Sítrus

Sítrus (fræðiheiti: citrus) er ættkvísl blómstrandi trjáa og runna af glóaldinætt. Af plöntum í ættkvíslinni koma sítrusávextir, þar á meðal sítrónur, appelsínur, mandarínur, klementínur, skrápsítrónur, greip og límónur.

Saga
Á mismunandi tímum hafa sítrusplöntur verið taldar upprunnar frá Asíu, þar sem þær voru fyrst ræktaðar, Evrópu eða Flórída. En evrópskir sítrusar (svo sem Citrus × aurantium) komu upphaflega frá Indlandi á tímum Alexanders mikla, og "innfæddar" appelsínur Flórída komu með spænsku landvinningamönnunum, Sítrónur komu til Evrópu á tímum Rómaveldis.

Nafn
Ættkvíslarheitið kemur úr latínu þar sem það vísar til skrápsítrónunnar (C. medica) sem nefnist citron á ensku og latínu en nafnið náði svo yfir sítrónur og límónur síðar í norður-Evrópu, eða til lífviðar (Thuja). Það tengist fornu Grísku orði yfir Líbanon Sedrus, κέδρος (kédros). Það mun vera vegna líkinda á ilmi sítruslaufa og sedruslaufa.

List yfir sítrusávexti

Ættkvíslin Citrus er talin vera upprunnin í Suðaustur Asía. Fyrir áhrif manna voru fáar tegundir:

 Citrus crenatifolia – tegundarheiti óstaðfest, frá Sri Lanka.
 Citrus mangshanensis  – tegundarheiti óstaðfest, frá Hunan-héraði, Kína.
 Citrus maxima – Pomelo (pummelo, shaddock), frá Malay-skaga.
 Citrus medica – Skrápsítróna frá Indlandi.
 Citrus reticulata – Mandarína, frá Kína.
 Citrus trifoliata – Trifoliate orange, frá Kóreu og nærliggjandi Kína (oft aðskilið sem Poncirus)
 Ástralskar sítrónur:
 Citrus australasica – Australian Finger Lime
 Citrus australis – Australian Round lime
 Citrus glauca – Australian Desert Lime
 Citrus garrawayae  – Mount White Lime
 Citrus gracilis – Kakadu Lime or Humpty Doo Lime
 Citrus inodora – Russel River Lime
 Citrus warburgiana  – New Guinea Wild Lime
 Citrus wintersii  – Brown River Finger Lime
 Citrus japonica – Kumquats, frá Austur-Asíu yfir í Suðaustur-Asíu (stundum skipt upp í 4–5 Fortunella tegundir)
 Papeda, þar meðtalin:
 Citrus halimii – limau kadangsa, limau kedut kera, frá Taílandi og Malaí-skaga
 Citrus indica – Indian wild orange, frá Indlandi
 Citrus macroptera frá Indókína og Melanesíu 
 Citrus micrantha frá suður-Filippseyjum
 "Khasi Papeda" – Citrus latipes frá Assam, Meghalaya, Burma

Blendingar og afbrigði

Flokkað eftir foreldri. Þar sem hver blendingur er af að minnsta kosti tveimur foreldrategundum, þá eru þeir skráðir nokkrum sinnum.

Citrus maxima-afkomendur Amanatsu, natsumikan – Citrus ×natsudaidai (C. maxima × óþekkt)
 Cam sành – (C. reticulata × C. ×sinensis)
 Grapealdin – Citrus ×paradisi (C. maxima × C. ×sinensis)
 Imperial lemon  – (C. ×limon × C. ×paradisi)
 Kinnow – (C. ×nobilis × C. ×deliciosa)
 Kiyomi – (C. ×sinensis × C. ×unshiu)
 Sítróna – Citrus ×limon (probably C. maxima × C. medica)
 Minneola tangelo – (C. reticulata × C. ×paradisi)
 Orangelo, Chironja – (C. ×paradisi ×  C. ×sinensis)
 Oroblanco, Sweetie – (C. maxima × C. ×paradisi)
 Appelsínur – Citrus ×sinensis (probably C. maxima × C. reticulata)
 Tangelo – Citrus ×tangelo (C. reticulata × C. maxima or C. ×paradisi)
 Tangor – Citrus ×nobilis (C. reticulata × C. ×sinensis)
 Ugli – (C. reticulata × C. maxima or C. ×paradisi)Citrus medica-afkomendur'
 Buddha's hand – Citrus medica var. sarcodactylus, fingruð sítróna.
 Skrápsítrónu afbrigði með súru holdi – Diamante citron, Florentine citron, Greek citron og Balady citron
 Skrápsítrónu afbrigði með sætu holdi – Corsican citron og Moroccan citron.
 Etrog, hópur skrápsítrónuafbrigða.
 Fernandina – Citrus ×limonimedica (líklega (C. medica × C. maxima) × C. medica)
 Ponderosa lemon – (líklega (C. medica × C. maxima) × C. medica)
 Lemon – Citrus ×limon (líklega C. medica × C. maxima)
 Key lime, Mexican lime, Omani lime - Citrus ×aurantiifolia (C. medica × C. micrantha)
 Lumia - perulagaður sítrónu blendingur, (líklega C. medica x C. limon)
 Rhobs el Arsa - "brauð garðsins", Marokkóskur skrápsítrónu x sítrónublendingur.
 Yemenite citron – holdlaus skrápsítróna.Citrus reticulata-afkomendur' Bergamot orange – Citrus ×bergamia (C. limetta × C. ×aurantium)
 Bitter orange, Seville Orange – Citrus ×aurantium (C. maxima × C. reticulata)
 Blóðappelsína – Citrus ×sinensis afbrigði
 Calamondin, Calamansi – (Citrus reticulata × Citrus japonica)
 Cam sành – (C. reticulata × C. ×sinensis)
 Chinotto – Citrus ×aurantium var. myrtifolia or Citrus ×myrtifolia ChungGyun – Citrus reticulata 
 Klementína – Citrus ×clementina Kleópötru Mandarína – Citrus ×reshni Siranui – Citrus reticulata cv. 'Dekopon' (ChungGyun × Ponkan)
 Daidai – Citrus ×aurantium var. daidai or Citrus ×daidai Grapealdin – Citrus ×paradisi (C. maxima × C. ×sinensis)
 Hermandina – Citrus reticulata cv. 'Hermandina'
 Imperial sítróna – ((C. maxima × C. medica) × C. ×paradisi)
 Kinnow, Wilking – (C. ×nobilis × C. ×deliciosa)
 Kiyomi – (C. sinensis × C. ×unshiu)
 Laraha – ''''C. ×aurantium ssp. currassuviencis
 Miðjarðarhafs mandarína,  – Citrus ×deliciosa
 Meyer sítróna, Valley Lemon – Citrus ×meyeri ((C. maxima × C. medica) × C. ×paradisi eða C. ×sinensis)
 Michal mandarína – Citrus reticulata cv. 'Michal'
 Mikan, Satsuma – Citrus ×unshiu
 Naartjie – (C. reticulata × C. nobilis)
 Nova mandarin, Clemenvilla
 Orangelo, Chironja – (C. ×paradisi × C. ×sinensis)
 Oroblanco, Sweetie – (C. maxima × C. ×paradisi)
 Ponkan – Citrus reticulata cv. 'Ponkan'
 Rangpur, Lemanderin, Mandarin Lime – Citrus ×limonia ((C. reticulata × C. maxima) × C. medica)
 Sweet orange – Citrus ×sinensis (probably C. maxima × C. reticulata)
 Tangelo – Citrus ×tangelo (C. reticulata × C. maxima or C. ×paradisi)
 Tangerine – Citrus ×tangerina
 Tangor – Citrus ×nobilis (C. reticulata × C. ×sinensis)
 Ugli – (C. reticulata × C. maxima or C. ×paradisi)
 Yuzu – Citrus ×junos (C. reticulata × C. ×ichangensis)
Aðrar/Óstaðfest
 Alemow, Colo – Citrus ×macrophylla
 Djeruk limau – Citrus ×amblycarpa
 Gajanimma, Carabao Lime – Citrus ×pennivesiculata
 Hyuganatsu, Hyuganatsu pumelo – Citrus tamurana
 Ichang lemon, Ichang Papeda – Citrus ×ichangensis
 Imperial sítróna – (C. ×limon × C. ×paradisi)
 Iyokan, anadomikan – Citrus ×iyo
 Kabosu – Citrus ×sphaerocarpa
 Kaffir lime, makrut – Citrus ×hystrix
 Limetta, Sweet Lemon, Sweet Lime, mosambi – Citrus ×limetta
  – Citrus ×limettioides Tanaka
 Odichukuthi – Citrus Odichukuthi 
 Ougonkan – Citrus flaviculpus hort ex.Tanaka
 Persian lime, Tahiti Lime – Citrus ×latifolia
 Pompia – Citrus monstruosa, a nomen nudum
 Rough lemon – Citrus ×jambhiri Lush.
 Sakurajima komikan orange
 Shekwasha, Hirami Lemon, Taiwan Tangerine – Citrus ×depressa
 Shonan gold – (Ougonkan) Citrus flaviculpus hort ex. Tanaka × (Imamura unshiu), Citrus unshiu Marc
 Sudachi – Citrus ×sudachi
 Sunki, Suenkat – Citrus ×sunki
 Tachibana orange – Citrus ×tachibana (Mak.) Tanaka
 Volkamer lemon – Citrus ×volkameriana

Tilvísanir

Heimildir
 Effects of pollination on Citrus plants  Pollination of Citrus by Honey Bees
 Citrus Research and Education Center of IFAS (largest citrus research center in world)
 Citrus Variety Collection by the University of California 
 Citrus  (Mark Rieger, Professor of Horticulture, University of Georgia)
 Fundecitrus – Fund for Citrus Plant Protection  is an organization of citrus Brazilian producers and processors.
 Citrus – taxonomy  fruit anatomy at GeoChemBio
 Home Citrus Growers
 Citrus Variety Information  Season of Maturity • Seeds / Fruit Information • Fruit Size • Fruit and Tree Insight
 "The Citrus Route. China-Middle East-Spain-The Americas"  The history of citrus by Enrique García Ballesteros
 

Sítrus
Glóaldinætt