alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Handknattleiksárið 2015-16

Handknattleiksárið 2015-16 var keppnistímabilið í íslenskum handknattleik sem hófst haustið 2015 og lauk vorið 2016. Haukar urðu Íslandsmeistarar í karlaflokki en Grótta í kvennaflokki, annað árið í röð.

Kvennaflokkur

Úrvalsdeild 
Gróttustúlkur urðu Íslandsmeistarar í meistaraflokki kvenna öðru sinni. Keppt var í fjórtán liða deild með tvöfaldri umferð. Því næst tók við úrslitakeppni átta efstu liða. Árið eftir var tekin upp deildaskipting og féllu sex neðstu liðin því niður um deild.

Úrslitakeppni 
8-liða úrslit
 Haukar - Fylkir 19:15
 Fylkir - Haukar 20:24
  sigruðu í einvíginu 2:0
 Stjarnan - Valur 27:20
 Valur - Stjarnan 25:17
 Stjarnan - Valur 19:18
  sigraði í einvíginu 2:1
 Fram - ÍBV 21:23
 ÍBV - Fram 19:23
 Fram - ÍBV 25:21
  sigraði í einvíginu 2:1
 Grótta - Selfoss 27:17
 Selfoss - Grótta 21:23
  sigraði í einvíginu 2:0
Undanúrslit
 Grótta - Fram 17:16
 Fram - Grótta 19:20
 Grótta - Fram 21:16
  sigraði í einvíginu 3:0
 Haukar - Stjarnan 26:18
 Stjarnan - Haukar 23:19
 Haukar - Stjarnan 29:23
 Stjarnan - Haukar 24:23
 Haukar - Stjarnan 22:23
  sigraði í einvíginu 3:2
Úrslit
 Grótta - Stjarnan 25:21
 Stjarnan - Grótta 18:28
 Grótta - Stjarnan 20:22
 Stjarnan - Grótta 23:28
  sigraði í einvíginu 3:1

Bikarkeppni HSÍ 
Stjarnan sigraði í bikarkeppninni.

Undanúrslit
 Stjarnan - Fylkir 26:21
 Grótta - Haukar 30:29
Úrslit
 Stjarnan - Grótta 20:16
Handknattleikur á Íslandi
Handknattleiksárið 2016-17

Handknattleiksárið 2016-17 var keppnistímabilið í íslenskum handknattleik sem hófst haustið 2016 og lauk vorið 2017. Valsmenn urðu Íslandsmeistarar í karlaflokki en Framstúkur í kvennaflokki.

Kvennaflokkur

Úrvalsdeild 
Framstúlkur urðu Íslandsmeistarar í meistaraflokki kvenna. Keppt var í átta liða deild með þrefaldri umferð. Því næst tók við úrslitakeppni fjögurra efstu liða. Neðsta liðið féll niður um deild en næstneðsta liðið tók þátt í umspili með þremur liðum úr næstefstu deild.

Úrslitakeppni 
Undanúrslit
 Stjarnan - Grótta 33:35
 Grótta - Stjarnan 10:0 (Grótta vann leikinn á kæru)
 Stjarnan - Grótta 19:14
 Grótta - Stjarnan 20:21
 Stjarnan - Grótta 29:25
  sigraði í einvíginu 3:2
 Fram - Haukar 23:22
 Haukar - Fram 19:20
 Fram - Haukar 31:28
  sigraði í einvíginu 3:0
Úrslit
 Stjarnan - Fram 24:25
 Fram - Stjarnan 25:22
 Stjarnan - Fram 23:19
 Fram - Stjarnan 27:26
  sigraði í einvíginu 3:1

1. deild 
Fjölnir sigraði í 1. deild og fór beint upp í úrvalsdeild. Liðin í öðru til fjórða sæti fóru í úrslitakeppni ásamt næstneðsta liði úrvalsdeildar um laust sæti. Keppt var í átta liða deild með þrefaldri umferð.

Úrslitakeppni um úrvalsdeildarsæti 
Selfoss sigraði í úrslitakeppni um laust sæti í úrvaldseild.

Undanúrslit
 KA/Þór - FH 24:22
 FH - KA/Þór 27:19
 KA/Þór - FH 24:21
 / sigraði í einvíginu 2:1
 Selfoss - HK 26:18
 HK - Selfoss 21:23
  sigraði í einvíginu 2:0
Úrslit
 Selfoss - KA/Þór 29:24
 KA/Þór Selfoss 20:24
 Selfoss - KA/Þór 38:23
  sigraði í einvíginu 3:0

Bikarkeppni HSÍ 
Stjarnan sigraði í bikarkeppninni.

1. umferð
 Víkingur - ÍBV 20:37
 Valur b-lið - Stjarnan 14:32
 Stjarnan b-lið - Afturelding 21:33
 Valur - Fram 20:23
 Fjölnir - Fylkir 20:26
 HK - Selfoss 18:26
 ÍR - Haukar 20:33
 FH - Grótta 17:26
8-liða úrslit
 Grótta - Selfoss 20:21
 Fylkir - Fram 20:26
 Afturelding - Haukar 14:26
 Stjarnan - ÍBV 32:23
Undanúrslit
 Stjarnan - Selfoss 27:23
 Fram - Haukar 28:21
Úrslit
 Stjarnan - Fram 19:18
Handknattleikur á Íslandi
Handknattleiksárið 2017-18

Handknattleiksárið 2017-18 var keppnistímabilið í íslenskum handknattleik sem hófst haustið 2017 og lauk vorið 2018. Eyjamenn urðu Íslandsmeistarar í karlaflokki en Framstúkur í kvennaflokki.

Kvennaflokkur

Úrvalsdeild 
Framstúlkur urðu Íslandsmeistarar í meistaraflokki kvenna. Keppt var í átta liða deild með þrefaldri umferð. Því næst tók við úrslitakeppni fjögurra efstu liða. Neðsta liðið féll niður um deild en næstneðsta liðið tók þátt í umspili með þremur liðum úr næstefstu deild.

1. deild 
KA/Þór sigraði í 1. deild og fór beint upp í úrvalsdeild. Liðin í öðru til fjórða sæti fóru í úrslitakeppni ásamt næstneðsta liði úrvalsdeildar um laust sæti. Keppt var í níu liða deild með tvöfaldri umferð.

Bikarkeppni HSÍ 
Fram sigraði í bikarkeppninni. Munurinn í úrslitaleiknum var sá mesti í sögu keppninnar.

8-liða úrslit
 KA/Þór - Fjölnir 35:24
 HK - Haukar 18:25
 ÍR - Fram 26:32
 Stjarnan - ÍBV 24:27
Undanúrslit
 Fram - ÍBV 29:26
 Haukar - KA/Þór 23:21
Úrslit
 Fram - Haukar 30:16
Handknattleikur á Íslandi
Frómas

Frómas er búðingur gerður úr þeyttum eggjum og rjóma með matarlími. Rétturinn er sætur og loftkenndur og oft er ávöxtum líkt og sítrónu og berjum bætt við. Þessi eftirréttur er algengur jólamatur á Íslandi. 

Orðið kemur frá hinu franska fromage („ostur“).

Tilvísanir
Cincinnati

Cincinnati  er borg í Ohio-fylki í Bandaríkjunum með um 300 þúsund íbúa (2017). Á stórborgarsvæði Cincinnati–Middletown–Wilmington búa 2.172.191 manns (2010). Borgin var stofnuð árið 1788, óx hratt upp og var ein sú stærsta í Bandaríkjunum á 19. öld.

Ohiofljót liggur um borgina.

Heimild

 

Borgir í Ohio
Sjálfsofnæmissjúkdómur

Sjálfsofnæmissjúkdómur kemur fram þegar ónæmiskerfi líkamans ræðst á eðlilegan hlut af sjálfum sér. Til eru um 80 mismunandi gerðir af sjálfsofnæmissjúkdómum og geta sjúkdómarnir beinst að flestum hlutum líkamans. Algeng einkenni sjálfsofnæmissjúkdóma er vægur hiti og þreytutilfinning. Einkennin koma oft í köstum.

Ástæðan er oftast óþekkt. Sumar gerðir líkt og rauðir úlfar geta verið algengir í fjölskyldum, sumar gerðir koma fram eftir sýkingu eða annarra umhverfisþátta. Dæmi um algenga sjálfsofnæmissjúkdóma eru: sykursýki af gerð 1, MS-sjúkdómurinn, húðsjúkdómurinn sóri (psoriasis), liðagigt, rauðir úlfar, Hashimoto-sjúkdómur (veldur vanvirkum skjaldkirtli), Graves-sjúkdómur (veldur ofvirkum skjaldkirtli), og glúteinóþol. Oft getur verið erfitt að greina þessa sjúkdóma.

Meðferð við sjálfsofnæmissjúkdómum reynir að draga úr einkennum, en nær ekki að lækna sjúkdóminn. Oft eru bólgueyðandi verkjalyf og ónæmisbælandi lyf notuð. Í sumum tilfellum eru mótefni gefin í æð.

Í Bandaríkjunum eru um 7% fólks með sjálfsofnæmissjúkdóm og koma einkennin oftast fram hjá fullorðnum. Þessir sjúkdómar eru algengari í konum en körlum.

Tilvísanir 

 
Sjúkdómar
Hálendingurinn (kvikmynd)

Hálendingurinn (Highlander) er Bresk-bandarísk kvikmynd frá árinu 1986 sem leikstýrt er af Russel Mulcahy og byggð á handriti eftir Gregory Widen. Upprunarlega uppkast sögunar hét Myrkraættin (The Shadow Clan) og var mun óhugnalegri saga heldur en lokaútgáfan. Leikarar eru meðal annars Christopher Lambert, Sean Connery, Clancy Brown, og Roxanne Hart.

Kvikmyndin er spennuþrungin furðusaga sem segir frá raunum 16. aldar hálendingsins Connor MacLeod. Connor er einn af nokkrum ódauðlegum mönnum sem fyrirfinnast á jörðinnni án vitneskju almennings, engin vopn bíta á þeim að undanskildu því ef höfuð þeirra er hoggið af. Áhorfandinn fylgist með lífsferli Connors sem spannar nokkur hundruð ár meðan sagan flakkar stöðugt milli fortíðar og nútíðar. Nútímasögusviðið er New York borg árið 1985 og verður það þungamiðja sögunar. Kvikmyndin náði nægilegum vinsældum til þess að fjórar framhaldsmyndir voru gerðar ásamt sjónvarpsþáttaröðum sem sýndar voru árið 1992.

Kvikmyndin skaut Christopher Lambert upp á stjörnuhimininn og er af mörgum talin hans besta hlutverk. Hálendingurinn fékk misjafna gagnrýni á sínum tíma en hlaut engu að síður mikið fylgi frá fjölmennum undirmenningarhópum samfélagsins.

bandarískar kvikmyndir
spennumyndir
Vogur

Vogur getur einnig átt við meðferðarheimilið Vog

Vogur er lítið hafsvæði sem skerst inn í land. Vogar eru minni en firðir, stundum eru vogar innan í stærri firði.

Tengt efni 
Fjörður
Firðir á Íslandi
Flói
 Sund (landslagsþáttur)
 Vík

Landslagsþættir
Heiðurshöll ÍSÍ

Heiðurshöll ÍSÍ er viðurkenning sem stofnað var til á aldarafmæli Íþróttasambands Íslands árið 2012. Í hana eru valdir afreksíþróttamenn og -þjálfarar sem teljast hafa unnið einstök afrek í íþróttasögu landsmanna. Nýir fulltrúar í Heiðurshöllina eru valdir af framkvæmdastjórn ÍSÍ og er tilkynnt um valið í tengslum við útnefningu íþróttamanns ársins ár hvert. Tuttugu íþróttamenn skipa Heiðurshöllina nú um stundir.

Tilvísanir
Tígulfura

Tígulfura (fræðiheiti: Pinus virginiana) er sígræn jurt af þallarætt. Þetta er meðalstórt tré, og vex oft í lakari jarðvegi frá Long Island í suður New York-fylki suður um Appalasíufjöll til vestur Tennessee og Alabama. Venjuleg stærð fyrir þessa furu er 9–18 m, en getur orðið hærri við betri skilyrði. Stofninn getur orðið að 0,5 m í þvermál. Að öllu jöfnu verður hún 65 til 90 ára gömul.

Lýsing
Einkennandi stuttar (2–8 sm), gulgrænar barrnálarnar eru tvær saman í búnti og oft undnar. Slíðrið utan um þær er meira en 2,5 mm langt. Könglarnir eru 4–7 sm langir og geta haldist á trénu í mörg ár, og oft (en ekki alltaf) sleppa þeir fræjunum á öðru ári. Frjókönglarnir sporöskjulaga og 10 til 20mm langir. Börkurinn er rauður og brúnn á lit og hrjúfur, með tiltölulega smáum flögum. Ósjaldan eru trén með undna stofna.

Útbreiðsla og búsvæði 
Tígulfura vex í New York, New Jersey, Pennsylvania, Virginia, West Virginia, Ohio, Illinois, Kentucky, Tennessee, North Carolina, Georgía, Alabama, Mississippi, Indiana, South Carolina, Maryland og Delaware. Þar er hún í þurru skóglendi þar sem úrkoman er á milli 890 til 1400mm. Meðalhiti að sumri er um 21 til 24°C og að vetri um −4 til 4 °C. Hún er ekki vel aðlöguð skógareldum, en stærri trén geta oft lifað af. Þau hætta að geta fjölgað sér á milli 65 til 90 ára, en geta náð að 150 ára aldri. Elsta skráða tréð var 150 ára gamalt.

Nytjar 
Sérókar notuðu P. virginiana til lækninga. Þeir notuðu hana við mörgum einkennum eins og niðurgangi, stífleika í búki, kvefi, hita, gyllinæð, berklum og hægðatregðu. Þeir notuðu hana á mismunandi hátt; svo sem baðvatn sem börkur hafði verið látinn liggja í, gufur og olíur, róta og barrseyði, og í tjöru. Hún var einnig notuð í vissum helgiathöfnum. Í útförum voru greinar brenndar og öskunni kastað á elda heimilanna.

Tegundin er nytsamleg í "endur"-skógrækt og sem fæða fyrir villt dýr. Önnur notkun er í jólatré, þrátt fyrir að vera með hvassar nálar og gulleitan vetrarlit. Einnig er hún nokkuð nýtt í viðarmassa og timbur.

Myndir

Tilvísanir

Tenglar 
Flora of North America, Profile and map: Pinus virginiana
Pinus virginiana images at bioimages.vanderbilt.edu 

Furur
Barrtré
Sheikh Hasina Wazed

Sheikh Hasina Wazed (bengalska: শেখ হাসিনা ওয়াজেদ) (f. 28. september 1947) er núverandi forsætisráðherra Bangladess, í embætti frá árinu 2009. Hún var áður forsætisráðherra frá 1996 til 2001 og hefur samtals setið lengur en nokkur annar forsætisráðherra landsins. 

Hasina er dóttir fyrsta forseta Bangladess, Sheikh Mujibur Rahman og hefur verið virk í bangladesskum stjórnmálum í um fjörutíu ár. Hún hefur verið formaður Awami-bandalagsins frá árinu 1981 og var sem slík leiðtogi stjórnarandstöðunnar frá 1986 til 1990 og frá 1991 til 1995 og forsætisráðherra Bangladess frá 1996 til 2001. Hasina varð forsætisráðherra á ný eftir stórsigur Awami-bandalagsins árið 2009. Hún hóf sitt þriðja kjörtímabil sem forsætisráðherra eftir kosningar árið 2014 en í þeim kosningum neituðu flestir stjórnarandstöðuflokkarnir að taka þátt vegna ósættis um framkvæmd þeirra. Í flestum fyrri kosningum landsins hafði óháð bráðabirgðastjórn verið skipuð til þess að sjá um framkvæmd kosninga en árið 2011 ákvað Hasina að falla frá því kerfi og skipaði þess í stað stjórn eigin bandamanna til að sjá um kosningarnar.

Hasina og Awami-bandalagið unnu stórsigur í kosningum árið 2018 en kosningarnar einkenndust af ofbeldi milli kjósenda og stjórnarandstaðan líkti þeim við „farsa“.

Í um tuttugu ár hefur helsti keppinautur Hasina verið leiðtogi bangladesska Þjóðernisflokksins (BNP), Khaleda Zia. Konurnar tvær hafa skipst á því að vera forsætisráðherrar landsins (að undanskyldum bráðabirgðastjórnum) frá árinu 1991.

Tilvísanir

Forsætisráðherrar Bangladess
Jórvík (flugfélag)

Flugfélagið Jórvík var íslenskt flugfélag sem starfaði frá 1997 til 2003. Höfuðstöðvar þess voru í Reykjavík en auk leiguflugs sinnti félagið um tíma áætlunarflugi til Vestmannaeyja og Patreksfjarðar. Eftir að það hætti störfum lauk reglubundnu farþegaflugi til Patreksfjarðar.

Íslensk flugfélög
Flugslysið á Eyjafjallajökli 1952

Flugslysið á Eyjafjallajökli 1952 varð 16. maí það ár þegar björgunarflugvél frá hinu bandaríska Varnarliði með fimm manna áhöfn brotlenti á Eyjafjallajökli. Vélin var af gerðinni Grumman Albatross og var á leið frá Keflavíkurflugvelli austur á land til að aðstoða bilaða flugvél. Björgunarmenn komust við illan leik á slysstað tveimur og hálfum sólahring seinna og fundu einn úr áhöfninni látinn í flakinu en hinir fjórir fundust ekki þrátt fyrir mikla leit. Ummerki á slysstað bentu til þess að áhöfnin hefði reynt að koma upp neyðarloftneti en einnig sáust spor sem lágu frá flakinu og norður á Gígjökul. 

Árið 1964 fundust líkamsleifar eins mannanna ásamt giftingarhring úr gulli á jöklinum. Líkamsleifar hinna þriggja fundust á jöklinum 20. ágúst 1966.

Í september 1995 gengu félagar í Hjálparsveit skáta fram á brak vélarinnar þar sem það var að koma undan jöklinum um 800 metrum neðan við þann stað sem vélin brotlenti.

Sjá einnig
Flugslysið á Eyjafjallajökli 1944

Heimildir 

1952
Flugslys á Íslandi
Eyjafjallajökull
Flugslysið á Eyjafjallajökli 1944

Flugslysið á Eyjafjallajökli 1944 varð 16. september það ár þegar sprengjuflugvél frá bandaríska flughernum með tíu manna áhöfn brotlenti ofarlega á norðanverðum Eyjafjallajökli. Vélin var af gerðinni Boeing B-17 "Fljúgandi virki" og var á leið til Englands en hafði lent á Keflavíkurflugvelli til að taka eldsneyti. Innan við klukkutíma eftir að hún tók aftur á loft lenti vélin í miklu niðurstreymi og brotlenti á jöklinum með þeim afleiðingum að annar vængur vélarinnar rifnaði af og eldur kom upp í hreyflum hennar. Öll áhöfnin komst lífs af óslösuð og forðaði sér fljótlega úr vélinni, sumir skólausir, af ótta við sprengihættu. Mennirnir húktu bakvið klett skammt frá, vafðir inn í fallhlífar til að halda á sér hita, þangað til eldurinn dó út. Eftir það komu þeir sér fyrir inn í búki vélarinnar en reyndu að gera vart við sig með neyðablysum. Fólk í bæjum í kring varð blysanna vart en taldi að um væri að ræða aðgerðir á vegum hersins og aðhöfðust því ekki.

Eftir tveggja daga erfiða vist í flakinu, sem fennti nánast í kaf, lögðu þeir af stað niður af jöklinum, bundnir saman með línu úr fallhlífum. Siglingafræðingur vélarinnar, Steven A. Memovich, stjórnaði ferðinni niður sprunginn jökulinn og snarbratt klettabelti Smjörgiljanna. Á láglendinu tók kalsöm ferð yfir Markarfljótið við að bænum Fljótsdal sem er innsti bærinn í Fljótshlíð. Sex úr áhöfninni komust að Fljótsdal eftir 13 klukkutíma göngu en hinir fjórir láu úti um nóttina og var bjargað daginn eftir af heimamönnum.

60 árum eftir slysið, heimsótti Steven slystaðinn að nýju ásamt börnum sínum og beltaflokki Hjálparsveitar skáta í Reykjavík.

Sjá einnig
Flugslysið á Eyjafjallajökli 1952

Heimildir 

1944

Flugslys á Íslandi
Eyjafjallajökull
Lights on the Highway

Lights on the Highway er íslensk hljómsveit sem spilar melódískt rokk. Hljómsveitin var virk frá 2003 til 2012 en tók þá hlé og hefur spilað slitrótt síðan.  Hljómsveitin syngur á ensku en gaf út lagið Leiðin heim á íslensku árið 2010 sem náði nokkrum vinsældum.

Meðlimir

Núverandi
Kristófer Jensson - Söngur
Agnar Eldberg Kofoed Hansen - Gítar / Söngur
Karl Daði Lúðvíksson - Bassi
Þórhallur Reynir Stefánsson - Trommur
Stefán Örn Gunnlaugsson - Hljómborð

Fyrrverandi
 Gunnlaugur Lárusson - Gítar

Útgefið efni

Breiðskífur 
Lights on the Highway (2005)
Amanita Muscaria (2009)

Smáskífur
Leiðin heim/Taxi (2010)
Miles behind us (2018)
Ólgusjór (2021)

Tilvísanir

Íslenskar hljómsveitir
Stofnað 2003
Flugslysið við Arnarnes

Flugslysið við Arnarnes varð 11. janúar 1987 þegar farþegaflugvél frá Flugfélaginu Erni, með einkennistafina TF-ORN, lenti í sjónum út af Arnarnesi í minni Skutulsfjarðar í Ísafjarðardjúpi með þeim afleiðingum að flugmaðurinn, sem var einn um borð, lést.

Slysið
Vélin var af gerðinni Piper Chieftain og var að koma úr skoðun frá Akureyri. Kl 19:48 um kvöldið hafði flugmaðurinn samband við Ísafjarðarflugvöll og lét vita að hann væri yfir Reykjanesskóla og væri að hefja aðflug. 8 mínútum seinna hafði hann aftur samband við flugvöllinn. Flugvallarstarfsmaðurinn staðfesti sambandið en heyrði ekki frekar frá flugvélinni. Á svipuðum tíma sáu menn á rækjubát flugvélina út af Arnarnesi fljúga lágt yfir bátinn og hverfa svo í élin. Varðskipið Óðinn, sem statt var við Æðey, heyrði í neyðarsendi rétt fyrir kl 20:00 og nam sendinguna í um 20 mínútur. Hófst strax umfangsmikil leit og flugvélar Varnarliðsins og Flugmálastjórnar, ásamt þyrlu Landhelgisgæslunar héldu þegar af stað vestur. Rétt fyrir kl 22:00 um kvöldið nam Óðinn á nýjan leik veikar sendingar frá neyðarsendinum. Um kl 22:45 fundu leitarmenn brak úr vélinni á floti untan við Arnarnes auk þess sem olíubrák sást á sjónum. Rétt fyrir miðnætti fannst hálfur vængur á floti, norðaustan við svonefnda togarabauju. Þegar leitarmenn í bátnum hugðust ná vængnum og koma honum um borð í Óðin fundu þeir lík flugmannsins. Hann hét Stefán Páll Stefánsson, 38 ára gamall, og lét eftir sig eiginkonu og þrjú börn.

Þetta var önnur vélin sem Flugfélagið Ernir missti á tveimur árum en hún hafði verið keypt í stað þeirrar sem fórst í Ljósufjöllum 5. apríl 1986.

Sjá einnig
Flugslysið í Ljósufjöllum

Heimildir 

1987

Flugslys á Íslandi
Sveinn Rúnar Hauksson

Sveinn Rúnar Hauksson (f. 10. maí 1947) er íslenskur læknir sem kunnastur er fyrir störf sín að friðar- og mannúðarmálum, meðal annars sem formaður Félagsins Ísland-Palestína um árabil.

Ævi og störf 
Sveinn Rúnar fæddist og ólst upp í Reykjavík. Hann lauk stúdentsprófi frá MR árið 1967 og læknanámi við Háskóla Íslands. Á háskólaárunum var hann virkur í starfi Verðandi, félagi róttækra stúdenta og gegndi starfi framkvæmdastjóra Stúdentaráðs árið 1974. Hann var jafnframt virkur í starfi ýmissa samtaka einkum á sviði alþjóðamála, má þar nefna Víetnamnefndina sem hann veitti forstöðu 1972-75 og Grikklandshreyfinguna.

Rétt um tvítugt vakti Sveinn Rúnar athygli fyrir störf sín í þágu TENGLA, sem voru sjálfboðaliðasamtök á sviði geðheilbrigðismála, sem áttu talsverðan þátt í að vekja umræður um stöðu geðsjúkra í byrjun áttunda áratugarins.

Að loknu framhaldsnámi í Danmörku árið 1979 sneri Sveinn Rúnar aftur til Íslands og varð formaður miðnefndar Samtaka herstöðvaandstæðinga 1979-80. Þegar leið á níunda áratuginn tók hann í vaxandi máli að einbeita sér að málefnum Palestinumanna. Hann var fyrsti formaður Félagsins Ísland-Palestína, sem stofnað var síðla árs 1987 og gegndi því starfi um langt árabil.

Sveinn Rúnar er tvíkvæntur. Seinni kona hans er Björk Vilhelmsdóttir fv. borgarfulltrúi.

Sveinn Rúnar hefur lengi verið einn kunnasti berjatínslumaður þjóðarinnar og er hann reglulega fenginn til að leggja mat á berjastprettu í fjölmiðlum.

Tilvísanir 

Íslenskir læknar

Íslenskir aðgerðasinnar
Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík
Jennifer Doudna

Jennifer Anne Doudna (fædd  19. febrúar 1964) er bandarískur lífefnafræðingur. Hún er prófessor við efnafræði, efnaverkfræði og frumulíffræðideild við  Kaliforníuháskóla í Berkeley. Doudna hefur stundað rannsóknir við  Howard Hughes Medical Institute (HHMI) frá 1997 og frá  2018 er hún  rannsakandi við  Gladstone Institutes og prófessor við Kaliforníuháskóla í San Francisco.

Doudna er leiðandi í erfðatækni sem hefur verið kölluð „CRISPR-byltingin“ en hún lagði grunn að og stýrði þróun á erfðabreytingum með CRISPR tækni. Árið 2012 voru Doudna og Emmanuelle Charpentier fyrst til þess að stinga upp á að  CRISPR/Cas9 mætti nota til að forrita og breyta genum. Það er núna talin ein mesta uppgötvun í sögu líffræði. 
Árið 2018 fékk Doudma norsku verðlaunin Kavliprisen ásamt Emmanuelle Charpentier og Virginijus Šikšnys.

Doudna vann til Nóbelsverðlaunanna í efnafræði árið 2020 ásamt Charpentier fyrir uppgötvun CRISPR/Cas9-erfðatækninnar.

Heimildir
 Jennifer Doudna  (enska wikipedia)
 Doudna lab

Tilvísanir

Bandarískir lífefnafræðingar
Nóbelsverðlaunahafar í efnafræði
CRISPR/Cas9-erfðatæknin

CRISPR/Cas9 er aðferð sem notuð er til að gera breytingar á erfðaefni lífveru. Hægt að gera litlar breytingar hratt og ódýrt, svo sem að lagfæra genagalla og að afvirkja gen. CRISPR/Cas9 er hnitmiðaðri en eldri aðferðir og er því er minni hætta á skemmdum og aukaverkunum. 

Til að gera breytingar þarf eina lengju af RNA sem passar við það DNA sem maður vill breyta, og ensímið Cas9 sem klýfur í sundur DNA á viðkomandi stað. 

Tæknin byggir á ákveðnu ónæmiskerfi dreifkjörnunga sem ver þá fyrir veirum sem hafa áður sýkt þá. CRISPR kallast þær DNA-raðir sem dreifkjörnungurinn býr til út frá leifum veirunnar, þegar svipuð veira sýkir dreifkjörnunginn aftur getur CRISPR þefað upp erfðaefni veirunnar, ensímið Cas9 sér að CRISPR passar þar við og klýfur erfðaefni veirunnar í sundur á hárréttum stað sem kemur þá í veg fyrir að veiran geti starfað. 

CRISPR stendur fyrir „clustered regularly interspaced short palindromic repeats“ eða á íslensku „síendurteknar stuttar DNA-raðir sem líta eins út afturábak og áfram og koma fram með reglulegu millibili í þyrpingum“, Cas9 stendur fyrir „CRISPR associated protein 9“.  

Jennifer Doudna og Emmanuelle Charpentier fengu Nóbelsverðlaunin í efnafræði fyrir þróun sína á CRISPR-tækninni árið 2020.

Tilvísanir

Erfðafræði
Lífbæting

Lífbæting er sú hugmynd að rækta uppskeru sem hefur aukið næringargildi. Það er hægt að gera annað hvort með hefðbundnum jurtakynbótum eða með því að erfðabreyta matvælum. Lífbæting er öðru vísi en að bæta næringarefnum í matvæli þegar á vinnslu stendur því næringarefni aukast í jurtinni á vaxtartíma.

Heimild
 
Líftækni
3. deild karla í körfuknattleik

3. deild karla er neðsta deild karla í körfuknattleik á Íslandi en Körfuknattleikssamband Íslands fer með málefni íþróttarinnar á Íslandi. Deildin var stofnuð árið 2015. Gnúpverjar urðu fyrstu meistarar deildarinnar er þeir lögðu Laugdæli í úrslitaleik um titilinn.

Meistarasaga
 2015-2016 Ungmennafélag Gnúpverja
 2016-2017 Ungmennafélagið Sindri
 2017-2018 Ungmennafélag Álftaness
 2018-2019 Breiðablik-b

Tilvísanir og heimildir 

Íslenskar körfuknattleiksdeildir