Alþjóðasamningur um öryggi mannslífa á hafinu

Alþjóðasamningur um öryggi mannslífa á hafinu eða SOLAS-samþykktin er alþjóðlegur hafréttarsamningur um lágmarksöryggiskröfur við smíði, búnað og rekstur kaupskipa. Skip sem sigla undir fána aðildarríkis samningsins eru skuldbundin til að uppfylla kröfur hans. Alþjóðasiglingamálastofnunin ber ábyrgð á samningnum.

Samningurinn var samþykktur árið 1974 og tók gildi 25. maí 1980. Í nóvember 2018 voru aðildarríki 164 talsins. 99% kaupskipaflota heimsins í tonnum talið siglir undir fána einhvers þessara ríkja. Ísland fullgilti samninginn árið 1984.

Ákvæði
SOLAS-samþykktin kveður á um að fánaríki tryggi að skip sem sigla undir þeirra fána uppfylli lágmarkskröfur til smíði, búnaðar og reksturs kaupskipa. Samningurinn er mjög umfangsmikill. Hann skiptist í 14 kafla, sem síðan skiptast í undirkafla. Aðeins Kafli V gildir um öll skip og báta. Í köflunum er síðan vísað í ítarlegri staðla („kóða“) fyrir útfærslu einstakra þátta.

Kafli I - Almenn ákvæði
Kafli II-1 - Smíði; skipting og stöðugleiki, vélar og rafmagnskerfi Kveður meðal annars á um skiptingu skrokksins í hólf með vatnsþéttum skilrúmum.
Kafli II-2 - Brunavarnir, eldskynjarar og slökkvibúnaður Þar á meðal alþjóðakóði um brunaöryggiskerfi (FSS) og alþjóðakóði um brunaprófunaraðferðir (FTP)
Kafli III - Björgunarbúnaður og uppsetning Þar á meðal alþjóðakóði um björgunarbúnað (LSA)
Kafli IV - Fjarskipti Gerir kröfu um að öll farþega- og flutningaskip í millilandasiglingum uppfylli GMDSS-staðalinn, séu með EPIRB-neyðarbauju og ratsjárvara fyrir leit og björgun.
Kafli V - Siglingaöryggi
Kafli VI - Flutningur farms Þar á meðal reglur um örugga festingu farms (CSS), öryggisreglur fyrir skip sem flytja timburhlaða (TDC) og reglur um örugga meðferð fasts búlkafarms (IMSBC)
Kafli VII - Flutningur hættulegra efna Þar á meðal alþjóðlegur kóði um siglingu með hættulegan varning (IMDG)
Kafli VIII - Kjarnorkuknúin skip Þar á meðal öryggiskóði fyrir kjarnorkuknúin kaupskip (VET)
Kafli IX - Stjórnun fyrir öruggan rekstur skipa Þar á meðal alþjóðakóði um öryggisstjórnun skipa (ISM)
Kafli X - Öryggisatriði fyrir háhraðaskip Þar á meðal kóði um háhraðaför (HSC)
Kafli XI-1 - Sérstök ákvæði til að auka siglingaöryggi Þar á meðal kóði um aukna áætlun athugana í eftirliti með búlkaskipum og olíuflutningaskipum (ESP)
Kafli XI-2 - Sérstök ákvæði til að auka siglingavernd Þar á meðal öryggiskóði um skip og hafnaraðstöðu (ISPS)
Kafli XII - Sérstök öryggisákvæði fyrir búlkaskip
Kafli XIII - Staðfesting á uppfyllingu krafna
Kafli XIV - Öryggisákvæði fyrir skip á pólsvæðum Þar á meðal kóði um siglingar á pólsvæðum (pólkóðinn)

Saga
Fyrsta SOLAS-samþykktin var gerð í kjölfarið á Titanic-slysinu 1914 og kvað meðal annars á um fjölda björgunarbáta og stöðuga talstöðvarvakt. Samþykktin tók aldrei gildi vegna Fyrri heimsstyrjaldarinnar. Nýrri útgáfur hennar voru gefnar út 1929 og 1948. 

Alþjóðasiglingamálastofnunin var stofnuð 1948 og var fyrsta verkefni hennar að endurskoða SOLAS-samninginn. Nýr samningur var gerður 1960. Samningurinn hafði mikla þýðingu sem alþjóðlegt regluverk í samræmi við þróun nútímakaupskipa. 

Árið 1974 var samningnum breytt verulega, aðallega til að hraða breytingum í takt við þróun skipa. Þannig var þögult samþykki nóg til að breytingar tækju gildi í stað yfirlýsts samþykkis áður. Samningnum hefur oft verið breytt síðan þá og er því oft talað um SOLAS-samþykktina, með breytingum. 

Árið 1975 var ákveðið að nota metrakerfið í framtíðarútgáfum samþykktarinnar og árið 1988 var Morse-lykillinn lagður af og alþjóðlegt neyðar- og öryggiskerfi fjarskipta á sjó, GMDSS, tekið upp í staðinn. 

Hafréttarsamningar