alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Venstre (Danmark)

Venstre, Danmarks Liberale Parti, sum oftast bara nevnt Venstre (merkir Vinstri), er ein danskur politiskur flokkur. Flokkurin hevur bókstavin V á atkvøðuseðlinum og er elsti flokkur í Danmark, sum enn er til.

Navnið Venstre kommur av, at flokkurin, tá ið hann varð stovnaður í 1870, var á vinstravonginum: Hann stríddist fyri líkarætti millum tær ymisku stættirnar í samfelagnum, fyri skúla til øll børn og líka rætt til læknahjálp. Í dag er Venstre ein høgrasinnaður flokkur.  

Ungdómsflokkurin hjá Venstre eitur Venstres Ungdom (VU) og er meira liberalur enn móðurflokkurin. Harumframt er Liberalt Oplysnings Forbund (LOF) og Danmarks Liberale Studerende knýtt at Venstre. Føroyski flokkurin Sambandsflokkurin er systurflokkur Venstre og gerst vanliga ein partur av tingbólkinum hjá Venstre, tá ið Sambandsflokkurin fær umboðan á Fólkatingi.

Venstre í dag 

Venstre hevur síðan valið í oktober 2011:
 47 limir í Fólkatinginum. 
 2 av Danmarkar 13 sessum í Evropaparlamentinum.
 36 borgarstjórasessir. (inkl. 5 ráðmenn/borgarstjórar í Keypmannahavn, Odense, Aarhus og Aalborg kommunum)
 699 kommunustýrislimum (av tilsamans 2.522).
 1 regiónsráðsformann.
 54 limir í regiónsráðunum.

Forsætisráðharrar 

Venstre hevur í Danmarkar søgu havt 11 forsætisráðharrar, av hesum er Anders Fogh Rasmussen tann einasti, ið er blivin afturvaldur. 

 Johan Henrik Deuntzer, (Reformvenstre) 1901-1905
 J. C. Christensen, (Reformvenstre) 1905-1908
 Niels Neergaard, (Moderat) 1908-1909, 1920-1924
 Ludvig lensgreve Holstein-Ledreborg, (Moderat) 1909
 Klaus Berntsen, (Moderat) 1910-1913
 Thomas Madsen-Mygdal, 1926-1929
 Knud Kristensen, 1945-1947
 Erik Eriksen, 1950-1953
 Poul Hartling, 1973-1975
 Anders Fogh Rasmussen, 2001-2009
 Lars Løkke Rasmussen, 2009-2011

Floksformenn 
 Thomas Madsen-Mygdal – 1929-1941 (deyður 1943)
 Knud Kristensen – 1941-1949 (deyður 1962)
 Edvard Sørensen – 1949-1950 (deyður 1954)
 Erik Eriksen – 1950-1965 (deyður 1972)
 Poul Hartling – 1965-1977 (deyður 2000)
 Henning Christophersen – 1977-1984 (deyður 2016)
 Uffe Ellemann-Jensen – 1984-1998
 Anders Fogh Rasmussen – 1998-2009
 Lars Løkke Rasmussen – 2009-2019
 Jakob Ellemann-Jensen – 2019-

Keldur 

Politiskir flokkar í Danmark
Det Konservative Folkeparti

Det Konservative Folkeparti er ein danskur politiskur flokkur. Flokkurin fær bókstavin C á atkvøðuseðlum og verður vanliga umrøddur sum "De Konservative".

Søgan 
Det Konservative Folkeparti varð stovnað í 1915 eftir at samskifti hevði verið millum flokkarnir Højre, De Frikonservative og en part av tí fyrrverandi flokkinum Moderate Venstre. í 1915 var flokkurin Højre tann mest dominerandi flokkurin í Danmark. Men fleiri av teimum ungu í Højre hildu, at tað var brúk fyri einum nýggjum flokki, ið kundi fáa ein meiri nýmótans og sosialt sinnaðan konservativan profil. Det Konservative Folkeparti varð meldaður til Ríkisdagin hin 18. december 1915, og tá vóru otta fólkatings- og 26 landstingslimir í flokkinum. Formelt bleiv flokkurin ikki stovnaður fyrr enn í januar 1916.

Flokkurin hevur verið millum teir støstu flokkarnir í Danmark, hann fekk t.d. 23,4% av atkvøðunum á fólkatingsvalinum 1984, men síðan er gingið støðugt aftur, og á fólkatingsvalinum 2011 fekk flokkurin bert 4,9% av atkvøðunum og fekk 8 limir, flokkurin misti 10 limir síðan valið í 2007, tá ið Det Konservative Folkeparti fekk 18 fólkatingslimir valdar.

Floksleiðslan

Leiðarar og formenn 

Tann politiski leiðarin er valdur av fólkatingsbólkinum og teknar politikkin hjá flokkinum. Floksformaðurin verður valdur av landsráðnum, ið er floksins hægsti myndugleiki í øllum politiskum spurningum.

Politiskir leiðarar í Fólkatinginum síðan 1929

Floksformenn síðan 1916

Limir í Fólkatinginum 
Eftir fólkatingsvalið 2015 hevur flokkurin 6 fólkatingslimir:
 Mette Abildgaard – Nordsjællands Storkreds
 Rasmus Jarlov – Københavns Omegns Storkreds
 Naser Khader – Østjyllands Storkreds
 Mai Mercado – Fyns Storkreds
 Brigitte Klintskov Jerkel – Sjællands Storkreds
 Søren Pape Poulsen – Vestjyllands Storkreds

Keldur 

Politiskir flokkar í Danmark
Dansk Folkeparti

Dansk Folkeparti er ein danskur tjóðskapar-, sosialkonservativur politiskur flokkur. Flokkurin fær bókstavin O á atkvøðuseðlum. Hann varð stovnaður hin 6. oktober 1995 á Christiansborg. Tað vóru Pia Kjærsgaard, Kristian Thulesen Dahl, Poul Nødgaard og Ole Donner, ið til tá høvdu verið limir í Fremskridtspartiet, sum stovnaðu flokkin.

Frá 2001 til 2011 var flokkurin parlamentariska grundarlagið fyri VK-stjórnini og stuðulsflokkur. Pia Kjærsgaard var forkvinna og politiskur orðførari fyri flokkin frá hann varð stovnaður og fram til 15. september 2012. Í september 2012 fór Pia Kjærsgaard frá sum forkvinna, og í staðin varð Kristian Thulesen Dahl valdur til formann.

Flokkurin var næststórstur í Danmark árini 2015-19. Hann fekk 21,1% av atkvøðunum á fólkatingsvalinum 2015. Flokkurin hevði 37 av Fólkatingsins 179 limum.

Á fólkatingsvalinum 2019 fekk flokkurin 8,7% av atkvøðunum og hevði tá 16 av Fólkatingsins 179 limum, men
síðani valdu 11 fólkatingslimir at melda seg úr flokkinum, m.a. Kristian Thulesen Dahl.

Leiðarar 
 Morten Messerschmidt 2022–
Kristian Thulesen Dahl 2012–2022
Pia Kjærsgaard 1995–2012

Valúrslit

Europa-Parlamentsval

Keldur 

Politiskir flokkar í Danmark
Ungmannafelagið Samband

Ungmannafelagið Samband er eitt politiskt ungmannafelag, ið hoyrir undir Sambandsflokkkin.

Nevndin 
Nevndin í 2014 er hendan:
 Petur Hansen, formaður
 Jonathan Jakobsen, næstformaður
 Árni Guldborg Nielsen, kassameistari
 Magnus Herdalur, skrivari
 Ann Louisa Falkenberg, nevndarlimur

Keldur 
Politikkur
Føroysk politisk ungmannafeløg
Amnesty International Føroyadeild

Amnesty International Føroyadeild er ein føroyskur mannarættinda felagskapur, ið starvast undir Amnesty International.

Hugsjón og endamál 
Hugsjónin hjá Amnesty International er ein heimur, har hvørt menniskja hevur øll mannarættindini, sum eru staðfest í Heimsyvirlýsing Sameindu Tjóða, um Mannarættindi og onnur altjóða viðurkend mannarættindi.Til tess at røkka hesi hugsjón, er málið hjá Amnesty International at gera kanningar og tiltøk, at fyribyrgja og steðga álvarsligum brotum á rættin til kropsligt og sálarligt sjálvræði (integritet), samvitskufrælsi, framsøgufrælsi og frælsi frá mismuni, innan karmarnar av arbeiðinum at stríðast fyri øllum mannarættindum. Aðalmálini hjá Amnesty International Føroya Deild: 
 At skapa tilvitan um mannarættindi. At syrgja fyri, at øll í Føroyum vita, hvørji mannarættindini eru og hvat hesi merkja fyri hvørt einstakt menniskja.

 At kunna um og virka fyri at betra mannarættindastøðuna í heiminum - skapa kjak, hugburðsbroytingar og eggja til samhaldsfesti.
 At fylgja mannarættindastøðuni í Føroyum. Verða álvarslig brot á grundleggjandi mannarættindini framd móti ávísum bólkum í føroyska samfelagnum, hava vit skyldu til at vísa á trupulleikan, og at gera alt, vit kunnu fyri, at trupulleikin verður loystur.

Útvortis leinkjur 
Facebooksíða Amnesty International Føroyadeild: https://www.facebook.com/AmnestyInternationalForoyaDeild

Keldur 
Samfelag
Felagsskapir
Mannarættindi
Blákrossungdómur

Blákrossungdómur, stytt BKU, er ein føroyskur ungdómsfelagskapur, ið starvast undir Bláa Krossi Føroya.

Endamál 
Endamálið er at stuðla ungum í kristnum felagsskapi, í rúsfríari lívsførslu og fyribyrgja rústrupulleikum. Hetta verður gjørt við upplýsing, fundum, legum og øðrum tiltøkum. 
BláKrossUngdómur er eisini at finna í hesum londum: Noregi, Svøríki, Týsklandi og Sveis. Blákrossungdómur hevur umleið 400 limir, og eru aktivir limir í Føroya Ungdómsráð.

Nevndin 
Nevndin í 2014 er hendan:
 Dan Filip Smith Hammer, formaður
 Sanna Kass, næstformaður
 Jóhan Hansen, nevndarlimur
 Sjúrður Steinhólm, nevndarlimur

Keldur 

Ungmannafeløg
Felagsskapir
Norrøna Ungmannafelag Føroyar

Norrøna Ungmannafelag Føroya, NUF, er ein føroyskur ungmanna felagskapur, ið starvast undir Norrøna felagnum í Føroyum, og var stovnaður í 2014.

Um NUF 
Norrøna Ungmannafelag Føroya er ein politiskt óheftur felagsskapur. NUF hevur sjey systurfeløg í hinum Norðurlondunum, ið tað samstarvar við. NUF setur fokus á norðurlendska mentan, náttúru, mál og søgu, men eisini á at styrkja og betra samstarvið millum tey norðurlendsku londini.

Hetta skal fremjast í verki við at skipa fyri ymsum norðurlendskum tiltøkum, sum t.d. Föreningarna Nordens Ungdomsförbund (móðurfelag teirra) skipar fyri, eins væl og tiltøk kring Norðurlond, men eisini við at hava tiltøk fyri ung fólk í Føroyum.
Tiltøkini kunnu snúgva seg um at uppliva ella læra um alt frá heitum keldum í Íslandi, svenskum metaltónleiki, norsk fjøll, at fara við hundasleðu kring innlandsísin í Grønlandi ella um víkingamentan og hvar vit koma frá.

Nevndin 
Nevndin í 2015 var hendan:
 Laura Kathrine Apol, nevndarlimur
 Morten Sterme, næstformaður
 Erhard Petersen, kassameistari
 Christoffur Gert Nielsen, formaður
 Ása Hammershaimb Christiansen, nevndarlimur
 Guðrið Poulsen, tiltakslimur
 Kári Joensen, tiltakslimur

Keldur 

Ungmannafeløg
Felagsskapir
Friðarheiðursløn Nobels

Friðarheiðursløn Nobels er ein av teimum fimm Nobelvirðislønunum, ið svenskarin Alfred Nobel setti á stovn í sínum testamente frá 27. november 1895. Heiðurslønin verður býtt út av Den norske Nobelkomite. Móttakarar av virðislønini verða vanliga almanna kunngjørdis tíðliga í oktober, meðan sjálv handanin fer fram á deyðsdegi Nobels hin 10. desember. Hátíðarhaldið er síðan 1990 farið framm í Ráðhúsinum í Oslo. Tað verður eisini hildin ein serstøk konsert í samband við handanina, har ið vinnarin og týdningarmiklir gestir luttaka. Friðarheiðursløn Nobels verður mett sum heimsins týdningarmesta friðarheiðursløn. 

Hinar Nobelvirðislønirnar verða býttar út av Nobelstiftelsen í Stockholm. Tá ið Alfred Nobel andaðist hin 10. desember 1896 vóru Noreg og Svøríki enn í einum samveldi, har ið Svøríki einsamalt stýrdi uttanríkispolitikkinum.

Keldur 

Nobelheiðurslønin
Virðislønir
Konstantinopel (søguligur býur)

Konstantinopel (grikskt: Κωνσταντινούπολις; latínskt Constantinopolis; osmannara turkiskt قسطنطینية, Kostantiniyyé)  var frá 330 til 1930 navnið á býnum, sum í dag verður nevndur Istanbul í Turkalandi. Áðrenn hetta æt býurin Byzans ella Byzantium. Navnið Konstantinopel fekk býurin tá keisarin Konstantin hin Stóri flutti rómverska høvuðsstaðin úr Rom og hagar. Í 12. øld var Konstantinopel størsti býur í Europa.

Tá Rómverjaríkið fór í tvíningar gjørdist Konstantinopel høvuðsstaður í eysturrómverska, ella bysantinska ríkinum við høvuðsæstinum hjá økumeniska patriarkatinum hjá ortodoksu kirkjuni. Millum grikkar varð býurin bert nevndur i Poli (býurin), tí hann var miðdepul í griksa heiminum. Nútíðar navnið Istanbul sigst stava frá miðaldargrikskum "εἰς τὴν Πόλιν" (framborið [is tim ˈbolin]), ið merkir "til býin". Hetta skal sipa til at hetta var einasti stórbýur í økinum. Norðbúgvar kallaðu býin Miklagarð.

Konstantinopel varð hertikin í tí 4 krossferðini í 1204 og til endans hertikin av osmanskum turkum í 1453 og av teimum gjørdur til høvuðsstað í osmanska ríkinum.

Byzantinska ríkið
Eiksund

Eiksund er ein bygd í Ulstein kommunu í Møre og Romsdal í Noregi. Bygdin hevur 316 íbúgvar (2014). Postnummar: 6068.

Eiksund var partur av Herøy kommunu 1889-1964.

Býir í Noregi
Yvirgangsálopið móti einum skúla í Peshawar í 2014

Yvirgangsálopið móti einum skúla í Peshawar í 2014 var eitt yvirgangsálop ið fór fram í Pakistanska býnum Peshawar hin 16. desember 2014, har ið sjey vápnaðir menn, ið vóru limir í Tehreek-e-Taliban Pakistan lupu á ein almennan skúla, ið var rikin av pakistanska herinum. Álopið verður sagt at vera tað ræðuligasta yvirgangsálopið ið nakrantíð er framt í Pakistan. Sagt verður, at 145 fólk doyðu, av hesum vóru 132 børn í aldinum 8 til 18 ár, restin vóru starvsfólk í skúlanum. Í minsta lagi 450 fólk vóru særd og nógv vóru løgd inn á sjúkrahúsini í býnum. Meira enn 950 næmingar, lesandi og starvsfólk vóru bjargaði út úr skúlanum av herinum, meðan og eftir at álopið endaði, eftir at allir sjey yvirgangsmenninir lótu lív tíðliga um kvøldið.

Keldur 

Søga
Pakistan
Yvirgangsatsóknir
Hópdráp
2014
Heimsins ríkastu fólk

Listi yvir heimsins ríkastu fólk, seinast dagført í 2014. Tíðarskeiðið 1995 til 2007 var stovnarin av Microsoft, Bill Gates, heimsins ríkasti persónur.

Í Føroyum var fyri fyrstu ferð milliardingar skrásettir í september 2014, tá ið Regin Jacobsen, stjóri á Bakkafrost, og mamma hansara, Oddvør Jacobsen, áttu partabrøv, sum tilsamans vóru verd meira enn 1,1 milliard krónur.

Heimsins ríkastu fólk í 2014
Sambært yvirlitinum hjá Forbes ið viðlíkaheldur topp-10 listan yvir heimsins ríkastu persónar, so sær listin í løtuni (des. 2014) soleiðis út:

Keldur 

Milliardingar
Tim Scott

Timothy Eugene "Tim" Scott (føddur 19. september 1965) er senatorur úr Suðurcarolina. Hann var limur í Umboðsmannatinginum í Suðurcarolina frá 2009 til 2011 og var kongresslimur í Washington, D.C. fyri Suðurdakota árini 2011–2013. 

Amerikanskir politikarar
Afroamerikanarar
Føðingar í 1965
Dreymurin um tað reyða rúmið

Dreymurin um tað reyða rúmið (kinesiskt: 红楼梦; pinyin: Hóng Lóu Mèng, Wade-Giles: Hung Lou Meng) (kann eisini týðast sum Ein dreymur um reyðar bygningar) er ein klassisk kinesisk skaldsøga frá Qing-veldinum. Bókin verður eisini nevnd Søgan hjá steininum (石头记, Shítóu Jì). Skaldsøgan sigst vera lutvíst sjálvævisøga og greiðir frá um ættina hjá rithøvundinum Cao Xueqin, um hennara stórheit og fall. Skaldsøgan fevnir um 120 kapitlar. Hildið verður, at tað er eru teir fyrstu 80 kapitlarnir, ið eru skrivaðir av Cao Xueqin, meðan teir seinastu 40 vóru skrivaðir av Gao E.

Skaldsøgan snýr seg um yvir 350 persónar – sera gjøllar frágreiðingar eru um summi av hesum, og skaldsøgan fer niður í smálutir, soleiðis at lesarin fær eitt innlit í stórheit og fall hjá einari kinverskari aristokratiskari familju. Ein av høvuðspersónum er aðalsonurin Jia Boayu (賈寶玉 / 贾宝玉), sum sæð útifrá livir eitt sorgleyst lív, sjálvt tá ið hann í veruleikanum er tunglyntur, og sum til seinast trekkir seg aftur frá hesi verð og gerst munkur. Høvuðshandlingin fevnir serliga um hetjuna í skaldsøguni og hansara systir- ella bróðurdøtur Lin Daiyu (林黛玉 Bláur gimsteinum) og Xue Baochai (薛寶釵 / 薛宝钗).

Bókin varð útgivin í 1791-92.

Kinverskar bókmentir
18. øld
Gary Coleman

Gary Wayne Coleman (8. februar 1968 – 28. mai 2010) var ein amerikanskur sjónleikari, ið var kendur fyri sín leiklut sum Arnold Jackson í Diff'rent Strokes. Seinni spældi hann við í sjónvarpsrøðunum The Jeffersons og Good Times. 

Hann hevur eisini spælt við í sjónvarpsrøðum sum The Ben Stiller Show, The Fresh Prince of Bel-Air (danskt heiti: Rap fyr i L.A.), The Wayans Bros., og The Simpsons.

Eftir at hava vunnið nógvan pening sum barn fekk hann stórir fíggjarligir trupulleikar sum vaksin.

Sjúka og deyði
Hann kempaði í nógv ár við nýrasjúku, ið gjørdi at hann bert bleiv 142 cm høgur. Hann doyði 28. mai 2010 af heilabløðing.

Keldur

Slóðir úteftir
 Gary Coleman á Internet Movie Database

Amerikanskir sjónleikarar
Føðingar í 1968
Andlát í 2010
Amerikanskir raddaleikarar
Kofi Annan

Kofi Atta Annan (føddur 8. apríl 1938, deyður 18. august 2018 á Bern, Sveis) var ein ghanesiskur diplomatur ið starvaðist sum aðalskrivari hjá Sameindum Tjóðum frá januar 1997 til desember 2006. Annan og ST fingu Friðarheiðursløn Nobels í 2001 fyri teirra arbeiði við at gera heimin til eitt betri og meira skipað stað. Hann er formaður fyri The Elders, ið er ein felagsskapur ið Nelson Mandela stovnaði.

Kofi Annan, sum í tvær setur, frá 1997 til 2006, røktaði sessin sum aðalskrivari í ST doyði 18. august 2018 á einum sjúkrahúsi í Sveis, 80 ára gamal. Annan var tann fyrsti myrki afrikanarin, sum var aðalskrivari í ST. Í 2001 varð Nobel friðarheiðurslønin deild ímillum Kofi Annan og ST. Kofi Annan fekk heiðurslønina fyri at hava kveikt ST og arbeitt fyri mannarættindum. Í grundgevingunum varð eisini nevnt, at hann hevði lagt serliga orku í at arbeiða fyri at steðga HIV-smittuni í Afrika og at hann hevði arbeitt ímóti altjóða yvirgangi. Eftir at Kofi Annan fór frá sum ST-aðalskrivari, stovnaði hann Kofi Annan Stovnin, sum arbeiddi fyri altjóða menning. Hann var eisini valdur av ST at leiða teirra arbeiði fyri at steðga krígginum í Sýria. Kofi Annan, sum upprunaliga var úr Ghana, búði síni síðstu ár í Sveis saman við konuni.

Keldur 

Føðingar í 1938
Andlát í 2018
Politikarar
Gana
Christoffer von Gabel

Christoffer von Gabel (føddur 6. januar 1617 í Glückstadt, doyði 13. oktober 1673) var ein danskur embætismaður og vinnulívsmaður, sum í eitt tíðarskeið hevði einarætt til at reka handilsvirksemi í Føroyum. Undir Fríðriki III hevði hann stórt vald í Danmark. Hann var elsti sonur keypmannin Waldemar Gabel og Annu von Horn.
Hann var faðir Frederik Gabel, ið gjørdist embætismaður í Noregi. Tá ið foreldur hansara doyðu í 1641, arvaði hann rættindini at virka sum handilmaður eftir faðir sín. Fyrstu ferð, hann verður nevndur í skrivligum keldum, er í 1639, tá ið hann var í tænastu hjá Frederik av Danmark, ið seinni gjørdist kongur, men tá var erkibiskupur í Bremen. Hann fylgdi Frederik til Keypmannahavnar, tá ið hesin gjørdist Frederk III kongur av Danmark. Gabel gjørdist tá skrivari hjá nýggja konginum. Tá ið Karl 10. Gustav av Svøríki aftur byrjaði eitt kríggj, fór Gabel eftir egnum initiativi úr Hamburg til Holland fyri at fáa hollendska handilflotan at hjálpa dønum. Tá ið flotin fór til Keypmannahavnar, var Gabel sjálvur við.

Undir 1660 ára ríkisdegnum var hann danska kongsins umboðsmaður í forhandlingum við biskup Hans Svane og borgarstjóran Hans Nansen og spældi harvið ein týðandi leiklut, tá ið einaveldi varð innført. Sum løn gjørdist hann rentumeistari og assessor i Statskollegiunum og í Hægsta dómstólinum.

Hann luttók eitt nú í 1661 í undirhandlingum við Corfitz Ulfeldt og Kai Lykke, sum hann tvingaði til at rinda stórar bøtur. Í 1664 gjørdist hann aðalmaður og gjørdist geheimaráð og stathaldari í Keypmannahavn. Alla tað tíð ið Frederik III var kongur, hevði Gabel stórt vald og fekk stýr á danska búskapin. So skjótt sum kong Frederk var deyður í 1670 var Christoffer von Gabel uppsagdur og mist alt sítt vald uttan ræðið yvir Føroyar. 

Christoffer von Gabel varð móti endanum av Tredivuárakrígnum útnevndur til kongaligan proviantmeistara við tað Brandenburgska Hoffið. Hann var giftur við Ermegaard Badenhaupt, dóttir rentumeistaran í bispadøminum Verden. Tey fingu fleiri børn saman, eitt nú Frederik Gabel í 1645, ið frá 1673 var amtmaður yvir Føroyum og frá 1689 var amtmaður yvir Sorø og Ringsted. Í 1699 gjørdist hann varastathaldari í Noregi, beint eftir at Frederik IV var blivin kongur. Harvið vóru stiftamtmansskapið yvir Akershus Stift og guvernørsessurin í Føroyum tvinnaði saman. Frederik Gabel doyði 21. juni 1708 í Keypmannahavn og hevði tá stóra skuld, tí hann brúkti meira enn inntøkurnar vóru til.

Gablatíðin í Føroyum er í søgu Føroya kend sum ein hørð tíð, ið vardi frá 1662–1709.

Keldur 

Danir
Føroya søga
Føðingar í 1610-árunum
Andlát í 1670-árunum
Indonisiska AirAsia 8501 flogvanlukkan

AirAsia Indonesia flogfar QZ 8501, var eitt indonesiskt Airbus A320-flogfar, ið var bygt í 2008. Hin 28. desember 2014, ið var sunnudagur, hvarv tað á rutuni frá Surabaya í Indonesia til Singapore við 155 ferðafólkum og sjey starvsfólkum umborð. Hildið var, at tað var dottið niður í norðara parti av Javahavinum í Karimatasundinum millum oyggjarnar Java, Sumatra og Borneo.  Týsdag seinnapart lokala tíð hin 30. desember 2014 vóru vraklutir av horvna flogfarinum og meira enn 40 lík funnin í Kirimatasundinum. Tað var staðfest, at talan var um vraklutir av AirAsia QZ 8501 flogfarinum.

Flogfarið misti sambandið við flogleiðararnar í Jakarta kl. 0.17 lokala tíð (kl. 7.17 føroyska tíð) eftir at hava fingið noktandi svar uppá fyrispurning um at sleppa at flúgva hægri uppi orsakað av óveðri. Tætt flogferðsla var í økinum júst tá, seks onnur flogfør vóru á leiðini, tí var svarið noktandi. Flogskiparin spurdi eisini, um hann kundi snara til vinstru, tað slapp hann heldur ikki.

Ferðafólk og manning 

AirAsia almannakunngjørdi tjóðskapin hjá teimum 162 ferðafólkunum og manningini á flogfarinum, sum taldi 144 vaksin fólk, 17 børn og eitt pinkubarn.
Kabinustarvsfólkini vóru fýra flogternur. Harumframt hevði AirAsia ein maskinmeistara sum við sum partur av flogmanskapinum umborð.

Pilotarnir umborð vóru:
Kapteinur Iriyanto, ið var indonesi, og sum hevði flogið 20,537 flogtímar, harav 6,100 vóru við AirAsia Indonesia á Airbus A320.
Annar flogskipari var Rémi Emmanuel Plesel, ein fraklendingur, ið samanlagt hevði flogið 2,275 tímar við AirAsia Indonesia.

Keldur 

Flogvanlukkur
2014
Indonesia
Norman Atlantic

MS Norman Atlantic er ein roll-on/roll-off (ROPAX) ferðamannaskip, ið italska reiðaríið Visemar di Navigazione eigur, og sum í 2014 var útleigað til grikska reiðaríið ANEK Lines. Hin 28. desember 2014 kom eldur í ferjuna, meðan hon sigldi rutusigling frá grikska havnabýnum Patras til Ancona í Italia, við støðgi í grikska býnum Igumenitsa. Eldur kom í, stutt eftir fráferð úr Igumenitsa, tá ið skipið var komið í Otrantosundið í Adriatarhavinum. Í minsta lagi ttrettan fólk hava mist lívið, harav vóru 11 umborð, tá ið eldurin kyknaði, og tveir albanskir menn doyðu tann 30. desember, meðan teir vóru til arbeiðis umborð á einum sleipibáti, ið skuldi sleipa ferjuna til lands. Ein veirur brast og varð slongdur á menninir, ið doyðu. 427 fólk vóru bjargaði í lívi av brennandi ferjuni.

Tá ið vanlukkan hendi var Norman Atlantic var 44 sjómíl (81 km) í ein útnyrðing av griksku oynni Korfu, 33 sjómíl (61 km) í ein útnyrðing av griksku oynni Othonoi. Við ferjuni vóru 222 akfør, 411 ferðafólk og manningin taldi 55 (22 italiufólk, 33 grikkar).

Fólkini umborð flýddu upp á dekkini ovast á skipinum, tað var tað einasta staðið ið tey kundu vera, tí eldur var í restini av skipinum. Regnið oysti niður, tað var nógvur vindur og høg alda, so fólkini gjørdust vát og køld, men samstundis gjørdi eldurin, at dekkið var brennandi heitt at standa á, og skógvarnir hjá fleiri teirra smeltaðu av hitanum, søgdu fleiri við sjónvarpsrásir og aðrir tíðindamiðlar.

Grikkar, italiumenn og albanar gjørdu alt ið tey kundu fyri at bjarga fólkunum umborð á Norman Atlantic, men tað var sera torført orsakað av ringa veðrinum. Umleið 150 sluppu í bjargingarbátar, men restin av fólkunum stóðu á dekkinum í umleið eitt døgn og summi stóðu har í meira enn eitt døgn, áðrenn tað eydnaðist at bjarga tey. Ein og ein vóru tey hálaði upp í bjargingartyrlur, ið hildu fram við bjargingararbeiðnum alla náttina og allan mánadagin, til øll ið vóru á lívið vóru fingin av skipinum. Skiparin var tann seinasti ið fór av skipinum, tað var umleið 36 tímar eftir, at eldurin varð staðfestur.

Italskir myndugleikar hava sett í verk eina kanning, um hví eldur kom í Norman Atlantic. Grikskir myndugleikar hava eisini sett eina kanning í verk.

Tað er óvist, júst hvussu nógv ferðafólk vóru við umborð á Norman Atlantic. Fyrst varð sagt, at samanlagt vóru 478 fólk umborð, men samsvar er ikki millum listan yvir ferðafólk og tey bjargaðu, summi eru komin fyri tvær ferðir, og umleið 80 av teimum bjargaðu vóru als ikki á listanum sambært italskum myndugleikum, so tað ber ikki til neyvt at siga, um hvussu nógv fólk møguliga enn eru saknaði. Hildið verður, at umleið 40 fólk av listanum eru ikki komin aftur í aftur.

Keldur 

2014
Vanlukkur á sjónum
Grikkaland
Italia
Albania