alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Skírnisbrot

Skírnisbrot eða skírnisstærð eru fyrir löngu orðin sjálfstæð hugtök í bókagerð á Íslandi. Brotið miðast við tímarit Hins íslenska bókmenntafélags, Skírni, sem hefur komið út í 190 ár (frá 1827) og er elsta  menningartímarit á Norðurlöndum.

Nákvæm mál eru:

Breidd: 140 mm
Hæð: 215 mm

Útgáfa
Umbrot
Kanchenjunga

Kanchenjunga eða Kangchenjunga (Nepalska: कञ्चनजङ्घा; Hindi: कंचनजंघा; Sikkimesíska: ཁང་ཅེན་ཛོཾག་) er þriðja hæsta fjall heims og það annað hæsta í Himalajafjöllum og það hæsta á Indlandi. Hæð þess er 8.586 metrar yfir sjávarmáli og er það á mörkum Indlands og Nepals; 125 km austsuðaustur frá Mount Everest. Fjallið hefur fimm tinda og eru fjórir þeirra yfir 8000 metrum. Nafnið þýðir fimm fjársjóðir háa snævarins. 

Fram til 1852 var Kanchenjunga talið vera hæsta fjall heims en mælingar leiddu í ljós að svo var ekki og árið 1856 var lýst yfir að fjallið væri það þriðja hæsta. Fjallið var klifið fyrst þann 25. maí árið 1955 af Bretunum Joe Brown og George Band. Frá 1990 hefur fimmti hver fjallgöngumaður látið lífið sem heldur á fjallið.

Heimild

Fjöll yfir 8000 metra hæð
Fjöll á Indlandi
Fjöll í Nepal
Þangskegg

{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = Þangskegg
| image = Ascophyllum nodosum with Polysiphonia lanosa.jpg
| image_caption = Þangskegg (rauðleitir brúskar) á klóþangi á Skotlandi.
| domain = Heilkjörnungar (Eukaryota)
| unranked_regnum = Archaeplastida
| divisio = Rauðþörungar (Rhodophyta)
| classis = Florideophyceae
| ordo = Ceramiales
| familia = Rhodomelaceae
| genus = Polysiphonia
| species = P. lanosa
| binomial = Polysiphonia lanosa
| binomial_authority = (L.) Tandy
| synonyms = Polysiphonia fastigiata<ref Name=Ingólfur1981>Ingólfur Davíðsson (1981). Margt býr í fjörunni. Grein í Tímanum, 30. tbl. 07.02.1981, bls. 12-13.</ref>
}}

Þangskegg (fræðiheiti: Polysiphonia lanosa) er tegund rauðþörunga sem vex aðeins sem ásætuplanta á klóþangi (Ascophyllum nododsum''). Þangskegg er talið vera ásæta en ekki snýkill á klóþangi en ekki er vitað hvers vegna það lifir ekki á öðrum búsvæðum en á klóþangi.

Lýsing
Þangskegg hefur mjótt þal sem verður allt að 7,5 sentímetrar og myndar þráðgreinóttan flóka. Þalið er fast með rætlingum við blöð klóþangsins.

Æxlun
Þangskegg er tvíkynja og myndar karlkynhirslur á endum greina.

Útbreiðsla
Þangskegg er algengt umhverfis Bretlandseyjar og um Evrópu frá Íslandi og Noregi að Spáni. Það finnst einnig við Grænland og Nýfundnaland suður til Nýja-Englands.

Tilvísanir

Rauðþörungar
Lhotse

Lhotse (nepalska: ल्होत्से; tíbeska: ལྷོ་རྩེ) er fjórða hæsta fjall heims; 8.516 metra hátt. Það er hluti af Everest-fjallgarðinum og tengist Mount Everest í gegnum fjallhrygginn Suður-Col. Hæsti tindurinn er á mörkum Kína og Nepals. Hann var fyrst klifinn árið 1956 af Svisslendingunum Ernst Reiss og Fritz Luchsinger. Smærri tindar á fjallinu eru eru Mið-Lhotse ( 8.414 m) sem fyrst var klifinn árið 2001 og Lhotse Shar (8,383 m) sem fyrst var klifinn árið 1970. Lhotse þýðir Suðurtindur.

Í maí 2017 varð John Snorri Sigurjónsson fyrstur Íslendinga til að klífa fjallið.

Heimild

Fjöll yfir 8000 metra hæð
Fjöll í Nepal
Fjöll í Kína
Makalu

Makalu (nepalska: मकालु; kínverska: Makaru) er fimmta hæsta fjall heims. Það er 8.485 metra hátt og píramídalaga. Lega þess er 19 km austur af Mount Everest á mörkum Nepals og Kína. Franskt teymi hans varð fyrst til að klífa fjallið árið 1955.

Heimild

Fjöll yfir 8000 metra hæð
Fjöll í Nepal
Fjöll í Kína
Cho Oyu

Cho Oyu (nepalska: चोयु; tíbeska: ཇོ་བོ་དབུ་ཡ) er 6. hæsta fjall heims eða 8.188 metrar á hæð. Lega þess er 20 km vestur af Mount Everest á mörkum Nepal og Kína(Tíbet)). Nangpa La-skarð er nálægt skarðinu sem gerir fjallið aðgengilegt og þykir það vera það fjall yfir 8000 metrum sem auðveldast er að klífa. Austurrískt teymi kleif fjallið fyrst árið 1954. Choy Oyu þýðir túrkís-litaða gyðjan.

Heimild

Fjöll yfir 8000 metra hæð
Fjöll í Nepal
Fjöll í Kína
Dhaulagiri

Dhaulagiri-fjallgarðurinn í Nepal er 120 km langur og er þar tindurinn Dhaulagiri I sem er 7. hæsti tindur heims eða 8.167 metrar. Hann var fyrst klifinn árið 1960 af svissnesk-austurrísk-nepölsku teymi. Dhaulagiri þýðir skínandi, hvítur eða fallegur á nepölsku og kemur upprunalega frá sanskrít धवल (dhawala).

Annapurna er í um 34 km fjarlægð frá Dhaulagiri.

Heimild

Fjöll yfir 8000 metra hæð
Fjöll í Nepal
Fjallgarðar
Manaslu

Manaslu (nepalska: मनास्लु, einnig þekkt sem Kutang) er 8. hæsta fjall heims eða 8.163 metrar. Það er hluti af Mansiri Himal-fjöllum sem eru í nepölsku Himalajafjöllum og er 64 km austur af Annapurna. Japanarnir Toshio Imanishi og Gyalzen Norbu urður fyrstir til að klífa fjallið árið 1956.

Heimild

Fjöll yfir 8000 metra hæð
Fjöll í Nepal
Úrmíavatn

Úrmíavatn er stærsta stöðuvatn í Íran. Það er á þessari stundu þó einungis einn tíundi þess sem það var sökum þess að vatn úr lækjunum sem runnið hafa í það er notað í annað. Fyrir vikið hafa margar af eyjunum í því orðið hólar. Þar sem Íran ræður yfir fáum eyjum í Kaspíahafi og Persaflóa hefur þornun vatnsins orðið til þess að Íran ræður yfir helmingi færri eyjum í dag en fyrir þornun Úrmíavatns..

Vatnið dregur nafn sitt af helstu borg héraðsins.

Íran
Stöðuvötn
Ashuradeh

Ashuradeh er eyja í Kaspíahafi sem tilheyrir Íran. Ashuradeh er eina Íranska eyjan í Kaspíahafi.

Landafræði Íran
Nanga Parbat

Nanga Parbat er 9. hæsta fjall heims og er 8.126 metra hátt. Það er staðsett í Gilgit-Baltistan héraði í Pakistan. Nanga Parbat er illkleift og hefur fengið viðurnefnið ,,Dauðafjall" þar sem fjöldi fjallgöngumanna hafa látist þar. Það var fyrst klifið af Austurríkismanninum Hermann Buhl einum manna árið 1953 án viðbótarsúrefnis. Reinhold Messner sem var fyrstur til að klífa alla 14 tindana yfir 8000 metrum missti bróður sinn á fjallinu árið 1970 þegar þeir bræður urðu þeir þriðju til að klífa það. Lík hans fannst árið 2005. Árið 2006 lést José Antonio Delgado frá Venezuela en hann hafði einn fárra Suður-Ameríkubúa klifið fimm tinda yfir 8000 metra. Nafn fjallsins þýðir nakta fjall.

Heimild

Fjöll í Pakistan
Fjöll yfir 8000 metra hæð
Annapurna

Annapurna er 55 kílómetra langt fjallakerfi í mið-Nepal. Það hefur einn tind yfir 8.000 metrum, 13 yfir 7.000 metrum og 16 yfir 6000 metrum. 

Hæsti tindurinn er Annapurna I sem er 8.091 metrar og 10. hæsta fjall heims. Það var fyrst 14 tindanna yfir 8000 metrum til að vera klifið. Það gerðist árið 1950 og var franskur leiðangur að verki leiddur af Maurice Herzog og Louis Lachenal. Fjallið er það hættulegasta yfir 8000 metrum og deyr þriðji hver fjallgöngumaður sem fer þar upp. Í október 2014 létust 43 manns í snjóstormum á fjallinu.

Sérstakt verndarsvæði er í kringum fjöllin það eina sinnar tegundar í Nepal.

Heimild

Fjöll yfir 8000 metra hæð
Fjöll í Nepal
Fjallgarðar
Gasherbrum I

Gasherbrum I (einnig þekkt sem Huldi tindur eða K5) er 11. hæsta fjall heims eða 8.080 metrar. Það liggur á mörkum Pakistans og Kína og er hluti Gasherbrum-fjallgarðinum. Nafnið þýðir; fagrafjall. Það var klifið fyrst árið 1958 af Bandaríkjamönnum leiddum af Pete Schoening og Andy Kauffman.

Heimild

Fjöll í Pakistan
Fjöll í Kína
Fjöll yfir 8000 metra hæð
Karakoram-fjallgarðurinn
Kirnuætt

Kirnuætt (fræðiheiti: Brigantiaeaceae) er ætt af fléttum. Ekki er vitað hvaða ættbálki ættin tilheyrir. Ein tegund af kirnuætt finnst á Íslandi, hæðakirna (Brigantiaea fuscolutea).

Útlit og einkenni 
Tegundir af kirnuætt eru nokkuð líkar merlum (Caloplaca) í útliti. Báðir hópar hafa litarefnið parietín í askhirslum sínum sem litar þær appelsínugular. Gró tegunda af kirnuætt eru þó mjög frábrugðin merlugróum þar sem þau eru stór, glær, marghólfa og múrskipt og finnast aðeins eitt eða tvö gró í hverjum aski.

Tilvísanir 

Fléttuættir
Kirnuætt
Gasherbrum II

Gasherbrum II (einnig þekkt sem K4) er 13. hæsta fjall heims og er 8.035 metra hátt. Það er þriðja hæsta fjall Gasherbrum-fjalla (Á eftir Gasherbrum I og Broad Peak) sem eru hluti Karakoram-fjallgarðs og er á mörkum Gilgit–Baltistan-héraðs í Pakistan og Xinjiang-héraðs í Kína. Það var fyrst klifið árið 1956 af austurrísku fjallgönguteymi.

Heimild

Fjöll í Pakistan
Fjöll í Kína
Fjöll yfir 8000 metra hæð
Karakoram-fjallgarðurinn
Shishapangma

Shishapangma (einnig kallað Gosainthān) er 14. hæsta fjall heims. Það er 8027 metra hátt og er staðsett í suður-Kína/Tíbet. Það var síðasta fjall yfir 8000 metra  sem klifið var (vegna ferðatakmarkanna í Tíbet) árið 1964 af Kínverjum.

Heimild

Fjöll í Kína
Fjöll yfir 8000 metra hæð
Skate (kafbátur 1957)

USS Skate var kjarnorkukafbátur smíðaður af General Dynamics fyrir Bandaríkjaflota. Honum var hleypt af stokkunum árið 1957. Skate var þriðji kjarnorkukafbátur Bandaríkjanna. Kaftbáturinn varð fyrstur til að ná að sigla á Norðurheimskautið og koma þar upp í gegnum íshelluna 17. mars 1959. Þann 31. júlí árið 1962 mættust USS Skate og USS Seadragon á Norðurheimskautinu en annar sigldi þangað frá Atlantshafi og hinn frá Kyrrahafi.

Kafbáturinn var tekinn úr umferð árið 1986 og rifinn 1995.

Bandarískir kjarnorkukafbátar
Bækur og rannsóknir á efnahagshruninu 2008

Árið 2008 féllu íslensku bankarnir og í framhaldinu varð efnahagshrun á Íslandi sem hafði víðtæk áhrif bæði innanlands og utan. Um efnahagshrunið hafa verið skrifaðar bækur sem taka bæði á aðdraganda, orsök og afleyðingu þess.

Bækur um hrunið

Sofandi að feigðarósi 
Í bókinni, sem er gefin út 2009, gerir Ólafur Arnarson grein fyrir atburaðarásinni sem leiddi til þess að Ísland varð gjaldþrota í október 2008 og rekur hann söguna fram á vorið 2009.

Hrunið: Ísland á barmi gjaldþrots og upplausnar 
Þessi bók eftir Guðna Th. Jóhannesson er fyrsta heildaryfirlitið yfir íslenska efnahagshrunið og eftirmál þess – allt frá því að óveðursský lánsfjárkreppu tóku að hrannast upp erlendis og þar til ríkisstjórnin fór frá völdum.  Í bókinni eru áður óbirtir tölvupóstar, símtöl og minnisblöð sem Guðni fléttar saman. Bókin var gefin út árið 2009.

Íslenska efnahagsundrið 
Þessi bók eftir Jón Fjölnir Thoroddsen sem gefin var út 2009, er fyrsta bókin um efnahagshrunið þar sem umfjöllunin afmarkast að mestu við ábyrgð eigenda og stjórnenda bankanna og stærstu fyrirtækja og eignarhaldsfélaga landsins.  Í lokaorðum bókarinnar segir hann að það sé ljóst að á Íslandi á liðnum árum hafi hagsmunir heildarinnar vikið fyrir hagsmunum fárra því sérhagsmunir útrásarvíkinganna hafi gengið þvert á hagsmuni þjóðarinnar og því fór sem fór. Umfjöllun Jóns er tilraun til að skýra hvernig þetta gerðist.

Bringing Down the Banking System : Lessons from Iceland 
Í bók sinni lýsir Guðrún Johnsen sem vann með Rannsóknarnefnd Alþingis á bankahruninu niðurstöðum nefndarinnar á því hvernig íslensku bankarnir stigu til metorða en lýsir falli þeirra og fer í saumana á því hvernig það kom til og hvaða afleiðingar það hafði. Bókin var gefin út árið 2014.

Scarcity in Excess – The Built Environment and the Economic Crisis in Iceland 
Upphaf bókar Arna Mathiesen má rekja til evrópsks rannsóknarverkefnis „Scarcity and Creativity in the Built Environment“ eða „Hörgull og sköpun í hinu byggða umhverfi“, þar sem Arkitektaskólinn í Osló sá um eitt af undirverkefnunum: rannsókn á höfuðborgarsvæði Íslands fyrir og eftir hrun. Í bókinni, sem gefin var út 2014, eru stuttar greinar eftir marga fræðimenn, listamenn, arkitekta, skipulagsfræðinga og aðgerðasinna sem komu að verkefninu beint eða óbeint. Einnig eru birt nemendaverkefni sem rannsaka nýjar framtíðarsýnir í ljósi hrunsins, unnin af nemendum í arkitektadeild Listaháskóla Íslands, skipulagsdeild Landbúnaðarháskóla Íslands og EMU (evrópskt framhaldsnám meistara í borgarskipulagi).

Iceland and the International Financial Crisis:Boom, Bust and Recovery 
Eiríkur Bergman útskýrir í bók sinni sem gefi var út 2014, hinn einstaka vöxt, hrun og skjóta viðreisn íslensk efnahags. Í niðurstöðum sínum setur hann saman hvaða lærdóm aðarar þjóðir geti dregið af atburðunum.

Heimildir 

Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009
Tíbeska hásléttan

Tíbeska hásléttan er stórt hálendi í Mið- og Austur-Asíu. Hún spannar um 1000 kílómetra frá norðri til suðurs og um 2500 km frá vestri til austurs. Flatarmál hennar er 2.500.000 ferkílómetrar (5* flatarmál Frakklands) og meðalhæð er 4500 metrar. Hún hefur verið kölluð þak heimsins og þriðji póllinn. Megnið af sjálfstjórnarhéruðunum Tíbet og Qinghai eru hluti af hásléttunni og hluti Ladakh í Jammú og Kasmír. Á mörkum sléttunnar eru fjallgarðar, t.d. Himalajafjöll í suðri og Karakoram-fjallgarðurinn í vestri. Loftslag er þurrt (100-300 mm ársúrkoma) og er landslag yfirleitt steppa með fjöllum og vötnum á víð og dreif. Sífreri er á stórum svæðum hásléttunnar.

Tíbet
Landafræði Kína
Markasvarmi

Markasvarmi (Sphinx ligustri) er tegund mölflugu sem finnst um Mið-Evrópu. Markasvarmi er svokallaður vegna þess að hann og lirfurnar lifa á markarunnanum sem er algengasti gerðarunni M-Evrópu, en hann lifir einnig á dísarrunna, aski og jasmínu sem eru allt skyldar runnategundir. Markasvarminn er einnig algengur um S-Noreg. 

Framvængir eru hnotubrúnir með svörtum rákum, afturvængir og afturbolur rósrauð, vænghafið er um 10cm. Markasvarminn er talinn hraðfleygasta skordýr sem til er og er mælt að hann kemst með 60 km hraða á klukkustund.

Lirfur
Lirfa markasvarmans er 8 cm löng, græn með sérkennilegum hvítum og fjólubláum skárákum og á henni má sjá eins konar sfinx-höfuð, þar sem hún reisir það svo ógnandi upp en það hefur gefið ættinni hið latneska vísindaheiti sem hún hefur.

Mölflugur
Šiprage

Šiprage (með kýrillísku letri: Шипраге) er bær í Bosníu og Hersegóvínu, Kotor Varoš héraði. Árið 1991 var íbúafjöldi bæjarins 952 manns. Áin Vrbanja rennur í gegnum borgina.

Loftslag 
Langtíma loftslagstölur fyrir Šiprage

Munurinn á milli úrkomu á þurrustu og blaustustu mánuðunna er 41 mm. Yfir árið breytist meðalhitastigið um 20,6 °C.

Fólksfjöldi

Yfirlit samkvæmt manntali 

*1931. and 1953.: Šiprage Municipality.
** Šiprage svæðið.

Tilvísanir 

Bosnía og Hersegóvína
Borgir í Bosníu og Hersegóvínu
Litskófarætt

Litskófarætt, einnig nefnd fjallagrasaætt, (fræðiheiti: Parmeliaceae eða Cetrariaceae) er ætt fléttna. Á Íslandi vaxa um 50 tegundir af litskófarætt af 24 ættkvíslum. Ættin er stór og margbreytileg en flestar tegundirnar eru runnfléttur eða blaðfléttur.

Gró fléttna af litskófarætt eru nánast alltaf glær, sporbaugótt og einhólfa.

Tegundir á Íslandi 
Tegundir á Íslandi eru um 50 af 24 ættkvíslum. Nöfn fléttna á þessum lista er tekin frá Herði Kristinssyni nema annað sé tekið fram. Listinn er líkega ekki tæmandi:

Alectoria
 Skollakræða (A. ochroleuca)
 Flókakræða (A. sarmentosa subsp. vexillifera)
 Surtarkræða (A. nigricans)Allantoparmelia Fjallahnúta (A. alpicola)Brodoa Snæþemba (B. oroarctica)Bryoria Jötunskegg (B. chalybeiformis)
 Viðarskegg (B. fuscescens)
 Gálgaskegg (B. implexa)
 Kvistaskegg (B. simplicior)Cetraria Fjallagrös (C. islandica)
 Melakræða (C. muricata)
 Sandkræða (C. aculeata)
 Kvistagrös (C. sepincola)Cetrariella Mundagrös (C. delisei)Cornicularia Klettakræða (C. normoerica)Flavocetraria Maríugrös (F. nivalis)
 Mývatnsgrös (F. cucullata)Hypogymnia Flatþemba (H. physodes)
 Prikþemba (H. vittata)
 Pípuþemba (H. tubulosa)Melanelia Klettadumba (M. hepatizon)
 Fjalladumba (M. agnata)
 Bikdumba (M. stygia)
 Hnúðdumba (M. disjuncta)Melanelixia Totudumba (M. fuliginosa)
 Fleiðurdumba (M. subaurifera)Melanohalea Birkidumba (M. exasperata)
 Snælínudumba (M. olivacea)
 Gljádumba (M. septentrionalis)
 Blikdumba (M. infumata)Neuropogon Tröllaskegg (N. sphacelatus)Parmelia Hraufuskóf (P. sulcata)
 Snepaskóf (P. saxatilis)
 Litunarskóf (P. omphalodes)Parmeliopsis Gulstika (P. ambigua)
 Grástika (P. hyperopta)Platismatia Næfurskóf (P. glauca)Pseudodevernia Elgshyrna (P. furfuracea)Pseudophebe Ullarskóf (P. pubescens)
 Voðarskóf (P. minuscula)Tuckermannopsis Krypplugrös (T. chlorophylla)Usnea Ljósaskegg (U. subfloridana)Vulpicida Gullinvarp (V. pinastri'')

Tilvísanir 

Fléttuættir
Litskófarætt
Þjóðgarðar í Skotlandi

Þjóðgarðar í Skotlandi eru tveir:

Loch Lomond og Trossachs-þjóðgarðurinn (stofnaður árið 2002). 
Cairngorms-þjóðgarðurinn (stofnaður árið 2003).

Undanfari stofnunar þeirra var að skoska þingið setti lögin National Parks Act sem tóku gildi árið 2000 og tóku mið af verndun svæðanna og eru búseta og athafnir eru takmarkaðar í þjóðgörðunum. Hugmyndir eru uppi að stofna til þjóðgarða á Skosku eyjunum

Ólíkt þjóðgörðum á Englandi og víðs vegar annars staðar eru þjóðgarðarnir ekki í ríkiseigu heldur einkaeigu.

 
Þjóðgarðar eftir löndum
Landafræði Skotlands
Þjóðgarðar á Bretlandi
Hnjótafjall

Hnjótafjall í Svarfaðardal er formfagurt fjall, sem rís til himins innst í dalnum milli Heljardalsheiðar og Skallárdals. Fjallstindurinn sem blasir við neðan úr dal er um 1000 m hár en innar eru hærri hnjúkar, sá hæsti er um 1130 m. Fjallið er fallega píramídalaga eins og það horfir við úr byggð í Svarfaðardal en í raun er það aflangur hryggur og það kemur í ljós þegar farnir eru fjallvegirnir sitt hvoru megin við það, Heljardalsheiði og Unadalsjökull. Fjallshlíðarnar að sunnan og norðan í fjallinu nefnast Efri- og Neðri-Hnjótar. Orðið hnjótur merkir ójafna eða þúfa. Hólar eða þústir sem standa upp úr snjó eru einnig oft nefndir hnjótar. 

Hnjótafjall er að mestu gert úr blágrýtislögum og þunnum setlögum á milli þeirra. Bergið er 9-10 milljón ára gamalt og frá míósen tímabilinu á tertíer. Best er að ganga á Hnjótafjall frá brúnni yfir Skallá og upp hálsinn og fjallsöxlina sem gengur austur frá tindinum en það er þó ekki auðveld ganga.
 
Mynd af Hnjótafjalli prýðir forsíðuna á bók Bjarna E. Guðleifssonar um Svarfaðardalsfjöll.

Dalvíkurbyggð
Svarfaðardalur
Fjöll á Íslandi
Loch Lomond og Trossachs-þjóðgarðurinn

Loch Lomond og Trossachs-þjóðgarðurinn (enska: Loch Lomond and The Trossachs National Park, gelíska: Pàirc Nàiseanta Loch Laomainn is nan Tròisichean) er þjóðgarður í Skotlandi sem er umhverfis Loch Lomond-vatn og nágrenni. Hann er fyrsti þjóðgarður landsins og var stofnaður árið 2002. Stærð hans er 1.865 km2 sem gerir hann fjórða stærsta þjóðgarðinn á Bretlandseyjum. 

Honum er skipt í 4 hluta: Breadalbane, Loch Lomond, The Trossachs og Argyll Forest Park. 21 tindur er yfir 3000 fet (914 metra), kallaðir Munros. Þekktasta fjallið er Ben Lomond og er vinsælt til göngu. Hæsta fjallið er Ben More (1174 m.) Tæp 16.000 manns búa innan þjóðgarðsins.

Ferðamannastofa og upplýsingar eru við suðurenda Lomond-vatns.

Tenglar
Þjóðgarðar í Skotlandi

Landafræði Skotlands
Cairngorms-þjóðgarðurinn

Cairngorms-þjóðgarðurinn (enska: Cairngorms National Park (gelíska: Pàirc Nàiseanta a' Mhonaidh Ruaidh) er þjóðgarður í norðaustur-Skotlandi sem stofnaður var árið 2003. Þjóðgarðurinn spannar Cairngorms-fjöll. Þjóðgarðurinn er 4.528 km2 sem gerir hann stærsta sinnar tegundar á Bretlandseyjum. Hann var stækkaður árið 2010 (viðbót: Highland Perthshire og Glenshee). Aviemore er helsti þéttbýlisstaður innan hans.

Tenglar
Þjóðgarðar í Skotlandi

Landafræði Skotlands
Waffen SS

Waffen-SS var hernaðar vængur SS sveitar Nasista flokksins. Sveitirnar voru samansettar af mönnum frá Þýskalandi og sjálfboðaliðum frá bæði hernumdum og óhernumdum löndum.

Nasismi
Anansí

Anansí er sögupersóna sem kemur fyrir í mörgum þjóðsögum frá Vestur-Afríku, Karíbahafinu og Norður-Ameríku. Anansí er kónguló en kemur stundum fram í sögunum sem maður. 

Heiti Anansí kemur úr akanmáli Asantemanna frá núverandi Gana og merkir einfaldlega „kónguló“. Sögurnar bárust frá Vestur-Afríku til Ameríku með þrælaversluninni. Á Curaçao og Bonaire er hann þekktur sem Kompa Nanzi, á Jómfrúaeyjum sem Bru Nansi, í Súrínam sem Ba Anansi og í Suður-Karólínu sem Aunt Nancy.

Sögur um Anansí eru oft dæmisögur eða goðsögur. Stundum eru kona hans og börn nefnd til sögunnar.

Þjóðsagnapersónur
Vesturafrískar þjóðsögur
Karabískar þjóðsögur
Norðuramerískar þjóðsögur
Hjálmþés saga og Ölvis

Hjálmþés saga og Ölvis er íslensk fornaldarsaga eða ævintýri. Margar vísur eru í sögunni.

Efni sögunnar 

Hjálmþér Ingason er kóngssonur en Ölvir Herrauðsson er fósturbróðir (og síðan fóstbróðir) hans. Stjúpmóðir Hjálmþés, Lúða, er fögur en svikul. Reynir hún að tæla Hjálmþé og leggur til að hann grandi Inga til þess að geta sængað hjá sér í friði. Hjálmþér reiðist og slær Lúðu. Girnd Lúðu breytist í hefndarþorsta og hún sendir bróður sínum Hjálmþé (og fóstbróður hans) með göldrum. Þeim er bjargað af konunni Skinnhúfu sem segir þeim frá sverðinu Snarvendli. Snarvendill er í umsjá finngálknsins Vargeisu sem heimtar koss að launum. Hjálmþé tekst að fá sverðið frá Vargeisu. Lúða hefur ekki fyrirgefið stjúpsyninum pústurinn og bölvar Hjálmþé þegar þau hittast næst. Álög hans eru að hvergi kyrr þola fyrr en hann sér Hervöru Hundingsdóttur, en faðir hennar er mjög hættulegur og göldróttur. Hervör býr í turni og afleiðingar þess að fara á fund hennar alvarlegar. Hjálmþér og Ölvir taka þriðja fóstbróður með í förinni þeim til aðstoðar en hann er þrællinn Hörður.

Undir lok sögunnar kemur í ljós að Skinnhúfa, Vargeisa og Hörður hafa öll verið undir álögum Lúðu. Þau eru systkinin Hildisif Ptólómeusdóttir (Skinnhúfa), Álsól Ptólómeusdóttir (Vargeisa) og Hringur Ptólómeusson (Hörður).

Heimildir 
 Hjálmþés saga ok Ölvis
 Hjálmþés saga ok Ölvis. Guðni Jónsson and Bjarni Vilhjálmsson. Reykjavík. Bókaútgáfan Forni. 1943-1944
 Vísur í Hjálmþés sögu

Fornaldarsögur
Peak District-þjóðgarðurinn

Peak District er þjóðgarður og hálent svæði á Norður-Englandi við suðurenda Pennínafjalla. Þjóðgarðurinn var sá eini í landinu þegar hann var stofnaður 1951 og liggur að mestu í Derbyshire héraðinu, en einnig í héruðunum Cheshire, stærra-Manchester, Staffordshire og Yorkshire. 

Flatarmál hans er 1.440 km2 og meðalhæð yfir sjávarmáli er yfir 300 metrum, en hæsti punkturinn er í um 636 metrum. Um 8% þjóðgarðsins er skógi vaxinn. Svæðinu er skipt í norðursvæðið Dark Peak, þar sem sandsteinn er áberandi bergtegund, og suðursvæðið White Peak, þar sem kalksteinn er ráðandi og þéttbýlla er. Stærsti þéttbýlisstaðurinn, og jafnframt sá eini sem talist getur bær fremur en þorp, er Bakewell.

Þjóðgarðurinn er vinsælt svæði til útivistar, sér í lagi vegna nálægðar við ýmsa þéttbýlisstaði, svo sem Manchester, Leeds og Sheffield. Þar hægt að stunda fjölbreytt úrval afþreyingar, til að mynda göngur, reiðmennsku, hjólreiðar og svifflug.  

Eignarhald þjóðgarðsins er blandað og á ríkisstofnunin National Trust 12% af svæðinu.

Heimild

Þjóðgarðar á Englandi
Dagur vatnsins

Dagur vatnsins er alþjóðlegur hátíðisdagur sem er haldinn 22. mars ár hvert. Hann var upphafleag tillaga í Dagskrá 21 sem var samþykkt á Heimsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um umhverfi og þróun í Ríó 1992. Fyrsti dagur vatnsins var haldinn hátíðlegur árið 1993. 

Ýmsir viðburðir tengjast degi vatnsins um allan heim. Mörg félagasamtök nýta daginn til upplýsingamiðlunar og fjáröflunar fyrir verkefni sem snúast um að taka á vatnsskorti, vatnsmengun og skorti á sorphreinsun. 

Skýrsla Sameinuðu þjóðanna um þróun vatns í heiminum kemur út hvert ár á þessum degi.

Tenglar
 Vefur dags vatnsins

Alþjóðadagar Sameinuðu þjóðanna
Vatn
Snowdonia-þjóðgarðurinn

Snowdonia-þjóðgarðurinn eða Snowdonia (velska: Eryri) er fjöllótt svæði í norður-Wales sem þekur 2.130 km2 svæði. Nafnið er tilkomið frá Snowdon sem er hæsta fjall Wales (1085 m.).
Þjóðgarðurinn varð sá þriðji í Bretlandi á eftir Peak District og Lake District. Eignarhald er bæði hjá ríki og í einkaeigu. Meira en 26.000 manns búa innan Snowdonia og tala tæp 60% þeirra velsku (2011).

Mikið er um opið land og fjöll en þó talsvert af landbúnaðarstarfsemi. Eik, birki, askur, ilmreynir og hesli eru meðal trjáa í upprunalegum skógum. Votviðrasamt er á svæðinu og er ársúrkoma 4.473 millimetrar.

Heimild

Þjóðgarðar í Wales
Snowdon

Snowdon (velska: Yr Wyddfa) er hæsta fjall Wales og hæsta fjall Bretlandseyja sunnan Skotlands; 1.085 metrar. Það er staðsett í Snowdonia í norðurhluta Wales og þýðir nafnið snjóhæð á fornri ensku.

Fjallgöngur og klettaklifur eru vinsæl afþreying á fjallinu. Edmund Hillary æfði sig á fjallinu fyrir Everest ferð sína. Lest liggur upp á fjallið og var hún starfrækt fyrst árið 1896. Þjónustumiðstöð og kaffihús er á toppnum.

Fjöll í Wales
Kastaníusmári

Kastaníusmári (Trifolium badium) er ertublómategund sem var lýst af Johann Christian Daniel von Schreber. Samkvæmt Catalogue of Life og Dyntaxa er kastaníusmári í Fabaceae. Tegundin hefur ekki fundist í Svíþjóð. Engar undirtegundir finnast skráðar í Catalogue of Life.

Myndir

Tilvísun 

Ertublómaætt
Smárar
Niturbindandi plöntur