alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Vallaannáll

Vallaannáll er ritaður af sr. Eyjólfi Jónssyni á Völlum í Svarfaðardal og er kenndur við þann stað. 
Vallaannáll nær yfir árin 1659 til 1737 en nokkuð er glatað innan úr honum og aftan af honum. Annállinn er stórmerkileg samtímaheimild og þykir bæði nákvæmur og fjölskrúðugur einkum á áratugunum 1680-1720. Lýsing hans á stórubólu 1707-1708, einni mestu drepsótt sem gengið hefur yfir landið, er mikilsverð heimild en einnig sorglegur vitnisburður um ráðaleysi manna gegn farsóttum. Hann segir frá Jóni Hreggviðssyni og viðureign hans við yfirvöld landsins, grimmúðlegum aftökum á Þingvöllum í anda stóradóms, tíðarfari, aflabrögðum, náttúruhamförum  og ótal mörgu öðru.

Eyjólfur Jónsson hinn lærði (1670-1745), höfundur Vallaannáls, var einn helsti fræðimaður sinnar samtíðar á Íslandi. Hann var fæddur og upp alinn í Fljótum en varð prestur á Völlum 1705 og gegndi því embætti til dauðadags eða í 40 ár. Mikið orð fór af lærdómi Eyjólfs, ekki síst tungumálakunnáttu. Hann var sagður kunna 14 mál vel en getað fleytt sér í 18. Einnig var hann afar vel að sér í sögu og fornum fræðum.
Eyjólfur skrifaði allmikið bæði á íslensku og latínu en margt af því hefur glatast. Þekktasta rit hans er Vallaannál.  Eyjólfur var ókvæntur alla tíð en bjó með ráðskonum. 

Íslenskir annálar
Japansgreni

Japansgreni (Picea jezoensis eða Picea yezoensis) er stórt sígrænt tré sem verður 30 til 50 metra hátt og með stofnþvermál að 2 metrum. Það er upprunnið frá norðaustur Asíu, frá fjöllum mið Japan og Changbai fjöllum á landamærum Kína og Norður Kóreu, norður til austur Síberíu, ásamt Sikhote-Alin, Kúrileyjar, Sakalínfylki og Kamsjatka. Það vex í svölum en rökum tempruðum regnskógum, og hvergi er útbreiðslusvæðið lengra frá Kyrrahafinu en 400 km.

Lýsing 
Börkurinn er þunnur og hreistraður, verður sprunginn á eldri trjám. Krónan er breiðkeilulaga. Sprotarnir eru föl gulbrúnir, hárlausir en með áberandi nálanöbbum. Barrið er nálarlaga, 15 til 20 mm langt, 2 mm breitt,  langydd, beggja vegna dálítið kjalað, dökkgrænt að ofan með engum loftaugum, og bláhvítt til hvítt að neðan með tvemur breiðum loftaugarendur.

Könglarnir eru hangandi, mjósívalir, 4 til 7 sm langir og 2 sm breiðir (lokaðir), opnir að 3 sm breiðir. Þeir eru með þunnar, sveigjanlegar köngulskeljar 12 til 18 mm langar. Þeir eru fyrst græn eða rauðleitir, og verða fölbrúnir við þroska 5 til 6 mánuðum eftir frjóvgun. Fræin eru svört, 3 mm löng, með grönnum, 6 til 8 mm löngum fölbrúnum væng.

Undirtegundir 
Það eru tvær landfræðilegar undirtegundir, meðhöndlaðar sem afbrigði af sumum höfundum, og sem aðskildar tegundir af öðrum:
Picea jezoensis subsp. jezoensis (Jezo spruce). Allt búsvæðið nema þar sem P. jezoensis ssp. hondoensis er, suður til Hokkaidō, Japan. Sprotar mjög fölgulbrúnir, næstum hvítir; loftaugarákir bláhvítar; könglarnir fölbrúnir með sveigjanlegu köngulhreistri.
Picea jezoensis subsp. hondoensis (Mayr) P. A. Schmidt (Hondo spruce). Einangraður suðlægur stofn á háfjöllum mið Honshū, Japan. Sprotar daufgul-brúnir til gulrauð-brúnir, sjaldnar mjög fölir, loftaugarendur skærhvítar; könglar rauðgul-brúnir með stífu köngulhreistri.

Japansgreni er náskylt sitkagreni (Picea sitchensis), sem tekur við því hinum megin við norðanvert Kyrrahafið. Þau, og sérstaklega undirtegundin jezoensis, geta verið illgreinanleg í sundur, en skortur á loftaugum á efra borði barrs P. jezoensis er auðveldasta greiningaratriðið. Barrið á japansgreni er einnig nokkuð sljóyddara og ekki eins hvasst kjalað, en á sitkagreni.

Ræktun á Íslandi 
Japansgreni hefur verið í ræktun á Hallormsstað. Árið 2004 var japansgreni sent þaðan til Grænlands til ræktunar í trjásafni í Eiríksfirði.

Nytjar 
Japansgreni er mikilvægt austast í Rússlandi og norður Japan, vegna timburs og pappírsframleiðslu. Mikið af því sem er höggið ekki sjálfbært (og oft ólöglega) í ósnertum náttúrulegum skógum.

Því er stundum plantað sem prýðistré í stórum görðum.

Strengjahljóðfæri Ainúa kallað tonkori hefur búk úr japansgreni.

Tilvísanir

Ytri tenglar 
 
 Gymnosperm Database 
 Arboretum de Villardebelle - ljósmyndir af könglum Picea jezoensis og skyldra tegunda

Greni
Þallarætt
Ísmaðkurinn

Ísmaðkurinn eða Project Iceworm var leynileg hernaðaráætlun Bandaríkjamanna á Norður-Grænlandi. Áætlunin gekk út á að gera 135 þúsund km² hernaðarmannvirki í Grænlandsjökulsísnum og koma þar fyrir 600 langdrægum kjarnorkuflaugum sem skjóta mætti af 2000 færanlegum skotpöllum. Þessir skotpallar áttu að ganga eftir járnbrautum í göngum sem grafin voru í jökulinn. Danska þingið vissi ekki af þessum áformum fyrr en árið 1990.

Hernaðaráætlun
Ibidorhyncha struthersii

Ibidorhyncha struthersii er fugl skyldur jaðrökum og óðinshönum og fl., en nægilega frábrugðinn til að vera í eigin ætt Ibidorhynchidae. Hann er grár með hvítan kvið, rauða fætur og langan niðursveigðan gogg, svart andlit og svarta rönd á bringu. Kjörlendið er á grýttum árbökkum (shingle riverbanks) á hálendi mið Asíu og Himalaja.

Taxonomy 
Hann tilheyrir ættbálki strandfugla (Charadriiformes) ásamt jaðröku, óðinshana, máfum, Svartfugli, tjaldi og fleiri. hann er nægilega frábrugðinn til að vera í eigin ættkvísl, Ibidorhynchidae. 

Tegundinni var lýst 1831 af Vigors, byggr á málverki eftir John Gould þó Brian Hodgson hafi sent handrit til "Asiatic Society of Bengal" tvemur árum áður og lýst honum sem "Red-billed Erolia" en það var útgefið fyrst 1835 með afsökun frá ritstjóra. Hodgson lagði seinna til nýtt ættkvíslarnafn; Clorhynchus fyrir tegundina með þeirri umsögn að Goulds lýsing af Ibidorhyncha væri ónákvæm, en á meðan var Vieillot's Erolia hafnað. Tegundin var nefnd til heiðurs Dr. Struthers sem safnaði eintökum af fuglinum frá Himalaja.

Tilvísanir

Aðrar heimildir
 Cordeaux, WW (1897) Notes on Ibidorhynchus struthersii. Ibis 7 3(12):563–564.
 Stanford, JK (1935) On the occurrence of the Ibisbill Ibidorhyncha struthersii (Gould) in Upper Burma. J. Bombay Nat. Hist. Soc. 38(2):403–404.
 Bailey, FM (1909) Nesting of the Ibis bill (Ibidorhynchus struthersi). J. Bombay Nat. Hist. Soc. 19(4):993–994.
 Whymper, SL (1910) A breeding ground of the Ibisbill (Ibidorynchus struthersi). J. Bombay Nat. Hist. Soc. 20(2):519–520.
 Whymper, SL (1906) Nesting of the Ibis-bill (Ibidorhynchus struthersi) and the Common Sandpiper (Totanus hypoleucus). J. Bombay Nat. Hist. Soc. 17(2):546–547.

Ytri tenglar
Ibisbill videos, photos & sounds  hjá Internet Bird Collection

Strandfuglar
Wilsongreni

Picea wilsonii er grenitegund sem finnst í Kína. Því var lýst af Maxwell Tylden Masters.

Myndir

Tilvísanir

Viðbótar lesning
 Conifer Specialist Group 1998.  Picea wilsonii.   2006 IUCN Red List of Threatened Species.   Downloaded on 10 July 2007.

Greni

Þallarætt
Gylfi Gröndal

Gylfi Gröndal (17. apríl 1936 - 29. október 2006) var blaðamaður og ritstjóri. Hann starfaði sem blaðamaður í meira en þrjátíu ár og ritstýrði Fálkanum, Alþýðublaðinu, Vikunni og Samvinnunni. Hann gerði auk þess heimildaþætti um mörg skáld tuttugustu aldar fyrir Ríkisútvarpið.

Gylfi fæddist í Reykjavík 17. apríl 1936. Að loknu stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík 1957 lagði hann stund á íslensku við Háskóla Íslands, en hóf störf sem blaðamaður að því loknu. 

Á síðari árum voru ritstörf hans aðalstarf. Gylfi Gröndal fékkst við ljóðagerð frá unga aldri. Árið 1954, eða þegar hann var átján ára birtust valin ljóð eftir hann í Ljóðum ungra skálda sem Magnús Ásgeirsson tók saman og árið 1956 birtust ljóð eftir hann í Árbók skálda, valin af Kristjáni Karlssyni. Gylfi gaf út nokkrar ljóðabækur og ljóð eftir hann hafa verið valin í kvæðasöfn jafnt hérlendis sem erlendis. Hann er þó þekktastur fyrir viðtalsbækur sínar og ævisögur sem eru hátt í 30 talsins. Hann ritaði til að mynda sögur fyrstu þriggja forseta Íslands. Margar af bókum hans fjalla um ævi kvenna, sérstaklega þeirra sem voru á undan sinni samtíð í jafnréttismálum. Fyrra bindi hans um Stein Steinarr sem út kom árið 2000 var tilnefnt til Íslensku bókmenntaverðlaunanna sama ár. Síðara bindið kom út ári síðar. Gylfi sendi frá sér ljóðabókina Eitt vor enn 2005.

Gylfi Gröndal lést 29. október 2006. Hann var kvæntur Þórönnu Tómasdóttur Gröndal framhaldsskólakennara og eiga þau þrjú börn.

Íslenskir blaðamenn
Íslenskir ritstjórar
Síberíugreni

Síberíugreni, Picea obovata, er grenitegund ættuð úr Síberíu, frá Úralfjöllum austur til Magadan Oblast, og frá trjálínu norðurslóða suður til Altai-fjalla í norðvestanverðri Mongólíu.

Lýsing
Þetta er meðalstórt sígrænt tré, 15 til 35 metra hátt með stofnþvermál að 1,5 metrum, keilulaga krónu með hangandi smágreinum. Sprotarnir eru gulir eða gulbrúnir en verða smám saman gráleitir, breytilega hærðir (gisin- til þétthærðir). Barrið er nálarlaga, 1 til 2 sm langt, tígullaga í þversniði, gljáandi grænt yfir í grágrænt með lítt áberandi loftaugarákum. Könglarnir eru sívalt-keilulaga, 5 til 10 sm langir og 1,5 til 2 sm breiðir, grænir eða purpuralitir, verða gljáandi brúnir við þroska 4 til 6 mánuðum eftir frjóvgun, köngulhreistrið stíft og mjúklega ávalt.

Þetta er mikilvæg timburtegund í Rússlandi, og er viðurinn notaður í almenna smíði og í pappírsframleiðslu. Barrið er notað til að gera grenibjór.

Köngulskeljar síberíugrenis eru étnar af lirfum Cydia illutana

Ræktun á Íslandi
Síberíugreni hefur lítið verið reynt á Íslandi, en eitt tré stendur í Lystigarðinum á Akureyri og þrífst ágætlega þrátt fyrir ýmis áföll.

Flokkun
Komið hefur í ljós að Síberíugreni og rauðgreni (Picea abies) eru mjög áþekkar tegundir erfðafræðilega og gætu verið taldar tvær náskyldar undirtegundir af P. abies.

Síberíugreni blandast mikið við rauðgreni þar sem þessar tvær tegundir mætast í Norðaustur-Evrópu; tré á breiðu svæði, frá því nyrst í norðaustanverðum Noregi og Norður-Finnlandi austur til Úralfjalla eru flokkuð sem blendingurinn Picea × fennica (Regel) Komarov (eða P. abies subsp. × fennica, ef þessar tvær tegundir eru álitnar undirtegundir); þau eru frábrugðin dæmigerðum  P. obovata austan frá Úral að því leyti að köngulskeljar eru síður ávalar og gjarnan þríhyrningsyddar.

Tilvísanir

Viðbótarlesning
Farjon, A. (1990). Pinaceae: Drawings and Descriptions of the Genera. Koeltz Scientific. ISBN 3-87429-298-3 [Norður-Ameríka].
Staff of the Bailey Hortorium (2000). Hortus Third. Barnes and Noble Books. ISBN 0-7607-2116-5 p. 871.

Greni

Þallarætt
Himalajagreni

Himalajagreni, eða Picea smithiana er grenitegund frá vestur Himalaja og aðliggjandi fjöllum, frá norðaustur Afghanistan, Indlandi til mið Nepal. Það vex í 2,400 til 3,600 metra hæð í skógum með Cedrus deodara, Pinus wallichiana og Abies pindrow.

Lýsing 

Himalajagreni er stórt sígrænt tré, um 40 til 55 metra hátt (örsjaldan að 60 m), og með stofnþvermál að 1 til 2 metrum. Það er með keilulaga krónu með láréttum greinum og yfirleitt hangandi smágreinum.

Sprotarnir eru föl-gulbrúnir og hárlausir. Barrið er nálarlaga, það lengsta á öllum grenitegundum, 3 til 5 sm langt, tígullaga í þverskurði, græn með óáberandi loftaugarákir. Könglarnir eru breið sívalt-keilulaga, 9 til 16 sm langir og 3 sm breiðir, grænir fyrst, en verða daufbrúnir við þroska og opnast 5 til 7 mánuðum eftir frjóvgun; köngulhreistrið er stíft og ávalt.

Himalajagreni er vinsælt prýðistré í stórum görðum í vestur Evrópu vegna hangandi smágreinanna. Það er líka að nokkuð haft í skógrækt til timburs og pappírs framleiðslu, þó að það með hægari vöxt en rauðgreni dragi úr mikilvægi þess utan við náttúrulegt útbreiðslusvæðið. Nafnið morinda er dregið af nafni trésins á nepölsku.

Tilvísanir

Ytri tenglar 
 
 Gymnosperm Database

Greni

Þallarætt
Stóra-Saltvatn

Stóra-Saltvatn (enska: The Great Salt Lake) er stórt stöðuvatn í norður-Utah. Vatnið er stærsta saltvatn á vesturhveli og er um 4400 ferkílómetrar að stærð. Það er leifar af forsögulega vatninu Bonneville-vatn sem dvínaði fyrir um 17.000 árum. Vatnið er það stærsta að flatarmáli í Bandaríkjunum fyrir utan Vötnin miklu. Það er þó breytilegt að stærð því það er grunnt og hefur frá 1963 sveiflast frá um 2500 ferkílómetrum yfir í 8500 ferkílómetra. Rétt suður af vatninu er Salt Lake City, stærsta borg Utah..

Vatnið er mun saltara en sjór og bera fljót steinefni og salt í það. Þó það hafi verið kallað Dauðahaf Bandaríkjanna er þar fuglalíf, skeldýr og flugur. Fiskar eru af mjög skornum skammti.

Heimild

Utah
Stöðuvötn í Bandaríkjunum
Picea torano

Picea torano, er grenitegund upprunnin frá Japan.

Tilvísanir

Ytri tenglar
 GBIF entry
 Conifers Around the World: Picea torano - Tigertail Spruce .

Greni

Þallarætt
Alparauðgreni

Alparauðgreni er yfirleitt talið afbrigði af venjulegu rauðgreni.

Heimildir 
 Brügger, C. G. (1886). Jahresber. Naturf. Ges. Graubündens ser. 2, 29: 167.
 Stein, B. (1887). Gartenflora 37: 346 (facsimile).

Tilvísun 

Greni

Þallarætt
Keilugreni

Picea alcoquiana er grenitegund einlend í Japan.

Undirtegundir
Picea alcoquiana skiftist í eftirfarandi undirtegundir:
 P. a. acicularis
 P. a. alcoquiana
 P. a. reflexa

Myndir

Tilvísanir
 Conifer Specialist Group 1998.  Picea alcoquiana.   2006 IUCN Red List of Threatened Species.   Downloaded on 10 July 2007.
Picea retroflexa

Picea retroflexa er tegund af greni sem er einlent í Kína, þar sem það vex í vestur Sichuan, Kangding, Jiuzhaigou (Zheduo Shan), Qinghai, og Ban Ma Xian. Takmörkuðu útbreiðslusvæði þess er ógnað af skógarhöggi, eldi og beit.

Tilvísanir

Greni

Þallarætt
Munkagreni

Munkagreni (fræðiheiti: Picea crassifolia) er tegund af greni sem er einlend í norðvestur Kína. Það vex þar aðallega til fjalla. Það er af sumum höfundum talið austrænt afbrigði af P. schrenkiana: P. schrenkiana var. crassifolia.

Tegundin er talin fremur þurrkþolin.

Lýsing: 
Picea crassifolia er meðalstór grenitegund: verður um 25m hátt og um 60 sm í þvermál. Þeað er með pýramída- eða keilulaga krónu sem verður opnari með aldri. Árssprotar eru grængulir fyrst, en verða bleik- eða brún-gulir með aldri. barrið er 1,2 til 3,5 sm langt og 2 - 3mm breitt. Könglarnir eru sívalningslaga, 7 - 11sm langir og 2 - 3,5 sm breiðir.

Heimildir 
 Conifer Specialist Group 1998.  Picea crassifolia. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.   Downloaded on 10 July 2007.

Tilvísanir

Greni

Þallarætt
Marrakess

Marrakess eða Marrakesh er borg í Marokkó. Borgin er fjórða stærsta borg landsins á eftir Casablanca, Fes og Tangier. búar voru um 930.000 árið 2014. 

Marrakess er höfuðborg héraðsins Marrakesh-Safi. Marrakess liggur við rætur Atlasfjalla, 580 km suðvestur af Tangier, 327 km suðvestur af höfuðborginni Rabat, 239 km suður af Casablanca og 246 km norðaustan við Agadir.

Borgir í Marokkó
Fez

Fez eða Fes er borg í Marokkó. Borgin er önnur stærsta borg Marokkó með 1.1 milljón íbúa (2014). Fez var höfuðborg Marokkó til ársins 1925. Í borginni eru tvö vel varðveitt miðaldahverfi eða medina en stærra hverfið heitir Fes el Bali og er á heimsminjaskrá Unesco en hverfið er talið eitt stærsta götumarkaður borgar. Háskólinn Al Quaraouiyine sem stofnaður var árið 859 er einn af elstu háskólum heims sem ennþá starfar. Borgin hefur verið kölluð "Mekka Vestursins" eða "Aþena Afríku".

Fez er staðsett í þröngum dal í Norður-Marokkó.  Hún er á mótum verzlunarleiða sem tengja Atlantshafið og Miðjarðarhafið við löndin sunnan Sahara.  Höfuðföt sem eru barðalausir, sívalir hattar heita eftir  borginni.

Marokkóski konungurinn Idris II sem lét reisa  Mulai Idris-moskuna stofnaði borgina árið 808. Önnur moska í borginni er  Qarawiyin-moskan en hún er stærsta moskan í Afríku.

Borgir í Marokkó
Spokane

Spokane er önnur stærsta borg Washingtonfylkis Bandaríkjanna með um 213.000 íbúa (2015). Borgin er staðsett við Spokane-fljót í austurhluta fylkisins vestur af Klettafjöllum, 30 km frá Idaho-fylki og 148 km frá kanadísku landamærunum.

Borgin óx fyrst sem verslunarstaður frá árinu 1810 en þá stofnaði breski landkönnuðurinn David Thompson til hans. Árið 1891 var nafni borgarinnar breytt úr Spokane Falls yfir í Spokane. Landbúnaður, náma- og timburvinnsla voru mikilvægustu atvinnugreinarnar þar til á 9. áratug 20. aldar. Árið 1974 var heimsýningin Expo haldin í borginni. Almenningsgarðurinn Riverfront Park var stofnaður eftir hátíðina og eru þar atburðir reglulega. Loftslagið í Spokane er talsvert þurrara en í vesturhluta Washingtonfylkis.

Heimild

Borgir í Washingtonfylki
Picea farreri

Picea farreri er grenitegund frá suðaustur Asíu.

Útbreiðsla
Það vex í Kína, þar sem það er þekkt frá vestur Yunnan (Gaoligong Shan, Salween á), og til Myanmar (Fen Shui Ling, dal og skarði).Þar vex það í 2.400 til 2.700 metra hæð á kalksteinsjarðvegi á svölum og rökum fjallasvæðum. Stofnarnir í Kína eru sagðir litlir og einangraðir. Útbreiðslan á landamærunum er með öllu óþekkt.  

Það verður að 35 metra hátt. 

Picea farreri er nefnt eftir plöntusafnaranum Reginald Farrer sem ferðaðist mikið í Kína og sem var þá Búrma.

Tilvísun

Greni

Þallarætt
Glitgreni

Glitgreni, Picea glehnii' eða Sakalíngreni, er tegund af greni frá norðvestur Asíu. Það var nefnt eftir rússneska grasafræðingnum, landkönnuðinum (Sakalín og Amúr svæðin) , vatnafræðingnum og landfræðingnum Peter von Glehn (1835—1876), sem var fyrstur til að lýsa þessari tegund. Japanir kalla þessa tegund アカエゾマツ, sem þýðir "rautt greni".

Útbreiðsla og búsvæði 
Meginstofn glitgrenis er á Hokkaidoeyju. Það finnst einnig á Hayachinefjalli í Kitakamifjallgarði á norðurhluta Honshū (Iwate héraði), auk þess á suðurhluta Sakalín (meðfram Anivaflóa, í Mereyadal, nálægt Bolshoye Vavaiskoye vatni og Busse lóni). Það vex einnig á suður Kúrileyjum (Kunashir, Shikotan og suður Iturup).

Glitgreni vex á milli 0 til 1600 metrum yfir sjávarmáli í dældum og köldum og mjög blautum jarðvegi á grýttum jarðvegslögum.

Lýsing 

Glitgreni er með þykkar keilulaga greinar, og stofn um 62–73 sm í þvermál. Á Sakhalin verður það 17 metra hátt, á meðan eintök á Japönskum fjöllum ná jafnvel 30 metra hæð. Gamall börkur er rauðbrúnn (þetta er það sem greinir þessa tegund helst frá öðrum) og hreistraður. Ungir sprotar eru yfirleitt rauðgulir eða vínrauðir, hærðir í rásum. Brumin eru yfirleitt 3 til 7 mm löng, næstum 5 mm breið og eru egg- til keilulaga. Þau eru rauðbrún og lítið eitt þakin trjákvoðu. Köngulskeljarnar eru þríhyrnigs eða ferningslaga.

Barrnálarnar eru 10 millimetra langar og 2,5 millimetra breiðar. Þær eru fjórhliða og nokkuð sveigðar, fullvaxin tré hafa sljóyddar nálar, meðan yngri tré eru með hvassar blágrænar. Þegar nálarnar eru nuddaðar lykta þær rammt.

Könglarnir eru af aflangt ávalir með næstum flatan grunn. Þeir eru 3,6 til 8,7 sentimetra langir og 2 til 4 sentimetra breiðir. Þeir eru purpuralitir eða grænir, brúnir og dökkrauðir við þroska. Fræin eru 2 til 2,4 mm löng með gulrauðum vængjum sem eru 2-3 sinnum lengri en fræið sjálft.

Það er skugg og frostþolið. Í ræktun fer það vel með Dáríulerki.

Blendingar 
Glitgreni myndar blending við Japansgreni (Picea jezoensis); Picea × notha.

Verndun 
Glitgreni er í rauðu bók Sakhalin héraðs, það er einnig verndað í þjóðgörðum Japans, sérstaklega á Honshu.

Ræktun á Íslandi 
Glitgreni hefur lítið verið reynt á Íslandi, þó mun eitt tré vera í Lystigarðinum á Akureyri.

Bókmenntir 
 Conifer Specialist Group 1998.  Picea glehnii.   2006 IUCN Red List of Threatened Species.   Downloaded on 10 July 2007.

Tilvísanir 

Greni
Þallarætt
Mýrdalssandur

Mýrdalssandur er jökulsandur á sunnanverðu Íslandi.

Mýrdalssandur var áður engi og skógi vaxinn og allmikil byggð þar en Kötlugos hafa eytt byggð því þeim fylgja jökulhlaup og öskufall. Byggðalag sem nefnist Tólfahringar en það voru 12 bæir norðan Skaftártungu lagðist líka í eyði. Jökulhlaupin í kjölfar gosa haf aukið sand fram í sjó þannig að nú er fjörusandur þar sem áður var 20 faðma dýpi. Á landnámstíð var fjörður inn með Hjörleifshöfða. Fyrsta gosið varð 894 og það næsta 1000 og þá  varð hlaup um Mýrdalssand og þriðja gosið og jökulhlaup því samfara var árið 1311 og var það kallað Sturluhlaup. Það var kennt við Sturlu Arngrímsson bónda í Lágey en hann bjargaðist úr hlaupinu á jaka með ungbarn í fanginu og rak á honum út á sjó og á Meðalllandsfjörur eftir nokkra daga. Þetta hlaup tók af marga bæi og fórust allir þar. Fjórða hlaupið kom árið 1416, það fimmta árið 1580 og það sjötta 1612. Sjöunda hlaupið varð árið 1625 og varð þá mikið öskufall. Áttunda hlaupið var árið 1660 og stóð 3-12 nóvember. Níunda hlaupið varð 1721 en það hófst 11. maí. Tíunda hlaupið var árið 1755. Ellefta hlaupið var 1823 og stóð í 28 daga. Tólfta hlaupið varð árið 1860 og rann það í 16 sólarhringa.
Þann 12. okt., 1918 fundust jarðskjálfakippir á Vík í Mýrdal og gufumekkir sáust yfir og miklir dynkir heyrðust til fjalla en fram vestanverðan Mýrdalssand rann dökkmórauð jökulflóðsalda sem bar við himinn og féll til sjávar beggja megin við Hjörleifshöfða.
Landgræðsla Ríkisins hóf árið 1979 að sá melgresi á Mýrdalssandi en það var liður í að hefta sandfok við þjóðveg 1.

Mýrdalssandur hefur verið einn af tökustöðum nokkurra stórmynda. Stjörnustríðsmyndin Rogue One: A Star Wars Story var m.a. tekin upp við Hjörleifshöfða og Hafursey á Mýrdalssandi. 

Hafursey er 582 m hátt fjall sem rís upp úr sandinum.

Heimildir 
 Katla  jökulhlaup October 12th, 1918 
 
 Mýrdalssandur uppgræðsluáætlun (Landgræðsla Ríkisins 2014)
  Kötlugosið Vísir, 280. tölublað (14.10.1918), Bls 2-3)
 Jökulhlaup af Kötlugosum,Fréttir, 167. tölublað (15.10.1918), Bls.3-4
 Mýrdalssandur, Morgunblaðið, 201. tölublað (01.09.1929), Blaðsíða 6

Tengill 

 Mýrdalssandur (Sigrún Helgadóttir)

Sandar á Íslandi
Skaftárhreppur
Wuchang-Leirslabbi

Wuchang-Leirslabbi (Megalobrama amblycephala) er tegund af ferskvatnsfisk af Karpaætt innfædd í Wuhcang-héraði í ánni Yangtze sem rennur í gegnum meginland Kína.

Fiskinn er að finna í Yuli-vatni og Newshan-vatni sem er aðeins 256 km2 stórt og er tangi út af Liangzi-vatni.

Tegundin lifir í ferskvatni á 5-20 m dýpi og vatnið er 10°C - 20°C. Tegundin er mikilvægur eldisfiskur og árið 2012 var heildarafli Wuchang-Leirslabba í 12.sæti yfir lista yfir mikilvægustu fisktegundir í fiskeldi, með heildarafla upp á 710 þúsund tonn og verðmæti upp á rúmlega 1,16 milljarð dollara.

Wuchang-Leirslabbastofninn hefur farið minnkandi vegna ofveiða og minni eldisframleiðslugetu vegna stíflna til vatnsaflsvirkjunnar. Eins og staðan er nú er talið að tegundin sé flokkuð í ,,Lítið áhyggjuefni” vegna þess að tegundin er strjálbýl, miðað við rannsóknir gerðar árið 2011 sem eru á rauðum lista IUCN yfir lífverur í útrýmingarhættu. Fylgjast þarf með stofninum og rannsaka aftur ef þekktar ógnir hafa meiri áhrif en talið er. Engar staðfestar upplýsingar eru um stærð stofnsins.

Útlit 
Höfuðið er lítið og stutt en búkur hár og grannur. Munnur er skásettur og tennurnar tálknboga.  Grár á bakinu, með svartar lóðréttar strípur og silfurhvítur á maganum, allir uggarnir eru grængráir.

Stærstu Wuchang-Leirslabbar sem vitað er um hafa verið um 2 metrar á lengd og vigta um 3 kg.

Fæða 
Villtur Wuchang-Leirslabbi á lirfustigi fæðist aðallega á dýrasvifi eins og flóm t.d. krabbaflóm. Á fullorðinsstigi borðar hann nokkrar tegundir vatnagrasa. Munnur þeirra er lítill og vegna þess er geta þeirra til fæðuöflunar mikið minni en hjá t.d. vatnakarpa. Tegundin nær sér í fæði á litlu dýpi eða miðsvæðis í vötnum, nálægt árbökkum, eða í skurðum.

Fæði eldisfiska er misjöfn eftir eldi en er aðalega fóður úr hrísgrjónum og hveitikornum, á því fæði getur Wuchang-Leirslabbi þyngst frá lirfustigi í allt að 500 g á 10 mánuðum.

Fiskarnir hafa einnig verið aldnir á soya-baunum, það hefur sýnt góð viðbrögð til stækkunar.

Eldi á Íslandi 
Wuchang-Leirslabbi myndi líklega ekki henta sérstaklega vel til eldis á Íslandi vegna þess að hann byrjar að deyja þegar hitastig vatnsins fer niður fyrir 0,5°C eða yfir 40°C, á Íslandi fer hitastig vatna oft undir 0,5°C að vetrarlagi.

Tenglar 
 Soyaqua.org
 Fao.org 
 Fao.org
 Fishbase.org
 China.org.cn
 Fao.org
 Iucnredlist.org
 Visindavefur.is

Tilvísanir 

Vatnakarpar