alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Suðuroyar

Suðuroyggjar ella Hebridurnar eru tveir oyggjabólkar vestanfyri Skotland. Í Suðuroyum er størsti býurin Stornoway. Oyggjarnar vóru einaferð undir norskum valdi, og enn finnast spor frá teirri tíðini.

Søga 

Hetland, Orknoyggjar og Hebridurnar ella Suðuroyar, sum norðbúgvar kallaðu tær, vóru í gomlum døgum í tí norska ríkinum eins og Føroyar, Grønland og Ísland. Landið kom undir Skotlands kong, tá ið Kristian 1. var kongur í Danmark-Noregi. Hann setti oyggjarnar í veð til kongin av Skotlandi fyri heimanfylgju, sum dóttir hansara, sum var gift skotska konginum, skuldi hava. Veðið var ongantíð loyst. Seinni kom Hetland, saman við Skotlandi, undir kongin av Onglandi.

Landafrøði 

 Innaru Suðuroyggjar eru nærri landi. Tær eru fleiri størri og smærri oyggjar spjaddar suður við skotsku vesturstrondini suður móti Írlandi. Tær fevna um Skye, Mull, Islay, Jura, Staff og fleiri smáar oyggjar. 

 Ytru Suðuroyggjar eru longri úr landi. Tær eru fleiri oyggjar, ið mest liggja enda í enda suður og norð á 7 stigum vestur (tað er beint áraka Føroyar, bara einar 500 km. sunnari. Tær fevna um norðan ífrá: Lewis og Harris, sum í grundini eru ein oyggj. Sunnanfyri eitt sund eru síðani Berneray, North Uist, Benbecula, South Uist og Eriskay, ið allar eru sambundar við byrgingum. Sunnanfyri Barrasund er oyggin Barra, og einar 40 fjórðingar vestur úr North Uist er St. Kilda.

Samfelag

Mál 

Gæliskt er móðurmál hjá stórum parti av fólkinum á ytru Hebridunum, og gæliskt er lærugrein í skúlanum. Undirvísingin fer tó mest fram á enskum. Fólkið, sum fyrr talaði norrønt mál, talar nú enskt.

Átrúnaður 

Norðari helmingur av Hebridunum er fyri tað mesta protestantiskur, syðri helmingur fyri tað mesta katólskur. Norðurendin á South Uist og Benbecula er blandingsøki, har summi eru protestantar, onnur katolikkar.

Oyggjar í Skotlandi
Zagreb

Zagreb er høvuðsstaður Kroatiu. Býurin hevur umleið 790.017 íbúgvar (2011).

Keldur

Slóðir

Kroatia
Høvuðsstaðir í Evropa
Bratislava

Bratislava (Týskt: Pressburg, ungarskt: Pozsony) er høvuðsstaður Slovakiu. Hann hevur umleið 462 603 íbúgvar.

Býir í Slovakia
Høvuðsstaðir í Evropa
Ljubljana

Ljubljana (Týskt: Laibach) er høvuðsstaður Sloveniu. Í 2007 var fólkatalið 278.638. Býurin liggur millum Alpurnar og Adriatarhavið. Býurin hevur eitt universitet frá 1595. 

Býurin varð fyrstu ferð nevndur í skjølum í 1144 (við týska navninum Laibach) og í 1146 (við navninum Luwigana). Býurin hevur fleiri ferðir verið raktur av jarðskjálvta.

Ávisingar úteftir 
Almenn heimasíða, ljubljana.si

Keldur 

Slovenia
Høvuðsstaðir í Evropa
Tirana

Tirana er høvuðsstaður Albaniu. Býurin hevur umleið 621 286 íbúgvar (2011).

Albania
Høvuðsstaðir í Evropa
Sofia

Sofia (bulgarskt: София) er høvuðsstaður og størsti býur í Bulgaria. Íbúgvaratalið er 1,2 milliónir.

Bulgaria
Høvuðsstaðir í Evropa
Tallinn

Tallinn er høvuðsstaður í Estland, og hevur umleið 429.899 íbúgvar. Um triðingur av estlendska fólkinum býr í høvuðsstaðnum Tallinn ella tætt við hann. Mong ferðafólk, helst úr Finnlandi, koma til býin, og serliga eru tað gomlu miðaldarbýlingarnir, ið draga fólk til sín.

Hygg eisini at 
 Helsinki

Estland
Høvuðsstaðir í Evropa
Paris

Paris, ið er báðumegin Seineá, er høvuðsstaður Fraklands og mentanarligur og politiskur miðdepil í landinum. Hann er ein tann býurin í heiminum, har flest ferðafólk koma, til dømis at síggja Louvre-savnið, Eiffeltornið og Notre Dame-kirkjuna. Har eru eisini mong onnur kend søvn og stórir handlar og fínar matstovur. Á hvørjum vári sýna gitnastu mótaskaparar í heiminum fram nýggjastu klæði síni. 

Síðan fornøld hevur fólk búð á áarbakkunum fram við ánni Seineá, har høvuðsstaðurin París nú er. Í Fraklandi búgva 65 mió. fólk, og fimtingurin býr í og uttan um París. Tað er ein av fremstu stórbýum í Evropa við breiðum gøtum og nógvum viðgitnum minnisvarðum og forngripasøvnum. Stórir partar í gamla býarpartinum vórðu umbygdir og nútimansgjørdir í farnu øld. 

At ferðast til og frá París liggur væl fyri, tí nógvar jarnbreytir møtast í býnum, og uttanfyri hann er stór flogstøð, har flogfør úr øllum Evropa setast. Tað er siglandi líka niðan til París eftir Seine, men tó ikki við stórum skipum.

Søga

Yvirgangur í 21. øld 
12 fólk vórðu myrd 7. januar 2015, tá tveir yvirgangsmenn tóku seg inn í hølini hjá franska satirublaðnum, Charlie Hebdo. Stór mannajagstran var í Fraklandi eftir tveimum brøðrum, ið vóru undir illgruna fyri at hava framt álopið. Teir vórðu seinni skotnir av løgregluni. 129 fólk lótu fólk lív undir einari yvirgangsatsókn móti fleiri støðum í París 13. november 2015. Millum annað tóku yvirgangsmennirnir seg inn á spælistaðið Bataclan, brustu sjálvmorðsbumbur og skutu frá hond undir einari konsert, og drupu 80 fólk. Samstundis varð lopið á fimm matstovur har fólk vórðu dripin og særd.

Áhugaverd støð
Mitt í býnum stendur tann so nevndi Fagnaðarbogin, sum Napoleon keisari bygdi; frá hesum plássi ganga breiðir vegir í ymsar ættir. Gitnasta kirkjan er Notre Dame. Í Louvre eru verøldargitin søvn av forngripum og listarlutum av øllum slagum; upp í Eiffeltornið fer nøgd av fólki at njóta tað góða útsýnið haðani. Annars eru ógvuliga nógvir prýðiligir bygningar at síggja í býnum, bæði sjónleikarhús, myndahøllir og handlar.

Myndasavn

Býir í Fraklandi
Høvuðsstaðir í Evropa
París
Minsk

Minsk (Мінск) er høvuðsstaður Hvítarusslands. Fólkatalið í sjálvum býnum er umleið 1,9 milliónir, í øllum stórbýnum Minsk er fólkatalið umleið 2,1 milliónir. Býurin Minsk varð stovnaður í 1047.

Gongdin í fólkatalinum

* Census

Hvítarussland
Høvuðsstaðir í Evropa
Róm

Róm (italskt Roma), eisini kallaður "tann ævigi býurin" er høvuðsstaðurin í Italia. Navnið "tann ævigi" ber hann av sonnum. Longu 700 ár fyri Kr. føðing var hann bygdur; um tað mundið, ta ið okkara tíðarrokning byrjar, var hann høvuðsbýurin í heiminum, og rómarsku keisararnir ráddu fyri tí mesta av tí, sum tá var kent av verðini. Frá hesi søguríku tíð síggjast enn bæði nógvar og stórar toftir. Í Colosseum, tí størsta leikhúsinum, kundu rúmast 50 000 fólk. Romaraveldið víknaði, men Róm kom kortini at verða høvuðsbýurin í Evropa, tí har búðu pávarnir. Um veldi teirra siga tær mongu stóru og stásiligu kirkjurnar frá. Enn ræður pávin fyri einum lítlum parti av býnum, Vatikanríkinum: hetta rikið hevur sína egnu radiostøð, flagg og frímerkir og er i allar mátar at rokna sum eitt egið land, men víddin er lítil. Í Pávaborgini, Vatikaninum, eru fleiri túsund stovur. Stórt tal av fremmandum ferðafólki kemur á hvørjum ári til Róm at síggja tey mongu minnini bæði frá fornari tíð og frá miðøldini, tá ið tær sjáldsama vøkru kirkjurnar vóru bygdar. Summar av hesum kirkjum, har ímillum Pæturskirkjan, størsta kirkja l heiminum, eru prýddar við myndum av bestu málarum og myndahøggarum, ið Iivað hava. Á okkara døgum er Róm stórur ídnaðarbýur og veksur í heilum. 

Róm
Italia
Høvuðsstaðir í Evropa
Riga

Riga (lettiskt: Rīga) er høvuðsstaður í Lettlandi, og hevur umleið (2022) 605.802 íbúgvar. Hann er helst lívligasti høvuðsstaður í Baltalondum og er virkin mentanarmiðdepil. Lettland hevur sterk søgulig bond til Týsklands, hetta sæst týðiliga á hvørjum horni í Riga - í byggilistini, á mótanum, og her eru mong týsk ferðafólk. Riga hevur verið týðandi handilsbýur síðan í miðøld.

Keldur 

Lettland
Høvuðsstaðir í Evropa
Skopje

Skopje (kýrilliskt Скопје, Albanskt Shkup) er høvuðsstaður Makedóniu. Býurin hevur umleið umleið 537.478 íbúgvar (2012).

Makedónia
Høvuðsstaðir í Evropa
Oslo

Oslo er Noregs høvuðsstaður, og uml. 10 % av landsins fólki býr í býnum. Tað búgva 626 953 fólk í Oslo. Oslofjørðurin er tættast fólkaði fjørður í Noregi. Býurin, sum upprunaliga æt Christiania, er 1000 ára gamal. Norski høvuðsstaðurin verður eisini nevndur víkingahøvuðsstaðurin. Hetta er ein býur, sum er tætt við hav og strond, náttúrðuna og skíøkir. Í Oslo er Stórtingið, har eru stjórnarbygningarnir, kongsborgin og almennir stovnar, til dømis útvarpið (NRK), Ríkissjúkrahúsið og Landsbanki Noregs. Longu um ár 500 e.Kr. var Oslo handilsstaður. Spakuliga vaks staðurin og fekk keypstaðarheitið 1048, tá ið Haraldur kongur Harðræði læt gera keypstað har. Býurin hevur góða havn, og har er altíð fult av ferðamanna- og farmaskipum; meira enn helvtin av tí, sum verður flutt inn til Noregs, verður uppskipað í Oslo. Í Oslo býr kongurin, og har kemur stórtingið saman, har er lærdur háskúli og nógvir aðrir skúlar. Ráðhúsið í Oslo er bæði stórt og prýðiligt. Tað stendur niðri við havnina, og er bygt av reyðum múrsteini. Inni í teirri stóru høllini hanga myndir, sum lýsa høvuðsstaðarsøguna.

Triðja hvørt barn í Oslo kemur frá ikki-norskari bakgrund. Norskir miðlar hava eina uppgerð yvir mest nýttu nøvn í 2008. Henda uppgerð vísir, at nógv mest nýtta navn í Oslo er Mohammed, meðan fremsta gentunavnið er Sara. Í Oslo komu 120 dreingir við navninum Mohammed til verðina í 2008, meðan nummar tvey á listanum er navnið Jakob, ið 76 smádreingir fingu. Mest nýttu gentunøvn í Oslo vóru í fjør Sara, Sofie, Nora og Selma. 

Oslo er heimsins dýrasti býur at búgva í, frammanfyri London og Keypmannahavn.

Vinarbýir 

  Gøteborg, Svøríki
  Schleswig-Holstein, Týskland
  Shanghai, Kina
  St. Pætursborg, Russland
  Vilnius, Litava
  Warszawa, Pólland

Sí eisini 

 Noreg

Noreg
Kommunur í Noregi
Høvuðsstaðir í Evropa
Oslo
Moskva

Moskva (Kyrilliskt Москва́) er høvuðsstaður Russlands, og hevur umleið 11.503.500 íbúgvar. Mitt í Moskva er Kreml, russiska tinginum. Har er eisini miðstøðin hjá ortodoksu kirkjuni. Høgur klingruskapaður múrur við tornum úr 16. øld er uttan um borgir, listasøvn, kirkjur og stjórnarbygningar. Har er zarklokkan, tann størsta í heiminum (211 tons). 

Russland
Býir í Russlandi
Høvuðsstaðir í Evropa
Warszawa

Varsjava (Pólskt: Warszawa, Latín: Varsovia) er høvuðsstaður Póllands og eisini størsti býurin í landinum. Í 2014 hevði Varsjava umleið 1,7 mió. íbúgvar.

Býarpartar 

 Bemowo
 Białołęka
 Bielany
 Mokotów
 Ochota
 Praga Północ
 Praga Południe
 Rembertów
 Śródmieście
 Targówek
 Ursus
 Ursynów
 Wawer
 Wesoła
 Wilanów
 Włochy
 Wola
 Żoliborz

Sí eisini 
 Varsjavasamgongan

Slóðir 
 warsawguide.com
 Warszawa online guide

Býir og bygdir í Póllandi
Høvuðsstaðir í Evropa
Bukarest

Bukarest (Rumenskt Bucureşti) er høvuðsstaður Rumeniu, og hevur umleið 1.628.426 íbúgvar. Býurin er størsti býur í Rumenia og sætt størsti býur í ES.

Keldur 

Rumenia
Høvuðsstaðir í Evropa
Madrid

Madrid er høvuðsstaður Spaniu, og hevur umleið 3,2 mió. íbúgvar (2005). Madrid er størsti býur í Spania, um upplandið verður talt við, kemur fólkatalið upp á 6 milliónir og gerst býurin harvið triðstørsti býur í ES, næst eftir London og Paris. Madrid gjørdist høvuðsstaður í Spania, tí Filipi kongi 2. dámdi so væl veðurlagið har, eisini helt hann býin liggja væl fyri, mitt í landinum. Nú búgva 3,2 milliónir fólk í býnum, og hann er fíggjarmiðdepil og stjórnarbýur landsins. Madrid er miðskeiðis í landinum á Kastilla-háslætta í 640 metra hædd. Í býnum eru stjórnarhúsini og kongsborgin, Escorial. Hann er nú mikil ídnaðar- og handilsbýur. Gamli og vakri miðbýurin verður nevndur Plaza del Sol. 

Madrid, høvuðsstaðurin í Spaniu, stendur uppi á háslættanum sunnan fyri fjøllini. Býurin stendur á sera turrum lendi 600 m oman fyri sjóvarmálan. Tað hevur verið stríggið at fáa býnum vatn; men nú hava teir lagt vatnveitingar oman úr fjøllunum og soleiðis fingið vatn til nýtslu í húsarhaldinum og eisini til gosvøtnini og teir nógvu grasagarðarnar, sum eru í býnum. Sum allir suðurlendskir býur er Madrid oyðin við fólk, tá ið heitast er mitt um dagin, tí tá er alt fólkið innandura og hvílir. Men svalligari er á morgni og kvøldi. Hvørt kvøld yður av fólki á geilunum; summi spáka, summi sita og práta á gongubreytum og geilarhornum, meðan onnur spæla onkran streingjaleik. 

Í Madrid er ein stórur leikvøllur ella arena, sum spaniumenn siga, ið tekur 14.000 fólk og eitur Plaza de Toros (føroyskt: Tarvagarðurin). Í Tarvagarðinum eru teir stóru tarva-bardagarnir, sum spaniumonnum dámar so væl at síggja. 

Úr Madrid ganga jarnbreytir út um alt landið.

Ítróttur 
Madrid er heimbýur hjá Real Madrid, sum er ein av kendastu fótbóltsfeløgum í heiminum og sambært FIFA er felagið eisini heimsins mest vinnandi í 20. øld. Real Madrid spælir á Estadio Santiago Bernabéu. Atlético de Madrid hevur eisini sín heimstað í Madrid. Býurin var vertsbýur fyri finaluna í HM í fótbólti 1982.

Í býnum eru eisini tvey kurvbóltslið Asociación de Clubs de Baloncesto (ACB league) og Circuito Permanente del Jarama), ein motorsportvøllur, sum fyrr hevur veriðvertur fyri tað Spanska formel 1 Grand Prix'ið.

Súkklukappingin Spania Runt endar í Madrid á sama hátt sum Tour de France endar í París.

Tað er møguligt at íðka skí ítrótt í Sierra de Guadarrama fjøllunum, sum eru tætt við býin, har liggja skístøðini Valdesquí og Navacerrada.

Hygg eisini at 
 Spania

Býir í Spania
Høvuðsstaðir í Evropa
London

London er høvuðsstaður Stóra Bretlands, og hevur umleið 8 308 000 íbúgvar. Rómverjar bygdu London í 43 e.Kr.f. Stívliga 7,5 milliónir fólk búgva í býnum, sum er ein av teimum størstu í Evropa. Høvuðsstaðurin er ein av fíggjarligu og mentanarligu miðdeplunum í heiminum og er væl umtóktur ferðamannabýur. Hvørt ár koma fleiri milliónir fólk til London og fara til dømis í sjónleikarhús, á søvn og at síggja søguligar bygningar.

Ikki í nøkrum stórbýi í heiminum er so stórur gjaldoyrahandil sum í London. Í City of London ella "Square Mile", sum miðbýurin eisini verður nevndur, eru fleiri enn 500 bankar, og London er ein av fíggjarmiðdeplum heimsins. Atvoldin er lutvíst tann, at Stóra Bretland áður var heimsveldi, men meiri er, at London liggur væl fyri - mitt ímillum New York City í USA og Tokyo í Japan, sum eru hinir stóru fíggjarmiðdeplarnir í heiminum. Eisini hava teir vunnið sær serkunnleika, ið er bygdur upp, sum árini eru liðin. 

Nógv fólk úr øllum heiminum flyta til Bretska høvuðsstaðin í styttri ella longri tíðarskeið. Av tí at fólkatalið er so høgt, kann tað vera torført at fáa nakað at búgva í fyri ein hóskandi kostnað, og sum samstundis hevur góðar hentleikar og er væl hildið. 

Mong máttmikil fleiritjóðafeløg hava høvuðsskrivstovu í London.

Hygg eisini at 

 Ongland
 Stóra Bretland

Býir í Onglandi
Bretland
Høvuðsstaðir í Evropa
London
Nuuk

Nuuk (Danska navnið er Godthåb. Fyrr eisini skrivað: Nûk) er høvuðsstaður í Grønlandi og hevur umleið 16 túsund íbúgvar (í 2014). Tilsamans búgva 22.673 fólk í høvuðsstaðarkommununi Sermersooq. Eins og allir grønlendskir býir liggur Nuuk fram við sjónum. Nuuk er størsti býur í Grønlandi og høvuðsstaður landsins. Her eru landsstýrisskrivstovurnar og fyrisitingin, og her kemur Landstingið saman. Nuuk er nútíðarbýur í menning. Nógv fólk flytur av bygd til býin og vónar at fáa lut í vælferðini. 

Norski presturin, Hans Egede, grundaði býin í 1728. Bert 50 ár seinni var íbúgvaratalið rokkið upp um 1000. Nuuk hevur bæði flogvøll og tyrlupall. Flogvøllurin liggur bert eitt sindur uttan fyri býin, á einum øki, har heimsins elstu fjøll standa. Hildið verður, at tey ery meira enn 3500 milliónir ára gomul. Tann gamli býarparturin er niðri við sjógvin. Her eru fleiri gomul, vøkur hús, og í einum teirra Forngripasavn Grønlands innivist. Á savninum fæst ein góð mynd av, hvussu tey baldust í forðum í hesum ísbarda landinum. Skamt frá teimum gomlu húsunum stendur standmynd av Hans Egede. Hann lítur oman yvir ta gomlu bygdina, har hann kendi hvørja steinpirru í túnunum. Hann varnast eisini alt tað nýggja, ið bygt verður millum dag og ár. 

Her eru bankar, útvarp, skrivstovur, kirkjur, kykmyndahallir, grillbarrir, gistingarhús, steikarhús, sjúkrahús og handlar. Nógvastaðni í býnum síggjast stórir kranar, ið nýttir verða í stórhúsabyggingini. Nuuk er í støðugum vøkstri. Vøksturin er bráðari, enn nakar hevði gjøtlað um fyri einum 20 árum síðani. Tað er drúgført at ganga úr enda í enda á býnum. Ávegis gjøgnum býin síggjast mong sera vøkur sethús og fleiri stór raðhús. Í so mongum er Nuuk líkur einum lítlum stórbýi. Og hann hevur sum allir aðrir stórbýir sínar ringu og góðu síður. 

Tey flestu, tú hittir ella sært í býnum, eru grønlendingar. Men har er hópur av dønum og øðrum, ið hagar er komin at leita sær arbeiði.

Vinabýir 

  Cuxhaven, Týskland
  Aalborg, Danmark
  Vantaa, Finnland
  Barrow, Alaska, USA
  Askim, Noreg
  Changchun, Kina
  Huddinge, Svøríki
  Illoqqortoormiut, Grønland
  Lyngby-Tårbæk, Danmark
  Pangnirtung, Kanada
  Seyðisfjörður, Ísland
  Amasya, Turkaland

Myndasavn 

Býir og bygdir í Grønlandi
Grønland
Helgi Breiner

Helgi Breiner (f. 1971) er urguleikari í Frederikssund og er búsitandi í Keypmannahavn. Hann er diplomorganistur frá Kgl. Danska Musikkonservatoriinum í Keypmannahavn og hevur 2 børn. Helgi skrivar eisnini í donsku bløðunum um kirkju, átrúnað og politikk¹.

Slóðir 

 HelgiBreiner.dk

Breiner, Helgi
Breiner, Helgi
Talusyntesa

Talusyntesa er eitt máltøkniligt forrit, sum umsetir skrivaðan tekst til ljóð. Føroyska forritið Sjúrður er eitt dømi um talusyntesuforrit.

Talusyntesa verður millum annað nýtt av blindum, sjónveikum og lesiveikum til at lesa tekstir. Til dømis kann talusyntesan lesa upp innihaldið á heimasíðum.

Teldufrøði
Mál
Sjúrður (forrit)

Sjúrður er eitt føroyskt ment talusyntesuforrit. Aftan fyri forritið stendur millum annað Sjúrður Gullbein.

Keldur 

 Smith, Tórfinn: Øll eru glað fyri Sjúrð. Í: MBF blaðið nr. 1, 2006

Slóðir úteftir

Greinir
 Smith, Tórfinn: Øll eru glað fyri Sjúrð. Í: MBF blaðið nr. 1, 2006

Teldufrøði
Sada Abu Khader

Sada Khader (f. 1944) er mamma danska politikaran Naser Khader. Kona Naser Khaders Bente Dalsbæk hevur skrivað eina bók um vermammuna, bókin kallast Med underkop.

Slóðir úteftir

Bøkur 
 Dalsbæk, Bente: Med underkop. Livet med min muslimske svigermor. Ekstrabladet 2006.

Khader, Sada Abu
Bente Dalsbæk

Bente Dalsbæk (f. 1966) er ein danskur løgfrøðingur, rithøvundur og blaðkvinna.  Hin 5. apríl 2007 helt hon fyrilestur í Miðlahúsinum í Havn um lív sítt. Hon hevur skrivað eina bók um nú fyrrverandi vermammu sína Sadu Khader og eina bók um umskering av dreingjum. Hon hevur arbeitt hjá DSB og í Ferðslumálaráðnum (Trafikministeriet) og sum skrivari í Fólkatinginum (udvalgssekretær). Hon búði saman við Naser Khader til 2010.

Eftir Muhammed-kreppuna skrivaði hon bókina Med underkop - Livet med min muslimiske svigermor, har hon fortelur um tá hon møtti mammu Naser Khader og um lívið sum donsk-arabisk familja. 

Dalsbæk arbeiðir í dag sum freelance blaðkvinna og fyrilestrahaldari.

Verk 
 2006 - Med underkop - Livet med min muslimiske svigermor. Ekstra Bladets forlag, København. ISBN 87-7731-276-7
 2009 - Med eller uden skræl: en debatbog om drengeomskæring. ISBN 978-87-92336-11-8

Slóðir úteftir 
 Framløga hjá ARTE booking
 Danmarks Radio (sending frá 20. november 2006)

Føðingar í 1966
Danskir rithøvundar
Løgfrøðingar
Tíðindafólk
Kvinnuligir rithøvundar
Føroya Fólkaháskúli

Føroya Fólkaháskúli byrjaði sítt virksemi í leigaðum hølum á Stongunum í Klaksvík 5. november 1899. Árið eftir varð flutt í nýbygd hús í Føgrulíð vestanfyri Klakk - út móti Leirvíksfirði. Í 1909 vórðu bæði bygningurin og háskúlavirksemið flutt út í Hornabø í Havn, og har heldur Føroya Fólkaháskúli til enn.

Føroya Fólkaháskúli er ein grein av háskúlarørsluni, sum tók seg upp í Danmark um miðja 19. øld.  Háskúlarørslan legði alstóran dent á "tað livandi orðið", ella um vit brúka eina nútíðarliga orðing: persónliga menning og almenna upplýsing. Stovnararnir, Rasmus Rasmussen úr Miðvági 1871 - 1962) og Símun av Skarði, ættaður av Skarði í Kunoy, (1872 - 1942), høvdu báðir verið á Askov Højskole skúlaárini 1896/1897 og 1897/1898. Símun var frammanundan útbúgvin lærari, og Rasmus var húsasmiður. Í 1898 fór Rasmus so á Danmarks Lærerhøjskole at fáa sær hægri útbúgving. Um summarið 1899 komu teir báðir heim til Føroya og fóru undir at fyrireika fyrsta háskúlaskeiðið, sum so byrjaði um heystið 1899 við 16 næmingum.

Stjórar á Føroya Fólkaháskúla 
 Hedvig Westerlund-Kapnas 2019-
 Annfinnur Heinesen 2014-2019 
 Rói Patursson 1988-2014
 Thorben Johannesen 1980-1988
 Steinbjørn B. Jacobsen 1970–1980
 Marius Johannesen 1953–1970
 Jóhannes av Skarði 1942–1953
 Símun av Skarði 1889–1942

Keldur 

Árni Dahl: Bókmentasøga II, s. 48ff

Slóðir úteftir 

Føroya Fólkaháskúli

Skúlar í Føroyum
Moldova

Moldova er lýðveldi í Eysturevropa. Í norðri, eystri og suðri hevur Moldova mark við Ukraina, og í vestri við Rumenia. Landið er fruktagott, og væl fæst av fruktum, víni og grønmeti. Moldova er tó fátækasta landið í Evropa . Tað almenna málið er rumenskt, men tó eru tað mong, ið tosa russiskt. Høvuðsstaðurin eitur Chisinau.

Søga 

Moldova er gamalt rumenskt fúrstadømi; hetta lítla lanbúnaðarlandið var partur av Rumenia, áðrenn tað varð tikið og lagt undir Sovjetsamveldið í 1940. Hóast tað var fjølbygdasta lýðveldið í gamla Sovjetsamveldinum, eru færri enn tveir triðingar av fólkinum moldavar. Ófriðarligt hevur verið í landinum, síðan tað fekk sjálvstýri í 1991. Ukreinar og russarar, ið eru hin triðingurin, vilja loysa frá Moldava, og víðgongdir moldaviskir tjóðskaparmenn vilja, at Moldava aftur gerst partur í Rumenia.

Politikkur

Mentan

Landafrøði 

Moldova liggur millum Ukreina og Rumenia í Eysturevropa. Tað er ógvuliga stórur munur á hitanum um veturin og summarið í Rumenia.

Býir 

 Chişinău 
 Tiraspol 
 Bălţi 
 Tighina 
 Rîbniţa 
 Cahul 
 Ungheni 
 Soroca

Búskapur 

Moldova er tað fátækasta landið í Evropa .

Keldur

Hygg eisini at

Ávísingar úteftir 

Evropa
Chişinău

Chişinău (russiskt; Кишинёв) er høvuðsstaður Moldovu. Býurin hevur umleið 594 000 íbúgvar.

Moldova
Høvuðsstaðir í Evropa
1. deild

1. deild er heitið á næstbestu deildini í føroyskum mansfótbólti. 

Frá 1976 til 2004 varð besta deildin rópt 1. deild, men av tí at hendan í 2005 broytti navn til Formuladeildin og seinni til Vodafonedeildin, varð avgjørt at næstbesta deildin frá 2006 skuldi vera kallað 1. deild.

Vinnarar av 1. deild

Høvuðs málskjúttar í 1. deild hjá monnum 

Fótbóltur
Stiðin

Stiðin er eitt bókaforlag við heimstaði í Hoyvík. Forlagið Stiðin hevur serliga givið út týðingar av klassiskum bókmentum, her uppií týðingar eftir Axel Tórgarð, og orðabøkur. Høvuðsmaðurin handan forlagið er Zakarias Wang, samfelagsfrøðingur.

Ávísingar úteftir 
 www.stidin.fo

Føroysk forløg
Streymoy
Fuglar í Føroyum

Yvirlit yvir Føroya fuglar.

Anseriformes

Galliformes

Gaviiformes

Podicipediformes

Procellariiformes

Pelecaniformes

Ciconiiformes

Accipitriformes / Falconiformes

Gruiformes

Charadriiformes

Columbiformes

Cuculiformes

Strigiformes

Caprimulgiformes

Apodiformes

Coraciiformes

Piciformes

Passeriformes

Kelda 
 Fuglar í Føroyum
 Fuglalistin 2005
 GOOGLE BOOKS: Fuglar í Norðurhøvum, Søren Sørensen og Dorete Bloch, 1990
 SU-listen for Færøerne, Opdateret pr. 1.1 2010
 SU-listen for Færøerne maj 2003
Avibase

 

de:Färöer#Tierwelt
Leirvíksfjørður

Leirvíksfjørður kallast sundið millum Eysturoynna og suðurendan á Kalsoy. Eysturoyarmegin liggur bygdin Leirvík og Kalsoyarmegin var avtoftaða bygdin Blankskáli. Sera streymhart er í Leirvíksfirði.

Firðir í Føroyum
Eysturoy
Kalsoy
Veðurmerki

Veðurmerki er tekin ella merki, ið kann eygleiðast í náttúruni, og sum var hildið at geva ábending um veðurlagið. Tað kundi vera at eygleiða, hvussu kríatúr bóru seg at, t.d. at seyður stoytir uppundir kulda, ella tað kundi vera at meta um komandi árstíð eftir hvussu veðrið roynist ein ávísan dag, t.d. at sum fyrsti hundadagur er, soleiðis fer summarið at vera.

Veðurmerki knýtt at døgum:
 sum fyrsti hundadagur er, soleiðis fer summarið at vera.

Veðurmerki knýtt at djórum:
 Tá seyður stoytir, er kuldi væntandi.
 Tá ketta vaskar sær upp um oyruni, er regn væntandi

Fólkaminni
Veðurfrøði
Hundadagar

Hundadagar kallast tíðarskeiðið frá 23. juli (fyrsti hundadagur) til 23. august (hundadagar enda). Sum veðrið er, tann dagin hundadagarnir byrja, soleiðis skal summarið vera, var eitt gamalt veðurmerki.

Tíðarskeið