alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Hvinönd

Hvinönd (fræðiheiti Bucephala clangula)  er meðalstór fugl af andaætt. Hún er sjóönd og er staðfugl á Íslandi.

Tilvísanir 

Andaætt
Hvítönd

Hvítönd (fræðiheiti: Mergellus albellus) er fugl af andaætt. Hvítönd er sjaldgæfur flækingsfugl á Íslandi. Hvítönd er ein af minnstu fiskiöndunum en tvær fiskiendur gulönd og toppönd eru verpa á Íslandi. Hvítönd og kambönd svipar mjög til húsanda.

Útlit 
Hvítandarsteggir í fullum skrúða þekkjast vel á litnum. Þeir eru snjóhvítir  með stuttan hvítan topp og nokkra svarta bletti og rákir. Svartur blettur er í andliti frá auga til nefs, og svört rák er aftan auga aftur á hnakka. Á baki og bringuhliðum eru einnig svartar rákir. Stélið er dökkt. Fíngerðar gráar þverrákir eru á síðum. Kvenfuglar og ungfuglar eru með hvíta kverk og kinnum sem skera sig frá rauðbrúnum lit á ofanverðu höfði.

Heimild

Hvítendur (Mergus albellus) heimsækja Ísland, Náttúrufræðingurinn, 1.-2. Tölublað (01.12.1976), Blaðsíða 27

Andaætt
Spágaukur

Spágaukur (fræðiheiti Coccyzus americanus) er fugl af gaukaætt. Hann er algengur varpfugl í Norður-Ameríku frá Suður-Kanada til miðhluta Mexíkó og skiptist í tvær deilitegundir Coccyzus americanus americanus sem er  austan Klettafjalla og Coccyzus americanus occidentalis sem er vestan Klettafjalla. Kjörlendi spágauka er opið skóglendi og þéttur runnagróður. Þeir eru oft nálægt mannabústöðum. Spágaukar hafa vetursetu í Suður-Ameríku frá Venesúela og Kólumbíu suður til Argentínu. Spágaukur er mjög sjaldgæfur flækingsfugl á Íslandi.

Útlit 
Spágaukur  er 28 til 32 sm á lengd, þar af  er stélið 11 til 13 sm. Hann er brúnleitur að ofan en ljósari og gráleitari að neðan. Á fullorðnum fuglum er stélið að neðan svart með stórum hvítum skellum. Spágaukar hafa er áberandi rauðbrúnan lit í vængjum og er sá litur skýrari á ungum fuglum en fullorðnum. Kynin eru eins í útliti. Nefið er niðursveigt, svart í endann en gult í rót. Fætur eru blágráir. Augnhringur er gulur.

Heimild

 Gaukur Hjartarson, Flækingsfuglar á Íslandi - Gaukar,Náttúrufræðingurinn, 4. Tölublað (01.02.1995), Blaðsíða 255

Gaukaætt
Bláönd

Bláönd (fræðiheiti Anas discors) er fugl af andaætt. Hún er lítil buslönd frá Norður-Ameríku. Bláönd er á stærð við urtönd og einkenni hennar eru  heiðbláir vængreitir bryddaðir hvítum jaðri.

Tenglar
 Blue-winged Teal - Anas discors - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
 Blue-winged Teal Species Account – Cornell Lab of Ornithology
 Blue-winged Teal Information  at eNature.com

Tilvísanir 

Andaætt
Skutulönd

Skutulönd (fræðiheiti Aythya ferina) er fugl af andaætt. Skutulönd er flækingsfugl á Íslandi og sjást aðallega við Mývatn. Þar fannst fyrsta hreiðrið árið 1954. Kjörlendi hennar er grunn lífrík vötn en hún verpir líka við lygnar ár. Hún er farfugl og verpir 7 - 13 eggjum í maí og tekur útungun þeirra fjórar vikur.

Skutulönd er alfriðuð.

Tilvísanir 

Andaætt
Kollönd

Kolönd (fræðiheiti Aythya americana) er fugl af andaætt.

Tilvísanir 

Andaætt
Dúkönd

Dúkönd (fræðiheiti Aythya valisineria) er fugl af andaætt.
Dúkönd er sjaldgæfur flækingsfugl á Íslandi.

Tilvísanir 

Andaætt
Hringönd

Hringönd (fræðiheiti Aythya collaris) er fugl af andaætt. Hún er kafönd ættuð frá Norður-Ameríku.
Hringönd er sjaldgæfur flækingsfugl á Íslandi.

Tilvísanir 

Andaætt
Kúfönd

Kúfönd (fræðiheiti Aythya affinis) er fugl af andaætt. Kúfönd er lítil Norður-Amerísk kafönd sem er að vetrarlagi í Mið-Ameríku.

Tilvísanir 

Andaætt
Blikönd

Blikönd (fræðiheiti Polysticta stelleri ) er fugl af andaætt.Blikönd er smávaxin sjóönd sem verpir á ströndum heimskautasvæða í Austur-Síberíu og Alaska. Hreiðrið er á mýrlendri túndru nálægt sjó og í því eru 6-10 egg.

Tilvísanir 

Andaætt
Krákönd

Krákönd (fræðiheiti Melanitta perspicillata) er fugl af andaætt. Krákönd er stór sjóönd sem verpir í Kanada og Alaska.

Tilvísanir 

Andaætt
Hjálmönd

Hjálmönd (fræðiheiti Bucephala albeola) er fugl af andaætt. Hjálmönd er sjóönd.

Tilvísanir 

Andaætt
Hrókönd

Hrókönd (fræðiheiti Oxyura jamaicensis) er fugl af andaætt.

Tilvísanir 

Andaætt
Kafendur

Kafendur (fræðiheiti Aythyinae) eru fuglar af andaætt sem geta kafað djúpt eftir æti. Flestar endur eru buslendur en það þýðir að þær láta  sér nægja að stinga höfðinu ofan í vatnið .

andaætt
Aðgerðaþjarki

Aðgerðaþjarki er vélmenni sem notað er við skurðaðgerðir til að vinna sem minnst ífarandi aðgerðar með sem mestri nákvæmni. Aðgerðaþjarkar eru meðal annars notaðir við skurðaðgerðir á blöðruhálskirti og á líffærum í grindarholi.

Tengt efni 
 Kögun
Stjörnumyrkvi

Stjörnumyrkvi (e. occultation) er sá atburður þegar reikistjarna skyggir á aðra séð frá sjónarhóli athuganda. Orðið stjörnumyrkvi minnir á sólmyrkva eða tunglmyrkvi og er samskonar fyrirbæri að breyttu breytanda.  Stjörnumyrkvi af völdum tungls (e. lunar occultation) er þegar tunglið skyggir á aðra reikistjörnu, til dæmis Satúrnus. 

Stjörnufræði
Planes, Trains and Automobiles

Planes, Trains and Automobiles er bandarísk gamanmynd frá árinu 1987, skrifuð, framleidd og leikstýrt af John Hughes. Aðalhlutverk eru í höndum Steve Martin sem Neal Page og og John Candy sem Del Griffith.

Söguþráður 
Það er síðasti dagur fyrir Þakkargjörðarhátíðina og Neal Page er á leið úr vinnunni í New York á leiðinni til Chicago, að verja hátíðinni með fjölskyldu sinni. Neal hefur ekki heppnina með sér og þegar fluginu hans er frestað vegna veðurs ákveður hann að reyna að komast heim á annan hátt. Á vegi hans verður sölumaðurinn Del Griffith. Del er ekkert nema góðmennskan uppmáluð og reynir allt hvað hann getur til að aðstoða Neal við að komast heim, en því miður fyrir Neal endar það yfirleitt með miklum ósköpum.

Tenglar 
 

Bandarískar gamanmyndir
Garðlönd

Garðlönd eða félagsgarðar er landsvæði sem sveitarfélag úthlutar til einstaklinga eða félagasamtaka fyrir garðyrkju eða matjurtaræktun í smáum stíl og til einkanota. Landinu er þá skipt í garða sem einstaklingar eða fjölskyldur fá úthlutað til eins árs eða lengri tíma. Slík garðlönd voru vinsæl í útjaðri borga í Evrópu og Ameríku á 19. öld og á fyrri hluta 20. aldar en hafa stundum horfið eða flust lengra burt þegar borgirnar hafa stækkað. 

Garðyrkja
Skipulagsmál
Matjurtagarður

Matjurtagarður, kálgarður eða kartöflugarður er garður sem ætlaður er til matjurtaræktunar til heimilisnota, andstætt grasflötum og skrautjurtagörðum. Oftast er áhersla á ræktun einærs grænmetis eins og kálplantna, rótarávaxta, salats, matlauka eða kartaflna, en matjurtagarðar eru líka notaðir til að rækta fjölærar kryddjurtir eða aðrar fjölærar matjurtir eins og ávaxtatré.

Tengt efni
 Skólagarðar
 Garðlönd

Garðyrkja
Garðar
Bergstandur

Bergstandur eða gígfylling, er hraunkvika sem storknað hefur í gígrás en allt laust gosefninu hefur horfið þannig að bergstandurinn stendur einn eftir. Einkum eru það ár sem rofið hafa í sundur eldgíga sem myndað hafa bergstanda.

Eldfjallafræði
Fjöruspói

Fjöruspói (fræðiheiti Numenius arquata) er fugl af snípuætt. Fjöruspói er algengur varpfugl víða í Evrópu. Fjöruspói er vetrargestur á Íslandi en virðist farinn að verpa hérna og fannst fyrsta hreiðrið árið 1987. Vetrarstöðvar á Íslandi eru einkum á Suðvesturlandi, einkum á Rosmhvalanesi og Innesjum en varpstöðvar á Melrakkasléttu og á Suðausturlandi.

Fjöruspói verpir í mólendi fyrri hluta maímánaðar. Eggin eru fjögur og útungunartími er fjórar vikur og verða svo ungarnir fleygir á fimm vikum. Fjöruspóinn heldur sig í fjörum á veturna og er fæða hans ýmis skeldýr, krabbar og marflær.

Fjöruspói er alfriðaður.

Heimildir 

 Válisti 2 - Fuglar, Náttúrufræðistofnun Íslands, 2000 

Snípuætt
Vaðfuglar
Snæugla

Snæugla (fræðiheiti Nyctea scandiaca eða Bubo scandiacus) er stór ugla sem lifir á heimskautasvæðum og svæðum norðan við 60º breiddargráðu allt í kringum Norður-Íshafið. Hún lifir aðalega á læmingjum en þar sem hún lifir ennþá á Íslandi lifir hún á fuglum. Þær eru að sumu leyti farfuglar því þær flytja sig um set eftir æti.

Flokkun 
Hún var fyrst flokkuð 1758 af Carolus Linnaeus. Þangað til nýlega var snæugla talinn eina afbrigðið af annars útdauðri tegund en genarannsóknir hafa sýnt að hún er mjög skyld hornuglum af tegundinni Bubo. Það er ágreiningur um þessa flokkur og sumir nota flokka snæuglu sem Nyctea. Snæugla er einkennisfugl Quebec fylkisins í Kanada. Fuglaskoðunarmenn hafa mikinn áhuga á snæuglu.

Útlit 

Snæugla er með gul augu og hvít á lit með brúnum skellum en brúni liturinn er meira áberandi hjá kvenfuglinum. Kvenfuglinn er einnig stærri. Hún er 52-71 sm löng og vænghaf er 125-150 sm. Hún vegur á milli 1.6 til 3 kg. Snæugla er ein stærsta uglutegundin. Karlfuglinn er alhvítur en kvenfuglar og ungfuglar eru með dökkum dröflum. Snæugla hefur þykkan fiðurbúning og mikið fiður á fótum og lit sem passar vel lífi norðan við heimskautsbaug. Kall snæuglu er mismunandi en aðvörunarhljóð hljómar eins og  krek-krek' og kvenfuglinn segir  pyee-pyee eða prek-prek. Fuglinn syngur með að endurtaka stefið gahw''.

Hreiðurgerð 

Snæuglur gera sér hreiður á jörðu niðri á stað þar sem gott útsýni er. Fuglinn verpir í maí til júní eftir því hve mikið hann getur veitt. Eggin eru 3 til 11. Útungun tekur um fimm vikur frá því að fyrsta egginu var verpt og annast báðir foreldrar snjóhvítu ungana. Ungarnir koma úr eggjum á mismunandi tímum og eru því misstórir en sá stærsti getur á einum tíma verið 10 til 15 sinnum stærri en sá minnsti en stórir ungar ráðast ekki á þá yngri. Báðir foreldrar verja hreiðrið, stundum með að draga athygli frá því. Karlfugl getur parast með tveimur kvenfuglum sem eru með hreiðrum með kílómetra fjarlægð á milli. Sumar uglur dvelja allt árið á varpstöðvum en aðrar flytja sig.

Snæugla er óreglulegur varpfugl á hálendi Íslands og sést hér af og til allt árið, einkum á hálendinu eða við jaðra þess.

Tilvísanir

Tenglar

 
 Free Video About Snowy Owls 
 Snowy Owl Species Account—Cornell Lab of Ornithology
 Snowy Owl - Nyctea scandiaca—USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter

Ugluætt
Uglur
Útskurður

Útskurður (eða skurðlist) er hugtak sem haft er um þá athöfn að skera út eða sjálfar myndirnar eða skrautið sem skorið er út. Útskurður er oftast unninn með hníf og allavega spor- og holjárnum. Langoftast er skorið út í tré.

Tenglar 
 „Dularfullir skurðlistarmenn á Íslandi á 18. öld“; grein í Árbók Hins íslenska fornleifafélags 1981
Húsið (Eyrarbakka)

Húsið á Eyrarbakka er sögufrægt hús  á Eyrarbakka sem hýsir nú  Byggðasafn Árnesinga en var áður bústaður kaupmanna.

Húsið er með merkustu húsum landsins og er svartbikað timburhús af bolhúsgerð með bárujárnsþaki. Jens Lassen kaupmaður lét reisa húsið árið 1765. Húsið stendur við Eyrargötu 50 litlu austar við Eyrarbakkakirkju. Áfast við Húsið með tengibyggingu er málað timburhús, Assistentahúsið en það var reist rúmri öld síðar eða árið 1881. Assistentahúsið er timburhús af bindingsverki. Upphaf Hússins má rekja til fastrar búsetu danskra kaupmanna en áður höfðu þeir aðeins dvalið að sumarlagi á Íslandi.  Flestir íbúar Hússins fram til ársins 1919 voru danskir. Húsið var flutt tilsniðið til landsins. Veggir eru gerðir úr þykkum, mótuðum trjástokkum sem klæddir eru að utan með súð. Skorsteinn og eldstæði voru hlaðin úr steini.  Í Assistentahúsinu bjuggu verslunarþjónar Lefolii-verslunarinnar. 

Guðmundur Daníelsson rithöfundur bjó í því um nokkurn tíma á fimmta áratug 20. aldar og skrifaði þar sjö bækur. Guðmundur lánaði Halldóri Laxness húsið árið 1945 og þar skrifaði hann „Eldur í Kaupmannahöfn”.

Heimildir 
 Húsið 200 ára, Lesbók Morgunblaðsins, 19. tölublað (29.05.1966), Blaðsíða 4
 Húsið á Eyrarbakka (nat.is) 
 Elstu hús á Íslandi 
 Saga Hússins (Byggðasafn Árnesinga)
 Öldin teit

Eyrarbakki
Sveitarfélagið Árborg
Síður sem þurfa hnit
Stasi

Ríkisöryggisráðuneytið (þýska Ministerium für Staatssicherheit, skammstafað MfS), þekkt sem Stasi var stofnað 8. febrúar 1950 einungis 4 mánuðum eftir stofnun Þýska lýðveldisins betur þekkt sem Austur-Þýskaland. Stasi er algengasta heitið á svonefndu ríkisöryggisráðuneyti landsins (á þýsku: Ministerium für Staatssicherheit), sem rak leyniþjónustu ríkisins. Höfuðstöðvar þeirra voru staðsettar í Berlín. Einkunnarorð þeirra voru skjöldur og sverð flokksins (á þýsku: Schild und Schwer der Partei). Erich Mielke var yfirmaður Stasi lengst af öllum í 32 ár af þeim 40 sem Austur-Þýskaland var til.

Helstu hlutverk Stasi innan Austur-Þýskalands var að njósna um eigin íbúa þá fyrst og fremst í gegnum fjölmarga uppljóstrara sem störfuðu fyrir Stas. Fjöldi uppljóstrara var allt frá 500.000 til 2 milljónir ef með eru taldnir þeir sem voru reiðubúnir að njósna um landa sína. Útsendarar Stasi handtóku í kringum 250.000 manns vegna stjórnmálaskoðanna sinna á þeim 40 árum sem leyniþjónustan starfaði.

Þekkt aðferð við yfirheyrslur sem Stasi notaði kallaðist niðurbrot (á þýsku: Zersetzung). Aðferðin felur í sér að nota sálfræði til að brjóta niður vilja þeirra sem var verið að yfirheyra. Sem dæmi var brotist inn í hús fólks og húsgögn færð til, tímanum á klukkum breytt ásamt öðrum smávægilegum breytingum til að rugla fólk í ríminu.

Þegar Austur-Þýskaland leið undir lok störfuðu 102 þúsund starfsmenn hjá ráðuneytinu. Árið 1994 höfðu að auki verið borin kennsl á 174 þúsund manns sem störfuðu sem uppljóstrarar fyrir leyniþjónustuna, meðal almennings.

Heimildir 

Leyniþjónustur
Austur-Þýskaland
Stofnað 1950
Lagt niður 1990
MS Hans Hedtoft

MS Hans Hedtoft var danskt skip sem rakst á borgarísjaka og sökk 30. janúar 1959 en þá var skipið nýsmíðað og var í  jómfrúrferð  á leið  frá vesturströnd Grænlands. Með skipinu fórust 95 manns. Ekkert hefur fundist af skipinu nema einn björgunarhringur sem fannst við Ísland níu mánuðum seinna. Í skipinu voru kirkjubækur úr öllum sóknum Grænlands sem hafði verið safnað saman til að koma í skjalasafn í Kaupmannahöfn. Hörð gagnrýni á Grænlandssiglingar að vetrarlagi blossaði upp í dönskum dagblöðum.

Heimildir 
 Sjóréttarskýrsla vegna Hedtoft slyssins, Sjómannablaðið Víkingur, 4. Tölublað (01.04.1959), Blaðsíða 77
 Þegar Hans Hedtoft fórst, Sjómannablaðið Víkingur, 3. Tölublað (01.03.1959), Blaðsíða 52
 Danska stjórnin skipar nefnd til að athuga aðdraganda Hedtoftsslyssins Þjóðviljinn, 43. tölublað (21.02.1959), Blaðsíða 5
 M/S Hans Hedtoft Gronlands-flådens nye flagskib Atuagagdliutit, 2. tölublað (29.01.1959), Blaðsíða 14
 Magnús á Hrauni orðinn frægur maður í Kaupmannahöfn, Tíminn, 226. tölublað (20.10.1959), Blaðsíða 3

Sjóslys
1959
Maður og verksmiðja

Maður og verksmiðja er kvikmynd eftir Þorgeir Þorgeirson frá árinu 1968. Hún er tíu mínútna löng, svart-hvít með hljóðrás en án samtala.

Í efnisskrá sem fylgdi sýningu myndarinnar sama ár á Íslandi var henni lýst sem svo: „Margvegsömuð sumarvinna námsmanna er tekin ögn til umhugsunar ásamt því umhverfi, er ein síldarverksmiðja hefur upp á að bjóða.“ Tökur á myndinni fóru fram á Raufarhöfn árið 1966. 

Þorgeir lýsti því ítrekað yfir að þetta væri eina kvikmynd hans sem hann hefði fullklárað: „Ég starfaði tíu ár að kvikmyndum, þannig að afraksturinn er mínúta á ári og það þykir mér ágætt,“ sagði hann í viðtali árið 2000. 

Maður og verksmiðja var valin í flokk úrvalsmynda á Kvikmyndahátíðinni í Edinborg árið 1968 en sýningarhaldi á þeim myndum var haldið áfram í Kaliforníu í kjölfarið. Myndin hlaut heiðursverðlaun á Kvikmyndahátíðinni í Locarno í Sviss sama ár. Um móttökur verksins á Íslandi skrifaði Þorgeir: „Hér heima varð þessi mynd fljótlega algjört tabú. Hún þótti til lítils sóma fyrir þjóðina og líkleg til að spilla fyrir sölu sjávarafurða. Fréttatilkynningu um ofannefnda viðurkenningu í Edinborg tók þáverandi fréttamaður sjónvarps, Eiður Guðnason, og fleygði í ruslakörfuna að mér ásjándi með þeim orðum, að „sjónvarpið“ mundi aldrei taka þátt í því að upphefja „svona hroða“. Mér lærðist því fljótlega að fara með allar viðurkenningar á „Manni og verksmiðju“ eins og mannsmorð.“

Heimildir

Íslenskar kvikmyndir
Alaskaflói

Alaskaflói er flói sem markast af suðurströnd Alaska, frá Alaskaskaga og Kódíak-eyju í vestri að Alexandereyjum í austri. Strönd Alaskaflóa er mjög vogskorin og einkennist af skógi vöxnum fjallshlíðum þar sem nokkrir skriðjöklar ganga fram í sjó. 

Kyrrahaf
Alaska
Hallsteinsgarður

Hallsteinsgarður er svæði í Grafarvogi í landi Gufuness á hæð austan við gömlu Áburðarverksmiðjuna í Gufunesi. Þar eru sextán höggmyndir úr áli sem Hallsteinn Sigurðsson myndlistarmaður kom þar fyrir á árunum 1989 – 2012 og gaf Reykjavíkurborg formlega árið 2013.

Heimildir 
 Hallsteinsgarður vígður í Grafarvogi Mbl. 26. maí 2013
 Hallsteinn Sigurðsson (safneign listasafns Reykjavíkur)

Grafarvogur
Nýfundnalandsveðrið

Nýfundnalandsveðrið eða Júlíveðrið er óveður og ísingaveður sem brast á út á sjó á Nýfundnalandsmiðum í febrúar 1959. Margir íslenskir síðutogarar voru þá á karfaveiðum á Nýfundnalandsmiðum. Togarinn Júlí fórst en seinast var skeytasamband við togarann sunnudagskvöldið 8. febrúar. Togarinn Þorkell máni var mjög hætt kominn en skipverjar þar náðu að halda skipinu á floti með að berja af ísinn og skera burt björgunarbáta.

Heimildir 
 Steinar J. Lúðvíksson, Þrautgóðir á raunastund 14. bindi - Nýfundnalandsveðrið 1959
  "Enn þann dag í dag er mér illa við að sjá ísingu" Sjómannadagsblaðið, 1. Tölublað (01.06.1996), Blaðsíða 26
 Í sjávarháska við Nýfundnaland, Sjómannablaðið Víkingur, 2. Tölublað (01.06.2005), Blaðsíða 26
 Öll von er talin úti um að Júlí sé lengur ofansjávar, Morgunblaðið, 40. tölublað (18.02.1959), Blaðsíða 1

Illviðri
Hvalafriðun

Hvalafriðun (og hvalveiðibann) eru hugtök sem höfð eru um annaðtveggja veiðibann og friðun hvala.

Hvalafriðun á Íslandi 
Hugtakið hvalafriðun er ekki nýtt af nálinni á Íslandi því strax í lok 19. aldar var farið að ræða um hvalafriðun, sbr. hvalafriðunarlögin 19. febrúar 1886. Á þeim árum voru hvalveiðar taldar hafa spillandi áhrif á fiskafla og fiskgöngur. Þau lög lifðu þó ekki lengi. 

Sumir Íslendigar tóku upp á að vilja friða hvali. 23. mars 1948 skrifaði Jóhannes Kjarval grein í Morgunblaðið, sem hann nefndi ,,Hið stóra hjarta". Í henni stendur:

„Það, sem við getum gert í þessu efni, er að byggja hvalafriðunarskip - á sama tíma og hyggja annarra útgerðarfélaga stefnir til þess að veiða hið stóra hjarta. Er nokkuð frjálsara, óháðara og hlutlausara en að sjá hvali fara stefnur sínar á flötum hafsins. Hvalafriðunarskip myndi miklu ódýrara í rekstri en veiðiútgerðin . . . . . . Hin umkomulausasta, volduga vera hafsins, sem fyrir löngu komst á svo hátt þroskastig, titrar nú og skelfur í hafdjúpunum fyrir tækni mannsandans. Ef við gætum stuðlað, að því að byggja hvalafriðunarskip, er spor stigið til lífsins leiða. Og svo getum við byrjað á að taka ofan fyrir hvölunum."

Séra Sigurður Norland í Hindisvík var mikill frumkvöðull náttúruverndar. Hann sagði í viðtali við Tímann 1961: Það ætti að friða þá [þ.e. hvalina], bætir hann við og hefst í sæti sínu. Ég sé Hvalfjörð fyrir mér eins og hann hefur verið á landnámstíð. Það væri ekki ónýtt að geta sýnt hann þannig: Hvalavöðurnar inn um allan fjörð, og hver strókurinn við annan hátt í loft upp — alls staðar hvalir að blása. Ég vil, að ísland haldi áfram að vera frægt, og Íslendingar verndi og verji sína náttúru.

Tilvísanir
Tvíliður

Tvíliður er hugtak í bragfræði sem merkir tveggja atkvæða orð eða tvö orð sem mynda tvö atkvæði. Réttur tvíliður (tróké) (einnig nefnt fallandi tvíliður) er með áherslu á fyrra atkvæði, hið fyrra langt, hið síðara stutt, - u, til dæmis faðir, bróðir.  Rangur tvíliður (jambos) (einnig nefnt rísandi tvíliður) er  með áherslu á síðara atkvæði; hann hefur tvö atkvæði, stutt og langt u -, til dæmis í dag, í gær.

Tengt efni  
 Einliður
 Stakhenda (blank verse)

Bragfræði
Ljóð
Amundsenflói

Amundsenflói er flói í Norðvesturhéruðum Kanada á milli Bankseyju og Viktoríueyju og meginlandsins. Hann er um það bil 400 km langur og um 150 km breiður þar sem hann mætir Beaufort-hafi í vestri. Hann heitir eftir Roald Amundsen sem kannaði þetta svæði milli 1903 og 1906. Flóinn er vesturendi Norðvesturleiðarinnar milli Atlantshafs og Kyrrahafs. 

Flóinn er ísi lagður frá því síðla vetrar og fram í júlí-ágúst.

Norðvesturhéruðin
Norður-Íshaf
Karahaf

Karahaf er hafsvæði í Norður-Íshafi norðan við Síberíu. Það heitir eftir ánni Kara sem rennur í það. Karasund og eyjan Novaja Semlja skilja það frá Barentshafi í vestri og eyjaklasinn Severnaja Semlja skilur það frá Laptevhafi í austri. 

Karahaf nær yfir 880 þúsund ferkílómetra svæði og meðaldýpt þess er 110 metrar. Það er mun kaldara en Barentshaf sem hlýnar vegna hafstrauma. Karahaf er því ísi lagt í meira en níu mánuði á ári. Mikið af ferskvatni rennur í hafið úr fljótunum Ob, Jenisei, Pjasína og Tajmira svo saltmagnið í hafinu er breytilegt. 

Helstu hafnir við hafið eru Novi Port í Jamalo-Nenets og Dikson í Krasnojarsk Krai. 

Norður-Íshaf
Landafræði Rússlands
Austur-Síberíuhaf

Austur-Síberíuhaf er randhaf í Norður-Íshafi norðan við Síberíu. Hafið markast af Norður-Íshafshöfða í norðri, strönd Síberíu í suðri, Nýju-Síberíueyjum í vestri og Billingshöfða í austri. Það liggur að Laptevhafi í vestri og Tjúktahafi í austri. 

Það sem einkennir Austur-Síberíuhaf eru ískalt loftslag, lítil selta, hægir hafstraumar og væg sjávarföll (innan við 25cm). Hafið er tiltölulega grunnt. Það er ísi lagt frá október-nóvember fram í júní-júlí. Stærsta höfnin er í Pevek í Tjúkotka, nyrstu borg á meginlandi Rússlands.

Norður-Íshaf
Landafræði Rússlands
Boothia-flói

Boothia-flói er hafsvæði í Nunavut í Kanada sem markast af Baffinseyju í norðri og austri, Melville-skaga í austri og Boothia-skaga í vestri. Flóinn tengist Prince Regent-vík í norðri og Foxe-dældinni í austri um Fury og Hecla-sund. 

Landkönnuðurinn John Ross nefndi flóann í höfuðið á Felix Booth sem kostaði leiðangur hans árið 1829. 

Norður-Íshaf
Flóar við Kanada
Gústafs Adolfshaf

Gústafs Adolfshaf er hafsvæði í Norður-Íshafi á milli Borden-eyju, Mackenzie King-eyju og Ellef Ringnes-eyju. Í suðri liggur Lougheed-eyja. Hafið tengist Norður-Íshafinu í norðri og Byam Martin-sundi og Maclean-sundi í suðri. 

Það er nefnt í höfuðið á Gústafi 6. Adolf Svíakonungi. 

Norður-Íshaf
Höf við Kanada
Karasund

Karasund er 56 km breitt sund á milli Novaja Semlja og norðurodda Vajgatseyju. Það tengir Karahaf í austri og Barentshaf í vestri. 

Norður-Íshaf
Landafræði Rússlands
Laptevhaf

Laptevhaf er randhaf í Norður-Íshafi milli Tajmírskaga, Severnaja Semlja og Nýju-Síberíueyja. Í suðri er norðurströnd Síberíu. Í vestri tengist það Karahafi og í austri Austur-Síberíuhafi. Hafið er nefnt eftir rússnesku landkönnuðunum Dmítrí Laptev og Kariton Laptev en áður gekk það undir ýmsum nöfnum, meðal annars Nordenskjöldhaf eftir sænska landkönnuðinum Adolf Erik Nordenskjöld. Hafið er ísi lagt meirihluta ársins en ísa leysir í ágúst-september. Stærsta höfnin er bærinn Tiksi í Saka. Margar eyjar eru í hafinu. 

 

Norður-Íshaf
Landafræði Rússlands
Wandel-haf

Wandel-haf er hafsvæði í Norður-Íshafi sem nær frá norðausturodda Grænlands að Svalbarða. Höfin sem liggja norðan og norðvestan við Wandel-haf eru ísi lögð árið um kring. Wandel-haf nær vestur að Morris Jesup-höfða og að Nordostrundingen í suðri. Lengra í vestri er Lincolnhaf og í suðri tengist hafið Grænlandshafi um Framsund. 

Hafið heitir eftir danska landkönnuðinum Carl Frederik Wandel sem kannaði það seint á 19. öld.

Norður-Íshaf
Landafræði Grænlands
Lincolnhaf

Lincolnhaf er hafsvæði í Norður-Íshafi á milli Kólumbíuhöfða í Kanada og Morris Jesup-höfða á Grænlandi. Norðurmörk hafsins eru skilgreind sem stórbaugslína milli höfðanna tveggja. Lincolnhaf er ísi lagt árið um kring en sjór rennur úr því inn í Robeson-sund sem er nyrsti hluti Naressunds milli Ellesmere-eyjar og Grænlands. 

Hafið var nefnt eftir þáverandi stríðsmálaráðherra Bandaríkjanna Robert Todd Lincoln. 

Norður-Íshaf
Höf við Kanada
Landafræði Grænlands