Keltnesk tungumál

Keltnesk tungumál eru grein af flokki indóevrópskra mála. Í fornöld voru þau töluð í allri Mið- og Vestur-Evrópu, en takmarkast nú við ákveðin svæði á Bretlandseyjum og á Bretaníuskaga í Frakklandi.

Flokkar keltneskra tungumála 
Keltnesk tungumál skiptast í fjóra aðalflokka, og eru málin í öðrum og fjórða flokkinum útdauð:

 Bresk eða brýþonsk tungumál, þ.e. velska, bretónska, korníska, kumbríska og e.t.v. péttneska.
 Gallísk tungumál, þ.e. gallíska, lepontíska, noríska og galatíska. Töluð á svæði sem náði frá Frakklandi til Tyrklands, og frá Belgíu til Norður-Ítalíu.
 Gelísk tungumál, þ.e. írska, gelíska eða skosk gelíska, manska og shelta-mál.
 Kelt-íberísk tungumál, voru töluð á Íberíuskaga, einkum í Portúgal og vestan- og norðantil á Spáni.

P-keltnesk og Q-keltnesk mál 
Þessum fjórum flokkum er venjulega skipt í tvær greinar, en málfræðingar nota tvær ólíkar aðferðir við það. Önnur þeirra skiptir málunum í P-keltnesk og Q-keltnesk mál. Sem dæmi má nefna að sonur er map í P-keltneskum málum, en mac (borið fram makk) í Q-keltneskum málum. Samkvæmt því eru gallísk og brýþonsk tungumál P-keltnesk, en gelísk og kelt-íberísk tungumál Q-keltnesk.

Meginlandsmál og eyjamál 
Önnur aðferð er að skipta keltneskum tungumálum í meginlandsmál og eyjamál. Undir meginlandsmál falla gallísk og kelt-íberísk tungumál, og undir eyjamál gelísk og brýþonsk tungumál. Samkvæmt þessari skiptingu hefur þróunin frá Q yfir í P orðið fyrir tilviljun á tveimur aðskildum svæðum. Bent er á önnur sameiginleg einkenni í eyjamáli, svo sem beygingu forsetninga og orðaröð. 

Samkvæmt þessari skilgreiningu er bretónska náskyld kornísku, og telst því eyjamál, þó að hún sé töluð á meginlandinu. Vitað er að á 5. og 6. öld flutti fólk frá Bretlandi til Bretaníuskaga, og er það væntanlega ástæðan fyrir þessum skyldleika málanna. Í bretónsku eru vissir þættir sem minna á meginlandsmál, og geta verið úr því máli sem var fyrir á svæðinu.

Samkvæmt ríkjandi tilgátum bárust keltnesku málin í tvem lotum til Bretlandseyja. Fyrst kom gelískan til Írlands um 400 fyrir krist og þaðan til Skotlands en nokkru síðar bríþonskan til suður Englands.

Finna má góð rök fyrir báðum aðferðunum við flokkun keltneskra mála. Þessi ágreiningur snertir ekki skiptingu hinna lifandi keltnesku mála í gelísk og brýþonsk mál, heldur snýst hann aðeins um þróunarsögu málanna.

Margt er óljóst um sum keltnesku tungumálin. Oft eru einu heimildirnar örfáar áletranir og frásagnir rómverskra sagnaritara. 

Tilgátan um meginlandsmál / eyjamál

 Frumkeltneska
 Meginlandsmál eða meginlands-keltneska
 Gallísk tungumál
 Gallíska
 Lepontíska
 Noríska
 Galatíska
 Kelt-íberísk tungumál
 Eyjamál eða eyja-keltneska
 Gelísk tungumál
 Fornírska og miðírska
 Írska
 Gelíska eða skosk gelíska
 Manska eða Manar-gelíska
 Shelta-mál
 Brýþonsk tungumál
 Péttneska ? – E.t.v. ekki keltneskt mál
 Bresk tungumál
 Kumbríska
 Fornvelska
 Velska
 Suðvestur-bretónsk tungumál
 Bretónska
 Korníska

Tilgátan um P-keltnesk / Q-keltnesk tungumál

 Frumkeltneska
 P-keltnesk tungumál
 Gallísk tungumál
 Gallíska
 Lepontíska
 Noríska
 Galatíska
 Brýþonsk tungumál
 Péttneska ? – E.t.v. ekki keltneskt mál
 Kumbríska
 Fornvelska
 Velska
 Suðvestur-bretónsk tungumál
 Bretónska
 Korníska
 Q-keltnesk tungumál
 Kelt-íberísk tungumál
 Gelísk tungumál
 Fornírska og miðírska
 Írska
 Gelíska eða skosk gelíska
 Manska eða Manar-gelíska
 Shelta-mál

Heimildir 
 Baldur Ragnarsson: Tungumál veraldar. Háskólaútgáfan, Rvík 1999.