alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
ES-Kommissiónin

ES-Kommissiónin ella Evropakommissiónin kann kallast “stjórnin” í ES. Hon umboðar ES yvirskipað, og skal ikki taka tjóðskaparlig atlit. Teir 27 kommisserarnir eru ikki valdir, men útnevndir av limalondunum. Tað er í ES-kommissiónini, at ES-lóggávan byrjar. Hetta er tann valdsmesti og størsti stovnurin við 25.000 fólkum í starvi. Kommissiónin hevur initiativrættin - tað merkir, at bara hon hevur rætt at seta fram uppskot um nýggja ES-lóggávu. Síðani skal henda lóggáva góðkennast og tillagast av Evropatinginum og ES-Ráðnum. Hvørt land hevur sín kommisser, og áðrenn eitt uppskot verður sent til Ráðið og Tingið, skal meirilutin av teimum 27 kommisserunum siga gott fyri tí. Kommiserarnir eiga ikki at umboða sítt egna limaland, men arbeiða fyri alt ES sum heild, og tí átti tað í prinsippinum ikki at gjørt nakran um, um eitt land sleppur at velja ein kommisser ella ikki. Kommiserarnir eiga ikki at umboða sítt egna limaland, men arbeiða fyri alt ES sum heild, og tí átti tað í prinsippinum ikki at gjørt nakran um, um eitt land sleppur at velja ein kommisser ella ikki. Tá stjórnin í einum landi hevur útnevnt ein persón, so kemst neyvan uttan um, at hetta ávirkar loyalitetin hjá viðkomandi. Tann sannroynd, at øll kenna best til viðurskiftini í egnum landi, hevur  eisini týdning. Og at kommisserar ofta eru virknir politikarar, sum eisini ætla sær eina politiska yrkisleið í heimlandinum tá tíðin í Kommissiónini er av (sum t.d. danski kommisserurin Ritt Bjerregaard er dømi um), ger helst eisini, at heimlandið mangan er frammarlaga í huganum. 

Í 2014 verður talið á kommisserum eftir ætlan lækkað, so bert 2/3 av londunum hava egnan kommisser í senn. Tað kann broyta støðuna. Fyri tað fyrsta fær hvør kommisserur tá størri ábyrgd, størri fokus verður á hvønn einstakan – og limalond, sum ikki eru umboðað beinleiðis í Kommissiónini, fara helst at vera meira kritisk mótvegis kommisserum, sum eru undir illgruna um at taka tjóðskaparlig áhugamál fram um heildina.

ES
ES-Ráðið

ES-Ráðið ella Ráðharraráðið (enskt: Council of the European Union ella Council of Ministers) er eitt samstarvsráð fyri ES. Tað er í ES-Ráðnum, at áhugamálini hjá limalondunum skulu røkjast, og tí er tað eisini her, at fyrimunirnir við egnum limaskapi mugu metast at vera størst. Limir í ES-Ráðnum eru stjórnirnar í limalondunum, sum verða umboðaðar av ymiskum ráðharrum – alt eftir, hvørji mál eru til viðgerðar. Eru tað umhvørvismál, møta teir 27 umhvørvisráðharrarnir osfr. Limalondini skiftast um at hava leiðsluna av ES-Ráðnum í 6 mánaðir í senn. Hetta verður ofta nevnt at hava “formansskapin í ES”. Einki uppskot frá Kommissiónini kann fáa gildi uttan so, at ES-Ráðið hevur góðkent tað. Tilsamans 345 atkvøður eru í ES-ráðnum. Tey størstu londini hava 27 atkvøður í part, og síðani lækkar talið. Malta hevur tríggjar atkvøður. Danmark hevur sjey. Í ES-Ráðnum hava tey smáu londini lutfalsliga meiri vald enn tey smáu, men hetta verður sambært Lissabon-sáttmálanum eitt sindur javnari í 2014 tí tá skulu tey, sum atkvøða fyri, umboða minst 65 % av fólkinum í ES um eitt mál skal verða samtykt. Tað verður altso ikki nóg mikið at hava meirilutan av atkvøðunum - hesar atkvøður skulu eisini umboða meirilutan av fólkinum.

ES
Stinkdýr

Stinkdýr ella skunkar (frøðiheiti Mephitidae) leita sær føði um náttina og eru serliga virkin tíðliga á morgni og í skýmingini. Tey verða tald upp í márarnar, ið eru í Norðuramerika og Evrásia. Stinkdýr halda til í skógum í USA og Kanada. Trý høvuðssløg eru: Rondut stinkdýr (frøðiheiti Spilogale), Flekkut stinkdýr (Mephitis mephitis) og Nasastinkdýr (Conepatus). Stinkdýr hava svørtu og hvítu litsetingina sum grevlingarnir, men tey hava lagan ývnan hala. Tey grava sær holur, men t.d. flekkuta stinkdýrið fær eisini klivið í trøum. Á kroppinum eru stinkkertlar, ið lata úr sær stinkflot, kennir stinkdýrið seg hótt. Áðrenn dýrið sprænir, trampar tað í jørðina at ávara. Dýrið er tiltikið at spræna stinkflot úr eitlum undir halanum eftir fíggindum. Fær dýr hetta flot í eyguni, verður tað blindað góða løtu. Stinkdýr dugir sera væl at miða, so tú mást ansa tær, um tú ert minni enn tríggjar metrar burtur frá stinkdýrinum. Fólk kunnu lukta ræðuliga luktin ein kilometer burturi. 13 stinkdýrasløg eru í Norður- og Suðuramerika. Tey eta smádýr, fruktir og egg. Eyðkenda svarta og hvíta litsetingin á ronduta stinkdýrinum ávarar onnur dýr at koma ov nær.

Flokking 

Trý høvuðssløg og 13 stinkdýrasløg eru.

 Ætt: Mephitidae (Stinkdýrfamiljan)
 Slekt: Conepatus (Nasastinkdýr)
 Slag: Conepatus chinga 
 Slag: Conepatus humboldtii 
 Slag: Conepatus leuconotus 
 Slag: Conepatus mesoleucus 
 Slag: Conepatus semistriatus
 Slekt: Mephitis (Flekkut stinkdýr)
 Slag: Mephitis macroura 
 Slag: Mephitis mephitis 
 Slekt: Spilogale (Rondut stinkdýr)
 Slag: Spilogale putorius
 Slag: Spilogale pygmaea

Súgdjór
Djóraverndarfelagið

Djóraverndarfelagið (stytt DVF) er ein føroyskur djóraverndarfelagsskapur. Djóraverndarfelagið arbeiðir fyri at betra umstøðurnar hjá djórum í Føroyum. Arbeiðið í Djóraverndarfelagnum er sjálvboðið og ólønt. Limatalið er uml. 300. Felagið varð stovnað í 1975. 

Føroyskir felagsskapir
Iberianes

Iberianes ella Iberiahálvoyggin er eitt stórt nes á útsynningshorninum í Suðurevropa: Spania, Portugal, Andorra og Gibraltar eru londini á Iberianesi. Pyrineafjøll eru mark norðureftir ímóti Evropa, og Gibraltarsund er mark ímillum Iberianes og Marokko í Norðurafrika. Í øldir ráddu mórar, muslimskt fólk úr Norðurafrika, her, og tað vórðu teir, sum høvdu appilsintræið við sær higar. Í Spania og Portugal er heitt miðjarðarhavsveðurlag, og í báðum londum hevur ferðavinnan stóran búskaparligan týdning. Bæði londini hava stóran fiskiflota og eru ímillum størstu fiskivinnutjóðir í ES. Sum grannalond á Iberianesi hava Portugal og Spania havt mangt í felag. Miðskeiðis í 16. øld vóru Spania og Portugal mætastu lond í Evropa. Bæði høvdu sent rannsóknarlið til fremmand lond og lagt undir seg hjálond í Amerika, Ásia, Afrika og Karibia. Elstu sagnir siga nógv frá fremmandum niðursetufólki og hertøkum. Um ár 1000 f.Kr. bygdu fønikar, grikkar og kartagar handilsbýir á Iberianesi. Fyrst hersettu rómverjar, síðan germanskir vesturgotar bæði londini. Hispania er rómverska heitið fyri Iberia. Í árinum 201 f.Kr. legði Rómverjaríki bæði Spania og Portugal undir seg. Rómverjar kallaðu landspartin Hispania, og latín var almenna málið. Teir gjørdu eisini stórar vatnveitingar til býirnar. Rómversku keisararnir Trajan og Hadrian vóru føddir í Hispania. Í ár 711 tóku muslimskir mórar, ein arábisk tjóð í Afrika, alt økið. Seinast í 15. øld høvdu londini at enda vunnið á mórum, og bæði londini kappaðust sínámillum um at menna hvørt sítt ríki. Frá 1580 og í 60 ár var Portugal undir sponskum ræði, men fekk so sjálræði. Í Napoleonsbardøgunum vóru londini hvørt í sínum parti. Í nýggjari tíð hava bæði londini havt einræðisstjórnir, men miðskeiðis í 1970-árunum varð fólkaræði sett á stovn. 

Stórur partur av Iberianesi er víður háslætti, nevndur Meseta. Har er næstan eingin skógur. Um summarið er so heitt, at næstan allar áir eru turrar. Um veturin fellur hitin ofta niður um frostmarkið, og kavaroksódnir eru ikki óvanligar. Avfallið á háslættanum er so lítið, at bøndurnir mega veita vatn á dyrkilendi.

Hálvoyggjar
Evropa
Heimadýr

Heimadýr eru spøk dýr, sum vit hava at stytta okkum stundir við. Menniskjur aldu fyrstu dýrini fyri uml. 12.000 árum síðan at fáa kjøt og mjólk, men heimadýr hava vit bara havt í eini 4-5000 ár. Um 2000 f.Kr. tamdu egyptarnir bæði kettur og hyenur. Teir tamdu leyvur og høvdu tær sum heimadýr. Vanligastu heimadýrini eru nú hundur og ketta. Súgdýr eru ófør at hava sum heimadýr. Tey eru alskin og trúgv. Serliga virðismikil heimadýr verða ald, tí undan teimum fæst tað besta slagið. Næstan øll dýr kunnu vera heimadýr, eru tey í búri, men tey óvanligu heimadýrini mugu hava serliga røkt, og tann, ið eigur, má vita, hvussu ið hesi dýr liva vill. Ofta krevst serligt loyvi at hava tey. 

Kanariufuglar eru vældámd heimadýr, tí teir láta so fagurliga. Pappageykar, beostarar og aðrir búrfuglar kunnu læra at herma eftir fólki. Ein afrikanskur gráur pappageykur var tann fuglur í heiminum, ið best dugdi at herma, han dugdi fleiri enn 800 orð.

Kelda 

Djór
Stromae

Paul Van Haver (føddur 12. mars 1985), betri kendur fyri sítt kunstnaranavn Stromae er ein belgiskur "singer-songwriter". Hann hevur gjørt bæði popp og elektro tónleik. Hann gjørdist kendur, tá ið hann kom út við sanginum "Alors on danse", ið varð nummar eitt á topplistunum í nógvum londum í Evropa.

Útgávur

Studio album 
 2010 : Cheese
 2013 : Racine carrée
 2022 : Multitude

Stakløg 
 2005 : ”Faut qu't'arrêtes le rap...”
 2009 : ”Up saw liz”
 2009 : ”Alors on danse”
 2010 : ”Bienvenue chez moi”
 2010 : ”Te quiero”
 2010 : ”House'llelujah”
 2010 : ”Rail de musique”
 2010 : ”Peace or Violence”
 2010 : ”Silence”
 2010 : ”Je cours”
 2013 : ”Papaoutai”
 2013 : ”Formidable”
 2013 : ”Tous les mêmes”
 2014 : ”Ta fête”
 2014 : ”Ave Cesaria”
 2014 : ”Meltdown” (feat. Lorde, Pusha T, Q-Tip & Haim)
 2015 : ”Carmen”
 2015 : ”Quand c'est?”
 2017 : ”Repetto X Mosaert”
 2018 : ”Défiler”
 2021 : ”Santé”
 2022 : ”L'enfer”

Keldur

Eksterne henvisninger 

 Almenn heimasíða

Belgiskir tónleikarar
Føðingar í 1985
Ludo (filmur)

Ludo er ein føroyskur spælifilmur uppá 71 minuttir. Tað er Katrin Ottarsdóttir, ið hevur skrivað leikhandritið og leikstjórnað filmin. Filmurin varð fyrstu ferð sýndur hin 11. september 2014 í Norðurlandahúsinum í Havn. Tað eru tríggir høvuðsleikarar í filminum, mamman, pápin og dóttirin. Lea Blaaberg spælir dóttrina, Hildigunn Eyðfinsdóttir spælir mammuna og Hjálmar Dam spælir pápan. Harafturat eru tveir hjáleiklutir, læknin og kona læknan, Bárður Persson spælir leiklutin sum læknin, meðan Gunnvá Zachariasen spælir leiklutin sum kona læknan. Edvard Fuglø stóð fyri pallsniðinum, Jón Mc Birnie stóð fyri ljóðinum, Hugin Eide stóð fyri framleiðsluni av filminum.

Keldur 

Føroyskir filmar
Katrin Ottarsdóttir
Upprunafólk í Norður- og Suðuramerika

Upprunafólkini í Norður- og Suðuramerika eru upprunaamerikanarar og inuittar, ið búðu har, áðrenn evropear komu til Amerika í 16. øld. Upprunaamerikanarar vóru fyrr nevndir indianarar orsakað av, at tá Columbus fann Amerika, helt hann at hann var komin til India, og tí vóru tey fólk, ið longu búðu har frammanundan, nevnd indianarar. Inuittar er eitt arktiskt fólk, ið býr í Alaska, Kanada og Grønlandi. Inuittar vóru fyrr nevndir eskimoar.

Ávísingar úteftir 
  Upprunafólkini í USA: americanindian.si.edu (enskt)
 Upprunafólkini í Brasil: socioambiental.org (enskt)

Keldur 

USA
Grønland
Norðuramerika
Suðuramerika
Fólk
Páll Finnur Páll (Live)

"Páll Finnur Páll (Live)" er ein fløga hjá føroyska tónleikabólkinum Páll Finnur Páll. Fløgan kom út 11. november 2009.

Sangir 
 Grannin
 Rasputin
 Gulldaman
 Ber og Røtur
 Eg
 Maðurin og Lívið
 Viðurkenning
 Mín Russiski Vinur
 Drykkju/Kærleiksvísa
 Herbergið
 Forelskaður Sjónleikari
 Fari Mín Egna Veg
 Lær At Siga Noy

Føroyskar tónleikaútgávur
Ting

Eitt ting (norrønt: þing) er ein samkoma, sum umboðar fólkið í einum ávísum øki. Tosað verður tí um eina fólkaumboðan. Funksjónin hjá einum tingi er fyrst og fremst at smíða lógir. Lóggevandi valdið er í Føroyum er hjá løgtinginum saman við løgmanni. Tingræði er ein politisk stýrisskipan, har tingið hevur vald yvir, hvør myndar stjórnina.

Dømir 

 Danmark: Fólkatingið 
 Føroyar: Løgtingið 
 Grønland: Landstingið (Inatsisartut) 
 Írland: Oireachtas 
 Ísland: Altingið (Alþingið) 
 Noreg: Stórtingið 
 Svøríki: Ríkisdagurin 
 Tyskland: Bundestag 
 ES: ES-Parlamentið (EP)

Ríkisstjórn
Stjórnmálafrøði
Einflokkaríki

Í einum einflokkaríki er bara ein politiskur flokkur loyvdur; allir aðrir flokkar eru bannaðir. Flokkurin ger av, hvør verður valevni tess, tá ið valt verður. Veljarar kunnu bara staðfesta uppstillingina. Flokkurin hevur alt politiska valdið í landinum. Gomlu kommunistalondini í Eysturevropa og mong lond í Afrika eru farin frá einflokkaskipan og hava sett fólkaræði í gildi. Summi lond, til dømis Simbabvi (Marxistiski Flokkur Simbabvi) og Sýria siga seg hava fólkaræði, men í verleikanum stýrir ein flokkur, ið tvíheldur um valdið. Ofta stuðlar herurin flokkinum sum til dømis í Burma og í Sýria.

Lond 

  Fólkalýðveldið Kina (Kommunistaflokkurin)
  Norðurkorea (Kommunistaflokkurin)
  Kuba (Kommunistaflokkurin)
  Laos (Kommunistaflokkurin)
  Vjetnam (Kommunistaflokkurin)
  Eritrea (People's Front for Democracy and Justice)
  Vestursahara (Polisario)

Ríkisstjórn
Stjórnmálafrøði
Forsetaskipan

Forsetalýðveldi er fólkaræði, har fólkið bæði velur ríkisovastan - forsetan - og umboðini til ting landsins. Í eini forsetaskipan, har stjórnarleiðarin forsetin hevur veruligt vald, verður hesin ofta valdur beinleiðis av fólkinum. Tá er stjórnarleiðarin beinleiðis legitimeraður av fólkinum. Hann tilnevnir stjórnarlimirnar ikki bara formliga, men eisini í veruleikanum. Fólkið velur tá forsetan og tingið hvør sær, og báðir stovnar hvíla á eins tryggari grund. Er talan er um slíka forsetaskipan, er stjórnin ikki bundin av tinginum, júst tí bæði forsetin og tingið hava sítt mandat beinleiðis frá fólkinum. Hetta er vanligasta ríkisstýrisskipan í heiminum. Í londum sum Suðurafrika og USA er forsetin bæði ríkisovasti og stjórnarovasti. Í Russlandi og Fraklandi er forsetin valdur til ríkisovasta, og hann nevnir út ein forsætisráðharra at standa á odda fyri stjórnini, men forsetin hevur kortini nógv politiskt vald. Í mongum londum til dømis Ísrael, Írlandi, India og Íslandi hevur forsetin einki politiskt vald. Valdið hava forsætisráðharrin og stjórnin. 

Ríkisstjórn
Stjórnmálafrøði
Marknaðarbúskapur

Sambært marknaðarbúskaparliga ástøðinum er tað uppgávan hjá einstøku fyritøkuni støðugt at menna framleiddu vøruna fyri so lágan prís sum gjørligt, so hon er kappingarfør mótvegis vørum av nøkulunda sama slag. Sagt verður, at einstaka fyritøkan við at røkja egin búskaparlig áhugamál fremur tað, sum tænir samfelagnum best. Hvørki marknaðarskipanin ella aðrar skipanir forða fyri, at monopol ella støður, ið minna um monopol, taka seg upp. Kostnaðarviðurskiftini kunnu natúrliga hava við sær, at summar vinnur hava fyrimun av stórdrift, og at stórar fyritøkur megna at framleiða vørur fyri lægri prís enn smáar. Hinvegin hava framkomin lond kappingarlógarreglur, sum beinleiðis ella óbeinleiðis forða fyri tílíkum óynsktum avleiðingum av marknaðarskipanini. Hóast marknaðarskipanin viðhvørt kann ávirka arbeiðsútboðið ella býtið millum ognir og inntøkur, hava flestu fólkaræðisligu londini rættiliga frælsar marknaðarskipanir og lata í grundregluni vera við at seta í verk verjutiltøk.

Sí eisini 

 Ætlanarbúskapur
 Liberalisma

Búskaparfrøði
Búskapur
Hernaðarliga verjan

Hernaðarliga verjan skal við vápnum loysa hernaðarligar uppgávur. Hernaðarliga verjan er í trimum deildum: herurin, loftverjan og sjóverjan. Harumframt er eisini t.d. heimaverja. Hernaðarliga verjan er undir verjumálaráðharranum og verjumálaráðnum. Ovasta hernaðarliga stýrið er verjuovastin og verjuyvirmannaráðið. Øll lond hava sína landsverju at verja seg fyri ágangi uttaneftir. Eisini hernaðarliga eru Føroyar partir í danska ríkinum, so í verjuni hava vit ikki so nógv at siga. Vit hava ikki føroyska landsverju, men Vaktar- og Bjargingartænastan og vaktarskip hennara verja t.d. fiskiøki okkara fyri ránsveiðu. Tey, ið starvast í landsverjuni, eru fólk í føstum starvi og verjuskyldug. Ovastarnir hava sersjantar undir sær. Nógv fólk við vanligari útbúgving eru eisini í føstum hernaðarligum starvi. Undirhermenn í føstum starvi, kostáplar, hava um hendir serliga ta dýru útgerðina. Tey verjuskyldugu verða innkallað og útbúgvin. Summi av teimum innkallaðu verða eykaovastar og sersjantar. Almenna fyrireikingin skal síggja til, at samfelagið er til reiðar til kríggj, og at útgerð fæst til vega. Tíðindi skulu verða send ótarnað og skjótt, og ósonn tíðindi ikki koma út í orð og loypa ótta á fólk. At fólkið er róligt og vil varðveita samfelagið, er grundarlagið undir verjuni. Almenna verjan bjargar eisini mannalívum og ognum. Hon hjálpir fólki úr vanda, sløkkir eldar, o.a. 

Herurin arbeiðir á landi. Hermenninir eru í grønum og døkkum eyðkennisbúnum. Herurin hevur ymiskar eindir. Stríðshermenn og gonguhermenn (infanteristar) eru saman við stríðsvognunum í sjálvum bardaganum. Skotherdeildirnar, artillari, skjóta við kanónum. Verkfrøðingar byggja vegir, forðingar, brýr og støðir. Útgerðarliðini fáa útgerð til hermótini og taka særdar aftur við sær. 

Sjóverjan verjir sjóøkið. Fólkið er í myrkabláum eyðkennisbúna. Sjóverjan nýtir skip. Á skipunum eru t.d. rakettir. Korvettirnar eru so stórar, at tær sigla í øllum veðri. Torpedobátar eru smáir og ganga skjótt. Kavbátar kunnu sigla niðri í sjónum. Minuleggjarar og minustrúkarar leggja og taka upp minur. Verjuskipini ansa eftir sjóøkinum. Tey eru eisini undir Grønlandi og Føroyum.

Flogvápnið verjir loftrúmið og hjálpir hinum verjueindunum. Fólkið er í ljósabláum eyðkennisbúna. Ymisk flogfør eru. Stríðsflogfør ella tyrlur flyta útgerð og fólk. Tyrlurnar verða eisini brúktar í bjargingartænastuni. Á jørðini hevur flogvápnið rakettir, sum kunnu skjóta flogfør niður. 

Heimaverjan gongur hinum verjueindunum til handa við løttum, men týðandi uppgávum. Nøkur fá teirra hava fast starv. Flestu eru sjálvboðin, sum í frítíðini fáa stutta útbúgving, og sum kunnu møta við stuttum skotbrái.

Lond 

Bardagar
Løgfrøði
Normandí

Normandí (á fronskum Normandie) er ein región í Frakland, ið liggur í Norðurfraklandi. Tann parturin av Fraklandi, sum er ímillum París og Ermarsund, eitur Normandí. Har er nógvur landbúnaður, og landsparturin er gitin fyri síni súrepli og sínar mjólkavørur. Nógvir bøndur seta neytini á betri í súreplagørðunum og fáa á tann hátt meiri burtur úr jørðini. Nakað av súreplunum verður selt, sum tað er, men nakað verður gjørt til súreplamori ella bryggjað til t.d. súreplavín ella til tað víðagitna súreplabrennivínið Calvados. Summi av best umtóktu fronsku ostasløgunum, eitt nú camembert ella brie, eru eisini gjørd úr róma úr Normandí. Dalurin, sum Loireáin rennur ígjøgnum í Normandí, er gitin fyri sínar stásiligu borgir. Tær vórðu bygdar til kongar, aðalsmenn og ríkir góðseigarar. Flestu borgirnar vórðu bygdar á høvdum, og borgargrøv varð grivin rundanum, so at borgin betur kundi verja seg fyri fíggindum. Tann 1000 km langa Loireáin rennur ígjøgnum mong gitin vínlendi.

Regiónir í Fraklandi
Alidýr

Alidýr geva okkum t.d. mjólk, kjøt, skinn og ull. Alidýr eru neyt, seyður, kanin, dunna, svín, høsn, gás, geit og ross. Garnatálg, flesk, skerpikjøt, ost og mangt, mangt annað fáa vit út alidýrum. Úr skinninum ella húðum ber til at gera til dømis skógvar. Ull av seyði, kanin og greit verður virkað til klæði. Menniskjur hava havt alidýr í stívliga 9000 ár. Summi á bási, onnur í búri, fjósi, inngyrðingum og úti á bøi og í haga. Fyrstu alidýrini vóru vill dýr, ið vórðu tamd. Tama hønan er t.d. upprunaliga frumskógarhøna úr Eysturlondum. Upp ígjøgnum tíðirnar hava kønir búnaðarmenn alt tey bestu og spakastu dýrini, ið góvu mestu mjólkina, bestu ullina ella mesta kjøtið, og soleiðis hava vit fingið tey frægastu alidýrasløgini.

Summi alidýr verða ald undir strongum eftirliti í stórum fjósum, til dømis høsn og svín. Nógvar hundrað túsund hønur verða aldar á henda hátt fyri kjøtið og eggini. Hønurnar eru stongdar inni í trongum búrum og fáa nóg illa vent sær. Fóður, ljós og hiti eru fjarstýrd, og hvør høna verpur eini 300 egg um árið. Svín ganga í búrum ella krubbum. Tey fáa nágreiniliga samansett fóður, so tey kunnu fitna skjótt. Summi svínasløg tungjast 0,7 kg um dagin. Slátursvín verða tikin bara 3 mánaðir gomul. Fyrr høvdu nógv húski í Føroyum høsn, so tey fingu egg og onkuntíð eina hønu í pottin. Tá sluppu hønurnar at ganga úti og skava í moldini eftir fræ, skordýrum og møðkum og fingu matleivdir og annað at eta. Eggini vurpu tær í reiður í kjallaranum ella í høsnarhúsi. Men nú er høsnarhald ídnaður. Hønurnar verða læstar inn í smáum búrum ella ganga inni í stórum høsnarhúsum. Nógvastaðni, eisini í Føroyum, er hvíta italska hønan væl umtókt sum góð verpingarhøna. Høsnarungar verða dripnir 8 vikur gamlir og viga millum 1 og 2 kg. 

Neyt - oksar, búflar og kýr - eru ein tann fjølmentasti alidýrabólkurin. Í India eru eini 200 mió neyt og tað eru 1 mia. aðrastaðni í heiminum. Í Føroyum eru 1200. Fyrr vórðu neytini mest spent fyri amboð, men nú verða tey mest ald fyri kjøtið - drápsneyt, og mjólkina - mjólkneyt. Neytasløgini eru um 200. Í Føroyum eru umleið 70.000 seyðir. Fjallgongurnar eru tríggjar: 1) áseyðaroyting, 2) skurð, og 3) klipping. Vanliga verður seyður royttur eina ferð um árið. Ull verður vaskað, nappað og karðað, so spunnin og tvínnað til tógv, sum verður bundið ella vovið til klæði o.a. Ull fæst eisini av kanin, vikunju, geit og alpaku.

Myndasavn 

Búskapur
Matur og drekka
Djór
Bornholm

Bornholm (á føroyskum skaldamáli: Borgundarhólmur) er ein oyggj í Danmørk. Sunnarlaga í Eystrasalti liggur fimtstørsta oyggj Danmarkar, Bornholm, einar 40 km frá svensku strondini, og einir 135 km eru til Sælands. Høvuðsvinnan er fiskiskapur, leirvøruídnaður og grótídnaður. Hvørt ár kemur nógv ferðafólk í oynna. Tann, sum siglir fram við oynni, verður beinanvegin varugur við, at undirgrundin har er hvørki kálk ella krit, men grót. Undirgrundin á oynni er granitt, og bakkin er ofta høgur fram við strondini. Her eru helli, drangar og gjáir, sum veður og vindur hava myndað. Summastaðni ganga stórar holur langt inn undir oynna. Uppi á oynni sæst ikki nógv til grótið, oyggin er væl vallað, og bøurin ber væl korn. Umframt av jarðarbrúki livir fólkið av at høgga grót, sum verður útflutt, og av fiskiskapi. Ein hópur av fremmandafólki vitjar oynna á hvørjum sumri, og nógv fólk arbeiðir á gistingarhúsum. Størstu býirnir eita Hasle, Neksø, Rønne og Svaneke; norðast á oynni er bygd, sum eitur Sandvík. Á Borgundarhólmi eru fýra rundar kirkjur úr miðøldini. Hesar kirkjurnar eru bygdar av múrsteini, og í veggjunum, sum eru óføra tjúkkir, eru hol, sum bygdafólkið brúkti til at skjóta út ígjøgnum, tá ið tey vardu seg har í ófriðartíðum. 
 

Talið á íbúgvum á donsku eystrasaltsoynni er nú farið niðurum 40.000. DR-útvarpsstøðin kundi í sept. 2014 staðfesta, at talið á skrásettum borgarum á oynni var komið niður á 39.922. Miðskeiðis í sekstiárunum búðu 49.000 fólk á oynni, sum av dønum verður kallað sólskinsoyggin. Síðan hevur gingið stútt aftureftir. Orsøkin til minkandi fólkatalið er fráflyting, og at alsamt færri børn verða fødd. Sambært framskrivingunum hjá Bornholms Regionskommuni fer íbúgvaratalið at minka niður til 38.700 í 2022. Størsta minkingin er í aldursbólkinum 12 til 17 ára og teirra foreldrum – tey 30 til 49 ára gomlu. Framskrivingarnar vænta, at hesir bólkar verða 28 prosent minni um átta ár. Samstundis minkar talið á smábørnum samstundis sum talið á gomlum veksur. Framskrivingarnar siga, at talið á teimum 70 til 79 ára gomlu og teimum yvir 95 veksur við heili 60 prosentum fram móti 2022.

Keldutilfar 
 

Landafrøði Danmarkar
Oyggjar í Danmark