alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Niðursuða

Niðursuða er aðferð til að geyma matvæli þar sem það er sett í dós sem er þá þéttlokað. Dæmigert geymsluþol niðursoðinna matvæla er eitt til fimm ára, en við ákveðnar aðstæður geta þau geymast miklu lengur. Árið 1795 bauð franski herinn upp á verðlaun fyrir að finna upp nýja leið til að geyma mat. Sætindasalinn Nicolas Appert stakk upp á niðursuðu sem lausn. Herinn gerði tilraunir og aðferðin var prófuð árið 1806. Dósin kemur í veg fyrir að gerlar komist inn og spilli matnum.

Nokkrar aðferðir eru notaðar til að hindra rotnun matarins. Sem dæmi má nefna gerilsneyðingu, suðu, kælingu, frystingu, þurrkun og geislun. Dauðhreinsun er eina leiðin til að tryggja að allir gerlar séu dauðir. Til dæmis deyr gerillinn Clostridium botulinum, sem veldur sperðilbakteríueitrun, aðeins við hitastig sem eru yfir suðumarki vatns. 

Matvæli sem eru ekki mjög súr þarf að dauðhreinsa við hitastig um það bil 116–130 °C svo að þau séu óhætt. Dæmi um svona matvæli grænmeti, kjöt, sjávarrétti og mjólkurafurðir. Önnur súrari matvæli eins og ávexti og pækla má niðursjóða án þess að dauðhreinsa þá.

Geymsla matvæla
Niðursuða
Gufusuða

Gufusuða er eldunaraðferð þar sem matur er eldaður með gufu. Gufusuða telst hollari eldunaraðferð og getur verið notuð til að elda alls konar mat. Við gufusuðu er vatn soðið og hitinn fer inn í matinn í gegnum gufuna. Maturinn er ekki settur í vatnið sjálft og snertir aðeins gufuna. 

Gufusuða stuðlar að varðveislu næringarefnum í matnum miðað við venjulega suðu. Til dæmis dregur gufusuðu úr stigi C-vítamíns um 15%, miðað við 25% við venjulega suðu. Þetta vegna þess að færri næringarefni eru losuð út í vatnið.

Matargerð
The Coca-Cola Company

The Coca-Cola Company eða Coca-Cola-fyrirtækið er bandarískur alþjóðlegur drykkjaframleiðandi. Fyrirtækið er þekktast fyrir gosdrykkinn Coca-Cola en það framleiðir fjölda ólíkra drykkja, meðal annars orkudrykki, ávaxtadrykki og síróp. Fyrirtækið selur yfir 500 vörumerki um allan heim.

Fyrirtækið er skráð í Kauphöllina í New York og er hluti af Dow Jones-vísitölunni.

Bandarísk stórfyrirtæki
PepsiCo

PepsiCo er bandarískt fjölþjóðafyrirtæki sem framleiðir einkum drykki og snakk. Fyrirtækið er þekktast fyrir framleiðslu á gosdrykknum Pepsi en það á líka vörumerkin Doritos, Gatorade og Mountain Dew meðal annarra. Fyrirtækið er með höfuðstöðvar í Purchase, New York-fylki. Núverandi fyrirtæki var formlega stofnað 1965 þegar Pepsi-Cola Company sameinaðist snakkframleiðandanum Frito-Lay. Árið 1998 keypti fyrirtækið Tropicana og sameinaðist Quaker Oats þremur árum síðar. Fyrirtækið er stærsti mat- og drykkjarvöruframleiðandi Norður-Ameríku og sá annar stærsti í heimi ef miðað er við tekjur.

Fyrirtækið er skráð í Kauphöllina í New York.

Bandarísk fyrirtæki
General Mills

General Mills er bandarískt fjölþjóðafyrirtæki sem aðallega framleiðir matvöru úr korni. Fyrirtækið var formlega stofnað í Minnesóta árið 1866. Það er með höfuðstöðvar í Golden Valley sem er úthverfi í Minneapolis. Fyrirtækið á og rekur nokkur af þekktustu vörumerkjum Bandaríkjanna eins og Betty Crocker, Cheerios, Lucky Charms, Green Giant og Pillsbury. 

Fyrirtækið er skráð í Kauphöllinni í New York.

Bandarísk fyrirtæki
Kellogg Company

Kellogg Company (stundum nefnt Kellogg's eða Kellogg) er bandarískt fjölþjóðafyrirtæki sem aðallega framleiðir matvöru úr korni. Fyrirtækið var stofnað af Will Keith Kellogg árið 1906 og varð fljótlega þekkt fyrir framleiðslu á ristuðum maísflögum, Kellogg's Corn Flakes. Fyrirtækið á og rekur fjölda annarra vörumerkja eins og Pringles, Special K og Nutri-Grain. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Battle Creek, Michigan.

Fyrirtækið er skráð í Kauphöllina í New York.

Bandarísk fyrirtæki
Fáni Póllands

Fáni Póllands samanstendur af tveimur röndum, sú efri er hvít en sú neðri er rauð. Þessir tveir litir eru tilgreindir í stjórnarskrá Póllands sem þjóðlitir Pólverja. Afbrigði fánans með skjaldarmerkinu er líka til er það má eingöngu nota erlendis og til sjós.

Þjóðlitirnir voru teknir opinberlega upp árið 1831. Þeir eiga uppruna sinn í skjaldarmerkjafræði og eiga rætur að rekja til lita skjaldarmerkis Pólsk-litháíska samveldisins. Á skjaldarmerki þessu voru hvíti örn Póllands og hvítur riddari á hestbaki með rauðum skildi. Þjóðfáninn var formlega tekinn í notkun árið 1919. Frá 2004 hefur verið haldið upp á pólska fánadaginn á 2. maí.

Fánanum er varanlega flaggað á byggingum hæstu stjórnvalda Póllands, t.d. á þinghúsinu og forsetahöllinni. Aðrar stofnanir og margir venjulegir Pólverjar flagga fánanum á þjóðhátiðum og öðrum hátíðum sem eru mikilvægar í Póllandi. 

Það eru til tveir aðrir fánar sem líta svipað út og sá pólski: fáni Indónesíu og fáni Mónakó. Á báðum þessum fánum er rauða röndin efst og hvíta röndin neðst.

Tengt efni 
 Skjaldarmerki Póllands

Þjóðartákn Póllands
Evrópskir þjóðfánar
Skjaldarmerki Póllands

Skjaldarmerki Póllands (pólska: Orzeł Biały) samanstendur af hvítum erni með gylltum goggi, með gylltri kórónu, á rauðum skildi. Útlít skjaldarmerkisins er tilgreint í stjórnarskrá Póllands og í sérstökum lögum varðandi þjóðartákn Póllands.

Örninn var fyrst tekinn upp sem tákn Pólverja meðan á Bolesław 1. (992–1025) var ríkjandi. Stílfærða útlit arnarins var umdeilt og talið var að maður gæti ekki greint hvers konar fugl hann var. Frá 12. öld var örninn birtur á skjöldum, fánum, myntum og innsiglum Píastanna. Hann var birtur fyrst á skjaldarmerki Pólverja meðan á Przemysł 2. var ríkjandi, áður en Pólland var brotið upp.

Form arnarins hefur breyst í gegnum árin en núverandi hönnunin var teiknuð árið 1927. Skjöldurinn sjálfur hefur líka breyst með tíma. Undir Pólsk-litháíska samveldinu var skildinum skipt í fernt og örninn var einn margra tákna sem birtur var á skildinum.

Tengt efni 
 Fáni Póllands
 Skjaldarmerki Pólska-litháíska samveldisins

Þjóðartákn Póllands
Slím

Slím er seyti sem framleitt er af líkamanum sem samanstendur af vatni, próteinum, söltum, ensímum og öðrum efnum. Hlutverk slíms er það að fanga og færa örverur eins og gerla og veirur, og agnir eins og frjóduft, gró, mengunarefni og tóbaksreyk úr líkamanum. Þannig kemur það í veg fyrir smitun. Slím er seytt af slímhimnum í augunum, nefinu og lungunum og er þá fært upp og út með bifhárshreyfingu. Mannslíkaminn framleiðir um það bil einn litra af slími á degi.

Slím
Bandvefur

Bandvefur er tegund vefjar sem bindur aðra vefi saman og styður þá. Hann er einn fjögurra aðaltegunda lifandi vefjar, ásamt þekjuvefi, vöðvavefi og taugavefi. Allur bandvefur er úr þrenns konar efni: frumum, trefjum og utanfrumuefnum. Um þetta lykja svo líkamsvessar.

Vefur
Líffærafræði
Ofveiði

Ofveiði á við það að veiða of mikið af ákveðinni tegund þannig að dregið er úr fjölda þeirra verulega. Með tíð og tíma getur tegund verið útrýmd vegna ofveiði. Ofveiði á einni dýrategund getur haft stór áhrif á öðrum tegundum. Til dæmis hefur ofveiði á hákörlum raskað jafnvægi sjávarvistakerfa. Ofveiði á þorski hefur valið því að þeim hefur fækkað talsvert í Norðursjónum. Auk vistfræðilega áhrifa hefur ofveiði efnahagsleg áhrif. Þeir sem treysta á ákveðinni dýrategund sem tekjuöflunarleið eiga við erfiðleika að stríða vegna ofveiði. Dæmi um þetta á Íslandi er síldarævintýrið.

Má reyna að draga úr áhrifum ofveiði með aðgerðum eins og kvótum, sem takmarkar magnið af ákveðinni tegund sem veiða má á ákveðnu tímabili. Kvótar geta líka verið umdeildir, því sumum finnst þeir takmarka tekjur of mikið en öðrum finnst þeir ekki nógu strangir. Nokkur dæmi um þetta hafa komið upp í gegnum tíma, til dæmis þorskastríðin og makríldeilan. Kvótar valda oft hagsmunaárekstri milli aðila.

Tengt efni 
 Fiskiveiðistjórnun
 Líffræðileg fjölbreytni
 Sjálfbær fiskiveiði

Vistkerfafræði
Gvendarbrunnur

Gvendarbrunnur er brunnur, lind eða laug sem Guðmundur biskup góði er sagður hafa vígt. Fjölmargir Gvendarbrunnar eru þekktir vítt og breitt um landið. Flestir þeirra bera nafn biskupsins og heita Gvendarbrunnur eða Gvendarbrunnar en sumir þeirra bera önnur nöfn. Vatnið í þessum brunnum hefur verið talið hafa lækningamátt. Gvendarbrunnar í Heiðmörk ofan Reykjavíkur eru þekktastir þessara brunna (eða linda), einnig má nefna Gvendarbrunn í Garðabæ og Gvendarbrunn að Hólum í Hjaltadal.
Vefjagigt

Vefjagigt er sjúkdómur sem kemur fram í fjölmörgum líffærakerfum. Sem langvinnir og útbreiddir verkir í stoðkerfi, stirðleiki, ofboðsleg þreyta og svefntruflanir. Einnig einkenni eins og ristilstruflanir, of næm þvagblaðra, fótapirringur, dofi í útlimum, bjúgur, úthaldsleysi, minnisleysi og einbeitingarskortur en einkennin eru mjög mismunandi milli einstaklinga.

Rannsóknir hafa leitt í ljós að truflun er í starfssemi margra líffærakerfa hjá fólki með vefjagigt. Til að mynda í tauga-hormóna kerfi, ósjálfráða taugakerfinu og truflun er á framleiðslu ýmissa hormóna. Svefntruflanir eru eitt af helstu einkennum vefjagigtar og talið að þær gætu verið orsök fyrir mörgum öðrum einkennum eins og þreytu og stoðkerfisverkjum.

Tilvísanir

Tenglar 
 Fræðsluvefur um vefjagigt.

Sjúkdómar
gigt
Frygðarauki

Frygðarauki eru hlutir sem er talið að auki kynlífslöngun. Í gegnum tíðina hafa mörg matvæli, drykkir og atferli verið talin frygðaraukar. Á hinn bóginn eru engin vísindaleg sönnunargögn um að ákveðið mataræði auki löngun eftir kynlífi eða gæði kynlífs. Vísindalega séð eru frygðaraukar taldir gervilyf. Samt sem áður halda margir að frygðaraukar geti haft jákvæð áhrif á kynlífið.

Dæmi um matvæli og jurtir sem eru talin fryðgaraukar eru ostrur, ambur, Epimedium grandiflorum (e. horny goat weed) og ginseng. Auk þess eru nokkuð efni og lyf, bæði lögleg og ólögleg, notuð sem frygðaraukar, eins og alkýlnítrít, amfetamín og jafnvel kókaín.

Frygðaraukar
Kynlíf
Kynfruma

Kynfruma er fruma (þ.e. sæðisfruma eða eggfruma), gró eða frjókorn sem notast við rýriskiptingu. Við frjóvgun blandast sæðis- og eggfrumur saman til að mynda okfrumu. Okfruman skiptist þá upp með jafnskiptingu. Sumar tegundir sem kynæxlast framleiða kynfrumur af ólíkum stærðum — í mönnum eru eggfruman um 100.000 sinnum stærri en sæiðsfruman). Aðrir tegundir framleiða kynfrumur af sömu stærð og lögun. Ein kynfruma ber helming erfðaupplýsinga um einstakling.

Í mönnum hefur kynfruman áhrif á kyni okfrumunnar. Eggfruman getur aðeins borið X-litning (af X- og Y-litningunum) en sæðisfruman getur borið annaðhvort X eða Y, þannig það er sæðisfruman sem ræður kyni okfrumunnar. Ef okfruman hefur tvo X-litninga þróast hún í kvenmann, en ef hún hefur einn X- og einn Y-litning þróast hún í karlmann. Aftur á móti í fuglum er það eggfruman sem ræður kyni okfrumunnar.

Kynæxlun
Frumur
Ostrea

Ostrea er ættkvísl sem felur í sér ætar ostrutegundir, það er að segja samlokur í ostruætt. Sönnunargögn í steingervningum benda til þess að Ostrea sé forn ættkvísl. Að minnsta kosti ein tegund, Ostrea lurida, hefur verið uppgötvað í fornleifauppgröftum meðfram Kyrrahafsströnd Kaliforníu, sem sýnir að frumbyggjar Ameríku borðuðu þær.

Tegundir 
Ættkvíslin Ostrea felur í sér eftirfarandi tegundir:
 Ostrea angasi Sowerby, 1871
 Ostrea conchaphila (Carpenter, 1857)
 Ostrea cristata (Born, 1778)
 Ostrea denselamellosa （Lischke, 1869）
 Ostrea digitalina †
 Ostrea edulis (Linnaeus, 1758)
 Ostrea equestris (Say, 1834)
 Ostrea gryphoides †
 Ostrea lurida (Carpenter, 1864)
 Ostrea megadon (Hanley, 1846)
 Ostrea sandvicensis

Ostrur
Crassostrea

Crassostrea er ættkvísl í ostruætt sem inniheldur nokkrar helstu ostrutegundirnar notaðar sem matvæli.

Tegundir 
 Crassostrea (Sacco 1897)
 †Crassostrea alabamiensis (Lea 1833)
 Crassostrea amasa (Iredale 1939) (syn. Saccostrea scyphophilla)
 Crassostrea angulata (Lamarck 1819) - Portúgölsk ostra
 Crassostrea ariakensis (Fujita 1913)
 †Crassostrea ashleyi (Hertlein 1943) (syn. Ostrea arnoldi)
 Crassostrea belcheri (G.B. Sowerby II 1871)
 Crassostrea bilineata (Röding 1798)
 Crassostrea brasiliana (Lamarck 1819) (syn. C. brasiliensis)
 †Crassostrea cahobasensis (Pilsbry and Brown 1910)
 Crassostrea chilensis (Philippi 1845)
 Crassostrea columbiensis (Hanley 1846)
 †Crassostrea contracta (Conrad 1865)
 Crassostrea corteziensis (Hertlein 1951)
 †Crassostrea cucullaris (Lamarck 1819)
 Crassostrea cucullata (Born) (syn. Saccostrea cucullata)
 †Crassostrea cuebana (Jung 1974)
 Crassostrea dactylena (Iredale 1939)
 Crassostrea echinata (Quoy & Gaimard 1835) (syn. Saccostrea echinata)
 Crassostrea gasar (Dautzenberg 1891)
 †Crassostrea gigantissima (Finch 1824) – Giant fossil oyster
 Crassostrea gigas (Thunberg 1793) (syn. C. angulata, C. talienwhanensis) – Kyrrahafsostra
 Crassostrea glomerata (Gould 1850)
 †Crassostrea gryphoides (Schlotheim 1813)
 †Crassostrea hatcheri (Ihering 1899)
 Crassostrea hongkongensis (Lam & Morton 2003)
 Crassostrea iredalei (Sacco 1932) – Faustino
 †Crassostrea kawauchidensis (Tamura 1977)
 Crassostrea margaritacea (Lamarck 1819) (syn. Striostrea margaritacea)
 Crassostrea nippona (Seki 1934)
 Crassostrea paraibanensis (Singarajah 1980)
 †Crassostrea patagonica (d'Orbigny 1842) (syn. Ostrea ferrarisi)
 †Crassostrea raincourti (Deshayes 1858)
 Crassostrea rhizophorae (Guilding 1828)
 Crassostrea rivularis (Gould 1861)
 Crassostrea sikamea (Amemiya 1928)
 †Crassostrea titan (Conrad 1853) (syn. Ostrea prior, O. andersoni)
 †Crassostrea transitoria (Hupé 1854) (syn. Ostrea maxima)
 Crassostrea tulipa (Lamarck 1819)
 Crassostrea virginica (Gmelin 1791)

Heimildir 

Ostrur
Saccostrea

Saccostrea er ættkvísl sem inniheldur nokkrar ostrutegundir í ostruætt.

Tegundir 
Saccostrea circumsuta (Gould, 1850)
Saccostrea cucullata (Born, 1778)
Saccostrea echinata (Quoy & Gaimard, 1835)
Saccostrea glomerata (Gould, 1850)
Saccostrea kegaki Torigoe & Inaba, 1981
Saccostrea malabonensis (Faustino, 1932)
Saccostrea palmula (Carpenter, 1857)
Saccostrea scyphophilla (Peron & Lesueur, 1807)
Saccostrea spathulata (Lamarck, 1819)
Saccostrea subtrigona (G.B. Sowerby II, 1871)
Saccostrea tubulifera (Dall, 1914)

Ostruætt
Juraj-Dobrila-háskólinn í Pula

Juraj-Dobrila-háskólinn í Pula (króatíska Sveučilište Jurja Dobrile u Puli), eða Háskólinn í Pula, er háskóli í borginni Pula í Istríu í Króatíu. Hann var stofnaður 2006.

Tilvísanir

Tengill 
 Heimasíða skólans

Pula
Réttur til að gleymast

Réttur til að gleymast er einstaklingsréttur sem upphaflega varð til í dómaframkvæmd sem hluti af persónuvernd, einkum í Suður-Evrópu. Evrópuráðið setti grein (grein 17) um þennan rétt inn í Reglugerð um almenna gagnavernd sem tók við af eldri Tilskipun um gagnavernd þann 25. maí árið 2018. Rétturinn hefur nokkrar hliðar en meginþættir hans eru annars vegar rétturinn til þess að persónugreinanlegum upplýsingum sem safnað er af gagnaveitum sé eytt þegar einstaklingur óskar þess eða þegar ekki er lengur þörf fyrir gögnin, og hins vegar rétturinn til að krefjast þess að upplýsingum sem varða fortíð einstaklings og geta skaðað orðspor hans í samtímanum sé eytt eða þær gerðar óaðgengilegar (til dæmis með því að fjarlægja þær úr leitarvélum). Rök fyrir þessu síðasta atriði eru meðal annars þau að upplýsingar sem birtast í leitarvél sýna stundum aðeins hluta máls, til dæmis ákæru en ekki síðari sýknu, og geta því gefið ranga mynd.

Sömu eða svipuð sjónarmið koma fram í ýmsum lögum sem fjalla um persónuvernd og gagnavernd utan Evrópu, til dæmis „Do Not Track“-lögum í Bandaríkjunum. 

Þessi réttur hefur verið gagnrýndur fyrir að takmarka tjáningarfrelsi og fjölmiðlafrelsi.

Heimildir
 Ambrose, Meg Leta og Ausloos, Jef (2013). „The Right to be Forgotten Across the Pond“. Journal of Information Policy 3: 1-23. ()

Tenglar
 Spænski rétturinn gegn Google á RÚV.is
 „Rétt­ur sam­fé­lags­ins til að muna for­tíð sína“ á DV.is 
 "Rétturinn til þess að falla í gleymsku" á heimasíðu Félags héraðsskjalavarða

Persónuvernd
MS (sjúkdómur)

MS-sjúkdómurinn (en MS er skammstöfun fyrir Multiple Sclerosis) eða Disseminated Sclerosis sem hefur einnig verið kallaður Heila- og mænusigg á Íslensku, er taugasjúkdómur þar sem taugafrumur í heila og mænu skemmast. Ekki er vitað hvað veldur sjúkdómnum og ekki er til lækning við honum. Eitt af því sem er vitað er að mýlisslíðrið sem umlykur taugafrumur eyðist og leiðni taugafrumanna skerðist við það.

Almennt lýsa skemmdirnar sér þannig að blettir eða skellur (e. plaque) myndast víðsvegar í hvíta efni miðtaugakerfisins en einnig geta þeir myndast í gráa efninu þótt það geti verið tilkomið vegna sjúkdómshliðstæða MS. Blettirnir eru misstórir og geta birst og horfið eftir framvindu sjúkdómsins. Ekki er þekkt hvernig á að lesa í þessa bletti en við greiningu sjúkdómsins er yfirleitt miðað við blettina sem tákn þess að viðkomandi sé með MS ásamt öðrum einkennum. Blettirnir koma oftast fram nærri heilahólfinu, í sjóntaugum, heilastofni eða hálshluta mænunnar.

Engin lækning er til við sjúkdómnum þótt til séu lyf sem geta hægt á framgangi hans eða haldið honum niðri.

MS er sjálfsofnæmissjúkdómur sem virkar þannig að ónæmiskerfið ræðst á heilann og ákveðin svæði heilans verða fyrir árás og skemmast. Rannsóknir hafa einkum beinst að því hvernig hægt er að stöðva þessar árásir en einnig standa yfir rannsóknir á hvernig hægt er að laga sár eftir árás, hvernig frumur í heila senda boð sín á milli og hvað gerist þegar heilinn reynir að laga sjálfan sig.

Tilvísanir

Tenglar 
 MS-félagið á Íslandi
 Hvað er MS sjúkdómur
 

MS
Taugasjúkdómar
Sjálfsofnæmissjúkdómar
Æfingar tunglfara í Þingeyjarsýslum

Æfingar Apollo tunglfara í Þingeyjarsýslum fóru fram á sjöunda áratug 20. aldar. Þá sendi Geimferðastofnun Bandaríkjanna tvo hópa væntanlegra Apollo tunglfara til æfinga og þjálfunar í jarðfræði á jarðfræðilega virkum svæðum í Þingeyjarsýslum. Fyrri hópurinn kom til Íslands sumarið 1965 og síðari hópurinn sumarið 1967. Markmið æfinganna á Íslandi var að auka skilning tunglfaranna á jarðfræði, svo þeir gætu valið betur þau sýni sem þeir fluttu heim frá Tunglinu.

Æfingunum eru gerð skil á sýningu í Könnunarsögusafninu á Húsavík. Meðal tunglfara sem æfðu í Þingeyjarsýslum voru Bill Anders sem fór í fyrsta mannaða flugið umhverfis tunglsið árið 1968 og Neil Armstrong sem varð fyrstur manna til að stíga fæti á Tunglið árið 1969.

Nautagil 
Meðal þeirra staða sem tunglfararnir æfðu á var nafnlaust gil sunnan við Drekagil. Jarðfræðingarnir Sigurður Þórarinsson og Guðmundur E. Sigvaldason gáfu gilinu nafnið Nautagil, en þar hafa aldrei verið naut. Nafnið er dregið af enska orðinu Astronaut og er gilið því kennt við æfingar tunglfaranna.

Tenglar 
 Æfingar tunglfaranna á Íslandi 1965 og 1967 
 Geimfarar í Þingeyjarsýslum
 Nautagil og nafn þess

Geimferðastofnun Bandaríkjanna
Gary Michael Heidnik

Gary Michael Heidnik (22. nóvember 1943 – 6. júlí 1999) var bandarískur morðingi frá Cleveland í Ohio sem fangaði, píndi og nauðgaði sex konum og hélt þeim fönguðum í kjallara á heimili sínu í Philadelphiu í Pennsylvaniu. 

Honum gekk vel í skóla en hætti og gekk í bandaríska herinn og hvarf seinna frá hermennsku vegna geðrænna vandamála en hann greindist sem með geðklofa. Hann aflaði sér þá réttinda sem hjúkrunarfræðingur og stundaði háskólanám og starfaði sem geðhjúkrunarfræðingur en var rekinn vegna framkomu við sjúklinga. Á tímabilinu 1962 til 1987 var hann út og inn af geðsjúkrahúsum og reyndi þrettán sinnum að fremja sjálfsmorð. Móðir hans framdi sjálfsmorð 1970. Heidnik stofnaði trúarsöfnuðinn United Church of the Ministers of God árið 1971 og dafnaði söfnuður hans og óx og græddist fé og varð söfnuðurinn vel stæður. Heidnik kynntist konu frá Filippseyjum gegnum póstlistaþjónustu en hún skildi við hann eftir stutt samband.

Bandarískir hjúkrunarfræðingar
Bandarískir raðmorðingjar
Gera hlutina sjálfur

Gera-hlutina-sjálfur er íslensk þýðing á enska hugtakinu Do-it-yourself eða DIY, en enska skammstöfunin DIY hefur eiginlega orðið alþjóðatákn fyrir þessa hugsun og stefnu.

DIY er sú stefna eða aðferð að búa til, breyta eða laga eitthvað án þess að fá aðstoð sérfræðinga né kaupa þjónustu fagaðila. Ástæðurnar geta verið margskonar. Fátækt rekur fólk til þess að nýta sér alla hluti til hins ýtrasta eins vilja margir spara sér aðkeypta þjónustu. En svo er DIY líka aðgerðastefna meðal margra um meiri sjálfbærni, bæði með því að endurnýta og endurvinna hluti meira, kaupa/gefa notaða hluti, smíða nýja hluti úr gömlu og vera þannig ekki of háður öðrum, hvorki fólki né þjóðfélaginu. 

Off-the-grid er hugtak sem er notað um það að aftengja sig frá sameiginlegu veitukerfi, oftast með því að framleiða eigið rafmagn eða eldsneiti en sumir jafnvel segja sig alfarið úr tengslum við alla aðra og þá með því að rækta allan sinn mat, smíða sjálft sín hús og tæki og svo framvegis. Flestir anarkistar aðhyllast DIY þótt aðferðin sé ópólitísk í eðli sínu.

Meðal aðgerðasinna DIY eru þeir sem aðhyllast einkaútgáfu á tímaritum og tónlist og dreifingu hennar og er sú hugsun mjög ríkjandi í pönkmenningunni. Eins hefur komið fram með tilkomu einkatölvunnar og fleiri einfaldra rafeindatækja hreyfing fólks sem saman vinnur ókeypis að því að þróa forrit, tölvur og tæki óháð sérfræðingum og fyrirtækjum. Má þar nefna alþjóðlegu hreyfinguna Hackerspace og tækja einingar eins og Arduino og tölvuforrit/stýrikerfi eins og Linux en með þessum hætti geta einstaklingar smíðað sér flóknari tæki til sjálfstýringar (eins og vélmenna sem dæmi) sem dæmi og tæki sem annars þyrfti að kaupa.

Wikipedia sjálf er í rauninni unnin með aðferð DIY að því leyti að margir vinna án aðkeyptrar vinnu sérfræðinga eða þjónustuaðila, við það að smíða þann þekkingargrunn sem Wikipedia er.

Sjálfbærni
Endurvinnsla
Aðgerðastefna
Stjórnleysisstefna
Lúxemborgarhöll

Lúxemborgarhöll er höll sem stendur í 6. hverfi Parísar í Frakklandi fyrir norðan Lúxemborgargarðinn. Höllin hýsir frönsku öldungadeildina. Vinna við höllina hófst árið 1612 og hún var fullbyggð 1615. Hún var reist fyrir drottninguna Mariu de'Medici sem lét teikna hana eftir Palazzo Pitti í Flórens og kallaði hana „Medici-höllina sína“. Yfirbyggingarmeistari var Salomon de Brosse. Hirðmálari hennar, Peter Paul Rubens, gerði stór málverk fyrir höllina og síðar unnu bæði Nicolas Poussin og Philippe de Champaigne að skreytingu hallarinnar. Höllin var um skeið opin almenningi sem listasafn á síðari hluta 18. aldar. Höllin var meðal annars heimili Maríu Lovísu Elísabetar af Orléans og Napoléons Bonaparte. Milli 1799 og 1815 var henni breytt mikið og hún gerð að þinghúsi frönsku öldungadeildarinnar. Hermann Göring notaði höllina sem höfuðstöðvar í París meðan á hernámi Þjóðverja stóð 1940-1944 og undirmaður hans Hugo Sperrle bjó þar. 

Byggingar í París
Surf's Up (kvikmynd)

Surf's Up er bandarísk teiknimynd frá árinu 2007.

Tenglar 
 

Bandarískar teiknimyndir
Kvikmyndir frumsýndar 2007
Konungsætt

Konungsætt eða ættarveldi er röð ríkjandi konunga og drottninga sem eru talin tilheyra sömu ætt. Í sagnaritun eru konungsættir oft notaðar til að afmarka tímabil í sögu landanna. Dæmi um slíkt eru átjánda konungsættin í sögu Egyptalands, Abbasídar í sögu Mið-Austurlanda og Tjingveldið í sögu Kína. Margar konungsættir settu mark sitt á sögu Evrópu, til dæmis Karlungar, Kapetingar, Búrbónar, Habsborgarar, Stúartættin og Rómanovættin.

Tengt efni
 Konungsfjölskylda

Konungsættir
Konungsfjölskyldur
Konungsfjölskylda

Konungsfjölskylda er fjölskylda ríkjandi konungs eða drottningar. Hugtakið nær stundum einnig yfir stórfjölskyldu viðkomandi þjóðhöfðingja. Á sama hátt er keisarafjölskylda fjölskylda keisara, hertogafjölskylda fjölskylda hertoga o.s.frv. Í mörgum löndum eru allir meðlimir konungsfjölskyldu ávarpaðir á sérstakan hátt, til dæmis með orðunum „yðar hátign“ eða „yðar konunglega hátign“. Stundum er talað um ættingja ríkjandi þjóðhöfðingja sem „kóngafólkið“. Hugtakið getur líka átt við fjölskyldu konunga sem settir hafa verið af. Í júlí 2013 voru 26 fullvalda erfðaeinveldi í heiminum (konungsríki, keisaraveldi, soldánsdæmi, emírsdæmi o.fl.).

Tengt efni
 Konungsætt
Imhotep

Imhotep (fornegypska: Jj m ḥtp „sá sem kemur með friði“; gríska: Ἰμούθης Imúþes) var ráðgjafi faraósins Djoser af þriðju konungsættinni í Egyptalandi hinu forna um 2650-2600 f.Kr. auk þess að vera æðstiprestur Ra. Hann er talinn vera fyrsti arkitekt, verkfræðingur og læknir sögunnar. Hann er einn af fáum almúgamönnum sem voru teknir í guða tölu eftir dauða sinn. Gröf hans hefur ekki fundist en talið er að hún sé í námunda við Sakkara. Talið er að hann hafi hannað Djoserpýramídann sem er fyrsti pýramídinn, en áður voru konungar Egyptalands grafnir í mastöbum.

27. öld f.Kr.
Fornegypskir læknar
Fornegypskir arkitektar
Fornegypskir guðir