alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Baukmosar

Baukmosar (fræðiheiti Bryophyta) er skipting mosa.

Flokkun 
Til Baukmosar teljast 3 undirflokka með 7 flokkum:
 Takakiophytina
 Takakiopsida
 Sphagnophytina
 Sphagnopsida
 Bryophytina
 Andreaeopsida
 Oedipodiopsida
 Tetraphidopsida
 Polytrichopsida
 Bryopsida

Í öllum heiminum er talið, að tegundir baukmosa séu 20000 þúsund, sem tilheyra 100-120 ættir og um 700  ættkvíslir.

Tegundir á Íslandi 
Á Íslandi eru 600 tegundir af þessum baukmosum:

Myndasafn

Tilvísanir

Heimildir 

<div class="references-small">
 Bergþór Jöhannsson 2003. Íslenskir mosar: Skrár og viðbætur. 138 s.
 Bergþór Jóhannsson 1985. Tillögur um nöfn á íslenskar mosaættkvíslir. 35 s.
 Bergþór Jóhannsson 1989. Íslenskir mosar. Barnamosaætt. 94 s.
 Bergþór Jóhannsson 1990. Íslenskir mosar. Sótmosaætt og haddmosaætt. 71 s.
 Bergþór Jóhannsson 1990. Íslenskir mosar. Slæðumosaætt, bólmosaætt, taðmosaætt og hettumosaætt. 80 s.
 Bergþór Jóhannsson 1990. Íslenskir mosar. Krónumosaætt, næfurmosaætt, tæfilmosaætt, brámosaætt, skottmosaætt og hnotmosaætt. 44 s.
 Bergþór Jóhannsson 1991. Íslenskir mosar. Brúskmosaætt. 119 s.
 Bergþór Jóhannsson 1992. Íslenskir mosar. Vendilmosaætt, sverðmosaætt, fjöðurmosaætt og bikarmosaætt. 78 s.
 Bergþór Jóhannsson 1992. Íslenskir mosar. Grýtumosaætt. 122 s.
 Bergþór Jóhannsson 1992. Íslenskir mosar. Klukkumosaætt, dægurmosaætt og fleira. 47 s.
 Bergþór Jóhannsson 1993. Íslenskir mosar. Skeggmosaætt. 116 s.
 Bergþór Jóhannsson 1995. Íslenskir mosar. Skænumosaætt, kollmosaætt, snoppumosaætt, perlumosaætt, hnappmosaætt og toppmosaætt. 129 s.

 Bergþór Jóhannsson 1995. Íslenskir mosar. Hnokkmosaætt. 162 s.
 Bergþór Jóhannsson 1996. Íslenskir mosar. Röðulmosaætt, tildurmosaætt, glitmosaætt, fax­mosaætt, breytingar og tegundaskrá. 127 s.
 Bergþór Jóhannsson 1996. Íslenskir mosar. Fossmosaætt, ármosaætt, flosmosaætt, leskju­mosaætt, voðmosaætt og rjúpumosaætt. 55 s.
 Bergþór Jóhannsson 1997. Íslenskir mosar. Lokkmosaætt. 83 s.
 Bergþór Jóhannsson 1998. Íslenskir mosar. Rytjumosaætt. 126 s.
 Bergþór Jóhannsson 1998. Íslenskir mosar. Breytingar og skrár. 101 s.
 Bergþór Jóhannsson 2000. Íslenskir mosar. Lápmosaætt, kólfmosaætt og væskilmosaætt. 151 s.
 Bergþór Jóhannsson 2001. Íslenskir mosar. Bleðlumosaætt og leppmosaætt. 100 s.
 Bergþór Jóhannsson 2002. Íslenskir mosar. Refilmosabálkur og stjörnumosabálkur. 70 s.
 Bergþór Jóhannsson 2003. Íslenskir mosar. Skrár og viðbætur. 135 s.

Tengt efni 
 Mosar

Tenglar 
Íslenskir mosar — Skrár og viðbætur
 Information, diagrams and photos 
 Moss description 
 Moss grower's handbook- 2.39MB, PDF file
 The British Bryological Society
 Picture Gallery of Mosses
 World of Mosses - Watercolour paintings of moss by Robert Muma

Mosar
Mosi
Geranium

Blágresisættkvísl er með yfir 400 tegundir, yfirleitt fjölærar en stundum einærar. Margar tegundirnar eru ræktaðar til skrauts.

Ræktun 
Blágresin gera yfirleitt ekki miklar kröfur. Stærri tegundirnar þrífast frekar í frjóum jarðvegi, en smærri háfjallategundir kjósa fremur sendinn eða grýttann jarðveg. Flestar tegundir þola vel skugga.

Tegundir 

Þeim er skift í tvær undirættkvíslir með 16 deildir:

 Undirættkvísl Erodioidea Yeo
   Sektion Aculeolata Yeo
   Sektion Brasiliensia
   Sektion Erodiea
   Sektion Subacaulia

 Undirættkvísl Geranium
   Sektion Anemonifolia
   Sektion Azorelloida Aedo, Muñoz Garm. & Pando
   Sektion Batrachioidea
   Sektion Dissecta Yeo
   Sektion Divaricata
   Sektion Geranium
   Sektion Lucida
   Sektion Neurophyllodes
   Sektion Paramensia
   Sektion Robertium
   Sektion Ruberta
   Sektion Trilopha Yeo
   Sektion Tuberosa Yeo
   Sektion Unguiculata

Listi yfir blágresistegundir

Tilvísanir
Glowie

Sara Pétursdóttir (f. 26. mars 1997), betur þekkt undir listamannsnafninu Glowie, er íslensk söngkona. Hún gerði plötusamning til langs tíma við Columbia Records í London í mars 2017 og fluttist til London ári síðar og starfar þar sem tónlistarkona.

Æska 
Sara er fædd og uppaldin í Reykjavík. Hún var listræn sem barn og hafði ánægju af listsköpun, t.d. málun, teikningu, söng og dansi. Hún stundaði einnig jazzballett um árabil og hefur líst því yfir í viðtölum að hún hafi upplifað einelti og útskúfun á yngri árum og að teikning og tónlist hafi hjálpað henni að dreifa hugann í þeim aðstæðum. Að loknum grunnskóla hóf hún nám í hárgreiðslu við Tækniskólann í Reykjavík.

Ferill

Upphaf tónlistarferils 
Sara sigraði Söngvakeppni framhaldsskólanna fyrir hönd Tækniskólans árið 2014. Í kjölfar sigursins tók hún upp listamannsnafnið Glowie og hóf síðar samvinnu við íslenska upptökuteymið Stop Wait Go og í apríl 2015 kom fyrsta lag hennar „No More“ út. Lagið átti miklum vinsældum að fagna og sat í toppsæti íslenskra vinsældalista samfellt í þrjár vikur og var einnig vinsælasta lag ársins á útvarpsstöðinni FM957 árið 2015. Þann 29. september 2015 gaf hún út lagið „Party“ og sat lagið á Íslenska vinsældalistanum í 10 vikur og fór hæst í 4. sæti.

Í febrúar árið 2016 gaf hún út lagið „One Day“ sem sat í sex vikur á Íslenska listanum. 4. júní sama ár kom lagið „No Lie“ út og sat það á Íslenska listanum í átta vikur, þar af tvær vikur í fyrsta sæti. Tónlistarmyndband lagsins kom út þann 22. júní 2016.

Útgáfusamningur við Columbia Records 
Í mars árið 2017 var tilkynnt að Glowie hefði undirritað alþjóðlegan útgáfusamning við útgáfufyrirtækið Columbia Records og taldi umboðsmaður hennar að um væri að ræða einn stærsta útgáfusamning sem íslenskur tónlistarmaður hefði gert á erlendri grundu.

Þann 26. október árið 2018 kom lagið „Body“ út en það var fyrsta lagið í flutningi Glowie sem kom út hjá Columbia Records. Höfundar lagsins eru Julia Michaels, Justin Tranter, Mattias Larsson og Robin Fredriksson. Tónlistarmyndband við lagið var tekið upp í Malibu í Los Angeles og kom út 16. nóvember 2018. Myndbandinu var ætlað að stuðla að virðingu fyrir ólíkum líkamsgerðum og stuðla að sjálfstæði og jákvæðni. 

Þann 22. mars 2019 gaf Glowie út lagið „Cruel“. Höfundur þess er Tayla Parx og Oscar Görres stjórnaði upptöku. Texta lagsins var ætlað að flytja þann boðskap að vanlíðan og erfið lífsreynsla væri órjúfanlegur hluti lífsins og tilfinningar sem öll upplifa á einhverjum tímapunkti. Tónlistarmyndband lagsins kom út þann 28. mars 2019.

14. júní 2019 gaf Glowie út plötuna Where I belong en á plötunni eru tvö eldri lög hennar „Body“ og „Cruel“ ásamt þremur nýjum lögum. Glowie hefur sagt að lög plötunnar séu ólík en endurspegli reynsluheim hennar og áhugasvið. 

Glowie var valin af tónlistarmanninum Ed Sheeran til að koma fram á tónleikum hans á Laugardalsvelli í Reykjavík í ágúst 2019.

Tilvísanir

Heimildir 
 

Íslenskir söngvarar
Íslenskar söngkonur
Listi yfir blágresistegundir

Ættkvíslin Geranium er með yfir 400 tegundir.

A

B

C

D

E

 Geranium ecuadoriense
 Geranium editum
 Geranium eginense
 Geranium elatum
 Geranium endressii – Haustblágresi
 Geranium erianthum – Frerablágresi
 Geranium escalonense
 Geranium exellii
 Geranium exallum

F

G

 Geranium geissei
 Geranium gentryi
 Geranium glaberrimum Boiss. & Heldr.
 Geranium glanduligerum
 Geranium goldmanii
 Geranium gorbizense
 Geranium gracile
 Geranium grandistipulatum
 Geranium graniticola
 Geranium guamanense
 Geranium guatemalense
 Geranium gymnocaulon

H

I
 Geranium ibericum  – Roðablágresi
 Geranium ibericum var. ibericum
 Geranium ibericum var. jubatum
 Geranium igualatense
 Geranium imbaburae
 Geranium incanum

J
 Geranium jaekelae
 Geranium jahnii
 Geranium jinchuanense

K

L

M

N

O

 Geranium oaxacanum
 Geranium obtusisepalum
 Geranium ochsenii
 Geranium oreganum – Rósablágresi
 Geranium orientali-tibeticum – Tíbetblágresi
 Geranium ornithopodioides
 Geranium ornithopodon
 Geranium × oxonianum Yeo – (G. endressi × G. versicolor), Skrautblágresi

P

R

S

T

U
 Geranium umbelliforme
 Geranium unguiculatum
 Geranium uralense

V
 Geranium vagans
 Geranium venezuelae
 Geranium venturianum
 Geranium versicolor 
 Geranium viscosissimum – Sléttublágresi
 Geranium vulcanicola

W
 Geranium wakkerstroomianum
 Geranium wallichianum – Fjallablágresi
 Geranium wardii
 Geranium weberbauerianum
 Geranium weddellii
 Geranium whartonianum
 Geranium wilfordii
 Geranium wilhelminae
 Geranium wislizeni 
 Geranium wlassovianum – Æðablágresi

Y
 Geranium yaanense
 Geranium yeoi
 Geranium yesoense – Eyjablágresi
 Geranium yoshinoi
 Geranium yuexiense
 Geranium yunnanense – Marmarablágresi

Tilvísanir 
 GBIF list of Geranium species 

Listar
Blágresisætt
Hraunbreyskja

Hraunbreyskja (fræðiheiti: Stereocaulon vesuvianum) er runnflétta sem vex á blágrýti. Hún er mjög algeng á Íslandi og er sérstaklega áberandi í frumframvindu í nýjum hraunum. Hún er ríkjandi tegund í hraunum inn til landsins þar sem grámosi vex ekki.

Útlit og greining
Hraunbreyskja er yfirleitt um 1,5 sentimetri á hæð og getur verið mjög misgreinótt. Hún er hvít eða grá og getur myndað þétta brúska. Hraunbreyskja er náskyld öræfaosti og líkist honum mjög í útliti. Hægt er að greina hraunbreyskju frá flestum öðrum fléttum á því að þalvörtur hennar eru hnöttóttar með dökkri laut í miðju.

Þalsvörun hraunbreyskju er K+ gult, C-, KC- og P+ laxagult.

Útbreiðsla
Hraunbreyskja nemur hraun mjög fljótlega eftir tilurð og vex á berri klöpp. Hún er mjög algeng á Íslandi, sérstaklega þar sem grámosi hefur ekki náð að mynda breiður yfir hraunið. Útbreiðsla hraunbreyskju nær um allan heim að Ástralíu og Suð-Austur Asíu undanskildum.

Hraunbreyskja var ein af fyrstu fléttunum til að finnast í Surtsey árið 1970 en hinar tvær voru deiglugrotta (Trapelia coarctata) og skeljaskóf (Placopsis gelida). Ári seinna fannst hraunbreyskja víða um Surtsey sem bendir til þess að gró hennar berist mjög greiðlega með vindi frá meginlandi Íslands.

Áhrif á undirlag
Rannsóknir á hrauni úr eldgosinu árin 1730-1736 á Lanzarote hafa leitt í ljós að hraunbreyskja örvar veðrun hraunsins allt að sextánfallt miðað við bert hraun. Veðrun hraunsins vegna hraunbreyskju stafar líklega af efnum sem hún gefur frá sér og leysa upp bergið. Rannsóknir á Hawaii benda til þess að hærri loftraki þar en á Lanzarote valdi því að veðrun hrauna vegna hraunbreyskju sé um tvöfalt hraðari þar en á Lanzarote.

Notagildi
Hraunbreyskja hefur þann eiginleika að safna ýmsum mengunarefnum í vefi sína og gagnast mönnum þannig til þess að fylgjast með umhverfismengun vegna spilliefna.

Á Íslandi
Hraunbreyskja er ein þriggja fléttna sem notaðar eru til þess að mæla flúor- og brennisteinsmengun frá Járnblendiverksmiðjunni á Grundartanga. Hinar tvær flétturnar eru snepaskóf (Parmelia saxatilis) og klettastrý (Ramalina subfarinacea).

Erlendis
Hraunbreyskja sem vex við rætur Vesúvíusar á Sikiley er notuð til þess að fylgjast með niðurbroti geislavirkra efna sem bárust um Evrópu eftir kjarnorkuslysið í Tsjernobyl 1986. Hraunbreyskjan safnaði þá geislavirkum samsætum sesíums og rúþens úr umhverfinu og geymdi í vefjum sínum. Niðurbrot þessara geislavirku efna er mælt reglulega til þess að meta hversu mikilla áhrifa gætir enn vegna kjarnorkyslyssins 1986.

Efnafræði
Hraunbreyskja inniheldur þrjú þekkt fléttuefni: atranórin, stictinsýru og norstictinsýru.

Heimildir

Tenglar
 Flóra Íslands. Hraunbreyskja (Stereocaulon vesuvianum).
 Náttúrufræðistofnun Íslands. Hraunbreyskja (Stereocaulon vesuvianum).

Breyskjuætt
Fléttur
Breyskja

Breyskja, grábreyskingur eða Stereocaulon er ættkvísl fléttna.

Breyskjur eru oftast gráar, greinóttar með þalvörtum á endum. Þær hafa allar grænþörunga í ljósgráum vörtum og bláþörunga milli vartnanna. Tegundir eru alls um 120 en 19 lifa á Íslandi.

Tegundir
Stereocaulon alpinum (Grábreyskja)
Stereocaulon arcticum (Vikurbreyskja)
Stereocaulon botryosum (Fjallbreyskja)
Stereocaulon capitellatum (Drýsilbreyskja)
Stereocaulon condensatum
Stereocaulon cumulatum
Stereocaulon dactylophyllum
Stereocaulon delisei
Stereocaulon evolutum
Stereocaulon glareosum (Flagbreyskja)
Stereocaulon granulans
Stereocaulon incrustatum
Stereocaulon klondikense
Stereocaulon leucophaeopsis
Stereocaulon nanodes (Dvergbreyskja)
Stereocaulon nivale
Stereocaulon paschale (Dílbreyskja)
Stereocaulon pileatum
Stereocaulon plicatile
Stereocaulon rivulorum (Melbreyskja)
Stereocaulon sasakii
Stereocaulon saxatile
Stereocaulon spathuliferum (Spaðabreyskja)
Stereocaulon symphycheilum
Stereocaulon tomentosum (Loðbreyskja)
Stereocaulon tornense (Hrúðurbreyskja)
Stereocaulon uliginosum (Hraufubreyskja)
Stereocaulon vanoyei (Búldubreyskja)
Stereocaulon vesuvianum (Hraunbreyskja)

Heimildir

Breyskjuætt
Fléttur
Brúngresi

Brúngresi (fræðiheiti Geranium phaeum) er fjölært blóm af blágresisættkvísl.

Lýsing 
Brúngresi verður 40 til 80 sm hátt, með stórum laufblöðum í breiðri hvirfingu. Þau eru djúpflipótt og skiftast í 7 til 9 flipa sem eru sepóttir og gróftenntir. Oft eru brúnir blettir eða yrjur á efra borði sem mynda hálfhring innan við blaðvikin. Blómin eru nokkur saman og vísa til hliðanna eða lútandi, oftast dökk-brúnrauð til fjólublá, sjaldan hvít.

Útbreiðsla 
Uppruni brúngresis er í Spáni, Ítalíu, Frakklandi, Sviss, Austurríki, Balkanskaga, Búlgaríu, Ungverjalandi, Tékklandi, Slóvakíu, Póllandi, Belarus, Rúmeníu og Úkraínu. Nú er það einnig ílent á Bretlandseyjum, Hollandi, Belgíu og Norðurlöndunum.

Ræktun 
Brúngresi er auðræktað og harðgert. Þykir frekar sérkennilegt en fallegt. Er til dæmis afbrigðið 'Samobor' ræktað vegna blaðlitar. Önnur afbrigði eru 'Album', 'Joan Baker', 'Lily Lovell' 'Samobor' Strangman, 'Variegatum'.

Tilvísanir 

 Flóra Norðurlandanna
 Lystigarður Akureyrar

Blágresisætt
Villijarðarber

Villijarðarber, (Fragaria vesca) er tegund jarðarberja sem vex villt á Íslandi.

Útbreiðsla
Villijarðarber vaxa víða um norðurhvel jarðar. Á Íslandi finnast þau hringinn í kring um landið, en þó helst á láglendi.

Útbreiðslukort
 Norðurlönd
 Norðurhvel

Undirtegundir 
Það er fjöldi undirtegunda og afbrigða til af villijarðarberjum
Fragaria vesca subsp. americana
Fragaria vesca subsp. bracteata
Fragaria vesca subsp. bracteata var. albida
Fragaria vesca subsp. bracteata var. bracteata
Fragaria vesca subsp. bracteata var. helleri
Fragaria vesca subsp. californica
Fragaria vesca subsp. vesca
Fragaria vesca subsp. vesca var. alba
Fragaria vesca subsp. vesca var. roseiflora, með rauðleit blóm
Fragaria vesca subsp. vesca var. semperflorens, ræktað afbrigði með stærri en bragðlausari berjum.

Ytri tenglar 
Den Virtuella Floran
Jarðarber
F. vesca í GRIN Taxonomy Database  (enska)

Tilvísanir 

Skinaldin
Ber
Lækningajurtir
Dílaskóf

Dílaskóf (fræðiheiti: Peltigera leucophlebia) er flétta af engjaskófarætt, ættkvísl engjaskófa. Hún er mjög algeng um allt land upp í 1300 metra hæð yfir sjávarmáli. Dílaskóf vex einkum yfir mosa í mólendi, kjarri, fjallshlíðum eða mögru graslendi.

Útlit
Þal dílaskófar er stórt, um 10-20 cm í þvermál með ávala sepa 2-4 cm í þvermál. Liturinn er fagurgrænn í vætu en grágrænn eða grábrúnn í þurrki. Efra borð þalsins en alsett dökkbláum eða svartleitum dílum sem standa aðeins upp úr þalinu. Í dílunum eru bláþörungar en í græna hluta þalsins eru grænþörungar.

Dílaskóf hefur skýrt æðanet á neðra borði þalsins og greinist þannig frá flannaskóf.

Samlífi
Dílaskóf er hýsill fyrir smásveppinn Pyrenidium actinellum á Íslandi.

Nytjar
Dílaskóf var áður fyrr höfð í graut.

Efnasambönd
Dílaskóf framleiðir fléttuefnasamböndin gyrófórinsýru, tenuiorin, methylgyrófórat og triterpensambönd.

Heimildir

Engjaskófir
Engjaskófarætt
Fléttur
Elam

Elam var fornmenning sem stóð frá um 2700 f.Kr. til 539 f.Kr. við Persaflóa þar sem nú er vesturhluti Írans og brot af suðurhluta Íraks. Höfuðborg Elam var fyrst Ansjam og síðar Susa. Elamíska var stakmál, óskylt persnesku. Hún var rituð með fleygrúnum. Elam atti kappi við önnur ríki á írönsku hásléttunni og náði hátindi sínum þegar Assýríumenn sigruðu Babýlóníumenn á 12. öld f.Kr. Nokkrum öldum síðar féll Elam líka í hendur Assýríumanna og síðar íranskra þjóða á borð við Meda og Persa. Elamíska var áfram töluð í Persaveldi og menning Elam hafði áhrif á persneska menningu. 

Fornmenningarsamfélög
Saga Írans
Bronsöld
Medar

Medar voru írönskumælandi þjóð sem hóf að setjast að í fjöllunum í norðvesturhluta þess svæðis sem í dag er Íran undir lok 2. árþúsundsins f.Kr. Þeir voru með fyrstu írönsku þjóðflokkunum sem fluttust til svæðisins í kjölfar Bronsaldarhrunsins milli 1200 og 1150 f.Kr. Ríki þeirra var kallað Medía og tungumálið medíska, en engir textar hafa fundist á því máli. Medía stóð þar sem nú eru landið Aserbaísjan, Íranska Kúrdistan og vesturhluti Tabaristan. 

Þjóðflutningar Meda áttu sér stað á sama tíma og Mið-Assýríuveldinu hnignaði. Að auki stóðu bæði Elam og Babýlónía veikt. Þegar Ný-Assýríuveldið reis féll Medía í hendur þeirra á valdatíð Adad-nirari 3. sem ríkti frá 811 f.Kr. til 783 f.Kr. Medar gerðu bandalag við aðra þjóðflokka gegn Assýríu og lögðu Níníve undir sig 612 f.Kr. Þar með hrundi Ný-Assýríuveldið og Medaveldið reis í þess stað með Ekbatana sem höfuðborg. Kýros mikli lagði þetta ríki undir Persaveldi um 550 f.Kr.

Fornmenningarsamfélög
Íranskar þjóðir
Saga Írans
Saga Armeníu
Saga Aserbaísjan
Saga Tyrklands
330 f.Kr.

330 f.Kr. var 70. ár 4. aldar fyrir Krists burð. Í Rómaveldi var það þekkt sem ræðismannsár Crassusar og Vennos eða sem árið 424 ab urbe condita. 330 f.Kr. hefur verið notað frá því á miðöldum þegar farið var að notast við árin frá fæðingu Jesú Krists.

Atburðir 
 20. janúar - Alexander mikli sigraði her Persaveldis undir stjórn landstjórans Ariobarzaness við Persahlið. Ariobarzanes hafði varist 17.000 grískum hermönnum með 700 ódauðlegum persneskum hermönnum í 30 daga.
 30. janúar - Alexander mikli hélt inn í Persepólis.
 17. júlí - Daríus 3. var myrtur af Bessusi landstjóra í Baktríu.

Fædd

Dáin 
 17. júlí - Daríus 3. Persakonungur (f. um 380 f.Kr.).
 Agis 3. konungur Spörtu.
 Parmenion, makedónskur herforingi.
 14. ágúst - Kidinnu, kaldeskur stjörnufræðingur.

330 f.Kr.
330-321 f.Kr.
Manikeismi

Manikeismi (persneska: آیین مانی Āyin-e Māni; kínverska: 摩尼教; pinyin: Móní Jiào; xiao'erjing: موْنِ كِيَوْ) eru trúarbrögð sem íranski spámaðurinn Mani stofnaði á 3. öld í ríki Sassanída. Manikeismi gengur út á flókna tvíhyggju þar sem veruleikinn er afsprengi átaka milli hinnar góðu, andlegu veraldar ljóssins og hinnar illu, efnislegu veraldar myrkursins. Saga mannsins gengur út á það að ljósið hverfur smám saman úr efnisheiminum og snýr aftur til veraldar ljóssins þaðan sem það kom. Manikeismi á sér rætur í mesópótamískum gnostisisma. 

Manikeismi varð fljótt vinsæll meðal arameískumælandi og átti sitt blómaskeið frá 3. til 6. aldar. Um stutt skeið var manikeismi aðalkeppinautur kristni sem arftaki hefðbundinna rómverskra trúarbragða. Sassanídar bönnuðu manikeisma snemma og manikear voru ofsóttir af bæði kristnum og rómverskum yfirvöldum svo trúarbrögðin hurfu í kjölfarið í vesturhluta Rómaveldis. Síðar voru þeir einnig ofsóttir í Kína og í kalífaveldi Abbasída. Trúarbrögðin héldu lengst út í Kína þar sem þau voru stunduð fram á 14. öld. Hofið Cao'an í Fujian í Kína er talið vera eina manikeahofið sem varðveist hefur.

Sumir villutrúarhópar í Evrópu á miðöldum voru sakaðir um manikeisma. Þetta á við um katara í Vestur-Evrópu, pálista í Armeníu og bogómíla í Búlgaríu.

Trúarbrögð
Gnostisismi
Ilmblágresi

Geranium macrorrhizum Ilmblágresi/ Ilmgresi er harðger tegund blómstrandi fjölæringa í blágresisætt. 

Litningatala þess er 2n = 46.

Útbreiðsla og búsvæði 
Ilmblágresi er upprunnið úr suðaustur hluta Alpafjalla, Karpatafjöllum, Balkanskaga og Appennínafjöllum í 200 til 1700 m.y. sjávarmáli í kalkríkum jarðvegi.

Lýsing 
Ilmblágresi er 30 til 50 sm hátt með gildum jarðstönglum. Ilmandi blöðin eru djúpflipótt eða sepótt, ljósgræn og þéttsett kirtilhárum. Blómin eru smá (11mm), fölbleik. Einnig finnast afbrigði með hvít eða yfir í hárauð blóm.

Ræktun og nytjar
Ilmblágresi er ræktað sem blómstrandi þekjuplanta. Ræktunarafbrigðin eru yfirleitt valin fyrir blómlit.
Það þolir vel skugga og misjafnan jarðveg.
Það er notað í jurtalækningum þar sem það hefur mikla örverueyðandi
 
eiginleika. Ilmolía er gerð úr því fyrir aromatherapy. Til viðbótar við ilmolíur, inniheldur það flavonoids, sesquiterpenes, phenolic acids, litarefni, vítamín, og steinsölt. Stór (eða mikilvægur) hluti ilmolíanna er sesquiterpene ketone germacrone.  
Á búlgörsku heita blágresi (Geranium) 'zdravec', sem einnig þýðir "heilsa". Plantan hefur verið nýtt í árhundruð til lækninga og í Balkanlöndunum haft orðspor fyrir að vera frygðaraukandi. Tinktúra með alkóhóli gefur olíu, sem kallast 'zdravec-olía'. Hún er notuð í ilmatnsframleiðslu sem burðarefni.

Tilvísanir

Ytri tenglar
Paghat's Garden: Ingwersen's Bigroot Geranium
 Lystigarður Akureyrar

Blágresisætt
Lækningajurtir
Ali Khamenei

Ali Khamenei (persneska: سید علی حسینی خامنه‌ای‎‎; f. 19. apríl 1939) er múslimaklerkur og núverandi æðstiklerkur Írans. Hann tók við embætti eftir lát Ruhollah Khomeini árið 1989. Áður var hann forseti Írans frá 1981 til 1989. Hann var náinn samstarfsmaður Khomeinis í írönsku byltingunni 1979 og var skipaður ímam föstudagsbæna í Teheran eftir að Khomeini komst til valda. Eftir lát Khomeinis var hann kjörinn æðsti leiðtogi af sérfræðingaráði Írans þótt hann væri ekki marja' (ayatollah) á þeim tíma. Hann var útnefndur marja' árið 1994 þrátt fyrir andstöðu fjögurra annarra ayatollah. 

Khamenei er talinn valdamesti stjórnmálamaður Írans. Hann er þjóðarleiðtogi og yfirmaður herafla Írans auk þess að eiga sæti í ríkisstjórn Írans.

Tilvísanir

Æðstuklerkar Írans
Forsetar Írans
Æðsti leiðtogi Írans

Æðsti leiðtogi Írans (persneska: رهبر ایران‎‎, rahbar-e iran), stundum kallaður æðsti leiðtogi írönsku byltingarinnar (رهبر معظم انقلاب اسلامی, rahbar-e mo'azzam-e enghelab-e eslami) stundum kallaður æðstiklerkur Írans utan landsins, er þjóðarleiðtogi Írans og hæst setti stjórnmála- og trúarleiðtogi landsins. 

Staðan var búin til eftir írönsku byltinguna í samræmi við hugmyndina um lögspekingaræði í íslam. Upphaflega var gert ráð fyrir að æðsti leiðtoginn væri æðstiklerkur (marja') samkvæmt tólfungaútgáfu sjía íslam úsúla en því var breytt árið 1989 þannig að leiðtoginn þyrfti aðeins að vera íslamskur fræðimaður og gæti verið lægra settur en æðstiklerkur.

Í Íran hafa aðeins verið tveir æðstu leiðtogar frá upphafi: Ruhollah Khomeini og Ali Khamenei (núverandi). 

 
Írönsk stjórnmál
Forseti Írans

Forseti Írans er stjórnarleiðtogi Írans. Hann er hæst setti stjórnmálamaður landsins sem er kjörinn í almennum kosningum en heyrir undir æðsta leiðtoga Írans sem er þjóðhöfðingi landsins. Forsetinn er yfirmaður framkvæmdavaldsins og hefur vald til að gera samninga við erlend ríki, sjá um fjármál ríkisins og ráðningar, og skipa ráðherra háð samþykki Íransþings. Æðsti leiðtoginn hefur samt bein áhrif á utanríkisstefnu, herinn og kjarnorkuáætlun landsins. 

Forsetinn er kosinn til fjögurra ára í senn og má ekki sitja lengur samfellt en tvö kjörtímabil. Núverandi forseti er Ebrahim Raisi sem tók við embætti árið 2021.

Listi yfir forseta Írans
Íransþing

Íransþing, Majlis eða formlega íslamska ráðgjafarþingið (persneska: مجلس شورای اسلامی‎‎ Majles-e Showrā-ye Eslāmī) er löggjafarþing Írans. Það er skipað 290 þingmönnum. Þar af eru fjórtán sæti frátekin fyrir trúarlega minnihlutahópa. Þingið var sett á stofn í stjórnarskrá Írans frá 1906 og sat upphaflega í tveimur deildum. Konur fengu kosningarétt og kjörgengi til Íransþings í Hvítu byltingunni árið 1963. Eftir írönsku byltinguna 1979 var öldungadeildinni skipt út fyrir Vaktmannaráðið sem hefur neitunarvald gagnvart löggjöf þingsins á grundvelli stjórnarskrárinnar og íslamskra laga. 

Írönsk stjórnmál
Þing eftir löndum
Borgarfjarðarbrúin

Borgarfjarðarbrúin er 520 metra löng tvíbreið brú yfir Borgarfjörð við Borgarnes. Brúin var opnuð 13. september árið 1981. Hringvegurinn liggur um brúna en hún stytti hann um 11 kílómetra. Borgarfjarðarbrúin er næstlengsta brú landsins eftir aðeins Skeiðarárbrúnni.

Brýr á Íslandi
Vesturland
Fagurblágresi

Fagurblágresi (fræðiheiti Geranium himalayense) er lágvaxinn fjölæringur af blágresisætt.

Útbreiðsla og búsvæði 
Fagurblágresi vex í 3700 til 4400 m.y. sjávarmáli í suður og vestur Tíbet, Afghalnistan, norður Indlandi, Kashmir, Nepal og Pakistan.

Lýsing 
Fagurblágresi verður frá 9 til 32 sm á hæð, skriðult með stórum (1,4 til 2,1 sm) blá-fjólubláum blómum og djúpskornum blöðum.

Tilvísanir

Ytri tenglar 
Lýsing í Flora of China. 
Lýsing í Flora of Pakistan. 
 Lystigarður Akureyrar

Blágresisætt