alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Fasismi

Fasismi er heiti á stjórnmálahugmyndafræði og heimspeki sem byggir á því megin inntaki að þjóð sé ein heild þar sem þjóðríkið, stofnanir samfélagsins og fólkið sé eitt og það sama. Fasismi felur í sér einræðissinnaða stjórnmálastefnu og er í andstöðu við lýðræði og ótakmarkað einstaklingsfrelsi. Hugmyndafræði fasismans byggir að mestu á samsömun ríkis og þjóðar, það er algjöran samruna stofnana ríkisins við fólkið sem þjóðin samanstendur af. Fasismi upphefur rétt ríkisins til ótakmarkaðra afskipta af lífi einstaklingsins, og andstöðu við stéttabaráttu, vegna þess er fasismi álitin tilheyra alræðissinnuðum stjórnmálastefnum.

Saga

Uppruni á Ítalíu 
Orðið fasismi (fascismo á ítölsku) var heiti stjórnmálahreyfingar sem á upptök sín á Ítalíu frá 1922 til 1943 þegar fasistar, undir stjórn Benito Mussolini, voru þar við völd. Orðið á uppruna sinn í Rómaveldi. Nafnið er dregið af latneska orðinu fascis sem merkir „knippi“ ( axarvöndur) og á uppruna sinn í litlum hópum uppgjafarhermanna úr Fyrri heimsstyrjöldinni og atvinnulausra ungmenna (Fasci italiani di combattimento - bókst. „ítölsk bardagaknippi“) sem tókust á við jafnaðarflokkana og samtök verkafólks á þeim umrótstímum sem fylgdu í kjölfar styrjaldarinnar. Þessir hópar fengust við skipuleg verkfallsbrot þegar allsherjarverkföll lömuðu einhver svið þjóðlífsins, líkt og oft gerðist á þessum tímum, og reyndu að hleypa upp baráttufundum verkalýðsfélaga og vinstriflokka með ólátum og slagsmálum.

Fasisma mætti flokka sem andkommúníska stjórnmálahreyfingu eða -flokk sem notast við herafl eða lögreglu til að halda uppi aga. Fasistar sóttu ýmislegt til bolsévismans, svo sem flokksræði þar sem aðeins einn flokkur situr á þingi og mikil afskipti ríkisvaldsins af atvinnulífinu, þar með talið þjóðnýtingu heilla iðngreina, svo sem orkuiðnaðarins og fjölmiðla. Að auki einkenndist orðræða fasismans af mikilli þjóðernishyggju og kynþáttahyggju sem ásamt tilhneigingu til útþenslustefnu gat leitt til þversagnarkenndra niðurstaðna þegar t.d. þeir sem aðhylltust fasisma í einu landi lentu í þeirri stöðu að nágranni þeirra hugðist leggja land þeirra undir sig í nafni sömu stefnu.

Fasískar hreyfingar víðar 
„Fasískar“ stjórnmálahreyfingar, þar á meðal nasismi, dreifðust um Evrópu á millistríðsárunum 1918 - 1939. Fasískar hreyfingar náðu völdum um lengri eða skemmri tíma í mörgum löndum Evrópu, þar á meðal í Þýskalandi, Austurríki, Ungverjalandi, Rúmeníu, á Spáni og í Portúgal. Fasistaflokkar voru líka stofnaðir í Bretlandi og Bandaríkjunum en náðu ekki vinsældum.

Fasismi í upphafi 21. aldar 
Til fasískra stjórnmálahreyfinga upp úr aldamótum 21. aldar teljast meðal annars Gullin dögun í Grikklandi, Fiamma Tricolore, Forza Nuova og Fronte Sociale Nazionale á Ítalíu, BNP í Bretlandi, National Alliance og American Nazi Party í Bandaríkjunum. Pólitískar skoðanir hryðjuverkamannsins Anders Behring Breivik teljast, meðal annars, fasískar. Árið 2013 sendi Breivik, úr fangelsi, inn umsókn um stofnun stjórnmálaflokks með heitið „Norski fasistaflokkurinn og norræna bandalagið“.

Tengt efni 
 Lýðhyggja

Heimildir 

Saga Evrópu
Stjórnmálastefnur
Knattspyrnusamband Íslands

Knattspyrnusamband Íslands eða KSÍ er félagasamband íþróttafélaga sem keppa í knattspyrnu. Félagið hefur yfirumsjón með skipulagi knattspyrnu á Íslandi.

Félagið var stofnað 26. mars árið 1947 og voru aðildarfélögin fjórtán í upphafi: Fram, KR, Víkingur og Valur úr Reykjavík, Haukar og FH úr Hafnarfirði, Kári og KA frá Akranesi, Þór og KA frá Akureyri, Þór og Týr frá Vestmannaeyjum, og Íþróttabandalag Ísafjarðar og Íþróttabandalag Siglufjarðar.

Tengt efni
Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu
Íslenska kvennalandsliðið í knattspyrnu

Tenglar 
 Vefur Knattspyrnusambands Íslands

Tilvísanir

Heimildir 
 
 

Knattspyrna á Íslandi
Lýsingarorð

Lýsingarorð  eru fallorð sem lýsa fyrirbrigðum, verum eða hlutum; góður drengur, veikur maður. Þau beygjast í öllum föllum, eintölu og fleirtölu eins og nafnorð og þekkjast einkum af annars vegar merkingu sinni og hins vegar stigbreytingunni (góður, betri, bestur).

Lýsingarorð geta verið í karlkyni, kvenkyni og hvorugkyni. Lýsingarorð þiggja fall, tölu og kyn af nafnorði sem þau standa með eða vísa til.

Fallbeyging 

Lýsingarorð hafa flest bæði sterka og veika beygingu. Fer beygingin eftir því með hverju lýsingarorðið stendur í setningu. Þegar lýst er óákveðnu nafnorði, t.d. góður maður, er lo. sterkt. Þegar lýst er ákveðnu nafnorði, t.d. góði maðurinn eða sá góði maður, er lo. oftast veikt.

Veik beyging endar á sérhljóði í öllum föllum eintölu og fleirtölu, annars er lýsingarorðið sterkt: Þreyttur hestur (sterkbeygt lýsingarorð, á við óákveðið nafnorð); þreytti hesturinn (veikt lýsingarorð, á við ákveðið nafnorð). Einnig má segja að endi lýsingarorðið á samhljóða í eignarfalli eintölu sé það sterkt.

Sum lýsingarorð hafa aðeins sterka beygingu, t.d. miður, nógur. Önnur hafa aðeins veika beygingu, t.d. aflvana, sammála, vansvefta, miðaldra, glaðsinna, ráðþrota, hugsi, þurfi, og stigbreytast þau ekki.

Stigbreyting 

Flest lýsingarorð stigbreytast. Stigin eru þrjú; frumstig, miðstig og efsta stig. Er stigbreytingin regluleg ef stigin eru öll mynduð af sama stofni; ríkur - ríkari - ríkastur. Miðstigið myndast af því að bæta við stofninn endingunum -ari eða -ri (í kk. og kvk.) -ara eða -ra (í hk.). Á efsta stigi eru tilsvarandi endingar -astur eða -stur (í kk.), -ust eða -st (í kvk.) og -ast eða -st (í hk.). Stundum verða hljóðavíxl í stofni lýsingarorða sem stigbreytast reglulega; stór - stærri - stærstur ; djúpur - dýpri - dýpstur. 

Stigbreytingin er óregluleg ef miðstig og efsta stig myndast af öðrum stofni en frumstig, t.d. illur - verri - verstur.

Af sumum lýsingarorðum vantar frumstigið og eru miðstigið og efsta stigið þá oftast myndum af atviksorðum og forsetningum. Flest þessara orða merkja átt, stefnu eða röð í tíma og rúmi. Dæmi; (austur) - eystri (austari) - austastur ; (aftur) - aftari - aftastur ; (nær) - nærri - næstur.

Sum lýsingarorð stigbreytast ekki og eru óbeygjanleg með öllu, t.d. hugsi, aflvana, andvaka, örgeðja, dauður, miður, nógur. Sýna má stig þeirra með því að skeyta framan við orðunum meir og mest.

Staða lýsingarorða 

Lýsingarorð geta verið hliðstæð eða sérstæð:
 Hliðstæð lo. eiga við fallorð og lýsa því. Þau standa oftast í sama kyni, tölu og falli og orðin sem þau eiga við og sambeygjast þeim; t.d. góður drengur, um góðan dreng.
 Sérstæð lo. standa sem nafnorð og jafngilda nafnorði eða nafnorði og lýsingarorði; t.d. hann sagði satt; komdu, góði.

Lýsingarorð getur þó staðið í nf., et., hk. en á við orð í þgf. og lagar sig því ekki að fallinu sem það á við; t.d. barninu er illt; stúlkunni er kalt.

Sjá einnig 
 Tölulýsingarorð

Heimildir

Tilvísanir

Tengt efni 
 Lýsingarorð

Málfræði
Orðflokkar
Skautafélag Reykjavíkur

Innan Skautafélags Reykjavíkur starfa tvær deildir, Íshokkídeild og Listhlaupadeild.

Skautafélag Reykjavíkur var stofnað 7. janúar 1893 og er eitt af elstu íþróttafélögum í landinu. Stofnandi var Axel Tulinius. Hafði hann fengið leyfi hjá bæjarstjórn til að dæla vatni á Tjörnina og afgirða svæði til skautahlaups. Nokkur gróska var í félaginu og skautahlaup iðkað af miklum krafti. 1895 lagðist félagið í dvala og vaknaði ekki aftur til lífsins fyrr en 1908. Sá sem stóð fyrir því var norskur verslunarmaður, Lorentz H. Möller, en hann hafði tröllatrú á íslenskum skautahlaupurum og spáði því að innan nokkurra ára yrði Íslendingur heimsmeistari í skautahlaupi. Skautafélagið starfaði óslitið til ársins 1927 þó svo að óblítt veður hafi stundum sett strik í reikninginn varðandi skautahlaup á Tjörninni. Enn og aftur var skautafélagið endurvakið og gerðist það árið 1936, sá félagið þá um framkvæmdir við skautasvellið á Tjörninni.

Söguágrip

Árið 1946 mælti Jóhann Hafstein fyrir frumvarpi á Alþingi um æskulýðshöll í Reykjavík. Átti æskulýðshöllin meðal annars að innihalda skautasvell. Ekkert varð úr byggingu íþóttahallarinnar og þegar að kom að teikningu Laugardalshallarinnar voru áform um skautasvell gleymd.

Árið 1957 var ákveðið að gera tilraun með að koma upp skautasvelli á íþróttavellinum á melum. Gafst það mjög vel og gátu Reykvíkingar og aðrir skautað sér til ánægju þar til ársins 1984 en þá var Melavöllurinn rifinn.

Árið 1970 var samþykkt á ársþingi ÍBR að koma upp vélfrystu skautasvelli og var heppileg staðsetning talin vera í Laugardalnum. Ekki varð neitt úr þeim framkvæmdum  fyrr en árið 1990 og þurfti skautafólk því að bíða eftir svellinu í nær tvo áratugi. Svellið naut strax mikilla vinsælda og fljótlega voru stofnuð þrjú ný skautafélög, Skautafélagið Þór, Listskautafélag Reykjavíkur og Ísknattleiksfélagið Björninn.

Árið 1998 rann upp langþráður draumur skautafólks en þá var byggt yfir skautasvellið í Laugardalnum og Skautahöllin í Laugardal byggð. Tvö skautafélög voru þá starfandi, Skautafélag Reykjavíkur og Ísknattleiksfélagið Björninn. Innan þeirra beggja störfuðu tvær deildir, listhlaupadeild og íshokkídeild. Skautahlaupið náði ekki fótfestu hjá skautafélögunum eftir að vélfrysta svellið kom til sögunnar og hefur ekki verið iðkað innan þeirra síðan.

Árið 2003 var byggt nýtt skautasvell í Reykjavík og er það staðsett í Egilshöll í Grafarvogi. Skautafélagið Björninn flutti alla starfsemi sína þangað og eru Reykjavíkurfélögin með aðstöðu í sitt hvorri skautahöllinni.

Eitt annað skautafélög eru starfandi í landinu, Skautafélag Akureyrar. Félög sem ekki eru lengur starfandi eru Íshokkýfélagið Narfinn og UMFK Esja. Innan

Heimildir

Íþróttabandalag Reykjavíkur

Íslensk skautafélög
Íslensk íshokkífélög
Guantanamera

Guantanamera (Stúlkan frá Guantánamo) er kúbverskt lag sem er líklegast þekktast af þjóðernissöngvum Kúbu. Textinn er byggður á ljóði eftir kúbverskt skáld og þjóðernissinna José Martí en umsamið af Julián Orbón. Tónlistina samdi José Fernández Díaz. Til eru nokkrar útgáfur af laginu en endanleg útgáfa innihélt erindi úr ljóði Martí „Yo soy un hombre sincero“.

Texti 

Þjóðernissöngvar
Spörfuglar

Spörfuglar (fræðiheiti: Passeriformes) eru ættbálkur fugla sem inniheldur meira en helming allra fuglategunda heims, eða yfir 5.400 tegundir. Margir fuglar af þessum ættbálki eru góðir söngfuglar með flókið raddhylki. Ungarnir gapa eftir mat í hreiðrinu. Dæmi um spörfugla eru maríuerla, hrafn og stari.

Á Íslandi hafa spörfuglar verið friðaðir síðan 1882.

Flokkun spörfugla 
 ÆTTBÁLKUR: PASSERIFORMES
 Undirættbálkur: Harðstjórafuglar (Tyranni)
 Greipar (Tyrannidae)
 Pjátrur (Pittidae)
 Breiðnefjur (Eurylaimidae)
 Trjáfetar (Dendrocolaptidae)
 Ofnfuglar (Furnariidae)
 Thamnophilidae
 Maurfuglar (Formicariidae)
 Conopophagidae
 Relluþrestir (Rhinocryptidae)
 Skartar (Cotingidae)
 Manníkínar (Pipridae)
 Stássar (Philepittidae)
 Acanthisittidae
 Undirættbálkur: Passeri (Corvida)
 Lýrufuglar (Menuridae)
 Kjarrhalar (Atrichornithidae)
 Ástralíufetar (Climacteridae)
 Rindilsöngvarar (Maluridae)
 Hunangsfuglar (Meliphagidae)
 Pardalotidae
 Petroicidae
 Orthonychidae
 Pomatostomidae
 Cinclosomatidae
 Neosittidae
 Flautnefir (Pachycephalidae)
 Drungar (Dicruridae)
 Campephagidae
 Glóar (Oriolidae)
 Trjásvölur (Artamidae)
 Paradísarfuglar (Paradisaeidae)
 Hröfnungar (Corvidae)
 Corcoracidae
 Blaðfuglar (Irenidae)
 Svarrar (Laniidae)
 Græningjar (Vireonidae)
 Laufskálafuglar (Ptilonorhynchidae)
 Turnagridae
 Callaeidae
 Undirættbálkur Passeri (Passerida)
 Lævirkjaætt (Alaudidae)
 Chloropseidae
 Aegithinidae
 Picathartidae
 Silkitoppar (Bombycillidae)
 Silkigrípir (Ptilogonatidae)
 Fossbúaætt (Cinclidae)
 Erlur (Motacillidae)
 Títlur (Prunellidae)
 Melanocharitidae
 Paramythiidae
 Spörvaætt (Passeridae)
 Strildi (Estrildidae)
 Skríkjur (Parulidae)
 Tánaætt (Thraupidae)
 Peucedramidae
 Finkur (Fringillidae)
 Sigðnefir (Drepanididae)
 Tittlingaætt (Emberizidae)
 Sólfuglar (Nectariniidae)
 Plokkarar (Dicaeidae)
 Hermifuglar (Mimidae)
 Igður (Sittidae)
 Fetar (Certhiidae)
 Rindlar (Troglodytidae)
 Mýfangarar (Polioptilidae)
 Meisur (Paridae)
 Aegithalidae
 Svöluætt (Hirundinidae)
 Regulidae
 Glymir (Pycnonotidae)
 Söngvaraætt (Sylviidae)
 Laufsöngvaraætt (Phylloscopidae) (áður hluti af söngvaraætt)
 Fíkjutoppur (Hypocoliidae)
 Cisticolidae
 Hvíteyglur (Zosteropidae)
 Paradoxornithidae
 Slúðrur (Timaliidae)
 Grípaætt (Muscicapidae)
 Þrestir (Turdidae)
 Starar (Sturnidae)
I Adapt

I Adapt var íslensk hljómsveit sem spilaði harðkjarnapönk.

Hljómsveitin var stofnuð snemma árið 2001 og voru fyrstu tónleikar hennar haldnir stuttu eftir það. Fyrstu tónleikarnir voru 10 ára afmælistónleikar hljómsveitarinnar Forgarður helvítis.

Hljómsveitin fór í allnokkrar tónleikaferðir um Evrópu, þá aðallega um Bretland en síðustu tveir túrarnir voru teknir út á austurströnd Bandaríkjanna. Hljómsveitin tilkynnti síðla árs 2007 að hún hefði í hyggju að leggja upp laupana og að síðustu tónleikar hljómsveitarinnar yrðu að öllum líkindum á Uppsveiflukvöldi Monitor þann 6. desember 2007. Það reyndist ekki vera tilfellið því lokatónleikar I Adapt fóru fram í Hellinum, TÞM í febrúar 2008. Stuttu seinna gengu Birkir og Arnar Már til liðs við hljómsveitina Celestine, þar sem Birkir tók við trommunum en Arnar hélt sig við bassann. I Adapt spilaði á Eistnaflugi 2012 og hefur ekki spilað á tónleikum síðan.

Meðlimir
 Birkir Viðarson (Birkir)- Söngur (Hellvar, ex-Döðlurnar, ex-Stjörnukisi, ex-Celestine, ex-Hryðjuverk, ex-Bisund)
 Ingi Þór Pálsson (Ingi) - Gítar (Kontinuum, Black Earth, ex-Snafu, ex-Andlát,)
 Erling Páll Karlsson (Elli) - Trommur (Celestine, Ojba Rasta, ex-Molesting Mr. Bob, ex-Krooks, ex-Blóð, ex-Vera)
 Arnar Már Ólafsson (Addi) - Bassi (Gavin Portland, Celestine)
 Joseph Cosmo Muscat (Jobbi) - Gítar (Celestine, Kalel, ex-Jericho Feve, ex-Brother Majere, ex-Chthonic)

Fyrrum meðlimir
 Björgvin Ívar Baldursson (Bjöggi) - Gítar (Eldar, Lifun, Klassart)
 Freyr Garðarsson (Freysi) - Gítar (Myra, ex-Citizen Joe)
 Axel Wilhelm Einarsson (Saxi) - Gítar
 Vilhelm Vilhelmsson (Villi) - Bassi / bakraddir (ex-Hryðjuverk, ex-Bölvun)
 Björn Stefánsson (Bjössi) - Trommur (Mínus, ex-Klink, ex-Spitsign, ex-Thundergun)
 Smári Tarfur Jósepsson (Smári) - Trommur (Ylja, P0rker, ex-Quarashi, ex-Spitsign)
 Valur Guðmundsson (Valur) - Trommur (Ask the Slave, ex-Squirt, ex-Andlát)
 Ólafur Arnalds (Óli) - Trommur (Ólafur Arnalds, ex-Celestine, ex-Fake Disorder, ex-Fighting Shit)

Útgáfur
 The Famous Three [Live] CD 2001
 Why not make today legendary CD 2002
 Sparks turn to flames CD 2003
 No Pasaran CD,LP 2004
 I Roast My Marsmallows in Church Fire (deiliskífa með The Neon Hookers), 7" 2007
 From Town To Town 7" 2007
 Chainlike Burden CD 2007

Tenglar
I Adapt á My Space
I Adapt á Facebook
I Adapt á dordingull.com

Íslenskar þungarokkshljómsveitir
Íslenskar pönkhljómsveitir
Geit

Sjá greinina geitur fyrir upplýsingar um aðrar geitartegundir.

Geit (fræðiheiti: Capra aegagrus hircus eða Capra hircus) er algengt húsdýr, undirtegund villigeitar sem lifir í  Suðvestur-Asíu og Austur-Evrópu. Geitur eru eitt af elstu húsdýrunum og talið að þær hafi verið tamdar fyrir um tíu þúsund árum í Sagrosfjöllum Íran. Af þeim eru nýtt mjólk, kjöt, ull og skinn. Geitamjólk er auðmeltari en kúamjólk.

Karldýr geitar heitir hafur, kvendýrið huðna og afkvæmin kiðlingar.

„Landnámsgeitin“

Íslenski geitarstofninn hefur verið fluttur til landsins við landnám og verið einangraður í landinu í yfir þúsund ár. Geitur virðast alla tíð hafa verið fáar á landinu. Eftir að talning hófst hefur stofninn farið niður í nokkra tugi dýra, þannig að ætla má að skyldleiki sé mikill. Hins vegar virðist hann hafa meira viðnám en ætla mætti við jafnmikinn skyldleika sem gefur tilefni til að ætla að fjölbreytileiki hafi varðveist milli lítilla einangraðra hjarða. Núverandi stofn telur um 3000 dýr.

Tengt efni 
 Íslenska geitin

Heimildir
 Stefán Aðalsteinsson et al., „Skyldleikarækt í íslenskum geitum“ 
https://www.ruv.is/frett/2021/03/02/segir-umsogn-matvaelasjods-lysa-fadaema-fordomum 

Klaufdýr
Búfénaður
Geitfé

ja:ヤギ
Sagrosfjöll

Sagrosfjöll (persneska: رشته كوه زاگرس, kúrdíska: Çîyayên Zagrosê) eru stærsti fjallgarður Írak og næststærsti fjallgarður Írans. Þau ná yfir 1500 km leið frá Kúrdistan við landamæri Írans og Íraks að Persaflóa og enda við Hormússund.

Fjöllin mynda nokkra samhliða fjallgarða og eru sömu gerðar og af sama aldri og Alpafjöll. Hæsti tindur er Zard Kuh 4548 metra hár.

Fjöll í Íran
Fjöll í Írak
Fjallgarðar
Zenon frá Sídon

Zenon frá Sídon (1. öld f.Kr.) var epikúrískur heimspekingur og samtímamaður Cícerós.

Í ritinu Um eðli guðanna (De Natura Deorum) (1. 34) segir Cíceró að Zenon hafi verið fullur fyrirlitningar í garð annarra heimspekinga og hafi jafnvel gengið svo langt að kalla Sókrates „attíska bavíanann“. Eigi að síður fjalla bæði Díogenes Laertíos og Cíceró um Zenon af virðingu og lýsa honum sem nákvæmum og fáguðum hugsuði.

Zenon taldi að hamingja væri ekki einungis fólgin í því að vera ánægður og farnast vel heldur einnig í raunhæfri von um að slíkt ástand myndi vara áfram. Póseidóníos fjallaði sérstaklega um skoðanir Zenons í einni ritgerða sinna.

Heimild 
 

Epikúringar
Zenon frá Tarsos

Zenon frá Tarsos (forngríska: Ζηνων) var stóískur heimspekingur og nemandi Krýsipposar. Hann tilheyrði tímabili miðstóuspekinnar. Zenon nam ásamt Díogenesi frá Babýlon og Antípater frá Tarsos.  

Kenningar Zenons í stóuspeki eru ókunnar en hann tók við af Krýsipposi. Díogenes tók síðar við af Zenoni en ekki er vitað hve lengi Zenon var í forsvari fyrir stóuspekina.

Svo virðist sem hann hafi fallist á allar kenningar stóuspekinnar fyrir utan að hann hafnaði því að heimurinn myndi farast í eldi.

Tengt efni 
 Antípater
 Díogenes
 Kleanþes
 Krýsippos
 Stóuspeki
 Zenon frá Kítíon

Heimild 
 

Stóuspekingar
Metrodóros

Metrodóros (331–278 f.Kr.) var forngrískur heimspekingur og fylgismaður Epikúrosar. Þrátt fyrir að hann hafi verið einn fjögurra meginmálsvara epikúrismans hafa einungis brot úr ritum hans varðveist. Epikúros sagði hann ekki vera frumlegan hugsuð.

Ritverk 
Þekktir eru titlar ritverka Metrodórosar. Meðal þeirra eru:
 Gagnrýni á Demókrítos
 Gegn eðlisfræðingunum (3 bækur)
 Gegn fræðurunum (9 bækur)
 Gegn rökfræðingunum
 Gegn Tímókratesi
 Leiðin til viskunnar
 Um auð
 Um breytingar
 Um heilsubresti Epikúrosar
 Um skynjanir
 Um stórmennsku
 Um ættgöfgi

Tengt efni 
Epikúros

Heimild 

Forngrískir heimspekingar
Epikúringar
Aspasíus

Aspasíus (um 100-150) var perípatetískur (þ.e. aristótelískur) heimspekingur. Hann samdi skýringarrit við ýmis ritverk Aristótelesar og ritið Libellus de naturalibus passionibus en einungis er varðveittur hluti af skýringarriti Aspasíusar við Siðfræði Níkomakkosar eftir Aristóteles. Það er meðal elstu skýringarritanna við ritverk Aristótelesar og sem slíkt er það mikilvægt skjal fyrir heimspekisagnfræðinga.

Tengt efni 
Aristóteles
Siðfræði Níkomakkosar

Heimildir 
 
 Alberti, Antonina og Sharples, Robert W. (ritstj.), Aspasius: The Earliest Extant Commentary on Aristotle's Ethics (de Gruyter, 1999) ISBN 3-11-016081-1 

Aristótelískir heimspekingar
Forngrískir heimspekingar
Ekkekrates

Ekkekrates var samkvæmt Platoni pýþagórískur heimspekingur frá gríska bænum Flíos. Hann kemur fyrir í samræðu Platons Fædoni. Hann hittir fyrir Fædon, sem samræðan heitir eftir, einhvern tímann eftir aftöku Sókratesar og biður Fædon um að segja sér söguna af síðustu stundum hins fræga heimspekings. Megnið af samræðunni fer svo í upprifjun Fædons á sögunni en Ekkekrates grípur inn í af og til og spyr spurninga um samræðurnar sem eru endursagðar.

Lítið er vitað um Ekkekrates annað en það sem kemur fram hjá Platoni. Það eina sem verður vitað um heimspekilegar skoðanir hans er að hann var pýþagóringur sem þekkti til Sókratesar og bar mikla virðingu fyrir honum.

Tengt efni
Fædon
Fædon frá Elís
Pýþagóringar
Sókrates

Heimild

Forngrískir heimspekingar
Pýþagóringar
Aþenodóros frá Kanönu

Aþenodóros frá Kanönu eða Aþenodóros Kananítes (forngríska: ̉Αθηνόδωρος Κανανίτης) (um 74 f.Kr. – 7 e.Kr.) var stóískur heimspekingur. Hann fæddist í bænum Kanana, nærri Tarsos (í dag í Tyrklandi). Faðir hans hét Sandon. Aþenodóros var nemandi Poseidóníosar frá Ródos og kennari Octavíanusar (síðar Ágústusar) í Apolloníu.

Svo virðist sem Aþenodóros hafi fylgt Octavíanusi til Rómar árið 44 f.Kr. og haldið áfram að kenna honum þar. Sagt er að þar hafi hann skammað keisarann í viðurvist annarra og sagt honum að fara þylja upp stafrófið áður en hann reiddist. Síðar sneri Aþenodóros aftur til Tarsos þar sem hann átti mikinn þátt í að hrekja Boethos frá völdum og semja nýja stjórnarskrá fyrir borgina, en það leiddi til þess að í borginni komst til valda fámennisstjórn hliðholl Rómaveldi. 

Strabó, Cíceró og Evsebíos höfðu miklar mætur á Aþenodórosi. 

Meðal ritverka sem eignuð eru Aþenodórosi eru:
  verk samið gegn Umsögnum Aristótelesar (en þetta verk er stundum eignað Aþenodórosi Kordylíoni)
 Saga Tarsoss
 verk tileinkað Octavíu yngri
 verk með titlinum „Um móð og æsku“ (περί σπουδη̃ς και παιδείας)
 verk með titlinum „Göngur“ (περίπατοι)

Ekkert þessara verka er varðveitt en Aþenodóros var Cíceró innan handar þegar Cíceró samdi Um skyldur (De Officiis) og sumir hafa getið sér þess til að rit Aþenodórosar hafi haft áhrif á Senecu og Pál postula frá Tarsos. 
Í kjölfar andláts Aþenodórosar var haldin árleg hátíð með fórnum í Tarsos honum til heiðurs.

Tengt efni
Cíceró
Octavíanus
Póseidóníos
Stóuspeki
Tarsos

Heimild

Stóuspekingar
Aþenodóros Kordylíon

Aþenodóros Kordylíon (forngríska: Ἀθηνόδωρος Κορδυλίων) (uppi um miðja 1. öld f.Kr.) var stóískur heimspekingur, fæddur í Tarsos. Hann var bókavörður við bókasafnið í Pergamon, þar sem hann var þekktur fyrir að fjarlægja kafla úr bókum um stóuspeki væri hann þeim ósammála. Í ellinni fluttist hann til Rómar, þar sem hann bjó með Cato yngra til dauðadags.

Tengt efni
Cato yngri
Stóuspeki
Tarsos

Heimild

Stóuspekingar
Hippasos

Hippasos frá Metapontum, fæddur um 500 f.Kr. í Grikklandi hinu mikla var forngrískur heimspekingur. Hann er sá nemandi Pýþagórasar sem er talinn hafa uppgötvað að ferningsrótin af 2 er óræð tala.  Þetta uppgötvaði Hippasos í miðri siglingu en hinir pýþagóringarnir köstuðu honum fyrir borð því þeir vildu ekki trúa að þessi mikilvæga tala gæti verið annað en hlutfall heilla talna.

Hans er einnig minnst fyrir tilraunir sínar á hljómburði og bergmáli. Lítið er varðveitt af ritverkum hans.

Tengt efni
Pýþagóringar

Heimild

Forn-Grikkir
Pýþagóringar
Hólaskógur

Hólaskógur kallast landspilda neðarlega á Gnúpverjaafrétti, austan undir Stangarfjalli. Þó nafnið bendi til trjágróðurs er þar engan skóg að finna, þó það sé talið að þarna hafi áður verið skógur og skógarítök Gnúpverja. Hólaskógur stendur milli Karnesings og Hafsins.

Í Hólaskógi er fjallmannakofi sem byggður var 1998.

Gnúpverjaafréttur
Nuuk

Nuuk er hið grænlenska heiti á höfuðstað Grænlands sem á dönsku nefnist Godthåb og var þess vegna áður fyrr stundum nefndur Góðvon á íslensku. Hið opinbera nafn bæjarins, Nuuk, er frá því að Grænland fékk heimastjórn árið 1979. Nuuk þýðir „tangi“ á grænlensku. Nuuk er hluti af sveitarfélaginu Sermersooq og íbúafjöldi er um 18.000 (2019). Heimastjórn Grænlands, þing og háskóli hafa aðsetur í Nuuk.

Nuuk stendur við Davis-sund á suðvesturströnd Grænlands, á tanga þar sem tveir djúpir firðir skerast inn í landið. Má segja að bærinn skiptist í tvennt, annars vegar eldri hluta sem nefndur er "Koloniehavn" og eru þar aðallega byggingar frá 18. og 19. öld og hins vegar byggingar sem eru aðallega frá seinni hluta 20. aldar, meðal annars stór fjölbýlishús.

Bærinn Nuuk hefur vaxið hratt. Um 1950 var íbúafjöldi einungis um 1000 manns og hefur hinn hraði vöxtur leitt til margvíslegra félagslegra vandamála. 

Atvinnulífið í Nuuk einkennist af fiskvinnslu, stjórnsýslu og ferðaþjónustu. Höfnin er oftast opin allt árið og við bæinn er einnig alþjóðlegur flugvöllur. 

Það var trúboðinn Hans Egede sem stofnaði Godthåb sem trúboðsstöð og verslunaraðsetur árið 1728 í umboði Danakonungs. Bærinn Nuuk stendur þar sem  á tímum norrænna manna á Grænlandi var nefnt Vestribyggð og er enn mikið af leifum þess tíma að finna í grenndinni.

Tenglar 
 Drepið niður fæti í nágrannabænum Nuuk; grein í Morgunblaðinu 1986

 Opinber vefur Nuuk 

Byggðir á Grænlandi
Höfuðborgir