alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Beint útvarp úr Matthildi - Úrval 1971-1972

Beint útvarp úr Matthildi - Úrval 1971-1972  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1972. Auk þeirra Davíðs, Hrafns og Þórarins eru flytjendur efnis þulirnir Gunnar Stefánsson, Jóhannes Arason, Jón B. Gunnlaugsson, Pétur Pétursson og Ragnheiður Ásta Pétursdóttir. Fréttamennirnir Árni Gunnarsson og Sigurður Sigurðsson og listamennirnir Margrét Helga Jóhannsdótfir, Baldvin Halldórsson, Karl Guðmundsson, Rúrik Haraldsson og Hannes Jón Hannesson.
Þórður Breiðfjörð sá um útlit hljómplötuumslagsins.

Hljóðbrot 

Grín
SG-hljómplötur
Hljómplötur gefnar út árið 1972
1. deild karla í knattspyrnu 2005

Leikar í 1. deild karla í knattspyrnu hófust í 51. sinn árið 2005.

Lokastaðan

Félagabreytingar

Félagabreytingar í upphafi tímabils

Upp í úrvalsdeild karla 
  Valur
  Þróttur R.

Upp í B-deild 
  Víkingur Ólafsvík
  KS

Niður í B-deild 
  Víkingur
  KA

Niður í C-deild 
  Njarðvík
  Stjarnan

Félagabreytingar í lok tímabils

Upp í úrvalsdeild karla 
  Víkingur
  Breiðablik

Upp í B-deild 
  Stjarnan
  Leiknir R.

Niður í B-deild 
  Þróttur R.
  Fram

Niður í C-deild 
  KS  
  Völsungur

Fróðleikur

1. deildir karla í knattspyrnu á Íslandi
1. deild karla í knattspyrnu 2004

Leikar í 1. deild karla í knattspyrnu hófust í 50. sinn árið 2004.

Lokastaðan

Félagabreytingar

Félagabreytingar í upphafi tímabils

Upp í úrvalsdeild karla 
  Keflavík
  Þór

Upp í B-deild 
  Völsungur
  Fjölnir

Niður í B-deild 
  Valur
  Þróttur R.

Niður í C-deild 
  Leiftur/Dalvík
  Afturelding

Félagabreytingar í lok tímabils

Upp í úrvalsdeild karla 
  Valur
  Þróttur R.

Upp í B-deild 
  Víkingur Ólafsvík
  KS

Niður í B-deild 
  Víkingur
  KA

Niður í C-deild 
  Njarðvík
  Stjarnan

Fróðleikur

1. deildir karla í knattspyrnu á Íslandi
Knattspyrnufélagið Haukar

„Haukar“ getur einnig átt við fuglinn hauk eða haukaættina sem hann tilheyrir.

Knattspyrnufélagið Haukar er fjölgreinaíþróttafélag sem starfrækt er í Hafnarfirði. Félagið á sterk lið í öllum stóru boltagreinunum, handbolta, fótbolta og körfubolta og afrekaði það árið 2010 að leika með öll sín meistaraflokkslið karla og kvenna í efstu deild. Þar hafði karlaliðið ekki leikið í 31 ár en bæði liðin féllu aftur í fyrstu deild árið eftir.

Saga 
Knattspyrnufélagið Haukar var stofnað þann 12. apríl árið 1931 af hópi ungra pilta úr KFUM. Stofnun félagsins var undir verndarvæng séra Friðriks Friðrikssonar sem stakk upp á nafninu, en séra Friðrik hafði áður fylgst með stofnun Knattspyrnufélagsins Vals innan vébanda KFUM í Reykjavík.

Fyrsta kastið æfðu Haukamenn einkum spretthlaup, en markmið stofnenda var þó að leggja stund á knattspyrnu. Aðstöðumál stóðu Haukapiltum þó fyrir þrifum fyrst í stað þar sem félagið fékk ekki aðgang að knattspyrnuvelli Hafnfirðinga á Hvaleyrarholti fyrr en eftir að það var gengið í Íþróttasamband Íslands, sem gerðist ekki fyrr en snemma árs 1932.

Um þessar mundir var annað knattspyrnufélag starfrækt í Hafnarfirði, Knattspyrnufélagið Þjálfi og öttu liðin kappi fyrstu misserin. Fljótlega lognaðist Þjálfi þó út af og urðu Haukar þá eina knattspyrnufélagið í bænum. Allmargir félagsmenn æfðu knattspyrnu með Haukum en aðrar íþróttir með FH. Kom til alvarlegar umræðu að sameina félögin árið 1939 en strandaði það á deilum um nafngift. Í kjölfarið stofnaði FH sína eigin knattspyrnudeild. Öttu félögin kappi heima fyrir en tefldu löngum fram sameiginlegu liði á Íslandsmóti meistaraflokks karla.

Árið 1932 stofnsettu Haukar karlalið í handbolta og sex árum síðar var kvennalið stofnað. Höfðu Haukar forgöngu um stofnun Íslandsmótsins í handbolta árið 1940 og voru afar sigursælir fyrstu árin.

Tenglar 

 Heimasíða félagsins

 

Haukar
Haukar
Haukar
Ungmennafélag Selfoss

Ungmennafélag Selfoss var stofnað á Selfossi annan dag hvítasunnu, þann 1. júní 1936. Það voru tíu ungir Selfyssingar sem stóðu að stofnun þess. Í dag eru átta deildir innan félagsins. Þær eru: fimleikadeild, frjálsíþróttadeild, handknattleiksdeild, júdódeild, knattspyrnudeild, mótokrossdeild, sunddeild og taekwondodeild.

Fimleikadeild 
Uppl. vantar

Frjálsíþróttadeild 
Uppl. vantar

Handknattleiksdeild 
Uppl. vantar

Júdódeild 
Uppl. vantar

Knattspyrnudeild

Saga og búningar
Knattspyrnudeild Selfoss var stofnuð árið 1955 og hóf liðið þátttöku í Íslandsmóti karla árið 1966 og vann þá 3. deildina í fyrstu atrennu. Fyrstu búningar liðsins voru rauðar og svartar treyjur, fengnar frá Víkingi Reykjavík, sem aftur hafði fengið þær frá ítalska liðinu AC Milan.

Lítil festa var í búningamálum Selfyssinga fyrstu árin og frá 1963-65 lék liðið í karrýgulri treyju með vínrauðum borða. Þegar Selfoss hóf keppni á Íslandsmótinu og til 1972 var keppnistreyja liðsins græn. Árið 1973 var loks núverandi litur, vínrauður, tekinn upp sem aðallitur á treyjum félagsins að undangengnum talsverðum umræðum og kosningu. Þótti það mæla með litavalinu að merki félagsins frá árinu 1965 væri vínrautt og að ekkert annað félag notaðist við þennan einkennislit.

Mótokrossdeild 
Uppl. vantar

Sunddeild 
Uppl. vantar

Taekwondodeild 
Uppl. vantar

Tenglar 
Heimasíða félagsins

Íþróttafélög frá Selfossi
Íslensk knattspyrnufélög
Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2007

Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2007 var knattspyrnuleikur leikinn þann 6. október 2007 á Laugadalssvelli. FH unnu Fjölni með tveimur mörkum gegn einu. Þetta var fyrsti bikarmeistaratitill FH-inga.

Smáatriði um leikinn

Tengt efni 
 VISA-bikar karla 2007

Úrslitaleikir VISA-bikar karla
Thierry Henry

Thierry Daniel Henry (f. 17. ágúst 1977) er fyrrum franskur knattspyrnuleikmaður og  knattspyrnuþjálfari. Hann spilaði fyrir Arsenal, AS Monaco FC, Juventus, FC Barcelona og New York Red Bulls. Hann hefur þjálfað belgíska landsliðið sem aðstoðarþjálfari, franska liðið AS Monaco FC og MLS liðið Montreal Impact. 

Henry hóf feril sinn sem kantmaður hjá Monaco undir stjórn Arsene Wenger. Seinna tók Juventus eftir hæfileikum hans og keypti hann en Henry gekk ekki vel hjá Juventus og sumarið 1999 eftir Heimsmeistarakeppnina í Frakklandi keypti Arsenal FC Henry. Arsene Wenger framkvæmdastjóri Arsenal setti hann í framherjastöðuna sem hann hafði spilað í alla yngri flokkana. Þar spilaði hann við hlið Dennis Bergkamp og mynduðu þeir eitt skæðasta framherjapar ensku deildarinnar. Henry skoraði 228 á sínum tíma með Arsenal (1999-2007), varð markakóngur fjórum sinnum (2002, 2004, 2005, 2006) og vann tvo deildartitla og þrjá FA bikartitla. 

Eftir tímabilið 2006-2007 var Henry keyptur til FC Barcelona fyrir 24 milljónir evra. Þar lék hann til ársins 2010 þegar hann fluttist vestur um haf þar sem hann spilaði nokkur ár fyrir New York Red Bulls.

Hann hóf þjálfaraferil þegar hann gerðist aðstoðarþjálfari belgíska landsliðsins. Eftir það þjálfaði hann Mónakó en var rekinn eftir slakt gengi á miðju leiktímabili.

Thierry Henry er 7. markahæsti leikmaður ensku úrvalsdeildarinnar frá upphafi með 175 mörk. Hann á stoðsendingamet á einu tímabili sem hann deilir með Kevin De Bruyne, 20 talsins. Henry var lengi markahæsti leikmaður franska landsliðsins en Olivier Giroud jafnaði markamet hans árið 2022.

Franskir knattspyrnumenn
Franskir knattspyrnustjórar
Foxgrös

Foxgrös (fræðiheiti: Phleum) er ættkvísl grasa sem ýmist eru einærar eða fjölærar. Alls eru tegundir ættkvíslarinnar 15 talsins og margar hverjar ræktaðar sem fóður fyrir búfé.

Tegundir 
Tegundir sem tilheyra foxgrösum eru:

 Phleum alpinum - Fjallafoxgras (L.)
 Phleum arenarium (L.)
 Phleum boissieri (Bornm.)
 Phleum commutatum (Gaudin)
 Phleum exaratum (Hochst. ex Griseb.)
 Phleum gibbum (Boiss.)
 Phleum hirsutum (Honck.)
 Phleum iranicum (Bornm. & Gauba)
 Phleum japonicum (Franch. & Sav.)
 Phleum montanum (K. Koch)
 Phleum nodosum (L.)
 Phleum paniculatum (Huds.)
 Phleum phleoides ((L.) H. Karst.)
 Phleum pratense - Vallarfoxgras (L.)
 Phleum subulatum ((Savi) Asch. & Graebn.)

Tilvísanir 

Grasaætt
Sigfús Jónsson

Sigfús Jónsson (f. 2. apríl 1951) er fyrrverandi bæjarstjóri á Akureyri.

Sigfús er skráður félagi í ÍR (Íþróttafélag Reykjavíkur) og er íslandsmethafi karla í 10.000m hlaupi (sett í Sjotsi 12. maí 1976). Hann var bæjarstjóri á Akureyri 1986-1990.

Bestu tímar Sigfúsar í nokkrum vegalengdum:

400m - 53,8
800m - 1:59,6
1500m - 3:58,4
3000m - 8:25,0
5000m - 14:26,2
10.000m - 30:10,0 (Íslandsmet)
Hálft Maraþon - 1:26:36
Maraþon - 2:38:29
3000m hindrunarhlaup - 9:28,8

Bæjarstjórar Akureyrar
Erkibiskupslén

Erkibiskupslén er kirkjustaður sem erkibiskup í Niðarósi tók undir sitt veitingarvald að loknum staðamálum síðari. Um var að ræða nokkra auðugustu kirkjustaði hérlendis, og voru þeir veittir að léni, sbr. kirkjulén. Oftast munu biskupar hérlendis hafa verið með í ráðum um veitingu þessara staða. Helstu erkibiskupslén voru:

Breiðabólstaður í Fljótshlíð
Oddi á Rangárvöllum
Hítardalur
Breiðabólstaður í Vesturhópi
Grenjaðarstaður í Aðaldal 

Þetta fyrirkomulag mun hafa verið við lýði frá því um 1300 fram undir siðaskipti, um 1540.

Saga Íslands
Kirkjustaðir á Íslandi
VISA-bikar karla í knattspyrnu 2006

VISA-bikar karla 2006 var knattspyrnuleikur leikinn þann 30. september 2006 á Laugadalssvelli. Keflavík sigruðu KR 2-0.

Smáatriði um leikinn

Fróðleikur 

Visa-bikar karla
VISA-bikar karla í knattspyrnu 2005

VISA-bikar karla 2005 var knattspyrnuleikur leikinn þann 30. september 2006 á Laugadalssvelli. Valur hafði betur gegn Fram, 1-0.

Smáatriði um leikinn

Fróðleikur 

Visa-bikar karla
Páfabiskupar

Páfabiskupar voru biskupar sem voru tilnefndir af páfanum í Róm. Íslenskir biskupar voru páfabiskupar frá 1350 til u.þ.b. 1442. 

Kirkjuþingið í Lateran 1215 samþykkti að dómklerkaráð hverrar  dómkirkju ætti að kjósa biskup. Af því að slík ráð voru ekki á íslensku biskupsstólunum gaf þetta  kórsbræðrum í Niðarósi færi á að kjósa biskupa til Íslands, þó að stundum væri farið að vilja Íslendinga í því efni. Um 1350 varð nokkur breyting á í Noregi þegar páfi tók fram fyrir hendur kórsbræðra og áskildi sér skipunarrétt í embætti biskupa. Eftir 1380 kom Margrét drottning því til leiðar að hún réð því hverjir yrðu skipaðir, og kom það til af því að biskupar í Niðarósumdæmi áttu sæti í ríkisráði Noregs, og því var mikilvægt fyrir einingu ríkisins að biskupar hér væru ekki andvígir stefnu konungsvaldsins. Voru þá hagsmunir íslensku kirkjunnar síður hafðir í huga. Fyrst í stað voru danskir menn áberandi, en eftir 1430 virðist páfi hafa fengið frjálsari hendur um skipun í biskupsembætti. Varð þá þjóðerni biskupa fjölbreyttara, og aðrir en Danir boðið betur. 

Kirkjuþingið í Basel hafði árið 1437 viðurkennt rétt dómklerkaráðsins í Niðarósi til að kjósa biskupa til Íslands. Það varð til þess að Áslákur Bolt erkibiskup greip fram fyrir hendur páfa um 1442 og skipaði Gottskálk Keniksson í embætti Hólabiskups, áður en Robert Wodborn, sem páfi hafði skipað, náði að taka við embættinu. Var það upphaf þess að Íslendingar tóku biskupskjör í eigin hendur.

Páfabiskupar í Skálholti:
 1382 – 1391: Mikael (danskur)
 1391 – 1405: Vilchin Hinriksson (danskur)
 1406 – 1413: Jón (norskur)
 1413 – 1426: Árni Ólafsson
 1426 – 1433: Jón Gerreksson (sænskur)
 1435 – 1437: Jón Vilhjálmsson Craxton (enskur)
 1437 – 1447: Gozewijn Comhaer (hollenskur, ekki páfaskipaður)
 1448 – 1462: Marcellus (þýskur)
 1462 – 1465: Jón Stefánsson Krabbe (danskur)

Á Hólum:
1358 – 1390:  Jón skalli Eiríksson (norskur)
1391 – 1411:  Pétur Nikulásson (danskur)
1411 – 1423:  Jón Tófason eða Jón Henriksson (danskur eða sænskur)
1425 – 1435:  Jón Vilhjálmsson Craxton (enskur)
1435 – 1440:  Jón Bloxwich (enskur)
1441 – 1441:  Robert Wodborn (enskur)

Heimildir
Sigurður Líndal (ritstj.): Saga Íslands V, 40-42.

Saga Íslands
Kristni
Jón Tófason

Jón Tófason eða Jón Henriksson var biskup á Hólum 1411 – 1423, eða í 12 ár. 

Lítið er vitað um uppruna Jóns Tófasonar, t.d. ber heimildum ekki saman um föðurnafn hans og hvort hann var danskur eða sænskur. Hann var skipaður Hólabiskup 1411 af Jóhannesi 23. páfa, sem er ekki viðurkenndur lögmætur páfi. Árni Ólafsson Skálholtsbiskup gegndi lengstum biskupsembætti á Hólum í umboði Jóns biskups, sem dvaldist um tíma hjá Eiríki af Pommern  Danakonungi. Jón Tófason kom fyrst til Íslands 1419, kom hann með Íslandsfari frá Björgvin með Hannesi Pálssyni hirðstjóra og mörgum öðrum dönskum mönnum. Meðal þeirra voru danskir og norskir prestar sem hann gaf forræði á kirkjustöðum. Jón er talinn hafa stutt vald konungs gegn Englendingum, sem þá voru að seilast til áhrifa hér. Hinum erlendu biskupum (páfabiskupum), sem oft voru langdvölum erlendis, reyndist mörgum erfitt að fá innlenda presta og leikmenn til að lúta boðum sem þeir töldu sér í óhag, sem leiddi til óstjórnar í kristnihaldi og fjármálum. Jón Tófason dó 1423.

Árið 1425 tilnefndi páfi eftirmann Jóns Tófasonar. Sá maður hét Trud og var af  förumunkareglu. Um hann er nánast ekkert vitað. Hann kom ekki til Íslands og hefur e.t.v. andast skömmu eftir tilnefninguna. Er hann því ekki talinn meðal Hólabiskupa.

Heimildir
Sigurður Líndal (ritstj.): Saga Íslands V.

Hólabiskupar í kaþólskum sið
Brekkuskóli

Brekkuskóli er fjölmennasti grunnskóli Akureyrar.  Hann var stofnaður 1997 með sameiningu Gagnfræðiskólans á Akureyri og Barnaskóla Akureyrar.

Grunnskólar á Akureyri
Rómanovættin

Rómanovættin var rússnesk keisaraætt sem komst til valda í kjölfar rósturtímanna í Rússlandi árið 1613. Fyrsti Rómanovkeisarinn var Mikael Rómanov. Árið 1917 var ættinni steypt af stóli í rússnesku byltingunni.

 
Saga Rússlands
Mikael Rómanov

Mikael Fjodorovitsj Rómanov (rússneska: Михаи́л Фёдорович Рома́нов Mikhaíl Fjodorovitsj Romanov; 12. júlí 1596 – 13. júlí 1645) var Rússakeisari frá 1613 til dauðadags. Hann var fyrsti keisari Rómanovættarinnar.

Rússakeisarar
Rómanov-ætt
Teikniborð

Teikniborð eða sjaldan hnitaborð (enska: Graphics tablet) er ílagstæki sem heimilar notendum að handteikna myndir á spjald eins og þeir myndu teikna myndir á blað, sem færast svo inn í tölvuna. Teikniborð samanstendur af flötu yfirborði, sem notandinn má „teikna“ mynd á með fyrirbæri sem líkist penna. Myndin birtist vanalega ekki á töflunni sjálfri, heldur er hún sýnd á tölvuskjánum.

Heimildir
Kirkjulén

Kirkjulén, lénskirkja eða beneficium er kirkjustaður sem biskup hafði forræði yfir og veitti presti að léni. Fyrstu kirkjulénin eru frá lokum 12. aldar, frá tímum staðamála fyrri, en þeim fjölgaði mjög eftir sættargerðina í Ögvaldsnesi 1297, eftir staðamál síðari. Eftir það unnu biskupar stöðugt að því að fjölga kirkjulénum. Sjá einnig erkibiskupslén.

Prestar sem fengu kirkjulén, sátu á þeim eins og þau væru þeirra eign og nutu allra tekna og hlunninda. Þeir höfðu bæði forræði heimalands, auk annarra jarða og ítaka sem fylgdu. Mörg kirkjulén voru stórauðug og höfðu prestar sem sátu þau miklar tekjur af landskuldum og ítökum. Urðu prestarnir því oft auðugir og valdamiklir, en voru hins vegar háðir biskupi, sem hafði veitingarvaldið, og gat svipt þá kirkjuléninu. Ákveðnar reglur giltu um rekstur kirkjuléna, menn urðu að skila þeim í ekki lakara ástandi en þeir tóku við þeim. Einnig skyldi dánarbú presta greiða kirkjunni tíunda hluta þess er þeir höfð aflað meðan þeir sátu kirkjulénin.

Á 16. öld (eftir siðaskiptin) fór kirkjulén eða beneficium að merkja fast prestsetur, og hélst sú merking orðanna fram á 20. öld. Veitingarvaldið var þá að nokkru leyti í höndum veraldlegra valdsmanna konungs, enda hafði konungur við siðaskiptin, sölsað undir sig flestar eigur kirkjunnar hér á landi.

Heimildir 
 Einar Laxness: Íslandssaga, i-r.

Saga Íslands
Kristni
Sprengjuhöllin

Sprengjuhöllin er íslensk hljómsveit sem að hefur verið starfandi frá því um haustið 2005. Meðlimir hennar eru Atli Bollason, hljómborð og söngur; Bergur Ebbi Benediktsson, söngur og gítar; Georg Kári Hilmarsson, bassi og söngur; Sigurður Tómas Guðmundsson, trommur og söngur; og Snorri Helgason, söngur og gítar. Hljómsveitin leikur gítardrifið popp og leggur mikið upp úr íslenskri textagerð.

Sprengjuhöllin spilaði á sínum fyrstu tónleikum í fullskipaðri mynd í mars/apríl 2006. Haustið 2006 tók sveitin upp nokkur demó. þ.á m. lagið „Can't dance“ sem fékk þó nokkra útvarpsspilun í kjölfar tónleika sveitarinnar á Grand Rokk á Iceland Airwaves hátiðinni í október. Undir lok ársins 2006 kom Sprengjuhöllin fram í Kastljósi og spilaði þar lagið „Tímarnir okkar“. Stuttu seinna fór sveitin í hljóðver og tók „Tímana okkar“ upp og naut það töluverðra vinsælda á óháðum útvarpsstöðvum á Íslandi, eins og á X-inu 977 og Xfm. Í lok apríl árið 2007 sendi Sprengjuhöllin frá sér lagið „Verum í sambandi“ sem varð fljótlega eitt mest spilaða lag landsins. Sprengjuhöllin tók upp sína fyrstu plötu í júlí og ágúst 2007. Platan hlaut nafnið Tímarnir okkar og kom út 10. október 2007. Rúmu ári síðar kom önnur plata sveitarinnar Bestu kveðjur út. Í millitíðinni samdi hljómsveitin og flutti tónlistina við uppsetningu Leikfélags Akureyrar á leikritinu Fló á skinni. Sveitin kom síðast fram á tónleikum í Kanada í október 2009 og er í „pásu“ skv. viðtölum við hljómsveitarmeðlimi.

Tímarnir okkar (2007) 

 Keyrum yfir Ísland
 Síðasta bloggfærsla ljóshærða drengsins
 Frá gleymdu vori
 Glúmur
 Taktlaus
 Tímarnir okkar
 Þá hlupu hestar á skeið
 Nú er tíminn
 Verum í sambandi
 Hamingja
 Það kostar allan heiminn
 Flogin er finka

Fló á skinni (2008) 

(Smáskífan er eingöngu fáanleg með vínylútgáfu Tímana okkar og inniheldur tónlist úr samnefndu leikriti auk lagsins „Hiti“ sem var fyrst sett í útvarpsspilun í mars 2007.)

 Fló á skinni
 Fló #1 (Inn við lónstilltan fjörð)
 Vi' erum í ska-bandi
 Fló #2 (Með kláða og sting)
 Fló #3 (Svona er þessi bær)
 Hiti

Bestu kveðjur (2008) 

 Byrjum upp á nýtt (Bestu kveðjur)
 Vegurinn
 Kjartan, nr. 26
 Deus, Bóas og/eða kjarninn
 Þrír fyrir þrjú
 Sumar í Múla
 Reykjafjarðarmein
 Týnda mín
 Á Skólavörðuholti
 Með þér
 Með seríos í skálinni við smælum endalaust
 Draumur í „D“
 Villingarnir
 Konkordía
 Á meðan vatnið velgist

Tenglar
Umfjöllun á vefsíðu Airwaves 
Umfjöllun á tónlist.is
Video: Sprengjuhöllin performs Verum i Sambandi for the swedish site PSL

Íslenskar hljómsveitir
Safaspæta

Safaspæta (fræðiheiti: Sphyrapicus varius) er meðalstór spætutegund.

Varpsvæði þeirra er í skóglendi í Kanada, austurhluta Alaska og norðaustur hluta Bandaríkjanna. Þessir fuglar fara til vetrarstöðva í suðaustur hluta Bandaríkjanna, Vestur-Indía og mið-Ameríku. Afar sjaldgæft er að flækingar af þessari tegund fari til Írlands og Stóra-Bretlands. Safaspæta fannst í garði á Selfossi í október 2007.

Safaspætur bora göt í tré og éta safann og skordýr sem festast í honum. Þær lifa einnig á skordýrum sem þær finna í stofnum trjánna og á berjum og ávöxtum.

Myndasafn

Heimild 

 Safaspæta (fuglar.is) 

Spætufuglar
Rúdolf 2.

Rúdolf 2. (18. júlí 1552 – 20. janúar 1612) var Ungverjalandskonungur (sem Rúdolf, 1572-1608), konungur Bæheims (sem Rúdolf 2., 1575-1608/1611), erkihertogi af Austurríki (sem Rúdolf 5., 1576-1608) og keisari hins Heilaga rómverska ríkis (sem Rúdolf 2., 1576-1608). Hann var af ætt Habsborgara. Foreldrar hans voru Maximilían 2. keisari og María Spánarprinsessa, dóttir Karls 5. og Ísabellu frá Portúgal. 

Rúdolf varði unglingsárunum við spænsku hirðina. Hann hafði lítinn áhuga á stjórnmálum en þeim mun meiri á listum og dulspeki. Hann var kaþólskur en umburðarlyndur gagnvart bæði mótmælendatrú og gyðingdómi. Þegar gagnsiðbótin hófst kom hann sér hjá því að taka afstöðu sem leiddi til stjórnmálaóreiðu.

Árið 1593 hóf hann langvinna styrjöld gegn Tyrkjaveldi sem varð þegnum hans í Ungverjalandi þungt í skauti. 1605 neyddu aðrir í fjölskyldunni hann til að láta yngri bróður sínum, Matthíasi, eftir stjórn mála í Ungverjalandi. Matthías samdi um frið við uppreisnarmenn í Ungverjalandi og Tyrki en Rúdolf reyndi þá aftur að efna til stríðs gegn Ottómönum. Við þetta snerist Matthías gegn Rúdolf og neyddi hann til að láta sér eftir konungdæmi í Ungverjalandi, Austurríki og Mæri. Eftir þessa niðurlægingu hófu íbúar Bæheims að krefjast aukins trúfrelsis. Rúdolf lét undan þeim í upphafi en þegar þeir héldu fram meiri kröfum sendi hann her til að berja þá niður. Íbúar Bæheims sneru sér þá til Matthíasar eftir hjálp og hann lét taka bróður sinn til fanga og hélt honum í kastala sínum í Prag þar til Rúdolf lét honum eftir konungstign í Bæheimi árið 1611. Níu mánuðum síðar lést Rúdolf og Matthías var kjörinn keisari.

Keisarar hins Heilaga rómverska ríkis
Konungar Ungverjalands
Konungar Bæheims
Konungar Króatíu
Habsborgarar
Friðarsúlan

Friðarsúlan  (enska: Imagine Peace Tower) er útilistaverk eftir Yoko Ono reist í Viðey í Kollafirði til að heiðra minningu látins eiginmanns listakonunnar, John Lennons. Listaverkið var vígt á afmæli Johns Lennons þann 9. október 2007. Friðarsúlan er tákn fyrir baráttu Ono og Lennons fyrir heimsfriði, sem hófst á sjöunda áratug 20. aldar. Ono segist hafa fengið hugmyndina að friðarsúlu árið 1967. Á stalli súlunnar eru grafin orðin „hugsa sér frið“ eða „imagine peace“ á 24 tungumálum, þar á meðal á íslensku, ensku, þýsku, japönsku og hebresku. Enska heitið er vísun í lagið „Imagine“ eftir John Lennon.

Uppbygging 

Friðarsúlan er ljóskastari, sem lýsir upp í himininn, listaverkið er þannig hannað að 6 ljósgangar liggja lárétt í jörðinni að ljósbrunninum þar sem þeir falla á spegla sem halla í 45° og varpa því ljósinu lóðrétt upp í loftið. Í botni ljósbrunnsins, sem er 4 metrar að þvermáli og 2 metra hár, eru einnig aflmiklar ljósaperur, fylltar Xenon-gasi, sem beinast upp á við. Samanlagt afl ljósanna er 70 kW.

Bygging friðarsúlunnar var fjármögnuð af Yoko Ono, Reykjavíkurborg og Orkuveitu Reykjavíkur, sem einnig greiðir rekstrarkostnað.

Upplýsing 
Friðarsúlan logar samfellt frá sólarlagi til miðnættis eftirtalin tímabil:
 
 9. október (fæðingardagur Lennons) til 8. desember (dánardagur Lennons)
 gamlársdagur til þrettánda
 í eina viku kringum jafndægur á vori.

Eins er mögulegt, við sérstök tilefni, af fá leyfi hjá listakonunni til að kveika á friðarsúlunni utan ofantaldra tímabila.

Orðin á mismunandi tungumálum 
Orðin á súlunni eru rituð á 24 tungumálum. Að neðan er listi með þýðingum (listinn er ekki tæmandi):
 Enska: "Imagine peace"
 Þýska: „Stell dir vor es ist Frieden“
 Íslenska: „Hugsa sér frið“
 Ítalska: „Immagina la pace“

Hnit

Tenglar 

 Vefsíða friðarsúlunnar 
 
 
 Hugsa sér frið - Imagine Peace á vef Reykjavíkurborgar

Viðey
Útilistaverk
Babýlon

Babýlon var fornaldarborg í Mesópótamíu, en leifar hennar má enn sjá í borginni Al Hillah í Babilfylki, Írak, um það bil 80 km frá Bagdad. Í Babýlon voru garðar sem venjulega eru nefndir Hengigarðarnir í Babýlon.

Babýlóníumenn eru höfundar Gilgameskviðu og Enuma Elish, sem má telja til fyrstu varðveittu bókmenntaverka.

Tengill 
 Babýlon; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1970

Babýlónía
Piet Mondrian

Pieter Cornelis Mondriaan, sem nefndi sig  Piet Mondrian frá 1912, (f. Amersfoort, Hollandi, 7. mars 1872 — d. New York, 1. febrúar 1944) var hollenskur listmálari.

Tengill 
 Um málarann Piet Mondrian; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1970

Hollenskir myndlistarmenn
Romm

Romm er brennt vín úr gerjuðum mólassa eða sykurreyrsafa. Flestar rommtegundir eru framleiddar á eyjunum í Karíbahafi og í Mið-Ameríku þar sem það á uppruna sinn, en upphaflega er það frá Barbados Núorðið er það einnig framleitt í Ástralíu og Indlandi og víðar.

Neðanmálsgreinar

 
Barbadoskir áfengir drykkir
Brennd vín