Framsóknarflokkurinn

Framsóknarflokkurinn er íslenskur miðjuflokkur. Hann var stofnaður 16. desember 1916 við samruna Bændaflokksins og Óháðra bænda og er elsti starfandi stjórnmálaflokkurinn á Íslandi. Fyrir seinni heimsstyjöldina var Ísland töluvert dreifbýlla en það er í dag og Framsóknarflokkurinn sótti kjörfylgi sitt framan af til landsbyggðar og ungmennafélagshreyfingarinnar. En uppúr miðri öld breyttist þetta töluvert og sótti hann þá fylgi sitt jafnar til allra stétta, þó kjörfylgið hafi haldist á landsbyggðinni.

Saga Framsóknarflokksins 
Framsóknarflokkurinn var stofnaður 16. desember 1916 á Alþingi, sama ár og Alþýðuflokkurinn var stofnaður. Á þeim tíma stóð fyrri heimsstyrjöldin með tilheyrandi truflun á verslun og viðskiptum við útlönd. Konur höfðu öðlast kosningarétt árið áður og kosningaaldur hafði verið lækkaður úr 30 árum í 25. Því jókst fjöldi kosningabærra manna mjög. Í nóvember 1916 komu átta þingmenn saman á Seyðisfirði á leið til Reykjavíkur á þing. Það voru Sigurður Jónsson, Einar Árnason, Sveinn Ólafsson, Jón Jónsson, Þorsteinn M. Jónsson, Ólafur Briem, Guðmundur Ólafsson og Þorleifur Jónsson. Þeir komu sér saman um að stofna þingflokk sem hlaut nafnið Framsóknarflokkurinn. Fyrsti ráðherra Framsóknarflokksins, var Sigurður Jónsson sem sat sem atvinnumálaráðherra í þriggja ráðherra ríkisstjórn sem mynduð var ásamt Jóni Magnússyni fyrir Heimastjórnarflokkinn og Björn Kristjánsson fyrir Sjálfstæðisflokkinn (eldri), frá 1917 til 1920. Fyrsti formaður Framsóknarflokksins var Ólafur Briem.

Fram að 1930 starfaði flokkurinn eingöngu sem þingflokkur. Á því tímabili takmörkuðust flokksmenn við þingmenn flokksins. Árið 1938 var Samband ungra framsóknarmanna stofnað.

Árin 1971 til 1991 var Framsóknarflokkurinn mjög ríkjandi í íslenskum stjórnmálum og eru þessi tími stundum kallaður Framsóknaráratugirnir. Þeir voru í stjórn öll þessi ár ef undan er skildir nokkrir mánuðir í kringum áramótin 1980 og meira en helming tímans var forsætisráðherrann úr þeirra röðum. Tvisvar mynduðu þeir stjórn með Sjálfstæðisflokknum. Algengast var þó á þessum árum að Framsóknarflokkurinn og Alþýðubandalagið ynnu saman, fjórum sinnum eða samtals í um tíu ár. Þeir höfðu þó aldrei þingmeirihluta og því varð alltaf að vera að minnsta kosti einn flokkur til viðbótar með í för.

Einn þekktasti stjórnmálamaður 9. áratugarins á Íslandi var Steingrímur Hermannsson, formaður Framsóknarflokksins og forsætisráðherra. Hann var fyrst kosinn í alþingiskosningum 1979 þegar framsóknarmenn bættu við sig miklu fylgi.

Talsverðar breytingar áttu sér stað innan flokksins frá 2007. Flokkurinn endurnýjaði forystu sína og styrkt tengslin við hugmyndafræði grasrótarinnar. Þann 17. nóvember 2008 sagði sitjandi formaður, Guðni Ágústsson, af sér þingmennsku og formannsembætti eftir mikla gagnrýni flokksmanna á flokksforystuna á miðstjórnarfundi helgina 15. - 16. nóvember. Valgerður Sverrisdóttir tók þá við sem formaður og gegndi því embætti þar til nýr formaður yrði kosinn á flokksþingi flokksins sem flýtt var fram til janúar 2009. Fimm manns buðu sig fram til formanns. Það voru þeir Lúðvík Gizurarson, Páll Magnússon, Jón Vigfús Guðjónsson, Höskuldur Þórhallsson og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Tveir buðu fram til varaformanns en það voru þau Siv Friðleifsdóttir og Birkir Jón Jónsson. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson var kjörinn formaður flokksins 18. janúar á flokksþingi flokksins og Birkir Jón Jónsson var kjörinn varaformaður. Þá buðu sig þrjú fram til ritara þau Gunnar Bragi Sveinsson, Sæunn Stefánsdóttir og Eygló Harðardóttir. Eftir að formaður og varaformaður höfðu verið kjörin dró Gunnar Bragi framboð sitt til baka til þess að gæta jafnræðis innan flokksforystunnar. Eygló Harðardóttir var þá kjörinn ritari. Í kjölfar þessara breytinga í forystusveit Framsóknar jókst stuðningur við flokkinn töluvert í könnunum. Sem dæmi í könnun á vegum MMR rannsókna dagana 20.-21. janúar mældist flokkurinn með 17% fylgi. Frá janúar 2008 fjölgaði flokksmönnum í Framsóknarflokknum um 20%.  

Að kvöldi 6. janúar 2009 skráðu 70 manns sig í Framsóknarfélag Reykjavíkur. Fjórtán fyrri flokksmeðlimir, þ.á m. Jón Sigurðsson fyrrverandi formaður flokksins og Sæunn Stefánsdóttir ritari flokksins, sendu frá sér ályktun þar sem þau sögðust hafa orðið „vitni að fjandsamlegri yfirtöku á félaginu.“ Á fundi félagsins sem haldinn var sama kvöld var lagður fram og samþykktur nýr listi flokksmanna úr félaginu sem innihélt einhverja af nýju meðlimunum sem sækja munu landsfund flokksins sem er í janúar 2009.

Á flokksþingi flokksins 9. apríl 2011 var samþykkt ályktun með talsverðum meirihluta að "Íslendingar skulu áfram leita eftir samstarfi við þjóðir innan og utan Evrópusambandsins á grundvelli frjálsra og sanngjarna samninga og samvinnu sem byggir á jöfnuði og ábata allra aðila. Með slíkum samskiptum geta íslensk stjórnvöld tryggt hagsmuni Íslands best á hverjum tíma. Framsóknarflokkurinn telur hag lands og þjóðar best borgið utan Evrópusambandsins. Nú sem fyrr standa auðlindir þjóðarinnar undir velferð hennar og fullt og óskorað forræði á þeim er forsenda farsældar til framtíðar. Framsóknarflokkurinn telur að þjóðin skuli ætíð eiga beina aðkomu með þjóðaratkvæðagreiðslu að ákvörðunum um stórmál eins og aðild að Evrópusambandinu og mun flokkurinn berjast fyrir þeim rétti".

Í lok maí 2011 fjölgaði þingmönnum Framsóknarflokksins í tíu er Ásmundur Einar Daðason fyrrum þingmaður VG gekk til liðs við Framsóknarflokkinn eftir að hafa verið utan þingflokka um skamman tíma. Þeim fækkaði svo aftur þegar Guðmundur Steingrímsson gekk úr flokknum í ágúst 2011. Guðmundur gaf síðar það út að hann gæti stutt þáverandi ríkistjórnina falli kæmi til þess.

Fyrir  borgarstjórnarkosningarnar í Reykjavík 2014 lýsti oddviti Framsóknar og flugvallavina í Reykjavík yfir andstöðu við úthlutun lóðar undir mosku í Reykjavík þar sem oddvitinn taldi óásættanlegt að borgin færi að gefa lóðir undir bænahús, og flokkurinn var í kjölfarið sakaður um að gæla við þjóðernispopúlisma, þrátt fyrir að Sigrún Magnúsdóttir þáverandi þingflokksformaður, og Gunnar Bragi Sveinsson þáverandi utanríkisráðherra fordæmdu ummæli oddvitans. Í grundvallarstefnuskrá Framsóknarflokksins segir eftirfarandi; "Við berjumst fyrir mannréttindum, virðingu fyrir einstaklingnum og fjölskyldunni. Við höfnum hvers konar mismunun sem gerir greinarmun á fólki t.d. eftir kynþætti, kynferði, tungu, trú, þjóðerni, kynhneigð, búsetu eða stjórnmálaskoðunum. Við munum ávallt verja skoðana- og tjáningarfrelsi, trúfrelsi og friðhelgi einkalífs."

Núverandi staða Framsóknarflokksins 
Í Alþingiskosningunum 2021 fékk Framsóknarflokkurinn þrettán þingmenn kjörna, aukning um 5 frá 2017. Framsókn var af mörgum talinn sigurvegari kosninganna og var þingmannsauking Framsóknar nóg til að halda þáverandi ríkisstjórn í meirihluta. Flokkurinn myndaði síðan aftur ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum og Vinstri grænum í kjölfarið undir forrystu Katrínu Jakobsdóttur sem forsætisráðherra. Framsókn fékk í sinn hlut fjögur ráðuneyti, aukning um eitt frá 2017; Innviðaráðuneytið (Sigurður), Menningar- og viðskiptaráðuneytið (Lilja), Mennta- og barnamálaráðuneyti (Ásmundur) og Heilbrigðisráðuneytið (Willum). 

Framsóknarflokkurinn er við völd i nokkrum sveitarfélögum víða um land.
 Akranes: Með Samfylkingunni
 Akureyri: Með L-listanum og Samfylkingunni
 Árborg: Með Áfram Árborg, Miðflokknum, og Samfylkingunni
 Dalvíkurbyggð: Með Sjálfstæðisflokknum
 Fjarðabyggð: Með Fjarðarlistanum
 Hafnafjörður: Með Sjálfstæðisflokknum
 Hornafjörður: Hreinn meirihluti
 Húnaþing vestra: Hreinn meirihluti
 Ísafjörður: Með Sjálfstæðisflokknum
 Kópavogur: Með Sjálfstæðisflokknum
 Rangárþing eystra: Með Sjálfstæðisflokknum
 Reykjanesbær: Með Beinnar leiðar og Samfylkingu
 Múlaþing: Með Sjálfstæðisflokknum
 Skagafjörður: Með Sjálfstæðisflokknum

Baráttumál 

Á upphafsárum Framsóknarflokksins stóð flokkurinn meðal annars fyrir; sjálfstæði þjóðarinnar, innlendum þjóðbanka (vegna ástands bankamála á þeim tíma) og alþýðumenntun sem hann taldi hornstein allra þjóðþrifa.

Undir forsæti Tryggva Þórhallssonar á fjórða áratuginum sat ríkisstjórn Framsóknarflokksins ein að völdum og á 5 árum tók við mikil uppbygging. Lagt var ofurkapp á að byggja upp innviði samfélagsins. Vegagerð og brúasmíði, hafnarmannvirki og vitar voru byggðir, Landhelgisgæslan efld og skip leigð af ríkisstjórninni til þess að auka aflaverðmæti íslensks fisks. Þá voru byggð mörg af glæsilegustu húsum landsins, Landspítalinn tók til starfa og Þjóðleikhúsið byggt. Þingvellir voru gerðir að þjóðgarði og til að efla lýðræðisumræðu og fræða þjóðina var Ríkisútvarpið stofnað.

Atvinnumál hafa þó verið ofarlega á blaði hjá Framsókn síðastliðina áratugi og þekkt er atvinnuátak Framsóknar frá 1995 þegar þeir komust í ríkistjórn sem skapaði 13.000 störf. Þá hefur Framsókn verið framarlega í jafnréttis og siðferðismálum og var fyrsti stjórnmálaflokkurinn sem setti sér bæði kynjakvóta, fyrir bæði kyn(2005) og siðareglur(2009). Kynjakvótanum var síðan fyrst beitt 2009, þegar karlmaður var færður upp á kosningarlistanum í Suðvesturkjördæmi eftir að konur röðuðust í öll efstu sætin sem þótti athyglisvert enda settur inn vegna baráttu landssambands framsóknarkvenna.

Framsóknarflokkurinn stóð einnig framarlega í Icesave málinu og voru harðir andstæðingar þess að íslendingum bæri að borga. Þá vildu þeir setja fleiri fyrirvara við samningana og gagnrýndu samningsferlið. Talið er að barátta Framsóknarflokksins gegn Icesave hafi styrkt Sigmund Davíð Gunnlaugsson formann flokksins.

Flokksskipulag

Framkvæmdastjórn 
 Formaður: Sigurður Ingi Jóhannsson
 Varaformaður: Lilja Dögg Alfreðsdóttir 
 Ritari: Ámundur Einar Daðason
 Þingflokksformaður: Ingibjörg Isaksen
 Formaður SUF: Unnur Þöll Benediktsdóttir
 Formaður LFK: Linda Hrönn Þórisdóttir
 Formaður SEF: Drífa Jóna Sigfúsdóttir

Þingflokkur 
 Stefán Vagn Stefánsson, 1. þingmaður Norðvesturkjördæmis
 Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir, 2. þingmaður Norðvesturkjördæmis
 Halla Signý Kristjánsdóttir, 7. þingmaður Norðvesturkjördæmis
 Ingibjörg Isaksen, 1. þingmaður Norðausturkjördæmis
 Líneik Anna Sævarsdóttir, 4. þingmaður Norðausturkjördæmis
 Þórarinn Ingi Pétursson, 9. þingmaður Norðausturkjördæmis
 Sigurður Ingi Jóhannsson, 2. þingmaður Suðurkjördæmis
 Jóhann Friðrik Friðriksson, 5. þingmaður Suðurkjördæmis
 Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir, 7. þingmaður Suðurkjördæmis
 Willum Þór Þórsson, 3. þingmaður Suðvesturkjördæmis
 Ágúst Bjarni Garðarsson, 11. þingmaður Suðvesturkjördæmis
 Lilja Dögg Alfreðsdóttir, 4. þingmaður Reykjavíkurkjördæmis suður
 Ásmundur Einar Daðason, 5. þingmaður Reykjavíkurkjördæmis norður

Alþingiskosningarnar árið 2009
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Birkir Jón Jónsson, Eygló Harðardóttir, Gunnar Bagi Sveinsson, Sigurður Ingi Jóhannsson, Vigdís Hauksdóttir, Siv Friðleifsdóttir, Höskuldur Þór Þórhallsson, Guðmundur Steingrímsson.

Ásmundur Einar Daðason gekk til liðs við þingflokkinn þann 1. júní 2011.

Alþingiskosningarnar árið 2007

Guðni Ágústson, Valgerður Sverrisdóttir, Siv Friðleifsdóttir, Magnús Stefánsson, Birkir Jón Jónsson, Höskuldur Þórhallsson, Bjarni Harðarson.

Bjarni Harðarson sagði af sér þingmennsku þann 11. nóvember 2008. Helga Sigrún Harðardóttir, annar varaþingmaður Framsóknarflokksins í suðurkjördæmi, tók sæti hans.

Guðni Ágústsson sagði af sér þingmennsku þann 17. nóvember 2008. Eygló Harðardóttir, fyrsti varaþingmaður Framsóknarflokksins í suðurkjördæmi, tók sæti hans.

Alþingiskosningarnar árið 2003
Halldór Ásgrímsson, Valgerður Sverrisdóttir, Guðni Ágústsson, Jón Kristjánsson, Siv Friðleifsdóttir, Árni Magnússon, Magnús Stefánsson, Kristinn H. Gunnarsson, Hjálmar Árnason, Birkir Jón Jónsson, Dagný Jónsdóttir, Jónína Bjartmarz.

Sæunn Stefánsdóttir tók sæti Halldórs Ásgrímssonar eftir formannskipti.

Þingflokkur framsóknarmanna kýs sér þriggja manna stjórn í upphafi hvers þings, formann og tvo meðstjórnendur, til eins árs í senn.

Á fundum þingflokksins eiga sæti auk þingmanna skv. lögum flokksins, ráðherrar hans, framkvæmdastjórnarmenn, formenn SUF og LFK eða varamenn þeirra með málfrelsi, tillögurétt en ekki atkvæðisrétt, þótt ekki séu þingmenn.

Sérsambönd 
 Samband ungra Framsóknarmanna (SUF)
 Landsamband Framsóknarkvenna (LFK)
 Samband eldri Framsóknarmanna (SEF)

Formenn 
 Ólafur Briem, 1916-1920
 Sveinn Ólafsson, 1920-1922
 Þorleifur Jónsson, 1922-1928
 Tryggvi Þórhallsson, 1928-1932
 Ásgeir Ásgeirsson, 1932-1933
 Sigurður Kristinsson, 1933-1934
 Jónas Jónsson frá Hriflu, 1934-1944
 Hermann Jónasson, 1944-1962
 Eysteinn Jónsson, 1962-1968
 Ólafur Jóhannesson 1968-1979
 Steingrímur Hermannsson, 1979-1994
 Halldór Ásgrímsson, 1994-2006
 Jón Sigurðsson 2006-2007
 Guðni Ágústsson 2007-2008
 Valgerður Sverrisdóttir 2008-2009
 Sigmundur Davíð Gunnlaugsson 2009-2016
 Sigurður Ingi Jóhannsson 2016-

Varaformenn 
 Ólafur Jóhannesson, 1960-1968
 Einar Ágústsson, 1968-1980
 Halldór Ásgrímsson, 1980-1994
 Guðmundur Bjarnason, 1994-1998
 Finnur Ingólfsson, 1998-2001
 Guðni Ágústsson, 2001-2007
 Valgerður Sverrisdóttir, 2007-2008
 Birkir Jón Jónsson, 2009-2013
 Sigurður Ingi Jóhannsson, 2013-2016
 Lilja Alfreðsdóttir 2016-

Eitt og annað 
 Hin leiðin voru orð sem voru notuð til að lýsa stefnu Framsóknarflokksins meðan Eysteinn Jónsson var formaður flokksins. Orðin voru hluti af ræðu sem hann hélt á alþingi 13. október 1965. Helgi Bergs, ritari flokksins, bætti við þessi orð árið eftir og sagði: Aðeins ein leið [er] til - það er hin leiðin. 
 Opin í báða enda voru orð sem notuð voru til að lýsa stefnu Framsóknarflokksins meðan Ólafur Jóhannesson var formaður flokksins.
 Plan B var fullmótuð stefna sem framsóknarflokkurinn kynnti haustið 2011 sem afstöðu þeirra til mikilvægustu málaflokkanna sem viðkom efnahags og atvinnuástandinu.

Tilvísanir

Tenglar 
 Vefsíða Framsóknarflokksins
 Landssamband Framsóknarkvenna
 Samband ungra framsóknarmanna
 Blogg Framsóknarflokksins
 Klassísk rit framsóknarmanna og félagshyggjufólks

Úr fjölmiðlum
 „Auðsöfnun Framsóknar“; grein í DV 2012 
 „Arðinum af vextinum verði skilað til allrar þjóðarinnar“; grein í Fréttablaðinu 2006

Framsóknarflokkurinn
Íslenskir stjórnmálaflokkar