alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Víkingur

Heitið víkingur verður brúkt um norrønar ferðamenn í Víkingaøld, um mentanina hjá hesum norðbúgvum, um tíðarskeiðið, um sjálvar ferðirnar og um fólk, ið búgva í víkum. Víkingar voru týdningarmiklir leikarar í evropeiskari søgu.

Víkingur er eisini navnið á fótbóltsfelag í Eysturoy, sum er ein samanlegging av Gøtu Ítróttarfelag og Leirvíkar Ítróttarfelag.

Orðauppruni 
Upprunin av orðinum víkingur er ikki greiður. Flestu serfrøðingar eru tó samdir um at tað kemur av orðinum vík. Summir serfrøðingar halda at orðið upprunaliga hevur merkt virksemi í víkum. Seinni verður orðið samheiti við sjóferð. Ein víkingur er so einhvør ið fæst við slíkt virksemi ella býr í einari vík.

Í íslendingasøgum merkir at fara í víking tað sama sum at fara á sjóferð. Ein víkingur er ein sjómaður ella hermaður, ið er við á ferðini.

Í handritum úr miðøld, sum ikki eru skrivað av norðbúgvum, merkir víkingur sjórænari. Víkingar vóru kendir fyri síni álop á kleystur og kirkjur í víkingaøld, so tað er ikki løgið, um orðini víkingur og sjórænari av hesum eru vorðin samheiti.

Orðið er varðveitt í nútíðarføroyskum sum heiti fyri fólk, ið búgva í víkum. Dømi eru klaksvíkingur, hoyvíkingur og húsavíkingur. Orðið var eisini nýtt á henda hátt í víkingaøld av norðbúgvum sjálvum.

Víkingaøld 
Víkingaøld er heiti fyri eitt ávíst tíðarskeið í evropeiskari søgu frá um leið 750 til um leið 1050. Tíðarskeiðið byrjar við teimum fyrstu kendu álopunum í Bretlandi og endar við trúðarskiftinum frá Ásatrúnni til Kristindóm, tá Miðøld tekur við.

Stórur fólkavøkstur var í Norðurlondum hesa tíðina. Norðurlendsku kongsríkini Noreg, Danmark og Svøríki vórðu til. Mong fólk fóru um hav á ránsferðum, handilsferðum og at búseta seg í bygdum og óbygdum londum. Sambært Føroyingasøgu savnaði Haraldur Hárfagri Noreg í eitt ríki við tí úrsliti at stór mannfjøld flýggjaði vestur um hav.

Upp á tríggjar øldir megnaðu norðbúgvar, sum áðrenn víkingaøld ikki høvdu gjørt nógv um seg, at leggja Ongland undir seg, at koma til Grønlands og Ameriku og at leggja lunnarnar undir Russiska Ríkið.

Sí eisini 
 Ásatrúgv
 Víkingaskip
 Víkingaøld í Føroyum
 Víkingur (ítróttarfelagið)

Søga
Víkingatíðin
Anker Eli Petersen

Anker Eli Petersen, føddur tann 7. juni 1959 á Tvøroyri, er ein føroyskur grafikari, myndprýðari og yrkjari. Hann varð føddur á Tvøroyri, men flutti seinni til Havnar at búgva, og býr nú á Sjællandi.  Hann er sjálvlærdur listamaður. Hann er serfrøðingur í kollasju og teldugrafikk. Fyrimyndir hansara eru William Heinesen, ið eisini var pappírsklipp listamaður og Elinborg Lützen.

Anker Eli lærdi seg fornnorrønt, meðan hann gekk í skúla, í verkum hansara eru ein mongd av motivum úr norrønu gudalæruni. Hann hevur starvast sum netvørður og hevur týtt nógvar tekstir úr føroyskum til danskt og enskt og hevur eisini skrivað greinir um føroysk viðurskifti. Hann hevur eisini skrivað sangir, teir kendastu munnu vera barnsangurin Á ferð til dreymaland og Ljóðsmynd. Síðstnevndi varð valdur til Ársing føroyski sangur í 20. øld.  Terji Rasmussen gjørdi lagi, sangurin er við á útgávuni Terji og Føstufressar, ið var útgivin í 1990. Hann hevur eisini myndprýtt fleiri bøkur og tónleikaútgávur. Anker Eli hevur gjørt grafiskt arbeiði fyri tað danska orkestrið Othala, sum sást í albummi teirra "Når alting er glemt", ið varð útgivið á heysti 2007.

Útvaldar ser- og bólkaframsýningar 
M.a. í Norðurlandahúsinum. Smiðjuni í Lítluvík. Foreningen Norden í Hørsholn, Birkerød og Allerød.  Foreningen Norden í Gøteborg.  Det Finske Kulturinstitut, Keypmannahavn.  Føroyahúsið í Keypmannahavn.  Vestnorrænt menningarsetur, Hafnarfjörður.  Udstilling Nordlys, Horsens. L. Tandrup støtteprojekt, Horsens.  Ymsar framsýningar fyri Postverk Føroya.

Keldur 

Føroysk listafólk
Filateli
Føroyskir yrkjarar
Føðingar í 1959
Lucas Jacobsøn Debes

Lucas Jacobsøn Debes (1623 í Stubbekøbing - 28. september 1675 í Tórshavn) varð prestur og topograf.

Útgivið 
Færoæ & Færoa reserata: Det er Færøernis oc færøeske Indbyggeris beskrifvelse, udi hvilcken føris til liuset adskillige naturens hemeligheder, oc nogle antiqviteter, som her til dags udi mørcket hafve været indelugt, oc nu her opladis / alle curieuse til velbehagelighed, sammenskrefven oc forklaret aff Lucas Jacobsøn Debes. Keypmannahavn: 1673

Slóðir úteftir 
 Dansk biografisk Lexikon 1887-1905

Debes, Lucas Jacobsøn
Debes, Lucas Jacobsøn
Danskir prestar
Norrøn gudalæra

Ásatrúgvin var átrúnaður norðbúgva í fornøld og víkingaøld. Ásatrúgv verður eisini nevnd norrøna gudalæra.

Nærum øll vitan um ásatrúgv er skrivað av fólki, sum ikki sjálvt var ásatrúgvandi. Eddukvæðið eldra (Sæmundar edda) og Eddukvæðið yngra (Snorra edda) eru týdningarmestu keldurnar, og eru skrivaðar í Íslandi í kristnari tíð. Ein onnur áhugaverd kelda er frásøgan frá einum muslimskum sendimanni nevndum Ahmad Ibn Fadlan, ið fór á ferð til Norðurlanda í 922.

Ásatrúgv doyði út, tá ið kristindómur kom til Norðurlanda og fólkið tók við kristnari trúgv. Sagnir eru tó um, at ávísar bygdir hava verið verandi heidnar, t.e. ásatrúgvandi, langt upp í miðøld. Fólk er síðan farið at trúgva uppá hesa trúgv aftur. Nøkur hundrað skrásett ásatrúgvandi eru í Norðurlondum í dag.

Ásatrúgvandi, blótarar ella heidningar, trúgva uppá gudar nevndir æsir; eintal ásur. Av hesum er orðið ásatrúgv avleitt.

Hesir æsir liva í Ásgarði, meðan menniskju liva í Miðgarði. Í Útgarði liva jatnir, sum vilja æsum til lívs.

Hægstur av æsum er Óðin. Hann er alfaðir og kongur ásanna. Hann er einoygdur eftir at hava latið annað eyga sítt í veð fyri at drekka úr Mímis brunni, haðan hann hevur fingið vísdóm sín. Ravnar Óðins, Hugin og Munin, flúgva um verøld alla og boða Óðini frá tí, ið fyri ferst í heiminum.

Mætastur av æsum er Tórur. Hjá sær hevur hann hamaran Mjølnir.

Nornurnar, Urð, Verandi og Skuld, ráða fyri mannalagnu. Tær spinna lagnutráð.

Heiðursverdasti deyði, ið menn kunnu fáa, er at doyggja á vali, á krígsvølli. Teir, ið doyggja soleiðis verða av valkyrjunum førdir í Óðins høll til Valhalla, har teir sleppa at halda veitslu og stríðast hvønn dag til ragnaraka.

Millum Ásgarðar og Miðgarðar er brúgvin Bivrøst, ælabogin, har ásurin Heimdallur situr á varðhaldi. Tá ið jatnir koma eftir Bivrøsti, skal Heimdallur blæsa í Gjallarhornið. Tá verður ragnarøk, t.e. heimsins undirgangur.

Vøluspá 
 Óðin sendi
 spjótið í flokkin,
 tað var fyrsta 
 stríðið í heimi.
 Ásana viðja-
 girðing varð brotin,
 stríðsbúnir vanir
 troddu vøll.
 Óðin og valkyrjurnar

Søga
Víkingatíðin
Karsten Hoydal

Karsten Hoydal (28. mars 1912 í Hoydølum - 4. apríl 1990) var føroyskur rithøvundur.

Hann fór ungur til Danmarkar at útbúgva seg innan landbúnað og fiskivinnu og starvaðist innan hetta arbeiðsøkið. Eitt skiftið var hann í Ekvador sum ráðgevi hjá Sameindum Tjóðum. Hann var løgtingsmaður og landsstýrismaður umboðandi Tjóðveldisflokkin. Karsten var fjøltáttaður høvundur og skald. Hann skrivaði yrkingar, stuttsøgur, týddi, ummælti, skrivaði yrkisgreinar og barnasøgur. Í sínum skaldskapi lýsti hann m.a. náttúruna, lívskorini, barnalyndið og vandan við kríggi og hernaðardubbing. Karsten Hoydal var nýskapandi høvundur, bæði málsliga og innihaldsliga.

Fyrsta útgáva hansara var yrkingasavnið Myrkrið reyða í 1946.

Útgávur 
Karsten Hoydal gav út 4 yrkingasøvn: »Myrkrið reyða« 1946, »Syngjandi grót« 1951, »Vatnið og ljósið« 1960 og heildarsavnið »Teinur og tal« 1972.
1946 - Myrkrið reyða
1951 - Svimjingarbeltið í Míni jólabók
1951 – Syngjandi grót
1960 – Vatnið og ljósið
1971 – Leikapettið
1972 – Teinur og tal (3 yrkingasøvn í einari bók)
1979 – Frændarøddir
1980 - Heðin, Marjun og tjøldrini
1986 – Suð í grasi
1999 - Lív heldur á
- Barnið, bergið og blómurnar

Heiðurslønir 

 1961 M.A.Jacobsen
 1973 Heiðurslimur í brasilianskum rithøvundafelag
 1988 M.A.Jacobsen - Bókmentavirðisløn M.A. Jacobsens fyri annað mentanaravrik.

Familja 
Kona hansara var Maria Louisa, fødd Falk-Rønne. Saman áttu tey fýra børn: tvíburðarnir Gunnar og Kjartan, Anniku og Egil. Politikarin Høgni Hoydal er abbasonur hansara.

Keldur 

Hoydal, Karsten
Føðingar í 1912
Føroyskir týðarar
Føroyskir politikarar
Hoyvíkingar
Andlát í 1990
Føroysk kongarekkja

Vanliga verður sagt, at Føroyar gjørdust norskt skattland í 1035, so tá fingu Føroyar sín fyrsta kong. Norska kongarekkjan er ikki eins neyv og hin danska. Onkur tíðarskeið eru meir enn ein kongur, onkuntíð tí fleiri eru útnevndir kongar í senn, onkuntíð tí fleiri gera krav uppá at vera kongur í senn. Ilt er at siga hvat samband føroyingar hava havt við kong í fyrstuni, men neyvari listi kann neyvan gerast.

Øll nøvnini eru skrivað á føroyskum m.a. orsakað av at norsku og donsku stavingarnar ikki altíð samsvara. Heldur enn at velja aðra av teimum er hin føroyska nýtt.

Hárfagraættin 

 Magnus 1. (Ólavsson) Góði 1035 - 1047
 Haraldur 1. (Sjúrðarson) Harðráði 1045 - 1066
 Magnus 2. Haraldsson 1066 - 1069
 Ólavur 1. (Haraldsson) Kyrri 1067 - 1093
 Hákun 1. Magnusson Tórifostri 1093 - 1095
 Magnus 3. (Ólavsson) Berføtti 1093 - 1103
 Ólavur 2. Magnusson 1103 - 1115
 Oystein 1. Magnusson 1103 - 1123
 Sjúrður 1. (Magnusson) Jorsalafari 1103 - 1130
 Magnus 4. (Sjúrðarson) Blindi 1130 - 1135
 Haraldur 2. (Magnusson) Gilli 1130 - 1136
 Sjúrður 2. Munn 1136 - 1155
 Ingi 1. (Haraldsson) Krókryggur 1136 - 1161
 Oystein 2. Haraldsson 1142 - 1157
 Hákun 2. (Sjúrðarson) Herðabreiði 1157 - 1162
 Magnus 5. Erlingsson 1161 - 1184

Sverrisættin 

 Sverri 1. Sjúrðarson 1177 - 1202
 Hákun 3. Sverrisson 1202 - 1204
 Ingi 2. Bárðarson 1204 - 1217
 Hákun 3. Hákunarson 1217 - 1263
 Magnus 6. (Hákunarson) Lógbøtari 1263 - 1280
 Eirikur 1. Magnusson 1280 - 1299
 Hákun 3. Magnusson 1299 - 1319
 Magnus 7. Eiriksson 1319 - 1355
 Hákun 4. Magnusson 1343 - 1380
 Ólavur 3. Hákunarson 1380 - 1387

Kalmarsamveldið 

 Margreta 1. Valdimarsdóttir 1388 - 1412
 Eirikur 2. (Erikur av Pommern) 1389 - 1442
 Kristoffur av Bayern 1442 - 1448
 Karl Knútsson Bóndi 1449 - 1450

Danmark-Noreg 

 Kristjan I 1450 - 1481
 interregnum 1481 - 1483
 Hans I 1483 - 1513
 Kristjan II 1513 - 1523
 Fríðrikur I 1524 - 1533
 Kristjan III 1537 - 1559
 Fríðrikur II 1559 - 1588
 Kristjan IV 1588 - 1648
 Fríðrikur III 1648 - 1670
 Kristjan V 1670 - 1699
 Fríðrikur IV 1699 - 1730
 Kristjan VI 1730 - 1746
 Fríðrikur V 1746 - 1766
 Kristjan VII 1766 - 1808
 Fríðrikur VI 1808 - 1814

Danskt stýri 

 Fríðrikur VI 1814 - 1839
 Kristjan VIII 1839 - 1848
 Fríðrikur VII 1848 - 1863
 Kristjan IX 1863 - 1906
 Fríðrikur VIII 1906 - 1912
 Kristjan X 1912 - 1947
 Fríðrikur IX 1947 - 1972
 Margreta II 1972 -

Kongarekkja
Danmark
Noreg
Statsleiðarar
Regentar
Sverri Sjúrðarson

Sverri Sjúrðarson varð føddur 1151 í Noregi, deyður 8. mars 1202 í Bergen. Hann vaks upp og varð prestlærdur á bispagarðinum í Kirkjubø og var Noregs kongur frá 1177/84 til 1202.

Norskir kongar
Postnummur í Føroyum

Postnumrini í Føroyum eru:

Kort

Keldur

Slóðir úteftir 

 Posta.fo (Posta)
 Sí eisini heimasíðuna hjá Umhvørvisstovuni

Postur
Áland

Áland, svenskt: Åland, finskt: Ahvenanmaa er oyggjaland millum Finnland og Svøríki. Áland er partur av Norðurlondum og Norðurevropa, og hoyrir framvegis til Finnland. Áland hevur bara 27.000 íbúgvarar, t.v.s. beint omanfyri helvtina av Føroyum. Áland verður kallað friðaroyggjarnar. Tað er einasta sjálvstýrandi landøki í Evropa, sum er hernaðarfrítt og uttanveltað (neutralt) sambært millumtjóða sáttmála. Ferðavinnan hevur stóran týdning fyri Áland.

Søga 

Áland er gomul sjóvinnutjóð.

Politikkur 

Áland er undir finskum stýri, men hevur heimastýri, eins og Føroyar og Grønland. Áland er eisini limur í ES sum partur av finska ríkinum. Álendska heimastýrið ber í sær, at uttanríkismál, verjumál og skattamál eru felagsmál. Áland hevur egið ting, Landsstýrið. 30 landsstýrismenn eru. Í Mariehamn er landsstýrishúsið. Har halda teir 30 landsstýrismenninir fund. Landsstýrið verður valt fjórðahvørt ár. Øll eldri enn 18 ár við álendskum heimarætti hava valrætt. Álendingar velja ein tingmann í finska ríkisdagin. Í Álandi er hvørki hervald ella skansi. Álendsk mannfólk hava ikki herskyldu. Í 1970 gjørdist Áland limur í Norðurlandaráðnum saman við Føroyum og Grønlandi. Hóast tað eru 60 oyggjar sum fólk búgva á, hava álendingar ikki sæð tað neyðugt at hava meira enn eitt sjúkrahús.

Mentan

Landfrøði 

Áland er ein oyggjabólkur, sum liggur í Eystursjónum millum Finnland og Svøríki. Landið er nøkulunda líka stórt sum Føroyar, 1527 ferkilometrar, men oyggjarnar eru ikki minni enn 6.500 í tali, tó eru bert 62 av teimum bygdar. Í Álandi búgva 27.000 fólk (2008). Meginparturin (90 %), býr í Fasta Álandi, sum er tann størsta oyggin. Høvuðsstaður er Mariehamn. Víddin á lendinum er 1.526 km2. Sjógvur, vøtn og áir eru 5.257 km2. Áland veksur, tí undirgrundin verður trýst upp. Størsta oyggin er Áland. Eystur og vestur er hon 45 km, og suður og norður er hon 50 km. Har Áland er hægst, er tað 122 m. 16 kommunur eru í Álandi. Størsta kommunan er Mariehamn, har búgva 11.000 fólk. Í minstu kommununi, Sottunga, búgva 153 fólk. Sottunga er minsta kommunan í Finnlandi.

Kommunur 

 Mariehamn
 Brändö
 Eckerö
 Finström
 Föglö
 Geta
 Hammarland
 Jomala
 Kumlinge
 Kökar
 Lemland
 Lumparland
 Saltvik
 Sottunga
 Sund
 Vårdö

Búskapur 

Sjóvinna og ferðavinna hava stóran týdning hjá øllum álendingum. Meiri enn ein millión ferðafólk eru í oyygjahavinum hvørt ár. Teirra trafikkkervi er útbygt soleiðis, at har ferðast yvir 500.000 bilar til oyggjarnar um árið, og yvir 1 millión ferðandi. Ferðafólk koma til Álands at vera í náttúruni, at fiska síl og annað, at spæla golf, at síggja gamlar kirkjur og minnismerki, ella at fara útferð á onkra av nógvu oyggjunum.

Hygg eisini at

Ávisingar úteftir 

 Aland
 Ålands landskapsregering
 B7 Baltic Islands Network

Evropa
Skandinavia
Finnland
Áland
Mann

Isle of Man, Mann ella Mon sum hon eisini verður nevnd (Ellan Vannin á manskum), er sjálvstýrandi oyggj í Írska sjónum, men undir enskum kongadømi. Stjórnin á oynni eitur Tynwals, og her verða summar týðandi avgerðir tiknar. Upprunamálið er manskt - keltisk mál, sum næstan er útdeytt og bara verður talað við hátíðarligt høvi. Oyggin hevur áður havt sjálvræði. Árini 1405 til 1765 var oyggin Man sjálvstøðugt kongsríki.

Søga 
Høvuðsgrein: Manns søga

Søgan hjá Mann er elligomul. Oyggin var longu bygd, áðrenn keltar komu til bretsku oyggjarnar, og hon hevði sína frælsu og óheftu skipan fram til 1765, tá Duke John av Atholl varð kroystur at selja ensku krúnuni síni rættindi fyri 70.000 sterlingpund. Við hesi sølu fekk Stóra Bretland fult vald at krevja inn allan toll á oynni og tryggja, at Navigation Act varð upphildin eisini á Mann. Manbúgvar noyddust eftir hetta at venda aftur til gomlu vinnuvegirnar, landbúnað, fiskivinnu og námsvinnu, blýggj og kol. Frammanundan hesi sølu varð mett, at Manbúgvar árliga stóðu fyri eini smugling, ið snýtti bretsku krúnuna fyri virðir, sum svara til góð 300.000 pund. Ryberg royndi at flyta henda handil til Føroya.

Politikkur 
Høvuðsgrein: Manskur politikkur

Mann er ikki eitt heimastýri. Mann er eitt sjálvstøðugt ríki í kongsfelagsskapi við Ongland. Gordon Brown hevur einki at siga í Mann. Men tað hevur enska drotningin harafturímóti. Mann er fullkomiliga sjálvstøðugt, men er tó ikki viðurkent av altjóða samfelagnum sum fullveldisríki.

Mentan 
Høvuðsgrein: Mansk mentan

Gamla gæliska talumálið, manskt bleivð avloyst av enskum í 19-du øld.

Landafrøði 
Høvuðsgrein: Mansk landafrøði

Mann liggur í Írlandshavinum, einar 50 km suður úr Skotlandi og einar 75 km eystur úr Norðurírlandi. Oyggin er 572 ferkilometrar til støddar, t.e. nakað sum Streymoy, Vágoy og Kalsoy til samans. Høvuðsstaðurin, Douglas, liggur miðskeiðis á eystursíðuni á oynni.

Búskapur 
Høvuðsgrein: Manskur búskapur

Sí eisini 

 Stóra Bretland

Bøkur 

 G. V. C. Young: The Isle of Man and the Faroe Islands - two similar countries. Peel, Isle of Man: The Mansk-Svenska Publishing Co., 1980. - 11 s., 4 tlv. (kort)
 Peter Wade-Martins:  The Manx Loghtan story : the decline and revival of a primitive breed. Ashford: Geerings of Ashford, 1990. - 110 s. : myndir (summar í litum)
 Godfrey Baldacchino and David Milne: Lessons from the political economy of small islands. the resourcefulness of jurisdiction. - Basingstoke: Macmillan, 2000. - xxiii, 267 s. (Áland, Føroyar, Ísland, Mann, Nýfundland, Prince Edwardsoy)

Ávisingar úteftir 
 Gov.im - Isle of Man Government
 ManxRadio.com
 ManxRadio.com - Vevkamera úr Douglas

Evropa
 
Oyggjar
Hjálond
Manskt mál

Manskt (Gaelg, Gailck, Manx ella Manx Gaelic) er upprunamálið á oynni Mann.
Manskt er eitt goideliskt (gæliskt) mál, runnið úr mið-írskum. Seinasti maðurin, sum hevði manskt sum móðurmál, Ned Maddrell, doyði í 1974. Talumálið á Mann í dag er enskt.
Seinnu árini hevur málið fingið uppreisn, og fleiri mannbúgvar læra í dag manskt sum annað mál (eftir enskt), og í manska tinginum Tynwald verða nýggju lógirnar upplisnar á bæði manskum og enskum máli.

Manskt er nær skyldt við írskt og skotskt gæliskt.

Mál í Evropa
Keltisk mál
Hótt mál
Mann
Manx Loaghtan

Manx Loghtan er eitt seyðaslag í Mann. Veðrurin hevur fýra stóru horn, men viðhvørt eisini seks.

Útvortis ávísing 
 IOMguide.com - Loghtansheep

Mann
Seyðir
Antarktis

Antarktis er meginlandið á suðurpólinum og bleiv funnið 1820. Suðurkollur er undir millumtjóða sáttmála, sum bannar londum at eiga ella gangnnýta landið.

Landafrøði 

Suðurkollur er stórt meginland, og uttan um eru stór høv. Suðurkollur er fjarskotnasta og ómildasta land í heiminum. Oman á næstan øllum meginlandinum er tjúkkur ískappi; úti við strendurnar brotnar í heilum burtur av ískappanum - ísurin kálvar - og ovurstór ísfjøll - upp í 200 km reka til havs.

Fólkið 

Suðurkollur er einasta meginland, har fólk ongantíð hevur búsett seg - einastu fólk, ið eru har, eru granskarar, ið granska til dømis jarðfrøðina, veðurlagið og lofthavið uppi yvir Suðurkolli.

Bara um 1200 fólk eru á Suðurkolli um veturin; um summarið eru um tríggjar ferðir so nógv fólk. Øll eru vísindafólk og granska, og 46 granskingarstøðir eru spjaddar um alt meginlandið. Øll hús eru ógvuliga væl bjálvað fyri nógva kuldanum, og nøkur eru grivin niður í ísin, har tað lívir betur, serliga í vindi. Dieselmotorar gera ravmagn til húsini, og allar støðir hava nóg mikið niður fyri av olju, mati og aðrari útgerð til í minsta lagi eitt ár, skuldi ikki verið komandi fram til teirra fyri veður.

Granskarar úr øllum heiminum koma til Suðurkoll at granska veðurlagið, jarðfrøðina og sjáldsama dýra- og plantulívið. Av elligomlum grótsløgum fæst vitan um menning jarðarinnar í jarðfrøðiligari fornøld, og mongu torusteinarnir, sum eru dotnir niður á ísin, geva granskarum upplýsingar úr rúmdini.

Vísindafólk bora niður ígjøgnum ískappan og taka kjarnan upp, soleiðis kunnu tey granska broytingar, sum hava verið, í veðurlagnum.

Myndir

Ávísingar úteftir 

 Npolar.no - Norsk polarinstitutt
 Antarctic Place-names Commission of Bulgaria
 Illustrated map of Livingston Island and Greenwich Island
Berlin

Berlin er høvuðsstaður Týsklands. Berlin varð grundaður við ánna Spree. Eftir gryvjum er siglandi í tvær aðrar stórar áir, Oder og Elbá.

Søga 

Í 2. heimbardaga varð Berlin illa bumbaður. Eftir kríggið varð hann býttur sundur í vestur- og eysturtýskan býarpart. Frá 1961 inntil 1990, býtti ein høgur múrur, Berlinmúrurin, fólkið sundur í teir báðar býarpartarnar. Nú er múrurin tikin niður, men munurin á báðum býarpørtunum er sjónskur. Tað verður leingi, áðrenn týska fólkið aftur fer at kenna seg sum eina tjóð. 

Í 1989 varð múrurin brotin niður, og í 1990 vórðu tey bæði týsku londini løgd saman. Tá ið kríggið endaði, lá helvtin av húsunum í Berlin í toftini, og íbúgvatalið var ógvuliga nógv minkað. Annars er at siga, at eitt risaarbeiði er gjørt, síðan kríggið endaði, til at fáa ruddað toftirnar og reist nýggj hús. Til hetta arbeiðið hava berlinarar fingið stuðul frá   Sambandsríkjunum.

12 fólk fólk lív og 48 vórðu særd 19. desember 2016, tá ein lastbilur koyrdi inn í eina mannamúgvu á einum jólamarknaði í vestara parti í Berlin við Gedächtniskirkjuna á kendu handilsgøtuni í Berlin, Kurfürstendamm.

Politikkur

Mentan 

Brandenburger Tor varð bygt í 1791 og er á gamla markinum millum Vesturberlin og Eysturberlin.

Ferðsla 

Hann er ikki gamal býur, og vegirnir eru tí beinir og breiðir.

Systurstaðir 
 1967  Los Angeles (USA)
 1987  París (Frankaríki)
 1988  Madrid (Spania)
 1989  Istanbul (Turkaland)
 1991  Moskva (Russland)
 1991  Budapest (Ungarn)
 1991  Warszawa (Pólland)
 1992  Brussel (Belgia)
 1993  Meksikobýur (Meksiko)
 1993  Jakarta (Indonesia)
 1993  Tasjkent (Usbekistan)
 1994  Tokyo (Japan)
 1994  Buenos Aires (Argentina)
 1994  Beijing (Kina)
 1995  Prag (Kekkia)
 2000  London (Ongland)
 2000  Windhoek (Namibia)

Bøkur 
 R. G. Grant: Berlinmuren. Holte: Flachs, 1998. - 64 s.
 Karl Christian Lammers: Hovedstad Berlin 1871-2000: magt, monumenter og erindring Keypmannahavn: Schønberg, 2000. - 249 s.
 Antony Beevor: Berlin: faldet, 1945. Valby: Borgen, 2002. - 519 s.
 Henrik Vering, Kirstine Therkelsen: Turen går til Berlin, 13. útgáva, Keypmannahavn: Politikens Forlag, 2004. - 144 s. ISBN 87-567-7104-5

Sí eisini 
 Listi yvir stakríki í Týsklandi

Ávísingar úteftir 

 Berlin.de - Heimasíða
 BTM.de - Ferðaráð Berlin
 spiser
 BerlInfo.dk (danskt)
 Guidede Berlin bytur

Keldur 

Týskland
Býir í Týsklandi
Berlin
Høvuðsstaðir í Evropa
Hotel Hafnia

Hotel Hafnia er eitt gistingarhús (hotel) við Áarvegin í Tórshavn. Har er eisini matstova og barr. Hotellið læt upp í 1951 og fekk navnið "Hafnia", sum merkir havn á latíni. Gjøgnum 1950-, 1960- og 1970-árini bleiv Hotel Hafnia støðugt útbygt til tað, tað er í dag.

Útvortis ávísing
 Hafnia.fo

Bygningar
Tórshavn
Bygningar og bygningsverk í Føroyum
Gistingarhús í Føroyum
Matstovur og kaffistovur í Føroyum
Spælistøð í Føroyum
Thomas Kingo

Thomas Hansen Kingo varð føddur tann 15. desember 1634 í Slangerup í Sæland, Danmark og deyður tann 14. oktober 1703 í Odense, Danmark. Hann var biskupur á Fjóni og sálmaskald.

Kingo bleiv guðfrøðingur í 1658, síðani húslærari og prestur, til hann gjørdist biskupur á Fjóni í 1677. Hann er best kendur fyri at yrkja sálmar, men hevur eisini yrkt hópin av skemtivísum, tættum, lýriskum náttúrulýsingum og heiðurskvøðum. Hann hevði við sálmunum í Den forordnede ny Kirkepsalmebog (Kingo-sálmabókin) frá 1699 ómetaligan týdning fyri kristnitrúnna í Føroyum fram til 20. øld.

Útvortis ávísing 

 Kalliope.org - Thomas Kingo
 Runeberg.org - Dansk Biografisk Leksikon: Thomas Kingo
 Stamps.fo - Postverk Føroya - Jólafrímerki 2003, Thomas Kingo (kelda)

Danir
Prestar
Guðsfrøðingar
Kirkjutónleikur