Elri

Elri  eða ölur (fræðiheiti: Alnus) er ættkvísl blómplantna af birkiætt (Betulaceae). Í ættkvíslinni eru um 30 tegundir af trjám og runnum. Elri hefur aðallega útbreiðslu á norðurhveli en til eru elritegundir við Andesfjöll og í Suður-Asíu.

Orðsifjar
Nafnið elri eða ölur er af er upprunnið úr forngermönsku rótinni aliso og aluz. Ættkvíslarheitið Alnus er gamalt latneskt heiti yfir elri. Bæði latínuheitið og germanska heitið koma úr frum-indóevrópsku rótinni  el-, í merkingunni "rauður" eða "brúnn", sem er einnig er rótin fyrir orðin elgur og álmur. Beyging heitisins ölur á íslensku er í eintölu: nf. ölur, þf. ölur, þgf. ölri ef. ölurs.

Á Íslandi
Elri beislar næringarefnið nitur úr andrúmsloftinu með hjálp rótargerla við ræturnar. Elritegundir eru landnemaplöntur og geta því hentað vel til landgræðslu. Hérlendis hefur einkum sitkaelri verið reynt í landgræðslu.

Tegundir sem reyndar hafa verið á Íslandi eru m.a.: 

 Gráelri (Alnus incana):  Evrópsk tegund sem vex allt að norður-Noregi. Einstofna tré með breiða krónu. 
 Blæelri (Alnus incana subsp. tenuifolia):  Norður-amerísk undirtegund gráelris.
 Sitkaelri (Alnus viridis subsp. sinuata): Runnkennt og margstofna tré, ættað frá vesturströnd Ameríku.
 Svartelri/Rauðelri (Alnus glutinosa): Evrópsk tegund. Þrífst á blautum svæðum.
 Ryðelri (Alnus rubra): Norður-amerísk tegund. Stórvaxnasta elritegundin. Verður allt að 20-30 metra hátt tré.

Þessar tegundir þrífast vel á Íslandi og á rýru land. Þær þrífast samt best þar sem grunnvatn stendur hátt. Á mjög þurrum melum eiga þær oft erfitt fyrstu árin.

Flokkun 

Ættkvíslin skiptist í þrjár undirættkvíslir (subgenera):

Subgenus Alnus: 

 Alnus acuminata Kunth —  Mexíkó, mið og suður Ameríka.
 Alnus cordata  (Loisel.) Duby —  Ítalía, Albanía, Korsíka.
 Alnus cremastogyne Burkill — Kína.
 Alnus firma Siebold & Zucc. — Buskölur - Kyūshū eyja í Japan
 Alnus glutinosa  (L.) Gaertn. — Rauðölur/Svartölur - Evrópa, mið Asía.
 Alnus hirsuta (Spach) Rupr. — Hæruölur - Japan, Kórea, Manchuria, Síbería, austast í Rússlandi
 Alnus incana  (L.) Moench — Gráölur - Evrasía, Norður Ameríka
 Alnus incana ssp. incana  - Gráölur
 Alnus incana ssp. hirsuta (Spach) Á. & D.Löve (=A. hirsuta Spach)- Hæruölur
 Alnus incana ssp. rugosa (Du Roi) R.T.Clausen (=A. rugosa Du Roi)- Vætuölur
 Alnus incana ssp. tenuifolia (Nutt.) Breitung (=A. tenuifolia Nutt.)- Blæölur
 Alnus japonica (Thunb.) Steud. — Mýraölur -  Japan, Kórea, Taiwan, austur Kína, austast í Rússlandi
 Alnus jorullensis Kunth — Mexíkó, Guatemala, Hondúras.
 Alnus mandshurica (Callier) Hand.-Mazz. — austast í Rússlandi, norðaustur Kína, Kórea
 Alnus matsumurae Callier — Honshū eyja í Japan
 Alnus nepalensis D.Don —  Himalaja, Tíbet, Yunnan, Nepal, Bhutan, Myanmar, Thailand.
 Alnus oblongifolia Torr. —  Arizona, Nýja Mexíkó, Sonora, Chihuahua 
 Alnus orientalis Decne. — suður Tyrkland, norðvestur Sýrland, Kýpur, Líbanon, Palestína, Íran 
 Alnus pendula Matsum. — Hengiölur - Japan, Kórea 
 Alnus rugosa  (Du Roi) Spreng. — Vætuölur - norðaustur N-Ameríka 

 Alnus rhombifolia Nutt. — Bandaríkin (Kalifornía, Nevada, Oregon, Washington, Idaho, Montana) 
 Alnus rubra Bong. — Ryðölur - N-Ameríka (Alaska, Yukon, Breska Kólumbía, Kalifornía, Oregon, Washington, Idaho, Montana.) 
 Alnus serrulata  (Aiton) Willd. — Sagölur - austur N-Ameríka 

 Alnus sieboldiana Matsum. — Japan, Ryukyu eyjar
 Alnus subcordata  C.A.Mey. — Kákasus, Íran
 Alnus tenuifolia Nutt. — Blæölur - norðvestur N-Ameríka 
 Alnus trabeculosa Hand.-Mazz. — Kína, Japan

Subgenus Clethropsis. 
 Alnus formosana (Burkill) Makino — Formósuölur - Taívan
 Alnus maritima (Marshall) Muhl. ex Nutt. — Strandölur - Bandaríkin (Georgía, Delaware, Maryland, Oklahoma).
 Alnus nitida (Spach) Endl. — vestur Himalaja, Pakistan, Indland, Nepal.

Subgenus Alnobetula. 

 Alnus alnobetula (Ehrh.) K.Koch
 Alnus viridis (Chaix) DC. 1805) — Tempruð og kuldabeltissvæði  Evrópu, Asíu og N-Ameríku. 
 Alnus viridis ssp. crispa (Ait.) Turrill.- Grænölur - norðaustur N-Ameríka, S Grænland
 Alnus viridis ssp. fruticosa (Rupr.) Nyman- Hrísölur - Síbería, Mansjúría
 Alnus viridis ssp. maximowiczii  - Fjallölur - Japan
 Alnus viridis ssp. sinuata (Regel) Á.Löve & D.Löve- Sitkaölur - vestur N-Ameríka og lengst í norðaustur Síberíu 
 Alnus viridis ssp. viridis (Regel) Á.Löve & D.Löve- Kjarrölur - mið Evrópa

 
 Óvíst með undirætt
 Alnus djavanshirii H.Zare: Íran
 Alnus dolichocarpa H.Zare, Amini & Assadi: Íran
 Alnus fauriei H.Lév. & Vaniot: Honshu eyja í Japan
 Alnus ferdinandi-coburgii C.K.Schneid.: suður Kína
 Alnus glutipes (Jarm. ex Czerpek) Vorosch.: Yakutiya hérað í Síberíu
 Alnus hakkodensis Hayashi: Honshu eyja í Japan
 Alnus henryi C.K.Schneid.: Taívan
 †Alnus heterodonta (Newberry) Meyer & Manchester 1987: Oligocene steingervingur í Oregon
 Alnus lanata Duthie ex Bean: Sichuan í Kína
 Alnus mairei H.Lév.: Yunnan í Kína
 Alnus maximowiczii Callier -  Fjallölur - Japan, Kórea, austast í Rússlandi
 Alnus paniculata Nakai: Kórea
 Alnus serrulatoides Callier: Japan
 Alnus vermicularis Nakai: Kórea

Blendingar
 Alnus × elliptica Req.—Ítalía. (A. cordata × A. glutinosa)
 Alnus × fallacina  Callier—Ohio, New York ríki, Vermont, New Hampshire, Maine. (A. incana subsp. rugosa × A. serrulata)
 Alnus × hanedae Suyinata—Japan. (A. firma × A. sieboldiana)
 Alnus × hosoii Mizush.—Japan. (A. maximowiczii × A. pendula)
 Alnus × mayrii Callier—austast í Rússlandi, Japan. (A. hirsuta × A. japonica)
 Alnus × peculiaris Hiyama—Kyūshū eyju í Japan. (A. firma × A. pendula)
 Alnus × pubescens Tausch.—Norður og mið Evrópa. (A. glutinosa × A. incana)
 Alnus × suginoi Sugim.—Japan. (A. hirsuta × A. serrulatoides)

Tilvísanir 

Birkiætt
Elri
Niturbindandi tré og runnar