alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Afroamerikanarar

Afroamerikanarar eru ættaðir frá afrikonsku trælunum, sum við valdi vórðu fluttir til USA frá 1619 til 1808 at arbeiða í lundunum. Trælahaldið varð ikki avtikið fyrr enn í 1865. Afroamerikanarar, sum tey svørtu verða nevnd, fáa størri og størri ávirkan í amerikanska samfelagnum. Miðskeiðis í 19. øld veltu suðurríkini 80 % av allari bummull í heiminum. Bummullin varð dyrkað í ovurstórum lundum, og tað vóru trælir úr Afrika, sum hentaðu hana við hond. Bummull er enn týdningarmikil grøði, men nú gera maskinur alt tað tunga arbeiðið í USA.

Flestu teirra búgva í Mississippi, Louisiana og Georgia. Umleið ein triðingur (37.1 % í 2008) av fólkinum í Mississippi eru eftirkomarar av svørtum trælum. Næstan allir afroamerikanar eru kristnir (nevniliga 95 %). Meginparturin eru baptistar.

Lesarir av amerikanska blaðnum Essence hava kosið Queen Latifah, Will Smith og Tyler Perry at vera teir afroamerikanarar, sum hava mest ávirkan. Will Smith hevur á listanum heitið sum biografkempa, sum vísir á, at hann hevur havt stóra eydnu við filmum sínum í ár. Hann varð tann fyrsti, sum kundi vísa fram sjey filmar á rað, ið hava givið yvir 100 milliónir dollarar. Frá tónleikarheiminum kárar blaðið hiphopstjørnuna Kanye West, will.i.am og Wyclef Jean. Maðurin á fyrsta plássinum stavar tó hvørki frá film- ella tónleikarheiminum. Hann er nevniliga – og tað er kanska ikki at verða bilsin um – forsetin í USA, Barack Obama.

Jazz-, hip hop-, gospel- (t.d. Negro Spirituals), og bluestónleikur eru sprottnir úr arbeiðarasangum og andaligum sangum hjá afroamerikanska fólkinum í USA.

Hygg eisini at 
 Søga teirra svørtu í USA.

Keldur 

Amerikanarar
Fólk úr USA eftir etniskum uppruna
Upprunaamerikanarar

Upprunaamerikanarar (enskt: Native Americans) eru nú færri enn 3 mió. Hetta fólkaslagið fór um alt USA og var eyðkent. Slætt, svart hár og reyðbrúnan húðarlit. Tey vórðu kallað indiánar, tí Kolumbus helt, at hann var komin til India. Helst hava forsøgulig fólk verið í USA frá um 10.000 f.Kr. . 

Til um 1500 e.Kr. búðu bara indiánar í USA. Eftir ættunum var landið býtt í 6 øki. Niðursetufólkini trokaðu so við og við indiánarnar vestureftir og í ein útsynning, so at teir í 1890 búðu í nøkrum fáum, spjaddum friðingarøkjum. Indiánarnir, ið kunnu lesa søgu sína aftur til indiánsk fólkasløg, sum búðu í USA, áðrenn niðursetufólkini úr Evropa komu hagar, eru nú bara 1,37 % av fólkinum . Tað er umleið 2,47 mió. fólk. Nú á døgum eru indiánarnir í minniluta allastaðni í USA. Tey flestu búgva í Oklahoma, New Mexico og Washington . 

Nógvar ymiskar indiánaættir vóru í USA. Í landsynningspartinum í USA eru 554 indiánabólkar . Flestu teirra veiddu, veltu og fiskaðu. Ein teirra er Cherokee-indiánarnir. Teir eru nú 316,049. Hesin indianara bólkurin hevur í øldir búleikast í skóginum í Appalachia og livað av tí, sum skógurin gav.  Móðurmálið er Cherokesiskt. 

Hvør ættarbólkur hevði egið sjálvstýri, men í serligum felagsmálum, og tá ið trupulleikar tóku seg upp við aðrar ættarbólkar, varð prátað saman til trupulleikarnir vóru loystir. Indiánararnir kríggjaðust eisini javnan sínámillum - ikki um lendi, men at sýna dirvi. Kendar ættir eru til dømis comanche, cheyenne og sioux, sum búðu á grasfløtunum. Apache, pueblo og navajo búðu í Útsynningsamerika. Irokese, cherokee og huron búðu eystanfyri. 

Í 1890 vórðu teir indiánar, ið eftir vóru, fluttir í smá friðingarøki, har teir noyddist at vera. Nakrir gjørdist bøndur, men mangir gingu fyri einki. Fleiri enn millión indiánar liva enn í friðgarøkjunum í USA. Síðan 1970 hava myndugleikarnir roynt at fingið upprunafólkið upp í aftur amerikanska samfelagið, men mong teirra hava heldur viljað hildið fast við sína egnu mentan og siðvenju. Á okkara døgum hava teir skipað fyri mótmælisgongum og kravt myndugleikarnar í Amerika eftir landaøki, ið teir eiga, og teir hava eisini roynt at líva uppaftur gamlan sið.

Keldur 

Uppruna amerikanarar
Fólk úr USA eftir etniskum uppruna
Star Wars Episode I: Hulduhóttanin

Star Wars Episode I: Hulduhóttanin (upprunaheiti: Star Wars Episode I: The Phantom Menace , amerikanskur filmur av George Lucas frá 1999. The Phantom Menace var tann fjórði Star Wars-filmurin ið varð gjørdur, sum tann fyrsti prequel (undansøgu) parturin í Star Wars-søguni, við frumsýning 22 ár eftir fyrsta Star Wars filmin Star Wars Episode IV: Ein nýggj vón ið kom út í 1977.

Søgan
Filmurin fylgir Jediriddaranum Qui-Gon Jinn og hjálpara hansara Obi-Wan Kenobi ið fylgja og verja Drotning Amidalu á ferðini frá planetini Naboo til planetina Coruscant í vónini um at fáa ein friðaligan enda á eini víðfevnandi interplanetariskari handils-ósemju. Filmurin sýnir eisini ein ungan Anakin Skywalker áðrenn hann gjørdist Jedi-riddari, her framvístur sum ein ungur trælur ið tykist serstakliga sterkur og sýnir eina spírandi megi frá Forsuni, og sum noyðist at stríðast við tí gátuføru afturkomu Sithanna. 

Star Wars
Cherokesiskt mál

Cherokesiskt (á cherokesiskum ᎦᏬᏂᎯᏍᏗ) er eitt av irokesisku indianaramálunum í USA. Cherokesiskt verður fyrst og fremst tosað í Oklahoma og North Carolina. Í nógv ár varð Cherokesiska málið hótt, men doyði ikki út. Í Oklahoma tosa nú 18 871 fólk cherokesiskt og í Qualla í North Carolina umleið 8 092, so samlaða talið av fólkum, ið duga cherokesiskt liggur um 22-27.000.

Sequoyah uppfann eitt skriftmál, sum cherokesara-fólkið brúkar tann dag í dag.

Stavrað

Myndir

Sí eisini 

 Cherokee-indiánarnir

Keldur 

Mál í USA
Star Wars Episode II: Álop klónanna

Star Wars Episode I: Álop klónanna (upprunaheiti: Star Wars Episode II: Attack of the Clones , amerikanskur filmur av George Lucas frá 2002. Attack of the Clones var tann fimti Star Wars-filmurin ið varð gjørdur, sum tann næsti prequel (undansøgu) parturin í Star Wars-søguni.

Star Wars
Star Wars Episode III: Hevnd Sithanna

Star Wars Episode III: Hevnd Sithanna (upprunaheiti: Star Wars Episode II: Revenge of the Sith , amerikanskur filmur eftir George Lucas frá 2005. Revenge of the Sith var tann sætti og seinasti Star Wars-filmurin ið varð gjørdur, sum tann triði prequel (undansøgu) parturin í Star Wars-søguni.

Star Wars
Star Wars: Klónukríggini

Star Wars: Klónukríggini (upprunaheiti: Star Wars: The Clone Wars) er ein CGI-animeraður science fiction-filmur frá 2008, ið gongur fyri seg í Star Wars-rúminum. Søguliga sæð er hann settur ímillum Álopi klónanna og Hevnd Sithanna. Filmurin hevði premieru tann 10. august 2008 á Grauman's Egyptian Theatre og varð leysgivin til biografarnar tann 14. august 2008 í Avstralia, og tann 15. august í USA, Kanada og Stórabretlandi ígjøgnum Warner Bros.. 

The Clone Wars er ætlaður sum ein inngangur til sjónvarpsrøðina av sama navni, ið byrjaði 3. oktober 2008. 

Star Wars
Prequel

Ein prequel – (á føroyskum undansøga) er eitt verk, ið lýsir hendingar og persónar úr einum áður gjørdum verki, men sum tíðarmessiga gongur fyri seg áðrenn høvuðsverkið. Orðið stavar frá tíðliga í 1970unum. Orðið varð fyrst brúkt í samband við fjølmiðlaumtaluna av The Godfather Part II, har tað verður brúkt til at lýsa teir partar av filminum, ið ganga fyri seg áðrenn hendingarnar í The Godfather. Leikstjórin Francis Ford Coppola sigur, at George Lucas fann uppá orðið, og Lucas og Steven Spielberg brúktu tað seinni til at lýsa teirra felags film Indiana Jones og banning tempulsins, ein prequel (undannfilmur) til Indiana Jones. Orðið gjørdist vælumtókt av Lucasar Star Wars prequel-trilogi. Orðið kemur av enska orðinum við mótsettum týdningi sequel (eftirfylgjari ella kanska eftirsøga).

Filmur
Trilogi

Triologi er eitt heiti ið er samansett av grikskum tri- (trý) og -logos (orð, orðatak) ið upprunaliga varð brúkt um teir forngriksku harmleikirnar. Orðið lýsir eitt verk (t.d. film, bók ella tónleik) sum er í trimum pørtum. 

Filmur

de:Mehrteiler#Dreiteiler (Trilogie)
Jón Sigurðsson

Jón Sigurðsson (17. juni 1811 – 7. desember 1879), íslendskur politikur, sjálvstýrismaður, og málfrøðingur.

Hjálpti V. U. Hammershaimb við yrkingini av tað føroyska skriftmálið.

Íslendskir politikarar
Málfrøðingar
George Lucas

George Walton Lucas Jr. (* 14. mai 1944 í Kalifornia) er ein amerikanskur leikrithøvundur, leikstjóri og filmprodjúsari. George Lucas er best kendur fyri sítt leikrit um Star Wars søguna, ið sá dagsins ljós í 1977. Tann somuleiðis vælkenda røðin við Indiana Jones er eisini produserað av George Lucas. Áðrenn gjøgnumbrotið við Star Wars gjørdi hann m.a. ungdómsfilmin American Graffiti og science fiction-filmin THX-1138.

Amerikanskir leikstjórar
Filmsleikstjórar úr USA
Føðingar í 1944
Star Wars
Science fiction

Science fiction (eisini vísindaskaldsøga ella framtíðar(skald)søga á føroyskum) er ein bókmentasjangra, ið upprunaliga umfataði skaldsøgur og stuttsøgur (novellur), ið snúðu seg um eitt ímyndað framtíðarumhvørvi, har vísindin, og tá serliga tøknin er nógv meiri framkomin við markantari ávirkan á samfelagið og einstaklingar. Broytingarnar, og tær uppfinningar og uppdagingar og samfelagsviðurskifti sum mynda bakgrundina, kunnu vera umfatandi og eisini rein fantasi (ímyndan). 

Sjangran hevur so við og við spjatt seg til aðrar miðlar, t.d. film, útvarp, sjónvarp og teknirøðir.

Bókmentir
Charlie Chaplin

Charles Spencer Chaplin betur kendur sum Charlie Chaplin (* 16. apríl 1889 í London, Sameinda Kongsríkinum - † 25. desember 1977 í Vaud, Sveis) var ein bretsk-amerikanskur sjónleikari, filmleikstjóri, filmleikrithøvundur og komponistur.

Chaplin er best kendur fyri sín leiklut sum landastrokið (The Tramp) við yvirskeggi, í velafrakka, hatti, ov stórum skóm og
stavi.

Filmografi 

 1914 Between Showers (stuttfilmur) 
 1914 A Busy Day (stuttfilmur) 
 1914 Caught in a Cabaret 
 1914 Caught in the Rain (stuttfilmur) 
 1914 Cruel, Cruel Love (stuttfilmur) 
 1914 Dough and Dynamite (stuttfilmur) 
 1914 The Face on the Barroom Floor 
 1914 The Fatal Mallet (stuttfilmur) 
 1914 A Film Johnnie (stuttfilmur) 
 1914 Gentlemen of Nerve (stuttfilmur) 
 1914 Getting Acquainted (stuttfilmur) 
 1914 Her Friend the Bandit (stuttfilmur) 
 1914 His Favorite Pastime (stuttfilmur) 
 1914 His Musical Career (stuttfilmur) 
 1914 His New Profession (stuttfilmur) 
 1914 His Prehistoric Past 
 1914 His Trysting Place 
 1914 Kid Auto Races at Venice 
 1914 The Knockout 
 1914 Laughing Gas 
 1914 Mabel at the Wheel (stuttfilmur) 
 1914 Mabel's Busy Day 
 1914 Mabel's Married Life 
 1914 Mabel's Strange Predicament (stuttfilmur) 
 1914 Making a Living (stuttfilmur) 
 1914 The Masquerader (stuttfilmur) 
 1914 The New Janitor (stuttfilmur) 
 1914 The Property Man 
 1914 Recreation (stuttfilmur) 
 1914 The Rounders (stuttfilmur) 
 1914 The Star Boarder (stuttfilmur) 
 1914 Tango Tangles (stuttfilmur) 
 1914 Those Love Pangs (stuttfilmur) 
 1914 Tillie's Punctured Romance 
 1914 Twenty Minutes of Love (stuttfilmur) 
 1915 The Bank 
 1915 By the Sea (stuttfilmur) 
 1915 The Champion 
 1915 His New Job 
 1915 His Regeneration (stuttfilmur) 
 1915 In the Park (stuttfilmur) 
 1915 A Jitney Elopement 
 1915 A Night Out 
 1915 A Night in the Show (stuttfilmur) 
 1915 Shanghaied (stuttfilmur) 
 1915 The Tramp 
 1915 A Woman (stuttfilmur) 
 1915 Work 
 1916 Behind the Screen 
 1916 Charlie Chaplin's Burlesque on Carmen 
 1916 The Count 
 1916 The Fireman 
 1916 The Floorwalker 
 1916 One A.M. (stuttfilmur) 
 1916 The Pawnshop (stuttfilmur) 
 1916 Police! 
 1916 The Rink (stuttfilmur) 
 1916 The Vagabond 
 1917 The Adventurer 
 1917 The Cure 
 1917 Easy Street 
 1917 The Immigrant 
 1918 The Bond (stuttfilmur) 
 1918 A Dog's Life 
 1918 Shoulder Arms 
 1919 A Day's Pleasure (stuttfilmur) 
 1919 Sunnyside 
 1921 The Idle Class 
 1921 The Kid 
 1921 The Nut 
 1922 Nice and Friendly (stuttfilmur) 
 1922 Pay Day 
 1923 The Pilgrim 
 1923 Souls For Sale 
 1923 A Woman of Paris 
 1925 The Gold Rush (Gullfepur)
 1926 A Woman of the Sea 
 1928 The Circus (Cirkus)
 1928 Show People 
 1931 City Lights 
 1936 Modern Times (Nýmótans Tíðir)
 1940 The Great Dictator (Diktatorin)
 1947 Monsieur Verdoux 
 1952 Limelight (Rampuljós)
 1957 A King in New York 
 1967 A Countess From Hong Kong (Grevinnan frá Hongkong)

Amerikanskir sjónleikarar
Enskir sjónleikarar
Føðingar í 1889
Andlát í 1977
Frankar

Frankarnir (latín: Franci ella gens Francorum) var ein samgonga av fleiri vesturgermanskum ættbólkum. Teir koma fyrst í ljósmála í triðu øld, har teir verða sagdir at halda til fyri eystan Rínánna. Tey næstu túsund árini víðkaðu frankarnir landaøki sítt, serliga undir teim merovingsku og karolingsku kongsættunum, til at umfata stórar partar av Europa. 

Tann víðagitnasti karolingski kongurin var Karlamagnus.

Heitið "frankar" er upphavið til landanavnið Frankaríki, og týddi 'fríur' á frankiskum. Orðið livir víðari í mansnavninum Frank, og í enskum er orðið sýnonymt við orðini 'líkafram' og 'erligt'. Orðið hevur sostatt fleriri týdningar. Tað núlivandi tungumálið ið ætlandi er nærmast í slekt við frankiskst er hálendskt.

Frakland
Týskland
Italia
Søga
Frankar
Ættbólkur

Ein ættbólkur ella stamma, er antin søguliga sæð ein sosialur bólkur ið var áðrenn menningina til nýmótans samfelagið, t.d. ein av teim germansku stammunum; ella menningarliga sæð ein sosialur bólkur ið livir uttanfyri nýmótans samfelagið, t.d.  upprunafólk í Avstralia og Amerika.

Uppruna amerikanarar
Frankur

Frankur (franskt: Franc) var fyrrverandi heitið á gjaldoyranum í Frankaríki, Belgia og Luksemburg. Í dag verður evran nýtt sum gjaldoyra í hesum londum. Í Sveis og Liktinstein verður frankur framvegis nýttur – her eisini kallaður sveisarfrankur. 1 frankur í teim franskmæltu londunum svaraði til 100 centimar. Í Sveis svarar ein frankur til 100 Rappen (á týskum), Centimes (á fronskum) ella Centesimi (á italskum).

Fjúrtan lond í fronskum Vestur-Afrika og fronskum Ekvatorialafrika brúka gjaldoyrað CFA-franc, meðan trý landaøki í Kyrrahavinum brúka gjaldoyrað CFP franc.

Gjaldoyra
Bruno Mars

Peter Gene Hernandez (f. 8. oktober 1985 í Honolulu, Hawaii), eisini nevndur Bruno Mars, ið er listafólkanavn hansara. Bruno Mars er víðagitin sangari og sangskrivari. Til dømis hevur hann yrkt sangirnar "Billionaire" og "Nothin' on you". Harafturat hevur hann eisini verið við til at yrkt sangir sum til dømis "Fuck you" eftir Cee Lo Green og M.A Kesha og K'naan. Allarkendastu sangir hansara eru "Just the way you are" og "The Lazy song".

1. apríl 2012 segði Bruno Mars í einari samrøðu við eitt lokalt útvarp at hann var samkyndur, tí hann ætlaði at senda apríl til sínar fjepparar. Aftan á fekk hann góðar afturmeldingar, og síðani viðgekk hann, at tað ikki var til stuttleika.

Keldur 

Amerikanskir tónleikarar
Amerikanskir sangarar
Føðingar í 1985
Jizerafjøll

Jizerafjøll (kekkiskt: Jizerské hory, pólskt: Góry Izerskie, týskt: Isergebirge) eru ein fjallagarður í Kekkia. Partur av fjøllunum liggur eisini í Póllandi. Hægsta fjall í kekkiskum partum er Smrk (1.124 m) og hægsta fjall í pólskum partum er Wysoka Kopa (1.126 m).

Hægstu fjøllini

Slóðir 

 Jizerskehory.cz - kunning um Jizerafjøllini (kekkiskt)
 Jizerky.eu - kunning um Jizerafjøllini (kekkiskt)
 České hory - Jizerské hory (kekkiskt)

Fjøll í Kekkia
Pólland
Can Tho Floghavn

Can Tho Floghavn (vjetnamesiskt: Sân bay Quốc tế Cần Thơ) er ein flogvøllur í Can Tho, Vjetnam. Flogvøllurin varð upprunaliga bygdur í undir Vjetnamkrígnum í 1965 av Unitet States Air Force. Eftir at kríggið var av í 1975, bleiv floghavnin ikki brúkt í nøkur ár, men seinni var hon aftur tikin í nýtslu. Floghavnin hevur verði undir stórum útbyggingum, har vøllurin er blivin longdur til 3000 metrar, hetta varð gjørt frá 2006 til 2008. Seinni hevur verið arbeitt við at byggja ein nýggjan terminal.

Flogvøllir í Vjetnam
Pocahontas

Pocahontas (fødd 1595, deyð 21. mars 1617) var ung indiánagenta úr Virginia, sum bjargaði John Smith kapteyni (f. januar 1580 – d. 21. juni 1631) úr hondunum á ættbólki sínum. Hann var oddamaður fyri Jamestown-bygdini í Eysturvirginia. Í 1612 hildu onglendingar gentuni sum gísla fyri at fáa pápa hennara at leggja vápnini. Árið eftir gifti hon seg við John Rolfe (1585 – 1622), sum eisini var niðursetumaður, og fór til Stóra Bretlands við honum. Hon fekk eina syrgiliga lagnu, tí hon fekk pokur og doyði árið eftir, í 1617.

Tað er søgan um hana, ið Walt Disney nýtir í søgu síni "Pocahontas" (1995).

Uppruna amerikanarar
Føðingar í 1590-árunum
Andlát í 17. øld
Eritrea

Staturin Eritrea (alment heiti) er eitt lítið land í Eysturafrika. Eftir frælsiskríggj í 20 ár loysti fjallalandið Eritrea frá Etiopia í mai 1991. Eritreiski frælsisherurin (EPLF) rak seinastu etiopisku herdeildirnar av landinum og fór so at gera landinum eina stjórnarskipan. 

Fólkið í Eritrea roynir nú at fáa á føtur aftur búskapin og alt annað, sum varð oyðilagt í krígnum.

Søga

Loysing 

Eritra hevði staðið undir Etiopia síðan 4. øld. Sum hjáland var tað limað inn í Etiopia í 1962. Næstan beinanvegin fóru Frælsisfylking Eritrea (stytt EPLF), og aðrar rørslur at berjast fyri frælsi. Í 1991 eydnaðist EPLF umsíðir eftir frælsisbardagar í næstan 30 ár at reka etiopiska herin úr landinum. Á fólkaatkvøðu í 1993 var eisini stórur meiriluti fyri loysing. 

Bráðfeingisstjórn varð skipað, og í mai 1993 var Eritrea lýst at vera frælst ríki. Limir í EPLF, við Isaias Afewerki (føddur 2. februar 1946 í Asmara, Eritrea) á odda skipaðu tjóðarting, bóðu Vesturheimin um stuðul og hjálp og settu fólkaræði í gildi. Eritrea varð fyrsta land í Afrika at broyta landamørkini, sum evropeiska hjálandaveldið hevði sett. 

Eritrea
Afrika
Hamars Ness

Hamars Ness (norrønt Hamarsnes) er eitt lítið nes á útnyrðingshorninum á oynni Fetlar í Hetlandi. Norðanvert á nesinum er ein ferjuterminalur við ferjusambandi til Gutcher á Yell til Belmont á Unst. 

Hetland
Toft (Hetland)

Toft er ein ferjuahavn umleið eina míl norðanfyri Mossbank á Mainland í Hetlandi. Hiðani siglur ein bilferja til Ulsta á oynni Yell. Toft er partur av Delting sóknini. 

Hetland
Koreakríggið

Koreakríggið vardi frá 25. juni 1950 til 27. juli 1953. Í 1945 varð Korea býtt sundur og Sovjetsamveldið hersetti Norðurkorea, og USA hersetti Suðurkorea. Síðan 1948 hava stjórnirar í báðum londum hildið uppá, at tær eru einasti lógligi myndugleiki í øllum Korea. Tá ið hersetingardeildirnar tóku seg aftur í 1949, kyknaði marknastríð ímillum ríkispartarnar, og 25. juni 1950 brast kríggj á. Har varð í 1950 opið kríggj mill um kommunistiska Norðurkorea og kapitalistiska Suðurkorea. Kina stuðlaði Norðurkorea. Í trygdarráðnum í ST varð Norðurkorea mett at vera tað landið, sum leyp á, og
ST sendi herdeildir fyri at reka norðurkoreanar út og endurskapa frið í landinum. ST sendi herdeildir at hjálpa Suðurkorea, og túsundtals kinverskir hermenn bardust við Norðurkorea. Herovastin fyri ST-herdeildunum, Douglas MacArthur (1880-1964), vildi sleppa at herja á Kina, men ST-umboðsfólkini vóru ikki sinnað at lata kríggið breiða seg og tóku upp friðarsamráðingar. Bardagarnir vardu harafturímóti sína tíð, og eitt skifti bóru fólk ótta fyri, at okkurt av londunum fór at brúka atomvápn fyri at fáa eina avgerð. 27. juli í 1953 samdust partarnir um at binda frið, eftir at tríggjar milliónir fólk høvdu latið lív ella vórðu vorðin heimleys. Ikki fyrr enn í 1953 vórðu partarnir samdir um eina friðarlinju við 38. breiddarstig, men Korea er enn býtt sundur í tvey, og Norðurkorea er enn eitt avbyrgt, kommunistiskt einræði.

Sí eisini 

 Kalda kríggið

Bardagar
Amerikanska Frælsisyvirlýsingin

Hin 4. juli 1776 góðtók Kongressin Frælsisyvirlýsingina (á enskum: United States Declaration of Independence), sum umboðsmenn fyri øll 13 hjálondini høvdu skrivað undir. Hon segði, at sameindu hjálondini vórðu og skuldu verða fræls og óheft ríki. Her kom hugsanin um menniskjarættindini í 18. øld fyrstu ferð á prent í einum ríkisrættarligum skrivi. Thomas Jefferson úr Virginia orðaði yvirlýsingina, sum í stóran mun er grundað á tey politisku ástøðini hjá bretska heimspekinginum John Locke. Frælsisyvirlýsingin varð samtykt 4. juli 1776 í Philadelphia í Pennsylvania. Amerikanska Kollveltingin var byrjað. 

Tey, sum gjørdu amerikonsku stýrisskipanarlógina, gloymdu ikki, hvussu misnøgd tey høvdu verið, meðan tey stóðu undir bretska konginum. Tí vildu tey vissa sær, at hvørki einstøk bólkar ella fólk fingu ov mikið vald. Stýrisskipanin varð lagað soleiðis, at tað var samveldisstýri, har ið valdið var býtt ímillum eina samveldisstjórn og stjórnirnar í einstøku ríkjunum. Samveldisstjórnin var veik. Stýrisskipanin lutaði eisini valdi sundur ímillum lóggevandi, útinnandi og dømandi valdið. Tær kundu so royna avgerðirnar til hvør hjá aðrari. Nakrir tingmenn hildu, at miðsavnað stýri fór at taka rættindi frá borgarunum. Teir fingu lyfti um, at grundlógarískoyti í tíggju brotum skuldi verða lagt afturat stýrisskipanini. Henda lóg vissaði amerikanarum grundleggjandi rættindi sum trúarfrælsi, skrivi- og talifrælsi. Hon vissaði teimum eisini rættarviðgerð við nevningatingi og vardi teir ímóti píning.

Brot úr Amerikonsku Frælsisyvirlýsingini 

"Vit halda tað vera rímiligt og sjálvsagt, at øll verða javnsett, og at vit hava fingið ávís ómissandi rættindi frá skaparanum - rættin til lívið, frælsið og stremban eftir eydnuni. Tey, ið ráða, eru vald at tryggja okkum hesi rættindi. Tá ið ein stýrisskipan verður avlagað, so at hesi rættindi verða sett í vága, hevur fólkið rætt at seta hana frá og velja nýggja, sum er grundað á meginreglur, sum tryggja fólkinum lukku og vælferð. Hjálondini hava í tolni góðtikið nógv, men nú er neyðugt at broyta gamla stýrið. Bretakongur hevur ferð eftir ferð vanvirt hugsanir okkara, og vit hava verið fyri ágangi, sum bara hevur havt fyri eyga at skipa fullkomið harðræði í hjálondunum. At prógva hetta, leggja vit sannleikan fram fyri ein uttanveltaðan heim".

Søga
Amerikonsk søga
Yvirlýsingar
Bressay

Bressay (norrønt Breiðey ella Brús(a)ey), er ein oyggj ið liggur eystanfyri Lerwick í Hetlandi. Hon myndar Bressay Sound við sínum tveimum innsiglingum til havnina í Lerwick, Da North Mooth (Norðurmunnin) og Da Sooth Mooth (Suðurmunnin). Oyggin hevur við uml. 400 íbúgvar.
Hægsta fjallið á oynni kallast Ward of Bressay og er 226 m høgt, har er ein antennuskipan ið sendir Sjónvarp og Útvarp til alt Hetland.

Oyggjar í Hetlandi
Tyrlur

Tyrlan er fjølbroyttasta maskinan, ið er á flogi. Hon flýgur frameftir, aftureftir ella eftir lið. Hon kann eisini fara beint oppeftir og niðureftir ella bara hanga í sama stað. Tyrlan kann fara uppfrá ella seta seg og henni nýtist onga flogbreyt. Tí er hon hent, har ið illa er atkomandi og á sjónum. Eisini kann hon seta seg ovast á háhúsum. Tyrlur eru í nógvum støddum. Tann minsta er ætlað eittans fólki, og tann størsta kann sum einki lyfta ein lastbil. 

Tyrlan hevur ein ella tveir tyrlar, sum fáa hana uppfrá, og sum seta ferð á frameftir. Úr tyrlisbløðunum kemur megin, sum fær tyrluna á flog. Tyrlisbløðini eru úr sterkum plasti. Ukreinski amerikamaðurin, Igor Sikorsky, bygdi VS 300 í Connecticut í 1939. Hetta var fyrsta tyrlan við einum tyrli, og síðan hava tyrlur líktst henni.

Før
Korea

Korea er nes í norðara parti í Kina og gongur út í havið ímóti Japan. Kríggj var millum Suðurkorea og Norðurkorea (1950 til 1953). Síðan kríggið var av, hevur støðan verið hættislig millum londini bæði. Suðurkorea hevur havt stóran búskaparligan vøkstur, væl stuðlað av USA. Bygging er allastaðni. Bygdur verða skrivstovur og nýggj virki til tann vaksandi ídnaðin í landinum. Norðurkorea er enn kommunistiskt og fátæksligt land. Veðurlagið er tað rætta at velta rís, heitt um summarið, bítandi kalt um veturin.

Hálvoyggjar
Asia
FV Athena

FV Athena er eitt føroyskt fiskiskip, trolari, sum reiðaríðið Thor úr Hósvík eigur. Athena varð bygt í 1992. Í 2010 var hon umvæld sera nógv, eftir at ógvusligur eldur var í skipinum. Athena hevur verið sera óheppin. Tað hevur verið eldur í Athenu 3 ferðir. Einaferð í 2007, einaferð í 2010 og síðan einaferð í 2011. Skipið lá við kai í Runavík, tá eldur kom í á triðja sinni. Ógvusligur roykur var, og løgreglan metti, at roykurin var eitrandi, og tí var best at flyta fólk burtur, sum búðu tætt við og tey sum búðu hinumegin Skálafjørðin. Fólk av Skála og av Glyvrum vóru vakt á miðjari nátt hin 9. mai 2011 og flutt til bygdahúsið á Strondum.

Keldur 

Skip
Føroya søga
Føroysk fiskiskip