alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Ketill Jörundarson

Ketill Jörundarson (1603 – júlí 1670) var heyrari í Skálholtsskóla, skólameistari í þrjá mánuði 1635 en varð að víkja fyrir lærðari manni. Hann var svo prestur í Hvammi í Hvamssveit um þrjátíu ára skeið. Hann var sagður vel lærður og að öllu ágætismaður.

Ketill var sonur Jörundar Hálfdanarsonar bryta í Skálholti og bónda í Efstadal  og konu hans Guðrúnar Jónsdóttur. Hann fór í Skálholtsskóla tólf ára að aldri og útskrifaðist þaðan 1620. Hann varð svo heyrari við skólann 17 ára að aldri en fór utan 1622 og var eitt ár í Kaupmannahafnarháskóla. Hann kom aftur heim 1623 með mjög góðan vitnisburð frá kennurum sínum, varð aftur heyrari til 1631. Þá fór hann utan með Gísla Oddsyni, þegar hann fór til Kaupmannahafnar að fá biskupsvígslu, en kom ári síðar og tók aftur við heyrarastarfinu. Þegar Jón Arason lét af skólameistarastarfi 1635 varð Ketill skólameistari en aðeins þremur mánuðum síðar kom Björn Snæbjörnsson og gerði tilkall til starfsins. Gísli biskup vildi halda Katli en varð að láta Björn fá skólameistarastöðuna þar sem hann hafði lokið háskólaprófi, sem Ketill hafði ekki gert. Hann varð þá enn einu sinni heyrari við skólann.

Árið 1638 var Ketill vígður prestur að Hvammi í Hvammssveit og gegndi því starfi til 1668. Hann varð prófastur 1656 en sagði því af sér vegna veikinda 1667. Kona hans var Guðlaug Pálsdóttir Erasmussonar Villadtssonar. Börn þeirra voru Guðrún móðir Árna Magnússonar prófessors, Halldóra og séra Páll prestur í Hvammi og á Staðarstað.

Heimildir 
 
 

Íslendingar sem gengið hafa í Kaupmannahafnarháskóla
Íslenskir prestar
Íslenskir skólameistarar
Skálholtsskóli
Svalur í New York

Svalur í New York (franska: Spirou à New-York) er 39. Svals og Vals-bókin og sú sjöunda úr penna Tome og Janry. Bókin kom út á frummálinu árið 1987 en í íslenskri þýðingu ári síðar.

Söguþráður 
Ítalska mafían í New York, undir stjórn Don Vito Cortizone, á í vök að verjast í baráttunni við kínversku mafíuna í borginni, sem hefur á sínum snærum galdramann sem kallar ógæfu yfir andstæðingana. Mafíósarnir blekkja Sval og Val til New York í þeirri von að þeim fylgi gæfa. Skömmu eftir komuna er íkornanum Pésa rænt af Kínverjunum og dragast félagarnir því inn í átök glæpaflokkanna.

Svalur og Valur fallast á að brjótast inn í höfðustöðvar kínversku mafíunnar með hjálp loftbelgs í von um að endurheimta Pésa. Eftir æsileg átök sleppa Svalur, Valur og Pési, en loftbelgurinn springur í loft upp með Don Cortizone og Mandaríninn, leiðtoga Kínverjanna, innanborðs.

Fróðleiksmolar 
 Þótt Don Cortizone virtist bíða bana undir lok bókarinnar, átti hann eftir að snúa aftur í þremur bókum til viðbótar.

 Peyo, höfundur teiknimyndasagnanna um Strumpana, kemur fyrir snemma í bókinni í hlutverki manns sem tapar öllu sínu í kauphöllinni.

Íslensk útgáfa 
Bókin kom út í íslenskri þýðingu Bjarna Fr. Karlssonar á vegum Iðunnar árið 1988. Þetta var 25. bókin í íslensku ritröðinni.

Svalur og Valur
Björn Snæbjörnsson

Björn Snæbjörnsson (um 1606 – júní 1679) var skólameistari í Skálholti um ellefu ára skeið og síðan prestur á Staðarstað og prófestur í Snæfellsprófastsdæmi. Hann var sagður frómur maður í lundarfari og hátterni en heldur tortrygginn.

Björn var sonur séra Snæbjarnar Torfasonar á Kirkjubóli í Langadal og konu hans Þóru, dóttur Jóns Björnssonar á Holtastöðum. Hann fór utan 1624 og var lengi við nám við Kaupmannahafnarháskóla, þótti mjög ástundunarsamur og iðinn en ekki fljótnæmur. Hann fékk hjá konungi vonarbréf fyrir prestsembætti á Staðarstað eða skólameistaraembætti í Skálholti, eftir því hvort losnaði fyrr. Þegar hann kom til Íslands hafði Jón Arason nýverið látið af skólameistarastarfi í Skálholti en Ketill Jörundarson heyrari verið settur í embættið. Hann var hins vegar ekki með háskólapróf eins og Björn og gerði Björn því kröfu til embættisins og naut stuðnings Pros Mund höfuðsmanns, og varð Ketill því að víkja þótt Gísli Oddsson biskup vildi hafa hann áfram. Björn fékk þá embættið og gegndi því til 1648, en varð þá prestur á Staðarstað. Því embætti gegndi hann til dauðadags og var prófastur í Snæfellsnesprófastsdæmi 1662-1681.

Kona Björns var Þórunn Jónsdóttir, dóttir Jón Sveinssonar prests í Holti í Önundarfirði og áttu þau nokkur börn.

Heimildir 
 
 

Íslenskir prestar
Íslenskir skólameistarar
Skálholtsskóli
Þorleifur Jónsson (prestur í Odda)

Þorleifur Jónsson (1619 – 29. október 1690) var skólameistari í Skálholti  í þrjú  og hálft ár um miðja 17. öld og síðan prestur í Odda og prófastur í Rangárvallaprófastsdæmi um 37 ára skeið.

Þorleifur var sonur Jóns Sigurðssonar sýslumanns í Einarsnesi og konu hans Ragnheiðar Hannesdóttur frá Snóksdal. Hann stundaði nám við Kaupmannahafnarháskóla og varð skólameistari 1647.  Árið 1650 urðu 30 skólapiltar uppvísir að galdrakukli. Brynjólfur Sveinsson biskup tók á málinu af festu og rak marga þeirra í skóla en tók þá inn aftur árið eftir. Þorleifur vígðist prestur að Odda í ársbyrjun 1651 en skömmu síðar brann skólahúsið í Skálholti af því að skólapiltar fóru óvarlega með eld.

Þorleifur var prestur í Odda til dauðadags og jafnframt prófastur í Rangárvallaprófastsdæmi. Hann var sagður skýr maður, einlægur og fordildarlaus og naut mikillar virðingar. Sama ár og hann vígðist prestur giftist hann Sigríði Björnsdóttur frá Bæ á Rauðasandi, dóttur Björns Magnússonar sýslumanns, sonar Magnúsar prúða, og seinni konu hans Helgu, dóttur Arngríms lærða. Einkasonur þeirra var Björn Þorleifsson Hólabiskup.

Heimildir 
 
 

Íslendingar sem gengið hafa í Kaupmannahafnarháskóla
Íslenskir prestar
Íslenskir skólameistarar
Skálholtsskóli
Oddur Eyjólfsson

Oddur Eyjólfsson (um 1632 – 1702) var skólameistari í Skálholtsskóla og síðan prestur í Holti undir Eyjafjöllum frá 1668 til dauðadags og prófastur í Rangárþingi frá 1692.

Oddur var sonur Eyjólfs Narfasonar bónda á Hurðarbaki og Þorláksstöðum í Kjós og konu hans Ragnheiðar Oddsdóttur, dóttur séra Odds Oddssonar á Reynivöllum, og hét Oddur eftir honum. Foreldrar hans voru ekki auðug og áttu mörg börn en synir þeirra komust þó sumir til mennta. Einn þeirra var Jón Eyjólfsson varalögmaður. Brynjólfur Sveinsson biskup lét Odd njóta nafnsins, veitti honum ölmusu í skóla, tók hann í sína þjónustu og kostaði hann til náms við Kaupmannahafnarháskóla í tvo vetur. Þegar Svíar sátu um Kaupmannahöfn 1659-1660 gekk Oddur í herþjónustu og gat sér gott orð. Fékk hann síðan konungsbréf um að hann ætti annaðhvort að fá gott prestsembætti þegar það losnaði eða skólameistaraembættið í Skálholti.

Árið 1661 var skólameistaraembættið í Skálholti laust eftir að Gísli Einarsson var orðinn prestur á Helgafelli. Þrír menn vildu fá embættið, Oddur, Einar Torfason, síðar prestur á Stað í Steingrímsfirði, sem hafði konungsbréf um að hann yrði skipaður skólameistari þegar embættið losnaði og hafði einnig verið í herþjónustu, og  Ólafur Jónsson, heyrari við skólann og síðar skólameistari. Hann var heldur yngri en hinir tveir en þó ekki minna lærður og hætti hann við að sækja um embættið. Brynjólfur biskup ákvað að hinir tveir skyldu keppa um hvor þeirra væri lærðari en Einar hætti við, líklega þó frekar af því að hann vissi að Brynjólfur kaus helst að fá Odd í starfið. Varð Oddur því skólameistari og gegndi því starfi til 1667, en þá varð hann prestur í Holti og gegndi því starfi til dauðadags 1702. Hann var mikils metinn prestur, orðlagður lærdómsmaður og vel að sér í stjörnufræði og sönglist. Hann var hraustmenni mikið.

Fyrri kona séra Odds var Hildur þorsteinsdóttir, dóttir séra Þorsteins jónssonar í Holti, sonar séra Jóns píslarvotts í Vestmannaeyjum, sem drepinn var í Tyrkjaráninu 1727. Þrír synir þeirra urðu prestar en önnur börn þeirra dóu í Stórubólu. Seinni kona Odds var Margrét Halldórsdóttir frá Hruna og voru þau barnlaus. Oddur var þriðji maður Margrétar.

Heimildir 
 
 

Íslendingar sem gengið hafa í Kaupmannahafnarháskóla
Íslenskir prestar
Íslenskir skólameistarar
Skálholtsskóli
Ólafur Jónsson (skólameistari)

Ólafur Jónsson (1637 – 24. september 1688) var kennari og síðan skólameistari í Skálholtsskóla um þrjátíu ára skeið og síðan prestur í Hítardal og prófastur í Mýraprófastsdæmi en dó eftir nokkra mánuði í embætti.

Ólafur var sonur séra Jóns Böðvarssonar í Reykholti og höfðu faðir Ólafs, afi og langafi allir verið þar prestar, hver af öðrum og síðan tók bróðir hans og svo bróðursonur við. Kona séra Jóns og móðir Ólafs var Sesselja Torfadóttir. Ólafur lærði í þrjú ár við Kaupmannahafnarháskóla en kom svo til íslands og varð heyrari við Skálholtsskóla 1659. Hann sóttist eftir skólameistarembættinu 1661 en dró sig til baka og Oddur Eyjólfsson varð skólameistari. Þegar hann lét af störfum 1667 varð Ólafur skólamestari. En þegar hann var nýtekinn við kom maður að nafni Kort Ámundason, frá Skógum undir Eyjafjöllum, og sagðist eiga forgang til embættisins þar sem hann væri meira lærður og hefði lokið háskólaprófi. Hann hélt kröfu sinni svo stíft fram að Brynjólfur biskup sá þann kost vænstan að láta þá Ólaf ganga undir próf til að kanna hvor þeirra væri lærðari. En þá tilkynnti Teitur Torfason, ráðsmaður í Skálholti, að hann ætti þá forgang fram yfir Kort því hann væri einnig með háskólapróf og hefði einnig barist hraustlega gegn Svíum. Þegar Kort heyrði þetta hætti hann við að keppa um skólameistarastöðuna en gerðist heyrari við skólann og Ólafur fékk stöðuna. En Kort og Teitur voru báðir látnir innan tveggja ára.

Ólafur gegndi skólameistaraembættinu í rúm tuttugu ár, eða allt til vors 1688,en hafði þó verið vígður prestur í Hítardal haustið 1667. Hann fór svo í prestakall sitt um en hafði ekki setið þarn nema fjóra mánuði þegar hann dó. Hann var sagður góður kennari, siðavandur og vel lærður, ekki síst í grísku og latínu, og þótti ástandið í skólanum gott um hans daga.

Kona Ólafs var Hólmfríður Sigurðardóttir, dóttir Sigurðar Oddssonar prests í Stafholti, sonar Odds biskups Einarssonar. Þau áttu tvo syni, Sigurð og Vigfús. Sigurður var við nám í Kaupmannahöfn og dó þar úr bólusótt 1707 en Vigfús féll útbyrðis og drukknaði á leið til Kaupmannahafnar í skóla 1703.

Heimildir 
 
 

Íslendingar sem gengið hafa í Kaupmannahafnarháskóla
Íslenskir prestar
Íslenskir skólameistarar
Skálholtsskóli
Landsbankafarganið

Landsbankafarganið er nafn á deilum sem stóðu aðallega á milli tveggja manna, Björns Jónssonar og Tryggva Gunnarssonar á árunum 1909-1911 á Heimastjórnartímabilinu. Björn og Tryggvi höfðu áður fyrr verið hvorum innan handar og góðir vinir en urðu ósammála um ýmiss mikilvæg álitaefni eftir að þeir komust til valda og metorða.

Atburðarás
Veturinn 1909, var Tryggvi Gunnarsson bankastjóri Landsbanka Íslands og Björn var skipaður ráðherra Íslands 31. mars. Fljótlega eftir að hafa sest í ráðherrastól skipaði Björn þriggja manna nefnd til athugunar á hag Landsbankans. Byggt á niðurstöðum nefndarinnar vék Björn bankastjórn Landsbankans frá störfum í nóvember 1909 „sökum margvíslegrar, megnrar og óafsakanlegrar óreglu í starfsemi yðar í stjórn bankans og frámunarlega lélegs eftirlits með honum.“.

Þann 20. febrúar 1911, þegar þing kom aftur saman, voru bornar fram vantrauststillögur gegn Birni í báðum deildum Alþingis. Auk þess að víkja bankastjórninni hafði Björn vikið þingkjörnum gæslustjórum Landsbankans sem hann hafði ekki heimild til að gera, en einnig var fundið að því hversu harkalega hann gekk fram í stjórnarathöfnum sínum. Eftir að vantrauststillaga gegn Birni hafði verið samþykkt voru skipaðar tvær fimm manna þingmannanefndir, ein í hvorri deild Alþingis, til þess að rannsaka Bankafarganið svonefnda.

Nefnd efri deildarinnar lauk rannsókn sinni 8. maí 1911 og hafði þá víkkað nokkuð út viðfangsefni sitt og skipt því niður í fimm mál tengd „afskiftum fyrverandi ráðherra Björns Jónssonar“. Fyrst og fremst var það talið lögbrot að Björn skyldi hafa vikið gæslustjórum Landsbankans sem voru þingkjörnir („bankamálið“). Í niðurstöðunum var vísað í nefndarálit frá 7. mars um að Björn skyldi innsetja gæslustjórana á ný sem hann hafði vikið frá. Því til viðbótar var til skoðunar trúnaðarbrestur varðandi símskeyti danskra skoðunarmanna Landsbankans („símamálið“), hvers vegna landssjóður tók ekki til sín hluta af andvirði sölu námaréttinda til erlends banka („Silfurbergsmálið“), hvernig viðskiptaráðunautur fékk ríflega greitt fyrir aðstoð sína („viðskiptaráðunauturinn“) og loks samningur Thore-félagsins, sem sá um póstflutning, við ríkið. Rannsóknarnefndin hélt 22 fundi alls, þar af 11 fyrst og fremst um bankamálið. Niðurstaða rannsóknarnefndarinnar var í sem stystu máli sú að „tjón það er hann hefir bakað landinu með afskiftum sínum nemi í það minnsta kr. 35.894.“

Þegar rannsóknarnefndin lauk störfum hafði Björn Jónsson þegar sagt sig frá ráðherraembætti vegna vantrauststillagna. Afleiðingar skýrslu rannsóknarinnar voru því ekki aðrar en þær að á hinum opinbera, pólitíska vettvangi var kné látið fylgja kviði. Lárus H. Bjarnason sem var formaður rannsóknarnefndar efri deildar var pólitískur andstæðingur Björns. Að sögn var hann af mörgum þeim sem hann mætti á förnum vegi beðinn um að vera „ekki svona vondur við gamla manninn.“

Tilvísanir 

Saga Íslands
Aventure en Australie

Aventure en Australie (íslenska: Ævintýri í Ástralíu) er 34. Svals og Vals-bókin og önnur bók þeirra Tome og Janry. Hún kom út á frönsku árið 1985, en hefur ekki verið gefin út á íslensku.

Söguþráður 
Bókin hefst í óbyggðum Ástralíu þar sem Sveppagreifinn er staddur ásamt ungum áströlskum aðstoðarmanni á slóðum ópal-leitarmanna. Hálfgerð ringulreið ríkir á svæðinu þar sem til árekstra kemur milli ófyrirleitinna námumanna og frumbyggja svæðisins sem vilja vernda helga staði sína.

Bitla, samstarfskona Vals, ber Sval og Val þær fréttir að Sveppagreifinn þarfnist þeirra í skyndi. Þau halda þrjú í langt ferðalag í leit að greifanum. Þegar komið er á áfangastað fá þau þær fréttir að Sveppagreifinn hafi verið myrtur. Hann reynist hins vegar vera fangi glæpamanna. Eftir bardaga við glæpalýð hafa félagarnir betur og njóta til þess aðstoðar nokkurra frumbyggja. Foringi glæpamannanna ferst í nítróglusserínsprengingu sem hann hafði ætlað Sval og Val.

Sveppagreifinn og aðstoðarmaður hans segja frá uppgötvun sinni, sem er ógnarstórt trúartákn á miðju ópal-námusvæðinu. Þar með telst landið eign frumbyggjanna sem ná samkomulagi við námamenn um heiðarlega skiptingu arðsins, en okrurum og ofbeldismönnum er úthýst.

VIð komuna heim uppgötvar Valur sér til mikillar gremju að Bitla hefur skotið honum ref fyrir rass og skúbbað fréttinni af atburðunum.

Fróðleiksmolar 
Aðstoðarmaður Sveppagreifans, Donahue að nafni, kynnist honum á fyrirlestri þar sem Sveppagreifinn segir frá fundi sínum á risaeðlueggi á Suðurskautslandinu, sem fjallað er um í Le voyageur du Mésozoïque.
Flugnúmer Svals og Vals til Sydney er 714. Það er augljós vísun í Tinna-bókina Flugrás 714 til Sydney.

Svalur og Valur
Ólafur Halldórsson (prestur á Stað)

Ólafur Halldórsson (d. 1614) var skólameistari í Skálholtsskóla í eitt eða tvö ár um aldamótin 1600 en ekki er þó fullvíst hvenær. Hann varð svo prestur á Stað í Steingrímsfirði.

Ólafur var sonur Halldórs Sigurðssonar á Eyrarlandi í Eyjafirði og seinni konu hans, Sesselju Þorgrímsdóttur. Hann tók líklega við skólameistarastarfinu af Oddi Stefánssyni árið 1600 eða 1601 og gegndi því til 1602, þegar hann varð prestur á Stað. Aðrar heimildir segja þó að Oddur Einarsson hafi verið skólameistari frá 1600. Ólafur var prestur á Stað til dauðadags.

Kona Ólafs var Guðrún Jónsdóttir, dóttir Jóns Egilssonar lögréttumanns á Geitaskarði. Börn þeirra voru Sesselja, kona séra Gottskálks Jónssonar á Fagranesi, Þorleifur sem var smiður og smíðaði stofu á Bessastöðum fyrir höfuðsmanninn Pros Mund, og Guðrún, sem giftist Hermanni Pálssyni skyttu.

Heimildir 
 
 

Íslenskir prestar
Íslenskir skólameistarar
Skálholtsskóli
Jón Loftsson (prestur í Vatnsfirði)

Jón Loftsson (d. um 1606) var prestur á Mosfelli í Grímsnesi, Útskálum í Garði, Görðum á Álftanesi og seinast í Vatnsfirði við Ísafjarðardjúp um þrjátíu ára skeið en var þá settur af fyrir embættisafglöp. Hann var prófastur í Ísafjarðarprófastsdæmi og Strandaprófastsdæmi. Hann var einnig skólameistari í Skálholti um tíma.

Faðir Jóns var Loftur Jónsson, sunnlenskur bóndi, móðurbróðir Gissurar Einarssonar Skálholtsbiskups, en móðir hans er óþekkt. Jón var orðinn prestur á Mosfelli í Grímsnesi 1555. Hann var talinn einn helsti prestur sunnanlands og þegar Ólafur danski, fyrsti skólameistari í Skálholti, drukknaði í Brúará var Jón settur til að gegna starfinu og var því fyrsti íslenski skólameistarinn. Hann þótti þó ekki nógu lærður til að gegna því embætti og var því fenginn skólameistari frá Danmörku, Hans Lollich.

Jón varð svo prestur á Útskálum 1560 en var þar aðeins í tvö ár og fór að Görðum á Álftanesi 1562. Þar var hann líka aðeins tvö ár og varð þá prestur í Vatnsfirði við Ísafjarðardjúp. Hann var jafnframt prófastur í bæði Ísafjarðarprófastsdæmi og Strandaprófastsdæmi og árið 1566 sendi hann öllum prestum á Vestfjörðum alvarlegt áminningarbréf.

Séra Jón þótti nokkuð sérkennilegur í háttum á efri árum og „upp á fornan sið“. Hann gaf sig sjálfur saman í hjónaband við þriðju og seinustu konu sína, Guðrúnu Sigurðardóttur, um 1593. Fyrir það var hann settur úr embætti 1595 og þurfti að víkja sárnauðugur frá Vatnsfirði fyrir Gísla Einarssyni, bróður Odds biskups, og var talið að bölbænir hans hefðu orðið að áhrínsorðum því séra Gísla búnaðist illa í Vatnsfirði.

Jón lifði í rúman áratug í viðbót, var hjá syni sínum í Þernuvík og dó þar, líklega 1606. Hann var þríkvæntur sem fyrr segir og var fyrsta kona hans Guðríður Jónsdóttir, önnur Sigríður Grímsdóttir en sú þriðja Guðrún Sigurðardóttir áður nefnd.

Heimildir 
 
 

Íslenskir prestar
Íslenskir skólameistarar
Skálholtsskóli
Vélmenni í veiðihug

Vélmenni í veiðihug (franska: Qui arrêtera Cyanure?) er 35. Svals og Vals-bókin og þriðja bók þeirra Tome og Janry. Hún kom út á frönsku árið 1985 og á íslensku síðar sama ár.

Söguþráður 
Óprúttinn sölumaður prangar inn á Val ljósmyndavél sem einnig er nokkurs konar vélmenni. Vélin leggur á flótta og elta þeir Svalur og Valur hana alla leið til Sveppaborgar og inn á skringilegt verkstæði. Þar sjá þeir myndarlega stúlku keflaða og bundna við stól, þeir losa hana en hún gengur berserksgang og hleypur á braut.

Stúlkan reynist vera vélmennið Vélrún (franska: Cyanure) sem fyrrum lestarstarfsmaður bjó til í frístundum. Undanfarna daga hafði vélmennið gert margvíslegan óskunda í borginni. Freista þeir félagarnir þess að handsama Vélrúnu, en í ljós kemur að hún getur stýrt öllum raftækjum og snúið þeim gegn fólki.

Í grennd við Sveppaborg hefur nýlega risið hátækniverksmiðja með fjölda vélmenna. Lokauppgjörið á sér stað í verksmiðjunni þar sem Vélrún beitir vélmennunum fyrir sig, en Svalur og Valur hafa fengið börnin í Sveppaborg með sér í lið.

Fróðleiksmolar 
 Sagan gerist að mestu leyti í Sveppaborg, en Sveppagreifinn kemur þó ekkert við sögu.
 Kápumynd bókarinnar sýnir Sval og Val standa skelfingu lostna andspænis vígavélmenninu, sem stendur gleitt fremst á myndinni. Þetta er bein vísun í einkennisplakat James Bond-kvikmyndarinnar For Your Eyes Only.
 Í lokamyndarömmum bókarinnar kemur fram að þótt félagarnir telji sig hafa ráðið niðurlögum Vélrúnar, sé hún ekki dauð úr öllum æðum. Engu að síður hefur hún ekki komið fyrir í fleiri bókum.

Íslensk útgáfa 
Bókin kom út á vegum Bókaútgáfunnar Iðunnar árið 1985 í íslenskri þýðingu Bjarna Fr. Karlssonar. Hún er númer tuttugu í íslensku ritröðinni.

Svalur og Valur
Ólafur danski

Ólafur danski (d. 1555) var fyrsti skólameistari Skálholtsskóla í lútherskri tíð. Þegar ákveðið var að stofna skóla á biskupssetrunum 1552 strandaði á því að menntaðir skólastjórar fengust ekki því engir Íslendingar þóttu hæfir til starfsins. Páll Hvítfeld höfuðsmaður kom því með danskan mann með sér til að stýra Skálholtsskóla og Ólafur Hjaltason Hólabiskup flutti sömuleiðis með sér danskan mann til að stýra Hólaskóla. Vera má að Ólafur skólameistari hafi verið sami Ólafur og sá sem var sveinn Kristófers Hvítfelds árið 1541 og var látinn þjóna biskupi og lesa guðsorð.

Ólafur var skólameistar í Skálholti í tvö ár en drukknaði í Brúará 1555. Líið fannst skömmu síðar og var Ólafur jarðaður í Skálholtskirkju, á milli Gissurar biskups Einarssonar og Odds Gottskálkssonar. Ólafur hafði með sér danskan heyrara sem Jakob hét og hafði áður komið í Skálholt því hann var þar tólf ára með Diðrik frá Minden þegar hann var drepinn þar 1539.

Heimildir 
 
 

Skálholtsskóli
Hans Lollich

Hans Lollich var danskur maður sem varð skólameistari í Skálholti 1557 og tók líklega við af Jóni Loftssyni. Hann er sagður hafa verið ágætlega lærður en undarlegur í skapi. 

Lollich hafði skólameistaraembættið í fjögur ár, eða til 1561. Hann fór þá aftur til Danmerkur og er ekki meira um hann vitað. Erasmus Villadtsson kom þá og tók við skólameistaraembættinu.

Heimildir 
 
 

Skálholtsskóli
Íslenskir skólameistarar
Pawel Bartoszek

Pawel Bartoszek (fæddur 25. september 1980) er íslenskur stærðfræðingur, varaborgarfulltrúi Viðreisnar og fyrrverandi forseti borgarstjórnar Reykjavíkur. Hann var fulltrúi í Stjórnlagaráði og sat á Alþingi frá 2016-2017. Hann var um árabil pistlahöfundur í Fréttablaðinu og á vefritinu Deiglunni.

Menntun
Sem barn gekk Pawel í Melaskóla, síðar Hagaskóla og kláraði stúdentspróf af eðlisfræðibraut frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 2000. Hann lauk svo meistaragráðu í stærðfræði við Háskóla Íslands 2005.

Stjórnmál
Pawel bauð sig fram til borgarstjórnar í sveitarstjórnarkosningunum 2010 á lista Sjálfstæðisflokksins þar sem hann var í átjánda sæti. Pawel var kosinn á Alþingi fyrir Viðreisn árið 2016 en féll út af þingi þegar boðað var til kosninga aðeins ári síðar. Árið 2018 náði Pawel kjöri sem borgarstjórnarfulltrúi Viðreisnar í Reykjavík eftir sveitastjórnarkosningarnar það ár. Hann var forseti borgarstjórnar frá 2019-2021. Pawel náði ekki kjöri í borgarstjórn í kosningunum árið 2022 en varð þá varaborgarfulltrúi.

Verðlaun og viðurkenningar
Pawel kom fyrstur í mark í Árbæjarhlaupinu árið 2013, í 10km flokki 17 - 34 ára. Í maí 2014 veitti Samband ungra sjálfstæðismanna honum Frelsisverðlaun Kjartans Gunnarssonar fyrir pistlaskrif sín um einstaklingsfrelsi og fyrir að hafa jákvæð áhrif á íslenska stjórnmálaumræðu.

Tilvísanir

Fulltrúar í borgarstjórn Reykjavíkur
Fyrrum Alþingismenn
Íslenskir stærðfræðingar
Kjörnir fulltrúar á Stjórnlagaþing á Íslandi 2011
Þingmenn Viðreisnar
Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík
Borgarfulltrúar Viðreisnar
Lárentíus (skólameistari á Hólum)

Lárentíus var danskur maður sem var fyrsti skólameistari í Hólaskóla. Hann kom til landsins með Ólafi Hjaltasyni, fyrsta lúterska biskupinum, árið 1552, og var skólameistari í allmörg ár en þó er ekki vitað hve lengi.

Árið 1553 lagði Kristján 3. konungur nokkrar jarðir til uppihalds skólameistaranum og voru það Krossanes, Hóll, Ásláksstaðir, Steinsstaðir, Engimýri, Efstaland og Myrkárdalur. Lárentíus var skólameistari að minnsta kosti fram yfir 1560. Á meðal þeirra nemenda sem hann útskrifaði var Guðbrandur Þorláksson, síðar biskup, og var hann heyrari hjá Lárentíusi áður en hann fór til háskólanáms í Kaupmannahöfn.

Heimildir 
 
 

Hólaskóli
Íslenskir skólameistarar
Marteinn (skólameistari á Hólum)

Marteinn var danskur maður sem var skólameistari í Hólaskóla á 7. áratug 16. aldar. Ekki er vitað hvort hann tók við af Lárentíusi, fyrsta skólameistaranum, eða hvort einhver kom á milli þeirra.

Vitað er að Marteinn var skólameistari í Hólaskóla veturinn 1568-1569 því að sumarið 1569 sleppti hann skólameistaraembættinu af því að honum þótti það of illa launað og hélt síðan til Danmerkur. Annað er ekki um hann vitað. Guðbrandur Þorláksson tók við af honum og stýrði skólanum næsta árið.

Heimildir 
 
 

Hólaskóli
Íslenskir skólameistarar
Jóhannes Gyllebrún

Jóhannes Gyllebrún eða Hans Gillebrun var danskur maður sem var skólameistari á Hólum 1570-1573. 

Friðrik 2. Danakonungur skipaði Jóhannes skólameistara 1570 en Marteinn, danskur maður sem áður hafði verið þar, hafði sagt upp störfum af því að honum þótti starfið illa launað og hafði Guðbrandur Þorláksson gegnt skólameistarastöðunni veturinn 1569-1570. Hann var svo boðaður til Danmerkur af konungi til að taka biskupsvígslu en Jóhannes skipaður í hans stað. Hann var skólameistari í þrjá vetur en þá tók Sigurður Jónsson við.

Heimildir 
 
 

Hólaskóli
Íslenskir skólameistarar