alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
22. januar

22. januar er dagur 22 í árinum í gregorianska kalendaranum. 343 dagar eru eftir av árinum (344 dagar um skotár er).

Hendingar 
 1840 - Bretskir kolonistar búsetast fyri fyrstu ferð í New Zealandi fyri at tryggja ognarsambandið til bretska ríkið.
1924 - Løgtingsval í Føroyum. Seinasta valið, tá bara tveir flokkar, Sambandsflokkurin og Sjálvstýrisflokkurin, stilla upp.
 1924 - Ramsay MacDonald verður fyrsti Labour forsætisráðharri í Stóra Bretlandi.
 1972 - Jens Otto Krag, forsætisráðharri, skrivar í Brússel í Belgia undir sáttmálan um, at Danmark skal gerast limur í EF. Danski limaskapurin skal tó fyrst góðkennast á fólkaatkvøðu seinni hetta árið.
 1976 - Søgunnar størsta bankarán verður framt í Beirut í Libanon, tá geriljahermenn ræna um 50 milliónir US dollarar úr einum banka.
 1980 - Russiski kjarnorkufysikarin og Nobel friðarheiðurslønarvinnarin, Andrej Sakharov, verður tvingsilsfluttur til afturlætna býin Gorkij. Burturvísingin verður av sovjetiskum myndugleikum grundað á »niðurbrótadi virksemi ímóti sovjetiska statinum«.
 1981 - Heimsins dýrasta bræv verður selt á Cristie's uppboðssøluni í New York í USA fyri 748.000 dollarar. Tað er Abraham Lincoln, forseti í USA, sum hevur skrivað brævið í 1863, har hann góðtekur kritikkin av sjálvstýrisyvirlýsingini.
 1983 - Björn Borg kunnger, at hann steðgar yrkisleiðini innan tennis sum bert 27 ára gamal. Hann hevur í yrkisleið síni millum annað vunnið fimm Wimbledon-sigrar á rað.

Føðingar 
 1561 - Francis Bacon, enskur heimspekingur (d. 1626)
 1729 - Gotthold Ephraim Lessing, týskur rithøvundur (d. 1781)
 1788 - Lord Byron (d. 1824)
 1849 - August Strindberg, svenskt leikskald (d. 1912)
 1898 - Sergei Eisenstein, russiskur leikstjóri (d. 1948)
 1932 - Piper Laurie, amerikonsk sjónleikarinna.
 1937 - Jóngerð Purkhús, føroyskur politikari. Hon var fyrsta kvinna at sita sum landsstýriskvinna.
 1940 - John Hurt, enskur sjónleikari (d. 2017)
 1960 - Michael Hutchence, forsangari í INXS (d. 1997)
 1977 - Hidetoshi Nakata, japanskur fótbóltsleikari.

Andlát 
 1901 - Viktoria drotning av Bretlandi og keisarinna av India. (f. 1819)
 1919 - Carl Larsson, svenskur listamálari (f. 1853)
 1973 - Lyndon B. Johnson, amerikanskur forseti (f. 1908)
 1994 - Telly Savalas, amerikanskur sjónleikari (f. 1922)
 2008 - Heath Ledger, avstralskur sjónleikari (f. 1979)
 2010 - Jean Simmons, bretsk-amerikonsk sjónleikarinna (f. 1929)

Januar, 22.
23. januar

23. januar er dagur 23 í árinum í gregorianska kalendaranum. 342 dagar eru eftir av árinum (343 dagar um skotár er).

Hendingar 
 1928 - Javnaðarflokkurin, stovnaður 1927, fær fyrstu ferð umboð í Løgtingið, Mourentius Viðstein og Petur Mohr Dam.

Føðingar 
 1832 - Edouard Manet, franskur málari (d. 1883)
 1889 - Rikard Long, føroyskur rithøvundur (d. 1977)
 1928 - Jeanne Moreau, fronsk sjónleikarinna.
 1944 - Rutger Hauer, niðurlendskur sjónleikari.
 1947 - Megawati Sukarnoputri, indonesiskur forseti.
 1950 - Richard Dean Anderson, amerikanskur sjónleikari.
 1984 - Arjen Robben, niðurlendskur fótbóltsleikari.
 1985 - Doutzen Kroes, niðurlendsk modell

Andlát 
 1944 - Edvard Munch, norskur málari (f. 1863)
 1963 - Józef Gosławski, pólskur myndahøggari

Januar, 23.
24. januar

24. januar er dagur 24 í árinum í gregorianska kalendaranum. 341 dagar eru eftir av árinum (342 dagar um skotár er).

Hendingar

Føðingar 
 76 - Hadrian, keisari í Róm (d. 138).
 1712 - Fridrik 2., kongur í Prusslandi (d. 1786).
 1917 - Ernest Borgnine, amerikanskur sjónleikari (d. 2012).
 1936 - Óli Petersen, føroyskur keiputeknari (d. 2022)
 1940 - Joachim Gauck, týskur forseti.
 1941 - Neil Diamond, amerikanskur sangari.
 1943 - Sharon Tate, amerikonsk sjónleikarinna (d. 1969).
 1953 - Moon Jae-in, suðurkoreanskur forseti.
 1961 - Guido Buchwald, týskur fótbóltsleikari.
 1983 - Shaun Maloney, skotskur fótbóltsleikari.
 1987 - Luis Suarez, uruguaiskur fótbóltsleikari.
 1988 - Jade Ewen, ensk songkvinna.
 2012 - Athena prinsessa Danmarkar.

Andlát 
 41 - Kaligula, keisari í Róm (f. 12).
 1965 - Winston Churchill, bretskur politikari (f. 1874).
 1999 - Jóhannes av Skarði (f. 1911).
 2001 - Sverri Egholm (f. 1930).
 2011 - Bernd Eichinger, týskur leikstjóri (f. 1949).

Januar, 24.
25. januar

25. januar er dagur 25 í árinum í gregorianska kalendaranum. 340 dagar eru eftir av árinum (341 dagar um skotár er). Dagurin ber heitið Pálsmessa.

Súla og lomviga koma at landi á pálsmessu, 25. januar.

Hendingar 
 1269 - Erlendur biskupur verður biskupsvígdur

Føðingar 
 1759 - Robert Burns, skotskt skald (d. 1796)
 1882 - Virginia Woolf, enskur rithovundur (d. 1941)
 1928 - Eduard Shevardnadze, georgiskur forseti (d. 2014)
 1933 - Corazon Aquino, filipinskur forseti (d. 2009)
 1942 - Eusebio, portugisiskur fotboltsleikari (d. 2014)
 1952 - Malan Marnersdóttir, foroyskur professari.
 1967 - David Ginola, franskur fotboltsleikari.
 1981 - Alicia Keys, amerikonsk songkvinna.
 1982 - Noemi, itolsk songkvinna.
 1984 - Robinho, brasilskur fotboltsleikari.

Andlát 
 1952 - Sveinn Bjornsson, islendskur forseti (f. 1881)
 1990 - Ava Gardner, amerikonsk sjonleikarinna (f. 1922)
 2015 - Demis Roussos, grikskur sangari (f. 1946)
 2017 - John Hurt, enskur sjonleikari (f. 1940)
 2017 - Mary Tyler Moore, amerikonsk sjonleikarinna (f. 1936)

Januar, 25.
26. januar

26. januar er dagur 26 í árinum í gregorianska kalendaranum. 339 dagar eru eftir av árinum (340 dagar um skotár er).

Hendingar

Føðingar 
 1880 - Douglas MacArthur (d. 1964)
 1918 - Nicolae Ceausescu, rumenskur politikari (d. 1989)
 1924 - Alice Babs, svensk songkvinna (d. 2014)
 1925 - Paul Newman, amerikanskur sjonleikari (d. 2008)
 1953 - Anders Fogh Rasmussen, danskur politikari.
 1958 - Ellen DeGeneres, amerikonsk sjonleikarinna.
 1961 - Wayne Gretzky, kanadiskur ishokkileikari.
 1963 - Jose Mourinho, portugisiskur fotboltsvenjari.
 1964 - Torkil Nielsen í Sandavági, fótbóltsleikari (1-0 á Eysturríki 1990).
 1973 - Brendan Rodgers, nordirskur fotboltsvenjari.
 1987 - Sebastian Giovinco, italskur fotboltsleikari.

Andlát 
 1823 - Edward Jenner (f. 1749)
 1979 - Nelson Rockefeller, amerikanskur varaforseti (f. 1908)
 2003 - Hans Jacob Debes (f. 1940).

Januar, 26.
27. januar

27. januar er dagur 27 í árinum í gregorianska kalendaranum. 338 dagar eru eftir av árinum (339 dagar um skotár er).

Hendingar 
1889 - Føringafelag verður stovnað í Havn at virka føroyskum máli og mentan at frama.
2019 - Danmark gerst heimsmeistari í hondbólti, ímillum donsku leikaranar er føroyski Jóhan á Plógv Hansen.

Føðingar 
1756 - Wolfgang Amadeus Mozart, eysturríkst tónaskald (d. 1791).
1832 - Lewis Carroll, enskur rithøvundur (d. 1898).
1859 - Wilhelm II, týskur keisari (d. 1941).
1928 - Hans Modrow, týskur politikari.
1947 - Meat Loaf, amerikanskur sangari og sjónleikari (d. 2022).
1964 - Bridget Fonda, amerikonsk sjónleikarinna.
1979 - Rosamund Pike, ensk sjónleikarinna.
1980 - Marat Safin, russiskur tennisleikari.

Andlát 
1901 - Giuseppe Verdi, italskt tónaskald (f. 1813).
1951 - Carl Gustaf Mannerheim, finskur heryvirmaður og politikari (f. 1867).
1967 - Edward H. White II, amerikanskur rúmdarmaður (f. 1930).
1983 - Louis de Funès, franskur sjónleikari og skemtari (f. 1914).
2006 - Johannes Rau, týskur forseti (f. 1931).
2008 - Suharto, indonesiskur forseti (f. 1921).
2009 - John Updike, amerikanskur rithøvundur (f. 1932)
2010 - J.D. Salinger, amerikanskur rithøvundur (f. 1919)
2014 - Pete Seeger, amerikanskur sangari (f. 1919).
2018 - Ingvar Kamprad, svenskur vinnulívsmaður (f. 1926).

Keldur 

Januar, 27.
28. januar

28. januar er dagur 28 í árinum í gregorianska kalendaranum. 337 dagar eru eftir av árinum (338 dagar um skotár er).

Hendingar 
2012 - Bjørk Herup Olsen setti nýtt føroyskt met í 3000 metrum renning við tíðini 9:59.91 í Pennsylvania, USA. Hon gjørdist harvið fyrsta føroyska kvinnan, ið rann henda teinin undir 10 minuttir.

Føðingar 
 1457 - Henrik 7., enskur kongur (d. 1509)
 1822 - Alexander Mackenzie, skotsk-kanadiskur politikari (d. 1892)
 1912 - Jackson Pollock, amerikanskur listamálari (d. 1956)
 1936 - Alan Alda, amerikanskur sjónleikari.
 1936 - Ismail Kadare, albanskur rithøvundur.
 1955 - Nicolas Sarkozy, franskur forseti.
 1961 - Arnaldur Indridason, íslendskur rithøvundur.
 1978 - Gianluigi Buffon, italskur fótbóltsleikari.
 1981 - Elijah Wood, amerikanskur sjónleikari.
 1998 - Ariel Winter, amerikonsk sjónleikarinna.

Andlát 
 814 - Karlamagnus
 1547 - Henrik 8., enskur kongur (f. 1491)
 1939 - William Butler Yeats, írskur rithøvundur (f. 1865)
 2002 - Astrid Lindgren, svenskur rithøvundur (f. 1907)
 2008 - Marie Takvam, norskur rithøvundur (f. 1926)

Januar, 28.
29. januar

29. januar er dagur 29 í árinum í gregorianska kalendaranum. 336 dagar eru eftir av árinum (337 dagar um skotár er).

Hendingar 
1922 - Fiskepigernes Fagforening verður stovnað á Tvøroyri sum fyrsta arbeiðskvinnufelag í Føroyum

Føðingar 
 1935 - Adelborg Linklett, føroysk sjónleikari.

Andlát 
 1820 - Georg 3., bretskur kongur (f. 1738)

Januar, 29.
30. januar

30. januar er dagur 30 í árinum í gregorianska kalendaranum. 335 dagar eru eftir av árinum (336 dagar um skotár er).

Hendingar 
1649 - Enski kongurin Karl 1. verður hálshøgdur.
2014 - Socialistisk Folkeparti (SF) tók seg úr donsku stjórnini.

Føðingar 
 1882 - Franklin D. Roosevelt, amerikanskur forseti (d. 1945)
 1927 - Olof Palme, svenskur politikari (d. 1986)
 1930 - Gene Hackman, amerikanskur sjónleikari.
 1937 - Vanessa Redgrave, ensk sjónleikarinna.
 1941 - Dick Cheney, amerikanskur varaforseti.
 1944 - Jógvan við Keldu, føroyskur politikari.
 1951 - Phil Collins, enskur sangari.
 1962 - Abdullah 2., jordanskur kongur.
 1968 - Filip 6., spanskur kongur.
 1981 - Peter Crouch, enskur fótbóltsleikari.

Andlát 
1948 - Mahatma Gandhi (f. 1869)
1984 - Luke Kelly úr írska fólkatónleikabólkinum The Dubliners (f. 1940)
2011 - John Barry, enskt tónaskald (f. 1933)

Januar, 30.
31. januar

31. januar er dagur 31 í árinum í gregorianska kalendaranum. 334 dagar eru eftir av árinum (335 dagar um skotár er).

Hendingar 
2004 - Jógvan við Keldu settur landsstýrismaður í innlendismálum, sat sum landsstýrismaður til 1. desember 2005

Føðingar 
 1970 - Jóanes N. Dalsgaard

Andlát 

Januar, 31.
14. september

14. september er dagur 259 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 260 um skotár er). 106 dagar eru eftir av árinum. Dagurin eitur Dýrd krossins. Eisini róptur krossmessa um heystið. Krossurin, sum drotningin Helena fann, Kristi krossur, varð tikin og fluttur burtur av heidningum, men funnin aftur og førdur til Jerusalems. Dagurin hátíðarhildin til minnis um hesa hending. 14. september er eisini dagurin, tá ið atkvøðugreiðsla í 1946 var í Føroyum um samband við Danmark ella loysing.

Í Føroyum hevur eisini verið eitt tíðindablað við heitinum 14. september - sí 14. september (tíðindablað).

Hendingar 
 1752 - Bretland fer at brúka gregorianska álmanakkan. 52 ár eftir Danmark.
 1770 - Prentfrælsi verður sett í gildi í Danmark.
 1812 - Franski herurin, undir leiðslu av Napoleon Bonaparte, fer inn í brennandi Moskva.
 1891 - Fyrsta brotssparkið nakrandi í einum enskum ligadysti.
 1901 - 42 ára gamli amerikanski varaforsetin Theodore Roosevelt verður 26. forseti í USA,eftir at William McKinley doyði av skotunum, hann fekk vikuna fyri.
 1911 - Russiski forsætisráðharrin Peter Stolypin verður myrdur.
 1946 - Fólkaatkvøða er í Føroyum, um Føroyar skulu hava eina heimastýrisskipan ella loysing.Flestar atkvøður vóru fyri loysing; 48,7%. Valluttøkan var 67,5%
 1960 - Oljufelagsskapurin OPEC verður stovnaður á einum fundi í Bagdad millum Iran, Irak, Kuveit, Saudi-Arábia og Venesuela.
 1964 - Bretska dagblaðið The Daily Herald steðgar útgávuni og verður avloyst av The Sun.
 1975 - Málningurin "Náttarvaktin" hjá Rembrandt verður karvalur sundur av einum vitjandi á savninum í Amsterdam.
 1978 - Italska løgreglan handtekur 30 ára gamla Corrado Alunni sum leiðari fyri Reyðu Brigadurnar og høvuðsmaður handan morðið á fyrrverandi forsetan Aldo Moro.

Føðingar 
 1769 - Alexander von Humboldt (d. 1859)
 1936 - Walter Koenig, amerikanskur sjonleikari.
 1949 - Tommy Seeback, danskur tónleikari og tónasmiður (d. 2003)
 1958 - Debbie Cameron, amerikansk/dansk sangari.
 1959 - Mary Crosby, amerikanskur sjónleikari.
 1959 - Morten Harket, norskur rocktónleikari.
 1965 - Dmitry Medvedev, russiskur politikari.
 1983 - Amy Winehouse, ensk songkvinna (d. 2011)

Andlát 
 1927 - Amerikanski dansarin Isadora Duncan doyr í bili, tá ið hálsturriklæði hennara verður fast í hjólinum Bugatti bilinum.
 1982 - Grace Kelly, amerikonsk sjonleikarinna og prinsessa av Monako (f. 1929)
 2004 - Ove Sprogøe, danskur sjónleikari, føddur í 1919.
 2009 - Patrick Swayze, amerikanskur sjonleikari og dansari (f. 1952)

September, 14.
Fólkaatkvøðan 14. september 1946



Forsøgan 

9. apríl 1940 varð Danmark hersett av Týsklandi. 12. apríl vórðu Føroyar hersettar av Bretlandi.

Meðan kríggið leikaði á, kundi einki politiskt samband vera millum Føroya og Danmark. Tí máttu føroyingar klára seg sjálvar undir krígnum.

25. apríl varð Merkið viðurkent av bretskum myndugleikum. 9. mai kom bráðfeingisstýrisskipan í gildi, sum gav Løgtinginum lóggávuvald og amtmanni útinnandi vald.

27. oktober 1945 varð kunngjørt í Dimmalætting, at Danmark varð fríðað og at danska stjórnin hevði góðkent, at Føroyar høvdu verið stýrdar eftir serligum reglum undir krígnum.

Síðani fóru samráðingar fram millum umboð fyri Løgtingið og donsku stjórnina í Danmark um framtíðarstøðu Føroya. Eftir mánaðalangar samráðingar kláraðu føroyingar ikki at semjast innanhýsis, og enn minni at semjast við donsku stjórnina. Danska stjórnin gjørdi tó eitt uppskot um eina heimastýrisskipan.

Fólkaatkvøðan 
9. mai 1946 samtykti Løgtingið at leggja málið út til fólkið. Fólkaatkvøða skuldi haldast við hesum spurningum:

I. Ynskja tygum danska stjórnaruppskotið sett í gildi?
II. Ynskja tygum loysing Danmark og Føroya millum?

Atkvøðugreiðslan fór fram á tann hátt, at krossur skuldi setast fyri tað punktið, veljarin ynskti. Tó skal viðmerkjast at fólkafloksmenn, sum ynsktu fleiri punkt at velja millum, heittu á fólk um at skriva nei útfyri punkt eitt, um tey ikki ynsktu tað. Javnaðarmenn somuleiðis viðvíkjandi øðrum punkti.

Úrslit 
Fólkaatkvøðan var hildin 14. september 1946, og var úrslitið hetta:

-

Eftirspæl 
Eftir at úrslitið varð kunngjørt fór ein meiriluti av Løgtinginum at fremja loysingina, sum fólkið hevur samtykt, sambært meirilutanum. Jákup í Jákupsstovu varð tveittur úr Javnaðarflokkinum afturfyri at vera uppií meirilutanum.

23. september kunngjørdu Javnaðarflokkurin og Sambandsflokkurin, at teir mettu ætlaðu gerðirnar hjá Løgtingsmeirilutanum at vera lógarbrot, og at teir tí í mótmæli rýmdu úr tinginum.

25. september kunngjørdi amtmaður fyri Løgtinginum, at kongur hevði upployst tingið og útskrivað nýval. [1]

27. september skuldi tingfundur vera aftur. Men Fólkaflokkurin møtti ikki eftir at kongur hevði sent tingið heim. Jákup í Jákupsstovu møtti einsamallur.

8. november 1946 var nýtt løgtingsval. Gamli loysingarmeirilutin fekk 8 tingmenn meðan gamla andstøðan fekk 12.

Síðani fóru nýggjar samráðingar fram millum nýggja løgtingsmeirilutan og donsku stjórnina. Hesar samráðingar endaðu við, at Heimastýrislógin kom í gildi 1. apríl 1948. Sum mótmæli ímóti heimastýrislógini varð Tjóðveldisflokkurin stovnaður á fundi 22. og 23. mai.

Keldur 
 Stjórnarskipanarmálið 1946, Annfinnur í Skála. Føroya Skúlabókagrunnur, Tórshavn 1992.
 Løgtingið 150. Hátíðarrit 3. Løgtingið, Tórshavn 2003.

Føroya søga
Føroyskur politikkur
Færingetidende

Færingetidende er fyrsta avísin, sum kom út í Føroyum. Niels Winther flutti sum nýútbúgvin løgfrøðingur heim til Føroya og byrjaði at geva fyrstu føroysku avísina út 13. mai 1852.

Við Færingetidende varð fyrstu ferð funnist at donsku embætismonnunum í Føroyum og kongliga einahandlinum.

Mønustingin fekk blaðið, eftir at tað í blaði nr. 8 ákærdi einahandilin fyri at snýta við vørum móti einum rættarleysum og fátækum keypara. Niels Winther varð dømdur at gjalda eina bót áljóðandi 600 ríkisdálar fyri ærumeiðing. Hetta tí at umtalaði keyparin ikki vildi standa fram og vitna. Henda bót, ið svarar til umleið 3 árslønir hjá einum arbeiðsmanni (í Odense 1853), gjørdist mønustingurin hjá Færingetidende.

Einans 9 bløð komu út av Færingetidende, fyrstu ferð 13. mai 1852 og seinastu ferð 27. juli sama ár. Málið var danskt, tí føroyskt hevði enn ikki vunnið frama.

Útvortis ávísing 

 Vestnord - tíðarrit - Føroysk, íslendsk og grønlendsk talgild tíðarrit og bløð.

Kelda 
 Føroysk blaðsøga 1852-2002, Arnbjørn Ó. Dalsgarð. Sprotin, Vestmanna 2002.

Føroyskir tíðindamiðlar
Føroya søga
Niels Christopher Winther

Niels Christopher Winther (2. juli 1822 - 24. februar 1892) arbeiddi sum sakførari í Havn og í Hjørring til 1868. Hann gav fyrsta blað út í Føroyum, Færingetidende, sum tó bert kom út 9 ferðir í tíðarskeiðnum 13. mai 1852 til 27. juli sama ár. Hann sat á løgtingi frá 1852 til 1857 og var valdur fyrst í Eysturoyar valdømi og síðani í Norðstreymoyar. Harafturat sat hann á fólkatingi frá 1851 til 1857. Á fyrsta fólkatingsvalinum í 1851 varð Niels Winther valdur. Hann var úr Havn, har pápi hansara var snikkari. Hann hevði góð evni, og sorenskrivarin Niels Hunderup tók sær av honum og hjálpi honum seinni at lesa løgfrøði í Keypmannahavn. Hann var liðugur sum juristur longu í 1842 og kom til Føroya í 1849 fyri at virka sum sakførari og fá ár seinni eisini sum politikari.

Givið út 

 Færingetidende. Var blaðstjóri í fyrstu avís í Føroyum.
 Færøernes Oldtidshistorie, 1875.

Keldur 

 Løgtingið 150 - Hátíðarrit 3. Løgtingið, Tórshavn 2003.
 Føroysk blaðsøga 1852-2002, Arnbjørn Ó. Dalsgarð. Sprotin, Vestmanna 2002.

Føroyskir politikarar
Føðingar í 1822
Andlát í 1892
Føroyskir løgfrøðingar
Føroyskir blaðstjórar
Havnafólk
Mai

Mai er fimti mánaði í árinum eftur tí gregorianska kalendaranum og ein av 7 mánaðum, sum hava 31 dagar. Navnið mai kemur frá tí rómversku gudinnuni Maju, sum er gudinna fyri gróður og grøði.

Hendingar í mai 
 1. mai - Í fleiri londum verður 1. mai hátíðarhildi sum arbeiðaradagur
 17. mai - Tjóðardagur Noregs
 26. mai - Krúnprinsurin hevur føðingardag

Mánaðir
Dagar
Altjóða arbeiðaradagur

Altjóða arbeiðaradagur er tann 1. mai. Vanligt hevur verið, at arbeiðsfólk, sum eru limir í arbeiðarafeløgum, fáa frí henda dagin og møtast fyri at tosa um og hoyra um viðurskifti sum viðkoma teimum. Í Føroyum hevur 1. mai-dagshald verið vanligt á Vaglinum í Havn og kring alt landið. Seinastu árini er arbeiðararørslan tó givin við at skipa fyri 1. mai. Í Havn verður dagurin tó enn hildin á Vaglinum.

Føroyskir flaggdagar
Arbeiðararørsla
Arbeiðsmarknaður
Hertugadømið Finnland

Finnland var partur av Svenska Kongaríkinum, men hóast hetta hevur landið altíð havt serliga støðu t.d. við serstøkum dømandi og fyrisitandi løgdømi. Í 1581 fekk landið heiti sum svenskt stórhertugadømi.

Í finska krígnum, kríggj millum Svøríki og Russland frá februar 1808 til september 1809, varð Finnland hertikið av russum.

Serliga løgfrøðiliga støðan hjá Finnlandi hevði við sær, at tað ikki varð limað inn í Russiska Tsarveldið. Tsarurin, Aleksandur I, helt tað vera skilabetri at varðveita somu støðu, sum Finnland hevði havt í øldir undir svenskum yvirræði.

Finskur ríkisdagur varð fyri fyrstu ferð hildin í 1809. Úrslitið var ein sáttmáli millum tsarin og ríkisdagin um eitt samveldi. Finnland fekk egna stjórnarskipan og tsarurin gjørdist finskur konstitutionellur monarkur við heitinum stórhertugi.

Við skipanini boðaði tsarurin frá, at Finnland nú var tjóð millum tjóðir. Markið millum Finnland og Russland var eisini varðveitt.

Í 1917 fór ein kollvelting fram í Russlandi. Tsarsins vald varð latið einari serligari russiskari bráfeingisstjórn. Við hesum stóð Finnland eftir uttan nakran stórhertuga. Bráfeingisstjórnin metti seg hava tsarsins heimildir í Finnlandi. Finnar, sum óttaðust ruðuleikarnar í Russlandi, vildu heldur hava valdið flutt til ein heimligan stovn, helst ríkisdagin.

Fyrsta royndin miseydnaðist, tá bráfeingisstjórnin ikki vildi staðfesta sonevndu heimildarlógina frá 1917. Í staðin varð ríkisdagurin sendur til hús og nýtt val útskrivað.

Seinna royndin at slíta frá russum eydnaðist í mánaðunum november-desember 1917. Greiður meiriluti av ríkisdegnum gjørdi av, at ríkisdagurin fyribils skuldi hava tær heimildir, sum fyrr lógi hjá tsari og stórhertuga. Hetta var mett sum de facto loysing frá Russlandi og formlig frælsisyvirlýsing varð samtykt nakrar dagar seinni.

Nýggja russiska stjórnin, sosialistiska sovjet-stjórnin, valdi at viðurkenna finska fullveldið.

Í 1918 var borgarakríggj í Finnlandi. Og í 1919 bar til at fáa semju um eina lýðveldisskipan við forseta. Hertugadømið Finnland var nú søga.

Kelda 
 Føroyskt Lógar Rit - Vol.4, No. 1 august 2004. S. 33

Finnlands søga
Risin og Kellingin

Norðan fyri bygdina á Eiði, ytst á flógvanum, sum er millum Eysturoy og Streymoy, standa framman fyri landi tveir stórir drangar, sum rópast Risin (71m) og Kellingin (69m), hin ytri og hon innari landinum, og har er rætt sund ímillum teirra, tá ið kyrt er.

Um hesar drangarnar er søgnin, at einusinni ætlaði Ísland at flyta Føroyar norður til sín og sendi tí ein stóran risa og konu hansara at fáa tær fluttar har norður.

Tey komu bæði at tí ytsta berginum, sum rópast Eiðiskollur og longst móti útnyrðingi. Risin varð standandi úti í sjónum, meðan kellingin fór upp á kollin at fatla byrðuna. Hann skuldi bera, og skúgva hana fram á hann.
Fyrsta tak hon tók, var so fast, at Ytri Kollur skrædnaði frá; hon royndi tí at fáa fetilin fastan í einum øðrum stað á kollinum, men ikki vildi bera í lag hjá teimum; - grundvøllurin var fastur, og oyggjarnar ikki lættar at flyta.
So er sagt, at enn stóð kelling uppi á kolli, tá ið dimmi tók at lætta; - tey ræddust dagin, og hon fór tí sum skjótast oman til risan, sum stóð í sjónum og bíðaði eftir henni; men ov leingi høvdu tey drálað, tí í sama bili, tey funnust undir kollinum og skuldu vaða leið sína norður til Íslands, risin undan og kellingin aftaná, tá reis sól úr havi, og tey gjørdust bæði til steinar, og standa nú og líta ímóti Íslandi, men sleppa ongan veg.

Aðrir siga, at tey vóru send at fáa korn úr Føroyum, av tí at kornneyð var heima í Íslandi; tað sæst, at kellingin hevur sum knýti ella posa á baki.

Kelda 

 V. U. Hammershaimb: Færøsk Anthologi. Keypmannahavn 1891 - bind 1, s. 344

Hólmar og sker í Føroyum
Havfrúgv

Havfrúgvin ella Sævarmoyggin er ein yvirnatúrlig vera á sjónum.
V. U. Hammershaimb skrivar um havfrúnna:
Havfrúgv líkist fólki fyri oman beltið, hevir langt jarpt hár sum kona, hon floytir tað út um seg á sjógvin; tó hevir hon styttri armar. Fyri niðan beltið er hon sum fiskur og hevir sporl og roðslu. Vendir hon sær móti bátinum, tá ið hon kemur upp úr sjónum, verður óveður, og tá ræður um at rógva heim aftur sum skjótast og royna at sleppa undan at sjólátast. Men kemur havmaðurin upp hjá henni, verður gott veður. Havfrúgvin syngur so fagurliga, at menninir verða óðir, tá ið teir lurta eftir sangi hennara, og tí eiga teir at stinga vattatumlarnar í oyruni, tí annars vilja teir í øði og ørviti leypa úr bátinum út á sjógv til hennara.

Keldur 
Færøsk Anthologi, Keypmannahavn 1891 - bind 1, s. 337)

Gudalæra
Ævintýrverur
Fólkaminni