alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Stjörnumerki

Stjörnumerki er hugtak innan stjörnufræðinnar sem vísar til afmarkaðra svæða á himinhvelfingunni, þá sérstaklega stjörnuhópa. Dæmi um stjörnumerki eru Gaupan, Naðurvaldi eða Veiðihundarnir. Dýrahringurinn er hópur tólf stjörnumerkja, sem eru notuð til að flokka afmælisdaga eftir tímabilum samkvæmt stjörnuspeki.

Tengt efni 
 Listi yfir stjörnumerki

Stjörnumerki
Stjörnufræði
Geir Björklund

Geir Björklund (f. 20. apríl 1969 í Mo i Rana) er norskur læknaritstjóri og blaðamaður. Hann er meðlimur í Heimssamtökum læknaritstjóra (WAME).

Björklund er þekktastur sem talsmaður óhefðbundinna lyfja og kvikasilfurslausra tannlækninga. Margar af greinum hans um áhrif efnisins amalgam í tannlækningum hafa fengið umfjöllun í norskum dagblöðum. Björklund er stofnandi og fyrrverandi ritstjóri læknatímaritanna Tenner & Helse (tímarit tannverndar Noregs) og Nordisk Tidsskift for Biologisk Medisin. Hann hefur jafnframt verið ráðgjafi fyrir Lýðheilsustofnun Noregs (Statens helsetilsyn).

Tilvísanir

Tenglar 
 Sumir greinar eftir Geir Björklund
 Björklund Nutrition er fréttamiðill um næringu, heilsu og umhverfisvæn lyf. Fréttamiðillinn var stofnaður af Geir Björklund.

Norskir blaðamenn
Júra (fylki)

Júra er kantóna í Sviss. Hún er yngsta kantónan og var ekki stofnuð fyrr en 1979 sem afsplittun úr kantónunni Bern. Íbúar eru flestir frönskumælandi.

Lega og lýsing 
Júra er norðvestasta kantónan í Sviss og er 839 km2 að stærð. Hún liggur í Júrafjöllum og afmarkast öll vesturhliðin að Frakklandi. Auk þess eru kantónurnar Basel-Landschaft fyrir norðaustan, Solothurn fyrir austan og Bern fyrir suðaustan. Íbúar eru aðeins 71 þúsund (2013), sem gerir Júra að mjög fámennri kantónu. Höfuðborgin heitir Delémont.

Skjaldarmerki 
Skjaldarmerki Júra er tvískiptur. Til vinstri er rauður bagall á hvítum grunni. Til hægri eru sjö rauðar og hvítar rendur. Rendurnar standa fyrir héruðin sjö í Júra fyrr á tímum. Þegar Júra var stofnuð sem kantóna 1979, kusu hins vegar aðeins þrjú þessara héraða að stofna kantónuna. Bagallinn er tákn um yfirráð furstabiskupsins í Basel í héraðinu.

Söguágrip 
Júra tilheyrði lengi vel furstabiskupunum í Basel. Við siðaskiptin á 16. öld tók suðurhluti Júra við reformeruðu kirkjunni, en norðurhlutinn hélst kaþólskur. 1792 hertóku Frakkar Júra og innlimuðu það Frakklandi. Eftir fall Napoleons úrskurðaði Vínarfundurinn 1815 að Júra skyldi tilheyra kantónunni Bern. Þetta skapaði spennu og óróa hjá íbúunum, bæði trúarlega og menningarlega. Íbúar Júra voru að mestu leyti kaþólskir og töluðu frönsku. Íbúar Bernar voru reformeraðir og töluðu þýsku. Órói þessi hélst óbreyttur inn í 20. öldina. Á 7. og 8. áratugnum kom endurtekið til óeirða og uppþota í Júra. 1978 fór fram þjóðaratkvæðagreiðsla um sköpun nýrrar kantónu, þar sem 71% sögðu já. Innan héraðsins Júra kaus suðurhlutinn hins vegar að vera áfram í Bern, meðan norðurhlutinn vildi aðskilnað. Nýja kantónan var því mynduð af norðurhlutanum eingöngu og fékk heitið Júra. Hún var formlega stofnuð 1. janúar 1979. Á hinn bóginn var mikil óánægja bæði í nýju kantónunni, sem og í suðurhlutanum (Bernar hlutanum) um aðskilnað héraðsins. Síðan 2004 er verkefni í gangi til að sameina báða hlutana á ný í eina nýja kantónu, en enn sem komið er er verkefnið skammt á veg komið.

Borgir 
Stærstu borgir/bæir í Júra:

Heimildir 
 

Fylki í Sviss
Hrafnhildur Lúthersdóttir

Hrafnhildur Lúthersdóttir (f. 2. ágúst 1991) er íslensk landsliðskona í sundi úr Sundfélagi Hafnarfjarðar. Hún hefur sett fjölda meta og á meðal annars átján Hafnarfjarðarmet, tíu Íslandsmet í 25 metra laug og fimm Íslandsmet í 50 metra laug Einnig hefur hún unnið til gullverðlauna á Smáþjóðaleikunum 2011 sem haldnir voru í Liechtenstein. Hún var valin sundkona ársins 2010 af Sundsambandi Íslands og íþróttakona Hafnarfjarðar 2010 en það ár setti hún fjölda meta auk þess að hafna í tólfta sæti í bringusundi á heimsmeistaramótinu í sundi í Dubai.
Hrafnhildur vann þrenn verðlaun á Evrópumótinu í London árið 2016: Tvö silfur og eitt brons. Á Ólympíuleikunum í Ríó 2016 varð hún í 6. sæti í úrslitum í 100m bringusundi, næst á undan heimsmethafanum.

Námsferill
Hrafnhildur er stúdent frá Flensborgarskólanum í Hafnarfirði og stundar nú nám við Flórídaháskóla á fullum námsstyrk.

Neðanmálsgreinar

Íslenskir sundmenn
Íslenskar konur
Orðuveitingar Hinnar íslensku fálkaorðu 1921-1930

Þetta er listi yfir orðuveitingar Hinnar Íslensku Fálkaorðu 1921-1930

1921

Ísland

Riddarakross
 Ágúst Flygenring, kaupmaður
 Ágúst Helgason, bóndi
 Björn Sigurðsson, fyrrverandi bankastjóri
 Einar H. Kvaran, rithöfundur
 Elín Briem Jónsson, ekkja
 Halldór Þorsteinsson, skipstjóri
 Haraldur Níelsson, prófessor
 Hjalti Jónsson, skipstjóri
 Jóhann Þorkelsson, prestur, prófastur
 Jón Bergsson, bóndi
 Magnús Kristjánsson, alþingismaður
 Magnús Sigurðsson, bóndi
 Sigurður Pjetursson, skipstjóri
 Snæbjörn Kristjánsson, hreppsstjóri
 Valdimar O. Briem, vígslubiskup
 Þorsteinn Gíslason, ritstjóri
 Þorsteinn Metúsalem Jónsson, kennari
 Þórarinn Erlendur Tulinius, stórkaupmaður
 Þórunn Jónassen, ekkjufrú

Stórriddarakross
 Ásgeir Sigurðsson, konsúll
 Bjarni Jónsson frá Vogi, dósent
 Einar Arnórsson, prófessor
 Eiríkur Briem, prófessor
 Finnur Jónsson, prófessor
 Guðmundur Magnússon, prófessor
 Jón Hjaltalín Sveinbjörnsson, konungsritari
 Jóhannes Jóhannesson, bæjarfógeti
 Jón Krabbe, sendisveitarritari
 Klemens Jónsson, fyrrverandi landritari
 Pjetur Jónsson, atvinnumálaráðherra
 Thor Jensen, útgerðarmaður
 Sveinn Björnsson, sendiherra

Stórkross
 Jón Magnússon, forsætisráðherra

Danmörk

Riddarakross
 Alfred Carl Beck, kammerassessor
 Poul Bredo Grandjean, arkivregistrator
 Harald de Jonquieres Grut, kaptajn
 Godfred Hansen, kaptajn
 Svenn Poulsen, ritstjóri
 Alfred Andreas Riisager, yfirlæknir
 Herbert Stanley Sander, kaptajn
 Charlotte Christine Sehested, hoffröken
 Hans Christian Tegner, prófessor
 A. H. Vedel premierlöjtnant
 Johan Ferdinand Asberg, skibsförer
 Jørgen Anton Christensen, docent

Stórriddarakross
 P. O. A. Andersen, departmentschef
 Carl Matthias Appeldorn, Oberstlöjtnant, kammerjunker
 Johannes Erhardt Böggild, sendiherra
 Carl Vilhelm Edvard Carstensen, kommandör
 Frederik Cold, kommandör
 Christian Frederik Gjernals, ofursti, kammerherra
 Vilhelm Julius Alexander Harttung, kommandör
 C. J. E. Juel, kammerherre
 Oluf Christian Kragh, rektor
 Niels Christensen Monberg, etatsraad
 C.O. Jensen, prófessor

Stórkross
 Auguste Alexandrine, drottning
 Jens Cristian Cristiensen, kirkeminister
 Franz Michael Carl V.G. Frederik, krónprins
 Christian Frederik Michael Knud, prins
 Antonius M. N. Krieger, kammerherre, kabinetssekreter
 Nils Thomasius Neergaard, statsminister
 Harald Roger Scavenius, utanríkisráðherra
 Louise Josephine Eugenie, ekkjudrottning

Stórkross með keðju
 Kristján 10., konungur

Frakkland

Riddarakross
 Louis Dornonville de la Cour, kaptajn

1922

1923

1924

1925

1926

1927

1928

1929

1930

Hin íslenska fálkaorða
Söngvar sakleysisins og Ljóð lífsreynslunnar

Söngvar sakleysisins og Ljóð lífsreynslunnar (enska:The Songs of Innocence and Experience) eru meðal þekktustu verka enska skáldsins William Blake. Söngvar sakleysisins var fyrst gefin út árið 1789 en síðan árið 1794 hafa Ljóð lífsreynslunnar oftast verið gefin út samhliða. 

Söngvar sakleysisins samanstendur aðallega af ljóðum sem lýsa sakleysinu og ánægjunni af hinum náttúrulega heimi og berst fyrir frjálsri ást og nánari sambandi við Guð. Ljóðin eru flestöll létt, hressandi og hjarðljóð og eru flestöll skrifuð frá sjónarhorni barna eða um börn.

Andstæða þessarar bókar er Ljóð lífsreynslunnar sem fjallar um að týna/missa sakleysið eftir að hafa kynnst efnislega heiminum og öllum hans dauðlegu syndum í gegnum fullorðinsárin. Þessi ljóð eru myrkari, einblína meira á pólitík og alvarlegri mál. Í gegnum báðar bækurnar falla mörg ljóðin í pör þannig að sameiginlegar aðstæður eða þemu er hægt að finna í bæði Söngvum sakleysisins og Ljóðum lífsreynslunnar. 

Mörg ljóðanna í Söngvum sakleysisins eiga andstæðu í Ljóðum lífsreynslunnar með gagnstæð sjónarhorn af heiminum. Talið er að það sé vegna þess að William missti trú á gæsku mannkynsins í lok frönsku byltingarinnar. Þessi rök útskýra örvæntinguna í verkunum. William gaf vísbendingar í gegnum verk sín sem útskýra trú hans um að börn tapa sakleysi sínu vegna arðráns, menntunar og trúar (sem öll setja trúarkenninguna á undan miskuninni?) Hann hélt þó ekki að börn ættu ekki að öðlast þekkingu. Ljóð hans endurspegla trú hans um að hvert barn ætti að vera frjálst að öðlast þekkingu á sínum eigin forsendum án áhrifa frá eldri kynslóðum. Í þessum verkum og fleirum eftir William hefur hann sýnt að hann trúir að sakleysi og lífsreynsla væru „tvær andstæður mennsku sálarinnar -"the two contrary states of the human soul" “ og að sakleysi verður meira en ekki minna með lífsreynslu.

Ljóð
Raumaríki

Raumaríki er hérað í Akershusfylki í Suðaustur-Noregi. Það er 3.806 km² að stærð og íbúarnir voru 249.889 1. janúar 2011. Sveitarfélögin í héraðinu eru þrettán: 

 Nannestad 
 Hurdal
 Eidsvoll
 Ullensaker
 Gjerdrum
 Nes
 Rælingen
 Nittedal
 Skedsmo
 Lørenskog
 Fet
 Sørum
 Aurskog-Høland

Saga  
Raumaríki er fornt heiti og áður en Noregur var sameinaður ríktu þar smákonungar. Íbúar þess kölluðust Raumar og er þeirra getið í ýmsum fornum heimildum, svo sem Bjólfskviðu. Talið er líklegt að nafnið megi rekja til þess að neðri hluti árinnar Glommu hét áður Raumur. Raumaríki er eitt frjósamasta svæði Noregs og í skógunum þar voru einnig góðar veiðilendur, svo að héraðið hefur líklega byggst snemma.

Snorri Sturluson nefnir í Heimskringlu að Sigurður hringur og Ragnar loðbrók sonur hans hafi verið við völd í Raumaríki og Vestfold allt út til Grenmars. Hálfdan svarti, faðir Haraldar hárfagra, lagði Raumaríki undir sig að sögn Snorra, felldi Sigtrygg konung og hrakti Eystein bróður hans úr ríkinu. Eftir dauða Hálfdanar komst Raumaríki undir Eirík Eymundsson Svíakonung en Haraldur hárfagri náði svo völdum þar að nýju og varð það hluti af sameinuðum Noregi.

Akershus
Lúnokhod 1

Lúnokhod 1 var sovéskur tunglbíll sem lenti á tunglinu þann 17. nóvember 1970 sem hluta af Lúnokhod-geimferðaáætlun Sovétríkjanna. Tunglbíllinn virkaði í tíu mánuði eftir komuna til tunglsins en þá rofnaði sambandið við hann. Þegar samband við farið rofnaði týndist tunglfarið og þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir fannst það ekki aftur fyrr en þann 17. mars 2010 þegar það náðist á mynd sem tekin var af Lunar Reconnaissance Orbiter. Þann 22. apríl 2010 voru gerðar mælingar til þess að segja nákvæmlega til um staðsetningu farsins.

Lúnokhod 1 safnaði yfir fimmhundruð jarðvegssýnum af tunglinu og greindi þau auk þess að taka þúsundir mynda og ferðast um 11,2 kílómetra. Á þaki tunglbílsins er glitauga sem endurkastar leisergeisla.

Neðanmálsgreinar

Lúnokhod
Tunglför
Karen Knútsdóttir

Karen Knútsdóttir (f. 4. febrúar 1990) er íslensk handknattleikskona sem leikur með Blomberg-Lippe í Þýskalandi. 

Karen lék með Fram alla yngri flokka og varð snemma einn af lykilmönnum meistaraflokks. Hún var í bikarmeistaraliði Fram árin 2010 og 2011. Hún var jafnframt í íslenska landsliðinu sem keppti í úrslitakeppni Evrópumótsins árið 2010 og á Heimsmeistaramótinu í Brasilíu 2011. Karen var valin Íþróttamaður Fram árið 2010, þegar sá titill var veittur í þriðja sinn.

Karen er dóttir Knúts G Haukssonar fyrrum formanns HSÍ.

Íslenskir handknattleiksmenn
Íslenskar handknattleikskonur
Fólk fætt árið 1990
Íslenskar konur
Uri

Uri er kantóna í Sviss og er 1.077 km2 að stærð. Þar er vagga Sviss, en á Rütlifjalli í Uri sóru íbúar Uri, Schwyz og Nidwalden eiðinn sem leiddi til stofnunar svissneska ríkjasambandsins. Íbúar Uri eru þýskumælandi. Höfuðstaðurinn heitir Altdorf.

Lega og lýsing 
Uri liggur miðsvæðis í Sviss og samanstendur mestmegnis af einum fjalladal í Alpafjöllum, sem gengur til suðurs, og fjöllunum þar í kring. Syðst er Gotthardskarðið (og göngin) yfir til kantónunnar Ticino. Fyrir norðan takmarkast Uri af stöðuvatninu Vierwaldstättersee. Aðrar kantónur sem liggja að Uri eru Schwyz fyrir norðan, Glarus fyrir norðaustan, Graubünden fyrir austan, Ticino og Valais fyrir sunnan, Bern fyrir suðvestan og Obwalden og Nidwalden fyrir vestan. Íbúar Uri eru einungis 35 þúsund talsins. Flestir búa í Altdorf, sem einnig er höfuðborg kantónunnar. Uri er þar með þriðja fámennasta kantónan í Sviss á eftir Appenzell Innerrhoden og Obwalden.

Skjaldarmerki og orðsifjar 
Skjaldarmerki Uri sýnir svart nautshöfuð með rauða tungu og nefhring á gulum grunni. Fyrstu íbúar héraðsins nefndu það Ur. Það er heiti á fornri nautstegund (úri) sem lifði í Mið-Evrópu á þessum tíma. Nafn þetta hefur haldist allar götur síðan. Árið 1243 kom merkið með nautshöfðinu fyrst fram en nefhringurinn kom ekki fram fyrr en síðar.

Söguágrip 
 853 var Uri-dalnum gefin Lúðvíki hinum þýska, konungi þýska ríkisins, en hann var Zähringer-ætt.
 1218 dó Zähringer-ættin út. Friðrik II keisari veitti þá Habsborgurum yfirráð yfir dalnum.
 1291 hittust fulltrúar Uri, Schwyz og Unterwalden á Rütlifjalli í Uri og sóru eið gegn yfirráðum Habsborgara. Þetta var upphafið að Sviss.
 1798 stofnaði Napoleon helvetíska lýðveldið. Uri, Schwyz, Unterwalden og Zug verða að einni kantónu, sem fékk heitið Waldstätte.
 1799 gerðu íbúar Uri uppreisn sem Frakkar börðu niður af mikilli grimmd.
 1803 varð Uri aftur kantóna fyrir sig.
 1850 samdi þingið í Uri fyrstu stjórnarskrá sína.

Bæir

Heimildir 
 

Fylki í Sviss
Altdorf (Uri)

Altdorf er höfuðstaður kantónunnar Uri í Sviss. Þar átti sögnin um Vilhjálm Tell að hafa gerst síðla á 13. öld. Í Altdorf búa aðeins 9.000 manns (2013).

Lega og lýsing 
Altdorf liggur mjög norðarlega í kantónunni, rétt sunnan við Vierwaldstättersee, þar sem áin Reuss rennur í vatnið. Íbúar eru aðeins 8.700 talsins. Flestir eru þýskumælandi (88%) og tilheyra kaþólsku kirkjunni (78%).

Söguágrip 
Sagan segir að í Altdorf hafi sögnin um Vilhjálm Tell átt sér stað. Hinn illi fógeti Gessler, sem var á mála hjá Habsborgurum, hafi verið svo hortugur og hrokafullur að mönnum stóð stuggur af honum. Gessler datt einu sinni í hug að hengja hatt sinn á staur og skipaði öllum að heilsa hattinum er þeir gengu framhjá. Tell neitaði að leggjast svo lágt og gekk framhjá hattinum án þess að virða hann viðlits. Þá lét Gessler handtaka Tell. En sökum þess að Gessler vissi um skotfimi Tells, gaf hann honum tækifæri á því að vinna inn frelsi sitt með því að skjóta epli af höfði syni sínum. Tell tók boðinu og tókst að hitta eplið án þess að sonurinn biði skaða af. Fyrir vikið hlaut hann frelsi sitt. En aðeins einhverjum dögum síðar gerði Tell hinum illa fógeta fyrirsát og skaut hann til bana með lásboga sínum. Þessir atburðir áttu að hafa gerst 1290 eða 1291. Eftirmálinn var sá að fulltrúar héraðanna Uri, Schwyz og Unterwalden hittust leynilega á Rütlifjalli þar skammt frá og sóru eið gegn yfirráðum Habsboggara. Þessi eiður markar upphaf Sviss.
Árin 1400, 1693 og 1799 urðu miklir brunar í Altdorf, sem eyddu stórum hluta bæjarins.

Árið 1895 var reist mikil bronsstytta af Vilhjálmi Tell og syni hans á ráðhústorginu, þar sem eplaskotið átti sér stað. Árið 1899 var leikhúsið Tellspielhaus stofnað í miðbænum en þar er leikritið Wilhelm Tell eftir Friedrich Schiller sýnt.

Gallerí

Heimildir 
 

Borgir í Sviss
Jólanda af Dreux

Jólanda af Dreux (1263 – 2. ágúst 1330) var frönsk aðalskona sem var drottning Skotlands 1286-1287 sem eiginkona Alexanders 3. Skotakonungs og síðan hertogaynja af Bretagne.

Jólanda var af Kapet-ætt, dóttir Róberts 4. greifa af Dreux, sem var afkomandi Loðvíks 6. Frakkakonungs, og konu hans Beatrice af Montfort og erfði hún greifadæmið Montfort eftir móður sína. Þann 15. október 1285 giftist Jólanda Alexander 3. Skotakonungi, sem var 22 árum eldri. Hann var þá ekkjumaður, hafði misst öll þrjú börn sín á árunum 1281-1284 og átti aðeins eftir barnunga dótturdóttur, Margréti Noregsprinsessu, svo að honum lá á að eignast erfingja. En aðeins fimm mánuðum síðar, í mars 1286, lést konungur eftir að hafa fallið af hestbaki. Talið var að Jólanda væri þunguð og voru kosnir fulltrúar til að stýra ríkinu fyrir væntanlegan ríkisarfa en annaðhvort fæddist aldrei neitt barn eða Jólanda missti fóstur eða fæddi andvana barn, um það ber heimildum ekki saman.

Jólanda giftist aftur árið 1292, Arthúr 2. hertoga af Bretagne, og átti með honum að minnsta kosti sex börn. Hún var seinni kona Arthúrs og stjúpsonur hennar, Jóhann 3. af Bretagne, var afar ósáttur við stjúpmóður sína og hálfsystkini og eftir dauða Arthúrs reyndi hann mikið til að fá hjónabandið úrskurðað ógilt og hálfsystkini sín óskilgetin en varð ekki ágengt. Elsti sonur Arthúrs og Jólöndu hét einnig Jóhann og varð greifi af Montfort við lát móður sinnar. 

Þegar Jóhann 3. dó barnlaus árið 1341 gerði Jóhann hálfbróðir hans tilkall til erfða sem Jóhann 4. og það gerði einnig Karl af Blois, eiginmaður Jóhönnu höltu, bróðurdóttur Jóhanns 3. Upphófst þá Bretónska erfðastríðið, sem ekki lauk fyrr en 1364, þegar Karl féll í orrustunni við Auray og Jóhann 5., sonur Jóhanns af Montfort, varð hertogi af Bretagne.

Heimildir 
 

Drottningar Skotlands
Franskt aðalsfólk
Hertogaynjur af Bretagne
Schwyz

Schwyz er kantóna í Sviss og er ein af stofnkantónum landsins. Höfuðborgin heitir sömuleiðis Schwyz. Kantónan er nafngefandi fyrir sambandsríkið Sviss.

Lega og lýsing 
Schwyz liggur nokkuð miðsvæðis í Sviss, við norðurjaðar Alpafjalla. Hún takmarkast að norðan við Zürichvatn og að vestan við Vierwaldstättersee. Aðrar kantónur sem að Schwyz liggja eru St. Gallen fyrir norðaustan, Glarus fyrir austan, Uri fyrir sunnan, Luzern og Zug fyrir vestan og Zürich fyrir norðvestan. Mikið af stórum stöðuvötnum er í kantónunni. Íbúar eru 141 þúsund og eru þeir þýskumælandi.

Skjaldarmerki 
Skjaldarmerki Schwyz er alrauður með litlum, hvítum krossi efst í hægra horninu. Upphaflega var merkið aðeins alrautt og merkir blóð. Hvíti krossinn birtist fyrst 1470 og var léður af páfanum. Ríkisfáni Sviss var tekinn upp eftir merki Schwyz mjög snemma eftir stofnun Sviss árið 1291.

Orðsifjar 
Ekki er vitað hvaðan heitið Schwyz er komið en víst þykir að það er ekki úr alemönnsku eða latínu. Sagan segir að fyrir daga Rómverja hafi þjóðflokkur að norðan sest þar að. Tveir bræður, Suit og Scheijo, háðu einvígi um það hvor þeirra mætti veita staðnum nafn. Þar drap Suit bróður sinn Scheijo. Ekki er ólíklegt að úr Suit varð Schwyz. Heitið kemur fyrst við skjöl árið 970. Hins vegar var heitið Schwyz snemma notað fyrir landið Sviss í heild, þar sem Schwyz var ein stofnkantóna landsins og herir kantónunnar þóttu afbragðsgóðir. 1386, eftir sigur Svisslendinga í orrustunni við Sempach, var byrjað að notast við heitið Schwyz fyrir allt landið.

Söguágrip 
 1240 veitti Friðrik II keisari héraðinu fríbréf og þar með rétt til að taka við eigin stjórn í stað Habsborgara. Habsborgarar viðurkenna þennan gjörning hins vegar ekki.
 1291 tekur Schwyz þátt í eiðnum á Rütlifjalli og er þar með stofnkantóna í Sviss, ásamt Uri og Nidwalden.
 Á 16. öld stóð kantónan með kaþólsku kirkjunni gegn öllum siðaskiptahreyfingum.
 1798 stofnar Napoleon helvetíska lýðveldið í Sviss. Schwyz verður hluti af stórkantónunni Waldstätte.
 1803 verður Schwyz aftur að eigin kantónu og hlýtur aukið svæði í kringum Gersau við Vierwaldstättersee. 
 1814 urðu nokkrir bæir í norðri kantónunnar ósáttir og stofnuðu hálfkantónuna Ausserschwyz til skamms tíma.

Bæir 
Stærstu bæir í Schwyz:

Heimildir 
 

Fylki í Sviss
Vilmundur Þórólfsson

Vilmundur Þórólfsson (d. 1148) var fyrsti ábóti í Þingeyraklaustri, elsta reglulega munkaklaustri Íslands. Hann var sonur Þórólfs Sigmundarsonar bónda á Möðrufelli í Eyjafirði, og konu hans Steinunnar Þorsteinsdóttur, en faðir hennar var Þorsteinn ranglátur Einarsson, bóndi á Grund í Eyjafirði.

Vilmundur ólst upp á Hólum í Hjaltadal hjá Jóni Ögmundssyni biskupi og lærði í skóla þeim sem Jón setti upp á Hólum. Hann varð ábóti í Þingeyraklaustri þegar það var sett á stofn árið 1133 og gengdi því starfi til dauðadags. Hann byggði því upp klaustrið á fyrstu starfsárum þess og tókst að auðga það töluvert og efla. Hann var fræðimaður og var Þingeyraklaustur frá upphafi skipað fræðimönnum og bókamönnum.

Heimildir 
 
 

Íslenskir ábótar og príorar
Þingeyraklaustur
Ásgrímur Vestliðason

Ásgrímur Vestliðason (d. 1161) var ábóti á Þingeyrum, líklega annar í röðinni og hefur tekið við þegar Vilmundur Þórólfsson lést 1148. Ásgríms er þó ekki getið sem ábóta fyrr en þegar greint er frá láti hans og sumar heimildir telja að á milli þeirra Vilmundar hafi verið ábóti að nafni Nikulás Sæmundsson sem á að hafa dáið 1159. Líklega er þó um einhvern rugling að ræða; Nikulás Bergþórsson ábóti á Munkaþverá dó einmitt 1159.

Ásgrímur var fræðimaður eins og margir Þingeyramunkar og er hann talinn einn þeirra sem munkarnir Oddur Snorrason og Gunnlaugur Leifsson rituðu eftir sögu Ólafs konungs Tryggvasonar. Ekkert er vitað um ætt hans eða uppruna. Arftaki hans var Hreinn Styrmisson.

Heimildir 
 
 

Íslenskir ábótar og príorar
Þingeyraklaustur
Hreinn Styrmisson

Hreinn Styrmisson (d. 1171) var íslenskur prestur og síðar ábóti í Þingeyraklaustri, að öllum líkindum hinn þriðji í röðinni, og tók sennilega við þegar Ásgrímur Vestliðason dó 1161. Hreinn var þó ekki vígður fyrr en 1166 en hefur að líkindum verið starfandi ábóti fram að því.

Hreinn var af Gilsbakkaætt, sonur Styrmis Hreinssonar goðorðsmanns á Gilsbakka, og hefur Gunnlaugur ormstunga því verið langafabróðir hans. Móðir hans var Guðrún Snorradóttir Halldórssonar Snorrasonar goða. Hreinn ólst upp á Hólum hjá Jóni Ögmundssyni biskupi og hlaut menntun í skóla hans; Gunnlaugur Leifsson munkur getur hans sem eins af þeim lærisveina Jóns sem hann hafi séð með eigin augum. 

Hreinn fór þó ekki beint í klaustur, heldur tók prestvígslu og kvæntist, eins og prestum var þá heimilt, og var kona hans Hallbera, dóttir Hrafns Úlfhéðinssonar lögsögumanns og systir Halls Hrafnssonar ábóta á Munkaþverá. Dætur þeirra voru Valdís, kona Magnúar Þorlákssonar á Melum og langamma Snorra Markússonar lögmanns, og Þorbjörg, frilla Gissurar Hallssonar, en þau voru of skyld til að mega giftast.

Hreinn gekk í Þingeyraklaustur eftir að kona hans lést og varð ábóti þar. Karl Jónsson varð ábóti 1169 og hefur Hreinn því sagt af sér nokkru áður en hann lést.

Heimildir 
 
 

Íslenskir ábótar og príorar
Íslenskir prestar í kaþólskum sið
Þingeyraklaustur
Kári Runólfsson

Kári Runólfsson (d. 1187) var ábóti í Þingeyraklaustri á 12. öld. Hann var sonur Runólfs Ketilssonar skálds og prests á Möðruvöllum í Eyjafirði og síðar munks í Helgafellsklaustri, og sonarsonur Ketils Þorsteinssonar Hólabiskups. Systursonur Kára var Ketill Hermundarson ábóti í Helgafellsklaustri.

Kári varð ábóti á Þingeyrum 1181 og tók við af Karli Jónssyni, sem dvaldi þó áfram í klaustrinu en fór til Noregs nokkru síðar. Kári dó 1187. Þá hafði Karl snúið aftur heim og mun hafa tekið við ábótastarfinu að nýju.

Heimildir 
 
 

Íslenskir ábótar og príorar
Þingeyraklaustur
Englafossar

Englafossar (Englafoss eða Angelfossinn) (spænska: Salto Ángel; pekemon: Kerepakupai vena, sem þýðir „foss dýpsta hylsins“, eða Parakupa-vena, sem þýðir „fall frá hæsta punkti“) er foss í Venesúela og er hæsti foss í heimi, 979 metrar hár. Fossinn fellur niður af Auyantepui, sem þýðir Djöflafjall og er í La Gran Sabana. Djöflafjall rís upp úr frumskógunum mílli Amazon og Orinoco. Fossinn heitir eftir flugmanninum Jimmie Angel sem flaug fyrstur manna yfir fossinn.

Tenglar 
 „Hæsti foss í heimi“; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1951

Fossar í Venesúela
Fossar í Suður-Ameríku