alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Kanslari Þýskalands

Kanslari Þýskalands (þýska: Bundeskanzler (1867-1871, 1949-), Reichskanzler (1871-1949)) er formaður ríkisstjórnar Þýskalands og því æðsti maður framkvæmdavalds sambandsríkisins. Hann velur sér ráðherra og ákvarðar stefnu ríkisstjórnarinnar. Kanslarinn er í raun valdamesti stjórnmálamaður landsins en formlega er hann þriðji maður í virðingarröðinni á eftir forseta og þingforseta. Staða hans er sambærileg stöðu forsætisráðherra á Íslandi. 
Kanslarinn er kjörinn af sambandsþinginu til eins kjörtímabils (4 ára) í senn og hefur sambandsþingið eitt vald til að setja hann af fyrir lok kjörtímabilsins með vantraustsyfirlýsingu. 

Núverandi kanslari er Olaf Scholz. Forveri hans, Angela Merkel, var fyrsta konan til að gegna embættinu. Samkvæmt þýskri málvenju bætist viðskeytið -in við Bundeskanzler sé kanslarinn kona og var Merkel því titluð Bundeskanzlerin.

Kanslarar hafa farið fyrir ríkisstjórnum Þýskalands frá 1867, en titillinn á rætur að rekja til embættismanna í hinu heilaga rómverska ríki á miðöldum.

Kanslarar Þýskalands frá 1871 
 1871-1890 Otto von Bismarck
 1890-1894 Leo von Caprivi
 1894-1900 Chlodwig zu Hohenlohe-Schillingsfürst 
 1900-1909 Bernhard von Bülow
 1909-1917 Theobald von Bethmann-Hollweg
 1917 Georg Michaelis
 1917-1918 Georg von Hertling (Zentrum) 
 1918 Maximilian von Baden
 1918 Friedrich Ebert (SPD)
 1919 Philipp Scheidemann (SPD) 
 1919-1920 Gustav Bauer (SPD) 
 1920 Hermann Müller (SPD) 
 1920-1921 Constantin Fehrenbach (Zentrum) 
 1921-1922 Karl Joseph Wirth (Zentrum) 
 1922-1923 Wilhelm Cuno 
 1923 Gustav Stresemann (DVP) 
 1923-1925 Wilhelm Marx (Zentrum) 
 1925-1926 Hans Luther 
 1926-1928 Wilhelm Marx (Zentrum) 
 1928-1930 Hermann Müller (SPD) 
 1930-1932 Heinrich Brüning (Zentrum) 
 1932 Franz von Papen (Zentrum)
 1932-1933 Kurt von Schleicher
 1933-1945 Adolf Hitler (NSDAP)
 1945 Joseph Goebbels (NSDAP)
 1945 Lutz Schwerin von Krosigk
 1949-1963 Konrad Adenauer (CDU) 
 1963-1966 Ludwig Erhard (CDU) 
 1966-1969 Kurt Georg Kiesinger (CDU) 
 1969-1974 Willy Brandt (SPD) 
 1974-1982 Helmut Schmidt (SPD) 
 1982-1998 Helmut Kohl (CDU) 
 1998-2005 Gerhard Schröder (SPD)
 2005-2021 Angela Merkel (CDU)
 2021- Olaf Scholz (SPD)
Freknur

Freknur eru litlir melanínblettir á húð sums fólks með ljósa húð. Þær eru algengastar á rauðhærðu fólki.

Þekjukerfið
Ský

„Ský“ getur einnig átt við um tölvuský.

Ský er sýnilegur massi samþjappaðs vatns eða ískristalla í andrúmsloftinu á Jörðinni eða annarri reikistjörnu. Þau endurvarpa öllum sýnilegum bylgjulengdum ljóss og eru því hvít, en geta virðst grá eða jafnvel svört ef þau eru það þykk að ljós nær ekki í gegnum þau. Vatnsdropar í skýjum eru að jafnaði 0,01 mm í þvermál og verða því sýnilegir þegar þeir safnast saman og mynda ský.

Ský á öðrum reikistjörnum en Jörðinni eru oft úr öðrum efnum en vatni (t.d. metani) en það fer þó eftir umhverfisaðstæðum.

Skýjamyndun 
Ský myndast þegar vatnsgufa í andrúmsloftinu myndast þá litlir vatnsdropar og ískristallar. Þetta gerist einkum á tvennskonar hátt:

1. Loftið kólnar og mettast. Þetta gerist þegar loftið kemur í tæri við kalt yfirborð eða yfirborð sem hefur kólnað af geislum. Auk þess getur loft kólnað vegna þess að það stígur. Fyrir því eru þrjár ástæður:
 Loftið þarf að rísa yfir hlý- eða köld skil
 Þar sem köldu lofti blæs yfir fjöll neyðist rakt loft til að rísa
 Vegna lóðstreymis sem leiðir til upphitunar yfirborðs jarðar (hlýnun yfir daginn)

2. Hitastig loftsins breytist ekki heldur tekur til sín meiri raka og mettast þannig.

Ský eru þung. Vatnið í venjulegu skýi getur vegað mörg milljón tonn en þar sem rúmmálið er líka mikið reynist nettó þéttleiki vatnsgufunnar það lítill að loftstreymi yfir og undir skýjunum getur haldið þeim uppi. Flest ský myndast þegar vatnsgufa þéttist í kringum þéttimiðju sem ýmist getur verið reykur, gas, aska eða salt. Í yfirmettuðum tilvikum geta vatnsdropar einnig virkað sem þéttimiðja. Flugslóðar eru dæmi um manngerð ský, sem myndast út útblæstri þotuhreyfla.

Gerðir skýja 
Ský skiptast í háský, miðský, lágský og háreist ský.

Háský 
Háský eru í 6-12 km hæð, til þeirra teljast:
 Klósigar (Cirrus)
 Blika (Cirrostratus)
 Maríutása (Cirrocumulus)
 Skýjahetta eða -kúfur (Pileus)
 Flugslóði

Miðský 
Miðský eru í 2-6 km hæð, til þeirra teljast:

 Gráblika (Altostratus)
 Netjuský (Altocumulus)
 Regnþykkni (Nimbostratus)
 Bylgjunetja (Altostratus undulatus)
 Skýjaborgir (Altocumulus castellanus)
 Linsuský eða vindskafin netjuský (Altocumulus lenticularis)

Lágský 
Lágský eru í 0-2 km hæð, til þeirra teljast:

 Þokuský (Stratus)
 Bólstraský eða bólstrar (Cumulus)
 Flákaský (Stratocumulus)

Háreist ský 
Háreist ský eru í 0-12 km hæð, til þeirra teljast:

 Skúraský (Cumulonimbus)
 Skúraklakkar (Cumulunimbus calvus)) 
 Skúraflókar (Cumulonimbus cappilatus)
 Steðjaský (Cumulonimbus incus)
 Gosský (Pyrocumulus)

Ský ofan veðrahvolfs 
 Glitský
 Silfurský

Önnur ský 
 Júgurský (Altocumulus Mammatus)
 Hrafnar (Pannus)
 Skýjaslæður (Virga)

Tengt efni 
 Dalalæða
 Mistur
 Reykur
 Sandstormur
 Skafrenningur
 Þoka
 Þokumóða
 Þokubakki
 Þokuruðningur

Heimildir

Tenglar 
 

Veðurfræði
Skýjafræði
Ceuta

Ceuta er agnarlítil spænsk sjálfstjórnarborg sunnan megin við Gíbraltarsund á norðurströnd Magrebsvæðisins. Á arabísku heitir það سبتة (Sabtah á hefðbundinni arabísku, Sebta í Marokkó).

Yfir Ceuta gnæfir hæðin Monte Hacho þar sem stendur virki spænska hersins. Monte Hacho er oft talið vera syðri súla Herkúlesar (en stundum er það talið vera Jebel Musa).

Borgir á Spáni
Maghreb

Magreb er sá hluti Norður-Afríku sem liggur norðan við Saharaeyðimörkina og vestan við Nílardal. Magreb þýðir „vestur“ á arabísku. Svæðið nær yfir löndin Marokkó, Alsír og Túnis (Barbaríið) og oft einnig Líbýu og Máritaníu. Íbúar svæðisins (arabar og berbar) voru almennt kallaðir márar af Evrópubúum.

Landafræði Afríku
Flugslóði

Flugslóði, slóði eða flugvélarslóði er manngerður slóði úr ískristöllum og vatnsdropum, sem myndast hefur úr vatnsgufu í útblæstri þotna eða vænghringiðum hátt í andrúmsloftinu.

Heimildir

Skýjafræði
Rauðahaf

Rauðahaf (arabíska البحر الأحمر, al-Bahr al-ahmar; hebreska ים סוף Yam Suf; tígrinja ቀይሕ ባሕሪ, QeyH baHri) er flói eða innhaf úr Indlandshafi, á milli Afríku og Arabíuskagans í Asíu. Hafið tengist Indlandshafi í suðri um Adenflóa. Í norðri skagar Sínaískaginn inn í hafið. Hvorum megin við hann eru Akabaflói og Súesflói sem leiðir að Súesskurðinum. Hafið er 1900 km langt, en ekki nema 300 km breitt þar sem það er breiðast. Hafið nær yfir um 450.000 km² svæði.

Lönd við Rauðahafið 
Lönd sem eiga strandlengju að Rauðahafinu eru:

 Norðan megin:
 Egyptaland
 Ísrael
 Jórdanía
 Vestan megin
 Egyptaland
 Súdan
 Austan megin
 Jemen
 Sádí-Arabía
 Sunnan megin
 Djíbútí
 Erítrea
 Sómalía

Höf
Algeirsborg

Algeirsborg eða Álfgeirsborg (franska: Alger, arabíska: الجزائر al-jazā’ir, „eyjarnar“) er höfuðborg Alsír og stærsta borg landsins með um 3,5 milljónir íbúa. Lítill rómverskur bær (Icosium) stóð á þessum stað í fornöld, en núverandi borg var stofnuð árið 944 af Buluggin ibn Ziri. Frá því á 16. öld var borgin miðstöð sjóræningja (sbr. Barbaríið) og naut nær algers sjálfstæðis þótt hún væri hluti Ottómanaveldisins að nafninu til.

Alsír
Höfuðborgir
Adenflói

Adenflói er flói sem gengur inn úr Arabíuhafi, hann afmarkast af Horni Afríku og suðurströnd Jemen á Arabíuskaganum við inngang sinn í austri og „Tárahliðinu“ (Bab-el-Mandeb) við inngang sinn að Rauðahafinu í vestri. Þau lönd sem liggja að honum eru Sómalía í suðri, Jemen í norðri og Djíbútí við botn hans í vestri.

Flóinn er allt upp í 1.000 kílómetra langur og 150-440 km breiður, dýpt hans mest 5.029 m við inngang hans, 3.478 m við miðju hans og 874 m við botn hans, hann er umlukinn af háum fjöllum en þau í Jemen eru allt upp í 2,5 km há og þau í Sómalíu upp í 2,1 km á hæð.

Flóinn er mjög mikilvægur sem hluti af flutningsleið olíu frá Persaflóa til Vesturlanda um Súesskurðinn.

Flóar
Arabíuhaf
Naíróbí

Naíróbí er stærsta borg Kenía og jafnframt höfuðborg. Nafnið kemur úr máli masaja, Enkarenairobi, sem merkir „köld vötn“.

Borgin var stofnuð 1899 sem birgðastöð fyrir Úganda-járnbrautina milli Mombasa og Úganda. 1900 kom upp faraldur í borginni og hún var brennd til grunna. Eftir það var hún endurbyggð og varð höfuðstaður Bresku Austur-Afríku og síðan höfuðborg þegar Kenía fékk sjálfstæði árið 1963.

Borgir í Kenía
Drómedari

Drómedari (fræðiheiti: Camelus dromedarius) er stór úlfaldi sem er auðþekktur frá kameldýri á því að hann hefur aðeins eina kryppu, en kameldýrið tvær. Drómedarinn er auk þess háfættari en kameldýrið og getur hlaupið hraðar en er ekki eins harðger.

Drómedarinn kemur upphaflega frá Asíu og Norður-Afríku og hefur verið taminn nokkrum öldum fyrir Krist. Hann dó út í Norður-Afríku um þúsund fyrir Krist, en var svo fluttur inn aftur þegar Persar réðust inn í Egyptaland á 6. öld f.Kr.. Á 3. öld var hann orðinn útbreiddur sem burðardýr og reiðskjóti og gerði Saharaverslunina mögulega.

Tenglar 

 
 
 

Úlfaldar
Austur-Afríka

Austur-Afríka er austurhluti Afríku sem snýr að Indlandshafi. Eftirfarandi ríki eru venjulega talin til Austur-Afríku:

 Djibútí
 Eritrea
 Eþíópía
 Kenýa
 Sómalía
 Tansanía
 Úganda
 Suður Súdan

Að auki eru Búrúndí, Kómoreyjar, Rúanda, Madagaskar, Malaví, Mósambík, Máritíus, Seychelles-eyjar og Súdan oft talin til Austur-Afríku.

Hlutar Austur-Afríku eru þekktir fyrir fjölda stórra villidýra eins og fíla, gíraffa, ljóna, sebrahesta og nashyrninga, þótt þeim fari fækkandi. 

Landslag Austur-Afríku einkennist af Sigdalnum mikla og hæstu tindum álfunnar, Kilimanjaro og Kenýafjalli.

Austur-Afríka
Sahel

Sahel (úr arabísku ساحل sahil „strönd“ eða „jaðar“) er svæði í Afríku sem liggur á mörkum Sahara og gróðurlendisins í suðri sem er kallað Súdan. Svæðið er aðallega gresja og nær frá Atlantshafinu að Horni Afríku og frá hálfþurru graslendi að hitabeltisgresju. Á miðöldum risu þarna mörg stór konungsríki sem högnuðust á Saharaversluninni. Sahel landsvæðið í Afríku ratar stundum í fréttirnar á Íslandi, oftast vegna þurrka.  Sahel er í raun hið víðáttumikla steppusvæði Afríku (norðan miðbaugs) og markast af suðurjaðri Sahara eyðimerkurinnar og hinum frjósömu frumskógum nær miðbaug.

Úrkoma sem fellur á Sahel svæðið er einkum á regntímanum frá júní og fram í september. Magn úrkomunnar er þó afar breytilegt eftir árum og stundum bregst hún alfarið með tilheyrandi hörmungum. Sahel svæðið er sunnan Sahara eyðimerkurinnar og í gróðurfarslegu tilliti einkennist það af gras- og runnategundum sem þola vel þurrk. Þar er regntíminn að jafnaði 6-12 vikur á sumri og úrkomumagnið misjafnt frá ári til árs. Þegar úrkoma bregst þá flýr fólk í stórumhópum og hörmungar hafa dunið á íbúum þessa svæðis og verður þá fréttamatur sem einkennist af stórum flóttamannabúðum og vannærðum íbúum og deyjandi börnum. Hjálparsamtök hafa unnið mjög gott starf á þessu svæði, en vandinn er meiri og rætur hans dýpri. Íbúar jarðar bera þarna talsverða ábyrgð, en með hlýnandi loftslagi hefur orðið svokölluð eyðimerkurvæðing (desertification) þar sem framrás Sahara á svæðið hefur orðið og búsvæði íbúa svæðisins hafa þrengst, þetta hefur leitt til átaka þar sem íbúar að norðan hafa flúið suður á bóginn og farið inn á svæði fólks sem ekki er aflögufært. Þessir fólksflutningur og átök hafa svo aukið vandann. 

Landafræði Afríku
Norðvestur-Afríka

Hugtakið Norðvestur-Afríka er oft notað um löndin í norðvesturhluta Afríku í staðinn fyrir hugtök eins og Magreb, sem þýðir „vestur“ á arabísku og þykir því of Arabíumiðað. 

Barbaríið, Magreb og Tamazgha eru önnur heiti á sama svæði, þótt blæbrigðamunur sé á merkingu þeirra.

Löndin sem teljast til Norðvestur-Afríku eru:
 Marokkó
 Alsír
 Túnis
 Líbýa

Landafræði Afríku
Kvöldþátturinn

Kvöldþátturinn var sjónvarpsþáttur sem var sýndur á sjónvarpsstöðinni Sirkus árið 2005. Umsjónarmaður þáttarins var Guðmundur Steingrímsson. Hann var á dagskrá alla virka daga klukkan 10 á kvöldin, en á föstudögum var endursýnt það besta úr þáttum vikunnar. 

Þátturinn var að vissu marki byggður á spjallþáttum sem vinsælir eru í ýmsum löndum svo sem The Tonight Show og The Late Show, en stærsta fyrirmyndin var líklega þátturinn The Daily Show með þáttastjórnandanum Jon Stewart sem gengur út á pólitískar háðsádeilur með gagnrýnum undirtón.

Íslenskir sjónvarpsþættir
Túnis (borg)

Túnis er höfuðborg Túnis og stendur vestan megin við Túnisvatn. Íbúafjöldi er um 728.453 (2004). Rústir Karþagó eru hinum megin við vatnið. Medínan í Túnis er á heimsminjaskrá UNESCO.

Túnis
Sunnanverð Afríka

Ekki rugla saman við Suður-Afríku.

Sunnanverð Afríka er syðsti hluti Afríku, sunnan við hitabeltið, og telur venjulega eftirfarandi lönd:

 Angóla
 Botsvana
 Esvatíní
 Lesótó
 Malaví
 Mósambík
 Namibía
 Sambía
 Simbabve
 Suður-Afríka

Á svæðinu eru miklar námur þar sem unnið er gull, úran og demantar.
Leiðarminni

Leiðarminni (einnig nefnt mótíf eða stef) er stuttur, áberandi hluti tónverks sem kemur fyrir aftur og aftur. Mótíf getur verið mikilvæg laglína, ákveðin hljómaframvinda eða áberandi hrynur.

Tónlist
Mið-Afríka

Mið-Afríka er miðhluti Afríku austan við Gíneuflóa og sunnan við Sahara en vestan við Sigdalinn mikla. Eftirfarandi lönd teljast til Mið-Afríku:

 Mið-Afríkulýðveldið
 Tsjad
 Lýðveldið Kongó

Að auki eru Angóla, Búrúndí, Kamerún, Miðbaugs-Gínea, Gabon, Kongó, Rúanda, Saó Tóme og Prinsípe og Sambía oft talin til Mið-Afríku.

Mið-Afríka
BACH-mótífið

BACH-mótífið er mótíf sem samanstendur af nótunum B-A-C-H í þessari röð.

Þetta fjögurra nótna mótíf hefur verið notað af ýmsum tónskáldum, oftast til heiðurs Johann Sebastian Bach. Fyrsta þekkta dæmið um notkun þess er hins vegar í verki eftir Jan Pieterszoon Sweelinck, sem hafði þegar verið dáinn í 56 ár þegar J. S. Bach fæddist. Þó er sá möguleiki fyrir hendi að hann hafi gert það til heiðurs eldri meðlimum Bach ættarinnar, en þeir voru margir hverjir tónlistarmenn. 

Bach sjálfur notaði mótífið í fúgu í seinasta hluta Die Kunst der Fuge (BWV 1080), verki sem hann lauk ekki fyrir dauða sinn árið 1750. Það birtist einnig, í minna mikilvægum hlutverkum, í nokkrum öðrum verka hans. Fúga fyrir hljómborð í F-dúr eftir einn sona Bachs, líklega annaðhvort Carl Philipp Emanuel Bach eða Johann Christian Bach, inniheldur líka mótífið en það var ekki fyrr en á 19. öld þegar áhugi á Bach og verkum hans kviknaði á ný að farið var að nota það reglulega. 

Ef til vill vegna þess að Bach sjálfur notaði það í fúgu er það oft notað af tónskáldum í fúgum eða öðrum flóknum kontrapunktískum tónsmíðum.

Tónfræði
Johann Sebastian Bach

Johann Sebastian Bach (21. mars 1685 – 28. júlí 1750) var þýskt tónskáld og orgelleikari. Hann er talinn til helstu tónskálda Barokk-tímabilsins og í raun allrar vestrænnar tónlistar. Hann er þekktastur fyrir hin veraldlegu verk sín, svo sem Brandenborgarkonsertana og Aría á G-streng, en hann var þar að auki eitt afkastamesta kirkjutónskáld allra tíma.

Hann var orðinn kirkjuorgelleikari 17 ára gamall og var í miklum metum sem slíkur, en kom sér ekki alls staðar vel. Um nám hans og uppvöxt er vitað að hann mun fyrst hafa lært eitthvað hjá föður sínum, sem dó þegar Johann Sebastian var 9 ára gamall. Skömmu síðar dó móðir hans einnig. Þá fór hann til eldri bróður síns, sem hét Johann Christoph Bach og var orðinn orgelleikari við Mikjálskirkjuna í Ohrdruf. Hjá honum lærði hann formlega til 15 ára aldurs. Eftir það fór hann til Lüneburg og gæti hafa verið í námi hjá Georg Böhm, en það er ekki vitað fyrir víst. 17 eða 18 ára varð hann orgelleikari í Neue Kirche í Arnstadt og var þar í tvö ár. Hann hafði þar tvöfalt hærri laun en eftirmaður hans fékk og segir það sína sögu um mat manna á honum. Um tvítugt lagði hann á sig langa göngu til þess að sjá og heyra einn mesta orgelsnilling þessa tíma, Dietrich Buxtehude, sem spilaði í Lübeck og varð fyrir miklum áhrifum af honum.

Eftir að starfi hans í Arnstadt lauk, fór hann til Mühlhausen, en þar var laus staða orgelleikara við Blasíusarkirkjuna. Þar var hann í um það bil eitt ár og á þeim tíma giftist hann. Kona hans var Maria Barbara Bach og voru þau þremenningar að skyldleika. Nú lá leið hans til Weimar og starfaði hann þar til 1717 eða í 9 ár. Eftir það var hann í Köthen í sex ár og svo að síðustu í Leipzig, en þar starfaði hann við fjórar kirkjur allt til dauðadags 1750.

Heimild 
 Bach 
 Matteus Passion  Stiklutexti (Flash)

Bach, Johann Sebastian
Bach, Johann Sebastian
Djenné

Djenné (Dienné eða Jenne) er borg við ána Bani í suðurhluta Malí. Íbúafjöldi er um 12.000 (1987). Hún er fræg fyrir sérstæða byggingarlist úr leirhleðslum, einkum moskuna sem var endurbyggð árið 1907. Á miðöldum var borgin miðstöð verslunar og menningar og einn af áfangastöðum Saharaverslunarinnar. Miðbærinn og moskan eru á heimsminjaskrá UNESCO frá 1987.

Borgir í Malí
Heimsminjar
Indlandshaf

Indlandshaf er þriðja stærsta úthaf jarðar og þekur um 20% af yfirborði hennar, eða 73.556.000 km². Það markast af suðurströnd Asíu í norðri (Indlandsskaga), Arabíuskaganum og Afríku í vestri, í austri af Malakkaskaga, Sundeyjum og Ástralíu og í suðri af Suður-Íshafinu. Það greinist frá Atlantshafinu við 20. lengdargráðu austur og frá Kyrrahafi við 147. lengdargráðu austur. Nyrsti punktur Indlandshafs er í Persaflóa. Eyríki í Indlandshafi eru Madagaskar, Kómoreyjar, Seychelleseyjar, Maldíveyjar, Máritíus og Srí Lanka. Indónesía er við jaðar þess.

Meðaldýpi er tæplega 3,75 km en mesta dýpt rétt rúmir 7 250 m.
Dýpsti hluti Indlandshafs er nefndur Java-áll

Indlandshaf
Gramm

Gramm er einn þúsundasti hluti af kílógrammi og grunneining massa í cgs-kerfinu, táknuð með g. Grammið var grunneining í metrakerfinu eins og það var notað áður fyrr. Kílógramm er SI grunneining massa.

Mælieiningar
CGS-mælieiningar
Mól

Mól er grunnmælieining SI-kerfisins fyrir efnismagn ("fjöldi af efni"), táknuð með mol. Eitt mól er skilgreint sem nákvæmlega 6,022 140 76×1023 einingar, t.d., atóma, sameinda, jóna eða rafeinda.

Núverandi skilgreining var tekin upp í nóvember 2018, leysir af eldri skilgreiningu (ekki sú fyrstu) en samkvæmt þeirri er mól fjöldi agna sem samsvarar fjölda frumeinda í 12 grömmum af kolefnissamsætunni 12C. Þessi fjöldi er kenndur við ítalska vísindamanninn Amadeo Avogadro og nefnist Avogadrosartala (stundum einnig tala Loschmidts).

Deilur vegna mólsins 
Lengi vel voru eðlisfræðingar og efnafræðingar ósammála um hvernig bæri að skilgreina mól. Samtök eðlisfræðinga skilgreindu mól sem þann fjölda súrefnisatóma sem höfðu massann 16 g í gasi af 16O, en samtök efnafræðinga skilgreindu mól sem þann fjölda súrefnisatóma sem hefði massann 16 g í náttúrulegu súrefni. Þar sem súrefni kemur fyrir á jörðinni sem fleiri en ein samsæta var nokkur munur á þessum skilgreiningum. Þar að auki breytist samsætuhlutfall súrefnis í náttúrulegu súrefni með tímanum sem gerir það að verkum að skilgreining út frá náttúrulegu súrefni verður háð ákveðnum tímapunkti. Sá ágreiningur hefur nú verið lagður til hliðar og báðar fylkingarnar styðjast við SI-skilgreiningu.

Alþjóðlegi móldagurinn 
Alþjóðlegi móldagurinn er 23. október. Bandarísku mólsamtökin (á ensku: National Mole Day Foundation) halda ráðstefnu ár hvert þann 23. október kl. 06:02 (e.h.) til að fagna skilgreiningu mólsins. 1 mól er u.þ.b. 6,02×1023 einingar og því var ákveðið að halda ráðstefnuna kl. 6:02 (e.h.) þann 23. október (10/23 skv. bandarískri ritvenju).

Tenglar 
Heimasíða bandarísku mólsamtakanna (National Mole Day Foundation)

SI grunneiningar
Efnafræði
Efnafræðihugtök
Eðlismassi

Eðlismassi, er hlutfall massa og rúmmáls fyrir efni sem er samleitt í því magni sem til athugunar er, táknaður með ρ. SI-mælieining er kílógramm á rúmmetra (kg/m3). 

Skilgreining:

þar sem m er massinn en V rúmmál. 

Eðlismassi efnis er eðliseiginleiki, en er háður ástandi efnisins, s.s. hita og þrýstingi. Þetta á einkum við efni í gasham.

Efnafræði
Eðlisfræði
Newgatefangelsi

Newgatefangelsi er eitt af sögufrægustu fangelsum Bretlands. Það var fyrst byggt í Newgate, London, árið 1188 að skipun Hinriks II og síðan stækkað mikið 1236. Það var notað í ýmsum tilgangi, meðal annars fyrir glæpamenn sem biðu aftöku.

Gamla fangelsið var svo rifið og nýtt fangelsi byggt frá 1770 til 1778 samkvæmt teikningum George Dance. Í Gordonsuppþotunum 1780 var kveikt í húsinu og margir fangar fórust en um 300 sluppu. Það var endurbyggt tveimur árum síðar.

1783 voru gálgarnir í London færðir frá Tyburn og komið fyrir fyrir utan Newgatefangelsi sem varð til þess að þar söfnuðust reglulega saman stórir hópar áhorfenda að aftökum.

Frá 1868 voru aftökur framkvæmdar innan fangelsismúranna. 1902 var fangelsið rifið og dómshúsið Old Bailey reist á sama stað.

Fangelsið kemur fyrir í mörgum skáldsögum Charles Dickens, þar á meðal Barnaby Rudge, Glæstar vonir og Oliver Twist. Auk þess kemur það fyrir í Moll Flanders eftir Daniel Defoe og The Great Train Robbery eftir Michael Crichton. Hlutverki einnar álmu þess sem geðveikrahæli var lýst í miklum smáatriðum í The System of the World eftir Neal Stephensson.

Jörundur hundadagakonungur lenti tvisvar í Newgatefangelsi kringum 1820 vegna skulda, áður en hann var sendur til Tasmaníu.

Fangelsi í London
Turninn í Hanoi

Turninn í Hanoi (eða Turnarnir í Hanoi) er stærðfræðileikur eða þraut sem samanstendur af borði með þremur áföstum prikum og n hringjum (oftast 8) með mismunandi þvermál, í upphafi þrautarinnar eru allir hringirnar á einu priki raðaðir eftir stærð með þann stærsta neðst. Markmið þrautarinnar er svo að koma þeim öllum á annað hvort hinna prikanna en aðeins má þó færa einn hring í einu, og ekki má setja hring ofan á minni hring.

Stærðfræðileikir
Þrautir
Vestur-Sahara

Vestur-Sahara (spænska Sahara Occidental) er svæði í Norður-Afríku með landamæri að Marokkó, Alsír og Máritaníu, og strönd að Atlantshafi í vestri. Landið laut stjórn Spánar frá seinni hluta nítjándu aldar til ársins 1975 og nefndist þá Spænska-Sahara. Um leið og Spánverjar drógu sig til braust út stríð þar sem sjálfstæðishreyfing heimamanna, Máritanía og Marokkó bitust um völdin. Árið 1979 tóks Marokkómönnum að leggja undir sig mestallt landið. Sahrawi-lýðveldið, sem nýtur töluverðrar alþjóðlegrar viðurkenningar, gerir tilkall til alls þess lands sem áður var Spænska Sahara en ræður í reynd aðeins yfir litlu svæði í austasta hluta þess. Frelsishreyfing Vestur-Sahara hefur til þessa dags haldið áfram baráttu fyrir sjálfstæði, en stór hluti þjóðarinnar býr í flóttamannabúðum í Alsír.

Vestur-Sahara
Umdeild svæði
Lars von Trier

Lars von Trier (f. 30. apríl 1956) er danskur kvikmyndaleikstjóri, meðal annars þekktur, ásamt Thomas Vinterberg, Kristian Levring og Søren Kragh-Jacobsen, sem upphafsmaður Dogme95 hreyfingarinnar í kvikmyndagerð sem kallaði eftir einfaldleika í frásagnarstíl og tæknilegri úrvinnslu kvikmyndarinnar.

Verk 
 Orchidégartneren (1977)
 Menthe - La bienheureuse (1979)
 Nocturne (1980)
 Den sidste detalje (1981)
 Befrielsesbilleder (1984, fyrsta myndin í „Europa“-þríleiknum)
 Forbrydelsens element (1984)
 Epidemic (1987, önnur myndin í „Europa“-þríleiknum)
 Medea (sjónvarpsmynd, 1988)
 Europa (1991, þriðja myndin í „Europa“-þríleiknum)
 Riget (sjónvarpsþáttaröð, 1994)
 Breaking the Waves (1996, fyrsta myndin í „Guldhjerte“-þríleiknum)
 Riget II (sjónvarpsþáttaröð, 1997)
 Idioterne (1998, önnur myndin í „Guldhjerte“-þríleiknum og eina eiginlega Dogma-myndin)
 D-Dag - Lise (sjónvarpsmynd, 2000)
 Dancer in the Dark (2000, þriðja myndin í „Guldhjerte“-þríleiknum)
 Dogville (2003, fyrsta myndin í „USA - Land of Opportunities“-þríleiknum)
 De fem benspænd (2003, með Jørgen Leith)
 Dear Wendy (handrit, 2004)
 Manderlay (2005, önnur myndin í „USA - Land of Opportunities“-þríleiknum)
 Direktøren for det hele (2007)
 Washington (2009, þriðja myndin í „USA - Land of Opportunities“-þríleiknum)

Danskir kvikmyndaleikstjórar
Raf

Raf er steingerð trjákvoða sem er stundum notuð í skartgripi. Raf er hálfgagnsætt gul- eða brúnleitt efni og rann úr barrtrjám í Eystrasaltslöndum fyrir ísöld. Flest raf er um 30-90 milljón ára gamalt. Rafmagn dregur heiti sitt af rafi.

Tengt efni 
 Svartaraf

Tré
Steingervingar
Skrautgripir
Gimsteinar