alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Tálknafjörður

Tálknafjörður er þéttbýli á Vestfjörðum við samnefndan fjörð. Þar bjuggu 255 manns árið 2022. Fjörðurinn er kenndur við Þorbjörn tálkna úr Suðureyjum við Skotland, sem fyrstur manna nam þar land.

Tálknafjörður stendur í landi Tungu, það byggðist í kringum bryggju og hafnaraðstöðu sem byrjað var að reisa um 1945 og var viðurkennt sem kauptún árið 1967. Í Tálknafirði er matvöruverslun, tvö vélaverkstæði og bensínsala auk Veitingahússins Hópsins sem dregur nafn sitt af innri hluta fjarðarins.  

Sundlaugin og íþróttahúsið standa í landi Eyrarhúsa á ofanverðum Sveinseyraroddanum ásamt skólahúsinu sem vígt var 1967 og stækkað fyrir nokkrum árum.  Sundlaugin sem var upphaflega byggð upp úr 1930 og stækkuð 1987, er 25 m löng með tveimur heitum pottum og vel hirtu umhverfi. Við hana er tjaldstæði og í íþróttahúsinu er góð aðstaða fyrir hvers konar fundarhöld auk íþróttaaðstöðu.

Fyrir ofan tjaldstæðið er Guðmundarlundur, skógarreitur sem byrjað var að gróðursetja í fyrir 1940 af börnum í Tálknafirði, þar eru margar plöntutegundir og sumar sjaldgæfar á Vestfjörðum eins og til dæmis bláklukkan sem vex alla jafna ekki villt á Vestfjörðum.  Skógaráhugamenn í Tálknafirði hafa haldið gróðursetningarstarfi áfram og nú nær skógræktin upp undir Bæjarfjall fyrir ofan tjaldstæðið og upp að Hólsá sem rennur framhjá þorpinu.  Frá tjaldstæðinu og upp í þorp liggur göngustígur sem kallaður er Brynjólfsbraut, til heiðurs Brynjólfi Gíslasyni sem var sveitarstjóri í Tálknafjarðarhrepp í mörg ár og mikill áhugamaður um skógrækt.

Pollurinn 
Pollurinn er náttúrulaug í hlíð Sveinseyrarhlíðar rétt utan þorpsins, hefur pollurinn borið hróður Tálknafjarðar víða því þar hefur oft verið gestkvæmt auk þess sem heita vatnið úr borholu sem boruð var þar 1977, er leitt í sundlaugina og er vatnið einnig notað til að hita upp íþróttahúsið og skólann. Pollurinn er í raun þrískiptur, tveir setpottar og einn nokkru dýpri. Búningshús og sturta er á staðnum og er því viðhaldið af hreppnum.

Tálknafjör 
Tálknafjör er bæjarhátíð Tálknfirðinga sem haldin er síðustu helgina í júlí annað hvert ár (síðan 2016). Tálknafjör var haldið í fyrsta sinn árið 2006.

 
Íslensk sjávarþorp
Hver á sér fegra föðurland

Hver á sér fegra föðurland er íslenskt ættjarðarljóð eftir Huldu, ort í tilefni af lýðveldisstofnuninni 1944 og var annað tveggja ljóða sem unnu til verðlauna í samkeppni sem efnt var til en hitt verðlaunaljóðið var Land míns föður eftir Jóhannes úr Kötlum. Titill ljóðsins er dæmi um retoríska spurningu.

Raunar var ljóðið sem nú er alþekkt undir þessu heiti aðeins hluti af verðlaunaljóðaflokki, sem bar heitið Söngvar helgaðir Þjóðhátíðardegi Íslands 17. júní 1944, og hefst á ljóðlínunum „Heill, feginsdagur, heill frelsishagur! Heill, íslenzka ættargrund.“ Þegar verðlaunaljóðin höfðu verið valin var efnt til samkeppni meðal íslenskra tónskálda um lög við hátíðarljóðin og var þeim frjálst að semja lög við allan ljóðaflokk Huldu eða aðeins hluta hans. Fékk Emil Thoroddsen verðlaunin fyrir lag við þriðja hluta ljóðaflokksins. Sá hluti hefst á orðunum „Hver á sér fegra föðurland“ og hefur hátíðarljóðið gengið undir því nafni síðan en aðrir hlutar verðlaunaljóðaflokksins eru nánast gleymdir.

Þjóðhátíðarlagið var frumflutt á lýðveldishátíðinni á Þingvöllum 17. júní 1944 og þar las líka Brynjólfur Jóhannesson leikari allan verðlaunaljóðaflokkinn.

Tengill 
 Ljóðið á vísna- og söngsafni Snerpu

Heimildir 
 

Íslensk kvæði
Íslenskir þjóðhátíðarsöngvar
Land míns föður

Land míns föður er íslenskt ættjarðarljóð eftir Jóhannes úr Kötlum, ort í tilefni af lýðveldisstofnuninni 1944 og var annað tveggja ljóða sem unnu til verðlauna í samkeppni sem efnt var til en hitt verðlaunaljóðið var ljóðaflokkurinn Söngvar helgaðir Þjóðhátíðardegi Íslands 17. júní 1944 eftir Huldu en hluti hans, Hver á sér fegra föðurland, er nú oftast sagður hafa verið verðlaunaljóðið. Ljóð Jóhannesar bar raunar nafnið Íslendingaljóð 17. júní 1944 en hefur alltaf verið nefnt eftir upphafsorðum sínum.

Þegar verðlaunaljóðin höfðu verið valin var efnt til samkeppni meðal íslenskra tónskálda um lög við þau. Þau tvö lög sem talin voru best voru við þriðja og fjórða hluta af ljóðaflokki Huldu en í þriðja sæti var lag Þórarins Guðmundssonar tónskálds við ljóð Jóhannesar. Það var frumflutt á lýðveldishátíðinni á Þingvöllum 17. júní 1944 og þar las líka Jóhannes sjálfur verðlaunaljóð sitt.

Tengill 
 Ljóðið

Heimildir 
 

Íslensk kvæði
Íslenskir þjóðhátíðarsöngvar
Bakereyja

Bakereyja er lítil (1,64 km²) óbyggð baugeyja í miðju Kyrrahafi, um 3.100 km suðvestur af Honolúlú. Eyjan er undir yfirráðum Bandaríkjanna og er friðað náttúruverndarsvæði.

Kyrrahafseyjar
Bandarískar eyjar
Reykholt (Borgarfirði)

Reykholt er skólasetur, kirkjustaður, prestsetur og gamalt höfuðból í Reykholtsdal í Borgarbyggð á Vesturlandi.

Í Reykholti er enn fremur rekið Fosshótel í heimavist skólans á sumrin og þar er einnig rekin Snorrastofa, sem er miðstöð rannsókna í miðaldafræðum. Í Reykholti er Snorralaug, ein elsta heita laug á landinu, sem kennd er við Snorra Sturluson (1178) er þar bjó frá 1206 þar til hann var drepinn þar árið 1241. Snorri mun vera grafinn í Sturlungareit svokölluðum í Reykholtskirkjugarði og er Reykholt með merkari sögustöðum á landinu. Stytta er af Snorra Sturlusyni á hlaðinu fyrir framan skólabyggingu héraðsskólans. Hún er gerð af Gustav Vigeland og gefin þangað af Ólafi, þáverandi krónprins og síðar konungi Norðmanna árið 1947.

Héraðsskóli var reistur í Reykholti 1931 og ber aðalbygging hans fagurt vitni um handverk arkitekts hennar, Guðjóns Samúelssonar. Þar eru einnig tvær kirkjur og er sú eldri reist á árunum 1886-1887. Jarðhiti er mikill í Reykholti og er hann notaður til upphitunnar gróðurhúsa, sundlaugar og annarra bygginga á staðnum. Tveir hverir eru þar helstir, Skrifla og Dynkur. Var vatni veitt í Snorralaug úr Skriflu eftir um 120 m löngum stokki og er baðlauga í Reykholti oft getið í gömlum heimildum. Snorralaug er með elstu mannvirkjum sem varðveist hafa hér á landi. Frá lauginn lágu jarðgöng til bæjarhúsa Snorra og hafa þau verið grafin upp að hluta.

Það hefur farið fram mikill uppgröftur og fornleifarannsókn við Reykholtskirkju á fyrsta tug 21. aldar. Guðrún Sveinbjarnardóttir hefur ásamt nokkrum meðhöfundum skrifað árlegar framvinduskýrslur, sem Þjóðminjasafnið hefur gefið út.

Myndir

Heimildir

Tengt efni 
 Snorri Sturluson
 Snorralaug í Reykholti
 Fornminjar í Reykholti
 Reykholtsmáldagi

Tenglar 
 Þáttur úr sögu Reykholts; Kristleifur Þorsteinsson, Viðar janúar 1942, bls. 15–25.
 Frá Reykholtsprestum; Kristleifur Þorsteinsson, Prestafélagsritið janúar 1928, bls. 107–121.
 Messugjörð í Reykholtskirkju fyrir 70 árum; Kristleifur Þorsteinsson, Kirkjuritið desember 1944, bls. 268–286.
 Legsteinar í Reykholtskirkjugarði; Þór Magnússon, Árbók Hins íslenska fornleifafélags janúar–júní 1963, bls. 65–84.
 Gert við Snorralaug; Þorkell Grímsson, Árbók hins íslenska fornleifafélags janúar 1960, bls. 19–47.
 Snorrastofa

Borgarbyggð
Kirkjustaðir í Borgarfjarðarsýslu
Austur-Evrópa

Austur-Evrópa er ýmist skilgreind sem
 sá hluti Evrópu sem áður tilheyrði Austurblokkinni, 
 þau lönd sem liggja á milli Mið-Evrópu og Rússlands (sérstaklega eftir upplausn Varsjárbandalagsins), eða
 lönd með svipaða menningu sem ná frá Úralfjöllum, eða austurmörkum Evrópuhluta Rússlands að
 vesturlandamærum Samveldis sjálfstæðra ríkja eða
 austurlandamærum Evrópubandalagsins.

Lönd í Austur-Evrópu 
Tölfræðideild Sameinuðu þjóðanna telur eftirfarandi lönd til Austur-Evrópu:
 Búlgaría
 Hvíta-Rússland
 Moldóva
 Pólland
 Rúmenía
 Rússland
 Slóvakía
 Tékkland
 Ungverjaland
 Úkraína

Önnur lönd í Austurblokkinni 
Eftirtalin lönd sem áður voru hluti af Austurblokkinni eru nú oft talin til annarra hluta Evrópu:
 Fyrrum Sovétlýðveldin Eistland, Lettland og Litháen eru nú oft talin til Norður-Evrópu fremur en til Austur-Evrópu.
 Pólland, Tékkland, Ungverjaland, Slóvakía og Slóvenía eru nú oft talin til Mið-Evrópu fremur en til Austur-Evrópu.
 Albanía, Bosnía og Hersegóvína, Búlgaría, Norður-Makedónía, Serbía, Svartfjallaland og Króatía eru talinn til Suðaustur-Evrópu eða Balkanskagans fremur en til Austur-Evrópu.

Ef notast er við skilgreiningarnar hér að ofan þá standa eftirtalin lönd eftir sem hlutar Austur-Evrópu:
 Hvíta-Rússland
 Moldóva
 Rússland
 Úkraína

Evrópa
Vestur-Evrópa

Vestur-Evrópa er hluti Evrópu sem hefur verið skilgreindur á ólíkan hátt á ólíkum tímum:
 Fram að Fyrri heimsstyrjöldinni var Vestur-Evrópa Bretland, Frakkland og Benelúxlöndin, sem bjuggu við langa lýðræðishefð og aðgreindu sig á ýmsan annan hátt. 
 Á tímum Kalda stríðsins voru þau lönd talin til Vestur-Evrópu sem stóðu utan áhrifasvæðis Sovétríkjanna og bjuggu við markaðshagkerfi.
 Fram að útvíkkun Evrópubandalagsins 2004 var Vestur-Evrópa oft miðuð við austurmörk bandalagsins. 

Almennt eru eftirfarandi lönd talin til Vestur-Evrópu í dag:
 Norðurlöndin (Danmörk, Finnland, Ísland, Noregur og Svíþjóð).
 Bretlandseyjar (Bretland og Írland)
 Benelúxlöndin (Belgía, Holland og Lúxemborg).
 Þýskaland, Frakkland, Mónakó og Malta.
 Alpalöndin (Sviss, Liechtenstein og Austurríki).
 Appennínaskaginn (Ítalía, San Marínó og Vatíkanið).
 Íberíuskaginn (Spánn, Portúgal og Andorra).

Að auki eru oft Ungverjaland, Slóvakía, Tékkland og Slóvenía og stundum líka Grikkland og Kýpur talin með af sögulegum ástæðum.

Evrópa
Þjóð

Þjóð er stór hópur fólks sem á sér að jafnaði sameiginlegt tungumál og menningu, stundum sameiginlega sögulega arfleifð og minningar og býr oftast á samfelldu landsvæði við gagnkvæm innri viðskiptatengsl.

Þjóð hefur oftast einhverja ljósa eða óljósa þjóðarvitund og einstaklingarnir gera sér almennt grein fyrir að þeir tilheyra ákveðnum hóp og kenna sig jafnan við þjóðina. Þjóðir halda sig oft, en ekki alltaf, á afmörkuðum landsvæðum og mynda oft ríki með eða án annarra þjóða. Þannig myndast þjóðríki og fjölþjóðaríki. Einnig getur ein og sama þjóðin búið í mörgum ríkjum.

Tengt efni 
 Fjölþjóðaríki
 Ríki
 Þjóðarbrot
 Þjóðernisminnihluti
 Þjóðfræði
 Þjóðríki

Landafræðihugtök
Sagnfræðihugtök
Suður-Georgía og Suður-Sandvíkureyjar

Suður-Georgía og Suður-Sandvíkureyjar eru breskt yfirráðasvæði handan hafsins í Suður-Atlantshafi. Eyjarnar voru áður hluti af umdæmi Falklandseyja til 1985. Einu íbúar eyjarinnar eru breskur herflokkur og breskir vísindamenn sem búa í eina þorpi eyjanna, Grytviken. Þar er safn, og safnverðir þess tveir eru þeir einu sem hafa varanlega búsetu á eyjunum.

Tenglar 
Saga Suður-Georgíu og Suður-Sandvíkureyja (á ensku)

Breskar nýlendur
Eyjar við Argentínu
Propertius

Sextus Aurelius Propertius (fæddur á milli 50 og 45 f.Kr., dáinn um 15 f.Kr.) var rómverskt skáld.

Líkt og Virgill og Ovidius var Propertius í hópi þeirra skálda sem nutu stuðnings auðmannsins Gaiusar Maecenasar. Propertius var náinn vinur Ovidiusar og varði mestallri ævinni í Róm. Lítið annað er vitað með vissu um ævi hans.

Af verkum Propertiusar eru varðveittar fjórar bækur af kvæðum undir elegískum hætti.

Fyrsta prentaða útgáfan af kvæðum Propertiusar kom út í Feneyjum árið 1472.

Helstu útgáfur 
 Barber, E.A. (ritstj.), Sexti Properti Carmina (Oxford: Oxford University Press, 1953/1950). - Latneskur texti ásamt handritafræðilegum athugasemdum.
 Fedeli, P (ritstj.), Propertivs (Stuttgart og Leipzig: Teubner, 1984/1994). - Latneskur texti ásamt handritafræðilegum athugasemdum.
 Propertius, Elegies, G.P. Goold (þýð.) (Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1990/1999). - Ensk þýðing í óbundnu máli ásamt latneskum texta.

Tengt efni 
 Catullus
 Cornelius Gallus
 Hóratíus
 Latneskar bókmenntir
 Lúcretíus
 Gaius Maecenas
 Martíalis
 Óvidíus
 Tibullus
 Virgill

Tengill 
 Kvæði Propertiusar á The Latin Library

Heimild 

Rómversk skáld
Endaþarmsop

Endaþarmsop (eða bakrauf) er í líffærafræði ytra op endaþarmsins, lokun hans er stjórnað af hringvöðva. Saur er þrýst úr úr líkamanum í gegnum endaþarmsopið við saurlát, sem er aðaltilgangur endaþarmsopsins. Flest dýr hafa rörsmeltingarveg með munn á öðrum endanum og endaþarmsop á hinum.

Endaþarmsopið er þekkt undir mörgum slanguryrðum, t.d. sem rassgat eða taðgat.

Meltingarkerfið
Heili

Heili er í líffærafræði hryggdýra annar af tveimur hlutum miðtaugakerfisins, en hinn hlutinn er mænan. Ysta lag hans er bleikt, en annars er hann hvítleitur. Hann stjórnar mestöllum líkamanum, með bæði taugaboðum og seytingu efnaboða.

Skylt efni 
 Mannsheilinn
Hrygggöng

Hrygggöng (fræðiheiti: Canalis vertebralis) eru göng u.þ.b. í miðju hryggsúlunnar sem mænan fer í gegnum, þeim var fyrst lýst af Jean Fernel.

Hryggsúlan
Enníus

Quintus Enníus (239 - 169 f.Kr.) var rithöfundur og skáld á tímum rómverska lýðveldisins og er oft nefndur faðir latnesks kveðskapar. Einungis brot eru varðveitt af verkum hans en áhrif hans á latneskan keðskap voru þ‏ónokkur.

Meðal frægari verka Enníusar eru Epicharmus, Euhemerus, Hedyphagetica, Saturae,og Annálarnir (Annales á latínu).

Í Epicharmus setti Enníus fram sýn sína á guðina og gangverk heimsins. Hann segir frá því að hann hafi dreymt að hann hafi verið við dauðann ferðast til staðar guðdómlegrar uppljómunar.

Í Euhemerus er sett fram guðfræðileg kenning af allt öðru tagi í óbundnu máli þar sem Enníus hendir gaman að öllu saman. Kvæðið sækir fyrirmynd sína til kvæða gríska skáldsins Evhemerosar frá Messene og nokkurra annarra skálda sem fjölluðu um guðfræðileg efni. Samkvæmt kenningunni sem sett er fram í kvæðinu höfðu guðirnir á Ólympsfjalli ekki yfirnáttúruleg öfl sem skiptu sér samt af mannlegum málum, heldur miklir herforingjar, stjórnmálamenn og uppfinningarmenn fyrri tíma sem minnst var eftir dauða sinn á óvenjulegan máta.

Hedyphagetica þáði stóran hluta af efnivið sínum söguljóði Arkestratosar frá Gela, sem oft var tengt epikúrisma. Ellefu ljóðlínur undir sexliðahætti eru varðveittar og bera þær vott um bragfræðileg einkenni sem skáldið virðist forðast í alvarlegra kvæði sínu Annálunum.

Leyfarnar af sex bókum Saturae bera merki um töluverða fjölbreytni í bragfræði. Enníus virðist hafa breytt um brag jafnvel innan sama kvæðisins. Í kvæðinu fjallar Enníus mikið um eigið félagslíf og félagslíf vina sinna meðal rómverskra yfirstéttarmanna og samræður þeirra.

Annálarnir var söguljóð í átján bókum sem fjallaði um sögu Rómar frá falli Tróju árið 1184 f.Kr. til embættistíðar Catos eldra í embætti censors árið 184 f.Kr.. Annálarnir var fyrsta latneska kvæðið sem ort var undir sexliðahætti, þeim brag sem var á grískum söguljóðum. Sexliðahátturinn varð í kjölfarið meginbragurinn á latneskum kveðskap. Annálarnir voru notaðir í kennslu rómverskra barna en var að lokum skipt út fyrir Eneasarkviðu Virgils. Um 600 línur Annálanna eru varðveittar.

Tengt efni 
 Catullus
 Hóratíus
 Latneskar bókmenntir
 Lúcretíus
 Óvidíus
 Propertius
 Tibullus
 Virgill

Tenglar 

Varðveitt brot Annála Enníusar á The Latin Library

Heimildir 

R. A. Brooks, Ennius and Roman Tragedy (1981)
H. D. Jocelyn, The Tragedies of Ennius (1967)
O. Skutsch, The Annals of Quintus Ennius (1985)

Rómversk skáld
Tannsteinn

Tannsteinn er í tannlækningum hörnuð tannskán á tönnum, hún myndast sökum nærveru munnvatns, steinefna og ýmiss úrgangs í munninum. Hrjúft yfirborð hans er tilvalinn íverustaður fyrir bakteríur sem ógna heilsu tannholdsins.

Heimildir 
Vísindavefurinn 21. september 2004. Skoðað 15. október 2010.

Tannlækningar
Tannskán

Tannskán er í tannlækningum gulleit líffilma sem safnast fyrir á tönnunum, hún getur leitt til tannskemmda og tannbólgu, auk þess getur hún safnast saman og myndað tannstein.

Tannlækningar
Juvenalis

Decimus Junius Juvenalis var rómverskt skáld og höfundur satíra seint á 1. öld og snemma á 2. öld.

Afar lítið er vitað um ævi hans og fornar ævisögur hans eru almennt ótraustverðar. Juvenalis er m.a. þekktur fyrir að hafa lýst rómverskri alþýðu svo að hún sæktist fyrst og fremst eftir „brauði og leikum“ (panem et circenses). 

Vitað er að hann hafi verið frá Aquinum. Sjálfur lýsir hann sér sem miðaldra manni 
Þegar fyrsta satíra hans kom út, einhvern tímann á 1. áratug 1.aldar. Ekki er vitað til þess að hann hafi verið að störfum eftir árið 127. Um tíma var hann fátækur og upp á auðmenn Rómaborgar kominn. Hann varð aldrei frægur; eini samtímamaður hans sem getur hans í ljóði er vinur hans, skáldið Martíalis.

Varðveitt verk hans eru 16 satírur ortar undir sexliðahætti. Í satírum sínum dregur Juvenalis upp mynd af reiði og fyrirlitningu í garð náungans. Þetta er ómetanleg innsýn í rómverskt gildismat og siðgæði, ef ekki rómverskan raunveruleika. Satírur hans eru oft dónalegar, einkum satíran „Um konur“. Satírurnar veita einnig ómetanlegar upplýsingar um útlendinga í Róm og matarvenjur og skemmtanir ríka fólksins.

Juvenalis kann að hafa gegnt herþjónustu undir stjórn Gnaeusi Juliusi Agricola, og leitt herflokk dalmatískra viðbótarhermanna í Bretlandi árið 78. Þekking hans á egypskum siðum gefur vísbendingu um að hann hafi einnig búið í Egyptalandi um tíma, ef til vill í útlegð.

Tengt efni 
 Latneskar bókmenntir
 Martíalis

Tenglar 
 
 Satírur Juvenalis á The Latin Library
 Satírur Juvenalis á latínu ásamt enskri þýðingu G. G. Ramsay

Heimild 

Rómversk skáld
Ólympusfjall (Grikklandi)

Ólympusfjall (eða Ólympsfjall) er hæsta fjall Grikklands, 2.917 metra hátt, það er heimili guðanna í grískri goðafræði. Hæsti tindur þess heitir Mitikas, sem þýðir „nef“ á grísku.

Ólympsfjall er þekkt fyrir fjölskrúðuga flóru sína, ef til vill þá fjölskrúðugustu í Evrópu, með nokkrum einlendum tegundum.

Í grískri goðafræði er Ólympsfjall aðsetur Ólympsguðanna tólf, aðalguðanna í grískri goðafræði. Grikkir hugsuðu sér að þar væru kristalshallir þar sem guðirnir byggju, m.a. Seifur.

Orðsifjar og merking nafnsins Ólympus (Ólympos) eru óþekktar og hugsanlega er uppruni nafnsins ekki indóevrópskur.

Heimild 

Fjöll í Grikklandi
Grísk goðafræði

el:Όλυμπος
he:אולימפוס
ja:オリンポス山
ko:올림포스의 12신
ru:Олимп
uk:Олімп
zh:奥林匹斯
Ufsi

Ufsi (fræðiheiti:Pollachius) er fiskur af þorskaætt. Á íslensku heita tegundirnar tvær sem tilheyra ættkvíslinni annars vegar ufsi (Pollachius virens) og hins vegar lýr (Pollachius pollachius). Ufsi er algengur allt í kringum Ísland en lýr fremur sjaldgæfur.

Ufsi er líka heiti á fiskum af annarri ættkvísl þorskaættar, Theragra, en þær tvær tegundir sem tilheyra þeirri ætt eru kallaðar Alaskaufsi og Noregsufsi.

Ufsi við strendur Íslands

Heimkynni 
Ufsinn er í kringum allt landið en er mun algengari í hlýja sjónum sunnan og suðvesturlands en undan Norður- og Austanlandi. Ufsi er mjög hreyfanlegur fiskur og mjög háður umhverfisaðstæðum. Hann er ýmist uppsjávar- eða botnfiskur. Hann hefur fundist á 450 metra dýpi en heldur sig aðallega frá yfirborði og niður á 200 metra dýpi. Hann heldur sig í 4-12°C nema í Barentshafi þar sem hann finnst við 2°C. Ufsinn fer oft um hafið í stórum torfum í ætisleit og merkingar sýna að mikill flækingur er á honum.

Fæða 
Fæða ufsans er breytanleg eftir stærð og svæðum, Eftir að seiðin losna við kviðpokann éta þau fyrst smákrabbadýr og fisklirfur en síðan einkum burstorma, rifhveljur, krabbadýr, krabbaflær og ljósátu sem er yfirgnæfandi hjá uppvaxandi. Meðalstór ufsi (70 cm) étur aðallega smáskeljar, hrogn og skeljar. Fullorðinn ufsi étur ljósátu, fiskseiði og ýmsa litla fiska eins og loðnu og síld. Stærsti ufsinn étur gjarnan smokkfisk.

Óvinir 
Helstu óvinir eru sníkjudýr, hringormar, bandormar, krabbadýr og fleira. Hákarlar, selir og tannhvalir éta fullorðna fiskinn. Ungfiskar og seiði verða stærri fiskum og fuglum að bráð. Hrogn og lirfur verða smákrabbadýrum, hveljum og pílormum að bráð.

Afli 
Ufsaafli við Ísland var 50 þúsund tonn árið 2012, en hefur farið minnkandi frá árinu 2006 þegar veidd voru 78 þúsund tonn. Sjá mynd úr skýrslu Hafró til nánari upplýsingar.

Tilvísanir 

Þorskaætt
Lýr

Lýr er sjávarfiskur af þorskaætt af sömu ættkvísl og ufsi. Lýr finnst í Vestur-Miðjarðarhafi og Austur-Atlantshafi.

Tilvísanir 

Þorskaætt
Langa

Langa (fræðiheiti: Molva) er ættkvísl fiska af þorskaætt. Ættkvíslin telur þrjár tegundir, skrokklöngu (Molva molva) sem oftast er einfaldlega kölluð langa, blálöngu (Molva dypterygia) og miðjarðarhafslöngu (Molva elongata). Langan er ílöng og getur orðið allt að tveir metrar á lengd.

Tilvísanir
Characiformes

Characiformes eru ættbálkur geislugga sem inniheldur meðal annars ætt karplaxa sem margir hverjir eru vinsælir skrautfiskar (tetrur til dæmis) og píranafiska. Fiskar af þessum ættbálki finnast um allt í vötnum í hitabeltinu í Mið-Afríku og Mið- og Suður-Ameríku.

Geisluggar
Atburðaminni

Atburðaminni er undirflokkur ljósa minnisins sem heyrir aftur undir langtímaminni. 

Atburðaminni er persónulegt minni á einstök atvik. Ef einstakur atburður er minnisstæður þeim sem fyrir honum verður fer minningin um hann í atburðaminni. Talið er líklegt að atburðaminni sé einstakt fyrir mannskepnuna.

Tilvísanir 

Sálfræði
Minni
Merkingarminni

Í merkingarminni býr almenn þekking okkar á veröldinni óháð því hvort við höfum upplifað hlutina sjálf. Merkingarminni hjálpar bæði mönnum og dýrum að afla sér þekkingar á umhverfinu og nýta hana sér til framdráttar. Tulving skilgreindi merkingarminnið sem minni sem gerir einstaklingnum kleift að smíða líkan af veröldinni innra með sér. Merkingarminnið geymir vísast stóran hluta af þeim fróðleik sem við höfum numið á skólabekknum. Minningum í atburðaminni fylgja upplýsingar um hvar og hvenær þær urðu til en almennu þekkingaratriðin í merkingarminni eru laus við slíka persónulega merkimiða.

Sálfræði
Frederick Bartlett

Sir Frederick Barlett (fæddur 1886, látinn 1969) var breskur sálfræðingur sem er þekktur fyrir að setja fram svokallaða skemakenningu um minni. Hann setti fram þá hugmynd að upprifjun minninga væri ætíð lituð af reynsluheimi okkar og þekkingu. Hann leit því ekki á minni sem upprifjun eða endurlífgun á fastmótuðum minnissporum. Mun nær væri að líta á minni sem eins konar 
endursköpun af fyrri reynslu og háð viðhorfum okkar og þekkingu.

Útgefið efni 
Ártöl eru ekki endilega þegar bókin var gefin út upprunalega.

 Remembering (Cambridge University Press, Cambridge, 1932)
 Thinking (Basic Books, New York, 1958)
 The problem of noise (Cambridge University Press, Cambridge, 1934)
 Exercises in logic (Clive, London, 1922)
 The mind at work and play (Allen and Unwin, London, 1951)
 Psychology and the soldier (Cambridge University Press, Cambridge, 1927)
 Political propaganda (Cambridge University Press, Cambridge, 1940)
 Psychology and primitive culture (Cambridge University Press, Cambridge, 1923)
 Religion as experience, belief, action (Cumberledge, London, 1950)

Heimildir 
 

Bartlett, Frederick
Hofsjökull

Hofsjökull getur einnig átt við Hofsjökul eystri
Hofsjökull er þíðjökull á miðhálendi Íslands sem liggur á milli Langjökuls til vesturs og Vatnajökuls til austurs, hann er 925 km² að flatarmáli og 1.765 m hár þar sem hann er hæstur. Hann er þriðji stærsti jökull landsins á eftir Langjökli og Vatnajökli. Hann var áður kenndur við Arnarfell hið mikla og hét þá Arnarfellsjökull en nafni hans var síðan breytt og er hann nú kenndur við Hof í Vesturdal í Skagafirði.

Skriðjöklar 
Þekktustu skriðjöklar Hofsjökuls eru (talið réttsælis frá Arnarfelli): Múlajökull til suðausturs, Blautukvíslarjökull til suðurs, Blöndujökull til vesturs, Kvíslajökull til vest-norð-vesturs og Þjórsárjökull til austurs.

Jökulár 
Frá Hofsjökli renna stórar jökulár; Blanda, Þjórsá, Jökulfall, Austari-Jökulsá og Vestari-Jökulsá.

Eldvirkni 
Mikil megineldstöð og gosaskja (sigketill) leynist undir Hofsjökli. Askjan sést á gervitunglamyndum og kemur vel fram við dýptarmælingar á ísnum. Einnig er tölverð smáskjálftavirkni undir henni sem bendir til þess að þar sé virkt kvikuhólf. Ekki er vitað hvenær askjan varð til og ekki er heldur vitað hvenær síðast gaus innan hennar. Nokkur lítil hraungos hafa orðið í hlíðum Hofsjökuls á nútíma (þ.e. á síðustu 10.000 árum). Gígarnir eru nú huldir jökli en hrauntungur teygja sig út undan jökulröndinni og bera vitni um þessi gos.

Heimild

Tengill 
 Grein um Hofsjökul á Vísindavefnum
 Kort af svæðinu

Jöklar á Íslandi
Eldstöðvakerfi á Íslandi
Sigkatlar
Skeiða- og Gnúpverjahreppur
Fjöll á Íslandi
Eldstöðvakerfi á Íslandi
Megineldstöðvar á Íslandi
Eldstöðvar undir jökli