alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Björn Lind

Björn Lind (f. 22. mars 1978) er sænskur skíðagöngugarpur. Hans helsti kostur eru endasprettir og stjaktækni. 

Björn Lind er þekktur fyrir að finna upp á nýjungum sem reynast vel í skíðagöngunni. Á Ólympíuleikunum 2002 í Salt Lake City varð hann fyrst þekktur þegar hann komst í A-úrslit í sprettgöngu og notaði þá svokallaða hjálptækni en það lýsir sér þannig að hann heldur í staf þess sem er á undan honum niður brekkuna ef sá sem er fyrir aftan rennur hraðar, þetta kemur í veg fyrir árekstur. 

Á Ólympíuleikunum 2006 kom Björn Lind, sá og sigraði. Hann fékk gullverðlaun í liðasprettgöngu og sprettgöngu og notaði þar stjaktæknina sem lýsir sér þannig að hann hoppar fram með stafina og tekur styttri en jafnframt hraðari hreyfingar. Þessi tækni er nú notuð af öllum þekktustu skíðagöngumönnum heims eftir Björn Lind.

Sænskir skíðamenn
Ármann Kr. Ólafsson

Ármann Kr. Ólafsson (f. 17. júlí 1966) er bæjarstjóri í Kópavogi og oddviti Sjálfstæðisflokksins þar í bæ og fyrrverandi alþingismaður Sjálfstæðisflokksins í Suðvesturkjördæmi. 

Kona hans er Hulda Guðrún Pálsdóttir klæðskerameistari sem jafnframt hefur lokið kennaranámi frá KHÍ.

Ármann er fæddur á Akureyri, stúdent frá Menntaskólanum á Akureyri og tók virkan þátt í félagslífi skólans, var m.a. ritstjóri skólablaðs M.A. Áður en Ármann hóf nám í M.A. lauk hann námi í grunndeild rafiðna við Iðnskólann á Akureyri. Ármann er stjórnmálafræðingur frá Háskóla Íslands, en hluti af háskólanáminu var markaðsfræði sem hann nam við University of West Florida. Samhliða háskólanáminu lauk Ármann einkaflugmannsprófi en áður hafði hann fengið réttindi til að fljúga svifflugu. Að loknu námi stofnaði Ármann auglýsingastofuna ENNEMM ehf. og var framkvæmdastjóri hennar. 

Frá árinu 1995 hefur hann gegnt starfi aðstoðarmanns ráðherra í þremur ráðuneytum. Fyrst í samgönguráðuneytinu árið 1995 þá í sjávarútvegsráðuneytinu árið 1999 og loks í fjármálaráðuneytinu frá síðari hluta síðasta árs. Samhliða þessum störfum hefur hann setið í fjölmörgum nefndum tengdum lands- og sveitastjórnarmálum.

Ármann sat í stjórn og framkvæmdastjórn SUS á sínum yngri árum. Hann hefur verið bæjarfulltrúi í Kópavogi frá árinu 1998, átt setu í bæjarráði, verið formaður skipulagsnefndar og skólanefndar Kópavogs. Ármann gegndi stjórnarformennsku í Strætó 2006-2008 og var forseti bæjarstjórnar Kópavogs. 

Ármann var bæjarstjóri í Kópavogi frá 14. febrúar 2012 til 15. júní 2022; fyrst í meirihlutasamstarfi Sjálfstæðisflokks með Framsóknarflokki og Y-lista 2012-2014, með Bjartri framtíð 2014-2018 og með Framsóknarflokki frá 2018.

Tenglar

Vefur Ármanns Kr. Ólafssonar  
Sjálfstæðisflokkurinn 

Fyrrum Alþingismenn
Þingmenn Sjálfstæðisflokksins
Bæjarstjórar Kópavogs
Fólk fætt árið 1966
Íslenskir stjórnmálafræðingar
Bambus

Bambus (fræðiheiti: Bambusoideae) er undirætt stórvaxinna hitabeltisjurta af grasaætt með holum stönglum.

Skipting í ættflokka
Ættartré bambus innan BOP clade grasa, eins og lagt hefur verið til með rannsóknum á grasaættinni (Poaceae) í heild og á bambus sérstaklega..

Útbreiðsla

Bambustegundir finnast í mismunandi loftslagi, frá köldum fjöllum til heitra hitabeltissvæða. Þær vaxa þvert yfir Austur-Asíu, frá 50°N á Sakhalin til Norður-Ástralíu og vestur til Himalajafjalla á Indlandi. Einnig vaxa þær í Afríku sunnan Sahara og í Ameríku frá suðvesturríkjum Bandaríkjanna suður til Argentínu og Síle, með suðurmörk útbreiðslu við 47°S. Á meginlandi Evrópu er ekki vitað um neinar innlendar bambustegundir.

Ræktun og nytjar
Bambus er ræktaður um nær allan heim, bæði til skrauts og nytja (viður, pappír, trefjar í fatnað, grasalækningar og fæða).
Á Íslandi hefur gulbambus verið ræktaður í áratugi. Tegundir af ættkvíslinni Phyllostachys þola margar hverjar allt að -20°C.

Vaxtargerðir
Aðallega eru til tvær vaxtargerðir af bambus, annaðhvort hnausavöxtur(ekki ágengur) eða skriðull vöxtur. Hnaustegundirnar, eins og til dæmis í ættkvíslinni Fargesia, vaxa í stórum og þéttum hnausum og breiðast tiltölulega hægt út. Rótarkerfi hvers hnauss getur verið víðáttumikið og keppt kröftuglega við nærliggjandi plöntur. Skriðull bambus, eins og í ættkvíslinni Phyllostachys, getur hins vegar verið mjög ágengur og tekið yfir stór svæði á stuttum tíma.

Tilvísanir 	

Grasaætt
Bambus
Agat

Agat eða glerhallur er röndótt steintegund.

Lýsing 
Afbrigði af kalsedóni með mislitar rákir er fylgja útlínum holuveggjanna og þannig verða til sammiðja mynstur. Hvítt, grátt eða fölblátt. 

 Efnasamsetning: SiO2
 Kristalgerð: dulkristallaður
 Harka: 7
 Eðlisþyngd: 2,57-2,65
 Kleyfni: engin

Útbreiðsla 
Kemur fyrir sem holufylling í þóleiítbasalti. Finnst oft með kalsedóni og kvarsi. 

Algengt er að matarprjónar séu gerðir úr agati.

Heimild 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson, 1999, Íslenska Steinabókin, 2.prentun, ISBN 9979-3-1856-2 

Steindir
Postulín

Postulín er hart og gljáandi efni sem er að mestu unnið úr postulínsleir, og er það oft notað í borðbúnað, skrautmuni o. fl.

Efni
Kaólín

Kaólín eða postulínsleir tilheyrir hópi leirsteinda.

Lýsing 
Kristaleinkenni sjást ekki þar sem kristalar eru örsmáir og blaðlaga. Myndar hvítleit lög og hreiður þar sem hveravatn og gufa hafa ummyndast í feldspatríkt berg. Leirinn er þéttur í sér, þjáll og límkenndur þegar hann er rakur og auðvelt er að móta hluti úr honum. 

 Efnasamsetning: Al2Si2O5(OH)4
 Kristalgeð: Tríklín
 Harka: 2-2½
 Eðlisþyngd: 2,6
 Kleyfni: Góð

Útbreiðsla 
Finnst við gufuhveri á háhitasvæðum og er hreinast við súra hveri í líparítshraunum. Hefur fundist á Íslandi við Hrafntinnusker og í Mókollsdal í Strandasýslu.

Heimild 
 Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) Íslenska steinabókin. ISBN 9979-3-1856-2

Leirsteindir

bg:Каолин
nl:Kaolien
tr:Kaolin
Plast

Plast er gerviefni sem framleitt er til margvíslegra nota. Margir nútímahlutir eru gerðir úr plasti vegna endingar þess og þess hversu ódýrt það er. Plast er framleitt úr olíu.

Tengt efni 
 frauðplast
 harðplast
 plastmálning
 plastmengun

Tenglar 
 

Plast
Gerviefni
Rúgur

Rúgur (fræðiheiti: Secale cereale) er korntegund af grasaætt. Rúgur hefur breið, löng blöð með stutta slíðurhimnu. Axið er tvíraða og hvert smáax hefur tvö blóm sem hvert er með stórar títur. 
Lítil hefð er fyrir ræktun rúgs á Íslandi. Helst hefur verið notast við vetrareinær yrki sem er sáð seinni part sumars til þess að fá beit snemma vorið eftir. Ekki hefur tekist að rækta rúg til kornþroska hérlendis. 
Erlendis er rúgur ræktaður til framleiðslu á rúgmjöl.

Heimild 
 

Grasaætt
Korn
Grænfóður

ar:شيلم
Kyn (málfræði)

Fyrir aðrar merkingar orðsins má sjá aðgreiningarsíðuna.
Kyn  í íslenskri málfræði eru þrjú: kvenkyn, karlkyn og hvorugkyn. Sum tungumál eins og danska hafa aðeins samkyn og hvorugkyn, þar sem samkynið er staðgengill fyrir karl- og kvennkyn.

Kyn í íslensku

Kvenkyn 
Kvenkynið  í íslensku er hægt að finna með því að sjá hvort það passi að segja persónufornafnið „hún“ fyrir framan, dæmi:
 „Stelpa“. Hún stelpan.
„stelpa“ er þá í kvenkyni.

Karlkyn 
Karlkynið  í íslensku er hægt að finna með því að sjá hvort það passi að segja persónufornafnið „hann“ fyrir framan, dæmi:
 „Bolti“. Hann boltinn.
„Bolti“ er þá karlkyns orð.

Hvorugkyn 
Hvorugkynið  í íslensku er hægt að finna með því að sjá hvort það passi að segja persónufornafnið „það“ fyrir framan, dæmi:
 „Lýsi“. Það lýsið.
„Lýsi“ er þá hvorugkyns orð.

En vegna þess að þessi aðferð byggist á því að góð þekking í íslensku sé til staðar, geta útlendingar eða þeir sem að hafa ekki góðan skilning á íslensku ekki notað hana. Í stað ætti að læra kyn hvers nafnorðs utan að. Kyn sumra orða eru rökrétt, svo dæmi sé tekið:
 „Kona“ (kvk.)
 „Karl“ (kk.)
 „Stelpa“ (kvk.)
En kyn flestra orða er ekki á rökum reist:
 „Hestur“ (kk.)
 „Hrísgrjón“ (hk.)
 „Ljón“ (hk.)
 „Api“ (kk.)
 „Geimflaug“ (kvk.)
Þannig að ekki er hægt að „álykta“ kyn einhvers orðs.

Samsett orð 
Ef orð er samsett, tekur orðið kyn síðasta orðsins:
 Karl (kk.) + kyn (hk.) = Karlkyn (hk.)
 Tölva (kvk.) + leikur (kk.) = Tölvuleikur (kk.)

Kyn í latínu

Kvenkyn 
Fyrsta fallbeygingin í latínu (sem endar á -a) inniheldur aðallega kvenkyns orð (eins og puella (stelpa), femina (kona) og domina (frú)) en þó eru nokkur orð sem eru í karlkyni (nauta (sjómaður), agricola (bóndi)). Þessi orð fallbeygjast oftast með -ae eða -æ, svo dæmi séu tekin; „puellae“ (stelpur), „feminae“ (konur), „dominae“ (frúr), „nautae“ (sjómenn) og „agricolae“ (bændur).

Karlkyn 
Önnur fallbeygingin í latínu (sem endar á -us og -um) hefur bæði karlkyns- og hvorugkynsorð. Orðin sem enda á -us eru oftast karlkyns eins og dominus (herra), agellus (lítið landsvæði) og cunarius (karlkyns barnfóstra) (og enda þau á -i í fleirtölu; Domini, agelli og cunarii). Nokkur karlkyns orð í annarri fallbeygingu enda hinsvegar ekki á -us í nefnifalli eintölu en beygjast samt eins og karlkyns orð í annarri fallbeygingu, eins og puer (strákur) sem er pueri í fleirtölu nefnifalli. Nokkur orð í annarri beygingu sem enda á -us er kvenkyns, einkum heiti borga og landa, trjáa og svo orðið humus (jörð). Orðin vulgus (almenningur), virus (eitur) og pelagus (haf) eru hvorugkyns.

Kyn í þýsku 
Sjá aðalsíðu Kyn í þýsku.

Tilvísanir

Málfræði
Abujmaria

Abujmaria (abujmaria: Madi) er tungumál talað á Indlandi. Abujmaria er gondimál, sem eru dravidísk mál. Mörg nöfn eru til yfir abujmaria eftir svæðum og mállýskum. Önnur nöfn fyrir abujmaria eru madi, madiya, hill maria, modi, modh, og madia. Um 135.000 manns tala abujmariu.

Um 100.000 manns í Hill Maria tala abujmaria. Að auki eru um 47.000 í Narayanpur sem tala abujmariu og 31.000 í Gadchiroli. Læsi er ekki útbreidd á abujmariu. Aðeins 5% karlmanna geta lesið og skrifað málið og 0% kvenna. Bara embættismenn í Hill Mariu geta lesið og skrifað abujmariu.

Tenglar 
 Ethnologue Álitsgerðin (á ensku)
 Rosetta Project (á ensku) 

Dravidísk tungumál
Indland
Brjóst

Brjóst er í eintölu haft um bringu (barm), og svo í eintölu og fleirtölu um aðsetur mjólkurkirtla kvenna sem verða virkir við barneignir en þá seytlar úr þeim mjólk. Annað kann þó að valda mjólkurframleiðslu kvenna. Karlar hafa geirvörtur, en oftast nær ekki brjóst. Brjóst karla koma aðallega til af offitu eða vegna þess að þeir hafa kvenlitning (x-litning).

Stærð, útlit og samanburður 
Brjóst kvenna eru mjög ólík að stærð og lögun. Algengast að að brjóst kvenna séu ójöfn í stærð, sérstaklega á meðan á vexti þeirra stendur. Það er hlutfallslega algengara að vinstra brjóstið sé stærra..

Vöxtur 
Vöxtur brjósta kvenna verður aðalega fyrir tilstilli hormónsins estrógen og gerist það um kynþroskaaldur.

Tengt efni 
 Berbrjósta
 Brjóstagjöf
 Brjóstaskora
 Brystill
 Geirvarta
 Júgur
 Vörtubaugur

Heimildir

Tenglar 
 Myndir af brjóstum kvenna
 Ólétta og brjóst 
 Stig brjóstaþróunnar 
 Af hverju konur hafa brjóst
Adelska

Adelska (enska: Adele, adelska: Gidire) er tungumál, sem talað er á landmærunum milli Togo og Gana í Afríku. Einungis um 27.300 manns tala málið. Adelska er nígerkongó tungumál og er bantu tungumál líka. Þjóðarbrot er kallað Lolo, sem er á einangruðu svæði. Sagt er að það sé mjög erfitt að komast á svæði Lolofólks þar sem adelska er töluð.

Önnur nöfn á adelsku eru bidire, bedere og gadre, en þjóðarbrotið Lolo kallar tungumálið gidire. Í adelsku eru engar veigamiklar Mállýska, en mismunur er á ítónun og hljómfalli milli fólks sem talar adelsku frá Gana og frá Togo. 

Læsi er mjög lítið. Fólk sem hefur adelsku að móðurmáli getur hvorki lesið né skrifað hana. Læsi er einungis 1% hjá bæði körlum og konum. En fólk sem getur talað adelsku sem annað tungumál getur lesið og skrifað betur en fólk með adelsku sem móðurmál. Læsi hjá þeim er yfir 15% hjá bæði körlum og konum. Fólk sem er með adelsku sem annað tungumál getur talið tví sem móðurmál. Kristni er átrúnaður sem tengist adelsku.

Tenglar 
Ethnologue Álitsgerðin (á ensku)
Rossetta Project (á ensku) 

Nígerkongótungumál
Tógó
Gana
Adomoróbe-táknmál

Adomoróbe-táknmál (enska: Adamorobe Sign Language) er táknmál sem notað er í Gana. Um 1.400 manns kunna málið.

Tengt efni 
 Listi yfir táknmál
 Táknmál

Tengill 
 Vefsíða um adomoróbe-táknmál (á ensku) 

Táknmál
Tungumál í Gana
Adygeyska

Adygeyska (adygeyska: Aдыгэбзэ) er opinbert tungumál í lýðveldinu Adygeu í Rússlandi. Adygeyska er mjög svipuð abkasísku og öðrum kákasusmálum. Adygeyskt ritmál notast við kyrillíska stafrófið. Í skólum í lýðveldinu Adygeu er allt kennt á adygeysku en ekki á rússnesku, þó rússneska sé annað tungumál í lýðveldinu og opinbert tungumál á Rússlandi.

Tenglar 
 Adygeyska álitsgerðin (á ensku)

Rússland
Kákasísk tungumál
Afríkanska

Afríkanska (afríkanska: Afrikaans) er vesturgermanskt og indóevrópskt tungumál sem er talað í Suður-Afríku og Namibíu. Hún er opinbert tungumál í Suður-Afríku og er töluð af yfir 16 milljónum manna. Afríkanska hefur þróast úr hollensku. Orðið Afrikaans þýðir hollenska sem er töluð í Afríku eða bara afríkanska. Fólk sem talar afríkönsku skilur hollensku. Á afríkönsku er IJ úr hollensku breytt í Y. (dæmi: hol: IJslands, afr: Yslands). Munurinn á afríkönsku og hollensku felst í ýmsum atriðum í málfræði og stafsetningu. Afríkanska hefur dreifða landfræðilega notkun sem opinbert tungumál, auk þess að vera töluð víða sem annað eða þriðja tungumál. 

Það eru þrjár mállýskur í afríkönsku. Höfðaborg er sú borg í Suður-Afríku þar sem flest fólk hefur afríkönsku að móðurmáli og er afríkanska algengasta tungumálið þar.

Þrátt fyrir að hollenska og afríkanska séu gagnkvæmt skiljanlegar og því ef til vill réttlætanlegt að nefna hana hollenska mállýsku er nokkur málfræðimunur. Þannig hefur til dæmis málfræðileg afkynjun nafnorða átt sér stað í afríkönsku en hollenska hefur hvorugkyn og samkyn. Í hollensku teljast um 90 % nafnorða til samkyns þar sem greinirinn -de er notaður, en um 10 til hvorugkyns þar sem greinirinn -het er notaður. (het alfabet, de telegraf).

Het er sama orð og íslenska hið og enska it. Í afríkönsku enfaldlega var sett -de í staðinn fyrir -het og þar með einfölduð málfræðin.
Sagnorð hafa engar persónuendingar og munur veikra og sterkra sagna er horfinn.

Nokkrar setningar og orð

Tenglar 
 Námskeið í afríkönsku (á ensku) 
 Afríkanska-Enska Orðabók
 Ethnolouge Álitsgerðin (á ensku)

Lággermönsk tungumál
Jarðsvín

Jarðsvín (fræðiheiti: Orycteropus afar) er riðvaxið spendýr sem lifir í Afríku. Jarðsvín lifa að mestu á maurum og termítum, en þrátt fyrir útlit og lifnaðarhætti er jarðsvínið ekki skylt öðrum mauraætum á borð við beltisdýrið. Jarðsvínið er skyldast hófdýrum. Jarðsvínið ferðast að næturþeli en hefst við í neðanjarðarbæli á daginn. Jarðsvín eru einlífisverur og deila ekki bæli sínu með öðrum jarðsvínum nema um sé að ræða móðir og grísling. Jarðsvínið er búið miklum klóm og kraftmiklum hrömmum sem eru vel til þess fallnir að grafa holur í termítahrauka eða mauraþúfur.

Tenglar 
 Ritgerð um jarðsvín á ensku

Afrísk spendýr
Jarðsvínaætt
Litla lirfan ljóta

Litla lirfan ljóta er tölvuteiknuð stuttmynd frá árinu 2002 framleidd af þrívíddarhönnunarfyrirtækinu CAOZ. Leikstjóri var Gunnars Karlssonar. Handrit myndarinnar sömdu þeir Friðrik Erlingsson og Gunnar Karlsson. Myndin hefur hlotið lof bæði innanlands sem utan og hlaut myndin Edduna í flokki stuttmynda árið 2002.

Tenglar 
 Heimasíða myndarinnar

Íslenskar stuttmyndir
Gunnar Karlsson (kvikmyndagerðarmaður)

Gunnar Karlsson er þekktur fyrir kvikmyndastjórn sína á Litlu lirfunni ljótu frá árinu 2002 en myndin hlaut Edduna sem stuttmynd ársins 2002. Einnig hlaut Gunnar Edduna 2002 fyrir listræna stjórnun við gerð sömu myndar.

Gunnar er líka þekktur skopmyndateiknari fyrir Fréttablaðið og hefur unnið þar síðan 2014. Einnig hefur Gunnar gert verkefnið Jólavættir í Reykjavík síðan 2011.

Íslenskir kvikmyndaleikstjórar
Íslenskir skopmyndateiknarar
Kristján Frímann Kristjánsson

Kristján Frímann Kristjánsson (fæddur 5. febrúar 1950) er íslenskur myndlistarmaður og safnari. Hann nam myndlist við Myndlista- og handíðaskóla Íslands 1969 – 1973 og síðar við Listaháskólann í Stokkhólmi 1977 – 1980. Hann er Vestfirðingur að ætt og uppruna en foreldrar hans voru bæði fædd og uppalin í Arnarfirði. Hann hefur haldið einar tíu einkasýningar á verkum sínum, þá fyrstu í Neskaupstað en flestar hinna í Reykjavík.

Kristján Kristjánsson vinnur einkum í form sem nefnist collage en það er dregið af franska orðinu coller sem þýðir að líma og sem nær yfir allar tegundir listrænna hluta sem skeyttir eru saman í eina heild. Kristján hefur í gegnum tíðina unnið ýmsar myndskreytingar á útgefið efni svo sem blöð og tímarit, hljómplötuumslög (Megas og Mannakorn), kort og auglýsingar.

Kristján Frímann fæst einnig við draumarannsóknir og textagerð. Á síðasta áratug tuttugustu aldar fjallaði hann mikið um drauma í blöðum, tímaritum og útvarpi. Hann skrifaði vikulega um drauma í Morgunblaðið og hélt úti vikulegum tveggja tíma löngum útvarpsþætti um efnið á Aðalstöðinni. Þá hefur hann skrifað bók um drauma.

Hann er meðlimur í hljómplötuklúbbi dundar sig við hljómplötusöfnun. Vegna áhuga Kristjáns á tónlist og vinylplötum varð áhugamálið smám saman að söfnun þar sem ákveðnir flokkar urðu fyrirferðarmeiri en aðrir svo sem rokk, K-pop, Beethoven, jólaplötur, söngleikir og SG-hljómplötur.

Sjá einnig 
 Á allt sem komið hefur út á vegum SG-hljómplatna

Íslenskir myndlistarmenn
Umferðarmerki

Umferðarmerki er skilti sem stendur við vegkant til að koma mikilvægum upplýsingum á framfæri við ökumenn. Merkin notast yfirleitt við alþjóðlega stöðluð myndtákn til að reyna að tryggja að ökumenn geti skilið merkin óháð því hvaða tungumál þeir kunna. Töluverður munur getur samt verið á útfærslu umferðarmerkja milli menningarsvæða, þótt táknin sjálf séu svipuð útlits.

Tegundir umferðarmerkja 
 Akreinamerki
 Bannmerki
 Boðmerki
 Bráðabirgðamerki
 Leiðbeiningarmerki
 Ljósmerki
 Upplýsingamerki
 Undirmerki
 Önnur merki
 Yfirborðsmerkingar
 Þjónustumerki
 Vegvísar
 Viðvörunarmerki
 Vinnustaðamerkingar

Tengill 
 Umferðarmerki á vef Vegagerðarinnar

Samgöngur
Atom Heart Mother

Atom Heart Mother er fimmta breiðskífa bresku rokkhljómsveitarinnar Pink Floyd sem kom út árið 1970. Platan inniheldur fimm lög og spannar það fyrsta, Atom Heart Mother, alla A-hlið vínyl plötunar. Á B-hliðini eru svo þrjú lög sem Roger Waters, Rick Wright og David Gilmour gerðu sitt hver og síðasta lagið gerðu þeir allir með Nick Mason eins og fyrsta lagið.

Lagalisti 

 „Atom Heart Mother“
 „If“
 „Summer '68“
 „Fat Old Sun“
 „Alan's Psychedelic Breakfast“

Breiðskífur Pink Floyd
Hljómplötur gefnar út árið 1970
Kafbátur

Kafbátur er bátur sem er byggður þannig að hann getur farið í kaf og siglt í kafi í lengri tíma. Kafbátar eru notaðir af öllum helstu flotum heims og við rannsóknir neðansjávar. Kjarnorkuknúnir kafbátar geta dvalið lengi neðansjávar. Ómannaðir rannsóknarkafbátar geta kafað á meira dýpi en mannaðir. Sumar tegundir kafbáta geta verið í kafi í allt að hálft ár í einu. Sjónpípan, sem hægt er að skjóta upp þegar kafbátur marar í kafi, og er til að sjá upp fyrir yfirborð sjávar (til óvina) er nefnd hringsjá (eða kringsjá). 

Gavia er ómannaður smákafbátur til neðansjávarrannsókna hannaður af Hafmynd ehf.

Tengt efni 
 Kafbátahernaður

Tenglar 
 Uboat.net
 Gavia - Hafmynd ehf 
 Kafbátahernaðurinn; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1928

Bátar
Járnbrautarlest

Járnbrautarlest er farartæki, sem ekur eftir teinum. Samanstendur oftast af eimreið með mismarga járnbrautarvagna í eftirdragi. Flestar járnbrautarlestir eru knúnar áfram með díselvél eða rafmagni, sem kemur úr raflínum við teinana. Fyrstu járnbrautarlestirnar voru gufuknúnar eimreiðar og sú tækni var í notkun fram yfir miðja 20. öld.

Járnbrautarlestir á Íslandi 
Fyrsta járnbrautarlestin á á Íslandi var eimreið sem gekk milli Öskjuhlíðar og niður á strönd þegar framkvæmdir stóðu yfir við Reykjavíkurhöfn árin 1913 til 1917. Árið 1928 var hætt að nota hana og síðustu teinarnir voru fjarlægðir á tímum seinni heimstyrjaldarinnar.

Járnbrautarlestir hafa ekki verið notaðar til almenningssamgangna en einstaka sinnum við stórframkvæmdir eins og á Kárahnjúkum þar sem nokkur slys urðu.

Myndir

Sjá einnig 
 Háhraðalest
 Léttlest
 Snarlest

Tenglar 

 Draumurinn um eimreið austur í sveitir; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1998

Farartæki
Almenningssamgöngur
Lestarsamgöngur
Garðskagi

Garðskagi er ysti tanginn á Miðnesi á Reykjanesskaga í Suðurnesjabæ. Tveir vitar standa á Garðskaga. Sá eldri (og minni) var reistur árið 1897. Sá nýrri og hærri var reistur árið 1944.

Suðurnes
Eyrarrósin

Eyrarrósin eru viðurkenning og verðlaun sem veitt eru fyrir menningarstarfsemi á landsbyggðinni sem þykir með einhverjum hætti skara framúr. Verðlaunin eru samstarfsverkefni Listahátíðar í Reykjavík, Byggðastofnunar og Flugfélags Íslands.

Verndari Eyrarrósarinnar er Eliza Reid, forsetafrú.

Verðlaunahafar
 2017 - Eistnaflug í Neskaupstað
 Einnig tilnefnd Alþýðuhúsið á Siglufirði og Vesturfarasetrið á Hofsósi.
 2016 - Verksmiðjan á Hjalteyri
 Einnig tilnefnd sýningin Eldheimar í Vestmannaeyjum og listahátíðin Ferskir vindar í Garði.
 2015 - Frystiklefinn á Rifi
 Einnig tilnefnd Listasafn Árnesinga í Hveragerði og Sköpunarmiðstöðin Stöðvarfirði.
 2014 - Áhöfn­in á Húna
 Einnig tilnefnd Verk­smiðjan á Hjalteyri og Skrímsla­setrið á Bíldu­dal.
 2013 - Skaftfell, miðstöð myndlistar á Austurlandi
 Einnig tilnefnd Eistnaflug í Neskaupstað og leiklistarhátíðin Act Alone.
 2012 - Safnasafnið á Svalbarðsströnd. 
 Einnig voru tilnefnd Sjóræningjahúsið á Vatneyri, Patreksfirði og Tónlistarhátíðin Við Djúpið á Ísafirði. 
 2011 - Sumartónleikar í Skálholtskirkju. 
 Einnig voru tilnefnd kvikmyndahátíðin 700IS Hreindýraland og Þórbergssetur.
 2010 - Tónlistarhátíðin Bræðslan á Borgarfirði eystra. 
 Einnig voru tilnefnd Eiríksstaðir og kvikmyndahátíðin Skjaldborg.
 2009 - Landnámssetrið í Borgarnesi.
 Einnig voru tilnefnd Eyrbyggja á Grundarfirði og Skaftfell, myndlistarmiðstöð á Austurlandi.
 2008 - Aldrei fór ég suður, tónlistarhátíð á Ísafirði. 
 Önnur verkefni sem tilnefnd voru voru Karlakórinn Heimir og Safnasafnið á Svalbarðsströnd. 
 2007 - Strandagaldur, rekstraraðili Galdrasýningar á Ströndum. 
 Önnur verkefni sem tilnefnd voru af dómnefnd voru Sumartónleikar í Skálholti og Safnasafnið í Eyjafirði. 
 2006 - LungA, listahátíð ungs fólks á Austurlandi. 
 Önnur verkefni sem tilnefnd voru af dómnefnd voru Kórastefna við Mývatn og Jöklasýningin á Höfn í Hornafirði. 
 2005 - Þjóðlagahátíðin á Siglufirði. 
 Önnur verkefni sem tilnefnd voru af dómnefnd voru Aldrei fór ég suður, rokkhátíð alþýðunnar á Ísafirði og listahátíðin Á seyði á Seyðisfirði.

Neðanmálsgreinar 

Íslensk menningarverðlaun
Steinunn Finnsdóttir

Steinunn Finnsdóttir (f. 1640 eða 1641, d. eftir 1710) var íslenskt skáld. Hún er fyrsta nafngreinda íslenska konan sem rímnaflokkar eru til eftir; Hyndlu rímur og Snækóngs rímur. Einnig eru varðveitt eftir hana vikivakakvæði, lausavísur og kvæði um íslenska fornkappa.

Efniviðurinn bæði í Hyndlu rímum og Snækóngs rímum er fenginn úr þjóðsögum. Í báðum tilfellum eru varðveitt sagnakvæði undir ljúflingslagi um sama efni og talið er að Steinunn hafi þekkt þau og ort út af þeim. Báðir rímnaflokkarnir fjalla um konur sem eru hnepptar í álög; önnur verður að hundi en hin að karlmanni.

Í formála að útgáfu rímnanna 1950 taldi Bjarni Vilhjálmsson að þær væru "sviplítill og tilþrifalaus skáldskapur, stórlýtalítill eða smáhnyttilegur, þegar bezt lætur, en á köflum lítt smekklegur leirburður." Sumir seinni fræðimenn hafa metið Steinunni meira og telur Bergljót Kristjánsdóttir að verk hennar marki þáttaskil í íslenskum rímnakveðskap - sérstaklega séu mansöngvar hennar frumlegir og gæti þar samfélagsgagnrýni.

Heimildir

 Bergljót Kristjánsdóttir (1996). „Gunnlöð ekki gaf mér neitt / af geimsludrykknum forðum ...“ í Guðamjöður og Arnarleir, Sverrir Tómasson ritstýrði, bls. 165-219. Reykjavík: Háskólaútgáfan.
 Steinunn Finnsdóttir (Bjarni Vilhjálmsson bjó til prentunar) (1950). Rit Rímnafélagsins III: Hyndlu rímur og Snækóngs rímur. Reykjavík: Rímnafélagið.

Íslensk skáld
Íslenskar konur
Íslendingar á 17. öld
Íslenskar konur á 17. öld
Íslendingar á 18. öld
Íslenskar konur á 18. öld