alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Úllen dúllen doff

Úllen dúllen doff er ein vinsælasta úrtalningarromsa sem börn nota á Íslandi og hefur hún verið það lengi. Eitt algengasta form romsunnar er
Úllen dúllen doff
kikke lane koff
koffe lane bikke bane
úllen dúllen doff.
Einnig er til útgáfan
Úllen dúllen doff
kikki lani koff
koffi bani kikki lani (bikki bani)
úllen dúllen doff
og
Úllen dúllen dú
koffe ralle kú
koffe ralle búkke balle
úllen dúllen dú.

Þessi íslenska romsa hefur þá sérstöðu að ekki er talið úr með því að benda heldur kreppa allir hnefana og rétta fram hendurnar. Viðkomandi sem telur úr slær með krepptum hnefanum á alla hnefana um leið og hann fer með romsuna, og sá hnefi sem hann slær á síðast er lagður fyrir aftan bak. Svona er haldið áfram þangað til aðeins einn hnefi er eftir.

Saga
Þessi romsa kom snemma til Íslands, en í handriti sem talið er hafa verið skrifað í kringum 1860 eftir Brynjólf Jónsson er minnst á svipaða romsu:

Á öðrum tungumálum
Hið íslenska afbrigði er vafalaust komið frá Norðurlöndunum. Í dönsku bókinni Anna Erslevs Legebog frá árinu 1904 er romsan:
 Ullen dullen dof
 fingen fangen fof
 fof for alle Mærkepanden
 E B ba buf.

Í norsku bókinn Gøy i barneselskap frá árinu 1964 stendur:
 Ole dole doff
 kinkliane koff
 koffliane birkebane
 Ole dole doff.

Í sænsku bókinni Svenska folklekar och danser (Tillhagen og Dencker) er romsan mjög lík okkar:
 Ole dole doff
 kinke lane koff
 koffe lane binke bane
 ole dole doff.

Höfundar bókarinnar Svenska folklekar och danser segja að þessi romsa sé einnig þekkt í Þýskalandi og að orðin hafi líklega afbakast af latnesku töluorðunum unum sem merkir „einn“, duo sem merkir „tveir“, og quinque sem merkir „fimm“. Orðið unum á þá að hafa orðið að „úllen“, duo að „dúllen“ og quinque að „kikke“. Þetta getur verið rétt þótt undarlegt megi þá teljast að sleppt hafi verið „þremur“ og „fjórum“ eða tres og quattuor en í stað þeirra komi orðið „doff“.

Fróðleiksmolar
 Ole, Dole og Doffen eru nöfn Ripp, Rapp og Rupp, frændum Andrésar andar á norsku.

Sjá einnig
Atti katti nóa

Heimildir

Ytri tenglar

Íslenskar romsur
Romsur
Brian Eno

Brian Eno (fæddur Brian Peter George St. John le Baptiste de la Salle Eno 15. maí 1948 í Woodbridge í Suffolk) er breskur rokk- og raftónlistarmaður, þekktastur sem meðlimur Roxy Music, fyrir samstarf sitt með David Bowie, Robert Fripp og U2. Einnig fyrir frumkvöðlastarf sitt innan raftónlistar, enda ávallt kallaður afi hinnar svokallaðrar ambient-stefnu.

Breskir tónlistarmenn
Atti katti nóa

Atti katti nóa er íslensk vísa. Texti lagsins er nokkur ráðgáta en lagið sem textinn er sunginn við er Gamli Nói eftir Carl Michael Bellman (1740-1795) sem heitir Gubben Noak á frummálinu.

Textinn
Textinn barst til Íslands með skátahreyfingunni á 6. áratuginum og varð vinsæll eftir að Rannveig og Krummi höfðu flutt hann í Stundinni okkar og var síðar gefinn út á hljómplötu árið 1967.

Í söngvabók frá Þýskalandi og nefnist Liederbuch er lagið og textinn undir heitinu „Atte katte nuwa“. Svo virðist vera að bókin hafi verið tekin saman af Ernst Hossenfelder en nafn lagsins er skrifað frekar illa. Ekkert ártal er á bókinni, talið er að hún sé frá árinu 1970. Textinn er á þessa leið:
Atte katte nuwa, atte katte nuwa,
emi sademi sadula misa de.
Hexa kola misa woate, hexa kola misa woate.
Atte katte nuwa, atte katte nuwa,
emi sademi sadula misa de.

Í bókinni stendur svo Von den Eskimos (sem er þýska og þýðir „frá Eskimóum“) fyrir ofan sönginn, og fyrir neðan hann stendur Geschichte einer Eskimo-Familie, die auf Walfang geht (þýska: „saga af Eskimóafjölskyldu sem fer á hvalveiðar“). Þetta minnir á þá sögusögn að textinn sé á grænlensku, en ekkert hefur fengist staðfest í þeim málum.

Einnig er textinn til í dönskum söngum undir nafninu „Ake take noa“, sem hægt er að sjá á netinu en þar er textinn svona:
Ake take noa, ake take noa,
hej missa dej missa dulla missa dej.
Hexa missa dulla våhda, hexa missa dulla våhda.
Ake take noa, ake take noa,
hej missa dej missa dulla missa dej.

Ruth Rugaard gefur upp hreyfingar með söngnum (hér) og segir hún að söngurinn fjalli um indverskan fiskimann sem fer á bát sínum að veiða. Á annarri síðu eru hreyfingar gefnar upp með textanum og stendur að hann fjalli um fiskveiðar en ekkert er gefið upp um uppruna hans.

Það er þess vegna ráðgáta hvaðan upprunalegi textinn „Atti katti nóa“ er kominn.

Tengt efni
Úllen dúllen doff

Ytri tenglar

Dönsk heimasíða með laginu „Ake take noa“
 Lagið með nótum
Lieder der Graufalken
Siðaskiptin

Siðaskiptin (eða siðbótin) voru trúskipti sem áttu sér stað í nokkrum kristnum löndum Evrópu á 16. öld frá kaþólskri trú til mótmælendatrúar af einhverju tagi. Upphaf siðaskiptanna er miðað við það þegar Marteinn Lúther festi skjal með 95 greinum á kirkjudyrnar á hallarkirkju Wittenbergkastala 31. október 1517. Lúther vildi siðbót innan kirkjunnar og barðist meðal annars gegn sölu aflátsbréfa sem notuð var til að fjármagna framkvæmdir í Róm. Aðrir siðbótarmenn eins og Ulrich Zwingli og Jóhann Kalvín fylgdu fordæmi Lúthers. Þeir réðust gegn mörgum af grundvallarkenningum kaþólsku kirkjunnar eins og trúnni á hreinsunareldinn, sérdæmingu, tilbeiðslu Maríu og trúna á milligöngu dýrlinga, flest sakramentin, kröfunni um skírlífi kirkjunnar þjóna og vald páfa. 

Helstu siðbótarhreyfingarnar sem fram komu á þessum tíma voru lútherstrú, reformerta kirkjan/kalvínismi/öldungakirkjan og anabaptistar. Ensku siðaskiptin voru sérstök atburðarás í Englandi á sama tíma sem leiddi til stofnunar ensku biskupakirkjunnar sem er kennilega nauðalík kaþólsku kirkjunni, enda tilgangur hennar fyrst og fremst sá að gera Englandskonung höfuð kirkjunnar í stað páfa. 

Siðaskiptahreyfingin leiddi til uppreisna bænda og borgara víða í Þýskalandi, Frakklandi og Sviss gegn kirkjuvaldinu. Siðbótarhreyfingin tengdist þannig róttækum pólitískum hugmyndum um jafnrétti og andstöðu við yfirvaldið. Aðrir siðbótarmenn, eins og Lúther, fordæmdu þessar uppreisnir og studdu yfirvaldið (vildu t.d. halda í stétt biskupa innan mótmælendakirkjunnar). Margir þýskir furstar tóku siðbótarhreyfingunni fagnandi og konungar Danmerkur og Svíþjóðar tóku upp mótmælendatrú í ríkjum sínum. 

Siðaskiptin leiddu til fjölda trúarbragðastyrjalda í Evrópu, en þau náðu hátindi sínum í Þrjátíu ára stríðinu 1618-1648. Viðbrögð kaþólsku kirkjunnar við siðaskiptunum voru gagnsiðbótin.

Tengt efni 
 Siðaskiptin á Íslandi

Kirkjusaga
Saga Evrópu
16. öldin
Sjálfstæði nýlendnanna

Sjálfstæði nýlendnanna á við um endalok heimsvaldastefnunnar og sjálfstæði nýlendna Vesturlanda í Asíu og Afríku eftir lok Síðari heimsstyrjaldar. Fyrstu löndin sem fengu sjálfstæði voru Indland og Pakistan 1947. Flestar afrísku nýlendurnar fengu sjálfstæði á 6. og 7. áratugnum. Enn eru leifar heimsveldanna dreifðar um allan heim en þeim fer óðum fækkandi. Síðustu hafnir Bretlands og Portúgals í Kína, Hong Kong og Maká, urðu kínversk yfirráðasvæði 1997 og 1999.

Saga nýlendustefnunnar
Sjálfstæðisyfirlýsing Ísraels

Sjálfstæðisyfirlýsing Ísraels (hebreska: הכרזת העצמאות‎, Hakhrazat HaAtzma'ut) er frá 14. maí 1948, sama dag og umboðsstjórn Breta í Palestínu rann út. Með sjálfstæðisyfirlýsingunni var lýst yfir stofnun nýs ríkis, Ísraels, á hluta þess svæðis sem umboðsstjórnin hafði náð til og á þeim svæðum sem hin fornu konungsríki gyðinga, Ísraelsríki, Júda og Júdea, höfðu náð yfir. 

Bandaríkin viðurkenndu hið nýja ríki aðeins ellefu mínútum eftir yfirlýsinguna, og í kjölfarið einnig Íran, Gvatemala, Níkaragva og Úrúgvæ. Sovétríkin viðurkenndu hið nýja ríki 17. maí og í kjölfarið einnig Pólland, Tékkóslóvakía, Írland og Suður-Afríka. 

Um leið og yfirlýsingin var gefin réðust herir Egyptalands, Írak, Transjórdaníu og Sýrlands, ásamt hersveitum frá Jemen og Sádí-Arabíu, inn á svæðið. Stríðið var kallað Stríð Ísraels og araba 1948.

Saga Ísraels
Saga Palestínu
1948
Fjárhættuspil

Fjárhættuspil er tegund leikja þar sem tveir eða fleiri aðilar veðja ákveðinni upphæð á hvernig ákveðinn atburður muni fara. Sem dæmi um slíkt veðmál þá gætu tveir aðilar veðjað um það hvor muni sigra KR eða Fram, í næsta leik liðanna. 

Hægt er að veðja upp á næstum hvað sem er, úrslit í íþróttaleikjum eða sigurvegara í kosningum eða raunveruleikaþáttum. Hægt er að veðja á næstum hvaða íþrótt sem er og sumar íþróttir eins og veðreiðar ganga nær eingöngu út á það að veðja peningum á sigurvegarann. Gríðarlegur fjöldi af fjárhættuspilum er til í heiminum og það er mismunandi eftir menningarsvæði hvaða tegund er vinsælust. Af vinsælum afbrigðum má nefna teningaspil, póker, rúllettu og Bingó. Hægt er að spila fjárhættuspil í spilavítum, spilakössum, upp á eigin spýtur og á netinu við aðra spilara. Mismunandi er eftir löndum hvort fjárhættuspil séu lögleg eða hvaða gerð af fjárhættuspilum sé lögleg. Fjárhættuspil geta einnig leitt til spilafíknar sem getur haft slæm áhrif á einstaklinga, bæði andlega og fjárhagslega.

Fjárhættuspil
Saga Sovétríkjanna 1985-1991

Saga Sovétríkjanna 1985-1991 er saga upplausnar og hruns Sovétríkjanna og endaloka Kalda stríðsins. Hún hófst með því að Mikhaíl Gorbatsjev varð aðalritari sovéska kommúnistaflokksins 11. mars 1985 og lauk með stofnun Rússneska sambandsríkisins í desember árið 1991 eftir misheppnað valdarán harðlínumanna í Kreml sem stefnt var gegn umbótum stjórnar Gorbatsjevs (Perestrojka) og opnunar landsins út á við (Glasnost).

Saga Sovétríkjanna
Saga Rússlands

be-x-old:Распад СССР
fr:Dislocation de l'URSS
he:התפרקות ברית המועצות
hu:A Szovjetunió felbomlása
id:Sejarah Uni Soviet (1985-1991)
ja:ソ連崩壊
ka:სსრკ-ის დაშლა
no:Oppløsningen av Sovjetunionen
pl:Rozpad Związku Radzieckiego
pt:Dissolução da União Soviética
ru:Распад СССР
sv:Sovjetunionens fall
war:Katumbahan han Unyon Sobyet (1985–1991)
zh:苏联解体
Stofnun Þýskalands

Stofnun Þýskalands var sameining nokkurra þýskumælandi ríkja í eitt ríki 18. janúar 1871 að undirlagi prússneska „járnkanslarans“ Otto von Bismarck. Þetta var því upphaf þess lands sem í dag nefnist Þýskaland, þótt landfræðilega hafi Þýska ríkið verið öllu stærra þar sem Prússland náði þá yfir alla suðurströnd Eystrasalts (Pommern, Vestur-Prússland og Austur-Prússland) og Silesíu. Sameiningin varð til upp úr Norðurþýska bandalaginu sem var arftaki Þýska bandalagsins undir forsæti Austurríkiskeisara. Við stofnunina varð Vilhjálmur 1. Prússakonungur Vilhjálmur 1. Þýskalandskeisari, fyrsti keisari Þýska keisaraveldisins af þremur.

Saga Þýskalands
1871
Sameining Þýskalands

Sameining Þýskalands (þýska: Deutsche Wiedervereinigung) átti sér stað 3. október 1990 þegar land sem áður heyrði undir ríkið Austur-Þýskaland var innlimað í Vestur-Þýskaland og ríkin tvö þannig aftur sameinuð í eitt Þýskaland, 41 ári eftir að þau höfðu formlega verið búin til úr hernámssvæðum Bandamanna og Sovétmanna í kjölfar ósigurs Þriðja ríkisins í Síðari heimsstyrjöldini. Sameiningin fór þannig fram að austurþýsku fylkin fimm; Brandenborg, Mecklenborg-Vorpommern, Saxland, Saxland-Anhalt, Þýringaland og (nýsameinuð) Berlín, kusu að ganga í þýska sambandsríkið samkvæmt grein 23 í stjórnarskrá Vestur-Þýskalands. Austur-Þýskaland var því ekki formlega sameinað við Vestur-Þýskaland sem ein heild. 

Saga Þýskalands
1990
Íranska byltingin

Íranska byltingin (persneska انقلاب اسلامی, Enghelābe Eslāmi) var bylting sem breytti stjórnarfari í Íran úr keisaradæmi undir stjórn Íranskeisara Mohammad Reza Shah Pahlavi, í íslamskt lýðveldi undir stjórn æðstaklerksins Ruhollah Khomeini. Hún hófst með uppþotum í janúar 1978 og lauk með samþykkt nýrrar stjórnarskrár sem kom á klerkaveldi í desember 1979.

Tengill 
 Samantekt í tilefni af því að 30 ár eru liðin frá írönsku byltingunni, Guardian

Byltingar
Kalda stríðið
Saga Írans
Saga Íslam
1979
Sr. Hjörleifur Guttormsson

Hjörleifur Guttormsson (f. 31. maí 1807 á Hofi í  Vopnafirði, d. 1. ágúst 1887 á Lóni í Kelduhverfi) var prestur víða á norðurlandi um miðja 19. öld. 

Foreldrar Hjörleifs voru sr. Guttormur Þorsteinsson sem lengi var prestur á Hofi og kona hans Oddný Guttormsdóttir. Hjörleifur varð stúdent frá Bessastaðaskóla 1832. Hann var vinur og skólabróðir Jónasar Hallgrímssonar sem orti um hann furðulegar vísur „Hjörleifs reiði ríður mér á slig“...  Hjörleifur hlaut prestvígslu 8. júní 1835 og gerðist aðstoðarprestur sr. Björns Vigfússonar í Kirkjubæ í Hróarstungu og gekk sama ár að eiga Guðlaugu dóttur hans. 

Eftir fjögur ár í Kirkjubæ fluttu þau á Galtastaði ytri og bjuggu þar í 10 ár en í ársbyrjun 1849 var Hjörleifi veittur Skinnastaður í Axarfirði. Þar þjónaði hann í 21 ár, eða til 1870.  Síðustu sjö árin embættaði hann einnig á Garði í Kelduhverfi. Eftir þetta flutti hann með skyldulið sitt í Svarfaðardal. Hann var prestur á Tjörn til 1878 en flutti sig þá yfir í Velli og sat þar þangað til hann hætti prestsskap 1884. Sr. Hjörleifur þótti glaðvær maður og jafnlyndur, gestrisinn og vinsæll, kennimaður sæmilegur. Maddama Guðlaug var fædd á Eiðum 1813. Hún var sögð gáfuð rausnarkona, læknir góður og var fræg ljósmóðir. Mest orð fór þó af tónlistargáfum hennar og söngrödd og þótti það lengi koma fram í afkomendum hennar. Hún lést á Tjörn 26. október 1875.
Þau hjón áttu átta börn sem á legg komust:

 Oddný (1839-1901)
 Anna (1841-1919)
 Þórunn (1844-1918)
 Þórdís (1846-1909)
 Björg (1847-1921)
 Petrína Soffía (1850-1916)
 Vigfús (1854-1910)
 Stefanía Ólöf (1861-1894)

Heimildir 
 
 

Íslenskir prestar
Harðstjórn

Harðstjórn er stjórnarfyrirkomulag sem felur í sér þéttriðið net einstaklinga sem ræður ríkjum með algerum pólitískum yfirráðum. Hin forna skilgreining á harðstjórn er yfirráð eins manns, sem nefndur er harðstjóri, og hefur alla  valdatauma í hendi sér og allir aðrir lúta valdi hans en hann gætir sinna eigin hagsmuna fremur en hagsmuna heildarinnar. Harðstjórn er í raun hið fyrsta stjórnarform þegar einhvers konar ríkisvald og siðmenning kemst á. Faróar eru ágætt dæmi um fyrri tíma harðstjóra. 

Tegundir stjórnarfars
Upplýsingin

Upplýsingin eða upplýsingaröldin var tímabil mikilla breytinga í Evrópu og Bandaríkjunum í vísindalegum vinnubrögðum og hugsun sem hófst seint á 17. öld í kjölfar vísindabyltingarinnar á síðmiðöldum.  Upplýsingin stóð í um eina öld, eða til ársins 1800, en eftir hana tók rómantíkin við. Nafnið vísar til þess að á undan höfðu hinar myrku miðaldir gengið og þær nýju hugmyndir og uppgötvanir sem komu fram á þessu tímabili sviptu hulunni af mörgu því sem áður hafði verið manninum óskiljanlegt. Upplýsingin var því tímabil mikillar þekkingaröflunnar mannsins. Þessi þekking var tilkominn vegna þess að maðurinn notaði í auknum mæli vísindaleg vinnubrögð byggð á skynsemi og raunhyggju frekar en trú á yfirnáttúruleg öfl eða aðrar bábiljur. Hin kristna kirkja varð fyrir aukinni gagnrýni eftir að hin nýju vísindi og vinnubrögð gáfu af sér veraldlega heimssýn.

Upplýsingin átti helstu upptök sín í Vestur-Evrópu: Frakklandi, Bretlandi, og Þýskalandi og víðar. Hún barst um alla Evrópu og hafði víðtæk áhrif á samfélagið og tækniþróun. Hagfræðingurinn Adam Smith var helsti boðberi Skosku upplýsingarinnar og telst faðir nútíma hagfræði. 

Það tímabil sem af mörgum er álitið hafa komið á milli miðalda og Upplýsingarinnar sem nefnt er Endurreisnin má með nokkurri einföldun segja að hafi frekar haft áhrif á menningarlíf, svo sem með því að upphefja á ný svokölluð klassísk verk Forn-Grikkja. Leiðandi einstaklingar þess tímabils voru m.a. Ítalarnir Leonardo Da Vinci og Dante.

Sem bein eða óbein afleiðing þessara hugmyndastefna sem Upplýsingin markaði má nefna sjálfstæðisyfirlýsingu Bandaríkjanna árið 1776 og frönsku byltinguna árið 1789.

Helstu boðberar upplýsingarinnar
 Jean d'Alembert
 Daniel Defoe
 Denis Diderot
 Benjamin Franklin
 David Hume
 Immanuel Kant
 Leibniz
 Carl von Linné
 John Locke
 Montesquieu
 Newton
 Thomas Paine
 Rousseau
 Adam Smith
 Voltaire
 Mary Wollstonecraft

Upplýsingin á Íslandi
Grein: Upplýsingin á Íslandi

Helstu boðberar upplýsingarinnar á Íslandi voru:
 Bjarni Pálsson
 Björn Halldórsson
 Eggert Ólafsson
 Jón Steingrímsson
 Jón Þorkelsson Thorcillius
 Jón Þorláksson frá Bægisá
 Magnús Stephensen (f. 1762)
 Skúli Magnússon

Tengill
 Upplýsingin, grein í Fréttablaðinu e. Sverri Jakobsson sagnfræðıng 

Saga Evrópu
Upplýsingar

Upplýsingar eru afrakstur söfnunar, útfærslu, breytinga og skipulags gagna þannig að þau hafi áhrif á þekkingu einhvers viðtakanda. Upplýsingar eru þannig stundum sagðar vera sú merking sem maðurinn gefur gögnum og hafa með það að gera í hvaða samhengi gögnin koma fyrir, hvernig þau eru táknuð með skiljanlegum hætti, og hver merking þeirra er í huga viðtakandans. Upplýsingar eru eiginleikar boða í samskiptum.

Í upplýsingafræði eru upplýsingar skilgreindar sem staða kerfis. Magn upplýsinga sem staðan felur í sér fer eftir því hversu margar aðrar stöður kerfisins eru mögulegar. Aðferð upplýsingafræðinnar til að mæla magn upplýsinga í skilaboðum var sett fram í ritgerð Claude Shannon, „A Mathematical Theory of Communication“. 

Upplýsingar
Fjarskipti

Fjarskipti eru sending merkja um langan veg með hjálp fjarskiptakerfis. Tilgangurinn með fjarskiptum er að eiga samskipti yfir miklar fjarlægðir. Áður fyrr voru fjarskipti útfærð með reykmerkjum, trommum, fánum, vitum eða speglum. Í nútímanum fela fjarskipti í sér notkun rafknúinna senditækja og viðtækja eins og síma, sjónvarps, útvarps og tölva. Frumkvöðlar á sviði rafrænna fjarskipta eru t.d. Alexander Graham Bell, Guglielmo Marconi og John Logie Baird. 

Grunnþættir fjarskiptakerfis eru:
 Sendir sem tekur upplýsingar og breytir þeim í merki
 Fjarskiptamiðill sem ber merkið milli staða og
 Viðtæki sem tekur við merkinu og breytir því aftur í upplýsingar

Tenglar 
 Úr sögu fjarskiptanna; grein í DV 1984

Fjarskipti
Iðnaður

Iðnaður er sá hluti efnahagslífsins sem framleiðir vörur og veitir þjónustu. Iðnaður eins og við þekkjum hann í dag varð til í iðnbyltingunni á 19. öld. Venja er að flokka iðngreinar í fernt: frumvinnslugreinar eru greinar þar sem náttúruauðlindum er breytt í vörur eins og námuvinnsla, skógarhögg og landbúnaður; framleiðslugreinar eru greinar þar sem hráefnum er breytt í vörur eins og bílaiðnaður og matvælaiðnaður; þjónustugreinar eru greinar eins og verslun og bankastarfsemi; þekkingargreinar eru síðan greinar sem fást við rannsóknir, hönnun og þróun sem leitt geta til breytinga og tækniframfara. Stundum er fimmta flokknum, stjórnunargreinum, bætt við. Þessi flokkun iðngreina hefur verið notuð sem undirstaða annarra flokkunarkerfa. Þannig hafa þróunarlönd verið skilgreind sem lönd með efnahag sem byggist á fyrsta og öðrum flokki, en þróuð lönd skilgreind sem lönd þar sem meiri áhersla er lögð á á þriðja og fjórða flokkinn. Á sama hátt hefur verið talað um foriðnvæðingu, klassíska iðnvæðingu og eftiriðnvæðingu, eftir því hvaða geiri er ríkjandi á hvaða tíma. Sumir höfundar hafa hneigst til að hafna þessari skiptingu alveg.

Iðnaður
Tækniveldi

Tækniveldi (enska: technocracy) er stjórnarfyrirkomulag þar sem sérfrótt fólk og vísindamenn fara með völd.

Stjórnarfar
Atvinna

Atvinna er samningur sem gerður er milli tveggja aðila, þar sem einn er atvinnurekandinn og hinn er starfsmaður.
Mahabarata

Mahabarata (Devanagari: महाभारत},  er eitt af hinum tveimur stóru hetjuljóðum á sanskrít í sögu forn-Indlands. Hitt nefnist Rāmāyaṇa.

 
Rit á sanskrít
Regnbogi

Regnbogi (einnig kallaður friðarbogi) er ljósfræðilegt og veðurfræðilegt fyrirbæri sem orsakast þegar litróf birtist á himninum á meðan sólin skín á vætu í andrúmslofti jarðar. Hann er marglitur með rauðan að utanverðu og fjólubláan að innanverðu. Sjaldnar má sjá daufari regnboga með litina í öfugri röð.

Á Íslandi sjást regnbogar oft við fossa.

Ýmsar tegundir regnboga 
 Bifröst, sem í norrænni goðafræði er brú ása af jörðu til himins, er einnig annað nafn á regnboga. 
 haggall er regnbogastúfur á hafi 
 hrímbogi er regnbogi í éljagangi og lágum lofthita.
 jarðbogi er regnbogi sem nær báðum endum til jarðar.
 njólubaugur er regnbogi sem sést að nóttu til. 
 regnband er bútur af regnboga.
 úðabogi er regnbogi í þoku eða yfir fossi. 
 þokubogi (oft nefnfur hvítur regnbogi) er hvítur regnbogi sem myndast af litlu endurkasti í örsmáum úðadropum, þannig að litirnir blandast aftur.

Tenglar 

Veður
Berghlaup

Berghlaup er jarðfræðilegt hugtak sem notað er bæði um atburð og jarðmyndun. 
 Berghlaup (atburður) verður þegar stórar sneiðar eða flykki losna úr berggrunni hallandi lands, hnikast til eða kastast fram fyrir tilverknað þyngdaraflsins og brotna upp meira eða minna. Berghlaup geta ýmist verið hraðfara eða hægfara. 
 Berghlaup (jarðmyndun) er skriðuurð eða laus bergflykki, ásamt með brotsári og skriðufari, sem verður til við samnefndan atburð, berghlaup. Berghlaupsurðir eru víða kallaðar hraun.

Ólafur Jónsson hefur að líkindum búið orðið til um þá tegund skriðufalla sem hann fjallar um í bók sinni Berghlaup, en hún kom út 1976. Þar skilgreinir hann orðið með tilvísun til erlendu orðanna „rock slide“ (enska) og „Bergstürz“ (þýska). Samkvæmt Orðabók HÍ er elsta heimild um orðið í bók Hjartar E. Þórarinssonar um Svarfaðardal og er þar notað í sömu merkingu og hjá Ólafi síðar enda eru líkur á að Hjörtur hafi fengið orðið hjá honum. Skilgreiningin er þó fyllri en hjá Ólafi.

Berghlaup eru algeng víða um land. Stærstu og þekktustu berghlaup á Íslandi eru Vatnsdalshólar, Loðmundarskriður, Hraun í Öxnadal.

Tilvísanir

Heimild 
 Ólafur Jónsson. 1976. Berghlaup. Ræktunarfélag Norðurlands, Akureyri.

Tenglar 
 Myndaði berghlaup Vatnsdalshóla; grein í Náttúrufræðingnum 2004
 Tafla yfir stærstu berghlaup á Íslandi 

Jarðfræði
Náttúruhamfarir

Náttúruhamfarir er náttúrumyndun sem hefur miklar og slæmar afleiðingar einkum fyrir mannlegt samfélag en einnig dýralíf. Náttúruhamfarir geta til að mynda verið afleiðingar jarðskjálfta, eldgoss, flóðbylgja, snjóflóða, hitabylgja, hvirfilbyls og óveðurs. Í náttúruhamförum getur orðið mikið manntjón eða fjárhagslegt tjón.

Tengt efni 
 Farsótt
Flóð

Flóð er það kallað þegar vatn flæðir yfir víðáttumikið land, sem venjulega er þurrt. Flóðbylgja er há hafalda, sem gengur langt inn á land og veldur flóði. Flóðbylgjur og flóð valda árlega miklu tjóni, spilla landi og eyða örkum, bústofni og mannslífum.

Veður

Vatn
Vatnsfræði
Brasídas

Brasídas (forngríska: Βρασίδας) (d. 422 f.Kr.) var spartverskur herforingi í Pelópsskagastríðinu. Hann lést í orrustunni við Amfipólis árið 422 f.Kr. en fráfall hans og aþenska stjórnmálamannsins Kleons, sem einnig féll í sömu orrustu, greiddu götuna fyrir friðarsamningum Níkíasar ári síðar.

Fornir Spartverjar
Forngrískir herforingjar
Flóðbylgja

Flóðbylgja er röð bylgja sem verða til þegar vatn (t.d. sjór) er snögglega fært úr stað. Flóðbylgjur geta verið af ýmsum stærðum og afar afstætt hvað menn kalla því nafni. Mestu flóðbylgjur sem verða á heimshöfunum nefnast tsunami á alþjóðlegum vettvangi. Orðið tsunami er komið úr japönsku, bein þýðing á því er hafnarbylgja. Tsunami-flóðbylgjur eru orkuríkar bylgjur sem borist geta langar leiðir um höf eða vötn og valdið tjóni fjarri upprunastað sínum. Slíkar bylgjur geta risið af völdum loftsteina, jarðskjálfta, eldsumbrota, neðansjávarsprenginga, skriðufalla, snjóflóða og á fleiri vegu (skjálftaflóðbylgja, eldgosaflóðbylgja, skriðuflóðbylgja, snjóflóðaflóðbylgja o.s.frv.). 

 
Náttúruhamfarir
Vatn
Vatnsfræði
Veður
Kuhn

Kuhn er eftirnafn eftirfarandi manna:

 Abraham Kuhn, stofnandi Kuhn, Loeb & Co.
 Adalbert Kuhn, þýskur textafræðingur
 Alfred Kuhn, félagsfræðingur
 Bradley M. Kuhn, tölvunarfræðingur
 Fritz Kuhn, þýskur stjórnmálamaður
 Harold W. Kuhn, handhafi John von Neumann-verðlaunanna en hann þróaði Kuhn-póker
 Richard Kuhn, handhafi Nóbelsverðlaunanna í efnafræði 1938
 Robert Lawrence Kuhn, rithöfundur, fjárfestir
 Thomas Samuel Kuhn, heimspekingur og vísindasagnfræðingur
 Walt Kuhn
 Robert James Kuhn

Sjá einnig 
 Kuhn-eyja, eyja í Atlantshafi
 Kuhn, Loeb & Co.
 Kuhn (fyrirtæki), franskur framleiðandi landbúnaðartækja s.s. sláttuvéla, plóga og múgavéla