alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Italskt mál

Italskt (italiano) er eitt romanskt mál, sum hoyrir til bólkinum av indo-evropeiskum málum. Málið verður tosað av umleið 70 milliónum. Tað verður fyrst og fremst talað í Italia, men harumframt eisini í 29 øðrum londum. Italskt er alment mál í Italia, Sveis, San Marino, Slovenia, Vatikanstatinum, Istria (Kroatia) og í ES.

Mállæra 
Italska málið hevur tvey kyn: kallkyn og kvennkyn. Navnorð ið enda við -o eru sum oftast kallkynsorð, meðan navnorð ið enda við -a, sum oftast eru kvennkynsorð. Navnorð ið enda við -e kunnu antin vera kallkynsorð (umleið 70 %) ella kvennkynsorð (umleið 30 %). Navnorð ið enda við -o og -e enda við -i í fleirtali, meðan kvennkynsnavnorð ið enda við -a fáa endingina -e.

Sagnorð 
Italiensk sagnorð hava ikki so einklar bendingar, og tað er vanligt at lata vera við at brúka tað persónliga fornavnið, eftirsum sagnorðið vísir hvønn grammatiskan persón ið talan er um. Persónlig fornøvn verða nýtt fyri at leggja dent á hvønn ið ein meinar við, ella fyri at vísa ein mótsetning.

Dømi um sagnorð:

Nútíð av essere, "at vera":

eintal

(io) sono - eg eri (1 pers.)
(tu) sei - tú ert (2 pers.)
(lui, lei, lei) è - hann/hon/tað er, Tygum eru (3 pers.)

fleirtal

(noi) siamo - vit eru (1 pers.)
(voi) siete - tit eru (2 pers.)
(loro) sono - tey eru (3 pers.)

Nútíð av avere, "at hava":

eintal

(io) ho - eg havi (1 pers.)
(tu) hai - tú hevur (2 pers.)
(lui, lei, lei) ha - hann/hon/tað hevur, Tygum hava (3 pers.)

fleirtal

(noi) abbiamo - vit hava (1 pers.)
(voi) avete - tit hava (2 pers.)
(loro) hanno - tey hava (3 pers.)

Keldur
Tinkara Kovač

Tinkara Kovač (fødd 3. september 1978 í Koper) er ein slovensk songkvinna og tónleikari. Hon umboðaði Slovenia í Evropeisku tónleikakappingini Eurovision Song Contest í 2014 í Keypmannahavn.

Tónleikaútgávur
 Ne odhaja poletje (1997)
 Košček neba (1999)
 Na robu kroga (2001)
 O-range (2003)
 Enigma (2004)
 aQa (2007)
 The Best of Tinkara (2009)
 Rastemo (2012)
 Zazibanke (2013)
 Round and Round/Spet (2014)
 Dober dan, življenje (2016)
 Cuori di ossigeno (2017)

Útvortis ávísing 
 Tinkara Kovač

Slovenskar songkvinnur
Luttakarar í Eurovision Song Contest 2014
Føðingar í 1978
2. øld f.Kr.

3. øld f.Kr. – 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr.

Hendingar

Týdningarmiklir persónar

Uppfinningar 
 Pergament verður tikið í nýtslu, tað byrjaði í Pergamon.

Ár í 2. øld f.Kr.
Pim Fortuyn

Wilhelmus Simon Petrus Fortuijn, kendur sum Pim Fortuyn (føddur 19. februar 1948 í Driehuis, deyður 6. mai 2002 í Amsterdam) var ein niðurlendskur politikari og rithøvundur. Hann var útbúgvin sosiologur og var lektari/professari við Universitetið í Groningen. Hann stovnaði politiska flokkin Lijst Pim Fortuyn. Fortuyn var opin um, at hann var samkyndur. Hann hevði ofta meiningar um útlendingar, um islam í Niðurlondum og segði m.a. at um tað stóð til hann, so hevði hann stongt mørkini til Niðurlond fyri muslimum. Onnur søgdu hann vera uttast til høgru, men tað meinti hann ikki sjálvur, og hann tók eisini frástøðu frá politikarum, ið vóru kendir fyri at hoyra til uttast á høgravonginum sum til dømis tann belgiska Filip Dewinter, eysturríkska Jörg Haider ella franska Jean-Marie Le Pen, tá ið hann var samanborin við hesar. Hann segði seg hoyra til eitt sindur til høgru fyri miðjuna í niðurlendskum politikki. Honum dámdi væl politikarar sum Silvio Berlusconi úr Italia og sá eisini upp til John F. Kennedy, sum var demokratiskur forseti í USA frá 1961 til 1963. 

Fortuyn varð myrður undir valstríðnum í 2002 av djóraverndaraktivistinum Volkert van der Graaf, sum undir rættarmálinum viðurkendi, at hann drap Fortuyn fyri at støðga honum í at gera muslimar til "syndabukkar".

Keldur 

Niðurlendskir politikarar‎
Niðurlendskir rithøvundar
Føðingar í 1948
Andlát í 2002
LGBT
Pilou Asbæk

Johan Philip Asbæk, kendur sum Pilou Asbæk (føddur 2. mars 1982 í Keypmannahavn) er ein danskur sjónleikari. Í 2014 var hann ein av vertunum í evropeisku tónleikasangkappingini Eurovision Song Contest, sum varð hildin í Keypmannahavn. Hann er best kendur fyri sín leiklut í donsku sjónvarpsrøðini Borgen hjá DR, sum spunadoktarin Kasper Juul.

Danskir sjónleikarar‎
Føðingar í 1982
Eurovision Song Contest 2014
2 f.Kr.

Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld 

Áratíggju: 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. 20-árini f.Kr. 10-árini f.Kr. – 0-árini f.Kr. – 0-árini 10-árini 20-árini 30-árini 40-árini 

Árstal: 7 f.Kr. 6 f.Kr. 5 f.Kr. 4 f.Kr. 3 f.Kr. - 2 f.Kr. – 1 f.Kr. 1 2 3 4

Hendingar

Føðingar

Andlát 

1. øld f.Kr.
3 f.Kr.

Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld 

Áratíggju: 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. 20-árini f.Kr. 10-árini f.Kr. – 0-árini f.Kr. – 0-árini 10-árini 20-árini 30-árini 40-árini 

Árstal: 8 f.Kr. 7 f.Kr. 6 f.Kr. 5 f.Kr. 4 f.Kr. - 3 f.Kr. - 2 f.Kr. 1 f.Kr. 1 2 3

Hendingar

Føðingar

Andlát 

1. øld f.Kr.
4 f.Kr.

Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld 

Áratíggju: 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. 20-árini f.Kr. 10-árini f.Kr. – 0-árini f.Kr. – 0-árini 10-árini 20-árini 30-árini 40-árini 

Árstal: 9 f.Kr. 8 f.Kr. 7 f.Kr. 6 f.Kr. 5 f.Kr. - 4 f.Kr. - 3 f.Kr. 2 f.Kr. 1 f.Kr. 1 2

Hendingar

Føðingar 
Lucius Annaeus Seneca, rómverskur stóiskur heimspekingur og rithøvundur.

Andlát 

1. øld f.Kr.
Sima Qian

Sima Qian (kinesiskt: 司馬遷, pinyin: Sīmǎ Qiān, Wade–Giles: Ssu-ma Ch'ien, føddur umleið 145 f.Kr. í Longmen [nú Hancheng] í Shaanxi, deyður 86 f.Kr.) var ein kinverskur søguskrivari, hann var tann fyrsti sum skrivaði søguna hjá Kina heilt aftur til skapanina. Hann var prefekturur fyri stórskrivararnar (太史公, taishigong) undir Hanríkinum. Við sínum søguarbeiði verður hann roknaður sum faðir at søguskriving í Kina. Søgubók hansara, sum á enskum hevur heitið Records of the Grand Historian fevnir um tíðarskeiðið frá tí Gula Keisaranum til samtíðina hjá Qian undir stýrinum hjá keisara Wu av Han.

Kinesiskir rithøvundar
Føðingar í 2. øld f.Kr.
Andlát í 1. øld f.Kr.
Rabindranath Tagore

Rabindranath Tagore (føddur 7. mai 1861, deyður 7. august 1941) var ein indiskur rithøvundur, komponistur, heimspekingur, málari og tónleikari. Hann vann 1913 Nobelvirðislønina í bókmentum sum tann fyrsti perónsurin úr Asia. Hann er ættaður úr Kolkata og byrjaði at skriva yrkingar longu sum átta-ára gamal. Hann útgav sína fyrsta yrkingasavn í 1877, og fór sum 16-ára gamal í holt við at skriva sína fyrstu skaldsøgu og sjónleikir. Seinni í lívinum stuðlaði hann indiska stríðnum fyri fullveldi og gjørdist vinmaður við Mahatma Gandhi. Hann er skrásettur sum høvundin handan tjóðsangin hjá Bangladesh.

Bókaútgávur í úrvali 
 — Allar tær útgivnu bøkurnar eru skrivaðar á Bengali —

Føðingar í 1861
Andlát í 1941
Indiskir rithøvundar
Indiskir tónleikarar
0-árini f.Kr.

Øldir: 2. øld f.Kr. - 1. øld f.Kr. - 1. øld

Áratíggju: 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. 20-árini f.Kr. 10-árini f.Kr. - 0-árini f.Kr. - 0-árini 10-árini 20-árini 30-árini 40-árini  

Ár: 1 f.Kr. 2 f.Kr. 3 f.Kr. 4 f.Kr. 5 f.Kr. 6 f.Kr. 7 f.Kr. 8 f.Kr. 9 f.Kr.

Hendingar

Slóðir úteftir 

0-árini f.Kr.
5 f.Kr.

Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld 

Áratíggju: 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. 20-árini f.Kr. 10-árini f.Kr. – 0-árini f.Kr. – 0-árini 10-árini 20-árini 30-árini 40-árini 

Árstal: 10 f.Kr. 9 f.Kr. 8 f.Kr. 7 f.Kr. 6 f.Kr. - 5 f.Kr. - 4 f.Kr. 3 f.Kr. 2 f.Kr. 1 f.Kr. 1

Hendingar

Føðingar 
 Paulus ápostul

Andlát 

1. øld f.Kr.
6 f.Kr.

Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld 

Áratíggju: 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. 20-árini f.Kr. 10-árini f.Kr. – 0-árini f.Kr. – 0-árini 10-árini 20-árini 30-árini 40-árini 

Árstal: 11 f.Kr. 10 f.Kr. 9 f.Kr. 8 f.Kr. 7 f.Kr. - 6 f.Kr. - 5 f.Kr. 4 f.Kr. 3 f.Kr. 2 f.Kr. 1 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát 

1. øld f.Kr.
7 f.Kr.

Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld 

Áratíggju: 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. 20-árini f.Kr. 10-árini f.Kr. – 0-árini f.Kr. – 0-árini 10-árini 20-árini 30-árini 40-árini 

Árstal: 12 f.Kr. 11 f.Kr. 10 f.Kr. 9 f.Kr. 8 f.Kr. - 7 f.Kr. - 6 f.Kr. 5 f.Kr. 4 f.Kr. 3 f.Kr. 2 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát 

1. øld f.Kr.
8 f.Kr.

Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld 

Áratíggju: 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. 20-árini f.Kr. 10-árini f.Kr. – 0-árini f.Kr. – 0-árini 10-árini 20-árini 30-árini 40-árini 

Árstal: 13 f.Kr. 12 f.Kr. 11 f.Kr. 10 f.Kr. 9 f.Kr. - 8 f.Kr. - 7 f.Kr. 6 f.Kr. 5 f.Kr. 4 f.Kr. 3 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát 

1. øld f.Kr.
9 f.Kr.

Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld 

Áratíggju: 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. 20-árini f.Kr. 10-árini f.Kr. – 0-árini f.Kr. – 0-árini 10-árini 20-árini 30-árini 40-árini 

Árstal: 14 f.Kr. 13 f.Kr. 12 f.Kr. 11 f.Kr. 10 f.Kr. - 9 f.Kr. - 8 f.Kr. 7 f.Kr. 6 f.Kr. 5 f.Kr. 4 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát 

1. øld f.Kr.
10 f.Kr.

Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld 

Áratíggju: 60-árini f.Kr. 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. 20-árini f.Kr. - 10-árini f.Kr. - 0-árini f.Kr. 0-árini 10-árini 20-árini 30-árini  

Árstal: 15 f.Kr. 14 f.Kr. 13 f.Kr. 12 f.Kr. 11 f.Kr. - 10 f.Kr. - 9 f.Kr. 8 f.Kr. 7 f.Kr. 6 f.Kr. 5 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát 

1. øld f.Kr.
11 f.Kr.

Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld 

Áratíggju: 60-árini f.Kr. 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. 20-árini f.Kr. - 10-árini f.Kr. - 0-árini f.Kr. 0-árini 10-árini 20-árini 30-árini  

Árstal: 16 f.Kr. 15 f.Kr. 14 f.Kr. 13 f.Kr. 12 f.Kr. - 11 f.Kr. - 10 f.Kr. 9 f.Kr. 8 f.Kr. 7 f.Kr. 6 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát 

1. øld f.Kr.
12 f.Kr.

Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld 

Áratíggju: 60-árini f.Kr. 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. 20-árini f.Kr. - 10-árini f.Kr. - 0-árini f.Kr. 0-árini 10-árini 20-árini 30-árini  

Árstal: 17 f.Kr. 16 f.Kr. 15 f.Kr. 14 f.Kr. 13 f.Kr. - 12 f.Kr. - 11 f.Kr. 10 f.Kr. 9 f.Kr. 8 f.Kr. 7 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát 

1. øld f.Kr.
13 f.Kr.

Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld 

Áratíggju: 60-árini f.Kr. 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. 20-árini f.Kr. - 10-árini f.Kr. - 0-árini f.Kr. 0-árini 10-árini 20-árini 30-árini  

Árstal: 18 f.Kr. 17 f.Kr. 16 f.Kr. 15 f.Kr. 14 f.Kr. - 13 f.Kr. - 12 f.Kr. 11 f.Kr. 10 f.Kr. 9 f.Kr. 8 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát 

1. øld f.Kr.
14 f.Kr.

Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld 

Áratíggju: 60-árini f.Kr. 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. 20-árini f.Kr. - 10-árini f.Kr. - 0-árini f.Kr. 0-árini 10-árini 20-árini 30-árini  

Árstal: 19 f.Kr. 18 f.Kr. 17 f.Kr. 16 f.Kr. 15 f.Kr. - 14 f.Kr. - 13 f.Kr. 12 f.Kr. 11 f.Kr. 10 f.Kr. 9 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát 

1. øld f.Kr.
15 f.Kr.

Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld 

Áratíggju: 60-árini f.Kr. 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. 20-árini f.Kr. - 10-árini f.Kr. - 0-árini f.Kr. 0-árini 10-árini 20-árini 30-árini  

Árstal: 20 f.Kr. 19 f.Kr. 18 f.Kr. 17 f.Kr. 16 f.Kr. - 15 f.Kr. - 14 f.Kr. 13 f.Kr. 12 f.Kr. 11 f.Kr. 10 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát 

1. øld f.Kr.
16 f.Kr.

Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld 

Áratíggju: 60-árini f.Kr. 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. 20-árini f.Kr. - 10-árini f.Kr. - 0-árini f.Kr. 0-árini 10-árini 20-árini 30-árini  

Árstal: 21 f.Kr. 20 f.Kr. 19 f.Kr. 18 f.Kr. 17 f.Kr. - 16 f.Kr. - 15 f.Kr. 14 f.Kr. 13 f.Kr. 12 f.Kr. 11 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát 

1. øld f.Kr.
10-árini f.Kr.

Øldir: 2. øld f.Kr. - 1. øld f.Kr. - 1. øld

Áratíggju: 60-árini f.Kr. 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. 20-árini f.Kr. - 10-árini f.Kr. - 0-árini f.Kr. 0-árini 10-árini 20-árini 30-árini  

Ár: 19 f.Kr. 18 f.Kr. 17 f.Kr. 16 f.Kr. 15 f.Kr. 14 f.Kr. 13 f.Kr. 12 f.Kr. 11 f.Kr. 10 f.Kr.

Hendingar

Slóðir úteftir 

1. øld f.Kr.
Áratíggju
17 f.Kr.

Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld 

Áratíggju: 60-árini f.Kr. 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. 20-árini f.Kr. - 10-árini f.Kr. - 0-árini f.Kr. 0-árini 10-árini 20-árini 30-árini  

Árstal: 22 f.Kr. 21 f.Kr. 20 f.Kr. 19 f.Kr. 18 f.Kr. - 17 f.Kr. - 16 f.Kr. 15 f.Kr. 14 f.Kr. 13 f.Kr. 12 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát 

1. øld f.Kr.
18 f.Kr.

Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld 

Áratíggju: 60-árini f.Kr. 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. 20-árini f.Kr. - 10-árini f.Kr. - 0-árini f.Kr. 0-árini 10-árini 20-árini 30-árini  

Árstal: 23 f.Kr. 22 f.Kr. 21 f.Kr. 20 f.Kr. 19 f.Kr. - 18 f.Kr. - 17 f.Kr. 16 f.Kr. 15 f.Kr. 14 f.Kr. 13 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát 

1. øld f.Kr.
19 f.Kr.

Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld 

Áratíggju: 60-árini f.Kr. 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. 20-árini f.Kr. - 10-árini f.Kr. - 0-árini f.Kr. 0-árini 10-árini 20-árini 30-árini  

Árstal: 24 f.Kr. 23 f.Kr. 22 f.Kr. 21 f.Kr. 20 f.Kr. - 19 f.Kr. - 18 f.Kr. 17 f.Kr. 16 f.Kr. 15 f.Kr. 14 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát 

1. øld f.Kr.
Sapfo

Sapfo (grikskt: Σαπφώ, latínskt: Sappho) var ein kendur grikskur yrkjari úr Lesbos. Hon varð fødd onkuntíð millum 630 og 612 f.Kr., og hildið verður, at hon doyði umleið 570 f.Kr., men man veit sera lítið við vissu um lív hennara. Hon yrkti nógv og var væl kend tá í tíðini og í fornøldini, men tað mesta er horvið, burtursæð frá smáum pettum, men hennara umdømi hevur yvirlivað.

Grikkar
LGBT
Yrkjarar
7. øld f.Kr.
6. øld f.Kr.
Erinna

Erinna (grikskt: Ἤριννα) var ein kendur grikskur yrkjari úr Rodos. Hon livdi umleið ár 600 f.Kr. og livdi um somu tíð sum Sapfo, sum hon var góð vinkona við. Man veit ikki við vissu, hvar hon var fødd, nakrar keldur nevna oynnar Tilos, Tenos ella Rhodos og eisini verður Teos í Jonia nevndur. Hon doyði bert 19-ára gomul. Av yrkingum hennara er tað serliga Elakate, eitt episkt skaldaverk, ið fevnir um umleið 300 vers, harav bert nøkur fá brot eru varveitt og hvørs ektheit er ivasom. Hon skrivaði eisini epigram, harav nøkur (sanlíkt ektaði) finnast í varveitslu.

Eitt kratur á Venus er uppkallað eftir henni.

Grikkar
Yrkjarar
7. øld f.Kr.
6. øld f.Kr.
Ohangwena

Ohangwena er ein av teimum 14 regiónunum í Namibia og hevur umleið 245 100 íbúgvar.
Eenhana er bæði høvuðsstaður og størsti býur í Ohangwena.

Regiónir í Namibia
Nikolaj Koppel

Nikolaj Koppel (føddur 6. mars 1969 í Gentofte) er ein danskur tónleikari. Í 2014 var hann ein av vertunum í evropeisku tónleikasangkappingini Eurovision Song Contest, sum varð hildin í Keypmannahavn.

Danskir tónleikarar‎
Føðingar í 1969
Eurovision Song Contest 2014
Omusati

Omusati er ein av teimum 14 regiónunum í Namibia og hevur umleið 242 900 íbúgvar.
Outapi er høvuðsstaður í Omusati.

Regiónir í Namibia
Nacka

Nacka er ein býur í Nacka kommunu í Stockholms län í Svøríki. Býurin er ein partur av stórbýnum Stockhólmi og liggur umleið fimm km í ein landsynning av miðbýnum í Stockholm. Fólkatalið var 33 057 í 2010.

Keldur

Slóðir 

Býir í Stockholms län
Nacka kommuna
Karin Dreijer Andersson

Karin Dreijer Andersson (fødd 7. apríl 1975 í Nacka) er ein svensk songkvinna, sangskrivari og tónleikari. Hon er kend frá bólkunum The Knife, Fever Ray og Honey Is Cool.

Tónleikaútgávur
sum Fever Ray:

Album
 Fever Ray (2009)
 Live in Luleå (2009)
 Plunge (2017)

Stakløg
 "If I Had a Heart" (2008)
 "When I Grow Up" (2009)
 "Triangle Walks" (2009)
 "Seven" (2009)
 "Stranger Than Kindness" (2009)
 "Keep the Streets Empty for Me" (2009)
 "Mercy Street" (2010)
 "To the Moon and Back" (2017)

Útvortis ávísing 
 musicbrainz.org

Føðingar í 1975
Svenskir tónleikarar
Svenskar songkvinnur
Ę

Ę ella ę er 8. bókstavur í pólska stavraðnum og í litaviska stavraðnum.

Bókstavir
Bengalskur tikari

Bengalskur tikari (latínskt: panthera tigris tigris) er stórt loðið ránsdjór av kettuættini.

Tikarar
3. øld f.Kr.

4. øld f.Kr. – 3. øld f.Kr. – 2. øld f.Kr.

Hendingar

Týdningarmiklir persónar 
Arkimedes

Uppfinningar

Ár í 3. øld f.Kr.
4. øld f.Kr.

5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr. – 3. øld f.Kr.

Hendingar

Týdningarmiklir persónar

Uppfinningar 

 Teir fyrstu saksarnir, í Evropa 
 Teir fyrstu katapultarnir, í Grikkalandi
 Fyrstu ferð amalgam bleiv brúkt í tannfylingum, Kina

Ár í 4. øld f.Kr.
ǁKaras

ǁKaras (eisini !Karas ella Karas) er ein av teimum 14 regiónunum í Namibia og hevur umleið 76 000 íbúgvar.
Keetmanshoop er høvuðsstaður í ǁKaras.

Regiónir í Namibia
Khomas

Khomas er ein av teimum 14 regiónunum í Namibia og hevur umleið 340 900 íbúgvar.
Windhoek er bæði høvuðsstaður og størsti býur í Khomas.

Regiónir í Namibia
Kavango West

Kavango West er ein av teimum 14 regiónunum í Namibia og hevur 107 505 íbúgvar.
Nkurenkuru er bæði høvuðsstaður og størsti býur í Kavango West.

Regiónir í Namibia
Kavango East

Kavango East er ein av teimum 14 regiónunum í Namibia og hevur 115 447 íbúgvar.
Rundu er bæði høvuðsstaður og størsti býur í Kavango East.

Regiónir í Namibia
5. øld f.Kr.

6. øld f.Kr. – 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr.

Hendingar

Týdningarmiklir persónar

Føðingar 
 496 f.Kr. - Sofokles, grikskur dramatikari og státsmaður.
 495 f.Kr. - Perikles, athenskur politikari.
 484 f.Kr. - Herodotos, grikskur søgufrøðingur.
 470 f.Kr. - Sokrates, grikskur filosofur.
 460 f.Kr.
 Demokritos, grikskur filosofur.
 Hippokrates, grikskur lækni.
 445 f.Kr. - Aristofanes, grikskur skemtileikhøvundur.
 427 f.Kr. - Platon, grikskur filosofur.

Andlát 
 497 f.Kr. - Pythagoras, grikskur filosofur og støddfrøðingur.
 483 f.Kr. - Siddharta Gautama, stovnarin av buddismu.
 479 f.Kr. - Konfucius, kinesiskur filosofur.
 465 f.Kr. - Xerxes I, kongur av Persia.
 456 f.Kr. - Aischylos, athenskur dramatikari.
 429 f.Kr. - Perikles, athenskur státsmaður.
 406 f.Kr. - Sofokles, grikskur dramatikari og politikari.

Uppfinningar 
 Dyrking av rísi byrjar í Japan

Ár í 5. øld f.Kr.
Kunene

Kunene er ein av teimum 14 regiónunum í Namibia og hevur umleið 88 300 íbúgvar.
Opuwo er høvuðsstaður í Kunene.

Regiónir í Namibia
Oshikoto

Oshikoto er ein av teimum 14 regiónunum í Namibia og hevur umleið 181 600 íbúgvar.
Omuthiya er høvuðsstaður í Oshikoto.

Regiónir í Namibia
Erongo

Erongo er ein av teimum 14 regiónunum í Namibia og hevur umleið 150 400 íbúgvar.
Swakopmund er høvuðsstaður í Erongo.

Regiónir í Namibia
Oshana

Oshana er ein av teimum 14 regiónunum í Namibia og hevur umleið 174 900 íbúgvar.
Oshakati er høvuðsstaður í Oshana.

Regiónir í Namibia
Zambezi (región)

Zambezi er ein av teimum 14 regiónunum í Namibia og hevur umleið 90 100 íbúgvar.
Katima Mulilo er bæði høvuðsstaður og størsti býur í Zambezi.

Regiónir í Namibia
Kavango

Kavango var ein av teimum 13 regiónunum í Namibia. Rundu var bæði høvuðsstaður og størsti býur í Kavango.

Sí eisini 
 Kavango East
 Kavango West

Regiónir í Namibia
Utrecht (landslutur)

Utrecht er ein landslutur í Niðurlondum. Utrecht er høvuðsbýur og størsti býur í landslutinum.

Hin 30. september 2013 var fólkatalið í landslutinum 1 243 161.

Kommunur 

Tað eru 26 kommunur í landslutinum (2018).

Slóðir 

 Provincie Utrecht

Landslutir í Niðurlondum
Groningen (landslutur)

Groningen er ein landslutur í Niðurlondum. Groningen er høvuðsbýur og størsti býur í landslutinum.

Hin 30. september 2013 var fólkatalið í landslutinum 582 161.

Kommunur 

Tað eru 20 kommunur í landslutinum (2018).

Slóðir 

 Provincie Groningen

Landslutir í Niðurlondum
Limburg (Niðurlond)

Limburg er ein landslutur í Niðurlondum. Maastricht er høvuðsbýur og størsti býur í landslutinum.

Hin 30. september 2013 var fólkatalið í landslutinum 1 121 483.

Kommunur 

Tað eru 33 kommunur í landslutinum (2018).

Slóðir 

 Limburg

Landslutir í Niðurlondum
Noord-Brabant

Noord-Brabant er ein landslutur í Niðurlondum. 's-Hertogenbosch er høvuðsbýur og Eindhoven er størsti býur í landslutinum.

Hin 30. september 2013 var fólkatalið í landslutinum 2 470 184.

Kommunur 

Tað eru 64 kommunur í landslutinum (2018).

Slóðir 

 Noord-Brabant

Landslutir í Niðurlondum
Mortensen

Mortensen er eitt norðurlendskt eftirnavn, tað er 16. vanligasta eftirnavnið í Føroyum, í 2012 vóru tað 466 føroyingar í Føroyum ið høvdu eftirnavnið Mortensen. Eftirnavnið merkir Sonur Morten og er av donskum málsligum uppruna, men føroyingarnir ið eita Mortensen hava tó føroyskar røtur. Føroyska mannfólkanavnið er Mortan, so á føroyskum átti eftirnavnið at verið Mortansson, men donsk navnalóggáva var galdandi í Føroyum í 19. øld, tá ið -sen faðirnøvnini vóru til eftirnøvn. Í eldri tíð fingu børnini eftirnøvn sum søgdu, hvør ið faðirin var, so tey ið tá itu Mortensen vóru dreingir, ið vóru synir Mortan. Gentur fingu so eftirnøvn sum Mortensdatter, um faðirin nevndist Morten. Einaferð í 19. øld er man farin burtur frá hesi mannagongd, og -datter bleiv ikki brúkt longur í danska ríkinum og eftirnøvnini søgdu ikki longur hvør ið faðirin var. Tey sum í dag eita Mortensen í Føroyum mugu leita langt aftur í tíðina fyri ar finna ein ættarfaðir ið var upprunin til eftinavnið Mortensen. Á Tvøroyri var ein kend familja við eftinavninum Mortensen í 19. øld og er eftirnavnið enn sera vanligt á Tvøroyri Trongisvági, Froðba og Øravík. Johan Mortensen úr Øravík, fekk handilsbræví 1858 og setti seg niður á Tvøroyri. Handilsvirkið hjá Johan Mortensen gjørdist skjótt eitt tað størsta í Føroyum, sum eftir deyða hansara i 1889 varð gjørt til partafelag undir navninum A/S J.Mortensens Eftf. Ein sonur, N. J. Mortensen tók seg kortini burtur og fekk egið handilsvirki í 1911. Av Mortensen familjuni av Tvøroyri/Trongisvági kunnu nevnast Heðin Mortensen, sum er borgarstjóri í Havn, rithøvundarnir Elin Mortensen og Eilif Mortansson (føddur Mortensen), svimjarin Guðrun Mortensen, ið er dóttir Gudmund Mortensen, ið er stjóri á fyritøkuni N.J. Mortensen, ið eigur handlar og skip, bygningar vm. Gudmund er langabbasonur N.J. Mortensen, ið stovnaði fyritøkuna í 1909, og oldurabbasonur Johan Mortensen úr Øravík. Ein onnur Mortensen familja í Føroyum er av Argjum. T.d. kann nevnast Palli Mortensen av Argjum, ið flutti til Vágs, har hann setti á stovn eina smiðju, ið nú eitur Tangavirkið. Í Vági var Palli sum oftast nevndur Argja-Palli, tí hann var ættaður av Argjum, og tað vóru fleiri aðrir vágbingar ið itu Palli. Sonur hansara, Bent Mortensen, tók yvir eftir pápan, og seinni tók ein av synum Bent, Mortan Mortensen, yvir eftir pápan og er stjóri í fyritøkuni í dag. Presturin í Hvalba, Jens Mortan Mortensen, er eisini ættaður av Argjum, faðir hansara var beiggi Argja-Palla, ið flutti til Vágs.

Kend fólk sum eita Mortensen:

Føroyingar 
 Andras Mortensen, rithøvundur.
 Armgarð Mortensen, sjónleikarinna og modell.
 Eilif Mortansson, doyptur Daniel Jacob Eilif Mortensen, rithøvundur
 Elin Mortensen, rithøvundur
 Guðrun Mortensen, svimjari.
 Heðin Mortensen, politikari.
 Høgni av Heiði, fyrr Mortensen, rithøvundur.
 Janus Wiberg Mortensen, sangari og fótbóltsleikari.
 Óli Mortensen, svimjari.

Danir 
 Malene Mortensen, songkvinna.

Norðmenn 
 Finn Mortensen, tónleikari.

Amerikanar 
 Viggo Mortensen, sjónleikari og tónleikari.

Eftirnøvn
Suðuroy
Tvøroyri
Vágur
Argir
Okahandja

Okahandja er ein býur í Otjozondjupa í Namibia og hevur 22 639 íbúgvar (2011).

Søga 
Ein týskur prestur, Heinrich Schmelen, var tann fyrsti evropearin, ið vitjaði býin í 1827. Í 1844, vóru búsettist tveir trúðboðarar í býnum, og ein kirkja er frá hesi tíðini. Ein hernaðarstøð var bygd í býnum í 1894, og tað er hetta árstalið, ið er tað alment viðurkenda sum tað árið ið býurin varð stovnaður. 

Býir í Namibia
20 f.Kr.

Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld 

Áratíggju: 70-árini f.Kr. 60-árini f.Kr. 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. - 20-árini f.Kr. - 10-árini f.Kr. 0-árini f.Kr. 0-árini 10-árini 20-árini 

Árstal: 25 f.Kr. 24 f.Kr. 23 f.Kr. 22 f.Kr. 21 f.Kr. - 20 f.Kr. - 19 f.Kr. 18 f.Kr. 17 f.Kr. 16 f.Kr. 15 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát 

1. øld f.Kr.
30 f.Kr.

Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld 

Áratíggju: 80-árini f.Kr. 70-árini f.Kr. 60-árini f.Kr. 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. - 30-árini f.Kr. - 20-árini f.Kr. 10-árini f.Kr. 0-árini f.Kr. 0-árini 10-árini 

Árstal: 35 f.Kr. 34 f.Kr. 33 f.Kr. 32 f.Kr. 31 f.Kr. - 30 f.Kr. - 29 f.Kr. 28 f.Kr. 27 f.Kr. 26 f.Kr. 25 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát 
 1. august - Marcus Antonius, rómverskur politikari og herovasti (f. 86 f.Kr.)

1. øld f.Kr.
40 f.Kr.

Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld 

Áratíggju: 90-árini f.Kr. 80-árini f.Kr. 70-árini f.Kr. 60-árini f.Kr. 50-árini f.Kr. - 40-árini f.Kr. - 30-árini f.Kr. 20-árini f.Kr. 10-árini f.Kr. 0-árini f.Kr. 0-árini 

Árstal: 45 f.Kr. 44 f.Kr. 43 f.Kr. 42 f.Kr. 41 f.Kr. - 40 f.Kr. - 39 f.Kr. 38 f.Kr. 37 f.Kr. 36 f.Kr. 35 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát 

1. øld f.Kr.