Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1966

Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1966 eða HM 1966 var haldið í Englandi dagana 11. júlí til 30. júlí. Þetta var áttunda heimsmeistarakeppnin. Heimamenn urðu heimsmeistarar og urðu þar með þriðju gestgjafarnir ásamt Úrúgvæ og Ítalíu til að ná þeim árangri. Aldrei áður höfðu svo margir áhorfendur mætt á leiki heimsmeistaramóts að meðaltali og var það met ekki slegið fyrr en á HM 1994.

Val á gestgjöfum 
Þrjú lönd föluðust eftir að halda keppnina: England, Spánn og Vestur-Þýskaland. Þegar kom að FIFA-þinginu 1960 drógu Spánverjar sig til baka. Kosið var á milli hinna tveggja og hlutu Englendingar 34 atkvæði gegn 27 atkvæðum Þjóðverja.

Undankeppni 
Gestgjafar Englands og heimsmeistarar Brasilíumanna fengu sjálfkrafa sæti. Önnur 72 lið hugðust keppa um lausu sætin 14. Norður-Kórea þurfti einungis að vinna Ástralíu í tveimur leikjum til að komast í sína fyrstu úrslitakeppni, en önnur lið sem áttu að keppa í Asíu- og Eyjaálfukeppninni drógu sig í hlé. Engin óvænt úrslit urðu í Ameríkukeppnunum, þótt Síle hafi þurft aukaleik til að slá Ekvador úr keppni.

Íslendingar skráðu sig til leiks og drógust í riðil með Vestur-Þjóðverjum, Svíum og Kýpverjum. Líkt og fjórum árum fyrr hætti Ísland við keppni, en Þjóðverjar komust áfram. Portúgal komst í úrslitakeppnina á kostanað Tékkóslóvakíu, silfurliðsins frá HM 1962. Norður-Írar með George Best í broddi fylkingar veittu Svisslendingum harða keppni, en gerðu óvænt jafntefli gegn Albönum í lokaleik og þar með var HM-draumurinn úti. Spánn og Írland þurftu oddaleik til að skera úr um hvort liðið kæmist til Englands og höfðu Spánverjar betur. Asíuríkið Sýrland átti að vera þriðja liðið í riðlinum en dró sig úr keppni.

Sniðganga Afríkuríkja 
Fulltrúar knattspyrnusambanda í Afríku voru afar ósáttir við að heimsálfunni væri ekki tryggt neitt öruggt sæti í úrslitakeppninni, sem og að Suður-Afríkumönnum hefði verið veitt aðild að FIFA þrátt fyrir kynþáttaaðskilnaðarstefnuna í landinu. Ákváðu ríki álfunnar því að sniðganga mótið. FIFA féllst á að vísa Suður-Afríku á dyr en allt kom fyrir ekki. Frá og með HM 1970 var Afríku tryggt sæti. Þrátt fyrir sniðgönguna var metfjöldi þjóða sem tók þátt í undankeppninni.

Lukkudýr 
World Cup Willie var fyrsta lukkudýr HM-sögunnar. Það var teiknimyndaljón í treyju með breska fánanum og áletruninni football yfir brjóstinu að sparka í bolta. Var þetta eitt fyrsta dæmið um slíkt lukkudýr í tengslum við íþróttakeppni.

Þátttökulið 
Sextán þjóðir mættu til leiks frá fjórum heimsálfum.

  Norður-Kórea
  Mexíkó
  Argentína
  Brasilía (meistarar) 
  Síle
  Úrúgvæ

  Búlgaría
  England (gestgjafar)
  Frakkland
  Ítalía
  Portúgal

  Sovétríkin
  Spánn
  Sviss
  Vestur-Þýskaland
  Ungverjaland

Leikvangar 
Átta vellir voru notaður á HM og var enginn þeirra nýr eða sérbyggður fyrir keppnina. Þannig var Wembley-leikvangurinn yngstur, byggður árið 1923. Flytja þurfti viðureign Úrúgvæ og Frakklands frá Wembley þar sem leikvangurinn var upptekinn fyrir hundaveðhlaup á keppnisdeginum. Wembley hýsti flesta leikina, níu í allt, þar af allar viðureignir heimamanna.

Keppnin

Riðlakeppnin 
Keppt var í fjórum riðlum með fjórum liðum í hverjum.

Riðill 1 
Eitt einkenni HM 1966 var að þátttökuliðin léku flest mun varfærnari leikaðferð og lögðu meiri áherslu á agaðan varnarleik en tíðkast hafði í fyrri keppnum. Það sást greinilega í riðli gestgjafanna. Englendingar fóru auðveldlega upp úr riðlinum án þess að fá á sig mark. Úrúgvæ fylgdi þeim í fjórðungsúrslitin.

11. júlí -   Wembley, London
  England  0 : 0   Úrúgvæ

13. júlí - Wembley, London
  Frakkland 1 : 1   Mexíkó                                                                                

15. júlí - White City Stadium, London
  Úrúgvæ  2 : 1   Frakkland                                                                                      

16. júlí -    Wembley, London
  England  2 : 0   Mexíkó                                                                               

19. júlí -    Wembley, London
  Mexíkó  0 : 0   Úrúgvæ                                                                                    

20. júlí -    Wembley, London
  England 2 : 0   Frakkland

Riðill 2 
Vestur-Þjóðverjar og Argentínumenn höfðu lítið fyrir að komast í fjórðungsúrslitin. FIFA áminnti þó argentínska liðið fyrir grófan leik, einkum í viðureigninni gegn Vestur-Þýskalandi. Sigur Þjóðverja á Svisslendingum, 5:0, reyndist sá stærsti í keppninni.

12. júlí -   Hillsborough Stadium, Sheffield
  Vestur-Þýskaland  5 : 0   Sviss

13. júlí - Villa Park, Birmingham
  Argentína 2 : 1   Spánn                                                                                

15. júlí - Hillsborough Stadium, Sheffield
  Spánn  2 : 1   Sviss                                                                                      

16. júlí -    Villa Park, Birmingham
  Argentína  0 : 0   Vestur-Þýskaland                                                                               

19. júlí -    Hillsborough Stadium, Sheffield
  Argentína  2 : 0   Sviss                                                                                    

20. júlí -    Villa Park, Birmingham
  Vestur-Þýskaland 2 : 1   Spánn

Riðill 3 
Brasilíumenn mættu til leiks sem tvöfaldir heimsmeistarar með Garrincha og Pelé, báða í fullu fjöri. Velgengnin reyndist þó tvíeggjað sverð. Öfugt við fyrri keppnir fóru stjórnarmenn í brasilíska knattspyrnusambandinu að hlutast til um valið á liðinu og gerð var krafa til að öll helstu félög landsins ættu fulltrúa. Ómarkviss undirbúningur og leikmannahópur með of mörgum miðlungsmönnum og mönnum sem komnir voru af léttasta skeiði reyndist taka sinn toll. Brasilíumenn féllu úr keppni eftir að hafa tapað fyrir bæði Ungverjum og spútnikliði Portúgala sem mætti til leiks á sitt fyrsta heimsmeistaramót. Markahrókurinn Eusébio skoraði tvívegis í lokaleiknum gegn Brasilíumönnum.

12. júlí -   Goodison Park, Liverpool
  Brasilía  2 : 0   Búlgaría

13. júlí - Old Trafford, Manchester
  Portúgal 3 : 1   Ungverjaland                                                                                

15. júlí - Goodison Park, Liverpool
  Ungverjaland  3 : 1   Brasilía                                                                                     

16. júlí -    Old Trafford, Manchester
  Portúgal  3 : 0   Búlgaría                                                                               

19. júlí -    Goodison Park, Liverpool
  Portúgal  3 : 1   Brasilía                                                                                    

20. júlí -    Old Trafford, Manchester
  Ungverjaland 3 : 1   Búlgaría

Riðill 4 
Einhver óvæntustu úrslit knattspyrnusögunnar sáu dagsins ljós þegar Norður-Kóreumenn fóru áfram á kostnað Ítala eftir 1:0 sigur. Norður-Kórea varð þannig fyrsta liðið utan Evrópu og Suður-Ameríku til að komast upp úr riðlakeppninni. Tuttugu ár áttu eftir að líða uns Marokkó lék sama leik á HM 1986. Sovétmenn unnu alla leiki sína í riðlinum og hlutu toppsætið.

12. júlí -   Ayresome Park, Middlesbrough
  Sovétríkin  3 : 0   Norður Kórea

13. júlí - Roker Park, Sunderland
  Ítalía 2 : 0   Síle                                                                                

15. júlí - Ayresome Park, Middlesbrough
  Síle  1 : 1   Norður Kórea                                                                                      

16. júlí -    Roker Park, Sunderland
  Sovétríkin  1 : 0   Ítalía                                                                               

19. júlí -    Ayresome Park, Middlesbrough
  Norður Kórea  1 : 0   Ítalía                                                                                    

20. júlí -    Roker Park, Sunderland
  Sovétríkin 2 : 1   Síle

Fjórðungsúrslit 
Einhver magnaðasta viðureign í sögu HM leit dagsins ljós á Goodison Park þar sem Portúgalir lentu 0:3 undir en unnu að lokum spútniklið Norður-Kóreu 5:3. Vestur-Þjóðverjar unnu Úrúgvæ sannfærandi eftir að Suður-Ameríkuliðið missti tvo leikmenn af velli. Dómarinn þurfti einnig að grípa til brottvísunar í leik Englands og Argentínu. Antonio Rattín var rekinn af velli en vegna tungumálaörðugleika reyndist dómaranum erfitt að gera honum það skiljanlegt. Í kjölfarið kviknaði sú hugmynd að útbúa gul og rauð spjöld til að nota í milliríkjaleikjum. Sovétmenn voru svo fjórða liðið til að tryggja sér sæti í undanúrslitum.

23. júlí - Goodison Park, Liverpool
  Portúgal  5 : 3   Norður Kórea                                                                                      

23. júlí -    Hillsborough Stadium, Sheffield
  Vestur-Þýskaland  4 : 0   Úrúgvæ                                                                               

23. júlí -    Roker Park, Sunderland
  Sovétríkin  2 : 1   Ungverjaland                                                                                    

23. júlí -    Wembley, London
  England 1 : 0   Argentína

Undanúrslit 
Öll undanúrslitaliðin voru frá Evrópu. Viðureignunum var víxlað frá því sem ætlað var til þess að gestgjafarnir léku á Wembley. Báðar viðureignir fóru 2:1. 

25. júlí -    Goodison Park, Liverpool
  Vestur-Þýskaland 2 : 1  Sovétríkin                                                                                     

26. júlí -    Wembley, London
  England 2 : 1   Portúgal

Bronsleikur 
Eusébio skoraði sitt níunda mark í keppninni og var langmarkahæstur. Portúgal hlaut bronsverðlaunin, sem var besti árangur nýliða í keppninni frá árinu 1934.

28. júlí -    Wembley, London, áh. 87.696
  Portúgal 2 : 1  Sovétríkin

Úrslitaleikur 
Vestur-Þjóðverjar jöfnuðu í blálokin af venjulegum leiktíma, 2:2 svo grípa þurfti til framlengingar. Englendingar náðu forystunni með umdeildu marki Geoff Hurst, en töldu margir að boltinn hefði í raun ekki farið yfir marklínuna. Hurst fullkomnaði svo þrennu sína í blálokin og er enn í dag eini maðurinn sem skorað hefur þrjú mörk í úrslitaleik.

29. júlí -    Wembley, London, áh. 96.924
  England 4 : 2  Vestur-Þýskaland (e.framl.)

Markahæstu leikmenn
Eusébio var langmarkahæsti maður mótsins með níu mörk. Alls skoruðu 47 leikmenn samtals 89 mörk á mótinu, þar af tvö sjálfsmörk.

9 mörk
 Eusébio

6 mörk
 Helmut Haller

4 mörk
 Geoff Hurst
 Ferenc Bene
 Valeriy Porkujan
 Franz Beckenbauer

3 mörk
 Luis Artime
 Bobby Charlton
 Roger Hunt
 José Augusto
 José Torres
 Eduard Malofeyev

Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla
1966