alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Pinus remota

Pinus remota, þekkt á ensku sem Texas pinyon eða papershell pinyon, er fura ættuð frá suðvestur Texas og norðaustur Mexíkó.  Hún er helst greind frá öðrum hnetufurum (pinyon amerískar furur í undirdeildinni Cembroides) á fræjum með mjög þunnri skel, sem gerir hana mjög aðlaðandi sem fæðu fyrir innfædda. Spánski landkönnuðurinn Cabeza de Vaca nefndi að furuhnetur með þunnri skel væru mikilvæg fæða indíána 1536.

Lýsing
Pinus remota er smávaxið tré eða stór runni, 3 til 10 m há og með bol allt að 40 sm í þvermál. Börkurinn er þykkur, hrjúfur og hreistraður. Barrnálarnar eru 2 til 3 saman (yfirleitt 2), grannar, 3 til 5 sm langar, og daufgrágrænar, með loftaugum bæði á innri og ytri hlið. Könglarnir eru flatkúlulaga, 3 til 5 sm langir, breiðir og lokaðir, grænir í fyrstu en verða daufgulir við þroska 18 til 20 mánaða, með fáum, þunnum köngulskeljum, oftast með 5 til 12 fræjum.

Könglarnir opnast og verða 4 til 6 sm breiðir við þroska, og haldast fræin á köngulskeljunum. Fræin eru 10 til 12 mm löng með mjög þunnri skel, hvítum kjarna, og 1 til 2mm væng. Þeim er dreift af fuglinum Aphelocoma woodhouseii, sem tínir fræin úr opnum könglum. Fuglinn geymir mörg fræjanna til að nota síðar, og eru þau stundum ekki nýtt og ef þau falla í frjóan jarðveg geta þau orðið að nýjum trjám.

Flokkun
Pinus remota var talin til Pinus cembroides, og fyrst aðgreind 1966 þegar bandaríski grasafræðingurinn Elbert L. Little tók eftir að skeljar sumra furanna í Texas væru umtalsvert þynnri en á öðrum. Hann taldi þær vera afbrigði af P. cembroides, Pinus cembroides var. remota. Síðari rannsóknir hafa sýnt fram á fleiri einkenni til aðgreiningar og er hún nú talin sjálfsstæð tegund, líklega mun skyldari P. edulis sem einnig er með þunna fræskel og barrnálar, yfirleitt tvær saman í búnti.

Útbreiðsla og búsvæði
Útbreiðslan er í Vestur-Texas í Bandaríkunum, á suðurjaðri Edwards Plateau og hæðunum á milli Fort Stockton og Presidio og í Norðaustur-Mexíkó, aðallega í Coahuila en einnig aðeins í Chihuahua og Nuevo León. Tegundin finnst í lítilli til hóflegrar hæðar yfir sjó, frá 450–700 m á Edwards Plateau og frá 1200–1800 m í afgangnum af búsvæðinu. Hún er sjaldséð, í smáum og dreifðum stofnum yfirleitt á þurrum og klettóttum stöðum og giljum þar sem berir klettar draga úr hættu á skógareldum.

Nytjar 
Ætum fræjum er stundum safnað eins og á öðrum hnetufurum og seldar sem furuhnetur. Hinsvegar veldur búsvæðið því að uppskeran óregluleg og misjöfn sem dregur úr verðmætinu. Henni er stundum plantað sem skrauttré, þar sem mikið þurrkþol gerir hana sérstaklega verðmæta.

Tilvísanir

Tenglar
Photo of cones (scroll half-way down)

Furur
Barrtré
Pinus quadrifolia

Pinus quadrifolia, er furutegund ættuð frá syðsta hluta Kaliforníu í Bandaríkjunum og norðurhluta Baja California í Mexíkó, frá 33° 30' N suður til 30° 30' N. Hún er meðalhátt til fjalla, frá 1300 m til 1800 m, sjaldan niður til 900m og einstaka sinnum upp í 2700 m hæð. Hún er sjaldséð og oft dreifð á svæðinu, myndar opna skóga, yfirleitt í bland við einitegundir.

Lýsing
Pinus quadrifolia er smátt til meðalstórt tré, 8 til 15 m hátt og með stofnþvermál að 40 sm, örsjaldan meira. Börkurinn er þykkur, hrjúfur og hreistraður. Barrnálarnar eru 4 til 5 saman, tiltölulega gildar, 2,5 til 5,5 sm langar; gljáandi dökkgrænar með engum loftaugum á ytri hlið, og og þétta skærhvíta rák af loftaugum á innri hlið. Könglarnir eru hnattlaga, 4 til 5,5 sm langir og breiðir lokaðir, grænir í fyrstu, og verða daufgulir við þroska eftir 18 til 20 mánuði, með fáar og þykkar köngulskeljar, yfirleitt 5–10 þeirra með fræi.

Þegar könglarnir opnast við þroska verða þeir 5 til 7 sm breiðir, og haldast fræin á þeim eftir opnun. Fræin eru 10 til 14 mm löng, með þunnri skel, hvítri fræhvítu, og vængstubb um 1 til 2 mm langan; þeim er dreift af fuglinum Gymnorhinus cyanocephalus, sem tínir fræin úr opnum könglunum. Fuglinn geymir mörg fræjanna til að nota síðar, og eru þau stundum ekki nýtt og verða að nýjum trjám.

Blendingar
Pinus quadrifolia blandast oft við nálarfuru (P. monophylla) þar sem búsvæði þeirra mætast í suður Kaliforníu og norðurhluta Baja California. Blendingarnir  eru með millibils útlitseinkenni, nálarnar eru 2–3 saman með hluta loftauga á ytra byrði. Það hefur verið lagt til af grasafræðingum að einkennis (holotype) eintak  af P. quadrifolia sé í raun af blendingi; sé það rétt fá þá óblandaðir einstaklingar tegundarheitið Pinus juarezensis, eftir Sierra de Juárez í norður Baja California. Hinsvegar hefur það ekki fengið staðfest að þessi eintök séu "hreinni" en áðurnefnt eintak, og fáir grasafræðingar viðurkenna P. juarezensis sem annað en samnefni P. quadrifolia.

Þrátt fyrir hversu auðveldlega þær blandast saman, þá er Pinus quadrifolia erfðafræðilega skyldari Pinus johannis og Pinus culminicola, þrátt fyrir að vera aðskilin þeim með meir en 1000 km.

Nytjar
Ætum fræjunum (furuhnetur) er safnað á öllu útbreiðslusvæðinu, þó hún sé minna mikilvæg en Pinus edulis til þeirra nota. Henni er einnig einstaka sinnum ræktuð sem skrauttré í garða eða sem jólatré. Vegna takmarkaðrar útbreiðslu er fræjunum ekki safnað til að selja. Fræin eru oft étin af fuglum, nagdýrum og öðrum spendýrum. Cahuilla ættbálkurinn í suður Kaliforníu notaði trjákvoðuna til að gera andlitskrem til að varna sólbruna. Þeir notuðu einnig fræin í stað bjrjóstamjólkur handa kornabörnum og þeu voru einnig möluð og blandað við vatn til drykkjur. Að auki voru fræin ristuð og étin heil eða gerð í mauk. Þau voru mikilvæg verslunarvara við aðra ættbálka á svæðinu. Barrnálarnar og ræturnar voru mikilvæg í körfugerð, og börkurinn notaður í húsaþök. Trjákvoðan var notuð til að gera við potta og til að festa örvaroddá á sköft. Viðurinn var nýttur til hitunar og ilms þar sem hann brennur vel og hefur þægilegan ilm.

Tilvísanir

Tenglar
 Photo of cones. pinetum.org

Furur
Barrtré
Merlur

Merlur (fræðiheiti: Caloplaca) er ættkvísl fléttna af glæðuætt (Teloschistaceae). Merlur hafa hrúðurkennt þal og oft innihalda þær litarefnið parietín sen gefur gulan lit. Flokkun merlna hefur verið nokkuð á reiki vegna niðurstaðna úr raðgreiningu DNA-kjarnsýra.

Ein tegund merlna er á válista á Íslandi. Það er birkimerla (C. borealis) sem er flokkuð sem tegund í yfirvofandi hættu (VU).

Tegundir
Um 510 tegundum merlna hefur verið lýst. Á Íslandi voru 36 tegundir merlna skráðar árið 2009 en líklega tilheyra margar þeirra ekki lengur ættkvísl merlna. Þær tegundir sem skráðar voru á Íslandi árið 2009 eru:

Caloplaca alcarum Poelt - Álkumerla
Caloplaca ammiospila (Wahlenb. in Ach.) H.Olivier
Caloplaca approximata (Lynge) H.Magn.
Caloplaca arenaria (Pers.) Müll. Arg.
Caloplaca borealis (Vain.) Poelt - Birkimerla
Caloplaca caesiorufella (Nyl.) Zahlbr. - Kvistamerla
Caloplaca castellana (Räsänen) Poelt
Caloplaca cerina (Ehrh. ex Hedw.) Th.Fr. - Þúfumerla
Caloplaca chlorina (Flotow) Sandst. – IVe INo
Caloplaca chrysodeta (Vain. ex Räsänen) Dombr.
Caloplaca citrina (Hoffm.) Th.Fr.
Caloplaca crenularia (With.) Laundon
Caloplaca diphyodes (Nyl.) Jatta
Caloplaca exsecuta (Nyl.) Dalla Torre & Sarnth.
Caloplaca flavorubescens (Huds.) Laundon
Caloplaca flavovirescens (Wulf.) DT. & Sarnth
Caloplaca fraudans (Th. Fr.) H.Olivier
Caloplaca holocarpa (Hoffm.) Wade
Caloplaca jungermanniae (Vahl) Th.Fr.
Caloplaca lobulata (Flörke) Hellb.
Caloplaca marina (Wedd.) Zahlbr.
Caloplaca microthallina (Wedd.) Zahlbr.
Caloplaca nivalis (Körb.) Th.Fr. - Jöklamerla
Caloplaca obliterans (Nyl.) Blomb. & Forss.
Caloplaca obscurella (Körb.) Th.Fr.
Caloplaca oxfordensis Fink ex Hedrich
Caloplaca phaeocarpella (Nyl.) Zahlbr.
Caloplaca scopularis (Nyl.) Lettau - Skarfamerla
Caloplaca sibirica H. Magn.
Caloplaca soropelta (E.S.Hansen, Poelt & Söchting) Söchting
Caloplaca spitzbergensis H. Magn.
Caloplaca tetraspora (Nyl.) Oliv.
Caloplaca thallincola (Wedd.) Du Rietz
Caloplaca tiroliensis Zahlbr.
Caloplaca tornoënsis Magn. - Lappamerla
Caloplaca verruculifera (Vain.) Zahlbr. - Strandmerla

Tilvísanir

Fléttur
Glæðuætt
Parietín

Parietín er gult eða appelsínugult efni sem finnst í sumum fléttum, til dæmis í merlum, glæðum og hæðakirnu.

Parietín hefur vakið áhuga vísindamanna vegna mögulegra áhrifa þess á krabbameinsfrumur og möguleika þess til að drepa sumar sjúkdómsvaldandi bakteríur og sveppi.

Tilvísanir

Fléttuefni
Litarefni
Sveppalyf
Héruð Spánar

Héruð Spánar (spænska:  provincias) eru alls 50. Núverandi skipan þeirra er frá 1978 en uppruna þeirra má rekja til ársins 1833.

Sjö sjálfsstjórnarsvæði Spánar samanstanda aðeins af einu héraði: Asturias, Baleareyjar, Kantabría, La Rioja, Madrid, Múrsía og Navarra. Flest héruðin eru samnefnd höfuðborg þeirra.

Afríkulendurnar Ceuta, Melilla og Plazas de soberanía eru ekki hluti af neinu héraði.

Héruð

Heimild

 

Spánn
Cartagena (Spánn)

Cartagena er hafnarborg sjálfstjórnarsvæðisins Múrsía á suðaustur-Spáni. Hún hefur um 218.000 íbúa (2011) og er önnur stærsta borg svæðisins á eftir Múrsía. Stórborgarsvæðið heitir Campo de Cartagena og hefur um 410.000 íbúa.

Borgin á sér langa sögu: Þar voru Fönikíumenn fyrir Krist, Rómverjar nefndu hana Carthago Nova (Nýja Karþagó) og undir Márum hét hún Qartayannat al-Halfa. Borgin var ein sú síðasta til að streitast á móti her Francos í spænska borgarastríðinu.

Heimild

 

Borgir í Múrsíu
Mérida

Mérida (extremadúríska: Méria) er höfuðborg sjálfsstjórnarsvæðisins Extremadúra á mið-vestur Spáni. Íbúar voru rúm 60.000 árið 2017. Borgin var mikilvæg í Rómaveldi og hét hún þá Emerita Augusta. Puente Romano, rómversk brú yfir fljótið Guadiana er enn notuð í dag. Borgin er á heimsminjalista UNESCO og eru þar einnig margar gamlar kirkjur.

Heimild

 

Borgir í Extremadúra
Birkimerla

Birkimerla (fræðiheiti: Caloplaca borealis) er hrúðurflétta af glæðuætt (Teloschistaceae). Hún vex á trjáberki. Á Íslandi hefur hún aðeins fundist á örfáum stöðum, alltaf á berki birkitrjáa. Birkimerla finnst í Botnsskógi í Dýrafirði.

Útlit
Þal birkimerlu er reitaskipt og vörtótt þar sem vörturnar litast gular vegna parietíns en þalið milli reitanna er hvítleitt eða grátt.

Efnafræði
Birkimerla inniheldur fléttuefnið parietín sem litar fléttuna gula eða appelsínugula. Þalsvörun birkimerlu við efnalitun er K neivæð (K-) en askhirlsurnar litast K+ rauðar.

Ástand stofns
Birkimerla er á válista Náttúrufræðistofnunar Íslands sem tegund í yfirvofandi hættu (VU). Ástand birkimerlu hefur ekki enn verið metið af IUCN.

Tilvísanir

Glæðuætt
Glæðuætt

Glæðuætt (latína: Teloschistaceae) er ætt fléttna. Tegundir sem tilheyra ættinni eiga það sameiginlegt að mynda litarefnið parietín sem er gult eða appelsínugult á litinn. Flétturnar mynda það ýmist í öllum vefjum eða sérstaklega í askhirslum eða þali. Á Íslandi höfðu að minnsta kosti 40 tegundir ættarinnar verið skráðar árið 2009.

Tilvísanir

Fléttuættir
Glæðuætt
Pinus caribaea

Karíbafura, Pinus caribaea, er furutegund ættuð frá Mið-Ameríku, Kúbu, Bahamaeyjum, Turks- og Caicoseyjum. Hún vex í hitabeltis og heittempruðum skógum, sem eru bæði láglendis grassléttum og fjallaskógum. Villieldur er stór þáttur í takmörkun útbreiðslu tegundarinnar, en hún hefur yfir í samkeppni við tegundir af dulfrævingaætt. Á svæðum án villielda ná hitabeltisskógar að myndast.

Hún hefur verið ræktuð víða utan útbreiðslusvæðis síns, og hefur hún villst út í Jamaica, Kólumbíu, Suður Afríku, Sri Lanka, Fiji og Kína.

Afbrigði
Tegundin hefur þrjú viðurkennd afbrigði:
Pinus caribaea var. caribaea (Pinar del Río Province og Isla de la Juventud í vestur Kúbu)
Pinus caribaea var. bahamensis (Grisebach) W.H.Barrett & Golfari – Bahamafura (Bahamaeyjar, Turks- og Caicoseyjar)
Pinus caribaea var. hondurensis (Sénéclauze) W.H.Barrett & Golfari – Hondúrasfura (í Mexíkó (Quintana Roo ), Belize, Gvatemala, El Salvador, Hondúras, Níkaragva)

Verndun
Samkvæmt IUCN, er tegundin sjálf ekki talin í hættu, en tvær af þremur undirtegundum taldar í hættu (var. caribaea) eða viðkvæm (var. bahamensis).

Tilvísanir

Furur
Barrtré
Jerez de la Frontera

Jerez de la Frontera eða Jerez er spænsk borg í Cádiz-héraði í Andalúsíu á Spáni. Sveitarfélag er samnefnt borginni. Íbúar eru um 213.000 (2015). Á stórborgarsvæði Jerez búa um 650.000. Nafnið má rekja til Fönikíumanna sem nefndu hana Xeres.

Áfengi drykkurinn sérrí hefur nafn sitt af borginni. Einnig er borgin þekkt fyrir flamenco, hesta og mótorhjól.

Heimild

 

Borgir í Andalúsíu
Hulda Vigdísardóttir

Hulda Vigdísardóttir (f. 1994) er íslenskur málfræðingur, þýðandi, útgefandi og  fyrirsæta.

Vorið 2013 útskrifaðist hún frá Menntaskólanum í Reykjavík og tveimur árum síðar brautskráðist hún með B.A.-próf í íslensku og þýsku frá Háskóla Íslands. Ári síðar, í október 2016, lauk hún meistaraprófi þaðan í íslenskri málfræði, þá 22 ára. Hulda er dóttir Vigdísar Hjaltadóttur og Steingríms Gunnarssonar. 

Hulda tók þátt í Ljósmyndakeppni Íslands 2012–2013, raunveruleikaþætti á Skjá einum. Hulda hafnaði í 2. sæti.  

Árið 2018 gaf Hulda út íslenska þýðingu ævintýrsins um hnotubrjótinn og músakónginn eftir E. T. A. Hoffmann og var það í fyrsta sinn sem verkið kom út á íslensku.

Hulda var krýnd Queen Beauty Iceland 2020 í Miss Universe Iceland og keppir fyrir Íslands hönd í Queen Beauty Universe.

Tilvísanir

Íslenskar fyrirsætur
Íslenskir málfræðingar
Íslenskir þýðendur
Andrarímur

Andrarímur eða Rímur af Andra jarli eru rímur ortar af skáldunum Hannesi Bjarnasyni prest og Gísla Konráðssyni bónda og voru þær gefnar út í Viðeyjarklaustri árið 1834. Andrarímur urðu mjög vinsælar. 

Til eru fornar rímur með sama nafni. Hinar fornu Andra rímur voru ortar á 15. öld og eru til í mörgum uppskriftum. Þær þóttu skemmtilegar og höfðu menn dálæti á þeim. Í elsta varðveitta handriti af hinum fornu Andrarímum AM 604 b 4to er m.a. þessi vísa:

Fyrri girntust fagurleg víf
framandi menn að gilja,
þeir settu í háska sál og líf
fyrir sætu mjúkan vilja.

Heimildir
 Andrarímur frá 1834
 Handrit af Andrarímum hinum fornu AM 604 b 4to

Rímur
Törguætt

Törguætt (fræðiheiti: Lecanoraceae) er ætt fléttna sem innihélt 766 tegundir árið 2008. Fulltrúar fjögurra ættkvísla törguættar finnast á Íslandi. Tegundir tveggja þeirra, törgur (Lecanora) og flírur (Lecidella) telja um 50-60 tegundir á Íslandi en hinar tvær, flögur (Rhizoplaca) og ömbrur (Protoparmelia) hafa um fjórar tegundir.

Tilvísanir

Törguætt
Fléttuættir
Haraldur hilditönn

Haraldur Hilditönn er persóna í gömlum sögnum en hann er sagður hafa verið konungur í Svíþjóð, Danmörku, Noregi og Vindlandi. Hann var sonur Hræreks af Sjálandi af ætt Skjöldunga og og Auðar djúpúðgu Ívarsdóttur og afi hann var  Ívar víðfaðmi. Í öðrum sögnum er hann sagður sonur Ráðbarðs í Garðaríki. Haraldur hilditönn ólst upp í Garðaríki en þegar móðurafi hans Ívar lést fór hann til Skánar og lagði undir sig Svíþjóð, Danmörku, Noregur og norðurhluta Þýskalands. Sagt er að hann hafi haft aðsetur í kastalanum á Beritzholm. Randver bróðir hans var settur yfir Norðymbraland. Þegar Haraldur varð gamall útnefndi hann Sigurð hring, son Randver sem lýðkonung yfir Svíþjóð. Sagan segir að þegar Haraldur hilditönn var orðinn 150 ára gamall þá eggjaði hann Sigurð hring til að hernaðar í hinum fræga Brávallabardaga. Haraldur hilditönn féll í Brávallabardaga.

Heimild
 Sögubrot af nokkrum fornkonungum í Dana og Svíaveldi
Hetjur norrænna fornaldarsagna
Bikarfléttuætt

Bikarfléttuætt (fræðiheiti: Cladoniaceae) er ætt fléttna sem innihélt 570 tegundir árið 2008. Fulltrúar tveggja ættkvísla bikarfléttuættar finnast á Íslandi. Af ættkvíslinni Cladonia finnast 56 tegundir á Íslandi en af ættkvíslinni Pilophorus finnast tvær tegundir.

Tegundir af bikarfléttuætt hafa blaðkennt eða hreisturkennt frumþal. Upp af frumþalinu vex runnlaga greinótt þal sem endar í bikörum, oddum eða greinast frekar.

Tilvísanir

Bikarfléttuætt
Fléttuættir
Brávallabardagi

Brávallabardagi er goðsagnabardagi og erkibardagi fornaldarsagna. Honum er lýst í fornsögum. Hann fór fram á Brávöllum og  laust saman liði Sigurðar Hrings Svíakonungs og  gauta Vestgautalands og liði Haraldar hilditannar Danakonungs og gauta Austgautalands.

Heimildir

 Sögubrot af nokkrum fornkonungum í Dana og Svíaveldi
 Aðalheiður Guðmundsdóttir, Gunnar og Göngu-Hrólfur, Brynhildur og Brana Um sögutengdar fígúrur í íslenskum þjóðkvæðum Rannsóknir í félagsvísindum XV,ráðstefnuerindi í október 2014

Atburðir í norrænni goðafræði
Dofruætt

Dofruætt (latína: Schaereriaceae) er lítil ætt fléttna sem inniheldur aðeins sex tegundir í einni ættkvísl. Tvær tegundir af dofruætt lifa á Íslandi, krónudofra og tíguldofra.

Tegundir af dofruætt eiga það sameiginlegt að vera hrúðurfléttur sem lifa á grjóti, hafa svart forþal og svartar askhirslur þar sem askgróin eru glær, einhólfa og hnöttótt eða sporbaugótt.

Tilvísanir

 fléttuættir
 dofruætt
Þalsvörun

Þalsvörun á við um eiginleika þals sumra fléttna til að breyta um lit þegar það kemst í snertingu við ákveðin efnasambönd. Þalsvörun er mikilvægt greiningareinkenni fyrir fléttutegundir því hún gefur mjög góða vísbendingu um það hvaða virku efni fléttan inniheldur. Mismunandi fléttutegundir geta því gefið mismunandi þalsvörun við sömu efnum og jafnvel getur svörunin verið mismunandi milli vefjagerða innan sama einstaklings.

Efnin sem notuð eru við athugun á þalsvörun eru margbreytileg. Á Íslandi hefur Hörður Kristinsson mest notast við fimm efni eða efnablöndur: Kalíumhýdroxíð (K), Calsíumoxíðklóríð (C), blöndu af kalíumhýdroxíði og calsíumoxíðklóríði (KC), paraphenýldíamín (P) og kalíumjoðíð (J).

Stundum endurkastar þalið ákveðnum bylgjulengdum ljóss, til dæmis útfjólubláu ljósi. Hægt er að hafa upplýsingar um slíkt með í þalsvörun. Um fléttu sem endurkastar útfjólubláu ljósi sem hvítu ljósi mætti því lýsa sem UV+ hvítt.

Dæmi um þalsvaranir
 Þalsvörun fjallagrasa er K-, C-, KC- P+ rauð eða P-.
 Þalsvörun hraunbreyskju er K+ gult, C-, KC- og P+ laxagult.
 Þalsvörun skútagrýtu er K-, C-, KC- og P-.
 Þalsvörun viðarkúpu er K-, C-, KC-, P+ rauðgult.
 Þalsvörun tindanafla er K-, C-, KC+ rauð, P-.
 Í birkimerlu er þalsvörunin K- en askhirlsurnar litast K+ rauðar.
 Gráfleiðra endurkastar útfjólubláu ljósi. Hún hefur þalsvörunina K-, C-, KC-, P-, UV+ bláhvítt (miðlag og hraufur).

Tilvísanir

Fléttur
Hvallátur

Hvallátur eru eyjar og jörð á Breiðafirði. Þær teljast til Vestureyja. Nafnið kann að vísa til þess að fyrr á tímum hafi rostungar hafst þar við.

Tilvísanir

Breiðafjarðareyjar
Dúnn

Dúnn fugla eru lag af fíngerðum fjöðrum sem sem er undir flugfjöðrum. Mjög ungir fuglar eru eingöngu þaktir dúnfjöðrum. Dúnn einangrar mjög vel hita og er notaður í jakka, rúmteppi, kodda og svefnpoka.

Fuglar
Logroño

Logroño er borg á norður-Spáni við Ebró-fljót og höfuðborg La Rioja-sjálfsstjórnarsvæðisins. Íbúar eru rúmlega 151.000 (2018). Vínframleiðsla er mikilvæg atvinnugrein.

Borgir í La Rioja
Tíguldofra

Tíguldofra (fræðiheiti: Schaereria fuscocinerea) er tegund fléttna af dofruætt.

Útlit
Tíguldofra er hrúðurflétta með reitaskipt, matt, grátt eða dökkgrábrúnt þal. Askhirslurnar eru svartar og hoft hyrndar frekar en kringlóttar, flatar og með áberandi barmi.

Gró tíguldofru eru sporbaugótt, glær, einhólfa og 10-15 x 5-7 µm að stærð.

Útbreiðsla og búsvæði
Tíguldofra er útbreidd um allan heim. Hún finnst á Norðurheimskautasvæðinu, um Evrasíu, Norður-, Mið- og Suður-Ameríku, Eyjálfu og á eyjum úthafanna norður af Suðurskautslandinu.

Á Íslandi finnst tíguldofra dreifð nokkuð víða um landi, nema helst á Suðurlandi. Tíguldofra vex á basalti oft á móti sól innan um landfræðiflikru.

Efnafræði
Tíguldofra inniheldur þekkta fléttuefnið gyrófórinsýru.

Þalsvörun tíguldofru er K-, C- eða miðlag C+ bleikt, P-.

Tilvísanir

Dofruætt
391

Árið 391 (CCCXCI í rómverskum tölum) var 91. ár 4. aldar og hófst á miðvikudegi samkvæm júlíska tímatalinu. Á þeim tíma var það þekkt innan Rómaveldis sem ræðismannsár Tatíanusar og Symmakusar eða 1144 ab urbe condita.

Atburðir
 Þeódósíus 1. gerði kristni að ríkistrú í Rómaveldi. Öllum hofum annarra trúarbragða var lokað og eldurinn eilífi í Vestuhofinu í Róm var slökktur. 
 Þeófílus Alexandríupáfi lét fylgismenn sína eyðileggja öll heiðin hof í Alexandríu, þar á meðal Serapishofið sem var síðustu leifarnar af Múseion þar sem Bókasafnið í Alexandríu var áður.

Fædd
 Aëtius, rómverskur herforingi (d. 454).

Dáin
 Makaríos frá Egyptalandi, kristinn munkur.
 Pétur af Sebaste, armenskur biskup.
 Zhai Liao, stofnandi ríkisins Zhai Wei í Kína.

391
391-400
Albacete

Albacete er borg í spænska sjálfsstjórnarsvæðinu Kastilíu-La Mancha og Albacete-héraði.
Íbúar (kallaðir albaceteños) voru 172.816  árið 2017 og eru um 220.000 á stórborgarsvæðinu. Í Albacete situr dómsvaldið í Kastilíu-La Mancha. Á tímum Mára hét borgin Al-Basīt.

Heimild

Borgir í Kastilíu-La Mancha
Heiðaflóki

Heiðaflóki (fræðiheiti: Rhododendron groenlandicum (áður Ledum groenlandicum eða Ledum latifolium), er sígrænn, ilmandi runni með hvítum blómum sem er oft notaður í jurtate.

Lýsing
Þetta er lágvaxinn runni sem verður yfirleitt að 50 sm hár (einstaka sinnum að 2m hár), með sígrænum 20 til 60 mm löngum og 2 til 15 mm breiðum blöðum. Leðurkennd blöðin eru krumpuð að ofan, dökkgræn, og með þétta hvíta til rauðbrúna hæringu að neðan, niðursveigð á jöðrunum. Smá hvít blómin eru mörg í hálfsveipum sem eru nokkrir saman endastæðum klösum, allt að 5 sm í þvermál. Þau eru mjög ilmandi og klístruð.

Litningatalan er 2n = 26.

Grænlenska heitið Qajaasaraq sem er notað yfir tegundina vísar til lögunar blaðanna: "litla" (-araq) "eins og" (-sa-) "kajak" (qajaq).

Útbreiðsla
Hann finnst tempruðum til heimskautasvæðum Norður-Ameríku (Allsstaðar í Kanada, í Bandaríkjunum í eftirfarandi fylkjum; New England, New York, Pennsylvania, Michigan, Wisconsin, Minnesota, Idaho, Washington, Oregon og Alaska) og í Grænlandi. Hann vex í mýrum og á blautum ströndum, og stundum á grýttum fjallahlíðum.

Nytjar
Hann er oft notaður sem krydd í réttum með villibráð. 

Fyrir notkun í jurtalækningar skal vísað í Labrador-te.

Safinn úr blöðunum hefur einnig verið notaður gegn moskítóbiti.

Tegundin er lítið eitt ræktuð til skrauts í görðum.

Tilvísanir

Tenglar
USDA PLANTS database: Ledum groenlandicum 
Description of Rhododendron groenlandicum at the American Rhododendron Society
Photograph of Rhododendron groenlandicum plus description at the Washington Native Plant Society
Rhododendron groenlandicum  at the Connecticut Botanical Society

Lyngætt
Bára Grímsdóttir

Bára Grímsdóttir (fædd 24. apríl 1960) er íslenskt tónskáld, hljóðfæraleikari, söngkona og formaður Kvæðamannafélagsins Iðunnar. Hún var sæmd fálkaorðunni árið 2019 fyrir "varðveislu og endurnýjun á íslenskum tónlistararfi".

Heimildir 

Íslenskir tónlistarmenn
Fólk fætt árið 1960
Þjóðlagatónlist
Tónskáld
Íslensk þjóðlög (safn)

Íslensk þjóðlög er safn um 500 íslenskra þjóðlaga sem séra Bjarni Þorsteinsson tók saman 1906–1909. Fékk hann Carlsbergssjóðinn til að gefa bókina út.

Tilvísanir

Heimildir
 Íslensk þjóðlög – Ísmús.

Tónlist
Þjóðlagatónlist
Íslenskar bókmenntir