alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Elagabalus

Marcus Aurelius Antoninus (203 - 11. mars 222) var rómarkeisari frá 218 til 222. Hann er þekktur sem Elagabalus, en það var viðurnefni sem hann tók sér vegna þess að hann var æðsti prestur í söfnuði guðsins El-Gabal.

Elagabalus var skyldur Caracalla og Geta fyrrum rómarkeisurum í gegnum ömmu sína, Juliu Maesu, sem var systir Juliu Domnu móður Caracalla og Geta og eiginkonu Septimiusar Severusar.

Elagabalus var aðeins um 14 ára gamall þegar hann varð keisari en það var að miklu leyti Juliu Maesu að þakka þar sem hún tilkynnti (ranglega) að hann væri sonur Caracalla, sem hafði verið vinsæll meðal hersins, og einnig mútaði hún herdeildum til þess að þær myndu lýsa yfir stuðningi við Elagabalus sem keisara og gera uppreisn gegn Macrinusi, þáverandi keisara. Macrinus lýsti þá stríði á hendur Elagabalusi og mætti honum í bardaga árið 218 þar sem herdeildir Elagabalusar báru sigurorð. Macrinus flúði eftir bardagann en náðist fljótlega og var tekinn af lífi.

Elagabalus varð fljótlega mjög umdeildur keisari, m.a. vegna trúarofstækis síns, en hann ýtti hinum hefðbundnu rómversku guðum til hliðar og reyndi að láta alla tilbiðja sinn guð, El-Gabal. Einnig var einkalíf hans mjög umdeilt; hann giftist að minnsta kosti þremur konum á sínum stutta valdaferli en hann var líka opinberlega tvíkynhneigður og klæðskiptingur.

Móðir Elagabalusar, Julia Soaemias, studdi hann í sínu trúarofstæki, þrátt fyrir vaxandi óvinsældir á meðal almennings. Það var hinsvegar stuðningur ömmu hans, Juliu Maesu, sem skipti mestu máli og árið 221 virðist sá stuðningur hafa horfið og hún snúið sér að öðru barnabarni sínu, Alexander Severus. Hún fékk Elagabalus til þess að ættleiða Severus og gefa honum titilinn Caesar. Meðlimir lífvarðasveitarinnar studdu að lokum einnig að Alexander Severus yrði skipaður keisari og tóku því Elagabalus og móður hans af lífi 11. mars 222 og lýstu Severus sem keisara.

Rómverskir keisarar
Myrtir þjóðhöfðingjar
Dögurður

Dögurður (eða dagverður og jafnvel hábítur eða bröns) (enska: brunch) er máltíð sem kemur í staðinn fyrir morgunverð og hádegismat. Sumir hafa kallað dögurðinn dragbít í hálfkæringi, þar sem þetta er árbítur (þ.e. morgunmatur) sem dregst á langinn.

Tenglar 
 
 Íslenskt mál; Morgunblaðið 1990
 Íslenskt mál; Morgunblaðið 1989

Matur
Morgunmatur

Morgunmatur (eða morgunverður) er máltíð sem snædd er að morgni dags, og er fyrsta máltíð dagsins. Einnig er til nokkuð sem nefnist „litli skattur“ eða „skatturinn“, en það er málsverður sem borðaður er um kl. 9 (á undan venjulegum morgunmat).

Samheiti á íslensku 
Morgunmatur á sér mörg samheiti á íslensku. Þau eru t.d. „árdegisverður“, „árbítur“, „frúkostur“ og „morgunskattur“. Hið gamla orð dögurður, sem í fornri íslensku var haft um morgunmat, hefur fengið nýja merkingu og verið notað sem þýðing á enska orðinu „brunch“. 

Matur
Hádegismatur

Hádegismatur (eða hádegisverður) er máltíð sem er snædd um hádegi, þ.e.a.s. um kl. 12. Orðið miðdegismatur er oftast haft um hádegismat í venjulegum skilningi, en hann gat þó dregist frá klukkan 12 til 4 á daginn. Oftast var það um hábjargræðistímann, og var þá kannski aðeins drukkið kaffi á hádegi. 

Matur

ta:இலவச மதிய உணவுத் திட்டம்
Kvöldmatur

Kvöldmatur (eða kvöldverður) er máltíð sem er snædd eftir klukkan 6 á Íslandi. Á íslensku er einnig til orð eins og: aftanverður, kvöldskattur og náttverður í sömu merkingu. Orðið kvöldverður er stundum einnig haft um (virðulega) veislumáltíð sem fer fram að kvöldi til.

Matur
Grænkál

Grænkál (fræðiheiti: Brassica oleracea) er ræktunarafbrigði garðakáls sem myndar ekki höfuð. Grænkál er talið standa nær hinu upprunalega garðakáli en önnur ræktunarafbrigði. Aðalræktunarsvæði grænkáls eru í Norður- og Mið-Evrópu og Norður-Ameríku. Jurtin er harðger en þolir illa hita og rakan jarðveg. 

Garðakál
Severed

Severed (áður Severed Crotch) er íslensk  dauðarokkshljómsveit sem hefur verið starfandi síðan árið 2004.

Severed Crotch var stofnuð úr ösku tveggja islenskra dauðarokkshljómsveita: Lack of Trust og Nokturn og þáverandi meðlimaskipan var með Torfa á rafmagnsgítar, Kjartan á rafmagnsgítar, Þórð á Rafbassa, Gunnar þór á trommum. Í lok sumars 2004 þá bættist við söngvarinn Ingólfur við sveitina. Seinna um haustið spiluðu Severed Crotch sína fyrstu tónleika við góðar undirtektir. Snemma árs 2005 sagði Torfi skilið við Severed Crotch. Eftir brottför Torfa varð tónlistin flóknari og þyngri. Ingvar bættist við hljómsveitina seinna sama ár á gítar og spilaði með þeim út 2005. Eftir það héldu Severed Crotch áfram sem fjögurra manna sveit. 

Sumarið 2006 hófu þeir upptökur á sinni fyrstu EP stuttskífu, Soul Cremation. Kom hún út árið 2007. Í Mars 2007 bættist nýr gítarleikari við Severed Crotch, Marvin Einarsson, og spilaði hann með þeim um það bil eitt ár áður en Severed Crotch sagði skilið við hann. Árið 2008 kom út Kynningardiskurinn Promo '07. Eftir brottför Marvins gekk Ingvar Sæmundsson í hljómsveitina. Árin 2012-2014 var sveitin í dvala en kom aftur á Eistnaflugi 2014 og breytti sveitin nafninu sínu í Severed.  Ingvar Sæmundsson gekk úr sveitinni árið 2015 og einbeitti sér að hinni þungarokkssveit sinni Momentum. Unnar Sigurðsson (Beneath) tók við gítarskyldum hans.

Meðlimir 
 Ingólfur Ólafsson - söngur
 Þórður - bassi
 Kjartan Valur - gítar
 Gunnar Þór - trommur 
 Unnar Sigurðsson - gítar

Fyrrverandi meðlimir  
 Torfi - gítar
 Marvin Einarsson - gítar
 Ingvar Sæmundsson - gítar

Útgefið efni

Plötur 
 Soul Cremation (2007)
 Promo '07 (2008)
The Nature of Entropy (2010)

Tónlistarmyndbönd 
Spawn of Disgust:
http://www.youtube.com/watch?v=mNXHJB4Ewes

Íslenskar hljómsveitir
Íslenskar þungarokkshljómsveitir
Skýjakerfi umhverfis lægðir

Þegar heitir og kaldir loftmassar mætast skapast orka þegar kalt og þungt loft þrengir sér undir léttara hlýrra loft. Við það myndast tvennskonar skil, annað hvort hitaskil eða kuldaskil, skilin geta einnig runnið saman og myndað samskil. Við skilin myndast lægðir sem berast með háloftastraumunum. Í báðum tilvikum lyftist hlýja loftið og við það myndast ský og síðan úrkoma.

Lægðir við Ísland

Ísland liggur oft nærri skilum milli hlýrra og kaldra loftmassa, en á þeim myndast flestar lægðir Norður-Atlantshafsins. Eru lægðir því tíðar nálægt landinu, einkum að vetrarlagi. Hreyfast lægðirnar ýmist í norðaustur eða norður fyrir vestan land, eða til austurs og síðan norðausturs fyrir sunnan land. Stundum fara þær alllangt fyrir sunnan landið og hafa lítil áhrif hér. Á Íslandi blæs hvað oftast úr suðaustri, og rignir þá einkum þegar lægðir nálgast úr suðvestri. Skil sem fara yfir Ísland eru oft samskil sem gerir það að verkum að áhrif hlýja loftmassans gætir ekki við yfirborð jarðar nema fyrst þegar lægðin nálgast. Einungis finnum við þá fyrir áhrifum kalda loftmassans.

Skýjamyndun samfara lægðum

Vatnsklær

Vatnsklær koma fyrst framm hátt í suðvestri eru oft fyrstu merki um lægð. Vatnsklær eru Háský.

Blika

Blika kemur oft í kjölfar Vatnsklóa. Blikan sem er háský þekur allan himininn og mótar oft fyrir sólu í gegnum skýin. Rósbaugur myndast stundum í kring um blikuna, vegna ljósbrots við ískristalla.

Gráblika

Gráblika fylgir blikunni á eftir, þegar lægðin dýpkar. Hún er neðar á himninum en blikan og úr þykkri grábliku rignir.

Regnþykkni
Þegar skilin nálgast tekur Gráblikan tekur að þykkna og ringningin ágerist og verður blikan þá að samfelldu þykkni er kallast Regnþykkni.

Þokuský
Þoka er skilgreind sem skigni minna en einn km. Þokuloftið er hlítt og oft fylgir því úði.

Bólstraský

Þegar loftið hlýnar smám saman verður það óstöðugt. Ef það fer yfir hafsvæði tekur það til sín mikinn raka og myndast þá bólstraský.

Skúraský
Bólstraský vaxa vegna mikils uppstreimis lofts og verða loks að háreistum skúraskýum. Stundum verða þessi skúraský mikil um sig að haglél fellur úr skýunum sem og líkur á þrumuveðri aukast.

Tilvísanir

Heimild 
 Markús Á. Einarsson 1989. Hvernig viðrar?. Iðunn, Reykjavík.
 Markús Á. Einarsson 1976. Veðurfar á Íslandi. Iðunn, Reykjavík.

Veðurfræði
Extreme

Extreme er bandarísk rokkhljómsveit sem var vinsæl 8. og 9. áratug síðustu aldar. Hún hefur gefið út fjórar breiðskífur, tvær stuttskífur (í Japan) og tvo safndiska.

Ferilskrá

Fyrstu árin (1985-1989)
Árið 1985 voru söngvarinn Gary Cherone og trommarinn Paul Geary í hljómsveit, en gítarleikarinn Nuno Bettencourt og bassaleikaranum Pat Badger í annarri, eftir að þessar tvær hljómsveitir rifust um sameiginlegt búningsherbergi í Boston ákváðu þeir Gary, Paul, Nuno og Pat að stofna sína eigin hljómsveit, sem þeir nefndu Extreme. 

Gary og Nuno byrjuðu að semja lög saman og spilaðu þeir mörgum sinnum á Boston-svæðinu. Þar varð hljómsveitin fljótt vinsæl og fékk mjög góð ummæli á The Boston music awards. 

Hljómsveitin var búin að semja um 55 lög þegar Bryan Huttenhower stjóri A&M ákvað að gera við þá samning, og var það árið 1988. Þá tóku þeir upp sínu fyrstu breiðskífu sem bar nafn hljómsveitarinnar og var gefið út árið 1989. Fyrsta smáskífa Extreme hét „Kid Ego“, en Gary viðurkenndi seinna að hann skammaðist sín fyrir lagið. Síðasta lag breiðskífunnar Extreme, „Play with me“, var síðan notað í mynd Stephen Herek; ''Bill & Ted's Excellent Adventure.

Bandarískar hljómsveitir
Stjörnuskoðun

Stjörnuskoðun eða stjörnuathugun er aðferð í stjörnufræði við að kanna himinfyrirbæri. Nota má ber augu til að skoða stjörnuhimininn, en sjónaukinn olli byltingu þegar hann kom fram í upphafi 17. aldar. Með tilkomu útvarpssjónauka um miðja 20. öld hófst tímabil útvarpsstjörnufræði. Andrúmsloft jarðar takmarkar ljósmagn frá stjörnum, sem berst til jarðar, og því hafa menn á seinni árum sent nokkra stjörnusjónauka á sporbaug um jörðu, t.d. Hubblesjónaukann.

Tenglar 
 Stjörnufræðivefurinn
 Stjörnuskoðunarfélag Seltjarnarness

Stjörnufræði
Stjörnuskoðun
Ólafur Ragnarsson

Ólafur Ragnarsson (fæddur 8. september 1944 á Siglufirði, lést 27. mars 2008 í Reykjavík) stofnaði bókaforlagið Vöku og var framkvæmdastjóri þess sem og eftirrennara þess, Vöku-Helgafell og Eddu-miðlun. Hann stofnaði Bókaforlagið Veröld árið 2005.

Hann var blaðamaður á Alþýðublaðinu, frétta- og dagskrárgerðarmaður hjá Sjónvarpinu og ritstjóri dagblaðsins Vísis.

Hann hlaut riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu árið 2006 fyrir framlag til íslenskrar bókaútgáfu.

Ritverk 
 Gunnar Thoroddsen, Vaka, 1981
 Lífsmyndir skálds : æviferill Halldórs Laxness í myndum og máli ásamt Valgerði Benediktsdóttur, Vaka-Helgafell 1992
 Halldór Laxness : líf í skáldskap, Vaka-Helgafell, 2002
 Til fundar við skáldið Halldór Laxness, Veröld, 2007
 Agnarsmá brot úr eilífð, Veröld, 2008

Heimildir 
 
 
 

Íslenskir bókaútgefendur
Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu
Varið land

„Varið land“ var undirskriftasöfnun, sem stóð frá 15. janúar til 20. febrúar 1974. Markmiðið var að sýna stuðning landsmanna við veru varnarliðsins á Íslandi eftir að ríkisstjórnin hafði farið fram á endurskoðun varnarsamningsins við Bandaríkin. Söfnunin fór þannig fram að sjálfboðaliðar um allt land söfnuðu undirskriftum á sérprentaða, tölusetta lista sem skilað var á skrifstofu "Varins lands". Þegar listunum hafði verið skilað var farið yfir þá til að kanna hvort viðkomandi hefði náð tvítugsaldri, hvort hann fyndist á því heimilisfangi sem tilgreint var, og hvort hann hefði ritað undir oftar en einu sinni. Alls söfnuðust 55.522 gildar undirskriftir kosningabærra manna, eða 49% þeirra sem atkvæði greiddu í alþingiskosningum sama ár. Undirskriftirnar voru afhentar Alþingi 21. mars sama ár. Þessi áskorun Varins lands til alþingismanna olli miklum úlfaþyt og deilum í þjóðfélaginu, en herstöðvaandstæðingar gagnrýndu forgöngumenn undirskriftasöfnunarinnar harkalega fyrir það sem þeir töldu óþjóðlega starfsemi, runna undan rifjum bandarísku leyniþjónustunnar CIA. Einnig voru forvígismenn undirskriftasöfnunarinnar sakaðir um að ætla að afhenda undirskriftagögnin tilteknum stjórnmálaflokki til stuðnings í komandi alþingiskosningum. Þá voru þeir gagnrýndir fyrir að neita að taka þátt í umræðum, en þeir svöruðu að málið væri landsmönnum gagnkunnugt. 

Árið eftir höfðuðu forgöngumenn söfnunarinnar meiðyrðamál á hendur þeim, sem þeir töldu hafa borið þá ósæmilegum sökum, þ.á m. stúdenta við háskólann, sem höfðu verið stóryrtir í skólablaðinu og m.a. krafist þess að þeim forgöngumönnum sem væru starfsmenn háskólans yrði sagt upp stöðum sínum. Nokkrir andstæðingar stofnuðu í framhaldi málfrelsissjóð til að standa straum af kostnaði vegna hugsanlegra og fallinna dóma. 152 háskólamenn og aðrir góðborgarar rituðu nafn sitt undir harðorða yfirlýsingu gegn forvígismönnum undirskriftarsöfnunarinnar. Alls voru höfðuð þrettán dómsmál sem flest enduðu fyrir Hæstarétti. Í öllum málunum voru ummæli ómerkt. Í tólf málum var sakborningum dæmt að greiða málskostnað, í átta málum voru dæmdar sektir og í þremur miskabætur.

Útdráttur úr tilkynningu 

Forgöngumennirnir, 14 talsins undirrituðu tilkynninguna.

Forgöngumenn „Varins lands“ 
 Bjarni Helgason jarðvegsfræðingur
 Björn Stefánsson skrifstofustjóri
 Hreggviður Jónsson forstöðumaður
 Hörður Einarsson hæstaréttarlögmaður
 Jónatan Þórmundsson prófessor
 Ólafur Ingólfsson B.A.
 Óttar Yngvason héraðsdómslögmaður
 Ragnar Ingimarsson prófessor
 Stefán Skarphéðinsson framkvæmdastjóri
 Unnar Stefánsson viðskiptafræðingur
 Valdimar Magnússon framkvæmdastjóri
 Þorsteinn Sæmundsson, stjörnufræðingur
 Þorvaldur Búason eðlisfræðingur
 Þór Vilhjálmsson prófessor

Ummæli

Tengt efni 
 Menningarstofnun Bandaríkjanna
 Samtök um vestræna samvinnu (SVS)
 Varðberg

Heimildir 
 Viðtal við Þorstein Sæmundsson (óbirt)  
 Þorsteinn Sæmundsson: Blaðagreinar sem snerta Varið land 
 Þorsteinn Sæmundsson: Skýringar við blaðagreinar 
 Þorsteinn Sæmundsson: Stefnur og dómar 
 55.522 Íslendingar skrifuðu undir; frétt í Morgunblaðinu 1974

Kalda stríðið á Íslandi
Birkirkara

Birkirkara eða B'Kara er stærsta borg Möltu með 22.613 íbúa árið 2010. Hún er jafnframt ein af elstu borgum landsins, fyrst nefnd 1436.

Borgin er meðal annars heimaborg núverandi forseta landsins, Edward Fenech Adami, uppreisnarleiðtogans Alfred Sant og fyrsta forseta landsins, Anthony Mamo.

Malta
Nikósía

Nikósía er höfuðborg Kýpur og Norður-Kýpur. Borgin er stærsta borg Kýpur. Í grísk-kýpverska hluta hennar búa 47.832 íbúar en alls 276.410 manns séu úthverfi í grísk-kýpverska-hlutanum tekin með. Sé tyrknesk-kýpverski hlutinn tekinn með búa 84.893 íbúar í Nikósíu en alls 309.500 séu öll úthverfi tekin með.

Borgir á Kýpur
Höfuðborgir
DNG

DNG (Digital Negative) er skráarsnið fyrir hráar stafrænar ljósmyndir. Fyrirtækið Adobe, sem bjó til Photoshop, gerði staðalinn.

Skáarsnið
Vantaa

Vantaa (sænska: Vanda) er borg í Suður-Finnlandi, staðsett rétt hjá Helsinki. Vantaa, Helsinki, Espoo og Kauniainen mynda Helsinki-höfuðborgarsvæðið. Vantaa er fjórða fjölmennasta borg Finnlands með um það bil 229.000 íbúa (2019) dreifða yfir 243 km² svæði. Stærsti flugvöllur Finnlands, Helsinki-Vantaa flugvöllur, er staðsettur í borginni.

Íbúar 
Íbúar borgarinnar frá árinu 1805 - 2013.

Borgir í Finnlandi
Helsinki höfuðborgarsvæðið
Sveitarfélög í Finnlandi
Eric Clapton

Eric Patrick Clapton (fæddur 30. mars 1945) er enskur gítaristi, söngvari, texta- og lagahöfundur. Hann hefur samið lög líkt og „Layla“ og „Tears in Heaven“. Clapton spilaði í hljómsveitum á borð við Cream og The Yardbirds. Hann spilaði á minningartónleikum um George Harrison en þeir voru góðir vinir. 

Clapton átti son sem lést eftir að hann datt út um glugga. Eftir það hætti hann að koma fram og gefa út lög um tíma, en tók svo til við það aftur með frægu minningarlagi um son sinn: Tears in heaven.

Enskir tónlistarmenn
Schwechat

Schwechat er borg í fylkinu Neðra Austurríki í Austurríki. Áætlaður íbúafjöldi árið 2016 var um 17 þúsund.

Borgir í Austurríki
Traiskirchen

Traiskirchen er borg í fylkinu Neðra Austurríki í Austurríki. Áætlaður íbúafjöldi árið 2008 var 17 þúsund.

Borgir í Austurríki
Franz Ferdinand (hljómsveit)

Franz Ferdinand er skosk rokkhljómsveit. Meðlimir hennar eru Alexander Kapranos söngvari og gítarleikari, Nick McCarthy hljómborðs- og gítarleikari, Bob Hardy bassaleikari og Paul Thomson trommuleikari. Sveitin var stofnuð í Glasgow árið 2001.

Saga 
Fyrsta plata þeirra kom út árið 2004 og bar nafn hljómsveitarinnar en á þeirri plötu má finna stórsmellinn „Take Me Out“ og önnur lög sem urðu mjög vinsæl eins og „Jacqueline“ og „The Dark Of The Matinée“. Hljómsveitin sló í gegn með þessari fyrstu plötu sinni og snemma næsta ár sendu þeir frá sér smellinn „Do You Want To“. Um sumarið sama ár gáfu þeir svo út aðra plötu sína You Could Have It So much Better og kvað við rokkaðri tón á þeirri plötu, sem einnig féll vel í kramið hjá tónlistarunnendum. Vorið 2008 hyggjast þeir svo senda frá sér þriðju skífuna sem að sögn hljómsveitarmeðlima verður á lágstemmdari nótum en hljómsveitin hefur verið þekkt fyrir.

Útgefið efni

Breiðskífur 
 Franz Ferdinand (2004)
 You Could Have It So Much Better (2005)

Skoskar hljómsveitir
Skilvinda

Skilvinda eða skilja og stundum einnig skilvél er tæki til að aðgreina misþung efni með hröðum snúningi (hin þyngstu leita lengst út vegna miðflóttaaflsins), m.a. notað til að skilja að rjóma og undanrennu. Uppfinningamaður skilvindunnar var hinn sænski hugvitsmaður Gustav de Laval.

Skilvindur eru notaðar í margs konar iðnaði og við margs konar efni. Skilvindur eru notaðar til að hreinsa vatn og óhreinindi úr olíu. Skiljun, stundum nefnd afskiljun eða aflskiljun er mikið notuð á rannsóknastofum til  að skilja að efni, frumur, frumuhluta eða vökva til dæmis eftir þyngd, þéttni eða seigju. Lýsisskilvindur gerðu kleift að vinna lýsi úr grút en áður hafði grútnum verið fleygt eftir að lifur er brædd. Með því að setja grút í skilvindu var hægt að ná 18 lítrum af lýsi úr tveimur tunnum af grút.

Tenglar 
 Skilvindan kemur til sögunnar; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1946
 Um skilvindur, Búnaðarrit, 1. Tölublað (01.01.1904), Bls. 283
 Landbúnaðarsafn Íslands - skilvindur (youtube myndband)
 Aðskilnaður (Rannsóknarstofan)

Heimildir 

Vélfræði
Hreiðars þáttur

Hreiðars þáttur heimska er stutt saga eða þáttur, sem telst til Íslendingaþátta. Þar segir frá Hreiðari Þorgrímssyni, seinþroska Íslendingi, sem fer til Noregs 1046-1047, þegar þeir fóru sameiginlega með völd, Magnús góði og Haraldur harðráði. Hreiðar vinnur hylli Magnúsar með skoplegum tiltækjum sínum, en vekur reiði Haralds, þegar hann hæðist að honum og drepur hirðmann hans. Magnús konungur kom honum þá til Íslands. Hann settist að á Hreiðarsstöðum í Svarfaðardal og varð nýtur maður. 

Hreiðars þáttur er varðveittur í Morkinskinnu, og talsvert umskrifaður í Huldu-Hrokkinskinnu, en þátturinn gæti upphaflega hafa verið sjálfstætt rit. Hann er talinn með elstu Íslendingaþáttum, gæti verið saminn skömmu eftir 1200, er örugglega eldri en 1250. Þó að þátturinn sé vel saminn og mannlýsingar góðar, getur frásögnin af samskiptum Hreiðars og Haraldar harðráða vart staðist, og er þátturinn því talinn vera skáldskapur að mestu leyti. 

Hreiðars þáttur var fyrst prentaður í 6. bindi Fornmanna sagna, 1831, og var textinn þar tekinn úr Huldu-Hrokkinskinnu.

Texti þáttarins samkvæmt Morkinskinnu var fyrst prentaður 1867, í útgáfu C. R. Ungers. 

Sjá einnig Íslensk fornrit X, þar sem Björn Sigfússon fjallar nokkuð um þáttinn.

Heimildir
 Björn Sigfússon (útg.): Íslensk fornrit X, bls. xci-xciv.

Tengill
Hreiðars þáttur

Íslendingaþættir
Búnaðarsamband Suðurlands

Búnaðarsamband Suðurlands (Bssl) er búnaðarsamband á Suðurlandi, stofnað 1908. Það hefur aðalaðsetur sitt í Selfossi, en einnig rekur það skrifstofur á Hvolsvelli, Klaustri og Höfn.

Saga 
Búnaðarsamband Suðurlands var stofnað af hreppabúnaðarfélögunum og átti fyrst að sjá um kennslu í búháttum, s.s. hvernig ætti að plægja og auðvelda störf á bæjunum. Voru jarðabætur aðal verkefni félagsins fyrst um sinn. Fyrsti ráðunautur í röðum Bssl var Guðjón A. Sigurðsson sem kom til starfa 1932. Ekki fyrr en 1946 hófust skipulegar leiðbeiningar í búfjárrækt en þá var Hjalti Gestsson frá Hæl í Eystri-Hrepp ráðinn í hálft starf. Hann var þá nýútskrifaður frá Kaupmannahafnarháskóla. Síðar meir, árið 1953 var þriðji ráðunauturinn ráðinn til starfa, enda starf þess komið á blússandi siglingu með Gunnarsholt, undir stjórn Kristjáns Karlssonar, sem aðalbú.

Fyrsti formaður Bssl var Sigurður Guðmundsson frá Selalæk í Rangárvallasýslu. Núverandi formaður er Guðbjörg Jónsdóttir á Læk í Flóa en Sveinn Sigmundsson frá Laugardælum í Flóa er framkvæmdastjóri.

Rekstur 
Í dag rekur Bssl leiðbeiningarþjónustu fyrir bændur, búgreinafélög og búnaðarfélög á sambandssvæðinu hvort sem það sé að vinna sæðingaáætlanir fyrir kýr, vinna bændabókhald eða skattframtöl. Markmið þess eru að efla og bæta landbúnað á svæðinu, fylgja eftir landslögum sem fjalla um landbúnað og nýtingu auðlinda, taka út heybirgðir og aðstöðu við búfé (búfjáreftirlit) og margt fleira. Þá vinnur það náið með Bændasamtökum Íslands. Félagssvæðið nær fyrir Árnes-, Rangárvalla- og Vestur-Skaftafellssýslur. Þess að auki heyrir Austur-Skaftafellsýsla til starfssvæðisins. Um 10 ráðunautar starfa nú hjá Bssl.

Heimild

Tengill 
 Vefsíða Búnaðarsambands Suðurlands

Íslenskur landbúnaður
Suðurland
Alexander Severus

Marcus Aurelius Severus Alexander (1. október 208 – 18. eða 19. mars 235), þekktur sem Alexander Severus, var rómarkeisari af severísku ættinni, á árunum 222 – 235.

Alexander Severus var 13 ára þegar Elagabalus, keisari og frændi hans, var, árið 222, tekinn af lífi af lífvarðasveit keisarans. Í kjölfarið var Severus skipaður keisari. Amma Alexanders (og Elagabalusar), hin valdamikla Julia Maesa, var á bakvið samsærið um að koma Elagabalusi frá völdum og að gera Alexander að keisara. 

Alexander var mjög háður móður sinni, Juliu Mamaeu, og varð hún mjög valdamikil í keisaratíð hans. Hún skipaði marga ráðgjafa til að leiðbeina hinum unga keisara en einn af þeim var sagnaritarinn Cassius Dio.

Samskipti Alexanders við herinn voru ekki góð, aðallega vegna að móðir hans skar niður útgjöld til hersins. Afleiðing þessa var óánægja og lítill agi herdeilda víðsvegar um heimsveldið.

Árið 230 hófust árásir persneska Sassanídaveldisins inn á rómverskt landsvæði. Alexander hélt þá austur og gerði gagnárásir sem voru að nokkru leiti árangursríkar og persarnir voru stöðvaðir. Árið 234 réðust svo germanskir þjóðflokkar yfir Rín, inn í Gallíu. Alexander safnaði liðsauka frá herdeildum í austurhluta rómaveldis og hélt til Gallíu. Þegar á hólminn var komið kaus Alexander að borga germönunum til að fresta átökum. Þessi aðferð hans þótti ekki bera vott um herkænsku eða hugrekki af hálfu keisarans og þar sem hann var þá þegar óvinsæll á meðal hersins var nýr keisari, Maximinus Thrax, hylltur árið 235. Fljótlega eftir þetta var Alexander Severus tekinn af lífi. Við dauða Alexanders, og valdatöku Maximinusar, er vanalega miðað við að hin svokallaða 3. aldar kreppa hafi hafist.

Rómverskir keisarar
Brands þáttur örva

Brands þáttur örva er stutt frásögn eða þáttur, sem telst til Íslendingaþátta. Þar segir frá örlátum Íslendingi, Brandi Vermundarsyni, og hvernig Haraldur harðráði Noregskonungur, lét reyna á gjafmildi hans. 

Þátturinn er talinn vera ritaður á 13. öld.

Heimildir

Tenglar
 Brands þáttr örva

Íslendingaþættir
Ívars þáttur Ingimundarsonar

Ívars þáttur Ingimundarsonar er stuttur Íslendingaþáttur, sem sýnir fram á góðvild Eysteins Magnússonar Noregskonungs.

Heimildir

Tenglar
 Ívars þáttur Ingimundarsonar

Íslendingaþættir
Gelding

Gelding kallast sú aðferð að fjarlægja eða eyðileggja starfsemi eistna karldýra. Við þetta hverfa að mestu hin eiginlegu karleinkenni vegna þess að þau eru háð karl-kynhormónum sem framleidd eru í eistum. Geldingar eru framkvæmdar til að koma í veg fyrir getnað en einnig þegar auka á vaxtargetu karldýranna (t.d. uxar og sauðir til slátrunar).

Tengt efni 
 Vönun

Lífeðlisfræði
Landbúnaður
Vönun

Vönun er ófrjósemisaðgerð þar sem sæðisgöng eru skorin í sundur. Hamlar þetta ekki kyneinkennum og hormónastarfsemi. Vönun er t.d. notað hjá mönnum og þegar leitarhrútar, þá sauðir, eru æskilegir í sauðfjárrækt. Þá er þessi aðferð einnig viðhöfð á fressköttum.

Tengt efni 
 Gelding

Lífeðlisfræði
Landbúnaður