af kíníni en áður og er fyrst og fremst drukkið sem beiskur svaladrykkur eitt og sér eða blandað við sítrónusafa eða blandað saman við áfengi eins og gin eða vodka. 

Gosdrykkir
Jövuhaf

Jövuhaf er stórt grunnt hafsvæði milli eyjanna Jövu, Borneó, Súmötru og Súlavesí. Í norðvestri tengist það Suður-Kínahafi um Karimatasund. Hafið er yfir Sundagrunni og myndaðist þegar sjávarborð hækkaði við lok síðustu ísaldar. 

Indlandshaf
Landafræði Indónesíu
Sarong

Sarong er klæði sem vafið er um mittið þannig að það hylur læri og hné. Sarong er hluti af fötum bæði karla og kvenna í Suður-, Suðvestur- og Suðaustur-Asíu, á Kyrrahafseyjum og Austur-Afríku. Oftast er klæðið mynstrað með köflóttu mynstri eða litað með batikmynstri. Á Vesturlöndum eru slík klæði stundum notuð yfir sundföt. 

Fatnaður
Kris

Kris eða kriss  er ósamhverfur langur rýtingur með einkennandi öldóttu blaði sem er notaður sem vopn og sem hluti af hátíðarbúningi í Suðaustur-Asíu, sérstaklega í Indónesíu. Svipað sverð frá Filippseyjum heitir kalis. 

Krishnífar eru oft erfðagripir og stundum helgigripir þar sem sumum hnífum fylgir lán og öðrum ólán. Slíkir hnífar voru gjarnan bornir sem stöðutákn. 

Vopn
Menning Suðaustur-Asíu
Indónesísk menning
Stóru-Sundaeyjar

Stóru-Sundaeyjar eru norðvesturhluti Sundaeyja og telja fjórar stórar eyjar: Súmötru, Jövu, Borneó og Súlavesí. Stærstur hluti Stóru-Sundaeyja er hluti af Indónesíu, en Borneó skiptist milli Indónesíu (héruðin Norður-, Suður-, Austur- og Vestur-Kalimantan), Brúnei og Malasíu (fylkin Sabah og Sarawak).

Litlu-Sundaeyjar eru röð lítilla eyja sem liggur í austur frá Jövu, sunnan við Súlavesí.

Landafræði Indónesíu
Landafræði Malasíu
Landafræði Brúnei
Eyjar í Indlandshafi
Litlu-Sundaeyjar

Litlu-Sundaeyjar (indónesíska: Nusa Tenggara) eru röð lítilla eyja sem mynda suðvesturhluta Sundaeyja. Eyjarnar eru hluti af eldfjallahring, Sundahringnum, sem stafar af niðurstreymi við Sundadjúpálinn í Jövuhafi. Flestar Litlu-Sundaeyja eru hluti af Indónesíu (héruðin Balí, Vestur-Nusa Tenggara og Austur-Nusa Tenggara og syðri hluti Malukuhéraðs), en austurhluti eyjunnar Tímor er ríkið Austur-Tímor. 

Litlu-Sundaeyjar mynda tvo aðskilda eyjaklasa. Í þeim nyrðri eru eyjarnar Balí, Lombok, Súmbava, Flóres og Wetar, sem eru eldfjallaeyjar með nokkur virk eldfjöll. Í syðri eyjaklasanum eru eyjarnar Súmba, Tímor og Babareyjar, sem ekki eru eldfjallaeyjar og eru hluti af Ástralíuflekanum. Nyrðri eyjaklasinn á margt sameiginlegt með Mólúkkaeyjum sem eru framhald hans til austurs. 

Lífríki eyjanna er fjölbreytt og þar eru margar einlendar tegundir, þeirra á meðal kómodódrekinn á Kómodóeyjum. Breski náttúrufræðingurinn Alfred Russel Wallace setti árið 1859 fram hugmyndina um Wallace-línuna, mörk sem greindu að fánu Asíu og Wallacíu sem er sambland Asíu og Ástralíu. Línan liggur að vestanverðu um hið djúpa Lomboksund milli eyjanna Balí og Lombok. World Wildlife Fund hefur skilgreint laufskóga Litlu-Sundaeyja sem sérstakt vistsvæði. 

Landafræði Indónesíu
Landafræði Austur-Tímor
Eyjar í Indlandshafi
Kjaransvík

Kjaransvík er vík á Hornströndum. Víkin er kennd við Kjaran sem var þræll Geirmundar heljarskinns og gætti búss hans í Kjaransvík.

Tengill 
 Útivist á Hornströndum, Lesbók Morgunblaðsins, 26. tölublað (07.07.1979), Blaðsíða 8-9

Hornstrandir
Alþjóðlegi náttúruverndarsjóðurinn

Alþjóðlegi náttúruverndarsjóðurinn (World Wide Fund for Nature, skammstafað WWF; áður World Wildlife Fund) eru alþjóðasamtök sem vinna að rannsóknum og verndun og viðreisn umhverfis um allan heim. Samtökin eru með fimm milljón stuðningsaðila og starfa í um hundrað löndum. WWF reka sjóð sem þiggur framlög sín aðallega frá einstaklingum en líka frá opinberum aðilum og fyrirtækjum. Sjóðurinn styður um 1300 umhverfisverndarverkefni. Yfirlýstur tilgangur stofnunarinnar er að „stöðva hnignun náttúrulegs umhverfis jarðarinnar, og skapa framtíð þar sem fólk lifir í sátt við náttúruna“. 

World Wide Fund for Nature var stofnað 29. apríl árið 1961 að undirlagi nokkurra breskra umhverfissinna, og setti upp höfuðstöðvar í Morges í Sviss (nú í Gland). Merki samtakanna er stílfærð mynd af risapöndunni Chi Chi sem var flutt í Dýragarðinn í London frá Dýragarðinum í Beijing sama ár og samtökin voru stofnuð. 

Náttúruverndarsamtök
Morges

Morges er sveitarfélag í svissnesku kantónunni Vaud. Það er á norðurbakka Genfarvatns, um 10km suðvestur af Lausanne. Íbúar eru um 15 þúsund.

Borgir í Sviss
Sveitarfélög í Vaud
Gland (Sviss)

Gland er sveitarfélag í Nyon-umdæmi í svissnesku kantónunni Vaud. Bærinn stendur norðan megin við Genfarvatn. Íbúar eru tæplega tólf þúsund.

Borgir í Sviss
Sveitarfélög í Vaud
Genfarvatn

Genfarvatn (franska: Lac Léman, stundum Lac de Genève; þýska: Genfer See) er stöðuvatn á landamærum Sviss og Frakklands. Það er tæplega 8000 km² að stærð og eitt af stærstu vötnum Vestur-Evrópu. Tæplega 60% af því eru í svissnesku kantónunum Genf, Vaud og Valais, en afgangurinn í franska héraðinu Haute-Savoie.

Stöðuvötn í Frakklandi
Stöðuvötn í Sviss
Súluhaf

Súluhaf er hafsvæði í Suðaustur-Asíu sem markast af Filippseyjum í norðri, austri og suðri, en Borneó í suðvestri. Í norðvestri skilur Palawan milli Súluhafs og Suður-Kínahafs og í suðri skilja Súlueyjar milli Súluhafs og Súlavesíhafs. Í hafinu er Tubbataharif sem er á heimsminjaskrá UNESCO. Í hafinu eru margar eyjar, eins og Cuyo-eyjar, Mapun og Skjaldbökueyjar. 

Star Trek-persónan Hikaru Sulu heitir eftir Súluhafi.

Kyrrahaf
Landafræði Filippseyja
Landafræði Malasíu
Tímorhaf

Tímorhaf er hafsvæðið milli Tímor og Ástralíu. Það mætir Indlandshafi í vestri og Arafurahafi í austri. Hafið er um 480 km breitt og nær yfir 610.000 km² svæði. Dýpsti punktur hafsins er Tímordældin sem nær 3.300 metra dýpi. 

Aðeins ein stórborg er við hafið, Darwin, á Norðursvæði Ástralíu.

Kyrrahaf
Landafræði Ástralíu
Landafræði Austur-Tímor
Landafræði Indónesíu
Kolönd

Kolönd (fræðiheiti Melanitta deglandi) er sjóönd og önnur af tveimur tegundum korpanda. Kolönd hefur sést við Ísland.
Kolendur halda sig í stórum flokkum við sjávarstrendur. Fuglarnir verpa 5-11 eggjum og tekur útungun 25 til 30 daga. Eftir um 21 daga verða nálægir kvenfuglar árásargjarnir við aðra kvenfugla við hreiður og sölsa undir sig unga. Kvenfugl getur þegar útungun er lokið verið með allt að 40 afkvæmi úr slíkum erjum. Kvenfuglinn hugsar um ungana í þrjár vikur en yfirgefur þá svo en ungahópurinn heldur saman í þrjár vikur í viðbót. Endurnar verða fleygar 63 til 77 daga gamlar.

Tenglar
 Kolönd

Tilvísanir 

Andaætt
Sjóendur

Sjóendur eða fiskiendur (fræðiheiti Merginae) eru andartegundir sem lifa flestar á sjó utan varptíma og lifa á norðlægum breiddargráðum. Þær eru allar kafendur og lifa á ýmiss konar hryggleysingjum. Nokkrar tegundir sjóenda verpa við Ísland.
Þessar tegundir verpa við Ísland:

 Æðarfugl
 Hrafnsönd er sú eina svokallaðra svartanda (ættkvíslin Melanitta) sem verpur á Íslandi.  Blikinn er hrafnsvartur og hljóð tegundarinnar minnir á krunk í hrafni.
 Hávella dregur nafn sitt af ómfögrum hljóðum fuglsins. Hávella skiptir litum eftir árstíðum. 
 Húsönd verpa við Mývatn og í Veiðivötnum. Í Norður-Ameríku verpa þær í stórum trjám en hérlendis verpir tegundin í gjótum eða útihúsum.
Tvær tegundir svonefndra fiskianda (ættkvísl Mergus) á Íslandi, þ.e. sjóendur sérhæfðar að fiskiáti eru:
 Toppönd er algeng önd með  úfinn kamb á höfði
 Gulönd  dregur nafn sitt af gulum lit í síðum blika
Vetursetu á Íslandi hafa:
 æðarkóngur 
 Hvinönd

Heimildir 
 Hverjar eru sjóendur? (Rannsóknarsetur Háskóla Íslands á Snæfellsnesi)
 
Sjóendur
Skræklóa

Skræklóa (fræðiheiti Charadrius vociferus) er farfugl af lóuætt sem hefur einstaka sinnum komið til Íslands. Skræklóa sást á Íslandi á páska­dag 2014 og hefur  ein­ung­is þris­var sinn­um áður sést hér á landi en það voru  árin 1939, 1970 og síðast 1980. Skræklóa er varp­fugl víða í Norður-Am­er­íku og er ná­skyld­ur sand­lóu.

Gallery

Tenglar 

Lóuætt
Arafurahaf

Arafurahaf er hafsvæði í Kyrrahafi yfir landgrunni Ástralíu milli Ástralíu og indónesíska hluta Nýju Gíneu. Arafurahaf tengist Kóralhafi um Torressund í vestri og Tímorhafi í austri. Í norðvestri mætir það Bandahafi við Litlu-Sundaeyjar. Í suðri er Carpentaria-flói. 

Arafurahaf er grunnt hitabeltishaf (aðeins um 50-80 metra djúpt að jafnaði) þar sem margir fellibylir verða til. Arafurahaf liggur yfir hluta Sahulgrunns sem tengir Ástralíu, Nýju Gíneu og austurhluta Litlu-Sundaeyja.

Kyrrahaf
Landafræði Ástralíu
Landafræði Indónesíu
Torressundseyjar

Torressundseyjar eru minnst 274 litlar eyjar sem liggja dreifðar um Torressund milli Ástralíu og Nýju Gíneu. Flestar eyjarnar eru hluti af ástralska fylkinu Queensland, en nokkrar eru hluti af Vesturhéraði Papúa-Nýju Gíneu, þar af Daru-eyja þar sem höfuðstaður héraðsins, Daru, er. Höfuðstaður eyjanna Ástralíumegin er Fimmtudagseyja.

Aðeins fjórtán eyjanna eru byggðar. Margar þeirra eru í hættu vegna hækkandi yfirborðs sjávar. 

Landafræði Ástralíu
Landafræði Papúu Nýju-Gíneu
Melanesía
Torressund

Torressund er 150 km breitt sund milli Ástralíu (Jórvíkurhöfðaness) og Nýju Gíneu. Sundið tengir Arafurahaf í vestri og Kóralhaf í austri. 

Í sundinu eru Torressundseyjar. Fjórtán þeirra eru byggðar.

Landafræði Ástralíu
Landafræði Papúu Nýju-Gíneu
Gargönd

Gargönd (fræðiheiti Anas strepera) er fugl  af andarætt Anatidae. 

Gargönd er 46 - 56 sm löng og er vænghafið 78 - 90 sm. Karlfuglinn er aðeins stærri en kvenfuglinn og vegur að meðaltali  990 g á meðan meðalþyngd kvenfugls er 850 g. Gargönd verpir á Íslandi en er sjaldgæf.

Tenglar 
 Gargönd Fuglavefurinn

Tilvísanir 

Andaætt
Buslendur

Buslendur (Anatini) eða hálfkafarar eru  undiflokkur fugla af andaætt. Buslendur (Anatini) eru algengar í íslenskri fuglafánu.  Meðal buslanda eru stokkönd, rauðhöfðaönd, urtönd, grafönd og taumönd. Þegar buslendur kafa eftir æti þá fer haus, háls og hálfur búkurinn á kaf en stélið stendur beint upp í loftið.
buslendur
Húsönd

Húsönd (fræðiheiti Bucephala islandica) er fugl af andaætt. Húsönd er sjóönd. Hún verpir hvergi í Evrópu nema á Íslandi. Húsönd verpir við Mývatn og í Veiðivötnum. Í Norður-Ameríku verpa þær í stórum trjám en hérlendis verpir tegundin í gjótum í hrauni eða útihúsum. Húsönd er alfriðuð.

Tengill 
 Endur (Náttúrufræðistofa Kópavogs)

Tilvísanir 

Andaætt

Tegundir nefndar eftir Íslandi
Gulönd

Gulönd (fræðiheiti Mergus merganser) er fugl af andaætt. Gulönd er fiskiönd eins og toppönd og lifir mest á hornsíli og seiðum laxfiska. Hún er alfriðuð.

Tilvísanir 

Andaætt
Hrafnsönd

Hrafnsönd (fræðiheiti Melanitta nigra) er fugl af andaætt. Hrafnsönd verpir við Ísland en er  með sjaldgæfustu öndum sem verpa á Íslandi. Hrafnsendur halda sig fyrst og fremst á Mývatni og svipuðum votlendissvæðum í Þingeyjarsýslum.

Heimild 
 Rannsóknir á hrafnsönd (Náttúrufræðistofnun Íslands)

Tilvísanir 

Andaætt
Bandahaf

Bandahaf er hafsvæði í Kyrrahafi milli Súlavesí, Litlu-Sundaeyja, Barat Daya-eyja og Mólúkkaeyja. Hafið liggur yfir litlum jarðfleka, Bandaflekanum. Jarðskjálftar eru tíðir í hafinu. 

Bandaeyjar, Tanimbareyjar, Kaieyjar og aðrar litlar eyjar í Bandahafi hafa verið skilgreindar sem sérstakt vistsvæði í austurenda Wallacíu, þar sem þær geyma blöndu af plöntu- og dýralífi frá bæði Asíu og Ástralíu, auk fjölda staðbundinna tegunda. Flestar eyjarnar eru þaktar nær ósnortnum regnskógi. 

Landafræði Indónesíu
Kyrrahaf
Fagurgæs

Fagurgæs (fræðiheiti Branta ruficollis) er fugl af andaætt. Fagurgæs er með mjög sérkennilega rauða reiti á vöngum og brjósti. Hún er þekktur varpfugl í Síberíu. Á Íslandi sást fagurgæs fyrst í Vatnsdal 25. apríl 2004.

Tilvísanir 

Andaætt
Kipfenberg

Kipfenberg er markaðsbær í Bæjaralandi í Eichstätt-sýslu í héraðinu Efra-Bæjaralandi (Oberbayern) í Þýskalandi. Bærinn er staðsettur á landfræðilegri miðju Bæjaralands og liggur við Altmühl-ána. Hann er frægur fyrir miðaldakastalann sinn.

Kipfenberg er aðsetur sveitafélagsins af sama nafni sem á samtals um 5600 íbúa. Rómverski Limes-múrinn sem er á heimsminjaskrá UNESCO lá þvert yfir svæðið sem nú er Kipfenberg, en það voru rómverskar herbúðir í hverfinu Böhming þar sem nú stendur kirkja.

Kipfenberg var fyrst nefnt árið 1266. 1352 varð það að markaðsbæ og prestssetri. Í tímanna rás var Kipfenberg ýmist hluti af Frankalandi og Efra-Bæjaralandi, en varð að lokum partur af hinu síðara árið 1972. Sveitarfélagið í núverandi mynd varð til 1971-74 þegar fimmtán þorp voru sameinuð með Kipfenberg. Hverfin sextán eru þessi:

Reglulegir viðburðir 

 Kipfenberger Fasching: kjötkveðjuhátíð, skrúðganga með fólki í áhrifamiklum búningi Fasenickl sem er ein elsta hefð bæjarins
 Limesfest: þjóðhátíð, haldin í miðju ágúst
 Altmühltaler Lammabtrieb: smölunarhátíð, haldin í Böhming í byrjun október

Myndir 

Bæir í Þýskalandi
Svanir og gæsir

Svanir og gæsir (fræðiheiti Anserinae) eru undirætt andaættar.  
Andaætt
Móðir

Móðir er kona sem hefur alið upp barn, fætt barn eða gefið eggið sem þróaðist í barn. Orðið getur líka verið notað um dýr. Nákvæmlega skýringu á orðinu er erfitt að finna, því hlutverkið móðir er mismunandi eftir ástæðum og menningum. Í óformlegu tali er átt við móður sem mamma.

Hlutverkið hefur breyst með tíma og tilkoma nýrrar tækni, til dæmis er staðgöngumóðir kona sem ber fósturvísi sem er frá eggfrumu annarrar konu. Staðgöngumóðir er þess vegna ekki kynmóðir barnsins þó að það hafi vaxið í kviði hennar. Hlutverkið er líka samfélagslegt, til dæmis er kjörmóðir móðir sem hefur ættleitt barn sem hún fæddi ekki sjálf og alið það upp. Stjúpmóðir er kona sem er ekki erfðafræðilega skyld föður barns 

Samsvarandi karlkynshlutverkið er faðir.

Tengt efni 
 Brjóstagjöf
 Einstætt foreldri
 Kjarnafjölskylda
 Mæðradagur
 Mæðraveldi

Fjölskylda
Faðir

Faðir er maður sem hefur alið upp barn eða gefið sæðisfrumuna sem þróaðist í barn. Feður ákvarða kyn barnsins í gegnum sæðisfrumuna sem inniheldur annaðhvort X-litning (kvenkyns) eða Y-litning (karlkyns). Í óformlegu tali er átt við föður sem pabbi.

Hlutverkið hefur breyst með tíma og tilkoma nýrrar tækni. Kynfaðir er faðir sem hefur gefið sæðisfrumuna sem óx í barn, en hann er endilega sá sem elur upp barnið. Hlutverkið er líka samfélagslegt, til dæmis er kjörfaðir faðir sem hefur ættleitt barn sem hann er ekki skyldur og alið það upp. Stjúpfaðir er maður sem er ekki erfðafræðilega skyldur móður barns.

Samsvarandi kvenkynshlutverkið er móðir.

Tengt efni 
 Einstætt foreldri
 Kjarnafjölskylda
 Feðradagur
 Feðraveldi

Fjölskylda
Kex

Kex er lítil stökk bökuð kaka eða brauðflaga úr hveiti eða öðru mjöli. Kex getur verið annað hvort sætt eða salt. Til er margs konar kex, en við sætt kex er oft bætt ávöxtum, kryddi eða súkkulaði. Oft er kex hart en nýbakaðar smákökur geta verið mjúkar eða seigar. Hart kex mýkist með tímanum.

Saltkex er oft mjög hart og þynnra en sætt kex. Það er frekar brotthætt og er borðað með áleggi eins og osti og kæfu.

Fyrsta kexið var fundið upp sem endingargóður matur fyrir langar ferðir, sérstaklega sjóferðir (skipskex). Þetta kex var miklu þurrara en það kex sem við þekkjum í dag en það var ekki sætt. Í upphafi var kex bakað einu sinni og svo aftur við lægra hitastig til að þurrka það (sbr. tvíbaka). Slíkt kex gat enst í nokkur ár að því tilskildu að það héldist þurrt. Fyrir lengri ferðir var þetta kex bakað fjórum sinnum, frekar en tvisvar.

Orðið kex á rætur að rekja til danska orðsins kiks, sem er komið frá enska orðinu cakes „kökur“. Á mörgum tungumálum er orðið yfir kex komið frá franska orðinu biscuit, sem þýðir „bakað tvisvar“.

Tengt efni
 Smákaka
 Tvíbaka
 Hrökkbrauð

Heimildir 

Kex
Bakstur
Hólasandur

Hólasandur er sandflæmi og stórt uppblásturssvæði milli Mývatns og Laxárdals. Þar er unnið að stóru landgræðsluverkefni.  Um Hólasand liggur svokallaður Kísilvegur en það er vegur  sem var lagður til að stytta leiðina frá Mývatni til Húsavíkur vegna  kísilgúrverksmiðju sem starfaði við Mývatn. Landgræðslusvæðið er  130 km2 og er það svæði friðað og afgirt og er þar sáð lúpínu, birki, víði og fleiri tegundum.

Heimild 
 Mat á umhverfisáhrifum vegna uppgræðslu Hólasands

Sandar á Íslandi
Suður-Þingeyjarsýsla
Uppeldi

Uppeldi er sú aðferð að styðja líkamlega, tilfinningalega, samfélagslega og vitsmunalega þróun barns frá fæðingu til fullorðinsára. Algengast er að kynforeldrar barnsins ali það upp, en það getur líka verið eldra systkin, forráðamaður, annar fjölskyldumeðlimur eða fjölskylduvinur sem gerir það eða tekur þátt í því. Stjórnvöld og samfélagið hafa líka hlutverki að gegna í uppeldi barns. Í mörgum tilfellum alast munaðarleysingjar upp hjá fólki sem er ekki skylt þeim. Önnur börn eru ættleidd, alast upp í fóstri eða eru sett á munaðarleysingjaheimili.

Uppeldi er mjög margvíslegt og ræðst mikið til af samfélagsaðstæðum foreldranna. Stétt og efnahagur eru sterkustu áhrifaþættir í uppeldi barna.

Tengt efni 
 Uppeldisfræði

Uppeldisfræði
Fjölskylda
Kjaransbraut

Kjaransbraut (einnig kallað Svalvogavegur) er  vegur milli Keldudals í Dýrafirði og Stapadals í Arnarfirði. Vegurinn er sorfinn utan í bjargbrún og er vegastæðið í senn hrikalegt og ægifagurt. Vegurinn  liggur undir Skútabjörgum  utan Stapadals í norðanverðum Arnarfirði. Sæta verður lagi að fara þennan veg á fjöru en þá er mögulegt að aka um grýtta, mjóa fjöru undir björgunum en á flóði fer vegurinn undir sjó sem nær alveg upp í björgin. Vegurinn er kenndur við Elís Kjaran ýtustjóra sem lagði veginn og hélt honum við.

Dýrafjarðarmeginn er vegurinn bara venjulegaur einbreiður malarvegur en torfærari Arnarfjarðarsmeginn. Allar árnar sem fara þarf yfir eru Arnarfjarðarmeginn, vegurinn er þar grasi gróinn milli dekkjafaranna og dýpri för. Fjörukaflann Arnarfjarðarmeginn þarf að gera upp á hverju vori og er oft orðinn ófær þegar síðsumars þegar öldugangur hefur unnið sitt verk á honum.

Tengill 
Grein um Kjaransbraut á mbl.is

Sjá einnig 
 Vesturgatan

Vestfirsku alparnir
Dýrafjörður
Arnarfjörður
Vestfirðir
Vestfirsku alparnir

Vestfirsku alparnir eru skagi og fjallgarður milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar sunnan frá Þingeyri.

Tenglar 
 Hiking tails in þe Westfjords Alps
 Gönguleiðir (Þingeyri)
Vestfirsku alparnir