Miles Davis

Miles Dewey Davis III (føddur 26. mai 1926 deyður 28. september 1991) var ein amerikanskur jazztónleikari, trompetleikari, orkesturleiðari og tónaskald. Hann verður av mongum mettur at vera ein av teimum mest týðandi og nýskapandi tónleikarum í 20. øld. Miles Davis var, saman við tónleikabólkum sínum, ein av teimum, ið gingu á odda í stórum menningarstigum innan jazztónleikin, eitt nú bebop, cool jazz, hard bop, modal jazz, og jazz fusion.

Lívsleið

Árini 1926–44)
Miles Dewey Davis III varð føddur 26. mai 1926 í eina múgvandi afrikanska-amerikanska familju í Alton, Illinois. Faðir hansara, Miles Dewey Davis, Jr., var tannlækni. Í 1927 flutti familjan til East St. Louis, Illinois. Tey áttu eisini ein stóran bóndagarð (ranch) í áarósaøkinum í Arkansas nærindis býnum Pine Bluff, hagani pápi og abbi hansara komu. Tað var bæði í Eystur St. Louis og nærindis Pine Bluff at ungi Davis byrjaði at fáa áhuga fyri tónleiki við tað, at hann lurtaði eftir gospeltónleiki í kirkjuni hjá teimum svørtu.

Mamma Davis, Cleota Mae Davis (fødd Henry), ynskti at sonur hennara lærdi at spæla á klaver. Sjálv dugdi hon væl at spæla bluestónleik á klaveri, men tað segði hon ikki við Miles. Hann byrjaði at ganga á tónleikaskúla sum 13 ára gamal, tá ið pápi hansara gav honum eina trompet og syrgdi fyri, at hann fekk undirvísing frá tí lokala tónleikaranum Elwood Buchanan. Davis hevur seinni greitt frá, at tað at pápin valdi trompetina sum ljóðføri til sonin kanska mest av øllum var fyri at troytta konu sína, av tí at henni ikki dámdi ljóðið av trompetini. 

Sekstan ára gamal var Davis limur í tónlekalívinum, og tá ið hann ikki var í skúla, spældi hann professionelt á tí lokala Elks Club.  Tá ið hann var 17 ára gamal, spældi hann eitt ár við orkestrinum hjá Eddie Randle, ið nevndist Blue Devils. Hetta tíðarskeiðið royndi Sonny Stitt at yvirtala hann til at koma við orkestrinum hjá Tiny Bradshaw, ið júst tá ferðaðist gjøgum býin, men mamma Davis legði áherðslu á, at hann noyddist at gera skúlan lidnan fyrst. Hann fekk prógv frá Eystur St. Louis Lincoln High School í 1944.

Í 1944 vitjaði orkestrið Billy Eckstine East St. Louis. Dizzy Gillespie og Charlie Parker vóru limir í orkestrinum. Teir bjóðaðu Davis at spæla triðju trompet saman við teimum í nakrar vikur, av tí at teirra fasti limur, Buddy Anderson, var sjúkur. Sjálvt eftir hesa uppliving, so ynsktu foreldur hansara enn, so skjótt sum orkestrið hjá Eckstine var farið úr býnum, at hann skuldi fáa sær eina hægri útbúgving.

New York City og bebop árini (1944–48)
Á heysti 1944, eftir at hann var liðugur við student (high school), flutti Davis til New York City fyri at lesa á Juilliard School of Music. Eftir at hann var komin til New York City, brúkti hann tað mesta av tíðini tær fyrstu vikurnar til at koma í samband við Charlie Parker, sjálvt um fleiri fólk, ið hann møtti høvdu ávarað hann um at lata vera. Teirra millum var saxofonspælarin Coleman Hawkins.

Tá ið hann endiliga fann sína fyrimynd, gjørdist Davis ein av kjarnutónleikarunum, ið hildu jam sessions um kvøldarnar á tveimum av náttarklubbunum í Harlem, Minton's Playhouse og Monroe's. Í hesum bólkinum vóru fleiri av leiðandi tónleikarunum innan bebop kollveltingina: ungir tónleikarar sum Fats Navarro, Freddie Webster, og J. J. Johnson. Etableraðir tónleikarar sum Thelonious Monk og Kenny Clarke luttóku eisini javnan.

Davis gavst á Juilliard eftir at hava biðið um loyvi frá pápa sínum. Í sjálvævisøgu síni finst Davis at undirvísingini á Juilliard, tí at tað snúði seg ov nógv um tað klassiska evropeiska og "hvíta" repertoire'ið. Hann viðurkendi tó eisini, at umframt at hann betraði munandi um sín tøkniliga førleika sum trompetspælari, so hjálpti Juilliard honum eisini við at fáa eina grundleggjandi fatan av tónleikaástøði, ið seinni vísti seg at vera virðismikil vitan fyri Davis.

Tónleikaútgávur í úrvali

Studio album

Prestige/Blue Note/Debut, 1945–1961

Columbia, 1955–1975

A  endurútgávan 30. september 2008 Kind of Blue – 50th Anniversary Collection gjørdist nummar 92 á belgiska album hittlistanum í 2009.
B  Endurútgivið í 1987

Keldur 

Jazz
Amerikanskir tónleikarar