alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Skammtímaminni

Skammtímaminni er geta til að muna fáa hluti í mjög stuttan tíma. Það er hluti af vinnsluminniskerfinu.

Oft er talað um spönn skammtímaminnis eða talnaspönn sjö atriða. Spönnun minnis byggir á að muna hver áreitin voru og í hvaða röð þau komu. Iðulega er talað um keðjun í þessu samhengi þar sem atriði tengjast hvor öðru í minni líkt og hlekkir í keðju þá man maður oft ekki lengra en keðjan nær. Kippun áreita sýnir að minni virðist geyma atriði en ekki tölur eða bókstafi. Þannig eru orð einkonar kippi þar sem við hugsum um borð sem einn hlut en ekki útkomuna af b+o+r+ð. Einna mest notað í daglegu lífi þegar við þurfum að muna símanúmer {512}{3456}.

Skammtímaminni skerðist verulega þegar athygli dreifist. Við upprifjun atriða má iðulega sjá feril þar sem flest atriði sem voru nefnd fyrst og síðast eru rifjuð upp með góðum árangri. Þetta kallast frum- og nándarhrif. Frumhrif eru talin stafa af möguleika á æfingu í byrjun og nándar hrif af því að ný atriði riðja hinum ekki úr minninu. Athuga þarf að í slíkum verkefnum er verið að nota umskráningu í langtímaminni sem mælikvarða á skammtímaminni.

Hugfræði
Sálfræði
Kröfuréttur

Kröfuréttur er svið lögfræðinnar sem telst til fjármunaréttar. Kröfuréttur er samheiti yfir þau lögvörðu réttindi sem felast í kröfu eða kunna að stofnast við kröfu. Þær réttarreglur sem fjalla um réttarstöðu tveggja eða fleiri aðila í innbyrðis samskiptum þeirra í fjármunaréttarlegu skuldarsambandi teljast til sviðs kröfuréttar.

Efni kröfuréttinda

Krafa er varðar eignarréttindi 
Skuldarinn skal láta kröfuhafa hafa einhver eignarréttindi sín. Til að mynda lætur seljandi bifreiðar kaupandanum í té bifreiðina en kaupandinn lætur á móti kaupverðið.

Krafa er varðar vinnuframlag 
Skuldari skal láta kröfuhafa hafa vinnuframlag sitt. Til að mynda lætur smiður verktaka í té vinnu sína en á móti greiðir verktakinn smiðinum laun.

Krafa um að láta eitthvað ógert 
Skuldari skal láta eitthvað ógert sem honum ella myndi vera leyfilegt að gera. Dæmi um þetta er ákvæði vinnusamninga þess efnis að starfsmaður skuldbindi sig til að starfa ekki hjá samkeppnisaðila í tiltekinn tíma að ráðningasambandi loknu.

Krafa er bindur aflahæfi 
Skuldari skal láta aflahæfi sitt í tiltekinn tíma renna í hendur kröfuhafa.

Skilyrði réttarverndar kröfu 
Til þess að krafa sé lögvarin í þeim skilningi að hún njóti vernd réttarins, það er að kröfuhafi eigi lögvarinn rétt á að krafan verði efnd, verður hún að uppfylla eftirtalin þrjú skilyrði. Ef skilyrðum um lögvernd er ekki fullnægt er ekki hægt að knýja skuldara til að efna kröfuna með úrræðum réttarskipunarinnar.

Einkamálaréttur
Krafa

Krafa er lögvarin heimild einhvers aðila, sem þá kallast kröfuhafi, að geta krafist þess af öðrum aðila, sem þá kallast skuldari, að hann geri eitthvað (jákvæð krafa) eða láti ógert að gera eitthvað (neikvæð krafa). Kröfuréttur er það svið fjármunaréttar innan lögfræðinnar sem fjallar um kröfur í þessu sambandi.
Suzuki

Suzuki Motor Corporation (スズキ株式会社 Suzuki Kabushiki-Kaisha) er japanskt fjölþjóðlegt fyrirtæki með höfuðstöðvar í Hamamatsu í Japan. Fyrirtækið sérhæfir sig í framleiðslu á bílum, mótorhjólum, hreyflum,  hjólastólum og öðrum lítlum sprengihreyflum. Suzuki er níunda stærsta farartækjafyrirtæki í heiminum sé miðað við fjölda framleiddra eininga, hjá fyrirtækinu vinna um og yfir 45.000 manns. Framleiðslufyrirtækin eru hýst í 23 löndum og dreifingaraðilar eru 133 í 192 löndum.

Suzuki var stofnað árið 1909 af Michio Suzuki. Fyrirtækið átti vefstóla sem ófu silki, sem er stór atvinnugrein í Japan. Árið 1929 fann Suzuki upp nýja tegund vefstóls sem hann seldi útlanda. Suzuki fékk yfir 120 einkaleyfi á vefstólum. Fyrstu þrjátíu 
ár fyrirtækisins einbeittu þeir sér að þróun og framleiðslu þessara flókinna vefstóla.

Japönsk fyrirtæki
Verstöðin Ísland

Verstöðin Ísland er íslensk heimildarmynd eftir Erlend Sveinsson frá 1991. Hún var framleidd af fyrirtækinu Lifandi myndir fyrir Landssamband íslenskra útvegsmanna í tilefni af 50 ára afmæli félagsins 1989. Myndin er í fjórum hlutum og rekur sögu íslensks sjávarútvegs frá miðöldum til nútímans. 

 1. hluti: „Frá árum til véla“ - 60 mín.
 2. hluti: „Bygging nýs Íslands“ - 58 mín.
 3. hluti: „Baráttan um fiskinn“ - 57 mín.
 4. hluti: „Ár í útgerð“ - 70 mín.

Fyrir gerð upphafshluta myndarinnar var reist eftirmynd af verstöð í Ósvör við Bolungarvík á Vestfjörðum árið 1990. Síðan þá hefur leikmyndinni verið haldið við og er þar vinsæll ferðamannastaður. Þessi hluti var síðan þróaður áfram í myndinni Íslands þúsund ár sem fjallar um einn róður á áraskipi frá verstöð.

Íslenskar heimildarmyndir
Fylgisetning

Fylgisetning eða fylgiregla er rökyrðing sem hægt er að sanna með því að nota aðra rökyrðingu sem hefur þegar verið sönnuð, en það er ekki óalgengt að þær fylgi setningum í stærðfræði.

Sjá einnig 
 Ályktun
 Hjálparsetning

Heimildir 

Rökfræði
Magnúsarkirkja (Orkneyjum)

Magnúsarkirkja er dómkirkja í Kirkjuvogi á Orkneyjum. Að stofni til var byrjað að reisa hana  árið 1137 og á næstu þrjúhundruð árum var hún í byggingu. Magnúsarkirkja er nyrsta dómkirkja Bretlands.

Tenglar 
 Á fornum slóðum víkinga; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965
 Á fornum slóðum víkinga; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965
 Á fornum slóðum víkinga; 3. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965
Rolandstyttan

Rolandstyttan er á aðaltorgi borgarinnar Bremen. Rolandstyttur eru víða í þýskum borgum og eru táknrænar fyrir borgarfrelsi áður fyrr í þýska ríkinu. Saman með ráðhúsinu er Rolandstyttan í Bremen helsta kennileiti borgarinnar og er á heimsminjaskrá UNESCO.

Saga 
Borgin Bremen átti sér snemma í sögunni sinn fyrsta Roland. Hann var gerður úr viði og var reistur til marks um það að Bremen væri fríborg í þýska ríkinu, þ.e. lyti ekki lengur valdi biskupanna þar í borg. Nóttina 28.-29. maí 1366 stóð erkibiskupinn Albert II í deilum við borgarbúa og safnaði að sér herflokki. Hermennirnir tók sig til og brenndu Rolandstyttuna, þar sem hann var til tákns um frelsi borgarbúa frá yfirráðum biskupsstólnum þar. 1404 var núverandi Rolandstytta sett upp og var hún gerð úr kalksteini. Hún hélt á skildi með tvíhöfða erni. Örninn táknar þýska ríkið, en sé hann tvíhöfða þá er hér um aðra yfirstjórn að ræða, þ.e. fríborgin í þessu tilfelli. Styttan sjálf er 5,47 m á hæð. Hún stendur á 60 cm háum stalli og yfir henni er lítið þak. Alls er styttan því 10,21 metri á hæð. Upphaflega var styttan lituð. Á 18. öld var hún hins vegar máluð grá, en á síðustu öld þótti viðeigandi að leyfa náttúrulega steininum að njóta sín án litar. Þegar Napoleon hertók Bremen 1811 ákvað hann að flytja styttuna til Parísar. En Brimarbúum tókst að fá hann til að hætta við þær áætlanir og var hún því kyrr. 1939 fékk Rolandstyttan nýtt höfuð. Það gamla er til sýnis í Focke-safninu í Bremen. Sama ár var gerð sprengjuvirki í kringum styttuna til að verja hana gegn sprengjuregni heimstyrjaldarinnar síðari.

Þjóðsaga 
Þjóðsagan segir að svo lengi sem Roland stendur uppi og vakir yfir borginni muni hún vera frjáls. Af þessum sökum er til varastytta í ráðhúskjallaranum sem hægt er að setja upp í flýti ef núverandi stytta skyldi detta um koll eða skemmast af einhverjum völdum. Roland er látin horfa til dómkirkjunnar til tákns um frelsið frá biskupsdæminu er borgarbúum hlotnaðist af Friðriki I keisara.

Eftirmyndir 
 Í kirkjunni Church of Zion í Brooklyn í New York er 1,5 metra há Rolandstytta sem er hluti af predikunarstólnum. Styttan var gjöf frá Bremen árið 1890 til Brimarbúa sem flutt höfðu út til Vesturheims.
 Brasilíska borgin Rolȃndia var stofnuð af þýskum útflytjendum 1932. Árið 1957 gáfu Brimarbúar borginni Rolandstyttu að gjöf sem þó er örlitlu minni en aðalstyttan í Bremen.
 Bremen gaf Quito, höfuðborg Ekvador, litla afsteypu af Rolandstyttunni af tilefni 445 ára afmæli borgarinnar Quito.
 Atsuo Nishi lét gera Rolandstyttu í réttri stærð fyrir Obihiro-fjölskyldugarðinn á Hokkaido í Japan. Hún stendur þar í þýsku ævintýraveröldinni ásamt öðrum þýskum ævintýrapersónum.

Heimildir 

 

Bremen
Valhenda

Valhenda er ein af undirtegundum braghendu. Í henni eru önnur og þriðja lína baksneiddar, þ.e.a.s. síðasti bragliður (rímið) er eitt atkvæði en ekki tvö.

Samrímuð valhenda:
Jörðin grær og líka lifna ljóð í hug.
Vetrartíðin vék á bug.
Vonarhaukar þreyta flug.
(Sveinbjörn Beinteinsson)

Tenglar 
 Kvæðamannafélagið Iðunn

Bragarhættir
Stuðlafall

Stuðlafall er ein af undirtegundum braghendu. Í henni eru tveir stuðlar í fyrstu línu, en enginn höfuðstafur. 

Stuðlafall:
Þögnin öllum þröngdi bragarháttum
út í hornið gleymsku grátt,
gat ég síðan kveðið fátt.
(Sveinbjörn Beinteinsson)

Tenglar 
 Kvæðamannafélagið Iðunn

Bragarhættir
Vikhenda

Vikhenda er ein af undirtegundum braghendu. Í henni er ekki höfuðstafur í fyrstu línu og fyrsta lína rímar saman við þriðju línu, og þriðja lína er braglið styttri en önnur lína.

Vikhenda:
Ferðalúnum fótum hef ég gengið
yfir fjöllin urðum sett,
óblíð veður fengið.
(Sveinbjörn Beinteinsson)

Tenglar 
 Kvæðamannafélagið Iðunn

Bragarhættir
Stúfhenda

Stúfhenda er ein af undirtegundum afhendingar (sumir segja báðar undirtegundir braghendu). Í henni er síðasti bragliður beggja lína baksneiddur.

Stúfhenda:
Mun ég yrkja, meyjan góða, meir til þín
fyrr en sól á fjöllin skín.
(Sveinbjörn Beinteinsson)

Tenglar 
 Kvæðamannafélagið Iðunn

Bragarhættir
FÍLD

Félag íslenskra læknanema í Danmörku (FÍLD) var stofnað haustið 2003. Í Danmörku er læknisfræði kennd á þremur stöðum, þ.e. í Árósum, Kaupmannahöfn og í Óðinsvéum. Meðlimir félagsins eru, eins og nafnið gefur til kynna, nær allir þeir Íslendingar sem nema læknisfræði í Danmörku. Hlutverk félagsins er að gæta hagsmuna félagsmanna, efla félagsleg tengsl, miðla upplýsingum nemenda á milli, taka á móti nýnemum og kynna félagið.

Tenglar 
 Heimasíða félagsins
Ráðhúsið í Bremen

Ráðhúsið í Bremen er með merkustu gotnesku byggingum endurreisnartímans í Evrópu. Það er bæði aðsetur borgarstjórnar sem og þings sambandsríkisins Bremen. Húsið er á heimsminjaskrá UNESCO.

Saga 
Núverandi ráðhús var reist 1405-1410 í gotneskum stíl. Það kom í staðinn fyrir eldra ráðhús sem samtímis var rifið. Árið 1600 var húsinu breytt. 1909-1913 voru tvö bakhús reist við ráðhúsið í sama stíl, þar sem orðið var of þröngt í gamla húsinu sökum aukinna umsvifa borgarinnar. Í heimstyrjöldinni síðari slapp húsið að öllu leyti við sprengjuregn loftárásanna, þrátt fyrir að mörg hús í kring eyðilögðust. 2004 var húsið sett á heimsminjaskrá UNESCO.

Lýsing 
Aðalhúsið er 41 metrar að lengd og stendur við aðaltorg borgarinnar. Neðst á framhliðinni eru súlnagöng, en þar fyrir ofan eru fagrar skreytingar með gluggum og styttum. Stytturnar eru átta og eiga að tákna keisarann og kjörfurstana sjö í þýska ríkinu. Á vesturgaflinum eru fjórar styttur. Þær eru af fornmönnunum Platoni, Aristótelesi, Demosþenesi og Cicero. Á austurgaflinum eru enn fjórar styttur af persónum Biblíunnar: Pétur postuli, ógreindur læknir, Móses og Salómon. Ýmsir fagrir salir eru í húsinu sem eru skreyttir með ýmsu móti. Neðri aðalsalur (Untere Rathaushalle) er talinn meðal fegurstu gotnesku sala heims og hefur haldist nær óbreyttur frá miðöldum. Efri aðalsalur er stærsti salur hússins og er 41 metra langur. Hann er skreyttur freskum og loftmyndum. Í loftinu eru 33 keisaramyndir í hringlaga formi. Þær spanna keisara þýska ríkisins frá Karlamagnúsi til Sigismund. Niður úr loftinu hanga fjögur módel af gömlum skipum sem smíðuð voru 1545, 1650, 1770 og 1779. Stærsta freskan sýnir stofnun biskupsstólsins í Bremen af Karlamagnúsi. Ennfremur eru þar myndir af Móse, Davíð konungi, Jósafat konungi Júda, Cato, Caesari og Cicero. Enn má nefna gullna salinn (Güldenkammer) sem var innréttaður 1595 í rauðum og gullnum litum. Ýmsir fleiri salir eru í húsinu, svo sem hátíðarsalurinn (Festsaal), þingsalurinn (Senatssaal), arinsalurinn (Kaminsaal) og Hansasalurinn (Hansazimmer). Í kjallara hússins er öldurhús eins og títt er í þýskum ráðhúsum.

Merkar móttökur og athafnir 
 Schaffermahlzeit er árleg matarveisla sem fram fer í ráðhúsinu. Þetta er veisla fyrir verslunarmenn, skipaeigendur og skipstjóra og hefur verið haldin árlega síðan 1545. Veisla þessi er elsta bræðraveisla heims sem enn er við lýði.
 1580: Móttökuveisla fyrir Hinrik III frá Sachsen-Lauenburg sem fyrsta lúterska biskup borgarinnar.
 1757: Móttökuveisla fyrir franska herforingjann Richelieu (frænda kardinálans), en hann fór fyrir frönskum her í 7 ára stríðinu.
 1869: Veisla fyrir Vilhjálm konung Prússlands ásamt Bismarck kanslara og herforingjunum Moltke og Roon.
 1926: Veisla fyrir ríkisforsetann Paul von Hindenburg.

Myndagallerí

Heimildir 

 

Bremen
Kal

Kal eru frostskemmdir eða sár af völdum ofkælingar. Frostskemmdir á túnum eða engjum sem og trjágróðri kallast einnig kal.

Heimildir 
 Kal á Doktor.is
Blautnefja apar

Blautnefja apar (fræðiheiti: Strepsirrhini) eru undirættbálkur prímata.

Þeir eru með þykkan feld og eru mjög litlir með stór skott.

Hálfapar
Lantan

Lantan eða lantanum (úr grísku: λανθανω, „að vera falið“) er frumefni með efnatáknið La og er númer 57 í lotukerfinu. Lantan er silfurhvítt lantaníð sem kemur fyrir í nokkrum sjaldgæfum steindum oftast í sambandi við serín og önnur sjaldgæf frumefni. Lantan er mjúkur málmur sem oxast hratt í snertingu við loft.

Lantan er unnið úr steindum á borð við mónasít og bastnäsít með flókinni þrepaskiptri aðferð. Lantansambönd eru notuð mjög víða, meðal annars sem hvatar, íblöndunarefni í gler, í lampa, kveikjara og blys, glóskaut, sem sindurefni og fleira.

Einkenni 
Lantan er silfurhvítur, mjúkur málmur með sexstrenda kristalbyggingu við stofuhita. Lantan oxast auðveldlega og er því aðeins notað hreint í rannsóknum.

Notkun 
 Lantan er notað í forskaut NiMH-rafhlaðna
 Lantan er notað í lýsingu, einkum í kvikmyndaverum
 Lítið magn lantans eykur mýkt, álagsþol og sveigjanleika stáls
 Lantan er notað í sundlaugar til að fjarlægja fosföt sem þörungar nærast á
 Lantankarbónat er líka notað sem lyf til að fjarlægja fosfat hjá sjúklingum með biluð nýru vegna blóðfosfatsóhófs

Frumefni
Lantaníðar
Leysibóla

Leysibólur er frumulíffæri í dýrafrumum¹. Leysisbólurnar innihalda ensím sem sjá meðal annars um niðurbrot matareininga og ónýtra frumulíffæra

Heimildir 
 Alberts, Johnson, Lewis, Raff, Roberts, Walter, Molecular Biology of the Cell (New York: Garland Science, 2008).

Frumulíffræði
Rígsþula

Rígsþula eða Rígsmál er eitt af Eddukvæðum. Hún er aðeins varðveitt í einu handriti Snorra-Eddu, Ormsbók, og er þar óheil, meðal annars vantar aftan á hana. Í kvæðinu er stéttaskiptingu samfélagsins lýst og sagt frá ólíkum lífsháttum og verkaskiptingu stétta.

Í Rígsþulu segir frá ásinum Heimdalli þegar hann ferðast um undir nafninu Rígur og verður forfaðir þriggja meginstétta. Fyrst kemur hann að húsi þar sem hjónin Ái og Edda búa. Þau bjóða honum gistingu og þann mat sem þau eiga bestan, þungt, þykkt og gróft brauð, soð í bolla og soðið kálfakjöt. Níu mánuðum síðar elur Edda soninn Þræl og verður hann forfaðir þræla og ambátta.

Síðan kemur Rígur að öðru og veglegra húsi hjónanna Afa og Ömmu og fer þar á sömu leið; Amma elur soninn Karl og verður hann forfaðir karla (smábænda og vinnufólks). Að lokum liggur leið Rígs heim til Föður og Móður og fær þar þunnt, hvítt brauð, flesk og fugla steikta og vín í könnu - og níu mánuðum síðar fæðist sonurinn Jarl, sem verður forfaðir stórbænda og höfðingja. Yngsti sonur Jarls nefnist Konur ungur = Konungur.

Eddukvæði
Schnoor

Schnoor er gamalt íbúðahverfi í miðborg Bremen sem einkennist af litlum, gömlum húsum og þröngum götum.

Orðsifjar 
Schnoor er dregið af orðinu Schnur, sem merkir reipi (sbr. snúra á íslensku). Margir íbúar húsanna unnu áður fyrr við kaðalgerð fyrir skipaútgerðina.

Saga hverfisins 
Hverfið Schnoor kemur fyrst fram skriflega á 13. öld. Í þessu hverfi starfaði fólk aðallega við að þjónusta skipin sem Bremen gerði út, bæði meðan borgin var meðlimur Hansasambandsins og utan þess. Þar sem óvenjumargir störfuðu við kaðalgerð, var hverfið með tímanum nefnt eftir því handverki. Mörg húsanna eru frá 17. og 18. öld og eru í tiltölulega góðu ásigkomulagi. Það er búið í húsunum, en í mörgum þeirra eru litlir veitingastaðir, verslanir og öldurhús. Í upphafi 20. aldar þróaðist Schnoor í það að vera hverfi fyrir fátæka Brimarbúa, enda margar íbúðanna nokkuð litlar. Hinar þröngu götur leyfðu heldur enga bílaumferð. Í heimstyrjöldinni síðari slapp hverfið nær algerlega við eyðileggingu. Árið 1959 voru fyrstu reglur um friðun settar en hverfið er alfriðað í dag. Þar eru veitingastaðir, kaffihús, verslanir með handiðju, gallerí, forngripabúðir og fleira. Mikið af ferðafólki gerir sér ferð inn í hverfið til að upplifa einstaka stemningu.

Myndasafn 
<center>

Heimildir 
 

Bremen
Höfnunar- og fastheldnismistök

Höfnunarmistök eða alfamistök (e. type I error, α error, false alarm rate (FAR) eða false positive og kallast slík niðurstaða falsjákvæð niðurstaða) og fastheldnismistök eða betamistök (e. type II error, β error eða false negative og slík niðurstaða kallast falsneikvæð niðurstaða) eru hugtök í tölfræði sem eiga við mistök í tölfræðilegri marktækni.

 Höfnunarmistök (α)
  Þegar núlltilgátu sem er sönn er ranglega hafnað. Þ.e. ef kona er sögð vera ólétt þegar hún er það ekki, og kallast sú niðurstaða falsjákvæð.. Það er algent að miða við að líkur á höfnunarmistökum séu  eða , þ.e. að það séu 5% eða 1% líkur á því að núlltilgátu sé ranglega hafnað. 

 Fastheldnismistök (β)
  Þegar rangri núlltilgátu er ekki hafnað. Þ.e. ef kona er ekki sögð vera ólétt þegar hún er það í raun, og kallast sú niðurstaða falsneikvæð.

Það er aldrei hægt að vera fullviss hvort verið sé að gera höfnunar- eða eða fastheldnismistök.

Heimildir 

Merkjafræði
Tilgátuprófun
Mistök

de:Fehler#Statistik
Grænlendinga þáttur

Grænlendinga þáttur er stutt saga sem segir frá vígi Einars Sokkasonar frá Brattahlíð á Össuri nokkrum en líka viðleitni þeirra Grænlendinga að hafa ekki land sitt biskupslaust. ‚Sokki‘ faðir Einars, leitast eftir sáttum á þingi en Símon frændi Össurar telur bæturnar fálegar og fer svo að Einar og Símon myrða hvor annan þar á þinginu.
Vopnfirðinga saga

Vopnfirðinga saga (Vápnfirðinga saga í forníslensku) er Íslendingasaga. Þar segir frá miklum deilum mága og frænda í Vopnafirði á söguöld.

Í upphafi sögunnar er Brodd-Helgi Þorgilsson kynntur til sögunnar og sagt frá því að Þorsteinn afi hans, sem frá segir í Þorsteins sögu hvíta, ól hann upp eftir að Þorgils faðir hans var veginn. Móðir Helga var Áslaug (Ólöf) Þórisdóttir Graut-Atlasonar. Þorsteinn keypti land í Vopnafirði af Steinbirni Refssyni landnámsmanni og bjó á Hofi. Samkvæmt sögunni hlaut Helgi viðurnefni sitt af því að þegar hann var ungur að árum kom hann þar að sem naut heimilisins stangaðist á við aðkomunaut og veitti verr. Tók Helgi þá mannbrodd og batt á enni heimanautsins, sem veitti betur eftir það, en af þessum broddi fékk hann nafnið.

Vinur Helga var Geitir Lýtingsson frá Krossavík ytri. Bróðir hans hét Blængur og systir þeirra var Halla, sem varð kona Helga. Greinir sagan svo frá deilum sem upp komu milli þeirra Helga og Geitis og stigmögnuðust uns báðir lágu í valnum, en í sögulok sættast synir þeirra, Þorkell Geitisson og Víga-Bjarni Brodd-Helgason. Annar sonur Helga, Sörli, kemur við Ljósvetninga sögu og varð tengdasonur Guðmundar ríka á Möðruvöllum í Eyjafirði.

Heimildir
Víga-Glúms saga

Víga-Glúms saga er Íslendingasaga sem gerist á söguöld, að mestu í Eyjafirði. Aðalpersónan er Glúmur Eyjólfsson, vígamaður mikill sem kallaður var Víga-Glúmur. Már og Vigfús hétu synir Glúms. Eyjólfur var sonur Ingjalds Helgasonar magra.
Joachim Neander

Joachim Neander (1650 í Bremen – 31. maí 1680 í Bremen) var þýskur prestur í lúterskum sið, sálmaskáld og tónsmiður. Neanderdalurinn, sem fornmaðurinn eru kenndur við, er nefndur eftir honum.

Æviágrip 
Joachim Neander var sonur Johanns Joachims Neander, sem einnig var prestur. Faðirinn var fæddur Neumann, en breytti eftirnafni sínu í Neander. Joachim nam guðfræði í Bremen, en starfaði á ungum árum í Heidelberg og Frankfurt am Main. 1674 varð Neander skólastjóri Latínuskólans í Düsseldorf, ásamt því að vera aðstoðarprestur þar. Það var á þeim árum sem hann hóf að semja texta við ýmsa kirkjusálma. Sálmana sótti hann oftar en ekki úr kaþólskum bókum, en hann sjálfur var lúterskur, eins og skólinn og kirkjan þar sem hann starfaði. Árið 1679 sneri hann aftur til heimaborgar sinnar, Bremen, þar sem hann fékk starf sem aðstoðarprestur í Martinikirkjunni. Þar hélt hann áfram að semja texta við sálma. Neander dó þar á heimili sínu innan við ár eftir að hann sneri aftur heim, þá aðeins 29 eða 30 ára gamall. Ekki er vitað úr hverju hann lést. Ekki er heldur vitað hvar hann liggur grafinn, en sumir vilja meina að hann hvíli undir Martinikirkjunni í Bremen.

Sálmar 

Neander er einn mesti sálma- og textahöfundur í lúterskum sið. Hann gaf út ýmsar sálmabækur meðan hann starfaði í Düsseldorf. Sú þekktasta birtist 1680. Hún markaði tímamót í lúterskum lofsöngvum og sálmasöng. Enn í dag eru margir sálmar í þýskum sálmabókum eftir hann, þó sérstaklega textar. Einn þekktasti sálmurinn eftir Neander er Vakið og biðjið (Lobet den Herren), sem einnig er að finna í íslensku sálmabók þjóðkirkjunnar.

Neanderdalur 
Meðan Neander starfaði í Düsseldorf átti hann það til að fara út í náttúruna þar sem hann samdi gjarnan texta og tónlist. Eftirlætisstaður hans var dalverpi nokkurt nálægt borginni. Þar sat hann gjarnan við kletta við ána Düssel. Í dalnum hélt hann einnig útisamkomur og guðsþjónustur. Á 19. öld var dalurinn nefndur Neanderdalur, honum til heiðurs. Árið 1856 fundust mannabein í helli nokkrum í dalnum. Þegar farið var að skoða þau nánar, kom í ljós að hér var um áður óþekkt bein úr fornmanni að ræða. Fornmaður þessi fékk um síðir heitið Neanderdalsmaðurinn.

Heimildir

Tenglar 
 Lobe den Herren, den mächtigen König (MIDI-Datei der Melodie bei Wikimedia Commons) (Sálmurinn Vakið og biðjið spilaður, textalaus)

Neander, Joachim
J. M. G. Le Clézio

Jean-Marie Gustave Le Clézio (f. 13. apríl 1940) er franskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi. Fyrsta skáldsaga hans, Le Procès-Verbal („Yfirheyrslan“) kom út árið 1963. Hann hefur ferðast mikið og kennt við háskóla víða um heim og bera sögur hans þess vitni. Nóbelverðlaunin hlaut hann meðal annars vegna þess rýmis sem umhverfismál fá í bókum hans.

Franskir rithöfundar
Handhafar bókmenntaverðlauna Nóbels