alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Fjodor Tjúttsjev

Fjodor Ívanovítsj Tjúttsjev (5. desember 1803 - 27. júlí 1873) var rússneskt ljóðskáld og erindreki. Tjúttsjev bjó m.a. í München, Tórínó, þekkti Heine og Schelling. Hann tók engan þátt í bókmenntalífi og taldi sig ekki vera mann bókmenntalistar. Eftir hann eru hér um bil 400 ljóð, sem oft er vitnað í í Rússlandi. Öndverð ljóð Tjúttsjevs fylgja skáldskaparhefð 18. aldar. Á 1830-árunum varð evrópskur (sérlega þýskur) rómantismi áberandi í kvæðum hans. Þetta er heimspekilegur (hugleiðslu-) skáldskapur, þar sem meðal helstu efna eru hugleiðingar um alheiminn, mannaörlög og náttúru. Á 1840-árunum skrifaði Tjúttsjev nokkrar pólitískar greinar tileinkaðar samskiptum Rússlands og Vesturheimsins. Á 1850-árunum orti skáldið fjölda nístandi ástarljóða þar sem var litið á ást sem harmleik. Þessi ljóð voru síðar sameinuð í svo kallaðan „denisjevu-flokk“, sem var helgaður E.A. Denisjevu ástarkonu Tjúttsjevs. Árin 1860-1870 eru pólitísk efni efst á baugi í skáldskap Tjúttsjevs. Merkasta kvæðið úr því tímabili er „Silentium!“, bitur þagnaráskorun, þar sem harmað er því að annar maður mun aldrei skilja hinn. „Hugur borinn fram er lygi“ er eitt af oftast tilvitnuðum spakmælum Tjúttsjevs auk „Ekki er hægt að skilja Rússland með viti“ og „Okkur er ekki auðið að sjá fyrir hvernig orð okkar endurrómast“.

Tenglar 
Tuttsjeviana

Tjúttsjev, Fjodor
Tjúttsjev, Fjodor
Tjúttsjev, Fjodor
Þyngd

Þyngd hlutar er sá kraftur sem verkar á hlut af völdum þyngdarsviðs. Í daglegu tali eru hugtökin þyngd og massi oft notuð jöfnum höndum þótt í raun sé um tvö aðskilin fyrirbrigði að ræða. Það kemur þó yfirleitt ekki að sök þar sem þyngd hlutar er í réttu hlutfalli við massa hans þegar þyngdarsviðið breytist ekki. Auk þess eru einingar massa oft notaðar þegar rætt er um þyngd í daglegu tali (t.d. kílógrömm), svo þessi ónákvæmni veldur ekki vandkvæðum.

Málið verður hins vegar flóknara þegar þyngdarsviðið breytist. Ef 80 kg geimfari fer til tunglsins er massi hans óbreyttur - 80 kg. Þyngd hans (krafturinn sem tunglið togar í geimfarann með) er hins vegar orðin mun minni, eða sú sama og þyngd 13 kg hlutar hér á jörðinni.

Þess ber líka að geta að þyngdarsvið jarðarinnar er ekki nákvæmlega það sama alls staðar á yfirborði plánetunnar, svo hlutir hafa í raun örlítið mismunandi þyngd á mismunandi stöðum á jörðinni. Af þeim völdum er nauðsynlegt að stilla nákvæmar vogir fyrir þá staði sem þær eru á.

Þyngdarlögmálið skýrir þyngd með aðferðum sígildrar aflfræði, en afstæðiskenningin er skýring nútímaeðlisfræðinnar á þyngd með s.n. tímarúmi.

Einingar massa og þyngdar 

Einingarnar sem notaðar eru um massa og þyngd eru oft svipaðar eða þær sömu, eins og fram kemur að ofan, og er ástæðan sú að þegar þessar einingar voru valdar var mismunur þyngdar og massa ekki vel skilinn.

Þar sem þyngd er kraftur, eru einingar þyngdar (eins og vísindamenn nota þær), þær sömu og einingar krafts. SI-eining þyngdar er þess vegna njúton (N), sem einnig er hægt að tákna sem kg m/s2. SI-eining massa er kílógramm (kg). Þegar orðið kílógramm er notað um þyngd er átt við þann kraft sem verkar á eins kílógramms massa í staðalþyngdarsviði (sem er mjög svipað þyngdarsviði jarðarinnar við sjávarmál).

Mælingar á þyngd 

Þyngd (eða massa) hlutar má mæla á óbeinan hátt með vog sem notast við lóð. Þá er þyngd hlutarins borin saman við annan hlut með þekkta þyngd (eða massa). Þessi aðferð er óháð þyngdarsviði.

Með hefðbundum baðvogum er þyngd mæld með kraftnemum, sem nema kraftinn sem verkar á yfirborð vogarinnar. Þessar vogir skila mismunandi niðurstöðu eftir því í hve sterku þyngdarsviði þær eru, og því þarf að stilla þær ef ætlunin er að mæla með þeim massa (eins og oftast er raunin).

Hlutfallsleg þyngd hluta á ýmsum hnöttum 

Neðangreindur listi sýnir hlutfallslega þyngd hlutar með tiltekinn massa á reikistjörnunum, miðað við þyngd hans á jörðinni.

Eðlisfræði

vi:Tương tác hấp dẫn#Trọng lực
Rudolf Hess

Rudolf Walter Richard Hess (þýska: Rudolf Heß, 1894-1987) var þýskur stjórnmálamaður, háttsettur meðlimur Nasistaflokksins og aðstoðarmaður Adolf Hitlers.

Æska og yngri ár 
Hess fæddist í Alexandríu í Egyptalandi og var sonur kaupmannsins Johanns Fritz Hess og Klöru, konu hans. Hess sótti þýska grunnskólann í Alexandríu en fór í menntaskóla í Bad Godesberg í Þýskalandi. Eftir menntaskólann hóf hann nám í Hamborg en lauk því aldrei, því hann gekk sjálfviljugur í þýska herinn þegar fyrri heimsstyrjöldin braust út. Í hernum var hann til að byrja með í fótgönguliðinu, en seinna flugmaður.

Stjórnmálaferill 
Eftir stríðið nam Hess við háskólann í München og gerðist þar þjóðernissinni. Á Münchenarárunum kynntist Hess Ernst Röhm og Heinrich Himmler. Árið 1920 gekk Hess í Nasistaflokkinn og var meðal fyrstu meðlima þess flokks. Hess tók þátt í bjórkjallarauppreisninni 1923. Þegar nasistar komust til valda í Þýskalandi 1933 var Hess skipaður ráðherra.

Flugið til Bretlands 
10. maí 1941 flaug Hess til Skotlands í herflugvél í þeirri von að geta liðkað til fyrir friðarsamningum milli Þýskalands og Bretlands. Bretar veittu honum hinsvegar enga áheyrn og settu hann í fangelsi. Hess var háttsettur í þýska kerfinu en þrátt fyrir það og að oft sé talið að Hess hafi átt að vera arftaki Hitlers, gerðu Þjóðverjar ekkert í þessu. Hitler sagði eftir að Hess var fangaður að Hess hefði misst vitið og farið á eigin vegum. Ólíklegt verður að teljast að Hess hefði gert þetta af eigin frumkvæði í því stífa skipulagi og alræði sem einkenndi Hitler. Viðkvæm hlið á þessu er einnig sú staðreynd að bróðir Bretlandskonungs, sem Hess fór til fundar við í Skotlandi, var talinn hallur undir Þjóðverjana, sem var mjög viðkvæmt mál í Bretlandi — og þess vegna hafði Hess væntingar um árangur viðræðna við hann. Bretar plötuðu þó Hess og þarna var hann handtekinn.

Nürnbergréttarhöldin 

Við réttarhöldin í Nürnberg að stríðinu loknu var Hess gefið að sök að hafa staðið að skipulagningu árásarstríðs og að hafa brotið gegn heimsfriðinum. Hann var af dómstólnum úrskurðaður sekur og dæmdur í ævilangt fangelsi.

Eftir dóminn 
Dóminn afplánaði Hess í fangelsinu í Spandau og var raunar mikinn hluta þess tíma sem hann sat þar eini fanginn í fangelsinu. Árið 1987 er hann sagður hafa framið sjálfsmorð í klefa sínum. Samkvæmt opinberum skýringum hengdi hann sig með rafmagnssnúru í klefa sínum.

Tilvísanir

Dauðsföll af völdum sjálfsmorða
Nasistaleiðtogar
Sleikipinni

Sleikipinni, sleikjó og sleikibrjóstsykur og sjaldnar sleikjubrjóstsykur er tegund sælgætis sem er búin til úr sykri, vatni, litarefnum og fleiru. Sykurleðjan er svo mótuð í form, oft kúlu, og fest á pinna. Pinninn sem sykurleðjan er fest á er oft úr þéttum hvítum pappír en dýrari sleikipinnar eru oft settir á mjó tréprik eða plastprik.

Tenglar 
 

Sælgæti
Kraftur

Kraftur í sígildri eðlisfræði eru áhrif sem valda hröðun lausra hluta. Er vigurstærð. Nettókrafturinn sem verkar á tiltekinn hlut getur verið summa margra einstakra krafta sem verka á hlutinn. SI-mælieining er njúton, táknuð með N.

Lögmál Newtons fjalla um krafta og áhrif þeirra á hluti. Annað lögmál Newtons skilgreinir kraft, sem fyrstu afleiðu skriðþunga:

þar sem F er kraftvigur, m massi, v hraði og t tími.

Ef massi og hröðun hlutar eru þekkt er algengast að reikna kraftinn, sem á hann verkar með:

F = m a,

þar sem a er hröðunin.

Kraftur, sem verkar utan massamiðju hlutar myndar snúningsvægi, sem hefur tilheygingu til að snúa hlutunum um s.n. snúningsás.

Í nútíma eðlisfræði er oftast talað um kraft sem víxlverkun einda með tilstuðlan annarra einda. T.d. er kjarnakrafturinn leiddur á milli kjarneinda með tilstuðlan miðeinda, rafsegulkrafturinn á milli hlaðinna agna að tilstuðlan ljóseinda og því vilja sumir eðlisfræðingar halda því fram að til séu svokallaða þungeindir sem eiga að leiða þyngdarkraftinn.

Eðlisfræði
Aflfræði

gd:Neart
Bylgja

Þessi pistill fjallar um bylgjur og bylgjuhreyfingar í víðum skilningi. Einnig er til mannsnafnið Bylgja.

Bylgja er órói sem berst um rúmið og flytur í mörgum tilfellum orku. Sumar bylgjur, svo sem hljóðbylgjur og sjávaröldur, verða til vegna þess að efni er aflagað og kraftar valda því að efnið leitar aftur í upprunalega stöðu. Aðrar bylgjur, svo sem rafsegulbylgjur geta ferðast í gegnum lofttæmi og byggja ekki á því að þær hafi áhrif á efnið í kringum sig.

Þótt bylgjur í efni, og orkan sem þær bera, geti ferðast hratt og langt, flyst efnið í flestum tilfellum lítið úr stað, heldur sveiflast um upphafsstöðu sína. Hæsti punktur bylgju heitir öldutoppur og lægsti punktur öldudalur.

 Stærðfræðileg lýsing á bylgjum 

Þegar bylgjum er lýst á stærðfræðilegan hátt þá er notast við breytur sem hafa vissa eiginleika, við skulum byrja á að skilgreina þær:

Þar sem "" (borið fram "lambda") er lengd bylgjunnar í metrum, v er hraði bylgjunnar og f er tíðni bylgjunnar.

Þar sem  er hornhraði bylgjunnar, eða hversu marga hringi á sekúndu bylgan hreyfist á sekúndu, mælst í radíum á sekúndu.

Þar sem k er bylgjutala bylgjunnar, mælt í radíönum á metrum, sem svarar til fjölda hringja á hverjum metra.

er svo samband sem fæst úr því sem nú þegar er komið fram.

 

sem segir svo til um samband á milli breytingar á staðsetningu yfir tíma sé jafnt og hornhraði yfir bylgjuölu, sem má leiða út á einfaldan hátt með því að setja inn gildi og stytta rétt út einingar. 

Þegar verið er að lýsa bylgjum er best að notast við svokallað sínusfall þar sem það er einfaldasta hreyfing á bylgjum.

Þegar það er gert fæst jafnan:

Sem gefur gildi á y, sem fall af tveimur breytistærðum, "x" sem er staðsetning sem er á x-ás í hnitakerfi og af "t" sem er tími t-ás, og eins og sést þá myndar þetta þrívítt graf, eða flöt í hnitakerfi. A'' er útslagið eða sveifluvíddin bylgjunnar.

Eðlisfræði
Hljóð

Hljóð eða hljóðbylgjur eru þrýstingsbylgjur sem berast í gegnum efni. Eiginleikar hljóðs fara eftir bylgjulengd þess, tíðni og öðrum þeim eiginleikum sem einkenna bylgjur almennt. Hljóðbylgjur ferðast með hljóðhraða, sem er mjög misjafn eftir efnum, en oftast er átt við hraða hljóðsins í lofti. Hann er nálægt því að vera 330 m/s en breytist með hitastigi.

Menn skynja hljóð með heyrnarskynfærum sínum, og í sumum tilfellum er orðið hljóð notað einvörðungu um hljóðbylgjur sem menn geta heyrt. Í eðlisfræði er þó hljóð notað í víðtækari skilningi, og titringsbylgjur af hvaða tíðni sem er, og í hvaða efni sem er, eru taldar til hljóðs. Orðið hljóð getur líka þýtt þögn.

Eðlisfræði
Líffræði
Rauði krossinn

Rauði krossinn er alþjóðleg fjöldahreyfing sem hefur það að markmiði að vernda líf, heilsu og mannréttindi fólks, stuðla að virðingu fyrir mannfólki, og koma í veg fyrir eða lina þjáningar, án þess að gera upp á milli þjóðernis, kynþáttar, trúarskoðana, þjóðfélagsstéttar eða stjórnmálaskoðana.

Í íslömskum löndum er í flestum tilfellum notast við rauðan hálfmána í stað rauða krossins á fánum hreyfingarinnar, þar sem krossinn þykir of tengdur kristinni trú, og á ensku er hreyfingin titluð The International Red Cross and Red Crescent Movement. Einnig hefur verið notuð rauð Davíðsstjarna, en á árinu 2005 var samþykkt nýtt merki, rauði kristallinn, sem hefur engar trúarlegar tilvísanir.

Orðið Alþjóða rauði krossinn er oft notað um hreyfinguna, en í raun er engin stofnun til með því nafni. Hreyfingin samanstendur af nokkrum mismunandi stofnunum sem eru lagalega sjálfstæðar hver frá annarri, en sameinast undir merkjum hreyfingarinnar á grundvelli sameiginlegra gilda, markmiða, táknmynda, reglugerða og stjórnsýslu. Hreyfingin samanstendur af eftirfarandi hlutum:

 Alþjóðaráð Rauða krossins er líknarfélag stofnað 1863 í Genf í Sviss. Ráðið, sem í sitja 25 meðlimir, hefur sérstakt hlutverk undir alþjóðalögum, við að vernda líf og virðingu fórnarlamba stríðsátaka.

 Alþjóðasamband Rauða kross félaga stuðlar að samstarfi og samskiptum hinna fjölmörgu landsfélaga Rauða krossins og skipuleggur neyðarhjálp vegna náttúruhamfara eða annarra atburða á alþjóðlegum vettvangi.

 Landsfélög Rauða krossins eru starfandi í flestum löndum heims, og eru nú um 186 landsfélög viðurkennd af Alþjóðasambandi Rauðakrossfélaganna. Hvert félag starfar í sínu heimalandi í samræmi við gildi alþjóðlegra mannréttindalaga og samþykktir alþjóðahreyfingarinnar. Þau geta líka starfað að einstökum verkefnum sem ekki tengjast alþjóðahreyfingunni beint.

Tengill 
 Rauði krossinn á Íslandi
 Alþjóðasamband Rauða krossins og Rauða hálfmánans
 Alþjóðaráð Rauða krossins og Rauða hálfmánans
 Landsfélög Rauða krossins og Rauða hálfmánans 

Félagasamtök
Rauði krossinn
Hjálparsamtök
Níkaragva

Níkaragva er land í Mið-Ameríku með landamæri að Hondúras í norðri og Kosta Ríka í suðri. Það á strönd að Kyrrahafi í austri og Karíbahafi í vestri. 

Uppruni nafnsins Níkaragva er nokkuð óskýr en sú kenning er uppi að það sé dregið að nafninu Nicarao sem þýðir höfðingi á máli innfæddra og orðinu Agua sem þýðir vatn á spænsku. Um 6 milljónir manna búa í Níkaragva og um fjórðungur þjóðarinnar býr í höfuðborginni, Managua sem er þriðja stærsta borg Mið-Ameríku. Í Níkaragva er fjölþjóðasamfélag og koma íbúar þess að indíjána ættbálkum ættuðum frá Moskítóströndinni, Evrópu, Asíu, Afríku og Mið-Evrópu. Opinbert tungumál landsins er spænska en innfæddir ættbálkar á austurströndinni tala einnig Miskito, Sumo, Rama og Creole-ensku. Landframleiðsla á mann er um 1000 bandaríkjadollarar (USD). Um 48% þjóðarinnar lifir undir fátækrarmörkum. 79% þjóðarinnar lifa á minna en tveimur bandaríkjadölum á dag. 27% þjóðarinnar er vannærð. Samkvæmt Global Finance er landið í 48. sæti yfir fátækustu lönd í heiminum.

Söguágrip
Spánverjar tóku yfir Níkaragva á 16. öld. Níkaragva varð sjálfstætt ríki árið 1821. Á milli 1960 og 1970 skall á borgarastyrjöld. Fyrir borgarastyrjöldina var landið eitt það ríkasta og þróaðasta í Mið-Ameríku. Vegna borgarastyrjaldarinnar og jarðskjálfta sem reið yfir landið árið 1972 varð Níkaragva annað fátækasta landið í Suður-Ameríku.

Árið 1909 gerðu Bandaríkjamenn innrás í Níkaragva. Landið þótti verðmætt vegna staðsetningar þess. Bandaríkjamenn höfðu áhuga á að grafa skipaskurð þar til þess að stytta þeim ferðir til Suður-Ameríku frá Bandaríkjunum. Bandaríkjamenn afhentu völdin í landinu til Anastasio Somoza García sem varð einræðisherra og setti á fót ættarveldi sem réð Níkaragva til ársins 1979. Somoza-ættin varð alræmd í heiminum fyrir spillingu, þjófnað og hrottaskap. 

Árið 1961 var stofnuð svokölluð FSLN-hreyfing (Frente Sandinista de Liberación Nacional). Meðlimir hennar kölluðu sig Sandinista (Sandinistas). Leiðtogi hreyfingarinnar var Daniel Ortega. Árið 1974 hóf hreyfingin baráttu við Somoza-veldið og borgarstyrjöld braust út árið 1978. Forsetinn Anastasio Somoza Debayle naut stuðnings Bandaríkjanna þar til að menn hans myrtu bandarískan blaðamann. FSLN-hreyfingin náði að hrekja Somoza frá völdum og hann flúði landið. Daniel Ortega var kosinn forseti Níkaragva í lýðræðislegum kosningum árið 1984. Árið 2006 var hann síðan endurkjörinn sem forseti landsins og er enn þann dag í dag. 

Árið 1990 varð Violeta Chamorro forseti Níkaragva og einnig fyrsti lýðræðislega kjörni kvenforsetinn í Suður-Ameríku.

Heimildir

Tenglar 
 Global Finance  (skoðað 15.10.2112)
 CIA Database Nicuragua  (skoðað 15.10.2112)

Níkaragva
Spænskumælandi lönd
Fyrirhugun

Fyrirhugun er trúarhugmynd um tengsl milli upphafs hlutar og örlaga hans. Tengsl hugtaksins við trú á æðri máttarvöld eru það sem greinir það frá hugtökum eins og andstæðunni milli nauðhyggju og frjáls vilja. Nánar tiltekið snýst fyrirhugun um mátt guðs til að skapa og stjórna sköpunarverkinu og að hve miklu leyti guð ákvarðar fyrir fram örlög hópa og einstaklinga. Fyrirhugun er þungamiðja í kenningum ýmissa hópa mótmælenda.

Kalvínismi
Kristin heimspeki
Íslam
Guðfræði
Réttlæting (guðfræði)

Réttlæting er í kristinni guðfræði sú athöfn guðs að gera eða lýsa syndara réttlátan fyrir guði. Hvenær, hvernig og að hve miklu leyti þetta gerist er deiluefni milli kirkjudeilda kristinna manna í Vesturkirkjunni og eitt af því sem skilur milli kaþólskra og mótmælenda.

Guðfræði
Kristin heimspeki
Siðbótin
Tólf taflna lögin

Tólf taflna lögin (Lex Duodecim Tabularum eða einfaldlega Duodecim Tabulae) var forn löggjöf sem lá til grundvallar rómverskum lögum. Tólf taflna lögin voru meginstoð rómverska lýðveldisins og kjarninn í mos maiorum (siðum forfeðranna). Lögin voru rituð um miðja 5. öld f.Kr.

Rómversk lög
Vespasíanus

Titus Flavius Vespasianus (17. nóvember 9 – 23. júní 79), þekktur sem Vespasíanus, var keisari í Rómaveldi frá 69 til 79. Vespasíanus var fyrstur flavísku keisaranna en synir hans Títus og Domitíanus voru við völd eftir hans dag. Vespasíanus komst til valda í lok árs hinna fjögurra keisara. Stjórnartíð hans er einkum þekkt fyrir umbætur sem hann stóð fyrir að fordæmi júlísku-cládísku ættarinnar og fyrir stríð gegn Júdeu.

Vespasíanus var hershöfðingi í rómverska hernum í stjórnartíð keisaranna Claudíusar og Nerós. Sem hershöfðingi tók hann þátt í innrás Rómverja í Bretland og hann var sendur af Neró til Júdeu til að kveða niður uppreisn gyðinga á svæðinu. Í Júdeu naut hann aðstoðar Títusar sonar síns þar sem þeir náðu á sitt vald stærstum hluta skattlandsins af uppreisnarherjunum. Áður en þeir náðu Jerúsalem á sitt vald urðu þeir þó að fresta hernaðaraðgerðum þar sem Neró hafði framið sjálfsmorð og Galba orðinn keisari. Galba var þó fljótlega myrtur af Otho sem beið svo ósigur í orrustu gegn Vitelliusi. Í kjölfarið lýstu herdeildirnar í Júdeu og Egyptalandi Vespasíanus keisara og hann náði að tryggja sér völdin eftir að hafa sigrað Vitellius í bardaga árið 69.

Rómverskir keisarar
Títus

Titus Flavius Vespasianus (30. desember 39 – 13. september 81), þekktur sem Títus, var keisari í Rómaveldi frá 79 til 81. Hann tók við völdum af föður sínum Vespasíanusi. Yngri bróðir hans, Dómitíanus, tók við völdum eftir hans dag.

Ævi 
Títus var fæddur í Róm árið 39, sonur Vespasíanusar og Domitillu eldri. Yngri bróðir hans var Dómitíanus sem síðar varð keisari. Títus varð ungur hershöfðingi og starfaði í Germaníu og á Bretlandi. Árið 66 hófst uppreisn gyðinga í Judeu og var Vespasíanus þá sendur, af Neró keisara, til að kveða hana niður. Stuttu síðar var Títus sendur með liðsauka til Judeu til að aðstoða föður sinn. Árið 68 höfðu Títus og Vespasíanus náð stærstum hluta Judeu á sitt vald en áttu þó eftir að ná Jerúsalem, stærsta vígi gyðinganna, þegar fréttir bárust af dauða Nerós. Hernaðaraðgerðum í Judeu var þá slegið á frest og við tók borgarastyrjöld þar sem Galba, Otho og Vitellius börðust um völdin. Eftir nokkra mánuði á valdastóli var Galba myrtur af stuðningsmönnum Othos og nokkrum mánuðum síðar framdi Otho sjálfsmorð eftir að Vitellius sigraði hann í bardaga. Herdeildirnar í Judeu og Egyptalandi hylltu þá Vespasíanus sem keisara. Vespasíanus fór þá til Ítalíu og sigraði her Vitelliusar, sem var skömmu síðar tekinn af lífi.

Títus varð eftir í Judeu og árið 70 hóf hann umsátur um Jerúsalem. Umsátrið varaði í nokkra mánuði og að sögn var mannfallið gríðarlegt. Þar að auki voru tugir þúsunda teknir til fanga og seldir í þrældóm auk þess sem borgin var rænd af Rómverjum og lögð í rúst. Títus fagnaði síðar sigrinum í Róm og Títusarboginn var reistur honum til heiðurs.

Ólíkt Dómitíanusi var Títus valdamikill á meðan faðir þeirra var keisari. Hann var m.a. skipaður yfirmaður lífvarðasveitar keisarans auk þess sem hann var konsúll nokkrum sinnum. Hann var því hylltur sem keisari, án nokkurrar mótstöðu, þegar Vespasíanus lést árið 79.

Títus hafði aðeins verið keisari í um tvo mánuði þegar eldfjallið Vesúvíus gaus, og lagði borgirnar Pompeii og Herculaneum í rúst. Títus lét í kjölfarið skipuleggja hjálparstarf auk þess sem hann gaf sjálfur háar fjárhæðir til að aðstoða fórnarlömb hamfaranna.

Á valdatíma Títusar var Flavíska hringleikahúsið, betur þekkt sem Colosseum, opnað. Bygging þess hafði hafist á valdatíma Vespasíanusar árið 70 og var opnuninni fagnað með miklum hátíðarhöldum sem entust í hundrað daga.

Títus lést svo árið 81 úr hitasótt, eftir aðeins tvö ár á valdastóli, og við keisaratigninni tók þá Dómitíanus, yngri bróðir Títusar. Dánarorsök Títusar er ókunn en fornir sagnaritarar kenndu margir Dómitíanusi um að hafa átt sök á dauða hans eða að hann hafi að minnsta kosti ekki látið hlúa að Títusi á meðan hann var veikur. Slíkar getgátur þykja þó ekki áreiðanlegar þar sem Títus var almennt vel liðinn sem keisari en Dómitíanus var óvinsæll.

Rómverskir keisarar
Nerva

Marcus Cocceius Nerva (8. nóvember 30 – 27. janúar 98) var keisari í Rómaveldi eftir dauða Domitíanusar árið 96 þar til hann lést árið 98. Þrátt fyrir stutta valdatíð hefur Nerva verið talinn fyrstur hina svonefndu „fimm góðu keisara“ sem réðu frá 96 til 180 e.kr. 

Nerva var fyrsti keisarinn til að velja sér eftirmann á meðal þeirra sem hæfastir voru og ættleiða hann frekar en að velja eftirmann sinn meðal skyldmenna eins og tíðkaðist áður og gat þessi hefð af sér hina fyrrnefndu „fimm góðu keisara“.

Yfirlit

Fjölskylda 
Nerva var fæddur í borginni Narni rúmum 80 km norður af Róm í fjölskyldu Marcus Cocceius Nerva og Sergia Plautilla. Fornar heimildir segja að hann hafi annaðhvort verið fæddur 30 eða 35 í þá virðulegu ætt. Faðir hans Nerva eldri var öldungaráðsmaður og afi hans sem bar einnig sama nafn og Nerva var í keisaralega aðstoðarliði Tíberíusar um það leiti sem Nerva fæddist.

Þjóðfélagsþjónusta 

Ekki er mikið vitað um fyrrihluta ferils Nerva. Þó er ekki talið líklegt að hann hafi farið hinar hefbundnu leiðir eins og í herinn sem tíðkaðist yfirleitt á tímum Rómaveldis. Samkvæmt Tacítusi var Nerva kosinn praetor á valdatíma Nerós árið 65 og lék þar Nerva mikilvægt hlutverk í að svifta hulunni af pisonian samsærinu og fékk fyrir það mikinn heiður og styttur af sér í kringum höllina. Nerva og Vespasíanus störfuðu báðir sem aðstoðarmenn Nerós og því er ekki fráleitt að Nerva hafi þurft að gæta hins unga Domitíanusar þegar Vespasíus var sendur í burtu til að kveða niður gyðingauppreisnina árið 67. Í kjölfarð á dauða Nerós árið 68 var Nerva hliðhollur flavísku ættinni á meðan borgarastyröldinni stóð árið 69, hinu svokallaða ári keisaranna fjögurra. Það ár varð Nerva vitni að valdatöku og falli Galba, Othos og Vitelliusar og að lokum valdatöku Vespasíanusar, fyrsta keisarans af flavísku ættinni. Nerva hélt áfram að þjóna Vespasíanusi og árið 71 fékk Nerva svo loksins verðlaun fyrir tryggð sína með sínu fyrsta ráðgjafastarfi. Hann hélt svo áfram að þjóna sem ráðgjafi undir báðum sonum Vespasíanusar, Títusi og Dómitíanusi.

Keisari 
Þann 18. september 96 var Domintíanus ráðinn af dögum af samsærismönnum í höllinni og þann sama dag var Marcus Cocceius Nerva krýndur keisari.

Neðanmálsgreinar 

Rómverskir keisarar
30

Árið 30 (XXX í rómverskum tölum) var í gregoríanska tímatalinu almennt ár sem byrjaði á sunnudegi.

Atburðir 

 Rómverjar stofna borgina Tournai í Belgíu.
 7. apríl - Krossfesting Jesú Krists samkvæmt einni kenningu (samkvæmt annarri kenningu átti hún sér stað 3. apríl 33).
 Líklegt upphaf páfadóms Péturs postula (stóð til 64).
 Fedros þýðir Dæmisögur Esóps og semur sínar eigin.

Fædd 
 8. nóvember - Nerva, rómverskur keisari (d. 98).

Dáin 
 7. apríl (föstudaginn langa) - Jesús Kristur krossfestur (f. um 4 f.Kr.) samkvæmt einni kenningu, en venja er að segja hann hafa dáið árið 33.
 Jóhannes skírari samkvæmt sumum kenningum, en líklegra ártal er um 36.

30
21-30

als:30er#30
98

Árið 98 (XCVIII í rómverskum tölum)

Atburðir 

 Trajanus tekur við af Nerva.
 Uppljóstrararnir sem Dómitíanus notaði við harðstjórn sína reknir frá Róm.
 Trajanus opnar aftur skipaskurðinn milli Nílar og Rauðahafsins til að styrkja höfnina í Alexandríu.
 Tacitus lýkur við samningu Germaníu.
 Evaristus verður páfi í Róm

Fædd

Dáin 
 27. janúar - Nerva, rómverskur keisari (f. 30)
Apollonius frá Tyana

98
91-100

als:90er#98
81

Árið 81 (LXXXI í rómverskum tölum)

Atburðir 

 Dómitíanus tekur við af Títusi bróður sínum sem keisari Rómar.
 Títusarboginn reistur í Róm.

Fædd

Dáin 
 13. september - Títus, rómverskur keisari (f. 39).

81
81-90

als:80er#81
39

Árið 39 (XXXIX í rómverskum tölum) var í gregoríanska tímatalinu almennt ár sem byrjaði á fimmtudegi.

Atburðir 

 Calígúla Rómarkeisari fyrirskipar að stytta af sér verði reist í musterinu í Jerúsalem.

Fædd 
 Britannicus, sonur Cládíusar verðandi Rómarkeisara
 30. desember - Títus, rómverskur keisari (d. 81).

Dáin 
 Seneca eldri, rómverskur mælskumaður.
 Heródes Antípas, fjórðungshöfðingi Galíleu og Pereu.

39
31-40

als:30er#39