alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
464 f.Kr.

Øldir: 6. øld f.Kr. – 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr. 

Áratíggju:  510-árini f.Kr. 500-árini f.Kr. 490-árini f.Kr. 480-árini f.Kr. 470-árini f.Kr. - 460-árini f.Kr. - 450-árini f.Kr. 440-árini f.Kr. 430-árini f.Kr. 420-árini f.Kr. 410-árini f.Kr.

Árstal: 469 f.Kr. 468 f.Kr. 467 f.Kr. 466 f.Kr. 465 f.Kr. - 464 f.Kr. - 463 f.Kr. 462 f.Kr. 461 f.Kr. 460 f.Kr. 459 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát 

5. øld f.Kr.
The Pebble and the Penguin

The Pebble and the Penguin er ein amerikanskur teknifilmur frá 1995.

Tey leikandi og f‎igurar 
 Martin Short sum Hubie
 Jim Belushi sum Rocko
 Tim Curry sum Drake
 Annie Golden sum Marina
 Shani Wallis sum Fortæller

Keldur

Slóðir úteftir 

 
 
 
 
 

Amerikanskir animatiónsfilmar
Oyggjaleikir 2015

XVI (16.) Oyggjaleikir vórðu hildnir á Jersey í døgunum 27. juni til 3. juli 2015. Leikirnir verða eisini nevndir Natwest Oyggjaleikir (2015 Natwest Island Games) av sponsor ávum. 24 oyggjasamfeløg vóru við í oyggjaleikunum, og kappast varð í 16 ítróttagreinum á leikunum á Jersey. Føroyar plaga at klára seg væl innan innan fimleik og judo, men hesar ítróttagreinar vórðu ikki umboðaðar á Oyggjaleikunum 2015. Føroyar endaðu á fjórðaplássið við 18 gull, 18 silvur og 24 bronsuheiðursmerkjum. Av teimum 60 heiðurmerkjunum hjá Føroyum komu meira enn helmingurin, 36 heiðursmerki, frá svimjingini: 10 gull, 10 silvur og 16 bronsuheiðursmerki. Vertsoyggin Jersey vann kappingina við 50 gull, 54 silvur og 29 bronsuheiðursmerkjum. Isle of Man gjørdist nummar tvey og Guernsey nummar trý.

Luttakandi oyggjar
24 oyggjar/oyggjalond luttaka á Oyggjaleikum 2015, oyggjarnar eru úr Evropa, Suðuratlantarhavinum og úr Karibiska havinum.

Ítróttagreinir 

Føroysku ítróttafólkini kappaðust í bogaskjóting, frælsari ítrótt, badminton, kurvabólti, súkkling, fjallasúkkling, skjóting, borðtennis, tennis, golf, flogbólti, strandarflogbólti, triathlon og svimjing.

Heiðursmerkjabýti
Frágreiðing:

Endaliga støðan:

Keldur 

2015
2015 í ítrótti
Carl Gustaf Armfeldt

Carl Gustaf Armfeldt (føddur 9. november 1666 í Ingermanland, í núverandi Russlandi, men sum tá var í svenska Ingermanland, deyður 24. oktober 1736 í Nyland, í núverandi Finnlandi) var ein svenskur barónur og herovasti. Armfeldt luttók í stóra Norðurlendska krígnum.

Armfeldt varð útnevndur til generalloytnant í 1717 og fekk ábyrgdina fyri herinum, ið skuldi bróta inn í mið Noreg og taka ræði á Trondheim. Armfeldt fekk ordrar um at venda við aftur, eftir at kongurin varð skotin við Fredrikshald, og so byrjaði hann tann sonevnda deyðsgondina hjá Karolinarunum yvir fjallið ið var mark millum bæði londini. Á vegnum doyðu 4.273 hermenn (karolinar) í kuldanum, og tað er tað størsta talið í søguni av svium, ið eru deyðir í Noregi. Seinni hevur mann funnið 600 av hesum hermonnunum í einari grøv í Handöl. Armfeldt kom fram til skansan í Duved. 

Armfeldt andaðist í 1736 í Liljendal gård i Pernå. Hann liggur grivin í Pernå kirkju í Finlandi.

Føðingar í 1666
Andlát í 1736
Hermenn
Sviar
Fornøvn í Grønlandi

Niðanfyri sæst eitt yvirlit yvir 10 av teimum vanligastu fornøvnunum hjá konufólki og mannfólki í Grønlandi árið 2011.

Keldur 

Fornøvn
Grønlendingar
Hakaona mál

Hakaona (ella Havakona) er eitt av bantumálunum. Hakaona verður tosað í Namibia og Angola. Fyrr var málið mett at vera eitt málføri av Hereromálinum.

Mál í Namibia
Mál í Angola
Fwe mál

Fwe (ella Chifwe) er eitt av bantumálunum ið verður tosað av umleið 10.000 fólkum, ið búgva framvið Okavango ánni í Namibia og í Vestara landsluti í Sambia.  Málið er nær skilt við Kuhane, og er eitt av fleiri Bantumálum nærindis Okavango, ið hava klikk hjáljóð.

Mál í Namibia
Gciriku mál

Gciriku (ella Dciriku) er eitt av bantumálunum. Gciriku verður tosað í Namibia, Botsvana og Angola.

Mál í Namibia
Mál í Botsvana
Mál í Angola
Focus

Focus er eitt niðurlendskt progrest rokkorkestur, stovnað av tí klassiskt útbúna organistinum og fjoytuleikaranum Thijs van Leer í 1969. Orkestrið er kendast fyri intrumentallagið "Hocus Pocus". Orkestrið gavst at spæla í 1978, men varð endurstovnað í 2002 og hevur givið tónleikaútgávur út og hildið konsertir kring heimin síðan. Hin 31. januar 2014 spældur teir til konsert í Norðurlandahúsinum í Tórshavn. Teir gjørdust kendir enn einaferð í nýggjari tíð, tá ið "Hocus Pocus" varð nýtt sum temalag fyri Nike 2010 World Cup lýsingina, Write The Future, ið var leikstjórnað av meksikanska filmskaparanum Alejandro González Iñárritu. Sangurin var eisini við í filminum RoboCop frá 2014.

Limir

Núverandi limir
Thijs van Leer – keyboards, floyta, sangur (1969–1978, 1985, 1990, 1999, 2002–nú)
Pierre van der Linden – drums (1970–1974, 1975, 1990, 2004–present)
Menno Gootjes – guitar (1999, 2011–nú)
Bobby Jacobs – bass (2002–nú)

Fyrrverandi limir
Jan Akkerman – guitar (1969–1976, 1985, 1990)
Hans Cleuver – trummur (1969–1970, 1999)
Martin Dresden – bass (1969–1970)
Cyril Havermans – bass (1970–1971)
Bert Ruiter – bass (1971–1978, 1990, 1999)
Colin Allen – trummur (1974–1975)
David Kemper – trummur (1975–1977)
Philip Catherine – guitar (1976–1978)
Eef Albers – guitar (1977-1978)
P.J. Proby – sangur (1977-1978)
Tato Gómez – bass (1985)
Mario Argandoña – trummur (1985)

Jan Dumée – guitar (2002–2006)
Ruben van Roon – trummur (2002)
Bert Smaak – trummur (2002–2004)
Niels van der Steenhoven – guitar, sangur (2006–2011)

Keldur 

Niðurlendskir tónleikabólkar
Rokktónleikabólkar
Rumenskt mál

Rumenskt er eitt romanskt mál, ið verður tosað í Rumenia, Moldova og spjatt í ymiskum londum á Balkan.
Rumenskt er alment mál í Rumenia.

Bendingarlæra

Navnorð og lýsingarorð 

Rumenskt er í summum førum meira konservativt enn tey vestligu romansku málini. Málið hevur varðveitt eina skipan við føllum, soleiðis at navnorð og lýsingarorð bendast í trisum føllum:  hvørfall/hvønnfall (nominativ/akkusativ), hvørjumfall/hvørsfall (dativ/genitiv) og tiltalufall (vokativ):

Sum tað sæst, so hevur rumenskt eitt eftirhongt bundið kenniorð, mótsatt hinum rumensku málunum, men eins og í norðurlendskum, (drongin, gentan). Tað bundna kenniorðið kemur eins og í hinum romansku málunum av tí latínska ávísingarfornavninum (demonstrative pronomen) ille "hasin har", t.d. homo ille > rumenskt omul / ille homo > franskt l’homme "maðurin".

Ávisingar úteftir 

Mál í Evropa
Estiskt mál

Estiskt er eitt finskt-ugriskt mál, sum umleið 1,1 millión fólk tosa, serliga í Estlandi. Eins og finskt hoyrir estiskt til tann eystrasaltfinska undirbólkin. Tað estiska málføri, ið verður tosað í Suðurestlandi, er rættiliga ymiskt frá tí standardiseraða estiska málinum, og verður til tíðir roknað sum eitt sjálvstøðugt mál.

Estiskt er almenna málið í Estlandi og móðurmál fyri umleið 950 000 fólk har, ið er umleið tríggir fjórðingar av fólkatalinum.

Ávisingar úteftir 

Mál í Estlandi
Finno-ugrisk mál
Maltiskt mál

Maltiskt er alment mál í Malta.

Slóðir úteftir 

Semitiskt mál
Mál í Malta
Litaviskt mál

Litaviskt er alment mál í Litava. Umleið 4 milliónir fólk hava litaviskt sum móðurmál, harav búgva 3,5 milliónir í Litava, meðan ein hálv millión býr í øðrum londum.

Ávísingar úteftir 

Mál í Evropa
Baltisk mál
Eysturslavisk mál

Eysturslavisku málini eru ein grein av slavisku málfamiljuni. Størstu eysturslavisku málini eru russiskt, ukrainskt og hvítarussiskt.

Slavisk mál
Sergio Mattarella

Sergio Mattarella (føddur 23. juli 1941 í Palermo í Sicilia, Italia) er ein italskur dómari og politikari (Democratici di Sinistra). 

Hin 31. januar, við 665 atkvøðum av 1009, varð hann valdur til forseta Italiu, og varð tikin í eið hin 3. februar 2015.

Hann hevur verið ráðharri fleiri ferðir og frá 2011 var hann dómari í grundlógardómstólinum.

Í 1990 varð faðir hansara, Piersanti, ið eisini var politikari, myrður av mafiuni.

Myndir

Keldur

Slóðir 

 Sergio Mattarella in OpenPolis

Italskir forsetar
Italskir politikarar
Føðingar í 1941
Arnold Ludvig

Arnold Ludvig er ein føroyskur bassleikari. Hann er uppvaksin í Havn, hevur búð uttanlands og býr í løtuni (2015) á Sandi, haðani móður hansara er, saman við kanadisku konu síni, Anna Iakino, ið hann eisini spælir tónleik saman við í bólkinum Monkey Rats. Arnold spælir jazztónleik, hann hevur spælt við fleiri bólkum, eisini við rocktónleikabólkum, sum t.d. Terji og føstufressar og Plúmm. Í 2005 vann hann heiðurin sum Føroya besti bassleikari á AME tiltakinum. Í 2013 útgav hann tónleikaútgávuna Arnold Ludvig Sextet - Voyages. Tað var TUTL, ið gav fløguna út. Tey ið spæla við í sextettini eru: Arnold Ludvig - Fender Jazz fretless bass & acoustic guitar á lagnum 'Port of Thor', Mariane Bitran spælir floytu, Simon Spang-Hanssen spælir alto & soprano saxofon, Alain Apaloo spælir Fender Stratocaster guitar, Marko Martinovic spælir piano & Würlitzer og Niclas Campagnol spælir trummur. Í 1992 fekk Arnold fíggjarligan styrk (legat) frá FIH Reykjavík, Ísland, har hann las jazz tónleik frá 1990 til 1993. Arnold las eisini jazz á McGill University í Montreal, Quebec, Kanada frá 1993 til 1995.

Tónleikaútgávur

Egnar útgávur 
2013 - Arnold Ludvig Sextet - Voyages, TUTL

Við GoGo Blues 
2005 - GoGo Blues

Við Kristleif Zachariassen 
2004 - Litleysir Blettir

Við Plúmm 
2003 - Allar Ættir. Arnold spældi bass og gjørdi løg.

Við Bet E & Stef
2002 - Bet E & Stef - Day by Day

Við Terji og Føstu Fressar 
2000 - Terji

Saman við Holger Laumann & Plúmm 
 1991 - Holger Laumann & Plúmm

Saman við Greengate 
1998 - "Pastel Shades" við Greengate Tutl.

Við Maxime de la Rochefoucauld 
1997 - Automates Ki

Heiður 
2005 - Vann heiðurin sum Føroya besti bassleikari á Atlantic Music Event
2005 - GoGo blues vann heiðurin sum Ársins tónleikabólkur á AME.

Keldur

Slóðir 

Almenna heimasíðan hjá Arnold Ludvig

Føroyskir tónleikarar
Føroysk tónaskøld
Havnafólk
Igbo mál

Igbo er niger-kongomál. Málið verður fyrst og fremst talað í Nigeria. Málið verður tosað av umleið 24 milliónum fólkum, tað er høvuðsmálið hjá Igbo-fólkunum, ið serstakliga búgva í Nigeria. Málið verður skrivað við latínskum bókstavum. Tað eru yvir 20 ymisk málføri av igbo-málinum.

Útvortis ávisingar 

Mál í Nigeria
Abuja

Abuja er høvuðsstaður í Nigeria. Tað varð avgjørt í 1976, at høvuðsstaðurin skuldi flytast úr havnabýnum Lagos til tann nýggja býin Abuja, ið liggur meira miðskeiðis í landinum. Flytingin gjørdist almenn 12. desember 1991. Í 2012 búðu 979.876 fólk í býnum, ið fevnir um eitt øki á 713 km2, fólkatíttleikin var tá 1.400 íbv./km2. Í stórbýarøkinum búgva yvir 3 milliónir fólk.
 
Býurin er planlagdur av tí japanska arkitektinum og býarplanleggjaranum Kenzo Tange.

Keldur 

Býir í Nigeria
Hausa mál

Hausa (Yaren Hausa ella Harshen Hausa) er eitt Kjad mál (ein grein av Afro-Asiatiskum málum) við tí størstu mongdini av fólkum ið tosa málið. Umleið 34 milliónir fólk tosa hausa sum móðurmál, meðan í minsta lagi 18 milliónir fólk tosað málið sum annað mál (fyrsta fremmandamál), til samans tosa umleið 52 milliónir hausa-málið. Hausa málið verður fyrst og fremst tosað í Niger og Nigeria men verður eisini brúkt rættiliga nógv í øðrum vestuafrikonskum londum. Hausa málið verður í høvuðsheitum tosað av muslimum.

Skrivtmálið

Boko (Latín)
Nýtíðar almenna hausa verður skrivað við latínskum bókstavaraði, ið verður nevnt Boko, tað varð innført í 1930 av bretsku hjálanda fyrisitingini. 

Bókstavurin  verður bert nýttur í Niger; í Nigeria verður bókstavurin skrivaður .

Keldur

Slóðir 

Mál í Nigeria
Mál í Niger
Gabriel García Márquez

Gabriel García Márquez (føddur 6. mars 1927 í Aracataca í Kolumbia - 17. apríl 2014 í Mexico City) var ein kolumbianskur rithøvundur. Hann fekk Nobelvirðislønina í bókmentum í 1982.

Hann fekk sítt stóra gjøgnumbrot við skaldsøguni Cien años de soledad (Hundrað ára einsemi, ið av mongum verður mett at vera ein av teimum bestu skaldsøgunum frá 20. øld. Skaldsøgan gongur fyri seg í býnum Macondo. Høvundurin hevur fingið íblástur úr sínum føðibýi Aracataca í Norðurkolumbia. Skaldsøgan er eisini týtt til føroyskt.

Keldur 

Rithøvundar úr Kolumbia
Nobelprísvinnarar
Føðingar í 1927
Andlát í 2014
Mattias Karlsson

Hans Kennert Mattias Hedarv Karlsson (føddur 17. august 1977 í Rottne) er ein svenskur politikari. Hann hevur verið ríkisdagslimur síðan 2010 fyri Sverigedemokraterna og floksins formaður í Stórtinginum (bólkaleiðari) síðan 2014. Hann er í løtuni (síðan 17. oktober 2014) virkandi formaður fyri Svøríkisdemokratarnar, meðan Jimmie Åkesson er sjúkrameldaður.

Útvortis ávísing

 Riksdagen.se - Mattias Karlsson

Svenskir politikarar
Sverigedemokraterna
Føðingar í 1977
Sverigedemokraterna

Sverigedemokraterna er ein politiskur tjóðskaparflokkur í Svøríki, sum varð stovnaður 6. februar 1988.

Síðan 2005 hevur Jimmie Åkesson verið formaður fyri flokkin, á heysti 2014 bleiv hann sjúkrameldaður, og síðan tá hevur Mattias Karlsson verið virkandi formaður.

Summi av teimum ið stovnaðu flokkin hava fyrr verið virkin í rasistiskum flokkum og felagsskapum sum Framstegspartiet, Sverigepartiet og Bevara Sverige Svenskt (BSS).

Á valinum til Riksdagen í 2010 fekk flokkurin á fyrsta sinni stuðul frá meira enn 4% av veljarunum og fekk 20 limir valdar í Riksdagen við 5,7% av atkvøðunum.

Á valinum til Riksdagen í 2014 fekk flokkurin 12,86% av akvøðunum og gjørdist harvið triðstørsti flokkur í Svøríki.

Í veljarakanning eftir yvirgangsálopið í Stokkhólmi í 2017, vísur ein kanning hjá Sentio, at Svøríkidemokratarnir er nógv tann størsti flokkurin í Svøríki, við sínum 27,2 prosentum, móti 23,3 til Sosialdemokratarnar sum er næststørsti flokkur.

Leiðsla

Formenn 
 Mikael Jansson, 1995-2005
 Jimmie Åkesson, 2005
 Mattias Karlsson virkandi formaður frá oktober 2014, meðan Jimmie Åkesson er sjúkrameldaður.

Keldur 

Sverigedemokraterna
Marine Harvest Faroes

Marine Harvest Faroes er ein alifyritøka í Føroyum, og er dótturfelag hjá norsku alifyritøkuni Marine Harvest, ið hevur umleið 10 000 starvsfólk. Hans Jákup Mikkelsen er stjóri á Marine Harvest Faroes.

Nøkur hagtøl 
Marine Harvest Group alir laks í seks ymiskum londum kring heimin. Fjórða ársfjórðing í 2014 var alingin í Føroyum tann, sum gav best úrslit, tvs. mest burturúr hvørjum framleiddum kg av laksi. Talið fyri 2013 stendur í klombrum:

Føroyar 		13,15 (14,48)
Noreg		 12,59 (12,04)
Írland 		4,49 (-26,76)
Kanada 		3,69 (10,20)
Kili		0,35 (2,48)
Skotland 	3,42 (10,25)

Heiður 
Á árligu Aliráðstevnuni í 2014 vann Marine Harvest Faroes báðar kappingarnar, ið skipað var fyri. Smoltstøðin á Hellunum og alibrúkið á Funningsfjørði fingu heiðursbræv fyri ársins bestu úrslit. Besta smoltstøð verður avgjørd eftir lægsta byrjunarfelli á sjónum, og tað var smoltstøðin hjá Marine Harvest Faroes á Hellunum, ið vann. Besta alistøð á sjónum gjørdist alistøðin hjá Marine Harvest á Funningsfjørði, ið hevði besta effektivitetsindeks.

Keldur 
 

Føroyskar fyritøkur
Fiskaaling
Alivinna í Føroyum
Anti Social Media

Anti Social Media er ein danskur pop-rocktónleikabólkur, ið vann Dansk Melodi Grand Prix 2015 við sanginum "The Way You Are". Bólkurin umboðaði Danmark á Eurovision Song Contest í mai 2015. Teir komu ikki víðari eftir fyrru hálvfinalu.

Limir
Philip Thornhill
Nikolaj Tøth
David Vang
Emil Vissing

Útvortis ávísing 
Anti Social Media - Facebook

Danskir tónleikabólkar
Luttakarar í Eurovision Song Contest 2015
Luttakarar í Dansk Melodi Grand Prix
Wolof mál

Wolof er niger-kongomál. Málið verður fyrst og fremst talað í Senegal, Gambia og Móritania.

Útvortis ávisingar 

Mál í Senegal
Mál í Gambia
Mál í Móritania
Laalaa mál

Laalaa (ella Lehar) er niger-kongomál. Málið verður fyrst og fremst talað í Senegal.

Útvortis ávisingar 

Mál í Senegal
Fosfat

Fosfat er eitt evni sum er samansett av fosfor og súrevni. Tað inngongur í nógvum lívrunnum sambondum. Eitt dømið er ATP har ið Pið stendur fyri fosfat.

Evnafrøði
Neon

Neon er eitt frumevni, ið er nummar 10 í skeiðbundnu skipaninini og hoyrir til bólkin óvirkin gass.

Frumevni
Argon

Argon er eitt frumevni, ið er nummar 18 í skeiðbundnu skipaninini og hoyrir til bólkin óvirkin gass.

Í reinari, turrari luft eru umleið 0,93 rúmprosent av .

Frumevni
Polonium

Polonium er eitt frumevni, ið er nummar 84 og er merkt Po í skeiðbundnu skipaninini.

Polonium var uppdaga í Juli 1898 av Mariu Sklodowska-Curie og Pierre Curie sum nevndu tað eftir Pólland sum var heimlandi hjá Mariu.

Frumevni
Radon

Radon er eitt frumevni, ið er nummar 86 í skeiðbundnu skipaninini og hoyrir til bólkin óvirkin gass.

Frumevni
Sushi

Sushi (japanskt: 寿司) er japanskur matur, ið er gjørt av fiski og rísi.

Matur og drekka
Sosiolekt

Sosiolekt er málføri, sum er knýtt at ávísum sosialum bólki, til dømis einum vinabólki ella ávísum frítíðarvirksemi.

Málfrøði
Fosfor

Fosfor er eitt frumevni, ið er nummar 15 í skeiðbundnu skipaninini.

Sí eisini 
 Fosforsýra

Frumevni
Fluor

Fluor er eitt frumevni, ið er nummar 9 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Astat

Astat er eitt frumevni, ið er nummar 85 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Tennessine

Tennessine () er eitt frumevni, ið er nummar 117 í skeiðbundnu skipaninini.
Eftir nummarinum hevði evnið fyrr heitið ununseptium ().

Frumevni
Blýggj

Blýggj er eitt frumevni, ið er nummar 82 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Klor

Klor er eitt frumevni, ið er nummar 17 í skeiðbundnu skipaninini.

Sí eisini 
 Saltsýra

Frumevni
Jod

Jod er eitt frumevni, ið er nummar 53 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Svávul

Svávul er eitt frumevni, ið er nummar 16 í skeiðbundnu skipaninini.

Sí eisini 
 Svávulsýra

Frumevni
Natrium

Natrium er eitt frumevni, ið er nummar 11 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Plutonium

Plutonium er eitt frumevni, ið er nummar 94 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Brom

Brom er eitt frumevni, ið er nummar 35 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Arsen

Arsen er eitt frumevni, ið er nummar 33 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Neptunium

Neptunium er eitt frumevni, ið er nummar 93 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Nobelium

Nobelium er eitt frumevni, ið er nummar 102 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Skandium

Skandium er eitt frumevni, ið er nummar 21 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Kalium

Kalium er eitt frumevni, ið er nummar 19 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Fransium

Fransium er eitt frumevni, ið er nummar 87 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Germanium

Germanium er eitt frumevni, ið er nummar 32 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Kalsium

Kalsium er eitt frumevni, ið er nummar 20 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Magnesium

Magnesium er eitt frumevni, ið er nummar 12 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Oxygen

Oxygen (latín oxygenium, úr grikskum ὀξύς-, oxys-, "sýra", upprunaliga "hvast", frá smakkinum á sýru, og -γενής, -genēs, "framleiðari", upprunaliga "upphav"; symbol O), er eitt frumevni, ið hevur atomnummar 8 í skeiðbundnu skipaninini.
Á føroyskum verður evnið eisini nevnt súrni og súrevni av upprunaheitinum, sum meira neyvt kundi verið umsett sýruupphav. Latínska heitið kemur av, at lívrunnin evni sum t.d. fiti verða súr, tey trána, av oxygeni, og nanvgevarin, franski evnafrøðingurin Antoine Lavoisier, helt oxygen vera í øllum sýrum. Almenna danska heitið er oxygen, men heitið ilt verður eisini brúkt. Hetta seinna navnið kemur av, at oxygen nørir um eld.

Í reinari, turrari luft eru umleið 21 rúmprosent av .

Frumevni
Holmium

Holmium er eitt frumevni, ið er nummar 67 í skeiðbundnu skipanini.

Frumevni
Rubidium

Rubidium er eitt frumevni, ið er nummar 37 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Radium

Radium er eitt frumevni, ið er nummar 88 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Kadmium

Kadmium er eitt frumevni, ið er nummar 48 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Osmium

Osmium er eitt frumevni, ið er nummar 76 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Europium

Europium er eitt frumevni, ið er nummar 63 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Køvievni

Køvievni ella nitrogen (latín nitrogenium, úr fronskum nitre "salpetur", og grikskum -γενής, -genēs, "framleiðari", upprunaliga "upphav"; symbol N) er eitt frumevni, ið hevur atomnummar 7 í skeiðbundnu skipaninini.

Latínska heitið kemur av, at nitrogen er annað av teimum báðum frumevnunum í nitrati, sum aftur er partur av salpeturi.

Norðurlendska heitið (fø. køvievni, da. kvælstof, no. kvelstoff, sv. kväve) kemur av, at  køvir eld.

Í reinari, turrari luft eru umleið 78 rúmprosent av .

Sí eisini 
 Salpetursýra

Frumevni
Thorium

Thorium er eitt frumevni, ið er nummar 90 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Hassium

Hassium er eitt frumevni, ið er nummar 108 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Kyksilvur

Kyksilvur er eitt frumevni, ið er nummar 80 í skeiðbundnu skipaninini. Tekn Hg frá hydrargyrum.

Frumevni
Curium

Curium er eitt frumevni, ið er nummar 96 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Tellur

Tellur er eitt frumevni, ið er nummar 52 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Mangan

Mangan er eitt frumevni, ið er nummar 25 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Oganesson

Oganesson () er eitt frumevni, ið er nummar 118 í skeiðbundnu skipaninini.
Eftir nummarinum hevði tað fyrr heitið ununoctium ().

Frumevni
Ununpentium

Ununpentium er eitt frumevni, ið er nummar 115 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Krom

Krom er eitt frumevni, ið er nummar 24 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Uran

Uran er eitt frumevni, ið er nummar 92 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Palladium

Palladium er eitt frumevni, ið er nummar 46 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Fermium

Fermium er eitt frumevni, ið er nummar 100 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Krypton

Krypton er eitt frumevni, ið er nummar 36 í skeiðbundnu skipaninini og hoyrir til bólkin óvirkin gass.

Frumevni
Berkelium

Berkelium er eitt frumevni, ið er nummar 97 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Barium

Barium er eitt frumevni, ið er nummar 56 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni
Álopini í Keypmannahavn í februar 2015

Yvirgangsálopini í Keypmannahavn 2015 eisini kent sum Álopið móti Krudttønden og Eysturbrúgválopið var ein røð av skotálopum, ið fóru fram í Keypmannahavn: á Eysturbrúgv 14. februar 2015 og við Synagoguna í Krystalgade hin 15. februar 2015.

Álopið móti mentanarhúsinum Krudttønden 
Alopið fór fram, meðan ein kjakfundur við yvirskriftini List, gudsspottan og talufrælsi (á donskum: Kunst, Blasfemi og Ytringsfrihed) var hildin í mentanarhúsinum Krudttønden í Keypmannahavn. Fundurin var fyrireikaður av Lars Vilks Nevndini, hvørs endamál er at fyriskipa fundir við tann svenska keiputeknaran Lars Vilks, ið m.a. hevur teknað Mohammed-tekningar. Knappliga kom ein maður inn í hølið og byrjaði at skjóta við maskinbyrsu. Ímillum luttakararnar á fundinum var eisini Fraklands ambassadørur François Zimeray. Ein 55-ára gamal danskur filmmaður, Finn Nørgaard, varð dripin undir skotálopinum, harafturat vóru tríggir løgreglumenn særdir. Hvørki Lars Vilks ella tann franski ambassadørurin vóru raktir. Danska løgreglan segði á middegi 15. februar 2015, at eftir teirra meting var talan um eitt yvirgangsálop.

Skotálopið móti synagoguni

Stutt fyri kl. 01:00 danska tíð hin 15. februar 2015, umleið níggju tímar eftir tað fyrstu skothendingina í Krudttønden, fór eitt nýtt skotálop fram móti tí stóru synagoguni í Krystalgade í Keypmannahavn. Ein Bat Mizvah (jødisk konfirmatión), har ið 80 fólk vóru til staðar, var hildin har. Ein persónur, ið seinni var eyðmerktur sum Dan Uzan, ein 37-ára-gamal limur í jødiska samfelagnum í Danmark, hevði trygdarvakt, tá ið hendingin fór fram, hann varð skotin í høvdið og doyði seinni av løstunum. Uzan var eisini kendur sum kurvabóltsleikari.

Mistonkti brotsmaðurin dripin 

Tíðliga sunnumorgun hin 15. februar 2015, varð tann mistonkti brotsmaðurin dripin á Nørrebrúgv eftir skotveksling við løgregluna. Løgreglan heldur, at maðurin, ið skeyt móti fólkunum í Krudttønden, er tann sami sum maðurin, ið leyp á synagoguna. Mistonkti brotsmaðurin var tann 22-ára gamli Omar Abdel Hamid El-Hussein, ið er føddur og uppvaksin í Danmark. Maðurin varð fongslaður eftir knívstungu og varð í 2014 dømdur 2 ára fongsulsrevsing, men hann var longu leyslatin aftur í januar 2015.

Keldur 

Yvirgangsatsóknir
Keypmannahavn
Talufrælsi
2015 í Danmark
Antisemitisma