alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Elizabeth Taylor

Dame Elizabeth Rosamund Taylor (* 27. februar 1932 – † 23. mars 2011) var ein bretsk-amerikonsk sjónleikarinna. Hon var ein av kendastu sjónleikarum í heiminum og vann fleiri heiðurslønir fyri sítt virksemi sum sjónleikari, m.a. vann hon tvær ferðir heiðurslønina Academy Award for Best Actress, sum eisini er kent sum Oscar fyri bestu sjónleikarinnu. Hesar vann hon í 1960 fyri BUtterfield 8 og í 1966 fyri sín leiklut í Who's Afraid of Virginia Woolf?. Elizabeth Taylor varð fødd Onglandi, og búði í einum forstaði í ein útnyrðing av London saman við foreldrum og syskjum fyrstu sjey árini av lívi sínum. Í 1939 brast Seinni heimsbardagi á, og familjan flutti til USA at búgva. Bæði foreldrini hjá Elizabeth Taylor vóru úr USA, og tí fekk Elizabeth Taylor bæði bretskan og amerikanskan statsborgaraskap. Elizabeth Taylor gjørdi eitt stórt arbeiði og brúkti nógvan pening fyri at stuðla gransking í AIDS sjúkuni. Hon var við til at stovna National AIDS Research Foundation, sum var lagt saman við øðrum líkandi stovni og fekk síðan navni AmfAR, The Foundation for AIDS Research. Hon fekk ymiskan annan heiður, eitt nú: Presidential Citizens Medal, Legion of Honour, Jean Hersholt Humanitarian Award, AFI Life Achievement Award. Hon var tilnevnd sjeyndaplássi millum amerikanskar sjónleikarinnur á einum topp 50 lista, sum American Film Institute hevur gjørt.

Keldur 

Føðingar í 1932
Andlát í 2011
Bretar
Bretskir sjónleikarar
Amerikanskir sjónleikarar
Zacharias Zachariassen

Zacharias Zachariassen (føddur í Gøtu í 1935 - deyður 21. august 2017) varð føroyskur trúboðari. Hann varð búsitandi í Norðragøtu. Hann hevur verið virkin í andaligum høpi í yvir 50 ár. Z. Zachariassen hevur verið blaðstjóri í umleið 45 ár, fyrst saman við øðrum á Røddini, og síðani á Leirkerinum. Leirkerið er eisini heiti á forlagnum, sum Z. Zachariassen hevur saman við beiggja sínum Flóvin Tyril. Eisini hevur hann skrivað nógvar bøkur við andaligum ella samkomuligum innihaldi, nevnast kann Jeremias - hin grátandi profeturin, Bíblian á føroyskum í hálva øld og Frá penni Petur Hábergs, sum er í tveimum bindum. Zacharias hevur eisini umsett nógvar sangir og sálmar til føroyskt, umframt at hava yrkt nógvar føroyskar sangir og sálmar, sum serliga verða brúktir í brøðrasamkomum í Føroyum.

Zacharias er pápi Jógvan Zachariassen og Jákup Zachariassen.

Brøðrasamkoman
Trúboðarar í Føroyum
Føðingar í 1935
Føroyskir blaðstjórar
Andlát í 2017
Petur William Háberg

Petur William Háberg (føddur 31. august 1914 í Havn, andaðist 25. oktober 1984) var kendur fyri sín leiklut í Brøðrasamkomuni í Føroyum, hann hevur m.a. hevur umsett og yrkt nógvar sangir sum verða sungnir í Brøðrasamkomuni í dag. Eftir barnaskúlan og realskúlan arbeiddi hann hjá Tórstein Petersen sakførara. Seinni arbeiddi hann hjá Jens av Reyni í P/F Tór. Saman við svágrinum, Jens Christian Christiansen (Kissa) gav hann fleiri bøkur út á Norrøna Forlagnum. Eisini róku teir bilasøluna Norrøna. Petur Háberg fekk Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens fyri bókina Hugbintingar, sum P/F Dagblaðið gav út í 1981. Bókin var ein greinarøð hjá Peturi Háberg í Dagblaðnum árini 1976-77. 

Hann var giftur við Hjørdis, saman fingu tey børnini: Beinta, Erna, Jógvan Páll, Elma, Pætur og Malan.

Bókaútgávur 
 Hugbirtingar - Dagblaðið P/F gav út greinarøð hjá Peturi Háberg í Dagblaðnum árini 1976-77.

Keldur 

Brøðrasamkoman
Trúboðarar í Føroyum
Føroyskir rithøvundar
Føroyskir yrkjarar
Føðingar í 1914
Sąspów

Sąspów er ein býur í Póllandi. Sąspów hevur 1361 íbúgvar (2010). Býurin liggur umleið 23 km í ein útnyrðing av býnum Kraków.

Býir og bygdir í Póllandi
Eau Claire, Wisconsin

Eau Claire er ein býur í Wisconsin, í Sambandsríkinum Amerika. Hann hevur umleið 65.883 íbugvar (í 2010) og var stovnaður í 1856. Býurin er tann 9. størsti í Wisconsin.

Wisconsin
Býir í Wisconsin
Mormonarar

Mormonarar (alment enskt heiti The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints) eru ein amerikonsk sekt frá 1830. Stovnarin æt Joseph Smith. Sektin er ein blandingur av jødiskum-kristnum karakteri. Í fyrstuni lærdi og praktiseraði sektin, at menn kundu hava fleiri konur. Tað er ikki galdandi longur. 

Mormonararnir hava ein dátugrunn yvir allar deyðar borgarar í USA.

Næstan tríggir fjórðingar búgva í Utah. Í Danmark eru umleið 2.000 limir. 

Kristindómur
Colin Powell

Colin Luther Powell (f. 5. apríl 1937 í New York City - 18. okt 2021 í/á Bethesda) var uttanríkisráðharri í stjórnini hjá Republikanska forsetanum George W. Bush. Hann er limur í GOP. 

Tað var tann 5. februar í 2003, at Powell royndi at sannføra altjóða samfelagið um øll hópoyðingarvápnini hjá stýrinum í Bagdad. Ein mánað seinni gjørdi USA innrás í Irak.

Amerikanskir politikarar
Uttanríkisráðharrar
Afroamerikanarar
Føðingar í 1937
Amerikanskur fótbóltur

Amerikanskur fótbóltur (nevndur fótbóltur í USA) er tjóðarítrótt í USA. Amerikanskur fótbóltur er ikki tann ítróttur, sum føroyingar hava størstan áhuga í. Men fyri amerikanarar er finalan, Super Bowl, hæddarpunktið á árinum. Frá september mánaði og árið út verður kappast í tveimum kappingum í amerikanskum fótbólti. Alt hetta endar við, at sekstan lið fara víðari til Play offs, og fyri mong lið er hetta succes-kriteriið. Fótbóltsvøllurin er við strikum býttur í 20 eins stór øki, ið eru fimm yards breið (4,57 m.). Ein dystur eru 4 hálvleikir, sum eru 15 minuttir hvør. Í amerikanskum fótbólti eru 11 leikarar á hvørjum liðnum.

Wilson-bóltur er nógv brúktur av fótbóltsfeløgum og framhaldsskúlum í USA til amerikanskan fótbólt.

Kelda

Sí eisini 

 NFL.

Ítróttur
Amerikanskur fótbóltur
Magni Christiansen

Magni Christiansen er føroyskur gospel-sangari úr Kvívík. Flestir føroyingar kenna navnið Magni Christiansen. Hesin cowboy'arin hevur nú í mong ár verið sera væl dámdur millum føroyingar. Magni hevur útgivið fimm fløgur, og hava hesar eisini verið sera væl móttiknar. Men tað heilt serliga við seinastu útgávuni, er at hon er upptikin í countryheimstaðnum Nashville, Tennessee saman við contrytónleikarum í USA. 

Og sjálvt um tað eru verðsligir menn sum Shakin Stevens og Alan Jackson sum eru tónleikaligar fyrimyndir hjá Magna, letur hann tað ikki verða nakar ivi um hvør er størsta fyrimynd hansara, nevniliga Jesus, og eru sangir hansara flest eisini um hendan mannin sum broytti lív hansara. 

Hann hevur eisini umsett nógvar sangir og sálmar til føroyskt. 

Føroyskir tónleikarar
Føroyskir mannligir sangarar
Country sangarar
Country tónleikarar
Kvívíkingar
Bowling

Bowling er ein sportur, ið eisini kann gerast í Føroyum. Vit hava t.d bowling høllina á Hálsi. 

Ítróttur
Holocaustdagur

Holocaustdagur er 27. januar. Undir Seinna heimsbardaga vórðu 6 milliónir jødar týndir, umframt at fólk frá øðrum minnilutabólkum eisini vórðu týnd. Fyri at minnast hendan sorgarleik er ásettur ein altjóða dagur til minnis um Holocaust. Tann 27. januar 1945 kom Reyði herurin hjá Sovjettsamveldinum til týningarleguna í Auschwitz og setti jødarnar har í frælsi. Tí var tann 27. januar valdur at vera minningardagur á hvørjum ári.

Merkisdagar
Jason Aldean

Jason Aldine Williams (f. 28. februar 1977 í Macon, Georgia) er ein amerikanskur country-tónleikari úr Georgia. Hansara mest kendu sangir eru "My Kinda Party", "She's Country", "Big Green Tractor", "The Truth" og "Hicktown". 

Hann býr í Nashville, Tennessee saman við konuni Jessica, og saman eiga tey dóttrina Keeley (f. í 2003).

Hópskjóting á festivali í Las Vegas 2017 
Hin 1. oktober 2017 var Aldean júst byrjaður at syngja "When She Says Baby" á Route 91 Harvest Festivalinum í Las Vegas, tá ein vápnaður maður byrjaði at skjóta inn í hópin á 22.000 fólk, ið vóru á festivalinum. Maðurin var staddur á 32. hædd á Mandalay Bay Resort & Casino. Jason Aldean flýddi av pallinum og varð ikki særdur, men í minsta lagi 58 fólk vórðu dripin og meira enn fimm hundrað vóru særd. Hendingin varð tann, ið hevði kravt flest mannalív í nýggjari amerikanskari søgu. Aldean skrivaði seinni á Instagram, at hann og hansara bólkur høvdu tað gott, men at tey vóru sera sorgarbundin um tey mongu, ið vóru komin har fyri at hava tað stuttligt, men í staðin mistu lívið á festivalinum.

Fløguútgávur 

 2005: Jason Aldean. 
 2007: Relentless. 
 2009: Wide Open. 
 2010: My Kinda Party. 
 2012: Night Train.
 2014: Old Boots, New Dirt.
 2016: They Don't Know.

Keldur 

Amerikanskir tónleikarar
Country sangarar
Country tónleikarar
Amerikanskt enskt mál

Amerikanskt enskt (á enskum: American English) er eitt málføri av enskum, ið verður tosað í USA.  

Mál í USA
Enskt mál
Tro, håb og trolddom

Tro, håb og trolddom (trúgv, vón og gandur) er ein danskur filmur frá 1960 ið varð innspældur í Føroyum .
Manuskript William Heinesen og Erik Balling.
Instruktión Erik Balling og Finn Henriksen.
Nakrir leikarar ið spældu við:

Bodil Ipsen
Gunnar Lauring
Peter Malberg
Poul Reichhardt
Jakob Nielsen
Louis Miehe-Renard
Berthe Qvistgaard
Poul Müller
Valsø Holm
Victor Montell
Carl Ottosen
Kjeld Jacobsen
Hanne Winther-Jørgensen
Freddy Koch
Ole Larsen
Gunnar Strømvad
Henry Lohmann
Axel Strøbye
Bertel Lauring
Bjørn Spiro
John Hahn-Petersen

Danskir filmar
Filmar frá 1960'unum
Subway

Subway, sum serliga fæst við at selja smurd langabreyð ("subs" sum stytting fyri "submarine sandwiches"), er ikki skrásett á nøkrum børsi, og talsmaðurin fyri felagið, Les Winograd, vísir til hetta sum eina av grundunum til góðu gongdina seinastu árini. Fyritøkan hevur valt ikki at skráseta seg á børsinum, tí at hetta loyvir teimum at halda fokus á vøruna, dygdina, sølustøðini og ikki alt hitt roksið, sum stendst av børsskráseting so sum fíggjarrapportir og annað, sigur Winograd.

Í 2010 er Subway farið framvið McDonald's sum heimsins størsta innan skundverðar, um mált verður í tali á sølustøðum. 1. januar í 2010 vóru 33 749 Subway sølur at finna kring heimin, meðan talið á McDonald's sølustøðum var 32 737. Sostatt er Subway farið framvið McDonald's einaferð í 2010, boðar tíðindastovan AFP frá. 

Subway hevur høvuðsskrivstovu sína í Milford í Connecticut, USA.

Fyritøkur
Sex and the City

Sex and the City er ein amerikanskur filmur frá 2008 ið varð innspældur í New York City.  

Filmsliga útgávan av Sex and the City hevur fingið bæði rís og rós eftir heimspremieruna á Leicester Square í London 12. mai 2008. 

Kollektiónin inniheldur ymiskt, sum minnir bæði um Carrie, Charlotte, Miranda og Samantha og stíl teirra í væl umtóktu sjónvarpsrøðini. M.a. er ein svartur pailletkjóli, ein reyður A-formaður kjóli við prikkum, ein høgur svartur niðurdeilur, ein paillet-blazari og eitt catsuit.

Søga 

Filmurin tekur um endan, har sum væl umtókta sjónvarpsrøðin slepti fyri fýra árum síðan. Steikin Carrie Bradshaw (Sarah Jessica Parker) og hennara vinkonur Samantha Jones (Kim Cattrall), Miranda Hobbes (Cynthia Nixon) og Charlotte York Goldenblatt (Kristin Davis) sum allar búgva í New York City í New York, USA vita alt um móta, matstovur og hvat er inn beint nú, men við kærleikanum gongst ikki so væl. Carrie er kortini saman við stóra kærleikanum John James "Mr. Big" Preston (Chris Noth), og tey eru farin at reika fyri brúdleypi. Hon stákast óført saman við vinkonunum, men knappliga má Carrie sanna, at tað veruliga lívið ikki er sum eitt ævintýr.

Leikarar 

Nakrir leikarar ið spældu við

Høvuðsleikarar 

 Sarah Jessica Parker 
 Kim Cattrall 
 Kristin Davis 
 Cynthia Nixon
 Chris Noth 
 Jennifer Hudson 
 David Eigenberg 
 Jason Lewis

Aðrir 

 Evan Handler 
 Willie Garson 
 Mario Cantone 
 Lynn Cohen 
 Candice Bergen 
 Annaleigh Ashford 
 Andre Leon Talley 
 Joseph Pupo 
 Alexandra Fong
 Parker Fong
 Gilles Marini
 Monica Mayhem
 Julie Halston 
 Daphne Rubin-Vega

Virðirslønir 

MTV Movie Awards
 2008: Best Summer Movie So Far (Nominerað)
Teen Choice Awards
 2008: Choice Movie Actress: Comedy (Nominerað)
 2008: Choice Movie: Chick Flick (Nominerað)
Satellite Awards
 2008: Best Costume Design (Nominerað)
People's Choice Awards
 2008: Favorite Cast (Nominerað)
 2008: Favorite Song from a Soundtrack (Nominerað)
National Movie Awards
 2008: Best Comedy (Nominerað)
 2008: Best Female Performance (Nominerað)
Golden Trailer Awards
 2008: Best Summer 2008 Blockbuster Poster (Nominerað)
Costume Designers Guild Awards
 2009: Excellence in Costume Design for Film (Nominerað)

Slóðir úteftir 

 Sex and the City á IMDb (kelda).

Amerikanskir filmar
Tangled

Tangled ("Fløkt"; danskt heiti: "To på flugt - Et hårrejsende eventyr") er ein amerikanskur familju teldugjørdur teknifilmur frá 2010. Hann hevur danska talu, og nógvur tónleikur og sangur er í honum. Aldursmarkið er frá 7 ár og eldri. Filmurin varar 1 tíma og 40 minuttir. Film­urin kostaði 260 milliónir amerikanskir dollarar (1,35 milliardir krónur) at gera.

Søgugongd 
Langt inni í einum skógi, er tann vakra og ljóshærda prinsessan Rapunzel goymd í einum høgum torni. Øll vilja hava fatur á henni, av tí at hár hennara er gandað. Tá ið Rapunzel var lítil, stjól ein ónd kona hana og goymdi hana burtur fyri at hava gandamegina fyri seg sjálva. Foreldrini hildu á við at leita eftir henni, men til fánýtis. 

Ein dagin rýmur tjóvurin, Flynn Rider, undan vaktarum og finnur av óvart tornið við goymdu Rapunzel. Hon leingist innarliga eftir frælsi og at sleppa at síggja heimin, sum hon ongantíð hevur upplivað. Flynn hevur ógvuliga nógvar fíggindar, men tey gera eina avtalu, og saman fara tey gjøgnum nógv spennandi og stuttligt. Rapunzel møtir nógvum nýggjum og spennandi fólkum, og tey gerast vinir hennara. Nógv av teimum eru tjóvar og ógvuliga vandamiklir, men Rapunzel fær tað besta úr teimum.

Keldur

Slóðir úteftir 

 
 
 
 
 
 
 

Amerikanskir animatiónsfilmar
Disney animatiónsfilmar
Hannah Montana

Hannah Montana var ein sera væl umtókt sjónvarpsrøð, ið varð send frá 24. mars 2006 - 16. januar 2011 í USA. Fríggjadagin 12. november 2011 var síðsti parturin av heimskendu sjónvarpsrøðini vístur á Disney Channel. Sjónvarpsrøðin um vanligu gentuna Miley Stewart, sum livir eitt dupult lív, sum poppstjørnan, Hannah Montana, er nú endað eftir 95 partar og filmin Hannah Montana: The Movie (2009).

Sjónvarpsrøðin hjá Disney Channel gjørdist beinavegin væl umtókt. Átjan ára gamla Miley Cyrus hevur í næstan 4 ár leikt høvuðsleiklutin í kendu sjónvarpsrøðini saman við pápanum, Billy Ray Cyrus sum eisini leikar pápi hennara. Sjónvarpsrøðin minnir nógv um veruliga lívið hjá filmsstjørnuni og sangarinnuni Miley Cyrus, og hon hevur sjálv sagt, at tað ikki rættiliga er sjónleikur, tá hon leikar Miley Stewart. Allar tríggjar genturnar Miley Cyrus, Miley Stewart og Hannah Montana er vorðnar heimskendar og hava havt konsertir um allan heimin. 

Í fyrstuni var tað mest Hannah Montana, fólk vildu hoyra, men tá Miley Cyrus er blivin vaksnari og vil sjálv royna seg sum sangarinnu, vilja flest fólk hoyra hana syngja. Hon hevur eisini spælt í filminum The Last Song.

Søga 

Sjónvarpsrøðin, Hannah Montana, snýr seg um gentuna Miley Stewart, sum flytir frá Tennessee til Malibu í Kalifornia fyri at royna seg sum sangara. Hon elskar tónleikin og at syngja, men vil kortini ikki hava, at fólk kenna hana úti á gøtuni, og at hon verður viðfarin øðrvísi bara tí, at hon er kend. So hon livir eitt dupult lív, har hon fær tað besta úr tveimum heimum. Í tí eina er hon tann vanliga Miley Stewart og í hinum, er hon heimskenda poppstjørnan, Hannah Montana, sum er fyrimyndin hjá næstan øllum tannáringagentum í USA.

Tað ljóðar lætt at liva hetta luksus lívið, men so er ikki. Miley er alla tíðina noydd at lúgva fyri fólki, hon elskar, fyri at tey skulu finna útav, hvør hon er. So nógv sum er gott við at vera Hannah Montana er eisini ringt, so Miley Stewart sær ofta onga aðra loysn enn at siga við heimin, hvør hon ordiligt er. Kortini kemur hon aldri so langt og fær altíð reddað poppstjørnuni.

Hesu ferð gongur tað kortini ikki. Miley Stewart og Hannah Montana hava fingið ein sjek, sum tær eru ordiliga forelskaðar í, og hann verður hataður av øllum Hannah Montana-fjepparum, tí tey vita ikki av, at Miley og Hannah eru ein og tann sama gentan. Eisini verður Lily, besta vinkonan hjá Miley Stewart noydd til at uppgeva skúlan, sum hon hevur droymt um at sloppið á alt lívið, tí at Miley ikki slapp inná orsakað av hennara dupult lívið sum Hannah Montana. Miley Stewart sær nú, hvussu nógv Hannah Montana sárar hennara vinfólk og sær ongan annan útveg.

Slóðir úteftir 

 Almenn netsíða.

Sjónvarpsrøðir úr USA
Drogheda

Drogheda [:drå'hida:] (írskt Droichead Átha, "brúgvin um vaðið") er ein býur ið liggur við ánna Boyne í Co. Louth á eysturstrond Írlands, 45 km norðan fyri Dublin. Áin Boyne er mark til Co. Meath, og sostatt liggur sunnasti parturin av Drogheda, sunnan fyri ánna í Co. Meath.

Ítróttur 
Fótbóltsliðið í býnum, Drogheda United gjørdist írskur meistari í (Premier Division) fótbólti í 2007.

Írland
Jantulógin

Jantulógin (Danskt og Norskt: Janteloven; Svenskt: Jantelagen; Finskt: Janten laki) er eitt mynstur í skandinaviskum londum, ið lýsir atburðin frá bólkum mótvegis einstaklingum, tá samfelagið fordømir eydnustremban og úrslit sum virðisleyst og ódámligt. 

Danski-norski rithøvundin Aksel Sandemose lýsti í skaldsøguni En flyktning krysser sitt spor, 1933, Jantulógina sum eitt reglusett. Skaldsøgan er ein lýsing av lítla danska býnum Jante (sum minnir um Nykøbing Mors, har Sandemose sjálvur vaks upp), har øll kenna øll . 

Í norðurlondum er vanligt at vísa á Jantulógina í samfelagsfrøðiligum høpi, sum eitt hugtak, ið lýsir ringan hugburð mótvegis bæði einstaklingagerð og stremban eftir eydnu. Hugtakið vísur á eina snævurskygda og øvundsjúka mentan, sum noktar at viðurkenna einstaklingin og sum hevur samfelagið í brennideplinum, meðan øll tey, sum arbeiða fyri seg sjálvi, verða revsaði. 

Hugtakið verður í summum førum brúkt av einstaklingum, sum føla, at teir ikki fáa æruna fyri teirra brøgd, ella fyri at vísa á, at ein annar persónur er ov kritiskur.

Definitión 

Tað eru tíggju ymiskar reglur í lógini, sum er skrivað av Sandemose. Tær byggja allar uppá sama tema og verða tí eisini ofta viðgjørdar sum ein einstøk lóg: Tú skalt ikki halda, at tú ert nakað serligt ella at tú ert betri enn vit. 

Tíggju lógirnar siga:

 Tú skalt ikki halda, at tú ert nakað
 Tú skalt ikki halda, at tú ert eins nógv og vit.
 Tú skalt ikki halda, at tú ert klókari enn vit.
 Tú skalt ikki halda, at tú ert betri enn vit.
 Tú skalt ikki halda, at tú veitst meira enn vit.
 Tú skalt ikki halda, at tú ert meira enn vit.
 Tú skalt ikki halda, at tú gert nakra nyttu.
 Tú skalt ikki flenna eftir okkum.
 Tú skalt ikki halda, at nakar leggur í teg.
 Tú skalt ikki halda, at tú kanst læra okkum nakað.

Ein ellinda lóg er eisini nevnd í skaldsøguni:

11. Tú skalt ikki halda, at tað er okkurt, vit ikki vita um teg.

Í bókini verða jantarnir, ið ikki liva eftir hesi óskrivaðu 'lóg', illtonktir við fíggindaeygum, tí at tað gongur ímóti felags áhugamálunum í býnum, sum eru at varðveita sosialu javnvágina og ituhjsiðalæruna.

Hans Thomsen hevur týtt bókina hjá Aksel Sandemose til føroyskt. Hon hevur heitið, Aftur á slóðina. Lógin, ið her er endurgivin á føroyskum, er ikki samsvarandi týðing hansara.

Sí eisini 

 Føroysk mentan
 Donsk mentan
 Finsk mentan
 Norsk mentan
 Svensk mentan
 Sosial mentan

Keldur 

Skandinavia
Gary Tyler

Gary Tyler (f. juli í 1958) hevur verið fongslaður í Louisiana, síðani hann var 17-ára gamal. Rættarmál hansara var órættvíst og merkt av rasistiskum fordómum. Í 1975 varð hann dømdur til deyða fyri drápið á Timothy Weber, ein 13-ára gamal hvítan skúladrong, sum varð skotin uttan fyri skúla sín í sambandi við rasuófrið. 
 
Gary Tyler var í einum bussi saman við øðrum afroamerikansum lesandi, tá tey vórðu álopin av einum bólki av hvítum, sum tveittu grót og fløskur. Tað varð sagt, at skotið kom frá bussinum. Ein genta greiddi frá, at hon hevði sitið við síðuna av Gary Tyler í bussinum, og at hon hevði sæð hann skjóta við eini byrsu inn millum fólkini. Eftir hetta fann løgreglan skammbyrsuna goymda í einum skurði í setrinum. Hetta setrið og restin av bussinum vóru framman undan blivin gjølliga kannað, uttan at nakað varð funnið. 
 
Tá hetta hendi, var nógvur spenningur millum ymisku ættarbólkarnar. Tey hvítu á staðnum royndu at seta seg ímóti, at m.a. afroamerikanarar vórðu integreraðir. Tað eru týðilig tekin um, at Gary Tyler varð illa bukaður undir avhoyringini á løgreglustøðini. Hann varð settur fyri ein dómstól, har allir nevningarnir vóru hvítir, og har øll tey svørtu, sum búðu á økinum, við vilja vórðu útilokað. Hann var sera illa umboðaður av einum hvítum sakførara. Aftaná rættarmálið eru prógv komin fram, sum vísa á, at Gary Tyler ikki skeyt offrið. Vitni, sum áður hava vitnað ímóti honum – herímillum gentan, sum sat við síðuna av honum – hava sagt, at løgreglan noyddi tey at geva frágreiðing.
 
Upprunaliga deyðarevsingin móti honum varð sett til síðis í 1977. Hægstirættur í Amerika segði, at deyðarevsingin var ímóti amerikansku grundlógini, og dómurin varð broyttur til lívlangt fongsul. Um hetta ikki var hent, hevði Gary Tyler mest sannlíkt verið avrættaður.

Kelda 

 http://www.themilitant.com/2007/7111/711157.

Amerikanarar
Guantánamo

Guantánamo er fangalegur á Kuba. Guantánamoflógvin hevur serligan leiklut og verður stýrdur av amerikonsku verjuni. Í 2009 lovaði amerikanski forsetin Barack Obama at lata Guantánamo-fangaleguna aftur . Í 2011 boðaði forsetin frá, at hann nú tvørturímóti ætlar at fáa sett í gildi eina skipan, sum ger tað møguligt at hava fangar sitandi í Guantánamo í óavmarkaða tíð . Samstundis hevur amerikanka stjórnin boðað frá, at hon fer at seta fleiri hernðardómstólar - eisini á Guantánamo. Amerikanska fólkið er ósamt í spurninginum, hvørt Guantánamo-fangalegan eigur at latast aftur. Meðan summi finnast at viðurskiftunum, eru onnur, ið stúra fyri, hvar fangarnir so skulu sita. 

Talan er um fangar, ið verða roknaðir sum hóttan ímóti USA og altjóða trygd, men sum ikki kunnu dømast orsakað av vantandi próvgrundum ella av ófullfíggjaðum avhoyringum. Tað var aftaná terrorálopið í New York 11. september 2001, at táverandi forsetin George W. Bush gav loyvi til, at Guantanamo Bay varð brúktur til millum annað at avhoyra fólk, ið vóru undir illgruna fyri at vera partur av al-Qaeda, og at varðhaldsfongsla tey. Tá Barack Obama tók yvir fyri Bush var talið av fangum í Guantanamo Bay uml. 220.

Keldur 

USA
Kuba
Sámal Johansen

Sámal Johansen (føddur í Haldórsvík 31. oktober 1899, deyður 11. mars 1991) var ein føroyskur lærari og rithøvundur. Dóttir hansara, Marita Petersen, gjørdist Føroya fyrsti kvinnuligi løgmaður.

Lívsleið
Komin til mans var hann verkamaður, róði út og var til lands í Íslandi. Í 1920 fór hann niður á Askov háskúla og var á skúlanum tveir vetrar, hann kom so heim aftur, fór á Føroya læraraskúla í 1922 og tók prógv í 1926. Sama ár varð hann settur í starv við Vágs skúla, og hetta starvið røkti hann, til hann í 1967 fór frá vegna aldur og við eftirløn. Hann var limur í sóknarstýrinum í Vági 1935-50 og aftur 1963-66, fleiri ár sum sóknarstýrisformaður.
Í 1972 flutti hann til Havnar og bleiv búgvandi har við familjuni.

Longu í læraraskúlatíðini skrivaði hann søgur og yrkingar í Snarljósi, blaði læraranæminga, og nýklaktur lærari stjórnaði hann saman við floksfelaganum Samuel Jacob Sesanus Olsen, róptur Jacob Olsen, Barnablaðnum 1929. Tá Sámal hevði lagt lærarastarvið frá sær, fekk hann stundir at greiða til prentingar skrivligt tilfar, hann hevði havt liggjandi, og sigast má at hann hevur ríkað føroyskar yrkisbókmentir stórliga við teimum báðum bókunum "Á bygd fyrst í 20. øld", 1970, sum uttan at siga tað er ein Haldórsvíkar søga, og "Til lands", 1980, sum er um útróðurin, føroyingar tóku upp í Íslandi seinast í farnu øld.

Umframt hesar nevndu bøkur hevur hann umframt týðaraverk greitt úr hondum »Føroya landalæru« til skúlabrúks 1963, søgusavnið »Heimbygdin og aðrar søgur«, 1972, og skaðasøguna hjá teimum trimum bygdunum Tjørnuvík, Haldórsvík og Langasandi 1818-1978.

Útgávur 
 1950 Hylurin í Mín jólabók
 1957 Jólaaftanskvøld í Mín jólabók
 1961 Tvey systkin í Mín jólabók
 1970 Á bygd fyrst í 20. øld
 1972 Heimbygdin og aðrar søgur
 1980 Til lands í Mín jólabók

Keldur 

Føðingar í 1899
Andlát í 1991
Føroyskir rithøvundar
Føroyskir lærarar
Føroyskir týðarar
Borgarstjórar í Føroyum
Vágbingar