alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Gibraltar

Gibraltar er bretskt hjáland á suðurendanum í Spania. Høvuðsstaður er Gibraltar (býur), londinum hevur umleið 29 400 íbúgvar og høvuðsmálið er enskt. Gibraltar er ein kálkklettur, sum bretar hava gjørt til skansa at verja innsiglingina til Miðjarðarhavið við í ófriðartíðum. 

Gibraltar hevur verið bretskt síðani 1713, men spaniumenn vilja hava økið aftur. At spanska kongshúsið eisini er misnøgt sást, tá Elisabeth drotning hátíðarhelt síni 60 ára trúnuni í 2012, tí tá var tað spanska kongshúsið tað einasta, sum ikki hevði sent umboð til London . Umleið 29 000 fólk búgva í Gibraltar, og á fólkaatkvøðu í 1967 og aftur í 2002 søgdu tey flestu, at tey vilja halda fram undir bretskum stýri. Í mong ár var markið stongt, men í 1985 varð tað latið uppaftur. 

Lítla bretska hjálandið Gibraltar er bert 6,5 km2 í vídd, og um 30 000 fólk búgva har. Flogvøllurin liggur út í sjógvin báðumegin og tvørturum hálvoynna inn móti Spania. Bilarnir koyra tvørtur um flogvøllurin til og frá Gibraltar.

Søga 

Bretar tóku Gibraltar í 1704 at vissa sær, at teir kundu fáa siglt inn í Miðjarðarhav. Tá Stóra Bretland var heimsveldi, og Evropa var heimsins harðasti stríðsvøllur, ráddi um at hava Gibraltar sum skansa og herflotastøð við innsiglingina til Miðjarðarhavið. Undir Øðrum heimsbardaga var Gibraltar lívsneyðug fyri teir sameindu ímóti Italia og týska herflotanum. Men serliga síðan Spania bleiv limur í ES og NATO saman við Stóra Bretlandi, og síðan Kalda kríggið endaði, er hermálsliga nyttan hjá Stóra Bretlandi í Gibraltar nógv minkað. 

Teir 25 000 íbúgvarnir á Gibraltar vilja fegin hoyra til Bretland í fólkaatkvøðu um tjóðarstøðu sína í 2002, hóast móðurlandið er 3.000 km burtur. 17 900 (98.97 %) valdu at halda fram sum bretskt hjáland .

Landafrøði 

Suður úr Spania er hálvoyggin Gibraltar, sum hoyrir til bretska ríkið. Gibraltar er bert 6.5 ferkilometrar til ummáls og fyri tað mesta eitt 250 m. høgt kálksteinsfjall (Gibraltar Kletturin) landfast við Spania fyri norðan.

Gibraltarsund 

Tronga sundið við Gibraltar er einasta farleið úr Miðjarðarhavi í Atlantshav. Í tronganum eru bara 13 km. úr Evropa í Afrika. Sólarhitin ger, at vatn í Miðjarðarhavi guvar skjótari burtur, so sjógvurin verður saltari enn í Atlantshavi. Sjógvur úr Atlantshavi rennur tí í vatnsskorpuni inn í Miðjarðarhav gjøgnum Gibraltarsund, meðan tyngri og saltari sjógvur rennur út eftir botninum hin vegin.

Sí eisini 
 Stóra Bretland

Ávisingar úteftir 
 Gibraltar, wikivoyage.org
 Fólkaflokkurin - Aftur óvissa um Gibraltar.

Keldur 

Evropa
Bretland
Hjálond
Hálvoyggjar
Tjörneshreppur

Tjörneshreppur er ein lítil kommuna (íslendskt: hreppur) í Íslandi sum liggur í Norðeysturvaldøminum í Íslandi, og hevur umleið 60 íbúgvar. Borgmeistari er Steinþór Heiðarsson. Frá 2006 til 2010 var Jón Heiðar Steinþórsson borgarstjóri. 

Kommunur í Íslandi
Jón Heiðar Steinþórsson

Jón Heiðar Steinþórsson var borgarstjóri (oddviti) í íslendsku kommununi Tjörneshreppur frá 2006 til 2010. Hann er bóndi og býr í Ytri-Tungu.  Í 2011 var fólkatalið í kommununi 57. Kommunan liggur á Norðurlandinum. Núverandi borgarstjórin eitur Steinþór Heiðarsson.

Keldur 

Íslendskir politikarar
Vestanstevna

Vestanstevna er stevna, sum verður hildin í størru bygdunum í Vágum. Til ár 2000 var Vestanstevnan eisini hildin í Vestmanna. Bygdirnar í Vágum sum skiftast um at vera vertir eru: Sandavágur, Miðvágur og Sandavágur. Vestanstevnan er sostatt triðja hvørt ár í hvørjari av hesum bygdum. Í 2012 verður stevnan hildin í Sandavági 14. juli. Í 2011 var stevnan í Miðvági 9. juli, í 2010 var stevnan hildin í Sørvági og í 2009 var Vestanstevnan hildin í Sandavági.

Fyrsta Vágastevnan var í Sandavági í 1945. Eisini tá var kappróðurin eitt av hæddarpunktunum.

Myndir

Keldur

Útvortis ávísingar 
RSF.fo, Róðrarsamband Føroya

Føroyskar stevnur
Vágar
Streymoy
Barnagarður

Ein barnagarður er ein ansingarstovnur fyri børn frá 3 ár til skúlaaldur. Inntil 1990-árini vóru barnagarðar óvanligir á bygd í Føroyum. Tó høvdu í nógv ár verið barnagarðar í Havn og í Klaksvík. Nú eru barnagarðar í flestu føroysku bygdum, eisini teimum smáu.

Søguligt yvirlit 

 Drotning Ingridar barnagarður í Havn læt upp í 1950.

Børn
Inuit

Inuk, í fleirtali inuit, er tað heiti, ið grønlendingar og aðrar inuit-tjóðir nýta um seg sjálvar. Orðið merkir "menniskja". Av fólki uttaneftir hava grønlendingar yvirhøvur verið nevndir eskimoar, men her í Føroyum man heitið "skrælingar" vera væl kent. 

Grønland
Eskimo

Orðið verður hildið at stava frá indianska málinum, sum nú verður talað í landslutinum Quebec í Kanada. Teir fyrstu, ið nýttu heitið, vóru jesuittatrúboð arar í 17. øld. Ein tulkingin av orðinum er "tey ið eta rátt kjøt", og hon er tann trúligasta. Ein onnur heldur margháttlig tulking setur orðið í samband við orðið "ekskommunikerað ur" (t.e. burturvístur frá katólsku kirkjuni).

Uppruna amerikanarar
Grønlendskt mál

Grønlendska málið (Grønlendskt: kalaallit oqaasii ella kalaallisut). Umleið 50.000 fólk tala málið; teirra millum eru eisini tvímælingar, ið hava danskt sum hitt málið. Kalaallisut er í ætt við fleiri onnur eskimoisk mál og er partur av eskaleutisku málættini, har eskimoiskt og aleutisk eru høvuðsgreinarnar. 

Sum í øllum øðrum málum verður skilt ímillum talumálið kalaallisut við fleiri høvuðsmálførum, sum tó eru sínámillum fatilig, og skriftmálið kalaallisut. Grønlendska skriftmálið, ið allir grønlendingar nýta, virkar sum øll onnur standardmál og verður brúkt í útbúgvingarverkinum, í yrkis- og fagurbókmentum, í prentaðum miðlum og til teksting í sjónvarpi. 

Upprunaliga varð skriftmálið ment við støði í málførunum í Miðvesturgrønlandi, har ið Nuuk liggur, og har var og er eisini týdningarmesti lærustovnurin í Grønlandi, læraraskúlin Ilinniarfissuaq. Haðani kom eisini fyrsta íkastið í grønlendska bókmentaheimin í 1860. 

Allir grønlendingar skilja tað núverandi skriftmálið, tí at orð- feingið er ment við íkasti úr málførunum fyri sunnan og fyri norðan og frá Avenersuaq (Thule) og Tunu (Eysturgrønlandi). Í Eysturgrønlandi eru tey bæði ráðandi málføraøkini Ammasalikleiðin og Illoqqortoormiutleiðin (Scoresbysund). 

Í Grønlandi eru trý høvuðsmálføri: Í Aversuaq (Norðurgrønlandi), Tunu (Eysturgrønlandi) og Kitaa (Vesturgrønlandi).

Mál
Mál í Grønlandi
Mál í Danmark
Bý

Býur, ella hunangsbýur (skeivt nevnt 'býflugur' (Apidae) liva ikki vilt í Føroyum, men bæði í 19. og í 20. øld hava menn hildið býur. 

Katólski presturin Georg Bauer, sum búði í Rættará í Havn í húsunum, sum í dag nevnast Christines Minde, var kendur fyri sín framúrskarandi vakra urtagarð, har hann millum annað hevði súreplatrø og býbýli. Bauer kom til Føroya í 1857, og má hetta tí hava verið í seinnu helvt av 1800-talinum.

Aftan á seinna heimsbardaga hevði Poul Skade (Schade?), sum var amtsfuldmægtig í Føroyum, saman við ríkisumboðsmanninum hunangsbýur í garði sínum undir Varða í Havn. Tá Skade doyði í 1951, vórðu býurnar sleptar leysar.

Tær størru humlurnar livdu hinvegin vilt í Føroyum í víkingatíðini, og í 2011 varð aftur staðfest  , at humlur ynglaðu í Føroyum.

Keldur 

 Michelsen, Anna Cathrine: Katolikkarnir í Havn. Í: Varðin 10, 1930

Skordýr
Filipsoyggjaørn

Henda sjáldsama filipsoyggjaørnin (frøðiheiti - Pithecophaga jefferyi) úr Filipsoyggjum er av størstu ørnum í heiminum, hon hevur breiðar, kubbutar veingir, so at hon væl fær sveimað og rent seg niður ímillum trægreinarnar og tikið gáloysnar apur.

Filipsoyggjaørnin verður 1 m høg og vigar upp í 8 kg.

Fuglar
Falconiformes
Filipsoyggjar
Eiffeltornið

Eiffeltornið er 324 m høgt og varð bygt til heimsframsýningina í 1889. Pallurin ovast rúmar 800 fólkum.
At sleppa upp á annan pallin mega fólk ganga upp høgar trappur - 700 trappustig – ella fara í lyftu.
360 trappustig eru upp á fyrsta pallin – lyfta er eisini.

Bygningar
París‎
Keypstaður

Keypstaður er eitt annað orð fyri bygd ella bý. Á íslendskum eitur tað kaupstaður. Danska orðið fyri keypstað er købstad. Eftir danskari lóg hevði ein bygd ella býur sum var ein keypsstðaur serlig rættindi, til dømis rætt til egnan dómstól. Hetta var áðrenn kommunalreformin í 1970. Svøríki hevði eisini nakað líknandi, har nevndist tað Stad. Eins og í Danmark hevði ein stad í Svøríki framíhjárættindi líka til svenska kommunalreformin í 1971.

Tjóðardeildir
Samfelag
Loretta Lynn

Loretta Lynn (14. apríl 1932 &dash; 4. oktober 2022) var ein amerikanskur country-sangari, sangskrivari og rithøvundur úr Butcher Hollow, Kentucky, USA. Hon seldi yvir 45 milliónir eintøk á teimum 42 útgávunum, ið hon útgav. 
Millum hennara kendastu sangir eru "Don't Come Home A' Drinkin'", "One's On The Way", "Fist City", "Coal Miner's Daughter" og "You Ain't Woman Enough To Take My Man".

Hon var dóttir Melvin "Ted" Webb (1906–1959) og Clara Marie (Ramey) Webb (1912–1981). Mamma hennara var av skotskum/írskum og cherokesiskum uppruna. Pápin arbeiddi í kolanámi. Loretta bleiv gift longu sum 15-ára gomul við Oliver Vanetta Lynn, Jr. (1926–1996), vanliga nevndu "Doo". 
Bert 18 ára gomul átti hon sítt triðja barn. Tá Loretta fylti 21 ár, gav maðurin henni ein Harmony guitar, sum kostaði $17.00 í føðingardagsgávu. 

Hon lærdi seg sjálva at spæla guitar, og tá hon var 24 ára gomul eggjaði maður hennara henni til at gera nakað meira við tónleikin og gerast sangari. Hon byrjaði so at syngja á Delta Grange Hall í Washington State saman við orkestrinum hjá the Pen Brothers og hjá The Westerners, og tá ein tíð var fráliðin innspældi hon sína fyrstu plátu í februar 1960. Hon gjørdist partur av country-tónleikapallinum í Nashville í 1960-árunum, og í 1967 kom hennara fyrsta av 16 løgum sum nummar eitt á hittlistum. Hon skrivaði ein best-seljara ævisøgu, sum bleiv filmatiserað til Academy Award (Oscar) vinnandi filmin, Coal Miner's Daughter, við Sissy Spacek og Tommy Lee Jones í 1980. 

Hon stuðlaði George W. Bush (R) í 2000.

Amerikanska sangarinnan Crystal Gayle er lítlasystir hjá Lorettu Lynn.

Útgávur

Keldur

Útvortis ávísing 

 LorettaLynn.com - Heimasíða hjá Loretta Lynn

Amerikanskir tónleikarar
Uppruna amerikanarar
Amerikanskar songkvinnur
Føðingar í 1932
Andlát í 2022
Country sangarar
Conway Twitty

Conway Twitty (1. september 1933 - 5. juni 1993) var ein amerikanskur country-sangari úr Friars Point, Mississippi, USA.

Útvortis ávísing 

 ConwayTwitty.com - Heimasíða hjá Conway Twitty

Amerikanskir tónleikarar
Country sangarar
1887

1887 (MDCCCLXXXVII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byjaði á einum leygardegi.

Hendingar

Ítróttur

Fótbóltur

Føðingar 
 1. januar - Wilhelm Canaris, týskur herflotaovasti (d. 1945)
 3. januar - August Macke, týskur listamálari (d. 1914)
 28. januar - Arthur Rubinstein, amerikanskur klaverleikari (d. 1982)
 5. mars - Heitor Villa-Lobos, brasilskt tónaskald (d. 1959)
 20. juni - Kurt Schwitters, týskur høvundur og listamaður (dadaisma) (d. 1948)
 7. juli - Marc Chagall, russiskur listamaður (d. 1985)
 18. juli - Vidkun Quisling, norskur politikari (d. 1945)
 22. juli - Gustav Ludwig Hertz, týskur náttúrufrøðingur (d. 1975)
 28. juli - Marcel Duchamp, franskur listamaður (d. 1968)
 12. august - Erwin Schrödinger, eysturríkskur náttúrufrøðingur (d. 1961)
 17. august - Karl I, seinasti keisarin í keisaraveldinum Eysturríki-Ungarn (1916-1918) (d. 1922)
 21. september - Hans Marius Ejdesgaard, rithøvundur  (d. 1966)
 6. oktober - Le Corbusier, sveisiskur arkitektur (d. 1965)
 17. november - Bernard Montgomery, bretskur yvirherovasti (d. 1976)

Andlát 
 19. februar - Multatuli, niðurlendskur rithøvundur (f. 1820)
 27. februar - Aleksander Borodin, russiskt tónaskald (f. 1833)
 17. oktober - Gustav Kirchhoff, týskur náttúrufrøðingur (f. 1824)
Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson

Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson var borgarstjóri í íslenskum høvudstaði Reykjavíkur.  Hann er í Sjálfstæðisflokkurinn Íslands.

Íslendskir politikarar
Nationalisma

Nationalisma er ein ideologi, sum sær tjóðina sum tann primera samleikaskapandi faktorurin fyri bólkar av fólkum. Nationalisman er oftast tengd at uppfatanini um eitt "heimland", har tjóðin við teimum serstøku eyðkennunum sum t.d. mál, livimáta, mentan og felags uppruna, hevur sína kjarnu. 

Nationalisman er eitt slag av kenslum av, at eins egna land, fólk og mentunarligu virðir eru serstøk og sum slík hava uppiborið at verða vard móti hóttanum uttanífrá. Nationalistar stríðast fyri, tað ið tey meta vera áhugamálini hjá teirra tjóð, ella møguliga reagera tey uppá kolonisalismu.

Politisk hugsjón
Walcheren (skip)

Walcheren var flutningsskip hjá hollendska eysturindiska felagnum.

Skipið fór á land norðan fyri Kvívík í 1667, og ein partur sakk undir Mykinesi. Tvær kanónir, ið manningin umborð á Tjaldrinum fann í 1979, verða hildnar at stava frá Walcheren.

Keldur 

 Ravnsfjall, Jógvan: 1667 - tað minniliga árið. Í: Mondul nr. 2, 1979.

Skip
Søga
Søgan hjá Niðurlondum‎
Vanlukkur á sjónum
Amtmansborgin

Amtmansborgin í Havn varð bygd í 1881.

Tórshavn
Gummiskógvar

Gummiskógvar verða av føroyingum roknaðir sum serføroyskt skógvaslag.

Undir seinna heimsbardaga róku stundum ballur av rágummi á land í Føroyum. Dávid í Hesti (Hans David Poulsen) keypti hesar ballur frá fólki og virkaði skógvar burturúr teimum.

Nú á døgum eru gummiskógvarnir, ið fáast til keyps, gjørdir á verksmiðju.

Keldur 

 Sverri (Dahl?): Gummiskógvar. Í: Mondul nr. 2, 1978.

Tøknifrøði
Jón Tyril

Jón Tyril varð føddur 23. desember 1973. Hann er sonur Sunnvu og Flóvin Tyril. Hann er uppvaksin í Norðragøtu. 

Jón Tyril hevur staðið fyri G! Festivalinum líka síðani hesi byrjaði í 2002. Tá var festivalurin eitt eindagstiltak, men hevur síðani ment seg til eitt stórt tónleika- og mentanartiltak, sum varðar tríggar dagar. G! Festivalurin verður hildin á hvörjum ári, vikuskiftið áðrenn Ólavsøku. G! Music, sum skipaði fyri G! Festivalinum, fór eftir festivalin í 2007 á húsagang. Jón var formaður í tí felagnum.

Jón Tyril var ein av stovnarunum av bólkinum Clickhaze, sum var slóðbrótandi innan føroyskan tónleik. Jón spældi gittar í Clickhaze.

Í 1998 var Jón Tyril við til at stovna tónleikasamtakið Grót, sum hevði til endamáls at skipa fyri konsertum og at betra um umstøður hjá tónleiki og tónleikarum. Grót og Losjan í Gøtu hava líkasíðani havt eitt tætt samstarv, og flestu konsertirnar, sum Grót skipar fyri, verða hildnar í Losjuni. Hetta hevur ført við sær at Losjan er vorðin eitt vælumtókt stað at hoyra nýggjan og spennandi tónleik.
Tó vera Grót konsertir nú vanliga í gamla tøting bygninginum í Syrðugøtu.

Í 2002 stillaði Jón upp til løgtingsval fyri Tjóðveldisflokkin, men hevur síðani meldað seg úr flokkinum.

Heiður 
2014 - Ársins átak á Faroese Music Awards 2013 fyri tónleikaátakið HOYMA
2005 - Fekk Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens í bólkinum Annað mentanarligt avrik

Føroyskir tónleikarar
Gøtufólk
Føðingar í 1973
Framburðsflokkurin (FrP)

Framstigsflokkurin ella Framburðsflokkurin (norskt bókmál Fremskrittspartiet, nýnorskt Framstegspartiet) (stytt FrP) er ein politiskur flokkur í Norra. FrP var næststørsti flokkur á stórtingsvalinum í 2009 við 22,9 % av atkvøðunum. FrP er liberalistiskur og vil lækka skattin og at tað almenna blandar seg uppí. FrP vil eisini brúka meira av oljupengunum hjá normonnum, og eisini samstarva meira við USA. Flokkurin vil tálma innflytarastreyminum úr eysturheiminum og stuðlar einari strangari integrasjón av tilflytarum. Flokkurin gongur eisini serliga inn fyri strangari herðing av lógum landsins, eitt nú harðari fongsulsdómar, at løgreglan fær vápn, og møguleika fyri at døma lívlangt fongsul. Flokkurin er vanliga í parti við Ísrael tá talan er um ósemjur í Miðeystri. Á heysti 2005 varð Siv Jensen valdur leiðari og á landsfundi í 2006 forkvinna. Annars hevði Carl I. Hagen sitið sum formaður í 28 ár. Næstformaður eru bæði Per Sandberg og Ketil Solvik-Olsen. Ungdómsflokkurin hjá FrPs eitur Framstigsungdómur. Flokkurin varð stovnaður í 1976 . 

18 ráðharrar manna Solberg-stjórnina í Noregi: 11 umboða Høgraflokkin og sjey Framburðsflokkin. Stjórnarumboðini hjá Framburðsflokkinum eru Siv Jensen, sum er fíggjarmálaráðharri, Solveig Horne, sum er barnamálaráðharri, Ketil Solvik-Olsen samferðsluráðharri, Robert Eriksson arbeiðsmálaráðharri, Tord Lien olju- og orkumálaráðharri, Anders Anundsen løgmálaráðharri, og Sylvi Listhaug, sum er landbúnaðarráðharri.

Floksleiðslan

Formenn
 Anders Lange  (1973–1974)
 Eivind Eckbo  (1974–1975) 
 Arve Lønnum  (1975–1978)
 Carl I. Hagen (1978–2006)
 Siv Jensen  (2006–)

Leiðarar fyri stórtingsbólkin hjá Framburðsflokkinum
 Anders Lange  (1973–1974)
 Erik Gjems-Onstad  (1974–1976)
 Harald Bjarne Slettebø  (1976–1977)
 Carl I. Hagen (1981–2005)
 Siv Jensen  (2005–2013)
 Harald T. Nesvik  (2013–)

Hygg eisini at 

 Politiskir flokkar í Norra

Keldur 

Norskir flokkar
Republikanski Flokkurin

Republikanski Flokkurin (enskt: Republican Party, Grand Old Party ella GOP) er ein konservativur, liberalur og kapitalistiskur flokkur, annar av báðum størstu flokkunum í USA (hin eitur Demokratiski Flokkurin). Limirnir verða nevndir republikanarar. Hann roynir nú at linka vápnalógirnar, stuðla Irakskrígnum, tala fyri deyðarevsing, tálma almennari uppílegging, lágan skatt og at USA skal verða sterkt í heiminum. Republikanski Flokkurin er eisini fyri at skerja tær almennu útreiðslurnar. Flokkurin hevur í nógv ár havt sum sjónarmið at mannaættin ikki er orsøk til at heimurin gerst heitari. Flokkurin hevur millum annað mett at óneyðugt er at avmarka oljunýtsluna. 

Summi vilja vera við, at flokkurin skal gerast meira konservativur, meðan onnur siga sum so, at fyri at fáa fleiri amerikanarar við, noyðist flokkurin at sleppa konservativu virðunum, og til dømis stuðla samkyndum. Ein av teimum, sum leingið hevur gjørt fólki greitt, at Republikanski Flokkurin skal finna nýggj nýmótans virði og taka ímóti ungóminum, er Cindy McCain. Hon hevur javnan skeldast við konservativa politikarar og fjølmiðlafólk, og er serstakliga væl dámd á Twitter. Summi vilja enntá vera við, at hon er ein av teimum komandi stórpolitikarunum í Republikanska Flokkinum. 

Kend nøvn hava verið forsetarnir Abraham Lincoln, George W. Bush, Theodore Roosevelt, Dwight D. Eisenhower, Richard Nixon og Ronald Reagan. Reince Priebus er floksleiðari fyri GOP.

Úrslit av valum

Úrslit av forsetavalum 

Henda talvan vísir úrslitið hjá Republikanska Flokkinum á forsetavalum síðan 1856.

Sí eisini 

 Sambandsríki Amerika

Politiskir flokkar í USA
Jarðskjálvti

Jarðskjálvti; brádligar rørslur í jarðarskorpuni, sum elva til harðligar ristingar. Ein jarðskjálvti kemur av, at tvær plátur glíða hvør móti aðrari. Rivan, sum tær glíða framvið, verður kallað umskaring. Tá ið tær flyta seg, elva tær til ristingar í jørðini. Jarðskjálvtar kunnu vera so harðir, at teir fáa heilar bygningar at rapa. Harðastu jarðskjálvtarnir eru í Japan. Í 1923 doyðu 143 000 fólk í einum jarðskjálvta. Føroyar eru langt frá einum plátumóti, har harðir jarðskjálvtar kunnu vera. Tó kunnu veikir jarðskjálvtar vera her. Í 1967 var ein veikur jarðskjálvti í Suðuroy, sum fólk í oynni merktu. Á markinum millum jarðarplátur, eitt nú í Turkalandi, Japan ella í Kalifornia við amerikonsku vesturstrondina, kann ein jarðskjálvti fáa jørðina at skelva so harðliga, at hús rapa og vegir brotna. Tá støkka ofta gassleiðingar sundur og elva til nógvan eld. Ofta doyggja fleiri fólk av eldi enn av rapaðum húsum. Í londum og býum, har jarðskjálvtar ofta eru, royna tey at verja seg so væl sum gjørligt. Til dømis royna tey at byggja soleiðis, at bygningarnir tola harðan skjálvta. Tó verða neyvan allir bygningar bygdir soleiðis, sum teir eiga. Ein jarðskjálvti kann koma uttan nakra ávaring. Tó eru ofta smáir skjálvtar undan einum stórum skjálvta.

Ristingar, elvdar av jarðskjálvta, verða máldar við einum tóli, sum nevnist seismografur. Fyri at kunna ávara fólk so skjótt sum gjørligt, máta vísindafólk neyvt allar ristingar í jarðarskorpuni. Tey brúka seismograf, eitt málitól, sum er fest í føstu helluna. Seismografurin er sera viðkvæmur og mátar allar ristingar, sjálvt hinumegin á jørðini.

Jarðfrøði
Náttúruvanlukkur
Politiskir flokkar í Norra



Sí eisini 
Framstigsflokkurin (FrP) (Fremskrittspartiet)
Høgri (Høyre)
Arbeiðaraflokkurin (Arbeiderpartiet)
Röd (Rødt)
Skatval

Skatval er ein býur í Stjørdal kommunu í Noregi, og hevur umleið 2 000 íbúgvar (um leið 800 búgva inni í miðbýnum).

Ólavur Engelbrektssonur, aðalsmaður og erkabiskupur í Trondheimi, læt byggja eina borg á Steinvikholminum 1525–1532.

Skatval var sjálvstøðug kommuna 1902–1962, men í dag er býurin partur av Stjørdal kommunu.

Býir í Noregi
1853

1853 (MDCCCLIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
leygardegi.

Hendingar 
 Krimkríggið byrjar.
 Geglið í Horsens (nú Horsens Statsfængsel) verður bygt.
 21. apríl‎ - A.S. Ørsted danskur ríkisleiðari.

Borin í heim 
 30. mars - Vincent van Gogh
22. apríl - Fríðrikur Petersen, próstur, yrkjari og fyrsti formaður Sambandsfloksins.
Horsens

Horsens er ein býur í Horsens kommunu í Eysturjútlandi. Fólkatalið var 55 884 í (2014), tað er 8. størsti býur í Danmark. Horsens kommuna er í Región Miðjútlandi.
Horsens Statsfængsel er eitt av stóru fongslunum í Danmark.

Býir í Danmark
Býir í Región Miðjútlandi
Horsens Statsfængsel

Horsens Statsfængsel er eitt av stóru fongslunum í Danmark.

Ávísingar úteftir
 Heimasíða

Bygningar og bygningsverk í Danmark
Fjallavatn

Fjallavatn er næststørsta vatn í Føroyum og ligur í Vágum. Vatnið er 1 km² til víddar.

Sí eisini 
 Vøtn í Føroyum

Vøtn í Føroyum
Vágar
Hjarta

Hjarta (latín: cor, genitiv cordis) er gagn, ið pumpar blóð runt í kroppinum á menniskjum og djórum. Hjarta er ein vøddi, men hevur eisini streymleiðandi vevnað og hjartaklaffar. Uppbygnaðurin á hjartanum sæst á myndini til høgru.

Hjarta á menniskjanum, súgdjóri og fugli er býtt sundur í fýra kømur, sum eru skild sundur við fýra klaffum, hjá skriðdjóri og paddu eru trý kømur og hjá fiski eru tvey kømur. Hjarta á einum menniskja er nøkulunda líka stórt sum ein knýttur nevi og er mitt í bróstkassanum (thorax) eitt sindur til vinstru fyri miðlinjuna á kroppinum.  Í hvílu slær hjarta umleið 60-100 sløg um minutti. Iltað blóð verður pumpað út í ringrásina gjøgnum høvuðspulsæðrina (aorta) og ófiltrað blóð gjøgnum lungnaarteriuna út í lungnaringrásina.

Bygnaður 
Menniskjahjartað vigar umleið 300 gramm og er umleið 12x9x6 cm til støddar. Hjarta er í bringukassanum beint uppi yvir diagphragma

Kanningar av hjartanum 
 Klinisk kanning
 EKG
 Ekkokardiografi
 Myokardiescintigrafi
 Hjartakateterisasjón

Hjartasjúkur

Iskemiskar hjartasjúkur 
 Akutt myokardieinfarkt (AMI)
 Akutt koronar syndrom (AKS)
 Angina pectoris

Arytmi/rútmuórógv 
 Greinblok 
 AV-blok 
 Atrie-flimren
 Eykasystoli
 Takykardi
 Adams-Stokes syndrom
 Hjartaklappfeilur

Bruni í hjartanum 
 Endokardit
 Perikardit

Aðrar kardiologiskar sjúkur 
 Hjartastopp
 Hjartaflimran
 Hjartainsuffisiens
 Kardiogent sjokk

Gøgn
Leguhús

Leguhús eru hús, ið verða nýtt til styttri ella longri legur serliga hjá børnum og ungum. Kendastu leguhúsini í Føroyum eru: 
 Zarepta í Vatnsoyrum, sum er leguhúsið hjá Brøðrasamkomuni. 
 Leguhúsið í Nesvík, sum er leguhúsið hjá føroysku heimamissiónini. 
 Skótadepilin á Selatrað, sum er leguøki hjá føroysku skótarørsluni.
 Leguhúsið á Kambsdali, sum er leguøki hjá føroysku skótunum.

Bygningar
Húsa kirkja

Húsa kirkja varð vígd 11. juli 1920, og tað var Jákup Dahl, próstur, ið vígdi kirkjuna.

Ávísingar úteftir 
Kalsoy, jenskjeld.info

Keldur 

Kirkjur í Føroyum
Føroyska Fólkakirkjan
Kalsoy
Anna Mattsson

Anna Mattsson er svenskur rithøvundur, fødd 1966. Anna Mattsson hevur givið út 6 yrkingasøvn: Återvändo (1988), Till dagarna (1990), Spådom (1991), Ännu (1997), Det snöar i Kambodja (2005) og  Gränsglaset (2009). Best er hon tó kend fyri skaldsøguna Alexandras rum (1994), ið Tóroddur Poulsen hevur týtt til føroyskt við heitinum Rúm Alexandru, og framhaldið De ensammas hus (2004). Anna Mattsson hevur eisini  týtt føroyskar bókmentir til svenskt, m.a. yrkingar eftir Tórodd Poulsen. 

Svenskir rithøvundar
Føðingar í 1966
Kvinnuligir rithøvundar