alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Filemonsbrævið

Filemonsbrævið er ætlað Filemoni og er einasta einstaklingabræv av Paulusar hond, sum er varðveitt. Tað vendir sær ikki til eitt kirkjulið ella ein kirkjuliðsfyristøðumann, men til ein háttvirdan kristnan mann, Filemon at navni. Hann hoyrdi til kirkjuliðið í Kolessa. Helst man hann hava verið múgvandi maður, átt stór og rúmsátt hús, av tí at kirkjulið var í húsi hansara. Hann var góðgerðin, lívgaði hjørtu teirra heilagu. Stutta einstaklingsbrævið er skrivað og sent samstundis sum Kolossabrævið. Í brævinum eru heilsanir frá somu fólkum - og Onesimus, sum brævið er um - verður eisini nevndur í Kolossabrævinum. Filemonsbrævið hoyrir tí til teirra, sum skrivað eru í fangahúsi fyrst í 60-árunum.

Ætlanin 

Tá ið Paulus sendir hetta brævið við, er tað:

 at siga frá og vátta tað, hent er Onesimusi
 at leggja Filemoni ríkan við at taka ímóti honum sum elskaðan bróður og tessvegna
 verða honum til hjálpar, nú ið hart leikaði á

Kristindómur
Whitney Houston

Whitney Elizabeth Houston (f. 9. august 1963 í Newark, New Jersey - d. 11. februar 2012 í Kalifornia ) var songkvinna og sjónleikari í USA. Hon var ein av teimum songkvinnum, ið hevur selt flest fløgur í heiminum, fleiri enn 200 milliónir eintøk. Eisini var hon ein tann kvinnan, ið hevur vunnið flestar heiðurslønir nakrantíð. Houston hevur fingið 30 Billboard-heiðursbrøv, 22 American Music Awards og tvær Emmy Awards. Innan filmsheimin gjørdist Whitney Houston eisini serliga kend í 1992 við filminum "The Bodyguard", har hon spældi saman við Kevin Costner. Leygardagin 11. februar í 2011 doyði kvinnan við tí stóru røddini; kenda songkvinnan, sjónleikarakvinnan, framleiðslustjórin og modellin, Whitney Houston í einum hotelrúmi í Beverly Hilton Hotel í Los Angeles, Kalifornia. Enn er ikki víst, hví hon doyði. Tað verður tó hildið, at tað sum gjørdi av við hana, var rúsdrekka ella rúsevni, sum Whitney leingi hevði havt trupulleikar við. Whitney var einans 48 ára gomul. 

Hon varð fødd í Newark í New Jersey, inn í eina miðal inntøku familju, sum longu hevði tvey børn áðrenn hana. Pápi hennara var hermaður og mamma hennara var gospel-sangarinna, nakað sum kom at hava stóran týdning fyri Whitney. Hon hevði nevniliga arvað ta stóru, vøkru røddina frá mammu síni, og sum 11 ára gomul byrjaði hon sum solistur at syngja við gospel-kórinum í New Hope Baptist Kirkjuni í Newark. Hon fór ofta við mammu síni, tá ið hon framførdi í náttklubbum, og onkuntíð fór hon eisini sjálv upp á pallin at syngja við mammuni. Tað var her at fleiri fløguframleiðarir fingu áhuga fyri henni, men mamman vildi ikki lata hana geva nakra fløgu út, fyrr enn hon var liðug í studentaskúlanum. Tá ið hon var liðug í skúlanum, skrivaði hon sáttmála við fløgufelagið Artista. "Ein av teimum mest spennandi røddunum í áravís", skrivaði viðurkenda blaðið The Rolling Stone aftaná at hava hoyrt hennara debutalbum, sum varð útgivið í 1985. Fyrsta pláta hennara seldi 25 miliónir eintøk.

Tónleikaútgávur

Studieplátur/fløgur 

 1985: Whitney Houston
 1987: Whitney
 1990: I'm Your Baby Tonight
 1998: My Love Is Your Love
 2002: Just Whitney
 2003: One Wish: The Holiday Album
 2009: I Look to You

Filmstónleikur/ljóðspor 

 1992: The Bodyguard
 1995: Waiting to Exhale
 1996: The Preacher's Wife

Uppsamlingsfløgur 

 2000: Whitney: The Greatest Hits
 2001: Love, Whitney
 2004: Artist Collection: Whitney Houston
 2007: The Ultimate Collection

Video/DVD  

1991: Welcome Home Heroes with Whitney Houston
1997: Classic Whitney Concert
1999: VH1 Divas Live '99
2000: The Greatest Hits
2000: Fine
2002: Whatchulookinat Video/Whatchulookinat Behind-the-Scenes Footage/Love to Infinity Megamix Video
2004: Artist Collection: Whitney Houston

Filmar 

Sum sjónleikarakvinna bleiv Whitney eisini kend víða um við fyrsta filmi hennara, The Bodyguard, har hon spælir ein songkvinna, sum hevur fingið sær ein lívverja til at verja seg ímóti einum ørum fjeppara. USA Today metti filmin at vera ímillum 25 tær mest minniríku filmsløturnar í 25 ár.

Keldur

Slóðir úteftir 

Amerikanskir tónleikarar
Amerikanskar songkvinnur
Amerikanskir sjónleikarar
Afroamerikanarar
Føðingar í 1963
Andlát í 2011
Orðtøk Sálomons

Orðtøkini eru uppbygd av fleiri smáum orðtøksøvnum. Nær, tey eru sett saman, veit eingin við vissu. Nógvir halda á døgum Ezekia (7. øld f.Kr.), tá ið talað verður um menn Ezekia í 25. og 29. kap. Aðrir halda, at Orðtøkini eru vorðin sett saman eftir útlegdina. Bókin eitur á hebraiskum Misle, ið er Misle Salomo, stytt "Orðtøk Sálomons". Í Septuaginta verður hon stutt og greitt nevnd Paroimiai, ið merkir "Orðtøkini". Bókin er skrivað av Sálomon. 

Orðtøkini eru meginpartin um lívsvísdóm, vunnin úr lívsroyndum. Vanligt var í Eysturlondum, og annars í nógvum øðrum mentanum, at mynda ein tílíkan lívsvísdóm við fáum, fyndigum orðum, sum seinni vórðu savnað og fingu heitið vísdómsbókmentir. Á mangan hátt eru tey ógvuliga allmennilig. Tey royna ikki at loysa tilverunnar gátur, men veita ráð, lívsreglur og áminningar til dagliga lívið. 

Kristindómur
Gamla Testamenti
Bjørk Herup Olsen

Bjørk Herup Olsen (fødd 2. oktober 1991) er ein av bestu langteina rennari í Føroyum millum føroyskar kvinnur. Bjørk er limur í rennifelagnum Bragdið í Havn og Helsingør IF í Danmark. Bjørk hevur runnið síðan hon var 13 ára gomul og hevur vunnið fleiri heiðursmerki og hevur sett føroysk met.

Persónlig met 

 800 metrar: 2:20.01 Gøteborg, Svøríki 4. juli 2010  (føroyskt met) 
 1500 metrar: 4:37.83 Gøteborg, Svøríki 3. juli 2010  (føroyskt met) 
 3000 metrar: 9:59.91 Pennsylvania, USA 28. januar 2012  (føroyskt met) Bjørk er fyrsta føroyska kvinnan sum hevur runnið 3000 metrar undir 10 minuttir.
 5000 metrar: 17:12,75 í Ohio (føroyskt met)
 5 km: 17:56 Klaksvík 5. juni 2010
 10 km: 36:16 Runavík 22. juni 2010 
 1500 metrar - innandura: 4:38,04 Reykjavík International Games, Ísland 17. januar 2010 
 1 míl - innandura: 5:19,35 Reykjavík 20. januar 2008 
 3000 metrar - innandura: 10:02,47 Skive 6. mars 2010 (føroyskt innandura met)
 3000 metrar forðarenning: 11:28,38 Tórsbreyt 8. august 2010 (føroyskt met)

Danska U20 junior landsliðið í frælsum ítrótti 

Bjørk Herup Olsen var við í danska U20 landsliðnum. Bjørk varð úttikin, tí hon var tann gentan í aldursbólkinum 15-19 ár, sum rann skjótast á 3000 metra teininum .

Keldur 

 Foroya.fo, Bjørk Herup Olsen ger aftur um seg.
 Sportal.fo, Gull til Bjørk og Rúna.
 Kringvarp.fo, Bjørk vann gull í Íslandi.
 Statletik.dk Bjørk Herup Olsen - 91 - KIF
 Portal.fo, Bjørk setti nýtt met
 afrek.fri.is
 Kif-atletik.dk
 esbjerg-am.dk
 Athletics.fo, Altjóða dámur á Tórsbreyt seinasta leygardag.
 Trackandfield.se
 Sportal.fo, Met og bronsa til Bjørk.

Útvortis ávísingar 

 Bragdid.fo

Olsen, Bjørk Herup
Olsen, Bjørk Herup
Hekla

Hekla er eitt gosfjall í Íslandi, ið er 1 488 metrar høgt. Eggert Olafsson og Bjarni Pálsson vóru fyrstir upp á Heklu. Tað var í 1750.

Slóðir úteftir

Keldur 

Gosfjøll
Fjøll
Ísland
Tummas Gudmundsen

Tummas Gudmundsen er DJ, Tónleikari og Útvarpsvertur. Tummas Gudmundsen er nokk best kendur sum DJ TummiX og vertur í útvarpssendingini 15 tær bestu frá 2004 til 2007.

Ávísingar úteftir 

 Myspace.com, Sjálvgjørdur tónleikur frá DJ TummiX.

Føroyskir tónleikarar
DJ

DJ er stitting fyri "disco jockey" ið seirrni er blivi til "disc jockey". 

Tónleikur
Anna Kirstin Thomsen

Anna Kirstin Thomsen (fødd 11. februar 1946) er av Tvøroyri og býr har saman við manni sínum Knud Steinø, sum er lækni. Anna Kirstin er saman við beiggja sínum Thomas Frederik Thomsen, stjóri í fyritøkuni p/f Seglloftið. Anna Kirstin Thomsen er útbúgvin korrespondent í enskum og týskum.

M.A. Jacobsens virðisløn fyri Mentanaravrik 2008 

Í 2008 fekk Anna Kirstin Thomsen handa Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens fyri mentanaravrik 2008. Virðislønina fekk hon fyri virksemi hennara í bygningunum hjá Kongaliga einahandilinum á Tvøroyri.
Grundgevingingin hjá dómsnevndini var soljóðandi:

"Anna Kirstin er eldsálin, sum lívgar og ríkar, har hon virkar. Tað veri innan tónleik, undirhald, ella tá ið hon lærir fólk kring landið at dansa.

Við áhaldni og hugflogi, skynsemi og stórsinni hevur Anna Kirstin tikið stig til at umvæla, varðveita og lata upp dyrnar til ein týðandi part av mentanararvi okkara: bygningarnar hjá Kongaliga einahandlinum á Tvøroyri. 

Um hesar karmar er sprottin ein søguligur og nútímans mentanarpallur og eitt livandi ungdómshús. 

Her stíga føtur, ið undan fóru, inn aftur í ringin, og saman trína vit dansin inn í framtíðina."

Ársins herðaklapp 2008 frá portal.fo 

Anna Kirstin fekk "Ársins herðaklapp 2008" frá Portal.fo. Hetta er ein serstøk Planet virðisløn, sum verður latin á hvørjum ári.

Slóðir 

 Tfthomsen.com Heimasíðan hjá Seglloftinum á Tvøroyri.
 Myndir av Seglloftinum og Gamla Kongaliga Einahandlinum á Flickr.com.
 Seglloftið á Facebook

Keldur 

Føroyskar kvinnur
Føðingar í 1946
Suðuroy
Planet Awards vinnari
Tvørafólk
Beinisvørð

Beinisvørð er 469 metrar høgt forberg í Suðuroynni, millum bygdirnar Sumba og Lopra. Beinisvørð er sermerkt og sæst nógvastaðnis frá. Beinisvørð er tað næsthægsta forbergið í Føroyum, bara Enniberg er hægri. Nógvir flytifuglar byggja reiður hvørt ár í Beinisvørði. Sumbingar plagdu fyrr í tíðini at síga niður í bergi eftir fugli og eggum. Enn fara sumbingar í stakkin við Beinisvørð eftir lunda.

Yrkingar nevna Beinisvørð 

Kenda skaldið Poul F. Joensen (1898-1970),  úr Sumba yrkti ofta um Beinisvørð. Janus Djurhuus (1881-1948), sum ikki er minni kendur enn Pól F. yrkti eisini um Beinisvørð.

Beinisvørð rapaði 

Í 1975 rapaði ein partur av Beinisvørði, og nógvar lomvigarøkur vóru oyðilagdar og fleiri staðarnøvn eru nú horvin .

Hesturin við Beinisvørð 

Gamli vegurin millum Lopra og Sumba førir niðan á Hestin, hagani er stutt til Beinisvørð. Vegurin er tætt við eggina, eitt nú kunnu bilar ella bussar støðga við stóru antennuna uppi á Hestinum og síðan kunnu fólk ganga umleið 50 metrar út til eggina og eygleiða fuglabergið Beinisvørð. Støðgast kann eisini eitt sindur longri niðri mitt í einum breiðum svingi, har eru bert umleið 20-30 metrar til eggina. Har liggur ein træbrúgv, sum varð løgd har einaferð kongalig vitjan var í Suðuroynni. Eitt skelti er sett upp har, sum ávarar fólk, so tey ikki ganga seg útav eggini.

Sumbiartunnilin er undir Beinisvørði 

Sumbiartunnilin var í ger í fleiri ár, hann varð tikin í brúk í 1997. Tunnilin fer ígjøgnum bergið Beinisvørð og er 3.240 metrar langur .

Myndasavn

Útvortis ávísingar og keldur 
 Visitsuduroy.fo
 Sumba.fo - Heimasíðan hjá Sumbiar kommunu-  Myndasavn, myndir av Beinisvørð
 Myndir á Flickr.com av Beinisvørð

Suðuroy
Fjøll í Føroyum
Bjørg í Føroyum
Bjørg í Suðuroynni
Sumba
Gjógvaráfjall

Gjógvaráfjall er 345 metrar høgt fjall í Suðuroynni. Vestasti býlingurin í Vági er á Gjógvaráfjalli. Sunnanfyri Gjógvaráfjall er Vágseiði, Múlin og Múlatangi. Norðanfyri Gjógvaráfjall er Fámara.

Sangurin "Vágsbygd" 

Vágssangurin "Vágsbygd mín heimbygd", sum Napoleon Mortensen hevur yrkt, nevnir Gjógvaráfjall longu í fyrsta ørindi:

"Vágsbygd, mín heimbygd, so prúð her liggur túGjógvaráfjallið, stint her stendur túStóráir renna her, fjørðurin vakur erVágseiðið okkum heiður ber"''

Keldur 
 Us.fo. 
 Wedding.fo.

Ávisingar úteftir 
 Vágs kommuna
 Visitsuduroy.fo

Fjøll í Føroyum
Suðuroy
Vágur
Carl Barks

Carl Barks (føddur 27. mars 1901 í Merrill, Oregon, deyður 25. august 2000 í Grants Pass, Oregon) var ein kendur teknirøðsrithøvundur og -teknari. Hann er serliga kendur fyri at skriva um og tekna figurarnar hjá The Walt Disney Company. Barks tók Dunnald, sum í teknifilmunum bert var eitt fjaðurklætt illsinnisvætti, og gjørdi hann so við og við fjøltáttaðan og menniskjansligan. Tá tað ikki var nóg mikið, skapaði hann ein skara av persónligheitum runt um Dunnald og gav teimum sín egna bý at búleikast í, Dunnuvík. Lívssterkir eykapersónar blivu eitt av hansara vørumerkjum.

Frá 1935 til 1942 gjørdi Carl Barks teknifilmar hjá Walt Disney Productions (nú The Walt Disney Company), og hevur hann verið við til at gjørt 40 stuttfilmar og 3 langfilmar, langfilmarnir eru Snóhvíta og teir sjey dvørgarnir, Fantasia og Bambi.
 
Frá 1942 til 1966 arbeiddi Carl Barks fulla tíð fyri forlagið Western Publishing, og var tað har hann gjørdist kendur fyri søgurnar um Dunnald Dunnu, Gírik Gvagg og øll hini. Men hann gjørdi eisini nakrar fáar søgur við stuttligum djórum, sum Disney ikki átti rættindini til.

Í 1966 skuldi Barks pensionerast, men forlagið fekk yvirtalað hann til at arbeiða parttíð. Frá 1966 til 1972 gjørdi hann einar 25 søgur við skótaliðinum hjá piltunum.

Eftir 1972 varð Barks yvirtalaður tvær ferðir til at skriva eina søgu afturat. Ta fyrru teknaði William Van Horn. Tann seinna finst í tveimumútgávum, aðra hevur Patrick Block teknað, hina hevur hollendarin Daan Jippes teknað.

Í alt skrivaði og teknaði Barks umleið 750 søgur og 7000 síður. 90 av teimum bestu søgunum hjá honum eru givnar út á føroyskum í Carl Barks savninum.

Sí eisini 
 Carl Barks savnið

Slóðir úteftir 
 Carl Barks á ComicWiki (danskt)
 Carl Barks á INDUCKS (vel mál)
 Carl Barks á Minetegneserier (norskt)
 Carl Barks á Internet Movie Database (enskt) 

Amerikanarar
Føðingar í 1901
Andlát í 2000
Teknirøðir
Disney
Tokuma Japan Communications

Tokuma Japan Communications er tónleikadeildin hjá japanska útgávufelagnum, sum alment kallast Tokuma Shoten Publishing Co., Ltd. Á japanskum 株式会社徳間書店 Kabushigaisha Tokuma Shoten. Síðani 1954 hevur felagið givið bæði spælifilmar, teknifilmar (anime) og teknirøðir (manga) út. Tónleikadeildin hevur ímillum annað givið út plátur hjá kenda bólkinum Perfume.

Slóðir út eftir 

 Tokuma Shoten Publishing Co. Ltd. (TSPCL)
 Tokuma Japan Communications Tónleikadeildin hjá Tokuma

Japan
Fyritøkur
Tónleikur
Plátufeløg
Copenhagen Records

Copenhagen Records er eitt danskt plátufelag, við nøkrum av teimun størstu donsku
kunstnarunum, m.a. Nephew, Alphabeat, Niarn, svensku Agnes og føroysku Eivør

Donsk plátufeløg
Kana

Kana bókstavir vóru mentir í Japan millum ár 700 e.Kr.f. og ár 900 e.Kr.f. Teir eru partir av japanska skriftmálinum og eru fonetiskir, tað vil siga, at hvør bókstavur gevur sítt egna ljóð, men merkir einki einsamalt. Tað eru tvey sløg av Kana; Hiragana og Katakana. Katakana bókstavir vera nýttir til at eftirlíkna ljóðini í lániorðum. Lániorð eru orð, sum eru lánt frá øðrum tungumálum, sum til dømis, "resutoran", ið er matstova á enskum. Hiragana verur nýtt, tá øll japansk orð skulu skrivast, tó uttan lániorð. 

Ytri tenglar: 
Japanska Kana Copybook (PDF)

Mál
Japan

de:Japanische Schrift#Kana
Georg Hansen

Georg Hansen. Fulla navn hansara var Casper Georg Hansen. Vanliga nevndur Bakar Hansen. Hann er føddur í Nexø, Bornholm 3. september í 1844 og deyður 15. februar 1924. 

Danir
Ayaka Nishiwaki

Ayaka Nishiwaki (japanskt: 西脇 綾香, Nishiwaki Ayaka), verur rópt A-chan (あ～ちゃん). Er sangari í japanska elektropop tónleikabólkinum Perfume.

Nishiwaki var borin í heim og vaks upp í Hiroshima, har hon gekk á sjónleikara skúla við sínum vinum og núverandi limunum í Perfume, Yuka Kashino and Ayano Ōmoto.

Hon stovnaði bólkin Perfume í 2001 saman við Kashino og fyrrverandi liminum Yūka Kawashima, sum stutt eftir fór úr bólkinum fyri at brúka meiri tíð uppá lestur. Eftir langt prát við móður sína, sum helt at ein trio hevði meiri uppá seg á einum palli, spurdi Nishiwaki Ōmoto um hon vildi komí bólkin.

Yngra systurin Sayaka er limur í bólkinum "9nine".

Slóðir 

 Amuse Heimasíðan hjá bólkinum Perfume

Japanskir tónleikarar
Japanskar songkvinnur
Aasmund Olavsson Vinje

Aasmund Olavsson Vinje (føddur 6. apríl 1818 í Telemark fylki, Noreg, deyður 30. juli 1870 í Hadeland) var ein norskur rithøvundur og blaðmaður. Kendar yrkingar eftir Vinje eru «Våren», «Ved Rundarne», «Den dag kjem aldri» og «Blåmann». Hann vaks upp í Vinjestoga í Telemark fylki. Hóast familjan var fátøk var áhugin fyri bókmentum stórur, og Vinje fekk skjótt alsk til bókina. 

Han gekk á Heltbergs studentfabrikk og las seinni til jurist. Han var politiskt aktivur og varð koyrdur úr starvinum sum statsgóðkendur juristur tá hann fanst at uttanríkispolitikkinum hjá stjórnini. Vinje verður roknaður sum ein undangongumaður í norskum journalistikki við vikublaðnum Dølen frá 1858. Áðrenn hann skrivaði Dølen var han blaðmaður, í gjøgnum 8 ár skrivaði hann heilar 700 greinar í Drammens Tidende. Sum rithøvundur skrivaði hann yrkingar og ferðafrásøgnir. Skrivistílurin hjá honum var eyðkendur av hansara evnum at síggja eina sak frá fleiri síðum, og sýndi ofta eitt tvísýni, millum annað tá tað galt norskan nasjónalromantikk. Vinje var ein av teim fyrstu ið aktivt nýtti landsmálið hjá Ivar Aasen. 

Vinje doyði á Hadeland, Oppland fylki og varð jarðaður við Søsterkirkene á Gran. 

Norðmenn
Norskir rithøvundar
Tíðindafólk
Føðingar í 1818
Andlát í 1870
CTD

CTD, Carnitine transporter deficiency, er ein arvalig ílegusjúka, sum forðar kroppinum at brúka feitt sum orku, serstakliga í tíðarskeiðum uttan mat.
Carnitinið í kroppinum stavar frá føði og verður eisini framleitt í kroppinum. Fólk við CTD hava ein protein feil í proteininum kalla carnitin transporter, sum føra carnitin inn í kyknurnar og forða fyri, at tað fer úr kroppinum.

Sjúkueyðkenni 
Vanliga koma fyrstu tekinini og sjúkaeyðkennini av CTD hjá nýføddum og tíðliga í barnaárunum. Tekin kunnu verða óvanligur heilavirkni, sjúkt hjarta, ørviti, spýggj, vøddaveikleiki og lágt blóðsukur.

Sjúkuavgerð og sjúkuviðgerð 
Ein kan kannast fyri CTD á tríggjar hættir: 1. Máta carnitininnihaldið í blóðinum. 2. Ílegukanningar. 3. Máta virkni av carnitinflytarum á dyrkaðum húðkyknum.

Viðgerðin fyri CTD er at tilføra carnitin í so stórum mongdum, at innihaldið av carnitini í blóðinum verður regulskipað.

Títtleiki 

Helvtin av Føroya fólki hevur latið seg kanna fyri CTD, 120 eru funnin við ílegusjúkuni, og tað eru fleiri, enn læknarnir høvdu væntað. Áðrenn kanningarnar byrjaðu, varð hildið, at ein av hvørjum 1.300 í Føroyum mundi hava sjúkuna , nú vísir tað seg, at ein av hvørjum 400 hevur CTD. Aðrastaðni, til dømis í USA, Danmark, Avstralia og Japan, er talið ein av hvørjum 40 000. Kanningarnar seinasta árið vísa, at sjúkan kann raka øll og ikki bert børn og ung. Tilkomnir menn eru funnir, har aldur og æðrakálking kundi verið ørsøkin til teirra hjartatrupulleikar, men nú vísir tað seg at vera CTD.

Arvafrøði

Søga

Slóðir 
 Kunning um CTD frá Heilsumálaráðinum
 Færinger i Danmark får tilbud om test for CTD

Keldur 

Sjúkur
Arvaligar ílegusjúkur
Kikhosti

Kikhosti er smittandi barnasjúka við herðindum av hosta og ríkjan fyri bróstinum. Atvoldin til sjúkuna er bakterian Bordetella pertussis.

Sjúkur
Barnasjúkur
Villdunna

Villdunna (frøðiheiti - Anas platyrhynchos) er tann vanligasta villdunnan í Føroyum og forfaðirin til spøku dunnuna, ið verður hildin sum húsdjór. Føroyska navnið dunna stavar sambært málfrøðinginum Christian Matras frá Skotsk-gæliskum tunnag úttalað :dunna:;.

Villdunna er vanligasti antarfuglur, sum eigur í Føroyum. Hon sæst á nógvum vøtnum og áum. Tær flestu villdunnurnar eru her alt árið. Tó koma nakrar fremmandar villdunnur eisini henda vegin um veturin. Í  mai-juni verpur bøgan 8-10 egg, sum eru líka stór sum høsnaregg. Dunnan matar ikki ungarnar, men fer við teimum, har føði er.

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Anseriformes
Mölnlycke

Mölnlycke ein býur í Svøríki, sum liggur eystan fyri Göteborg. Hann hevur umleið 15 289 íbúgvar og en vídd við 7,97 km². Mölnlycke er eisini høvuðsstaður í Härryda kommunu.

Slóðir 

Býir í Västra Götalands län
Dagur Málsins

Dagur Málsins ella Móðurmálsdagurin er 25. mars og hevur sum endamál at seta móðurmálið í miðdepilin og skapa tilvit um nýtslu og menning av málinum. 
Dagurin var útnevndur av landsstýriskvinnuni í mentamálum, Helena Dam á Neystabø í 2010, samstundis við stovnanina av eini málrøktarvirðisløn at lata einstaklingi, stovni ella felagi, ið hevur verið við til at røkja og ríka føroyska málið. Málrøktarvirðislønin, ið er kr. 40.000 og verður handað sama dag.

Dagurin er føðingardagur V.U. Hammershaimbs, faðirin at skriftmáli føroyinga.

Málrøktarvirðislønin 
 2010 - Jóhan Hendrik Winther Poulsen

Keldur 
 
Móðurmálsdagur, snar.fo
Merkisdagar
Ivar Aasen

Ivar Andreas Aasen (* 5. august 1813 í Møre og Romsdal fylki, Noreg; – † 23. september 1896) var ein norskur málfrøðingur og yrkjari. Ígjøgnum sítt innsavningsarbeiði og mállæruskipan legði hann grundarlag undir víðari vísindaligum kanningararbeiði av norskum tungumáli. Ivar Aasen er mest kendur fyri at vera upphavsmaður til nýnorskt.

Ævisøga 

Ivar Aasen var yngstur av átta systkjum og misti tíðliga bæði foreldrini. Hann mátti tí longu tíðliga luttaka í strævnum bóndagarðsarbeiði fyri at lívbjarga sær. Heimstaðurin lá fjarskotin, og tí hevði Ivar fáar vinir. Hann stytti sær stundir við at lesa í bíbliuni, og longu meðan hann var lítil, løgdu bæði prestur og lensmaður í bygdini til merkis, hvussu gløggur hesin pilturin var.

Aasen fekk barnalærdóm sín hjá próstinum Hans Conrad Thoresen. I 1831 gjørdist hann ferðalærari og við tíðini gjørdist hann heimalærari hjá kaptein Daae í Skodje. Hann økti alla tíðina um vitan sína, millum annað við at læra seg fleiri tungumál av egnum ávum, og við at savna plantur úr nærumhvørvinum í eitt stórt plantusavn. Aasen byrjaði eisini at granska málføri/dialektir, og náttúrliga bleiv tað hansara egna heimliga sunnmørsdialektin ið stóð fyrst fyri tørni. Hetta gjørdist eitt strævið arbeiði, tí hann royndi at finna fram málførið/dialektina sum hon var, undan danska árininum, men við tíðini bleiv hann liðugur við 'Den Sunnmørske dialekt', sum varð útgivin í 1841.

Aasen fór til Bergens fyri at fáa arbeiðið hjá sær mett av biskoppinum har, Jacob Neumann. Biskoppurin var ovfarin og fekk partar av arbeiðnum prentaðar í tveimum útgávum av Bergens Tidstidende. Neumann syrgdi eisini fyri at seta unga málfrøðingin í samband við 'Vitenskapsselskapet' í Tróndheimi, sum gav honum starvsløn so hann kundi ferðast runt í landinum og kanna aðrar dialektir. Aasen var tá 29 ára gamal.

Málsligt innsavningsarbeiði 
Í 1848 gav Aasen út Det norske Folkesprogs Grammatik. Tvey ár seinni kom Ordbog over det norske Folkesprog. Hendan orðabók innihelt yvir 25 000 orð og bleiv lýst sum eitt tjóðskaparligt megnaravrik av P.A. Munch. Í 1849 legði Aasen tann fyrsta tekstin á nýggja skrivtmálinum fram, og fýra ár seinni kom hann við uppskotinum um tað nýggja norska landsmálið: Prøver af Landsmaalet i Norge.

Norskir yrkjarar
Norskir rithøvundar
Føðingar í 1813
Andlát í 1896
Landsmál

Landsmál var heitið á tí nýggja norska skriftmálinum, sum varð skapað av Ivar Aasen í 1850-árunum. Í 1929 bleiv almenna heitið á hesum skriftmáli broytt til nýnorskt. Ein ið nýtti landsmál, var Magnus Brostrup Landstad í kvæðasamling síni Norske Folkeviser frá 1852. 

Mál
Norske Folkeviser

Norske Folkeviser er eitt kvæðasavn, ið Magnus Brostrup Landstad gav út í 1852. Skriftmálið hann nýtti var landsmál, ið er grundað á etymologi/upprunafrøði, eins og føroyska skriftmálið hjá Hammershaimb. 

Innihald

 Ásmund Fregdegævar
 Kappen Illhugin

Ávisingar úteftir 

 Norske Folkeviser

Bókmentir
Kvæði
Magnus Brostrup Landstad

Magnus Brostrup Landstad (* 7. oktober 1802 í Måsøy, Noreg – † 8. oktober 1880 í Kristiania) var ein norskur prestur, sálmayrkjari og savnari av fólkalívsminnum. Hann var systkinabarn Hans Peter Schnitler Krag. Landstad er serliga kendur fyri sínar sálmayrkingar og savnan av fólkalívsminnum. Í Seljord liggur 'Landstad-instituttet', uppkallað eftir honum. Sálmabókin hjá Landstad var autoriserað til gudstænastubrúk í norsku kirkjuni í 1869, og so við og við gjørdist hon tað tjóðskaparliga sálmaverkið ið Landstad hevði ynskt. Ludvig Mathias Lindeman gjørdi løg til nógvar av sálmunum. Í 1852 gav Landstad út kvæðasavnið Norske Folkeviser skrivað á tí nýgjørda landsmálinum. 

Norskir rithøvundar
Norskir prestar
Føðingar í 1802
Andlát í 1880