alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Svo skal böl bæta

Svo skal böl bæta er skáldsaga eftir Oddnýju Guðmundsdóttur sem kom út árið 1943, útgefin af Víkingsútgáfunni.

Ritdómur 
Magnús Ásgeirsson skrifaði ritdóm um bókina í tímaritið Helgafell, og segir þar að bókin sé frumsmíð, en segir svo að bókin sé 

venju fremur laus við ýmsar byrjendaveilur, einnig  þær, sem benda stundum til þess, að hinum unga höfundi sé meira niðri fyrir en lítt þjálfaðir hæfileikar hennar nái að túlka með æskilegum árangri. Ég held, að nokkuð sé til í því, sem einhver sagði við mig um bókina, að hún væri ískyggilega laus við skemmtilega galla.  Hér eru engin gönuskeið, frásögnin raunsæ og greindarleg, en jafnframt yfir henni eitthvert litleysi eða grámóska, ungum höfundum hættir oft til þess að vera of samhuga söguhetjum sínum, en hér virðir skáldkonan þær fyrir sér úr nokkrum fjarska, af svo eindregnum hlutleysi, að lesandanum finnst einatt þetta fárok koma sér of litið við til þess að láta sig örlög þess miklu skipta. Það er fulllítið um frásagnargleði í bókinni, til þess að lesandinn verði var þeirrar skáldhrifningar og hlutdeildar, sem jafnvel gáfaði höfundar mega ekki án vera. Mér finnst ekki fullséð af þessari bók, hvort hér er efnilegt sagnaskáld á verðinni eða ekki, en ég þykist viss um, að Oddný Guðmundsdóttir gæti orðið mjög liðtækur höfundur á öðrum sviðum, þar sem næg verkefni og engu óvirðulegri en miðlungsskáldskapur bíða gáfaðri og ritfærra manna og kvenna.

Heimildir 
 Tímaritið Helgafell (Reykjavík 1942-1955)  1944; 3(1-4): S:130 – 133

Bókaárið 1943
Íslenskar skáldsögur
Farkennari

Farkennari er kennari í farskóla, maður sem annast farkennslu, en slíkir kennarar fóru oft á milli bæja til að kenna tímabundið í fjarlægum sveitum. Jóhannes úr Kötlum var á sínum tíma farkennari og kenndi þá m.a. Steini Steinarr. 

Starfsheiti tengd skólum
Oddný Guðmundsdóttir

Oddný Guðmundsdóttir (15. febrúar 1908 – 1985) var farkennari og rithöfundur. Hún var frá Hóli á Langanesi. 

Árið 1939 kom Oddný heim eftir að hafa stundað nám í Svíþjóð. En á yngri árum hafði hún dvalist við nám og störf á Norðurlöndunum og í Sviss. Oddný Guðmundsdóttir var vel máli farin og ágætur rithöfundur. 

Oddný var farkennari í þrjátíu ár. Hún kenndi á Vestfjarðarkjálkanum í þrettán vetur, fjögur ár á Snæfellsnesi, tvö í Borgarfirði og eitt ár í Dalasýslu. Hún kenndi svo í skemmri tíma en skólaárið spannar í Húnavatnssýslu, Eyjafirði, Tjörnesi, Breiðdalsvík og fleiri stöðum. Hún skrifaði einnig nokkrar bækur og þar að meðal: Svo skal böl bæta árið 1943, Veltiár árið 1947, Tveir júnídagar árið 1949 og ritaði auk þess smásögur í blöð og tímarit og vann að þýðingum. 

Árið 1978 tók Erlingur Davíðsson viðtal við hana fyrir bókaflokkinn Aldnir hafa orðið. Þá var Oddný sjötug. Þegar Erlingur settist niður við eldhúsborðið heima hjá henni til að hefja viðtalið, tók hann eftir því að það var engin kaffikanna á borðinu. Þá sagði hún að hún hafi aldrei átt kaffikönnu en þætti samt kaffisopinn góður. Hún hafi heldur ekki átt karlmann og sakni þess ekki neitt. En í staðinn fyrir að segja frá atvikum og ævintýrum af langri ævi sinni þá tók hún sérstakt mál til meðferðar, sem hún nefnir: Segðu okkur sögu. Þá sögu er hægt að lesa í Aldnir hafa orðið (8. bindi).

Oddný fór allar sínar ferðir á reiðhjóli hvort sem það var fara á milli bæja eða milli landshluta. Þótti henni ekki mikið mál að skreppa norðan frá Langanesi og suður til Reykjavíkur á reiðhjóli sínu.

Heimildir 
 Erlingur Davíðsson, Aldnir hafa orðið. Frásagnir og fróðleikur (Akureyri: Skjaldborg, 1979): bls. 123-138 í 8. b.

Íslenskir rithöfundar

Íslenskar konur
Sveitarfélög á Grænlandi

Sveitarfélög á Grænlandi eru:

Avannaata, sveitarfélag á norðvestur-Grænlandi
Kujalleq, sveitarfélag á suður-Grænlandi
Qeqertalik, sveitarfélag á miðvestur-Grænlandi
Qeqqata, sveitarfélag á mið-suður Grænlandi
Sermersooq, sveitarfélag á suðvestur og suðausturhluta Grænlands.

Sveitarfélög á Grænlandi
Sangerðisvöllur

Sangerðisvöllur (einnig þekktur sem sparisjóðsvöllur) er knattspyrnuvöllur á íslandi. Hann er heimavöllur Reynis á Sandgerði. Á áhorfendasvæði eru 350 sæti. Völlurinn var kallaður sparisjóðsvöllur frá 2007 til 2009 vegna styrktarsamnings sparisjóðsins við íþróttafélagið Reyni á Sandgerði.

Íslensk íþróttamannvirki
Seigja

Seigja er eiginleiki kvikefna (vökva), sem lýsir andófi (viðnámi) þeirra við ytri kröftum, sem verka á efnið. Oftast er notast við aflfræðilega seigju, táknaða með μ og hreyfifræðilega seigju, táknaða með ν.

Skilgreining
Skerspenna τ í vökva  er jöfn margfeldi aflfræðilegrar seigju μ og hraðastiguls:
,
þar sem u er hraðinn í x-stefnu. Þessi skilgreining er oftast eignuð Isaac Newton.
 
Hreyfifræðileg seigja er skilgreind sem hlutfallið á milli aflfræðilegrar seigju og eðlismassa efnisins:
,
þar sem ρ er eðlismassi vökvans.

Vökvaaflfræði
Gullinsnið

Gullinsnið er ákveðið hlutfall tveggja talna, þ.a. hlutfallið milli summu stærðanna og stærri tölunnar er jafnt hlutfallinu milli stærðana. Þetta hlutfall þykir einstaklega fallegt og er oftast táknað með gríska bókstafnum  (Fí) sem er fyrsti stafurinn í nafni gríska myndhöggvarans og stærðfræðingsins Feidíasar, sem byggði höggmyndir sínar á gullinsniði um 500 árum f.Kr. Í stærðfræði og listum er oft talað um gullinsnið.

Gullinsniði má lýsa með algebrulegum hætti:

þar sem gildir

Myndrænt má lýsa gullinsniði þannig að ef línu (a+b) er skipt í tvo hluta (a og b) og hlutfall lengri hlutans (a) á móti styttri hlutanum (b) er það sama og hlutfall línunar allrar (a+b) á móti stærri hlutanum (a). Þá höfum við hlutfall sem kallað er gullinsnið

Útreikningar 
Tvær jákvæðar stærðir  og  eru sagðar vera í gullinsniði ef

Þessi jafna skilgreinir  með ótvíræðum hætti.

Hægri hlið jöfnunnar sýnir að ,sem með innsetningu í vinstri hlið jöfnunnar gefur

Deilum í gegnum jöfnuna með  og fáum

Margföldum nú báðar hliðar með  og umröðum liðunum, og fáum annars stigs jöfnuna:

Eina jákvæða lausnin á þessari annars stigs jöfnu er

Hlutfall tveggja samliggjandi Fibonaccitalna nálgast gullinsnið, þ.e. Fn+1/Fn → φ, þegar n vex.

Heimildir

Tenglar 
 Gullsniðið kemur fyrst fyrir hjá Forn-Grikkjum; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1979

Stærðfræði
Byggingarlist
Myndlist
Landssamband íslenskra útvegsmanna

Landssamband íslenskra útvegsmanna (LÍÚ) eru hagsmunasamtök útvegsmanna á Íslandi og eiga allir meðlimir svæðisbundins útvegsmannafélags, sem er meðlimur í LÍÚ, aðild að félaginu. Félagið er aðildarfélag Samtaka atvinnulífsins og eru því allir meðlimir LÍÚ félagar í Samtökum atvinnulífsins. Um miðbik 20. aldar og allt fram undir lok hennar var íslenskur sjávarútvegur undirstaða íslensks atvinnulífs. Þá var það hlutverk LÍÚ að vera samningsaðili fyrir hönd þeirra sem gerðu út veiðibáta, bæði til sjómanna sem og stjórnvalda. Þótt sjávarútvegur sé ekki jafn mikilvægur og það var áður fyrr er LÍÚ enn mikilvæg samtök.

Saga
LÍÚ var stofnað af 50 útgerðarmönnum á fundi í Reykjavík þann 17. janúar 1939. Alþingismennirnir Jóhann Þ. Jósefsson og Sigurður Kristjánsson og útgerðarmaðurinn Elías Þorsteinsson frá Keflavík höfðu verið fengnir til þess að undirbúa stofnunina. Áður var búið að stofna Útvegsbændafélag Vestmannaeyja og Félag íslenskra botnvörpuskipaeigenda. LÍÚ var stofnað svo að hagsmunum útgerðarmanna um land allt gæti verið gætt af einu og sama félaginu.

Árið 1944 kom upp hagsmunadeila milli þeirra útgerðarmanna sem gerðu út togara annars vegar og smábáta hins vegar. Þá var sambandinu skipti í tvær deildir eftir þessu. Haustið 1945 var innkaupadeild LÍÚ sem hafði því hlutverki að gegna að útvega aðildarfélögum veiðarfæri sem erfitt var að nálgast á meðan seinni heimsstyrjöldin geysaði. Innkaupsdeildin var rekin allt til 1993 þegar hún var lögð niður vegna mikillar samkeppni. Á tímabilinu 1944 til 1960 voru mikil samskipti milli LÍÚ og íslenskra stjórnvalda. Það var vegna þess að íslenska krónan var rangt skráð og því þurfti uppbóta- og millifærslukerfi til þess að jafna dæmið. Viðreisnarstjórnin afnam þetta fyrirkomulag með því að skrá raunvirði krónunnar frá og með 1960.

Árið 1961 var Verðlagsráð sjávarútvegsins stofnað því samningar höfðu tekist árið áður um að sjómenn fengju til sín hluta af aflaverðmæti og annar kostnaður við útgerð sem áður hafði lent á þeim felldur niður. Í ráðið voru skipaðir aðilar frá útgerðarmönnum, sjómönnum og fiskverkurum auk þess sem ríkið kom einum að. Þetta fyrirkomulag var lagt af 1992.

Meðlimir

Útvegsmannafélag Reykjavíkur
 Útvegsmannafélag Akraness
 Útvegsmannafélag Snæfellsness
 Útvegsmannafélag Vestfjarða
 Útvegsmannafélag Norðurlands
 Útvegsmannafélag Austfjarða
 Útvegsmannafélag Hornafjarðar
 Útvegsbændafélag Vestmannaeyja
 Útvegsbændafélagið Heimaey
 Útvegsmannafélag Þorlákshafnar
 Útvegsmannafélag Suðurnesja
 Útvegsmannafélag Hafnarfjarðar

Tilvísanir

Heimild

Tenglar
 Heimasíða LÍÚ 
 Framkvæmdastjóri LÍÚ - höfum engan áhuga að ganga í ESB þó við gerum upp í Evrum; grein af Pressunni.is 2010 

Íslensk félagasamtök
Íslenskur sjávarútvegur
Newark (New Jersey)

Newark er stærsta borgin í New Jersey í Bandaríkjunum. Íbúar borgarinnar voru rúmlega 285 þúsund árið 2017 og var þar með 64. stærsta borg Bandaríkjanna. Borgin var stofnuð árið 1693 sem bæjarfélag en hlaut borgarréttindi þann 11. apríl 1836.

Newark liggur um 8 km vestan Manhattan-eyju og rúmlega 3 km norðan Staten Island. Borginni er skipt í fimm svæði eða borgarhluta: Norður-, suður-, vestur-, austur- og mið-hluta.

Höfn borgarinnar er ein af meginhöfum stórborgarsvæðis New York-borgar. Borginni þjónar Newark Liberty International Airport, sem er einn af þremur meginflugvöllum stórborgarsvæðisins og elstur þeirra.

Borgir í New Jersey
Jersey City (New Jersey)

Jersey City er borg í Hudson-sýslu í New Jersey í Bandaríkjunum. Íbúarfjöldi borgarinnar var áætlaður rúmar 290 þúsund árið 2020 og borgin því næst stærsta borg fylkisins. Borgin er 77. stærsta borg Bandaríkjanna. 

Jersey City liggur á vesturbakka Hudson-flóa andspænis syðri hluta Manhattan-eyju í New York-borg og er hluti af stórborgarsvæði New York-borgar. Borgin er mikilvæg iðnaðar- og verslunarborg.

Borgir í New Jersey
Afbygging

Afbygging (franska: déconstruction) er túlkunaraðferð í heimspeki, bókmenntarýni og félagsfræði þar sem leitast er við að raska gefnum undirstöðum í rótgrónum fræðum, svo sem bókmenntum og vestrænni heimspeki, og draga fram mótsagnir og skapa nýjar tengingar. Hugtakið mótaði Jacques Derrida á fimmta áratug 20. aldar. 

Meginlandsheimspeki
Bókmenntafræði
Félagsfræði
Norðurland vestra

Norðurland vestra er hérað sem nær yfir vesturhluta Norðurlands. Það var upphaflega skilgreint sem eitt af átta kjördæmum Íslands árið 1959 og náði yfir Vestur-Húnavatnssýslu, Austur-Húnavatnssýslu og Skagafjarðarsýslu ásamt með kaupstöðunum Sauðárkróki og Siglufirði. Sjá grein um Norðurlandskjördæmi vestra varðandi úrslit alþingiskosninga í kjördæminu. Með breyttri kjördæmaskipan sem fyrst var kosið eftir 2003 var Norðurlandskjördæmi vestra sameinað Vesturlandskjördæmi og Vestfjarðakjördæmi til að mynda Norðvesturkjördæmi.

1992 var Héraðsdómur Norðurlands vestra stofnaður með aðsetur á Sauðárkróki.

Norðurland vestra er eitt af átta héruðum sem Hagstofa Íslands notar við framsetningu á ýmsum talnagögnum, t.d. um íbúafjölda. Árið 2007 minnkaði héraðið þegar Siglufjörður sameinaðist Ólafsfirði. Sameinað sveitarfélag þeirra, Fjallabyggð, telst nú til Norðurlands eystra.

1. desember 2007 bjuggu 7.359 á Norðurlandi vestra, þar af 2.555 á Sauðárkróki. Aðrir stærri bæir eru Blönduós, Hvammstangi og Skagaströnd.

Landshlutar Íslands
Trenton (New Jersey)

Trenton er höfuðborg New Jersey-fylkis í Bandaríkjunum. Íbúafjöldi borgarinnar var 83.000 árið 2019. Trenton varð höfuðborg New Jersey þann 25. nóvember árið 1790. Í borginni er Ríkisfangelsi New Jersey sem hýsir hættulegustu glæpamenn fylkisins.

Borgir í New Jersey
Einsaga

Einsaga (enska: microhistory) er hugtak í sagnfræði og felst í því að nálgast viðfangsefni mankynssögunnar á nýjan hátt. Í stað þess að einbeita sér að formlegum stofnunum samfélagsins og einstaka mönnum sem taldir eru hafa haft mikil áhrif á framgöngu sögunnar skoðar einsagan hvar einstaklingurinn stóð í þessu stóra gangvirki. 

Einsagan hefur beint sjónum sínum að einstaklingum sem hafa yfirleitt ekki átt upp á pallborðið hjá sagnfræðingum, og þá er helst litið til skrifa alþýðumanna og -kvenna sem skildu einhverra hluta vegna eftir sig heimildir um líf sitt og hugsanir.

Link 
MICROHISTORY NETWORK: http://www.microhistory.eu

Sagnfræði
Sagnfræðihugtök
Tvíblöðungur (prentun)

Tvíblöðungur (eða fólíó) er í prentverki örk í bók eða handriti sem er í arkarbroti. Orðið fólíó er beygingarmynd af latneska orðinu „folium“ sem þýðir blað, og er haft um örk sem brotin er einu sinni. Er það því kallað tvíblöðungur á íslensku.

Blaðabrot
Tjara

Tjara er svartur (eða svartbrúnn) slímkenndur vökvi, og svotil fljótandi við herbergishita. Tjara var upphaflega unnin með þurreimingu á viði, og var þá aðallega notuð fura og grenitré. Tjara er notuð m.a. til varnar gegn fúa, og voru skip, hús og brúarstólpar oft tjargaðir hér áður fyrr. Koltjara er unnin með þurreimingu úr kolum, en hrátjara, öðru nafni viðartjara, fæst með sama hætti úr trjávið.

Í riti einu stendur að koltjara hrindi frá sér vætu, því hún er ágæt á neðanjarðar steinveggi og á tré er hún einnig notuð, þótt á það sé oftast heppilegra að nota viðartjöru (hrátjöru). 

Ef tjara er soðin til vissrar þykktar og herslu, þá kallast hún bik. Seigja tjöru er um það bil 100 miljarð sinnum meiri en vatns.

Efni
Fjölliður
Framtíðarsýn

Framtíðarsýn er það þegar maðurinn reynir að ímynda sér á vissum tímapunkti hvernig framtíðin muni verða, hvernig umhorfs verði þá í efnahagslegu tilliti, pólitísku eða tæknilegu. Framtíðasýn er mikilvægur hluti af vísindaskáldsögum, sbr. t.d. Karel Čapek og H. G. Wells. 

Framtíðarsýn er sérlega vinsælt hugtak í munni stjórnmálamanna, enda er það verkefni þeirra að framtíðin verði betri en hún er núna, hvernig sem staðan er. Einnig lýsir það þeirri braut sem flokkur hans hefur markað sér.

Sjá einnig 
 Framtíðarlandið

Tenglar 
 Um aldamótin 2000; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1933
Denis Feeney

Denis C. Feeney (fæddur 16. október 1955) er nýsjálenskur fornfræðingur, prófessor í fornfræði og Giger-prófessor í latínu við Princeton-háskóla.

Feeney lauk B.A.-prófi frá Háskólanum í Auckland á Nýja Sjálandi árið 1976 og D.Phil.-gráðu frá Oxford-háskóla árið 1982. Doktorsverkefni hans fjallaði um 1. bók Púnverjastríðsins eftir Silius Italicus og var unnið undir leiðsögn R.G.M. Nisbet. Feeney kenndi m.a. við Edinborgarháskóla, Háskólann í Bristol, Wisconsin-háskóla í Madison og Oxford-háskóla áður en hann tók við stöðu sinni við Princeton-háskóla. 

Bók Feeneys The Gods in Epic hafði mikil áhrif á hugmyndir manna um tengslin milli bókmennta og trúarbragða í Rómaveldi.

Bækur 
 The Gods in Epic: Poets and Critics of the Classical Tradition (1991)
 Literature and Religion at Rome: Cultures, Contexts, and Beliefs (1998)
 Caesar's Calendar: Ancient Time and the Beginnings of History (2007)

Feeney, Denis
Frederick Ahl

Frederick M. Ahl (fæddur 1941) er bandarískur fornfræðingur og prófessor í fornfræði og bókmenntafræði við Cornell-háskóla.

Í bók sinni Sophocles' Oedipus (1991) færir Ahl rök fyrir því að í leikriti Sófóklesar sé Ödípús ekki í raun sekur um að hafa banað föður sínum og kvænst móður sinni. Niðurstaða Ödípúsar um eigin sekt er strangt tekið ekki staðfest af því sem fram kemur í leikritinu sjálfu, en áheyrendur hafi gert ráð fyrir sekt hans vegna þess sem þeir vissu um goðsöguna um Ödípús.

Helstu rit

Þýðingar 
 Lucan: An Introduction (1975) ISBN 0801408377
 Phaedra (1986) ISBN 0801494338
 Trojan Women (1986) ISBN 0801494311
 Medea (1986) ISBN 080149432X

Bækur 
 Metaformations: Soundplay and Wordplay in Ovid and Other Classical Poets (1985) ISBN 0801417627
 Sophocles' Oedipus: Evidence and Self Conviction (1991) ISBN 0801425581 (innbundin), ISBN 0801499291 (kilja)

Ahl, Frederick
Kapphlaupið um Afríku

Kapphlaupið um Afríku var fólgið í síauknu tilkalli Evrópuþjóða til landsvæða í Afríku á síðari hluta nýlendutímans eða á tímabilinu frá 1880 til upphafs fyrri heimsstyrjaldarinnar árið 1914. 

Mikil spenna var búin að myndast á milli stórveldanna í Evrópu og var því haldin ráðstefna í Berlín sem hefur fengið heitið Berlínarfundurinn. Ráðstefnan var haldin 1884-1885 og mættu fulltrúar stórveldanna, en enginn fulltrúi frá Afríku var boðaður. Á ráðstefnunni var Afríku síðan skipt upp á milli þessara stórvelda.  

Fyrir sjálft kapphlaupið var aðeins tíundi hluti Afríku undir stjórn Evrópubúa, í lok kapphlaupsins stóðu aðeins tvö ríki eftir sjálfstæð, Eþíópía og Líbería.

Tenglar 
 

Saga Afríku
Saga Evrópu
Nýlendustefna
Stríð Sovétríkjanna og Póllands

Stríð Sovétríkjanna og Póllands (febrúar 1919 – mars 1921) var stríð milli Rússlands og Sovéska sósíalíska lýðveldisins Úkraínu annars vegar og Póllands og Alþýðulýðveldisins Úkraínu hins vegar. Stríðið var afleiðing árekstra í útþenslustefnu ríkjanna. Pólland reyndi að tryggja sér landsvæði sem það hafði tapað seint á 18. öld. Sovétríkin stefnu á að halda yfirráðum yfir þessu sama landsvæði sem hafði tilheyrt Rússneska keisaradæminu fram að fyrri heimsstyrjöldinni. Bæði ríkin lýstu yfir sigri í stríðinu.

Landamæri Rússlands og Póllands höfðu ekki verið skilgreind í Versalasamningunum og ýmsir atburðir undir lok styrjaldarinnar og í kjölfar hennar ógnuðu stöðugleika í Austur-Evrópu: Rússneska byltingin 1917 og hrun Rússneska, Þýska og Austurríska keisaraveldisins; Borgarastríðið í Rússlandi; brotthvarf miðveldanna frá austurvígstöðvunum; og tilraunir Úkraínu og Hvíta-Rússlands til að öðlast sjálfstæði. Józef Piłsudski, leiðtogi Pólverja, taldi að rétti tíminn væri til þess að færa út landamæri Póllands í austurátt svo langt sem hægt væri og þanning mætti varna gegn uppgangi þýskrar og rússneskrar heimsveldisstefnu. Lenín leit aftur á móti á Pólland sem brúna sem Rauði herinn yrði að fara yfir til að geta komið kommúnistum í Þýskalandi til hjálpar og öðrum byltingaröflum í Vestur-Evrópu.

Undir árslok 1919 hafði pólskum hersveitum tekist að ná yfirráðum yfir stórum hluta að Vestur-Úkraínu. Bolsévikar höfðu á sama tíma náð yfirhöndinni í borgarastríðinu í Rússlandi. Vorið 1920 náu sovéskar hersveitir að brjóta á bak aftur pólska herinn og hrekja hann alla leið aftur til höfuðborgarinnar Varsjár. Í Vestur-Evrópu vaknaði ótti við sovéskar hersveitir sem nálguðust óðum landamæri Þýskalands. Um mitt sumarið var útlið fyrir að Varsjá myndi falla en um miðjan ágúst höfðu pólskar hersveitir betur í Orrustunni um Varsjá og sneru vörn í sókn. Þá hófu Sovétmenn friðarumleitanir og stríðinu lauk með vopnahléi sem tók gildi í október 1920. Friðarsamningarnir, Riga-sáttmálinn, var undirritaður 18. mars 1921 en þar var kveðið á um skiptingu landsvæðisins sem deilt var um.

Stríð á 20. öld
Saga Póllands
Saga Sovétríkjanna
Fred Dretske

Fred I. Dretske (fæddur 1932) er heimspekingur sem er einkum þekktur fyrir framlag sitt í þekkingarfræði, hugspeki og athafnafræði. Dretske lauk doktorsgráðu frá Háskólanum í Minnesota. Dretske kenndi um árabil við Wisconsin-háskóla í Madison og síðar við Stanford-háskóla. Hann tók við prófessorsstöðu í heimspeki við Duke-háskóla árið 1999.

Dretske hefur haldið fram úthyggja um hugann og reynir víða í skrifum sínum að sýna að með sjálfskoðun læri maður minna um eigin huga en búast mætti við.

Dretske hlaut Jean Nicod-verðlaunin árið 1994.

Helstu rit 
 1969. Seeing and Knowing. ISBN 0-7100-6213-3
 1981. Knowledge and the Flow of Information. ISBN 0-262-04063-8
 1988. Explaining Behavior: Reasons in a World of Causes. ISBN 0-262-04094-8
 1995. Naturalizing the Mind. ISBN 0-262-04149-9
 2000. Perception, Knowledge and Belief. ISBN 0-521-77742-9

Tenglar 
 Heimasíða Dretskes hjá Duke-háskóla
 Viðtal við Fred Dretske  í The Dualist, tímariti heimspekinema við Stanford-háskóla.

Dretske, Fred
Dretske, Fred
Dretske, Fred
Dretske, Fred
Alræði

Alræði er tegund stjórnarfars þar sem ríkisvaldið hefur afskipti af flestum eða öllum þáttum mannlífsins, bæði í opinberu lífi og einkalífi. Einræðisríki eru gjarnan alræðisríki en alræðisríki þurfa ekki öll að vera einræðisríki.

Tegundir stjórnarfars
Kirkja Grundtvigs

Kirkja Grundtvigs er kirkja á Bispebjerg í Kaupmannahöfn reist til minningar um prestinn og alþýðufræðarann Nikolai Frederik Severin Grundtvig (1783-1872). Hún var vígð 8. september 1940. Henni má ekki rugla saman við Grundtvigskirkju í Esbjerg á Jótlandi sem var vígð árið 1969.

Kirkjur í Danmörku
Kaupmannahöfn
Kvikefni

Kvikefni er efni, sem er þeirrar gerðar að það aflagast samfellt við skerspennu, hversu lág sem hún er. Getur átt við vökva, gas, rafgas eða efni sem hvorki eru vökvar né þéttefni. Jöfnur Navier-Stokes og samfelldnifjafnan eru notuð til að lýsa hreyfingu kvikefna. Seigja er eiginleiki kvikefna og lýsir andófi þeirra gegn ytir kröftum.

Vökvaaflfræði
Slotið

Slotið í Kaupmannahöfn eða Kaupinhafnarslot var konungshöllin í Kaupmannahöfn frá því Kristófer af Bæjaralandi ákvað að gera borgina að höfuðborg þar til það var rifið 1731 til að rýma fyrir Kristjánsborgarhöll. Slotið var reist á Slotshóminum eða Hallarhólminum þar sem Virki Absalóns hafði áður staðið, en það var brotið niður að undirlagi  Hansasambandsins árið 1369 eftir friðarsamninga sem gerðir höfðu verið. Undirstöður Slotsins eru undir aðalálmu Kristjánsborgarhallar, og voru grafnar upp, þegar Kristjánsborg var endurbyggð í byrjun 20. aldar. Rústirnar eru til sýnis fyrir ferðamenn.

Saga Slotsins
Ekki er vitað með vissu hvenær Slotið var byggt, en þess er getið skömmu eftir að gamla virkið var brotið niður. Það varð aðsetur konungs þegar Kristófer af Bayern fluttist til Kaupmannahafnar árið 1443. Þá hófust menn handa við að breyta og bæta við, til þess að fá meira pláss, en Slotið var þó lengi innan við gamla, hringlaga virkisvegginn, sem hafði verið umhverfis virki Absalóns, og var um 50 m í þvermál. Utan við vegginn var síki, eða skurður. Á þessum bletti bjó kóngurinn með fjölskyldu sinni og hirð, en með tímanum bættust við byggingar utan múranna, svo sem varðturn og tollbúð. 

Smám saman var Slotinu breytt með viðbyggingum, svalagöngum, turnum og öðru. Kristján 1. lét reisa samkomusal sem kallaður var Riddarasalurinn eða Danssalurinn, en var þó ekki fullgerður fyrr en 1503, af Jóhanni eða Hans Danakonungi. Fyrsta umtalsverða breytingin var gerð í tíð Kristjáns 3., sem lét reisa nokkrar byggingar utan við virkisskurðinn. Þá var reist kirkja á hólminum, stjórnarbyggingar, brú og hafnarmannvirki fyrir flotann.

Þegar Kristján 4. var krýndur 1596, hélt hann upp á það með því að hækka turninn við innganginn og setja á hann spíru. Þessi turn var kallaður Bláturn, og er best þekktur sem fangelsi. Annars var Slotinu ekki breytt mikið á þessu tímabili. Það átti hins vegar frekar við um umhverfi þess, þar sem ráðist var í miklar landfyllingar, hólmarnir tengdir saman og ýmsar byggingar reistar. Frá þeim tíma eru Kristjánshöfn, Kauphöllin eða Börsinn og Týhúsið. Friðrik 3. hélt þessu starfi áfram, og lét reisa hesthús og konunglegt bókasafn.

 
Um 1700 lét Friðrik 4. endurbyggja Slotið. Virkisskurðurinn var fylltur og jafnaður, og nýr grunnur Slotsins, sem hafði verið með ótal skotum og útbyggingum, var lagður í reglulegan fimmhyrning. Síðan voru álmurnar byggðar umhverfis Slotsgarðinn, sem varð við þetta leiðinlega dimmur og skuggsæll. Brátt kom í ljós að undirstöðurnar voru ekki nógu vandaðar, og fóru þær að síga og sprungur að koma í veggina. Eftirmaður Friðriks, Kristján 6., ákvað um 1730 að rífa Slotið til grunna og byggja alveg nýja höll, hina fyrstu Kristjánsborgarhöll.

Heimildir og tenglar
 Danska Wikipedian, 17. febrúar 2008.
 Björn Th. Björnsson: Á Íslendingaslóðum í Kaupmannahöfn.
 L. Both:Christiansborg Slot fra de ældste Tider til vore Dage, 1884

Kaupmannahöfn
Kastalar í Danmörku