alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Pinus torreyana

Pinus torreyana er sjaldgæf furutegund sem er einlend í Bandaríkjunum. Þetta er tegund í útrýmingarhættu sem vex aðeins í Torrey Pines State Natural Reserve, strandsvæðum í norður San Diego county, og á Santa Rosa eyju í Kaliforníu.

Lýsing
Pinus torreyana er breiðvaxið tré með opna krónu, og verður 8 til 17 m hátt villt, með 25 til 30 sm langar barrnálar, fimm saman í búnti. Könglarnir eru breiðir og þungir, vanalega 8 til 15 sm langir og breiðir, og eru með stór æt fræ með harðri skel. 
Fræðiheitið torreyana er til heiðurs John Torrey, bandarískum grasafræðingi, sem ættkvíslin Torreya er einnig nefnd eftir.

Útbreiðsla
"Villtir" lundir af Pinus torreyana eru á mjóu belti meðfram strönd SuðurKaliforníu í San Diego. Það er einnig stofn af afbrigðinu Pinus torreyana var. insularis í tvemur lundum á Santa Rosa eyju, Kaliforníu. Vera tegundarinnar á þurri strönd San Diego og Santa Rosa eyju (úrkoma undir 350 mm á ári) eru líklega leifar af miklu meiri útbreiðslu á ísöld. Strandþoka á vorin og sumrin gefur rétt næga úrkomu til að bæta upp litla vetrarúrkomu.

Búsvæði
Í náttúrulegu búsvæði Pinus torreyana, vex hún hægt í þurrum sendnum jarðvegi. Rótarkerfið er umtalsvert. Fræplanta myndar fljótt stólparót sem getur náð 60 sm niður í leit að næringu og raka. Fullvaxið tré getur verið með 75 m langar rætur. Tré sem verða fyrir saltroki eru oft með bonsai líkan vöxt, og verða sjaldan yfir 12 m há.

Verndun
Pinus torreyana var áður talin sjaldgæfasta furutegundin, með aðeins um 100 tré á lífi. En Pinus squamata, sem er tegund í útrýmingarhættu í suðvestur Kína, er nú talin sú sjaldgæfasta, með aðeins 20 hálfvaxin tré.

Nytjar

Matur
Furuhneturnar voru mikilvæg fæða Kumeyaay og Chumash ættflokkanna.

Ræktun
Þrátt fyrir að hún er í mikilli útrýmingarhættu í náttúrunni, er henni nokkuð plantað sem skrauttré. Í ræktun, í næringaríkari jarðvegi með meiri úrkomu eða vökvun, sýnir hún hraðan vöxt, með beinan og háan stofn (33 
til 45m há).

Skógrækt
Pinus torreyana hefur komið til greina sem skógræktartré í Ástralíu, Nýja-Sjálandi og Kenya.

Myndir

Tilvísanir

Tenglar 
 Torrey Pines State Reserve
 Jepson Manual Treatment – Pinus torreyana
 USDA Plants Profile: Pinus torreyana 
  Pinus torreyana Photo gallery

Furur
Barrtré
Hafrahvammagljúfur

Hafrahvammagljúfur eru mikil gljúfur á Austurlandi sem Jökulsá á Dal gróf. Þau eru hæst um 200 metrar og er lengd þeirra um 8 kílómetrar. Hluta gljúfrana er hægt að sjá frá Kárahjúkum en norðurhluti gljúfranna fór undir Hálslón. Dimmugljúfur eru í framhaldi af Hafrahvammagljúfrum.

Tilvísanir

Gljúfur á Íslandi
Fenjafura

Fenjafura (fræðiheiti: Pinus palustris) er furutegund sem er suðvestur Bandaríkjunum, þar sem hún er á strandsléttunum frá austur Texas til suður Maryland, og nær til norður og mið Flórída. Hún verður 30 til 35 m há með þvermál að 0,7 m. Áður fyrr, áður en farið var að höggva hana í gríðarlegum mæli, óx hún að 47m, með þvermál að 1,2m.

Lýsing
Börkurinn er þykkur, rauðbrúnn og hreistraður. Barrnálarnar eru dökkgrænar, þrjár saman í búnti. Þær eru oft undnar og 20 til 45 sm langar. Hún er önnur tveggja fura frá suðaustur bandaríkjunum með löngum nálum, hin er P. elliottii.

Könglarnir eru gulbrúnir, 15 til 25 sm langir, og 5 til 7 sm breiðir (opnir eru þeir 12 sm breiðir), með litla gadda sem snúa niður á miðju hverrar köngulskeljar. Könglarnir eru um 20 mánuði að ná fullum þroska frá frjóvgun. Fræin eru 7 til 9 mm löng með 25 til 40 sm löngum væng.

Fenjafura er um 100 til 150 ár að ná fullri stærð og getur orðið 500 ára gömul. Þegar trén eru ung mynda þau langa stólparót, sem er vanalega 2 til 3m á lengd; þegar trén eru eldri eru þau með langar hliðarrætur með nokkrum djúpum "festirótum". Hún vex á vel drenuðum, sendnum jarðvegi, yfirleitt í hreinum skógum (eina trjátegundin).

Orðsifjar 
Fræðiheitið palustris er latína fyrir "frá mýri" og vísar í eitt af búsvæðum hennar. Fræðiheitið "frá mýrum" er misskilningur frá Philip Miller, sem lýsti tegundinni, eftir að hafa séð skóga með henni með tímabundnum vetrarflóðum.

Vistfræði

Fenjafura er mög þolin gegn villieldi. Reglubundnir villieldar hjálpa þessari tegund með því að drepa önnur tré. Smáplöntur eru ekkert trjálíkar og líkjast fremur litlum grasþúfum. Það er kallað grasstig sem getur enst í 5 til 12 ár. Þá er vöxturinn upp mjög hægur, og getur tekið tréð nokkur ár ná ökklahæð. Eftir það tekur það vaxtarkipp, sérstaklega ef engin tré skyggja á. Á grasstiginu er plantan mjög þolin gegn minniháttar eldum vegna þess að brumið er varið fyrir hita með þéttum nálunum. En þó að hún sé á þessu stigi verjist villieldi þá er hún lokkandi fyrir villisvín (eða hálfvillt); venja nýlendubúa að sleppa svínum í skógana er ein af ástæðum hnignunar tegundarinnar.

Sjá einnig
 Pinus elliottii
 Pinus × sondereggeri, 
 Pinus taeda

Tilvísanir

Viðbótarlesning
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

Furur
Barrtré
Pinus × sondereggeri

Pinus × sondereggeri er  náttúrulegur blendingur á milli P. taeda og fenjafuru (P. palustris). Honum var upphaflega lýst af H. H. Chapman (1922), sem nefndi hann eftir þeim sem uppgötvaði blendinginn; V. H. Sonderegger, ríkisskógarverði i Louisiana.

Tilvísanir

Viðbótarlesning 
 

Furur
Barrtré
Vefaukandi sterar

Vefaukandi sterar (líka kallaðir anabólískir sterar, stundum einfaldlega sterar í daglegu tali) eru sterar af gerð karlhormóna. Nafnið nær bæði yfir náttúruleg karlhormón (eins og testósterón) og gervi-karlhormón sem hafa uppbyggingu og virkni sem svipar til testósteróns. Efnin eru kölluð vefaukandi því þau hvetja til próteinmyndunar í frumum og valda því að  vöðvar (beinagrindarvöðvar) stækka. Þar að auki hvetja þau þroska karllegra einkenna, eins og skeggvaxtar.

Vefaukandi sterar voru fyrst búnir til á 4. áratug síðustu aldar og eru í dag notaðir sem lyf til að hvetja áfram vöðvamyndun, matarlyst, kynþroska hjá strákum, og til að koma í veg fyrir visnun hjá sjúklingum með krabbamein og alnæmi.

Það getur leitt til heilsufarsvandamála að séu vefaukandi sterar notaðir lengi eða í stórum skömmtum, helstu vandamálin eru brenglun á magni kólesteróls, bólur, hár blóðþrýstingur, lifrarskemmdir, og hjartavandamál. Þeir geta líka valdið brjóstamyndun og minnkun eistna. Í konum og börnum valda þeir myndun karllegra einkenna, sú breyting er óafturkræf.

Notkun vefaukandi stera er bönnuð í flestum íþróttum.

Tenglar

Tilvísanir 

Sterar
Massif Central

Massif Central eða Franska miðhálendið (Oksítanska: Massís Central) er hálent svæði í Suður-Frakklandi sem samanstendur af fjöllum og hásléttum. Massif Central er aðskilið Ölpunum af Rhône-dalnum.

Granít og umbreytt berg eru helstu bergtegundir og svæðið var eldvirkt fyrir tugþúsundum ára. Hæsti tindurinn er Puy de Sancy (1.886 m).

Heimild

Fjöll í Evrópu
Landafræði Frakklands
Tvísöngur

Tvísöngur eða fimmundasöngur er séríslenskt afbrigði af tveggja radda söng sem einkennist af því að sungið er í fimmundum og að raddirnar krossast. 

Raddirnar skiptast í laglínu og fylgirödd (í nótum kallað vox principalis og vox organalis, eða bassi og tenór). Í þjóðlagasafni séra Bjarna Þorsteinssonar er að finna rúmlega 40 tvísöngva og er sá elsti skrifaður niður árið 1473 á Munkaþverá. 

Stundum er talað um tvær aðferðir við flutning tvísöngva. Annars vegar er sungið í tvísöng og hins vegar kveðið í tvísöng.

Dæmi um tvísöngva 
Sungið í tvísöng:

 Ég söng þar út öll jól
 Fönnin úr hlíðinni fór
 Gefðu, að móðurmálið mitt
 Hún er suðr'í hólunum (Grýlukvæði)
 Húmar að mitt hinsta kvöld
 Kláus hákarl margan myrti
 Ljósið kemur langt og mjótt/Halla kerling fetar fljótt
 Man ég þig, mey
 Nú er hann kominn á nýja bæinn
 Ísland farsældar frón
 Ó mín flaskan fríða
 Séra Magnús
 Skipafregn (Vorið langt)
 Það mælti mín móðir

Kveðið í tvísöng:

 Enginn grætur Íslending
 Farvel Hólar fyrr og síð
 Hér er ekkert hrafnaþing
 Höldum gleði hátt á loft
 Lækurinn
 Yfir kaldan eyðisand

Tengt efni 

 Rímur
 Langspil
 Íslensk fiðla

Heimildir 
Tvísöngur  á folkmusik.is
 

Tónlist
Þjóðlagatónlist
Frumuöndun

Frumuöndun eru þeir efnaskiptaferlar sem fara fram innan frumu til að umbreyta orku sem geymd er á formi lífefnasameinda yfir á form sem fruman getur auðveldlega notað. Það er gert með því að brjóta niður efni eins og glúkósa, amínósýrur, og fituefni og nota þá orku til að búa til adenósín þrí-fosfat (ATP).

Frumuöndun getur farið fram með eða án súrefnis. Loftháð frumuöndun (bruni) er með súrefni, það ferli fer fram innan hvatbera. Koltvíoxíð og vatn eru lokaafurðir þess ferlis. Loftfirrð öndun gerist án súrefnis. Þar sundrast efnin ekki alveg og minni orka fæst. Einnig lækkar sýrustig og mjólkursýra myndast.

Tenglar
 

Frumur
Pinus taeda

Pinus taeda er furutegund sem er ættuð frá Suðaustur-Bandaríkjunum, frá mið Texas austur til Flórída, og norður til Delaware og suður-New Jersey.  Vegna timbursins er hún talin eitt efnahagslega mikilvægasta trjátegundin í suðaustur-Bandaríkjunum.

Lýsing

Pinus taeda getur orðið 30 til 35 m há með þvermál um 0,4 til 1,5 m. Einstaka tré geta orðið 50 m há. Barrnálarnar eru 3 saman í búnti, stundum undnar, og eru 12 til 22 sm langar. Þær haldast yfirleitt í tvö ár áður en þær falla, flestar að hausti og vetri á öðru ári. Óþroskaðir könglarnir eru grænir, og verða fölbrúnir við þroska, 7 til 13 sm langir og 2,3 sm breiðir lokaðir, en 4,6 sm breiðir við opnun, hver köngulskel með hvössum gaddi (3-6mm langur). Börkurinn er rauðbrúnn og hreistraður.

Hæsta þekkta furan er 51,4 m há, og sú stærsta að rúmmáli er 42m3, eru í Congaree National Park.

Sjá einnig
 Pinus elliottii
 Pinus × sondereggeri, blendingur á milli fenjafuru og P. taeda
 Pinus palustris

Tilvísanir

Furur
Barrtré
Færeyskur hestur

Færeyski hesturinn (færeyska: Føroyska rossið ) er hestur sem hefur lifað í Færeyjum í hundruði ára. Hann er smágerður, 120-132 cm á hæð, og helst skyldur hjaltlandshestinum. Hlutverk hans var að draga vagna og plóg og bera klyfjar. Hann hefur fjórar gangtegundir eins og íslenski hesturinn (þar með talið tölt) og er með fjölda litaafbrigði. Nú til dags er hann notaður til frístunda.

Í lok 19. aldar voru til um 800 hross. Mörg þeirra voru seld til Bretlands til að vinna í kolanámum og um 1960 voru aðeins nokkrir hestar eftir. Átak var gert í að varðveita hestinn og eru nú til 70-80 hross í Færeyjum.

Heimild

Tengill
Rossið - síða um færeyska hrossið á færeysku

Tilvísanir

Færeyjar
Hestar
Allir teikna Múhameð dagurinn

Allir teikna Múhameð dagurinn (enska: Everybody Draw Mohammed Day) var haldinn 20. maí 2010. Myndlistakonan Molly Norris, frá Seattle í Bandaríkjunum hvatti til þess í apríl árið 2010 að sem flestir teiknuðu myndir af Múhameð spámanni.

Molly Norris hvatti til þess að 20. maí ár hvert yrði helgaður gagnrýni á múhameðstrú á þennan hátt.

Ástæðan fyrir aðgerðum Molly Norris voru ofbeldishótanir múslima sem bárust Comedy Central, framleiðanda South Park teiknimyndaþáttanna. Í South Park þætti nr. 201 var vísað til Múhameðs, spámannsins í múhameðstrú, í formi bjarndýrs. Comedy Central klipptu í kjölfarið út myndskeið þar sem vísað var til Múhameðs.

Heimildir
 Steve Almasy, After four years, American cartoonist Molly Norris still in hiding after drawing Prophet Mohammed, CNN, 2015 

Múhameðstrú
Gagnrýni á trúarbrögð
Georgetown

Georgetown er höfuðborg Gvæjana. 

Georgetown eða George Town getur líka vísað til eftirfarandi staða:

Afríka
George, Suður Afríku, áður þekkt sem Georgetown
Janjanbureh, Gambia, áður þekkt sem Georgetown
Georgetown, Ascensioneyju,

Asía 
Georgetown, Allahabad, Indland
George Town, Chennai, Indland
George Town, Penang, höfuðstaður í Penang í Malasíu

Ástralia
Georgetown, New South Wales
Georgetown, Queensland]]
Georgetown, South Australia
George Town, Tasmanía

Evrópa
Georgetown, Blaenau Gwent, nú hluti bæjarins Tredegar í Wales
Es Castell í Minorca, Spáni, upphaflega nefnd Georgetown

Norður Ameríka

Bahamas
George Town, Bahamas, þorp í Exuma District, Bahamas

Belize
George Town, Belize, þorp í Stann Creek District, Belize

Kanada
Georgetown, Alberta
Georgetown, Newfoundland og Labrador
Georgetown, Ontario
Georgetown, Prince Edward Island

Karíbahafi
George Town, Cayman Islands
Georgetown, Saint Vincent and the Grenadines

Bandaríkjunum
Georgetown, Alaska
Georgetown, Arkansas
Georgetown, Kalifornía
Georgetown, Colorado
Georgetown, Connecticut
Georgetown, Delaware
Georgetown Hundred, Delaware
Georgetown, Washington, D.C.
Georgetown Reservoir
Georgetown, Flórída
Georgetown, Chatham County, Georgia, hverfi í Savannah
Georgetown, Dunwoody, Georgia, hverfi
Georgetown, Quitman County, Georgia, 
Georgetown, Idaho
Georgetown, Illinois
Georgetown, Cass County, Indiana
Georgetown, Floyd County, Indiana
Georgetown, St. Joseph County, Indiana
Georgetown, Washington County, Indiana
Fairview, Christian County, Kentucky (Christian Co.), áður nefnd Georgetown
Georgetown, Kentucky
Georgetown, Louisiana
Georgetown, Maine
Georgetown, Maryland
Georgetown, Massachusetts
Georgetown Township, Michigan
Georgetown, Minnesota
Georgetown Township, Clay County, Minnesota
Georgetown, Mississippi
Georgetown, New Jersey
Georgetown, New York, þorp í Madison County
Georgetown, Brooklyn, New York, hverfi í New York City
Georgetown, Ohio (í Brown County)
Georgetown, Harrison County, Ohio
Georgetown, Beaver County, Pennsylvania
Georgetown, Lancaster County, Pennsylvania
Georgetown, Luzerne County, Pennsylvania
Georgetown, Suður-Karólína
Georgetown, Tennessee
Georgetown, Texas
Georgetown, Seattle, Washington
Georgetown, Berkeley County, West Virginia
Georgetown, Lewis County, West Virginia
Georgetown, Marshall County, West Virginia
Georgetown, Monongalia County, West Virginia
Georgetown, Polk County, Wisconsin
Georgetown, Price County, Wisconsin

Suður Ameríka
Georgetown - Gvæjana, höfuðborg Gvæjana
Georgetown, Argentínu, hverfi í Córdoba, Argentínu
Kansas City

Kansas City  getur verið eftirfarandi:

Borgir
Kansas City stórborgarsvæðið sem á við báðar borgirnar:
Kansas City,  borg í Missouri.
Kansas City, borg í Kansas.

Kvikmynd
Kansas City (kvikmynd): Glæpamynd frá 1996 eftir Robert Altman.
Aðgreiningarsíður
Ullur

Ullur (gotneska: *Wulþuz) er guð í norrænni og germanskri goðafræði sem tengdur er við bogfimi og skíðamennsku. Hann virðist hafa verið mikilvægt goðmagn í heiðnum trúarbrögðum á ármiðöldum en lítið er fjallað um hann í rituðum heimildum. Hann virðist að mestu hafa fallið í gleymsku áður en Snorri Sturluson og aðrir höfundar fóru að rita goðsagnirnar niður á tólftu og þrettándu öld.

Í Gylfaginningu, sem skrifuð er á þrettándu öld, er Ullur sagður sonur Sifjar og stjúpsonur Þórs. Snorri skrifar þar um Ull:

Í Skáldskaparmálum telur Snorri nokkrar kenningar fyrir Ull. Þar stendur: „Hvernig skal kenna Ull? Svá, at kalla hann son Sifjar, stjúp Þórs, öndurás, bogaás, veiðiás, skjaldarás.“

Í Grímnismálum í Sæmundareddu má finna fleiri vísanir í Ull. Þar kemur fram að Ullur búi á stað sem ber nafnið Ýdalir. Nafnið virðist vísa í ývið, sem var gjarnan notaður til að smíða veiðiboga. Því virðist nafnið á bústað Ullar vísa til stöðu hans sem bogaguðs.

Fjölmörg örnefni í Svíþjóð og Noregi vísa til Ullar. Aftur á móti eru engir staðir á Íslandi nefndir eftir Ulli, sem bendir til þess að tilbeiðsla á guðinum hafi lognast út af áður en norrænir menn fluttust þangað á 9. öld. Meðal staða sem bera nafn Ullar má nefna sveitarfélagið Ullensaker (Ullinsakrar) í fylkinu Akurshúsi í Noregi. Frá árinu 1979 hefur mynd af Ulli prýtt skjaldarmerki sveitarfélagsins.

Tilvísanir

Æsir
Bikfura

Bikfura (fræðiheiti: Pinus rigida) er lítil til meðalstór fura (6 - 30 m). Hún er ættuð frá austurhluta Norður-Ameríku, frá mið Maine suður til Georgia og vestur til Kentucky, og á tvemur svæðum meðfram St. Lawrence á í suður Quebec og Ontario.

Myndir

Tilvísanir

Furur
Barrtré
Geislafura

Geislafura (fræðiheiti: Pinus radiata) er furutegund ættuð frá suðvesturströnd Norður Ameríku.

Tilvísanir

Heimildir
 León de la Luz, José Luis; Rebman, Jon P. & Oberbauer, Thomas (2003). On the urgency of conservation on Guadalupe Island, Mexico: is it a lost paradise? Biodiversity and Conservation 12(5): 1073–1082.  (HTML abstract)
 McDonald, Philip M.; Laacke, Robert J. (1990). "Pinus radiata". In Burns, Russell M.; Honkala, Barbara H. Conifers. Silvics of North America. Washington, D.C.: United States Forest Service (USFS), United States Department of Agriculture (USDA). 1. Retrieved 2013-09-14 – via Southern Research Station (www.srs.fs.fed.us).

Tenglar
  Calflora Database: Pinus radiata (Monterey pine)
 Jepson Manual eFlora (TJM2) treatment of Pinus radiata
 Conifers.org – Pinus radiata
 US Forest Service
 UC CalPhotos gallery — Pinus radiata
 Pinus radiata – genetic conservation units European Forest Genetic Resources Programme (EUFORGEN)

Furur
Þallarætt
Halifax

Halifax  getur átt við eftirfarandi:

Borgir
Halifax, borg í Nova Scotia, Kanada:
Halifax,  borg í Vestur-Jórvíkurskíri, Englandi.
Aðgreiningarsíður
Halifax (Vestur-Jórvíkurskíri)

Halifax er borg í Vestur-Jórvíkurskíri á norður-Englandi. Hún er við suðurenda Pennínafjalla og nálægustu borgir eru Huddersfield og Bradford. Íbúafjöldi Halifax var rúmlega 90.000 árið 2015.

Halifax var miðstöð ullarvinnslu frá 15. öld. Vefnaður var mikilvægur fram á 20. öld og komu margir Pakistanar til að vinna við hann, en helsti minnihlutahópurinn er frá Pakistan. Nú er borgin öllu þekktari fyrir súkkulaðiframleiðslu, þar á meðal Rolo og Mackintosh Quality Street.

Halifax í fornensku þýðir heilagt hár.

Heimild
Wakefield

Wakefield er borg í Vestur-Jórvíkurskíri á norður-Englandi, 14 km suðaustur af Leeds. Íbúar eru tæp 100.000 en á stórborgarsvæðinu City of Wakefield eru um 325.000. Borgin byggðist  upp á ullar- og vefnaðariðnaði og kolaiðnaði. á 8. og 9. áratug 20. aldar varð hrun í þeim greinum

Heimild

Borgir á Englandi
Robert Burns

Robert Burns (25. janúar 1759 – 21. júlí 1796), einnig þekkt sem Rabbie Burns,  var skoskt þjóðskáld. Hann er þekktasta skoska skáldið sem orti á skosku, en hann orti líka á skoskuskotinni ensku, til að ná til fleiri lesenda víða um heim. Burns skrifaði jafnframt á staðalensku, en á því máli tjáði hann sig hispurslaust um stjórnmál og borgaralegt líf.

Burns er talinn frumherji rómantíkurinnar en eftir andlát hans nýttu stofnendur frjálslyndisstefnu og sósíalismans verk hans til innblásturs. Hann var dýrkaður mikið á 19. og 20. öld og hafa áhrif hans á skoskar bókmenntir lengi verið töluverð. Árið 2009 kusu Skotar hann stórkostlegasta Skota allra tíma.

Þótt Burns semdi mörg verk sjálfur safnaði hann einnig þjóðlögum úr öllum hornum Skotlands en oft breytti hann þeim. Ljóðið og lagið „Auld Lang Syne“ er oft flutt eða sungið á gamlárskvöldi (Hogmanay á skosku). Lagið „Scots Wha Hae“ hefur lengi verið óopinber þjóðsöngur Skotlands. Meðal annarra þekktra ljóða og laga eftir Burns eru „A Red, Red Rose“, „A Man's a Man for A' That“, „To a Louse“, „To a Mouse“, „The Battle of Sherramuir“, „Tam o' Shanter“ and „Ae Fond Kiss“.

Í Skotlandi og víðar um heim er haldið upp á Burnsnótt þann 25. janúar ár hvert. Burnsnótt er óopinber þjóðhátíðardagur Skotlands þar sem fleiri halda upp á hann en Andrésarmessu, opinberan þjóðdag Skotlands. Burnsnótt er fagnað með skoskum mat (haggis, nípum og kartöflum) og ljóð hans „Address to a Haggis“ er lesið upphátt.

Heimild 
 

Skosk skáld
Kim Campbell

Avril Phaedra Douglas „Kim“ Campbell (f. 10. mars 1947) er kanadískur stjórnmálamaður, erindreki, lögfræðingur og rithöfundur sem var 19. forsætisráðherra Kanada, í embætti frá 25. júní til 4. nóvember árið 1993. Campbell er fyrsta og hingað til eina konan sem hefur verið forsætisráðherra Kanada. Hún er einnig eini forsætisráðherra landsins sem fæddist í Bresku-Kólumbíu. Campbell er í dag formaður ráðgjafarnefndar hæstaréttar Kanada.

Æviágrip
Kim Campbell ólst upp í Vancouver og nam stjórnmálafræði við Háskólann í Bresku-Kólumbíu. Þar hlaut hún styrk til doktorsnáms í sovéskri stjórnmálafræði í Hagfræðiskóla Lundúna en hætti í náminu og útskrifaðist þess í stað úr lögfræðinámi árið 1983 úr Háskólanum í Bresku-Kólumbíu. Árið 1984 hóf hún lögfræðistörf í Vancouver.

Campbell var árið 1986 kjörin á löggjafarþing Bresku-Kólumbíu. Hún gekk síðan árið 1988 á neðri deild kanadíska þingsins og sat þar til ársins 1993 fyrir Framsækna íhaldsflokkinn. Árið 1990 varð hún dómsmálaráðherra í ríkisstjórn Brians Mulroney. Hún varð síðan varnarmálaráðherra Kanada í janúar árið 1993. 

Mulroney settist í helgan stein árið 1993 eftir níu ára stjórnarsetu. Þá hafði lengi verið litið á Campbell sem vænlegan arftaka hans, bæði á formanns- og forsætisráðherrastól. Á flokksþingi Íhaldsmanna í júní þetta ár bauð Campbell sig fram til að taka við af Mulroney sem formaður og sigraði Jean Charest í formannskjörinu. Þar með varð Campbell forsætisráðherra Kanada, fyrst kvenna. Kjör Campbells þótti boða sveiflu til hægri innan Íhaldsflokksins eftir miðhægrisinnaða stjórn Mulroney og var Campbell gjarnan líkt við Margaret Thatcher í Bretlandi. Þegar Campbell tók við völdum var stutt í kosningar og því einkenndist stjórnartíð hennar fyrst og fremst af kosningabaráttu flokksins. Íhaldsflokkurinn bað afhroð í kosningunum sem haldnar voru í október þetta ár og því varð Campbell að segja af sér bæði sem forsætisráðherra og flokksformaður þann 4. nóvember. Jean Charest varð nýr formaður Íhaldsflokksins en Jean Chrétien, formaður Frjálslynda flokksins, varð forsætisráðherra.

Eftir forsætisráðherratíð sína kenndi Campbell stjórnmálafræði við Harvard-háskóla í nokkur ár. Hún var sendiherra Kanada í Los Angeles frá 1996 til 2000 en sneri aftur til Harvard-háskóla árið 2001 og kenndi þar til ársins 2004. Árið 2001 tók hún þátt í stofnun Madrid-klúbbsins, söfnuðar fyrrum þjóðhöfðingja og ríkisstjórnarleiðtoga sem vinna að því að ryðja braut lýðræðis á heimsvísu. Árið 2004 var hún útnefnd aðalritari hópsins.

Tilvísanir

Forsætisráðherrar Kanada
Kansas City (Missouri)

Kansas City er stærsta borg Missouri-ríkis í Bandaríkjunum. Íbúar voru um 489.000 árið 2017. Kansas City er miðsvæðis á Kansas City stórborgarsvæðinu en þar er einnig Kansas City í Kansas.

Borgin var stofnuð árið 1853 með 2500 íbúa.

Heimild

Borgir í Missouri
Kansas City (Kansas)

Kansas City er borg í Kansas-ríki Bandaríkjanna. Íbúafjöldi er um 152.000 (2016) sem gerir hana þriðju stærstu borg Kansas. Hún er hluti af Kansas City stórborgarsvæðinu en þar er einnig Kansas City) í Missouri. Borgin fékk borgarstatus árið 1880.

Heimild

Borgir í Kansas
Missouri-fljót

Missouri-fljót er lengsta fljót Bandaríkjanna. Það á upptök sín í Klettafjöllum Montana og rennur 3767 kílómetra þar til það sameinast Mississippifljóti. Vatnasvið Missouri-fljóts er í 10 fylkjum Bandaríkjanna og 2 fylkjum Kanada. 15 stíflur eru við fljótið.

Heimild

Fljót í Bandaríkjunum
Kirjálskur bjarnhundur

Kirjálskur bjarnhundur er hundategund sem er kennd við kirjálska landsvæðið í Finnlandi/Rússlandi og er hundurinn þjóðargersemi í augum Finna. Vorið 1983 var blóð úr 56 íslenskum fjárhundum kannað til að rannsaka uppruna kynsins. Niðurstöðurnar sýndu greinilegan skyldleika milli íslenska fjárhundsins og kirjálska bjarnarhundsins. 

Hundategundir
Þórir Bergsson

Þórir Bergsson (skáldanafn Þorsteins Jónssonar) (23. ágúst 1885 í Hvammi í Norðurárdal - 14. nóvember 1970) var íslenskur rithöfundur og einn af stofnendum og heiðursfélagi í Félagi íslenskra rithöfunda.

Þorsteinn Jónsson var sonur Jóns Magnússonar prests í Mælifelli í Skagafirði og Steinunnar G. Þorsteinsdóttur. Þórir var um skeið póstafgreiðslumaður og síðar fulltrúi og deildarstjóri í Landsbanka Íslands frá 1914—1943. Þá var hann einnig endurskoðandi Happdrættis Háskóla íslands fyrstu 26 starfsár þess. Hann var kvæntur Gróu Árnadóttur, dóttir Árna Þorsteinssonar prests á Kálfatjörn.

Helstu rit 
 Sögur, 1939, 
 Vegir og vegleysa, skáldsaga 1941, 
 Nýjar sögur, árið 1944, 
 Hinn gamli Adam, 1947, 
 Ljóðakver 1947, 
 Hvítsandar, skáldsaga 1949,
 Á veraldar vegum, sögur, 1953, 
 Frá morgni til kvölda, 1953, 
 Sögur 1911—1956, 
 Ritsafn I—III, 1965

Tengill
 Þorsteinn Jónsson (Minningargrein Morgunblaðið - 266. tölublað (21.11.1970))

Íslenskir rithöfundar