alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Litli-Skerjafjörður

Litli-Skerjafjörður er hverfi í Vesturbæ Reykjavíkur sem afmarkast af Reykjavíkurflugvelli í suðri, Njarðargötu í austri, Eggertsgötu í norðri og Þorragötu í vestri.

Byggðin í Litla-Skerjafirði var nyrsti hluti samfelldrar byggðar í Skerjafirði, en á árum síðari heimsstyrjaldarinnar var byggðin klofin í tvennt með austur/vestur flugbraut Reykjavíkurflugvallar. Mörg húsanna sem þurftu að víkja vegna þessara framkvæmda voru flutt í Laugarneshverfi. Flest húsanna sem rifin voru eða flutt stóðu við Reykjavíkurveg og Hörpugötu og fram yfir 1960 var Hörpugata klofin sundur af flugbrautinni og var bæði í Litla- og Stóra-Skerjafirði, en nú eru húsin í Stóra-Skerjafirði talin til Einarsness.

Nafngiftir gatnanna í Litla-Skerjafirði eru fjölbreytilegar. Hörpugata, Þorragata, Góugata og Skerplugata vísa í norræna tímatalið. Fossagata og Þjórsárgata bera nöfn sem vísa til virkjanaáforma Einars Benediktssonar. Þá minnir heiti Reykjavíkurvegar á þá tíð þegar Skildinganes heyrði undir lögsagnarumdæmi Seltjarnarness og þjóðleiðin til Reykjavíkur lá um götuna.

Á seinni árum hefur orðið þétting byggðar í Litla-Skerjafirði, meðal annars með aðflutningi gamalla húsa sem orðið hafa að víkja vegna framkvæmda í miðborg Reykjavíkur og sem hafa verið endurbyggð í hverfinu.

Örnefni í Reykjavík
Landafræði Reykjavíkur
Saga Reykjavíkur
Vesturbær Reykjavíkur
Halldóra Eyjólfsdóttir

Halldóra Eyjólfsdóttir (d. 1210) var fyrsta abbadís í Kirkjubæjarklaustri. Var hún vigð 1189 en Þorlákur biskup Þórhallsson hafði stofnað nunnuklaustrið árið 1186. Ætt hennar er óþekkt, nema hvað vitað er að hún átti bróður sem hét Sokki.

Árið 1195 var Halldóra abbadís á Alþingi og bauð þá Guðmundi Arasyni, síðar Hólabiskupi, að koma í klaustrið og stýra því með sér og féllst hann á þetta. Halldóra sendi menn norður í Svarfaðardal um haustið til að sækja Guðmund og föggur hans og hafði hann bæði fengið leyfi hjá Brandi Sæmundssyni Hólabiskupi til að flytjast úr biskupsdæminu og hjá Páli Jónssyni Skálholtsbiskupi til að flytjast í hans biskupsdæmi. En þegar Svarfdælir vissu að þeir væru að missa Guðmund frá sér héldu þeir fund og fóru svo til Brands biskups og fengu hann til að afturkalla brottfararleyfið og báðu jafnframt Guðmund að vera kyrran nyrðra, og varð það úr.

Halldóra dó árið 1210. Eftir lát hennar er ekkert vitað um klausturhald á Kirkjubæ í meira en áttatíu ár, eða þar til Agatha Helgadóttir var vígð abbadís 1293. Í klaustrinu hafa þó án efa verið einhverjar nunnur, hvort sem þar voru einhverjar abbadísir sem engar heimildir voru til um eða eingöngu príorinnur, sem ekkert er vitað um heldur, en klausturhaldarar stýrðu eignum klaustursins og eru þar þekktastir feðgarnir Digur-Helgi Þorsteinsson (d. 1235) og síðan sonur hans, Ögmundur Helgason.

Heimildir 
 
 

Kirkjubæjarklaustur (klaustur)
Klaustur á Íslandi
Íslenskar abbadísir og príorinnur

Íslenskar konur
Íslendingar á 12. öld
Íslenskar konur á 12. öld
Íslendingar á 13. öld
Íslenskar konur á 13. öld
Núnavút

Núnavút (inuítamál: ᓄᓇᕗᑦ) er stærsta og yngsta hérað Kanada. Það var skilið frá Norðvesturhéruðunum þann 1. apríl 1999 og var það fyrsta meiriháttar breytingin á stjórnsýsluskipan Kanada frá því að Nýfundnaland var innlimað árið 1949. Núnavút þýðir „land okkar“ á inúktitút.

Núnavút er 1.932.255 ferkílómetrar að stærð. Það nær yfir stóran hluta fastalands Norður-Kanada og flestar heimskautaeyjarnar þar fyrir norðan, sem gerir það að fimmta stærsta sjálfstjórnarhéraði í heimi. Núnavút er eitt strjálbýlasta landsvæði heims. Íbúarnir eru taldir vera rúmlega 39.000 (2019), flestir inúítar, og búa dreift á svæði sem er á stærð við Vestur-Evrópu, eða um 0,015 íbúar á ferkílómetra. Í Núnavút er nyrsta varanlega byggða ból í heimi, Alert.

Bærinn Iqaluit (áður Frobisher Bay) á Baffinslandi, á austanverðu svæðinu, var kosinn höfuðstaður héraðsins í atkvæðagreiðslu árið 1995. Aðrir helstu þéttbýlisstaðir eru Rankin Inlet og Cambridge Bay. Þrjár af tíu stærstu eyjum í heimi (Baffinsland, Viktoríueyja og Ellesmere-eyja) tilheyra Núnavút að öllu eða mestu leyti, auk fjölda smærri eyja. Hæsti tindurinn er Barbeau Peak (2.616 m) á Ellesmere-eyju.

Saga 
Inuítar hafa búið á svæðinu í að minnsta kosti 4000 ár og fornleifafundir benda til þess að þeir hafi átt samskipti við norræna menn eftir að Grænland byggðist og jafnvel fyrr. Fyrstu rituðu heimildir um Núnavút eru frá 1576, þegar Englendingurinn Martin Frobisher kom þangað í leit að Norðvesturleiðinni. 

Hudson Bay-verslunarfélagið setti upp verslunarstöðvar á allmörgum stöðum á 19. og 20. öld og eru sumar þeirra enn til sem þorp. Um og eftir miðja 20. öld hvatti Kanadastjórn inuíta mjög til þess að taka sér fasta búsetu og kom þá um leið upp ýmiss konar þjónustu í byggðakjörnum. Nú er byggðin í Núnavút að mestu bundin við bæi og þorp. Stærstu bæirnir, auk Iqaluit, eru Rankin Inlet og Arviat, báðir með rúmlega 2000 íbúa.

Hugmyndir um að inuítar fengju hluta af Norðvesturhéruðunum sem sérstakt sjálfstjórnarhérað kviknuðu árið 1976 og árið 1982 var stofnun slíks héraðs samþykkt í atkvæðagreiðslu þar. Núnavút hlaut svo formlega sjálfstjórn 1. apríl 1999. Á þingi Núnavút sitja 19 þingmenn sem kosnir eru einstaklingskosningu því engir flokkar eru þar starfandi. Þingið kýs forsætisráðherra. Íbúar Núnavút kjósa einn fulltrúa á Kanadaþing og er héraðið því víðáttumesta kjördæmi í heimi.

Heimildir 
 

Núnavút
Norðurslóðir
Kanadísk fylki og sjálfstjórnarsvæði
Vesturfrísnesku eyjarnar

Vesturfrísnesku eyjarnar (hollenska: Waddeneilanden) eru eyjaklasi í Vaðhafinu undan norðurströnd Hollands og tilheyra Hollandi. Aðaleyjarnar eru fimm og eru þær allar í byggð. Eyjarnar mynda beina línu við Austurfrísnesku eyjarnar, sem tilheyra Þýskalandi. Auk þeirra eru einnig til Norðurfrísnesku eyjarnar sem tilheyra Þýskalandi og Danmörku.

Jarðfræði 
Eyjarnar mynduðust við hreyfingar sjávar, þannig að sandrif hlóðust upp í Vaðhafinu. Þessi rif stækkuðu með tímanum og náði gróður að skjóta þar rótum. Því liggja eyjarnar í beinni línu, nema Texel sem liggur frá norðaustri til suðvesturs. Sökum hafstrauma hreyfast eyjarnar smátt og smátt í austurátt, þ.e. það brotnar af þeim að vestan og hleðst á austurendann. Slíkar hreyfingar taka hins vegar langan tíma. Norðurströnd eyjanna er að mestu úr sandi, en suðurströndin úr leir. Þegar fjarar út koma víðáttumiklar leirur í ljós, þannig að hægt er að ganga marga kílómetra til suðurs, jafnvel allt til meginlandsins. Þar er boðið upp á gönguferð til eyjarinnar Schiermonnikoog með vönum leiðsögumanni. Á milli eyjanna eru sterkir straumar þar sem sjór þrýstist ýmist til norðurs þegar fjarar út, eða til suðurs þegar flæðir að.

Eyjarnar 

Megineyjarnar eru fimm að tölu og eru allar í byggð. Auk þeirra eru smærri eyjar og rif sem flestar eru friðaðar vegna náttúrunnar. Þar verpa fuglar í stórum stíl og í mörgum þeirra kæpa selir. Eyjarnar tilheyra flestar héraðinu Fríslandi, nema Texel sem tilheyrir Norður-Hollandi. 
Listi yfir Vesturfrísnesku eyjarnar eftir stærð:

 
Óbyggðar eyjar. Tölusetningin er af myndinni að ofan:

Heimildir 
 

Eyjar við Holland
Principia Mathematica

Þessi grein fjallar um bók um undirstöður stærðfræðinnar, til að sjá bók Isaac Newtons um lögmál eðlisfræðinnar, sjá Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica.
Principia Mathematica (Lögmál stræðfræðinnar) er þriggja binda rit um undirstöður stærðfræðinnar eftir Alfred North Whitehead og Bertrand Russell sem var gefin út árið 1910, 1912 og 1913.

Tengt efni 
 Rökgreiningarheimspeki

Bókaárið 1910
Bókaárið 1912
Bókaárið 1913
Heimspekileg ritverk
Rökgreiningarheimspeki
Rökfræðibækur
Stærðfræðileg rökfræði
Víðerfðmengjafræði

Viðerfðamengjafræði miðar að því að beita verkfærum og nálgunum erfðamengjafræðinnar til að rannsaka eiginleika lífverusamfélaga. Áherslan hefur verið mest á smásæjar og óræktanlegar örverur, veirur, sveppi og frumdýr. Aðferðirnar hafa nýst við rannsóknir á samlífislífverum, iðra- og húðbakteríusamfélögum, innanfrumusníklum og fleiri samfélögum.

Fræðigreinin hefur haslað sér völl á undanförnum áratug. Dæmi um öflugan hóp á þessu sviði er hópur Peer Bork við EMBL í Heidelberg.

Tengt efni 
 örverufræði 
 erfðamengjafræði

Heimildir

Tenglar 
 Vefsíða Peer Bork við EMBL í Heidelberg

Erfðafræði
Stokksnes

Stokksnes er nes skammt frá Höfn í Hornafirði. Þar er ratsjárstöð sem reist var af NATO en hún er nú rekin af Landhelgisgæslunni. 

Á árum kalda stríðsins rak bandaríski herinn stóra ratsjárstöð á Stokksnesi og voru þar þá að jafnaði á annað hundrað hermenn. Stöðin hóf starfsemi árið 1955 og þar voru allmikil mannvirki sem nú hafa flest verið rifin. Árið 1981 efndu Samtök herstöðvaandstæðinga til Stokksnesgöngu gegn stöðinni. Eru það að líkindum fjölmennustu pólitísku mótmælaaðgerðir í sögu héraðsins.

Á Stokksnesi vaxa seltulauf. Seltulauf eru sjaldgæf fléttutegund á Íslandi. Þetta er einn af örfáum fundarstöðum tegundarinnar sem er á válista sem tegund í útrýmingarhættu.

Tengill 
 Hið vakandi auga á Stokksnesi, frétt á Rúv.is 20. júlí 2011

Tilvísanir

Austur-Skaftafellssýsla
Nes á Íslandi
Franska vísindaakademían

Franska vísindaakademían (franska: Académie des sciences) er vísindaakademía sem var stofnuð af Loðvík 14. árið 1666 samkvæmt tillögu fjármálaráðherrans Jean-Baptiste Colbert. Colbert valdi upphaflega lítinn hóp vísindamanna sem funduðu tvisvar í viku í bókasafni konungs. Andstætt Bresku vísindaakademíunni sem var frá upphafi hugsuð sem félagasamtök, var Frönsku vísindaakademíunni ætlað að vera opinber stofnun. Akademían var lögð niður í Frönsku byltingunni 1793, ásamt öðrum slíkum stofnunum, en endurreist sem sjálfstæð stofnun af Napoléon Bonaparte árið 1816. 

Konum var meinaður aðgangur að akademíunni til ársins 1962. Fyrsta konan sem varð fullgildur félagi var eðlisfræðingurinn Yvonne Choquet-Bruhat árið 1979.

Akademían er nú ein af fimm akademíum sem mynda Institut de France. 

Vísindafélög
Vísindi í Frakklandi
Alert

Alert er byggð nyrst í Núnavút-sjálfstjórnarhéraðinu í Kanada sem talin er nyrsta byggða ból í heimi með varanlega búsetu. Staðurinn er 817 kílómetra frá Norðurpólnum og tólf kílómetra frá norðausturodda Ellesmere-eyjar. Næsti kaupstaður er Iqaluit, höfuðstaður Núnavút, sem er í 2.092 km fjarlægð.

Samkvæmt manntali sem tekið var í Kanada 2006 voru þá fimm manns með fasta búsetu í Alert. Fleiri hafa þó aðsetur þar um stundarsakir því þar er ratsjárstöð á vegum Kanadahers, veðurathugunarstöð og rannsóknarstöð sem sinnir loftslagsrannsóknum. Þar er einnig flugvöllur.

Meðalhiti í Alert í júlí er aðeins 3,3°C en í febrúar -29,8°C. Heimskautanótt ríkir í Alert frá því í október fram í febrúarbyrjun og sést sólin þá ekki, en miðnætursólar nýtur frá því í byrjun apríl fram í septemberbyrjun.

Norðurslóðir
Núnavút
Skógarmítill

Skógarmítill (einnig kallaður blóðmítill) (fræðiheiti:Ixodes ricinus)  er blóðsuga á spendýrum sem heldur sig í gróðri, einkum í skógarbotnum.

Útbreiðsla 
Skógarmítill er útbreiddur um alla Evrópu milli 39° og 65°N, frá ströndum Portúgals og Írlands austur til Volgu í Rússlandi og þaðan suður til Miðjarðarhafsstrandar Norður-Afríku. Einnig finnst hann í Færeyjum og koma hans til Íslands var staðfest árið 1967. Þá fannst skógarmítill á þúfutittlingi sem var veiddur í Surtsey,  nýkominn til landsins og þar með varð ljóst að hann getur borist yfir höf með fuglum. Hann virðist kominn til að vera því síðan þá hefur hann fundist um allt land, þó mest sunnanlands, frá því snemma sumars og fram eftir hausti.

Lífsferli 

Skógarmítill er áttfætla, skyldur köngulóm og öðrum mítlum. Lífsferill þeirra skiptist í þrennt, lirfu, ungviði og fullorðið dýr og þarfnast þeir blóðs á hverju stigi þess og alltaf stærri og stærri dýra eftir því sem þeir vaxa. Eftir að mítillinn klekst úr eggi verður hann sexfætt lirfa sem liggur í dvala yfir veturinn. Að vori skríður lirfan svo upp og sætir færi að ná til hýsils til að sjúga blóð. Síðsumars skiptir hún um ham og verður mítillinn þá að áttfættu ungviði sem aftur leggst í dvala yfir veturinn. Næsta vor skríður hann aftur upp og breytist í fullorðinn mítil ef honum tekst að finna góðan hýsil til að sjúga blóð úr. Að lokum leggst hann í dvala enn einn veturinn og endurtekur leikinn að vori. Eftir þetta drepst karldýrið en kvendýrið verpir eggjum áður en það drepst. Fullorðnir eru mítlar milli 0,5–1,1 cm að lengd en ungviðið er miklum mun smærra. Á flestum stöðum nær þessi þrískipti lífsferill mítilsins yfir 2-3 ár en það er þó háð bæði loftslagi og þeirri fæðu sem í boði er.

Sem lirfur leggjast mítlarnir einkum á minni dýr eins og fugla og mýs en geta einnig fundist á stærri dýrum eins og hundum og köttum. Fullorðnir skógarmítlar lifa nær eingöngu á stórum spendýrum eins og hjartardýrum og sauðfé en á Íslandi hafa þeir fundist í hundum, köttum, sauðfé, hestum og mönnum.

Sjúkdómar 

Skógarmítillinn getur borið alvarlega sýkla í fórnarlömb sín og því verið mjög hættulegur. Til dæmis bakteríuna Borrelia burgdorferi sem veldur svokölluðum Lyme-sjúkdómi meðal manna sem m.a. getur valdið alvarlegum skaða á taugakerfi.
Skógarmítlar geta einnig borið með sér TBE-veirusjúkdóm (mítilborna heilabólgu).

Þekkt er önnur tegund blóðsugumítla hér á landi, svokölluð lundalús (Ixodes uriae). Lundalýs lifa á sjófuglum og hefur verið sýnt fram á að í þeim finnast bakteríur af ættinni Borrelia. Ekki hefur þó verið sýnt fram á að lundaveiðimenn hafi sýkst af völdum Borrelia þótt lundalús hafi bitið þá.

Tilvísanir

Heimildir 
 Skógarmítill  Pödduvefur Náttúrufræðistofnunar Íslands (skoðað 13. júlí 2112)

Tenglar 
 Blóðmítill eða skógarmítill  frétt á vef Skóræktar Ríkisinns 09.11.2009 (skoðað 13. júlí 2012)
 Skógarmítill að breiðast út um landið – Mikilvægt að kynna sér hættuna sem fylgir biti  frétt á faykir.is 26.7.11 (skoðað 13. júlí 2012)

Mítlar
Iqaluit

Iqaluit (áður Frobisher Bay) er höfuðstaður og stærsti þéttbýlisstaður sjálfstjórnarhéraðsins Núnavút í Kanada. Bærinn er á suðurströnd Baffinslands, við Frobisher-flóa. Íbúatala samkvæmt manntali árið 2016 var 7.740.

Bærinn varð til sem bandarísk herstöð árið 1942 og var þar gerður flugvöllur til að orrustuflugvélar á leið til vígvallanna í Evrópu gætu komið þar við og tekið eldsneyti. Þar hafði þó áður lengi verið viðkomustaður og veiðistöð Inuíta, sem kölluðu staðinn Iqaluit, „stað hinna mörgu fiska“, en bandaríska herstöðin var kölluð Frobisher Bay og hélt staðurinn því nafni fram til 1987. Inúítar fóru fljótlega að setjast að í kringum herstöðina og í lok sjötta áratugarins komu kanadísk yfirvöld þar á fót ýmiss konar þjónustu, svo sem læknisþjónustu, skóla og félagsþjónustu. Bandaríkjaher yfirgaf staðinn árið 1963 en þá voru þar nokkur hundruð fastir íbúar og bærinn hélt áfram að stækka þótt herinn færi.

Í desember 1995 var ákveðið með kosningum að Iqaluit yrði höfuðstaður sjálfstjórnarhéraðsins Núnavút, sem var svo komið á laggirnar 1999. Árið 2001 fékk Iqaluit stöðu borgar og er langminnsta borgin í Kanada. Um 60% íbúanna eru inuítar.

Iqaluit er á svipaðri breiddargráðu og Reykjavík en loftslag er þar mun kaldara. Meðalhiti ársins er -9,8 °C; meðalhiti í júlí er 7,7 °C en í febrúar -28 °C.

Heimildir 

 

Baffinsland
Borgir í Kanada
Norðurslóðir
Núnavút
Ellesmere-eyja

Ellesmere-eyja er tíunda stærsta eyja í heimi, 196.235 ferkílómetrar. Hún tilheyrir Kanada og er hluti af sjálfstjórnarhéraðinu Núnavút. Norðausturendi eyjarinnar er nyrsti oddi Kanada og Núnavút.

Eyjan er hálend og fjöllótt og þar er hæsta fjall Núnavút, Barbeau Peak (2.616 m) og á norðaustanverðri eynni er Challenger-fjallgarður, nyrsti fjallgarður heims. Stór hluti eyjarinnar er hulinn jöklum en jöklarnir hafa þó minnkað mikið á síðustu árum.

Fyrsti Evrópubúinn sem leit Ellesmere-eyju augum á síðari öldum var William Baffin árið 1616 en hún hlaut ekki nafn fyrr en 1852 og var þá nefnd eftir jarlinum af Ellesmere, sem þá var forseti Konunglega breska landafræðifélagsins. Samkvæmt manntali 2006 voru íbúar eyjarinnar samtals 146, þar af 141 í Grise Fiord og fimm í Alert, nyrsta byggða bóli heims. Þriðja byggðin, Eureka, var þá í eyði.

Eyjar við Kanada
Núnavút
Norðurslóðir
Þórsfjall

Þórsfjall (enska: Mount Thor eða Thor Peak) er fjall á Baffinslandi sem tilheyrir sjálfstjórnarhéraðinu  Núnavút í Kanada. Það er hluti af Baffinfjöllunum á norðanverðri eynni og er í Auyuittuq-þjóðgarðinum.

Fjallið er 1675 m hátt og þar er hæsta þverhnípta standberg heims, 1250 metrar. Þangað er því töluvert sótt af fjallgöngumönnum þótt fjallið sé afskekkt. Það var fyrst klifið árið 1953.

Baffinsland
Fjöll í Kanada
Núnavút
Viktoríueyja (Kanada)

Viktoríueyja er næststærsta eyja Kanada og áttunda stærsta eyja heims, 217.291 ferkílómetrar. Vestasti þriðjungur hennar tilheyrir Norðvesturhéruðunum en afgangurinn er hluti af sjálfstjórnarhéraðinu Núnavút. Fyrsti hvíti maðurinn sem leit eyjuna augum var John Richardson árið 1826. Hún er nefnd eftir Viktoríu Bretadrottningu.

Eyjan er fremur láglend og hæsti tindurinn er 655 metrar. Norðvesturleiðin, siglingaleiðin norður fyrir Kanada, greinist í þrennt um eyna og liggur ein leiðin sunnan við hana, um sundin milli hennar og meginlandsins, önnur fyrir norðan eyna og um sundið milli hennar og Bankseyjar og sú þriðja norður fyrir bæði Viktoríueyju og Bankseyju.

Samkvæmt manntali í Kanada 2006 voru þá 1875 íbúar á eynni, þar af 1477 á þeim hluta hennar sem tilheyrir Núnavút. Þar er hið stærra af tveimur þorpum á eynni, Cambridge Bay. Ulukhakto er á vesturströndinni og tilheyrir Norðvesturhéruðunum.

Eyjar við Kanada
Norðurslóðir
Núnavút
Devoneyja

Devoneyja er eyja sem tilheyrir Núnavút-sjálfstjórnarhéraðinu í Kanada og er stærsta óbyggða eyja heims og sjötta stærsta eyja Kanada, 55.247 ferkílómetrar að stærð. Hún liggur á milli Baffinslands og Ellesmere-eyjar.

Verslunarstöð var reist í Dundas Harbour árið 1924 og árið 1934 voru 53 inuítafjölskyldur fluttar þangað frá Baffinslandi til að reyna að koma upp byggð á eynni en sú tilraun mistókst, enda er loftslag þar mun kaldara en á Baffinslandi og eyjan miklu vindasamari svo að fólkið yfirgaf eyna tveimur árum síðar. Önnur tilraun var gerð til að koma eynni í byggð nokkru síðar en hún fór endanlega í eyði 1951.

Sumarið á Devoneyju er aðeins 40-50 dagar, vetrarfrostið getur farið niður í 50 gráður og úrkoma er mjög lítil. Eyjan hefur verið notuð sem æfingastöð til að búa menn undir hugsanlega landgöngu á reikistjörnunni Mars.

Eyjar við Kanada
Norðurslóðir
Núnavút
Gelderland

Gelderland er stærsta fylki Hollands með rúmlega 5.136,51km2. Höfuðborgin heitir Arnhem.

Lega og lýsing 
Gelderland liggur austarlega um miðbik landsins og er allur austurhluti Gelderlands við þýsku landamærin. Fyrir norðan er Overijssel, fyrir norðvestan er Flevoland, fyrir vestan er Utrecht, fyrir suðvestan er Suður-Holland, fyrir sunnan er Norður-Brabant og fyrir suðaustan er Limburg. Fylkinu má skipta í þrennt. Nyrst er svæðið Veluwe, en það er mesta skógarsvæði Hollands. Í austri er Achterhoek, sem er austurhornið. Þar er nokkur landbúnaður stundaður. Í suðri er svæðið Betuwe, sem þekkt er fyrir ávaxtarækt. Sumir telja stórborgarsvæðið Nijmegen-Arnhem sem fjórða svæðið. Þótt Gelderland sé stærsta fylki Hollands, er það þó aðeins fjórða fjölmennasta með tvær milljónir íbúa. Höfuðborgin er Arnhem. Landslagið einkennist af mörgum ám, til að mynda Lek, Waal og Ijssel.

Fáni og skjaldarmerki 
Fáni Gelderlands samanstendur af þremur láréttum röndum, blárri, gulri og svartri. Litirnir eru komnir úr skjaldarmerki Gelderlands. Blái liturinn er kominn frá hertogadæminu Geldern en svarti liturinn frá greifadæminu Gulik. Guli liturinn var í merki beggja fylkja. Fáninn var ekki tekinn upp fyrr en 1953.
Skjaldarmerki Gelderlands eru tvö ljón sem snúa andspænis hvort öðru. Utan við skjöldinn eru önnur tvö ljón og efst er kóróna. Gula ljónið var áður fyrr tákn hertogans af Geldern. Á 14. öld var svarta ljóninu bætt við en það var tákn greifans af Gulik. Ytri ljónin eru tákn Hollands og gullkórónan táknar konungsríkið.

Orðsifjar 
Gelderland er nefnt eftir hertogadæminu Geldern, en eystri hluti þess er nú innan þýsku landamæranna. Orðið merkir gulur eða gulllitaður. Liturinn vísar sennilega til ásýndar landslagsins.

Söguágrip 
 Fylkið var fyrst greifadæmi, en síðan hertogadæmi í þýska ríkinu fyrr á tímum og lá þá svolítið öðruvísi.
 1568 varð Gelderland eitt af sjö héruðum Niðurlanda sem lýstu yfir sjálfstæði frá spænsku Niðurlöndum.
 1579, í lok frelsisstríðs Hollands, var Gelderland sundrað. Norðurhlutinn varð sjálfstætt fylki en suðurhlutinn var á valdi Spánverja.
 1815 fékk Gelderland núverandi form eftir Vínarfundinn.

Borgir

Heimildir 

Fylki í Hollandi
Villa d'Adda

Villa d'Adda (Borgin við Adda) er bær í Langbarðalandi á Norður-Ítalíu. Í júlí 2014 voru íbúar 4.777 talsins.

Langbarðaland
Borgir á Ítalíu
Kuummiit

Kuummiit er þorp á Austur-Grænlandi, um 40 kílómetrum norðaustan við Tasiilaq (áður Angmassalik) og 34 kílómetrum norðan við Kulusuk. Þar var 361 íbúi árið 2010. Upphaf byggðar í Kuummiit var að þar var reist trúboðsstöð árið 1915. Höfnin í Kuummiit er mjög oft íslaus og því er hægt að stunda þaðan fiskveiðar mestan hluta ársins.

Í Kuummiit býr Sigurður Pétursson, sem venjulega er kallaður Ísmaðurinn. Reynir Traustason ritstjóri hefur gert heimildarmynd um Sigurð. 

Byggðir á Grænlandi
Ágúst George

Séra Ágúst George (5. apríl 1928 – 16. júní 2008), fæddur Augustinus George en oftast kallaður séra Georg, var hollenskur prestur við kaþólsku dómkirkjuna á Íslandi, Kristskirkju og skólastjóri Landakotsskóla frá 1962 til 1998.

Séra Georg fæddist í þorpinu Wijlre í Hollandi. Tólf ára gamall hóf hann nám í drengjaskóla Montfortreglunnar í Schimmer sem er hin sama Montfortregla og hefur starfað á Íslandi síðan 1903. Eftir reynsluár sín í Meerseen í Limburg vann séra Georg fyrstu heit sín hinn 8. september 1950 og hóf nám í heimspeki og guðfræði í Oirschot, en því lauk með prestsvígslu 11. mars 1956.  Árið 1962 var séra George beðinn að taka að sér stjórn Landakotsskóla og stýrði skólanum í 36 ár. Hann var staðgengill biskups frá 1969 og gegndi tvívegis biskupsstörfum um skeið, eftir lát Hinriks Frehen 1986 og eftir lát Alfreds Jolson 1994. Hlaut hann hina íslensku fálkaorðu fyrir störf sín árið 1994. Ágúst George hvílir í Landakotskirkjugarði.

Árið 1991 gerði Sigmar B. Hauksson hálftíma heimildarmynd um séra Ágúst George sem nefndist ''Perla í Vesturbænum.

Árið 2011 komu upp á yfirborðið sögusagnir sem lengi höfðu kraumað undir niðri um níðingsskap séra Georges í garð barna í Landakotsskóla og í sumarbúðum kaþólsku kirkjunnar í Rifstúni. Jafnframt kom á daginn að Margrét Müller, þýskættaður kennari við skólann, hafði einnig svívirt og niðurlægt börn með vitneskju og oft þátttöku séra Georges. Kaþólska kirkjan skipaði rannsóknarnefnd sem gaf út 2. nóvember 2012 skýrslu þar sem ásakanir um viðurstyggilegt athæfi þeirra í garð barna komu fram. Jafnframt var upplýst að yfirmönnum kaþólsku kirkjunnar (þar á meðal Alfred Jolson biskupi), nunnum í Landakoti og kaþólskum prestum hefði oft verið sagt frá hátterni séra Georges, en enginn gert neitt í málinu.

Heimildir

Tilvísanir

Tenglar 
 „Börn þurfa og vilja aga“; grein í DV 1983
 Skýrsla um viðbrögð og starfshætti kaþólsku kirkjunnar á Íslandi vegna ásakana um kynferðisbrot eða önnur ofbeldisbrot vígðra þjóna og annarra starfsmanna kirkjunnar.

Hollenskir prestar
Kaþólskir prestar
Is It True?

„Is It True?“ er lag sem íslenska söngkonan Jóhanna Guðrún flutti og var framlag Íslands í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2009 sem haldin var í Moskvu, Rússlandi. Lagið var samið af Óskari Páli Sveinssyni og náði öðru sæti í keppninni. Lagið komst í fyrsta sæti á íslenska vinsældalistanum og komst líka á topp 10 listana í Svíþjóð, Noregi, Finnlandi, Grikklandi og Sviss.

Vinsældalistar

Heimildir 

Framlög Íslands til Eurovision