alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Köttur

Köttur, húsköttur eða heimilisköttur (fræðiheiti: Felis silvestris catus) er undirtegund villikatta (fræðiheiti: Felis silvestris) sem er tegund lítilla rándýra af ætt kattardýra. Kettir eru rökkurdýr og kjötætur sem hafa lifað sem húsdýr í mörg þúsund ár. Forn-Egyptar hófu að nota ketti til að halda músum og öðrum nagdýrum frá kornbirgðum. Kettir eru eitt vinsælasta gæludýr heims.

Kettir eru mjög hæf rándýr og vitað er til þess að þau veiði yfir 1.000 dýrategundir sér til matar. Hægt er að kenna köttum að hlýða einföldum skipunum og þeir hafa getu til þess að læra á einföld tæki eins og hurðarhúna. Kettir notast við fjöldann allan af dýratáknum í samskiptum við ketti og önnur dýr, þeir mjálma, mala, hvæsa, urra og gagga. Rannsóknir benda til þess að samskipti á milli katta og manna séu töluvert þróuð. Kettir eru einnig ræktaðir og látnir keppa á kattasýningum þar sem veitt eru verðlaun fyrir fallega og hæfileikaríka ketti.

Heiti 
Orðið köttur er talið vera komið inn í Evrópumál frá latínu, en uppruni þess er óljós. Hugsanlega hefur það borist inn í latínu úr afróasískum eða nílósaharamálum eins og núbísku kaddîska „villiköttur“ eða nobiin kadīs.

Karldýr katta kallast högni eða fress, kvendýrið læða eða bleyða og afkvæmin kettlingar. Fjölmörg tegundarafbrigði hreinræktaðra katta eru til og hafa margvísleg nöfn. Hreinræktaðir kettir eru innan við eitt prósent af köttum, en til eru tugir tegundarafbrigða og litbrigða. Til dæmis eru til hárlausir kettir sem nefnast Sfinxar og rófulausir kettir sem nefnast Manarkettir (Manx).

Flokkun 
Carl Linné stakk upp á tvínefninu Felis catus yfir heimilisketti árið 1758. Johann Christian Polycarp Erxleben stakk upp á þrínefninu Felis catus domesticus árið 1777. Konstantin Alekseevich Satunin stakk upp á heitinu Felis daemon yfir svartan kött frá Transkákasus árið 1904, en það reyndist síðar vera heimilisköttur.

Árið 2004 ákvað Alþjóðanefnd um dýrafræði að heimiliskettir væru sérstök dýrategund, Felis catus,
en árið 2007 voru þeir taldir undirtegund, F. silvestris catus, evrópska villikattarins (F. silvestris) eftir erfðarannsóknir. Árið 2017 fylgdu Alþjóðlegu náttúruverndarsamtökin tilmælum dýrafræðinefndarinnar að flokka heimilisketti sem sérstaka tegund.

Kettir á Íslandi 
Líkt og víða annars staðar eru kettir vinsæl gæludýr á Íslandi. Ekki er vitað með vissu hversu marga ketti er að finna á Íslandi en mjög gróflega má áætla að þeir séu um 30 þúsund (2000). Árið 1976 var Kattavinafélag Íslands stofnað. Í dag rekur það Kattholt sem er heimili fyrir týnda ketti. Árið 2005 bárust um 500 óskilakettir til Kattholts. Þann 23. ágúst 2005 setti umhverfisráðuneytið reglugerð um kattahald í Reykjavík.

Tilvísanir

Heimild

Tenglar 

 Vefsíða Kattholts
 
 
 
 
 
 
 

Kettir
Húsdýr
Gæludýr
Ermarsund

Ermarsund er sund í Atlantshafi á milli meginlands Evrópu (Frakklands) og eyjunnar Stóra-Bretlands og tengir Norðursjó við Atlantshafið. Nafnið kemur úr frönsku; La Manche, „ermin“. Á ensku er það kallað: English Channel. Það er um 560 km langt og breiðast 240 km, en mjóst 34 km, á milli borganna Dover og Calais.

Árið 1988 var byrjað að grafa lestargöng undir Ermarsundið og voru þau opnuð 1994 og tengja saman England og Frakkland. Göngin eru 50,5 km löng. Um þau fara hraðlestir sem kallast Eurostar.

Í sundinu eru Ermarsundseyjar, nær Frakklandi. Syllingar og franska eyjan Ouessant mynda vesturmörk sundsins.

Synt yfir Ermarsundið 
Ermarsundið er stundum kallað „Mount Everest sjósundmanna“ en að synda yfir sundið er eitt og sér mikið afrek. Einungis um helmingur þeirra sem reynir að synda yfir sundið nær því í fyrstu tilraun. Fyrstur til að synda yfir sundið var Captain Matthew Webb en hann synti yfir sundið 24. ágúst 1875. Á næstu 36 árum voru gerðar 80 tilraunir til að synda yfir sundið, án árangurs. Fyrsta konan til að synda yfir Ermarsundið var Gertrude Ederle en hún gerði það 6. ágúst árið 1926

Fyrsti íslenski karlinn til að synda yfir Ermarsundið var Benedikt Hjartarson, en það gerði hann 16. júlí 2008. Fyrsta íslenska konan til að synda yfir Ermarsundið var Sigrún Þuríður Geirsdóttir, en það gerði hún 8. ágúst 2015. Hún var jafnframt fyrsti Íslendingurinn til að ná að synda yfir Ermarsundið í fyrstu tilraun.

Alls hafa sjö Íslendingar gert samtals 13 tilraunir til að synda yfir Ermarsundið.
TNT

TNT getur verið eftirfarandi.

 Sprengiefnið trotyl (trinitrotoluen).
 TNT N.V., alþjóðlegt flutninga og póstfyrirtæki með aðsetur í Hollandi.
 Turner Network Television, fjölmiðlafyrirtæki stofnað af Ted Turner.
 T.N.T., Hljómplata með áströlsku hljómsveitinni AC/DC
 RIVA TNT, grafíkkubbasettið frá nVidia.

th:ทีเอ็นที
TNT N.V.

TNT N.V. er flutningafyrirtæki sem býður upp á hraðflutninga, lagerumsjón og póstþjónustu. Hjá fyrirtækinu vinna yfir 55.000 manns í 64 löndum en fyrirtækið þjónar yfir 200 löndum.

TNT á Íslandi 
Í kjölfar sameiningar FedEx og TNT 2018 hætti Íslandspóstur að þjónusta TNT á Íslandi. Nýr þjónustuaðili, Icetransport tók við 1 júní 2018.

Tenglar 
 Vefur TNT 
 Vefur TNT hraðflutninga á Íslandi

Hollensk fyrirtæki
Hraðsendingar
Póstur
Suður-Evrópa

Suður-Evrópa eða Miðjarðarhafslöndin er suðurhluti Evrópu. Mörk Suður-Evrópu eru ekki skýrt afmörkuð, en almennt er að telja eftirfarandi lönd til þessa heimshluta:

 Íberíuskagi
 Spánn
 Portúgal
 Andorra
 Gíbraltar
 Frakkland
 Suður-Frakkland
 Mónakó
 Ítalíuskagi
 Ítalía
 Vatíkanið
 San Marínó
 Balkanskaginn
 Albanía
 Serbía
 Svartfjallaland
 Bosnía-Hersegóvína
 Slóvenía
 Króatía
 Grikkland
 Evrópuhluti Tyrklands
 Eyríki
 Malta
 Kýpur

Kýpur er landfræðilega ekki hluti af Evrópu, heldur Asíu, en er oft talið með Evrópulöndum vegna stjórnmálalegra og menningarlegra tengsla.

Suður-Evrópa
Beaufort-kvarðinn

Beaufort-kvarðinn eða vindstigakvarðinn er mælikvarði á vindstyrk þar sem vindhraði er flokkaður í 12 vindstig. Kvarðinn var hannaður árið 1806 af Francis Beaufort, breskum sjóliðsforingja og vindstigin voru skilgreind út frá sjólagi. Upprunalegi kvarðinn miðaðist ekki við vindhraða heldur aðstæður á sjó miðað við seglskútur, allt frá „rétt nægilegt til að stýra“ að „ekkert segl getur staðist“.

Kvarðinn var aðlagaður aðstæðum á landi frá því á 6. áratug 19. aldar og vindstigin bundin við snúninga á vindmæli. Hlutfallið milli vindstiga og snúninga var þó ekki staðlað fyrr en 1923 og mælikvarðanum var breytt lítillega síðar til að hann hentaði veðurfræðingum betur. Í dag eru hvirfilvindar stundum mældir samkvæmt kvarðanum með vindstig 12-16.

Áður var algengast að nota vindstig í veðurspám, en Veðurstofa Íslands gefur nú vindhraða í metrum á sekúndu (m/s).

Tengill 
 „Vindstigin kvödd“, á vef Veðurstofu Íslands
 „Nöfn vindstiga og greining veðurhæðar“ á vef Veðurstofu Íslands

Kvarðar
Vindur
Siglingar
Barkskip

Barkskip eða barkur er stórt seglskip, yfirleitt með þrjú möstur: messansiglu (afturmastur), stórsiglu og framsiglu, auk þess að vera með bugspjót og fokkur. Tvær fremri siglurnar eru með rásegl en messansiglan er með gaffalsegl (messansegl).

Fræg barkskip
 HMS Endeavor, flaggskip James Cook.
 Pourquoi-Pas ?, franskt rannsóknarskip Jean-Baptiste Charcot sem fórst við Ísland 1936.
 STS Sedov, stærsta seglskip í heimi.

Seglskútur
Djúnka

Djúnka (eða júnka) er kínversk gerð af seglskipi. Nafnið kemur úr malasísku: djong eða jong. Djúnkan kom fyrst fram á sjónarsviðiði á Han-tímabilinu (um 220 f.Kr. til 200 e.Kr.). Þær voru hápunkturinn á siglingatækni síns tíma og eru enn notaðar. Á djúnkum má haga seglum þannig að hægt er að sigla beitivind. Seglin eru skorin í sveig og eru með langböndum úr bambus sem gerir þau bæði mjög sterk og meðfærileg og auðvelt er að rifa þau eða hagræða þeim eftir vindstyrk. Skipsskrokkurinn var upphaflega smíðaður úr tekki. Djúnkur voru með skutstýri (meðan á evrópskum skipum var notast við hliðarstýri) og voru með lausan kjöl og hliðarkjöl. Lest djúnkunnar var skipt í vatnsþétt hólf svo skipið héldist á floti þótt leki kæmi að því.

Djúnkur voru notaðar til fiskveiða, flutninga og í hernaði. Kínverjar notuðu stóra flota af djúnkum (um 300 skip frá níu mastra niður í þriggja mastra) við könnun Indlandshafs á 15. öld. Þær léku lykilhlutverk í verslun á Indlandshafi og Kyrrahafi allt fram á 19. öld.

Seglskútur
Kuggur

Kuggur var seglskipsgerð (kaupskip) sérhönnuð fyrir vöruflutninga sem á 12. öld voru mest notuðu skipin í Norður-Evrópu. Á tímum krossferðanna bárust þeir til Miðjarðarhafsins, þar sem þeir leiddu til þróunar karavellunnar og karkarans, sem urðu lykilþáttur í landkönnun Portúgala og Spánverja á 15. og 16. öld.

Kuggurinn er beinn afkomandi knarrarins og var notaður af Hansakaupmönnum (Hansakuggur) í Norðursjó og Eystrasalti. Hann var 15 til 25 metra langur, smíðaður úr eik, og líkt og knörrinn breiður og hár, með súðbyrðing og notaði hliðarstýri og eitt ferhyrnt rásegl. Engin dæmi eru um afturstýri í Evrópu fyrr en um 1240 en eftir það hafa slík stýri verið sett á kugga. Hann átti það samt sameiginlegt með Miðjarðarhafsskipum að vera með beinan skut og var með bein kjöltré. Á kuggnum gátu verið afturkastali og jafnvel lítill framkastali við bugspjótið til að verjast sjóræningjum.

Tenglar 
 Um kugga

Seglskútur
Suðurkeilan

Suðurkeilan er landsvæðið syðst í Suður-Ameríku. Venjulega er átt við Argentínu, suðaustur Brasilíu, Chile, Úrúgvæ og Paragvæ. Helstu tungumálin á svæðinu eru spænska og portúgalska auk frumbyggjamála. 

Suður-Ameríka
Palladín

Palladín er frumefni með efnatáknið Pd og sætistöluna 46 í lotukerfinu. 
Þetta er sjaldgæfur, stálhvítur hliðarmálmur í platínuflokknum og er unninn úr kopar- og nikkelgrýti. 
Það er aðallega notað sem hvati í iðnaði og í skartgripi.

Almenn einkenni 
Palladín er mjúkur, stálhvítur málmur sem efnafræðilega líkist platínu. Það tærist ekki í snertingu við loft og hefur minnsta eðlismassa og lægsta bræðslumark allra málma í platínuflokknum. Það er mjúkt og sveigjanlegt þegar það er dregið og eykst í styrk og hörku þegar það er unnið kalt. Hægt er að vinna efnafræðilega á palladíni með brennisteinssýru og saltpéturssýru en það leysist hægt upp í saltsýru. Þessi málmur hvarfast heldur ekki við snertingu við súrefni við venjulegt hitastig.

Þessi málmur hefur þann óvenjulega eiginleika að geta drukkið í sig 900 sinnum eigið rúmmál af vetni við stofuhita. Tilgátur eru um að það myndi hugsanlega palladínhýdríð (Pd2H) en ekki er ljóst ennþá hvort það sé raunverulegt efnasamband.

Algeng oxunarstig palladíns eru +2, +3 og +4. Þess má þó geta að nýlega hafa verið búin til palladínefnasambönd þar sem palladínið hefur oxunarstigið +6.

Notkun 
Fínskipt palladín er góður hvati og er notað til að hraða vetnisbindingar- og vetnissviptingarferlum, og til að kljúfa jarðolíu. Það er einnig málmblandað og notað í skartgripi. Önnur not má nefna;
 Hvítagull er málmblanda úr gulli sem er aflitað með palladíni.
 Líkt og gull, er hægt að hamra palladín í þynnur allt að 100 nm á þykkt.
 Vetni smýgur auðveldlega í gegnum hitað palladín. Af þeim sökum er hægt að nota það til að hreinsa vetnisgas.
 Skiptikerfi í fjarskiptum nota palladín.
 Palladín er einnig notað við tannlækningar, úrsmíði, í kerti fyrir flugvélar og í framleiðslu á skurðlækningatækjum og snerturofum.

Frumefni
Hliðarmálmar
Platínuflokkur
Slúppa

Slúppa eða slúffa er seglskúta með einu mastri sem ber þríhyrnt stórsegl (bermúdasegl) og fokku eða genúasegl, auk aukahluta eins og belgsegls. Stórseglið er fest eftir endilöngu mastrinu og dregið upp í topp, og fest á bómu að neðan. Stundum er sett laust bugspjót á slúppur til að hámarka nýtingu seglbúnaðarins.

Slúppur eru til í ýmsum stærðum, allt frá smábátum upp í skip til úthafssiglinga. Þær eru mjög meðfærilegar og sérhannaðar til þess að sigla beitivind. Þessir eiginleikar gera slúppur að vinsælum byrjendaskútum. Slúppur eru einnig geysivinsælir keppnisbátar og hægt er að sjá það nýjasta og besta í hönnun slúppa í keppninni um Ameríkubikarinn.

Áður var heitið slúppa notað um skip sem voru með allt að þrjú möstur.

Seglskútur
Meistari Jakob

Meistari Jakob er barnagæla, þýðing á frönsku barnagælunni Frère Jacques og jafnan sungin við sama lag.

Meistari Jakob, meistari Jakob!
Sefur þú, sefur þú?
Hvað slær klukkan, hvað slær klukkan?
Hún slær þrjú, hún slær þrjú.

Á frönsku hljómar hún svona:

|:Frère Jacques,:|
|:Dormez-vous?:|
|:Sonnez les matines,:|
|:Ding, daing, dong.:|

Barnagælur
Loft

Loft er heiti gasblöndu í andrúmslofti jarðar. Oftast er átt við þurrt loft, þ.e. loft án vatnsgufu. Loft, sem inniheldur vatnsgufu, nefnist rakt loft.

Samsetning þurrs lofts 
Í röð, samkvæmt rúmmáli, samanstendur loft mest megin af:

Útværir tenglar 
Upplýsingar um samsetningu lofts

Veðurfræði
Efnasamband

Efnasamband er myndað af tveimur eða fleiri frumefnum þar sem að fast hlutfall ákveður samsetningu, og flokkast þau. ásamt frumefnum, sem hrein efni til aðgreiningar frá efnablöndum. Sem dæmi er tvívetnismónoxíð (betur þekkt sem vatn, H2O) efnasamband sem hefur tvær vetnisfrumeindir á móti hverri súrefnisfrumeind.

Almennt séð mótast þetta fasta hlutfall af efnislegum eiginleikum innihaldsefnanna, frekar en af mannavöldum. Þess vegna eru manngerð efni eins og látún, ofurleiðarinn YBKS, hálfleiðarinn ál-gallín-arsen og súkkulaði, svo einhver séu nefnd, kölluð efna- eða málmblöndur frekar en efnasambönd.

Skýrt einkenni efnasambands er að það hefur efnaformúlu. Formúlur lýsa hlutfalli frumeinda í efni, ásamt fjölda frumeinda af hverju frumefni fyrir sig í hverri sameind efnisins (af þessum ástæðum er formúlan fyrir eten C2H4, en ekki CH2).

Efnasambönd geta verið í margvíslegu efnisástandi. Flest efnasambönd eru í föstu formi. Sameindaefnasambönd eru einnig til í vökva- eða gasformi. Öll efnasambönd brotna niður í smærri efnasambönd eða einstök frumefni ef þau eru hituð upp að ákveðnu hitastigi (kallað sundurleysishitastig). Öllum efnasamböndum sem lýst hefur verið, hefur verið gefið einkvæm einkennistala sem kallast CAS númer.

Tegundir efnasambanda 
 Sýrur
 Lútar
 Jónísk efnasambönd
 Sölt
 Oxíð
 Lífræn efnasambönd
Storkuhamur

Storkuhamur (eða fast efni) er efnisástand efnis, sem að lýsir sér með mótstöðu við aflögun og breytingu á rúmmáli.

Á smásæjum kvarða hefur storkuhamur þessa eiginleika:
 Frumeindirnar eða sameindirnar sem að efnið er búið til úr eru þjappaðar saman nálægt hverri annarri.
 Þessi uppistöðuefni hafa fasta stöðu í rúmi miðað við hvort annað. Þetta útskýrir ósveigjanleika fastra efna.
 Ef að nægum krafti er beitt, er hægt að brjóta annan hvoran af þessum eiginleikum, sem að veldur varanlegri aflögun. 
 Vegna þess að öll föst efni hafa varmaorku, sveiflast frumeindir þess. Á hinn bógin er þessi sveifla mjög smá og mjög hröð, og er því ekki merkjanleg undir venjulegum kringumstæðum.

Sú grein eðlisfræði sem að snýst um föst efni er kölluð storkufræði og er tegund af þéttefnisfræði.

Tengt efni 
 Listi yfir ástand efna

Efnisástönd
Linus Torvalds

Linus Benedict Torvalds (fæddur 28. desember 1969 í Helsinki í Finnlandi) er finnskur tölvunarfræðingur þekktastur fyrir að hafa skrifað stýrikerfiskjarnann Linux. Linus lærði við Háskólann í Helsinki á árunum 1988 til 1996 og býr nú í Bandaríkjunum.

Hann hefur fengið fjölda verðlauna t.d. 2014 IEEE Computer Society Computer Pioneer Award og 2018 IEEE Masaru Ibuka Consumer Electronics Award.

Linux
Finnskir tölvunarfræðingar
Everestfjall

Everest (þekkt sem Sagarmāthā í Nepal og Chomolungma í Tíbet) er hæsta fjall jarðar, alls 8.848,86 metrar yfir sjávarmáli samkvæmt opinberum mælingum kínverska ríkisins frá október 2005. Tindur þess er í Tíbet en fjallshryggurinn neðan hans aðskilur Nepal og Tíbet, þ.e.a.s. að landamæri þeirra liggja um hrygginn.

Árið 1865, var Everest valið sitt formlega nafn á ensku af hinu Konunglega Félagi um Landafræði (the Royal Geographical Society), eftir uppástungu Andrew Waugh, sem gegndi nokkurs konar stöðu við kortlagningar innan breska stjórnarinnar á Indlandi, og valdi hann nafn forvera síns í því starfi, Sir George Everest, og var það góðtekið þrátt fyrir andmæli hans.

Meira en 4000 manns hafa klifið fjallið en yfir 200 manns hafa látist við það  Árið 2017 hrundi hið svokallaða Hillary þrep sem var 12 metra klettaveggur nálægt tindinum. 

Mikið af rusli hefur safnast upp á leiðum fjallsins en árið 2018 var til dæmis gert átak í losun þess og fyrirhugað er að fljúga burt með 100 tonn af ruslinu. Súrefniskútar, dósir og klifurbúnaður er áberandi.

Fyrstu menn á fjallið 

Fyrstu menn á tindinn voru Ný-Sjálendingurinn Edmund Hillary og nepalskur leiðsögumaður hans, Tenzing Norgay, og náðu þeir tindinum 29. maí 1953 um 11:30 að morgni. Þetta var níundi breski leiðangurinn.

Spurningar eru þó uppi um hvort Bretarnir George Mallory og Andrew Irvine hafi komist á tindinn 24 árum áður, en þeir týndust báðir á fjallinu. Lík George fannst árið 1999 í 8530 metra hæð. Tvær vísbendingar gefa sérstaklega til kynna að þeir félagar hafi komist á tindinn:
 George Mallory var vanur að vera með mynd af eiginkonu sinni í vasanum. Myndin fannst hins vegar ekki og því er haldið að Mallory hafi grafið myndina í ísinn á tindinum.
 Snjógleraugu George voru í vasa hans, sem bendir til þess að þeir hafi verið á göngu að nóttu til og fallið. Ef þeir hafi náð tindinum seinni part dags hafa þeir þurft að ganga niður um kvöldið og nóttina og þá er ekki þörf fyrir gleraugun.

Íslendingar á Everest 
Fyrstu Íslendingarnir til að klífa Everest voru þeir Björn Ólafsson, Einar Stefánsson og Hallgrímur Magnússon sem komust á tind fjallsins að morgni 21. maí 1997.

Þann 16. maí 2002 komst Haraldur Örn Ólafsson á tind Everest en það var lokahluti leiðangurs hans sem fólst í því að komast á norður og suður heimskautin og hæstu tinda allra heimsálfa. 

Vilborg Arna Gissurardóttir komst á hátind fjallsins 21. maí árið 2017 fyrst íslenskra kvenna. 

Leifur Örn Svavarsson er eini Íslendingurinn sem komist hefur á topp Everest oftar en einu sinni. Fyrst náði Leifur toppi Everest  23. maí 2013 og aftur 23. maí 2019. Fyrri ferðina fór Leifur að norðanverðu en allir aðrir hafa farið að sunnanverðu. 
Ingólfur Geir Gissurarson 21. maí 2013.
Bjarni Ármannsson og Lýður Guðmundsson 23. maí 2019. 
Heim­ir Fann­ar Hall­gríms­son og Sig­urður Bjarni Sveins­son náðu toppi Everest fjalls sunnudaginn 23. maí 2021.

Tengill 
 Sérsíða mbl.is um fyrsta íslenska leiðangurinn á Everest

Tilvísanir

Himalajafjöll
Fjöll yfir 8000 metra hæð
Fjöll í Nepal
Fjöll í Kína
Silfur

Silfur er frumefni með efnatáknið Ag (skammstöfun á latneska orðinu yfir silfur, 
argentum) og sætistöluna 47 í lotukerfinu. 
Silfur er mjúkur, hvítgljáandi hliðarmálmur sem hefur mestu raf- og hitaleiðni allra málma og finnst í steindum og einnig í hreinu formi. Það er notað í mynt, skartgripi, borðbúnað og ljósmyndun.

Almenn einkenni 
Silfur er mjög sveigjanlegur og þjáll (aðeins harðara en gull), eingildur myntmálmur með skínandi hvítan málmgljáa. Það hefur mestu rafleiðni allra málma, jafnvel meiri en kopar, en sökum verðs hefur það ekki náð sömu vinsældum og kopar í rafmagnsverki. 

Hreint silfur hefur einnig mestu hitaleiðni, hvítasta litinn, mestu endurkasthæfni ljóss (það er samt slæmur endurkastari útfjólublás ljóss) og minnsta snertiviðnám allra málma. Silfurhalíð eru ljósnæm og eru markverð vegna áhrifa ljóss á þau. Silfur er stöðugt í lofti og vatni, en tærist í snertingu við óson, vetnissúlfíð eða loft sem inniheldur brennistein. Algengustu oxunarstig silfurs er +1, en nokkur +2 efnasambönd eru þekkt.

Notkun 
Aðalnot silfurs eru sem eðalmálmur og halíðsölt þess, þá sérstaklega silfurnítrat, eru mikið notuð í ljósmyndun (sem er sú iðngreins mest notar af silfri).
Sem dæmi um önnur not silfurs má nefna:
 Rafmagns- og rafeindavörur, þar sem framúrskarandi rafleiðni silfurs, jafnvel þegar það hefur tærst, kemur að notum. Til dæmis eru prentaðar rafrásir gerðar með silfurmálningu og lyklaborð fyrir tölvur nota snertur úr silfri. Silfur er einnig notað í háspennusnertur, því það er eini málmurinn sem neistar ekki af á milli snerta, og er það þar af leiðandi mjög hættulaust í notkun.
 Speglar sem nýta endurkastshæfni silfurs eru búnir til í ferli sem kallað er silfrun. Nú á dögum eru speglar þó almennt búnir til úr áli.
 Silfur hefur verið notað í mynt síðan 700 f. Kr., en þá hófu Lydíubúar að nota það í formi electrum. Seinna var silfrið hreinsað og slegið í mynt í hreinu formi. Orðið silfur er stundum notað yfir peninga.
 Vegna fegurðar sinnar er silfur notað til framleiðslu á skartgripum og borðbúnaði. Oftast er þá notuð silfurmálmblanda sem kölluð er Sterling silfur, en hún er um 92,5% silfur.
 Sökum þess að það er þjált, óeitrað og fagurt er það nytsamlegt í tannsmíðamálmblöndur fyrir fyllingar og brýr.

Frumefni
Hliðarmálmar
Óson

Óson (O3) er fjölgervingsform súrefnis. Sameindin samanstendur af þremur súrefnisfrumeindum, eða einni fleiri en stöðugra form súrefnis, O2.

Óson er litlaust gas við staðalaðstæður. Það myndar dökkbláan vökva við hitastig undir -112 °C og dökkblátt fast efni undir -193 °C. Óson er öflugt oxunarefni. Það er einnig mjög óstöðugt og brotnar niður í venjulegt súrefni í gegnum hvarfið 2O3 → 3O2. Þetta ferli gerist hraðar eftir því sem að hitastig og þrýstingur eykst.

Óson er gríðarlega tærandi, eitrað og algengur mengunarvaldur. Það hefur skarpa, megna lykt. Það er til staðar í litlum skammti yfir allt andrúmsloft Jarðar. Það myndast einnig úr O2 við afhleðslu rafmagns við eldingu og við háorku rafsegulgeislun. 

Sum raftæki mynda nógu mikið óson til að það lyktast. Þetta á sérstaklega við um tæki sem að nota háa spennu, eins og sjónvörp og ljósritara. Rafmagnshreyflar sem nota bursta geta einnig myndað óson við endurtekið neistaflug innan í hreyflinum. Stórir hreyflar, eins og þeir sem notaðir eru í lyftur eða vökvadælur, mynda meira óson en minni hreyflar.

Óson var uppgötvað af Christian Friedrich Schoenbein árið 1840.

Ósonlagið 
Mesta samansöfnun ósons í andrúmsloftinu er í heiðhvolfinu, við svæði sem að einnig nefnist ósonlagið. Þar síar það út góðan hluta af útfjólubláu ljósi frá sólinni sem að öðrum kosti myndi vera skaðlegt lífi á jörðinni. Magn ósons í andrúmsloftinu er yfirleitt mælt í Dobson einingum. Óson notað í iðnaði er mælt í milljónarhlutum og prósenta eftir massa eða þyngd.

Tenglar 
 
 
 Gatið á ósonlaginu yfir Suðurskautslandinu; grein í Morgunblaðinu 1987

Súrefni
Gróðurhúsalofttegundir