alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Gunilla Bergström

Gunilla Elisabet Dukure Bergström (fødd 3. juli 1942, deyð 25. august 2021) var svenskur barnabókahøvundur.

Hon hevur útbúgving sum journalistur, men gjørdist rithøvundur burturav í 1975. Hon hevur skrivað fleiri enn 30 bøkur, kendastu eru tær um Álv Ákason, sum hon sjálv myndprýðir. 

Fyrsta bókin hjá Gunillu Bergström kom út í 1971 og eitur "Mias pappa flytter"; fyrsta bókin um Álv Ákason kom út í 1972, og eitur "Góða nátt, Álvur". Bøkurnar um Álv Ákason eru klassikarar í svenskum barnabókum. Umframt bøkur finst hann eisini sum sjónvarpsrøð, barnasjónleikur og fløga.

Keldur 

Svenskir rithøvundar
Kvinnuligir rithøvundar
Føðingar í 1942
Andlát í 2021
Azorurnar

Azorurnar liggja langt út í Atlantshavinum - millum Portugal og Norður-Amerika - 5 tíma flúgving úr Keypmannahavn. Høvuðsoyggin eitur Sao Miguel har størsti býurin á Azorunum, Ponta Delgada, er. Har er eitt vakurt havnalag við størri úrvali av kaféum og matstovum. 

Á Azorunum er veðurlagið av tí besta, heitt, men av tí oyggjarnar eru so langt úti í stórhavinum, verður altíð eitt sindur av loti, so tað verður ikki so kvalið. Nógv verður dyrkað av bananum á oyggjunum.

Landafrøði
Oyggjabólkurin Azorurnar liggur í Atlantshavi. Azorurnar eru ein oyggjabólkur við 9 oyggjum av vulkanskum uppruna. Her var fólkatómt til menn úr Portugal komu higar í 1427. Samlaða støddin er einans uml. helvtina av Føroyum, umleið 747 ferkilometrar. Lægsti meðalhiti um dagin er 16 stig (januar). Hægsti meðalhiti um dagin er 26 stig (august). Tað regnar av og á og skiftir ofta millum regn og brennandi sól. Oyggjarnar liggja mitt í Golfstreyminum og meðalhitin í sjónum alt árið liggur millum 16 og 23 stig. Háárstíð verður roknað til summarfrítíðar-mánaðirnar í Portugal og suðurlondum annars, t.v.s. frá mai til september. Miðárstíðin er apríl mánaði og oktober/november. Lágárstíð er frá desember til mars.

Sí eisini
 Madeira

Portugal
Oyggjar
Sjimpansa

Sjimpansur halda fyri tað mesta til í trøum. Sjimpansur halda til í afrikonskum frumskógum, í skógum og graslendum. Tær kunnu flyta seg skjótt gjøgnum frumskógin við at sveiggja frá grein til grein. Sjimpansur eta mest plantur og frukt, men teimum dámar eisini væl kjøt, egg og skordjór. Um náttina sova tær uppi í trætoppunum í bólum, sum tær gera úr bløðum og greinum. Sjimpansur kunnu verða 1,7 metrar høgar og viga upp í 60 kilo. Hóast tær vanliga ganga á øllum fýra, eisini nevnt knúgva-gongd, so duga tær eisini at standa og ganga upprættar. Sjimpansur eru súgdjór og hoyra til mannapurnar, eins og vit menniskju.

Sjimpansur eru eitt av fáum djórum, sum duga at brúka amboð. Tær brúka til dømis ein pinn fyri at fáa fatur á skordjórum, sum halda til í rivum í viðarbulum, og brúka steinar at bróta nøtir við.

Súgdjór
Svartur pantari

Svarti pantarin er eitt av størstu ránsdjórunum í frumskóginum. Tað er trupult at fáa eyga á pantaran, tí hann er myrkur í liti. Hann sæst tí ikki, tá ið hann lúrir eftir fongi í myrka skóginum. Svarti leopardurin heldur til í Ásia og Afrika. Svartir jaguarar halda til í Suðuramerika. Svarti pantarin etur kjøt og veiðir fisk, fugl, súgdjór og skriðdjór. Pantarar eru súgdjór.

Súgdjór
Kvalaraslanga

Kvalaraslangan er ein stór slanga, sum tekur sín fong við kjaftinum. Hon sveipar seg um fongin og kroystir hann, til hann kvalist. Kjálkabeinini kunnu gapa so nógv, at fongurin verður etin í einum. Eftir hetta er kvalaraslangan mett í fleiri mánaðir. Kvalaraslangur halda til í tropiska partinum av Mið- og Suður-Amerika. Kvalaraslangur kunnu gerast 4 metrar langar og viga meiri enn 45 kilo. Kvalaraslangur eru skriðdjór og hoyra til slangufamiljuna. Størsta kvalaraslangan, sum higartil er mátað, var 5,5 metrar long.

Kvalaraslangan etur alt, sum hon fatur á, bæði apur, fugl, hjørtir og villsvín. Kvenndjórið kann leggja heilt upp í 60 ungar. Nýføddu ungarnir eru bara 60 sentimentrar langir, men halda fram at vaksa øll 25-30 árini, teir liva.

Skriðdjór
Buffy Sainte-Marie

Buffy Sainte-Marie (f. 1941) er myndlistakvinna, singer-songwriter, framleiðslustjóri, filantropur, pedagogur, sosial-aktivistur og slóðbrótari fyri rættindini hjá amerikanska upprunafólkinum. Hon hevur skrivað sangir við sosialum harmi og bersøgnum, politiskum boðskapi. Hon hevur skrivað sangir við so dyggari kommersiellari slagkraft, at so ymisk listafólk sum Janis Joplin, Barbra Streisand, Elvis Presley, Neil Diamond og Joe Cocker hava gjørt teir heimskendar. Indianska listakvinnan er líka so brennandi ágrýtin enn, sum tá ið hon í 1960unum vann fram á tí amerikanska vísupallinum, ið fevndi um nøvn sum Joan Baez, Bob Dylan, Leonard Cohen og Joni Mitchell. Sainte-Marie varð skjótt gitin sum ein gávaður sangskrivari, og tað veruliga frambrotið var við sanginum "Soldier Blue" úr hennara fyrstu LP-plátu í 1964, tá ið hon var 23 ár. Hon fekk samstundis virðislønina hjá Billboard sum besta nýggja listafólk í USA. Í 1970unum hvarv Buffy Sainte-Marie lutvíst av pallinum. Sjálv hevur hon sagt, at fyrst var tað Lyndon B. Johnson, forseti, og seinni Richard Nixon, ið lýstu hana óynskta fyri sítt stríð fyri rættindunum hjá indianarum. Men tíðliga í 1980unum var hon aftur av álvara við eitt nú tittulsanginum "Up Where We Belong" úr filminum Officer and Gentleman, ein sangur, sum varð ein ómetaligur viðburður hjá Joe Cocker og fekk ein Oscar í 1982. Og tað er bara ein av teimum mongu virðislønunum, sum tann indianska listakvinnan hevur fingið gjøgnum eitt langt og virkið lív, listini og borgararættindunum til gangs.

Hon hevur franskt navn, tí hon er av irokesaraætt. Hon varð fødd tann 20. februar 1941 í Piapot Cree-reservatinum í Qu-Apelledalinum í Saskatchewan í Kanada. Hon varð faðir- og móðurleys og seinni ættleidd av Albert- og Winifred Saint-Marie í Maine. Hesi amerikonsku foreldur hennara vóru skyld við biologisku foreldur hennara. Hon fór á universitetið, University of Massachusetts Amherst, har hon var millum tíggju tey bestu í sínum flokki. Hon fekk embætisprógv sum lærari í eysturlendskari heimsspeki. Í 1964 var hon og vitjaði ættfólk sítt í Piapot Cree-reservatinum í Saskatchewan. Har var ein powwow-mentanarstevna hildin. Yngsti songur høvdingin, Piapot, Imu Piapot og kona hansara ríkaðu hana við síni upprunamentan. Hon fekk innlit í mentanina hjá forfedrum sínum.

Kanadiarar
Uppruna amerikanarar
Apache

Apache er ein bólkur av seks mentanarliga skyldum indianaraættum í USA, ið eru úr athabascan-málættini. Ættbólkarnir eru: kiowa-apacharar, ið búðu millum norðara New Mexico-markið og Platte River, lipan-apacharar úr eystara New Mexico og vestara Texas, jicarilla-apacharar úr sunnara New Mexico, mescalero-apacharar miðskeiðis í New Mexico, chiricahua-apacharar úr Chiricahua Mountains í suðurvestara Arisona og vestur-apacharar miðskeiðis í Arisona. Apache-indianarar eru altso ikki til sum tjóð, tí teir eru úr nógvum ættbólkum. Orðið "apache" merkir krígsmaður. Ein tann víðagitnasti leiðarin hjá einum apache-fólki var Geronimo, ið var høvdingur hjá chiricahua-fólkinum.

Tað var ikki fyrr enn 1900, at apache-kríggini vóru av. Kortini hava apacharar klárað seg toluliga væl í pueblo-landi. Summir eru millum bestu neytahaldarar í Arisona og New Mexico. Teir halda m.a. dygdarneyt til kjøtframleiðslu.

Uppruna amerikanarar
Eiturpílafroskur

Eiturpílafroskar halda til í mið- og suðuramerikansku skógunum. Hesir litføgru froskarnir eru sera eitrandi. Teir verða ofta róptir eiturfroskar, tí upprunafólk smurdu froskaeitur á oddin á blásipílum. Síðan vórðu pílarnir skotnir gjøgnum long blásirør eftir apum og øðrum djórum. Kláru litirnir á eiturpílafroskunum virka sum ávaring til ránsdjór. Eiturpílafroskar eta øll sløg av flogkykti. Flestu eiturpílafroskar eru smáir á vøkstri, minni enn 1,5 sentimetrar, tó at onkrir verða upp í 6 sentimetur. Vaksnu froskarnir verpa í vátlendi. Tá ið eggini eru klakt, ber froskurin ungarnar á bakinum í ein hyl. Eiturpílafroskar hava kalt blóð, og tað merkir, at teir kunnu liva bæði í vatni og á landi.

Djór
Irokesarar

Irokesarar, ho-dé-no-sau-nee, langhúsfólkið, vóru amerikanskir indianarar á leiðini sunnan- og eystan fyri Ontariovatn.

Søga 
Fyri 1600-talið skipaðu fimm av teimum irokesisku fólkunum - mohawk, oneida, onondaga, cayuga og seneca - Irokesarasambandið sum eftir at tuscarora-indianararnir fóru uppi í 1722, eisini varð rópt Tær Seks Tjóðirnar. 

Aðrir ættarbólkar hjá irokesarunum - St. Lawrence-irokesarar, wyandot (huron), erie og susquehannock - vóru tó fíggindar hjá Irokesarasambandinum.
 
Irokesarar búðu í óheftum bygdarsamfeløgum við tretivu til hálvtannað hundrað langhúsum, har húski, sum vóru í ætt í kvinnugreinini, búðu. Tey vóru skipað í ættflokkar. Tær gomlu ráðandi kvinnurnar í familjuni, ættmøðurnar, tilnevndu menn av síni ætt umboð bæði í bygdarráðunum og sambandsráðnum. Hesir menn vórðu róptir "sachems", tað er friðarhøvdingar. Aðrir menn fingu politiskt vald við orðasnildi ella sum krígsleiðarar. Kvinnurnar dyrkaðu høvuðsgrønðina mais og grasker, og menninir tóku sær av kríggi, veiðu, handli og øðrum politiskum sambandi við umheimin. Hóast kvinnurnar høvdu stóra ávirkan bæði búskaparliga í landbúnaðinum, sum ættmøður og við at skipa átrúnaðarligan halgisið, var ikki talan um kvinnustýri, tí teir mannligu høvdingarnir høvdu tað formliga og útinnandi valdið.

Nú á døgum eiga irokesararnir, ið telja umleið hálvtrýss túsund, fleiri smá reservat í statunum New York og Wisconsin í USA og í Ontario í Kanada.

Irokesiska málættin 
Tann irokesiska málættin er fjart skyld við tvær aðrar norður-amerikanskar málættir, sioux- og caddomál. Millum tey sjey irokesisku málini, ið enn verða talað, eru tey størstu mohawk, sum eini 3000 tala í New York, Wisconsin, Quebec og Ontario, og cherokee, sum eini ellivu túsund tala í Oklahoma og Norðurcarolina.

Ávísingar úteftir 
Almenn Heimasíða, haudenosauneeconfederacy.com (á enskum)
Listasavn, iroquoismuseum.org  (á enskum)

Keldur 

Uppruna amerikanarar
Sukur

Sukur fæst úr nógvum ymiskum plantum, men meginparturtin verður vunnin úr sukurrørum (75%) og sukurrótum (25%). Sukurrør er eitt grasslag og líkist eitt sindur bambus at síggja til. Meðalhitin skal liggja millum 21 °C og 30 °C í nógvar mánaðir og avfallið 200 cm um árið. Er avfallið ov lítið, hjálpist eisini við at veita vatn á. Tá ið rørini verða tikin, verða tey skotin av, so bert ein lítil stubbi stendur eftir. Rótin stendur eftir, tí úr somu rótini kunnu vaksa tveir ella tríggir nýggir leggir. Tá ið leggurin er skorin, verða bløðini tikin av. Summastaðni verður markin brend av, áðrenn heystað verður. Tað skalar ikki leggirnar, og eldurin rekur rottur og onnur skaðadýr burtur, men afturfyri verður einki fóður til húsdýr.

Leggirnir verða so fluttir til sukurverksmiðjurnar. Har verða leggirnir skornir sundur og flaktir út og kroystir í maskinum, so sevjan verður kroyst úr teimum. Sevjan verður reinsað og kókað, til bert sukur er eftir. Hetta sukurið verður vanliga flutt út, sum tað er, og verður so reinsað í keyparalandinum. Niðurkókaða tilfarið verður nevnt melassa og verður m.a. nýtt at gera romm burturúr.

Sukurrør vaksa serliga í fýra høvuðsøkjum: Oyggjunum í Karibiahavi, Latínamerika (serstakliga Meksiko og Brasil), í Fjareystri og Avstralia.

Matur og drekka
Plantur
Schengen økið

Schengen-økið umfatar 26 evropeisk lond – millum annað Ísland, Danmark, Noreg, Svøríki, Spania, Týskland, Frakland og Italia – og hevur til endamáls at avtaka passeftirlit inni í Schengen-økinum. Føroyar eru eisini partur av Schengen-samstarvinum. Tá ið ferðast verður út av ella inn í Schengen-økið er serstakt passeftirlit. Tað vil siga, at verður ferðast til eitt nú Bretlands ella USA, skal passið kannast bæði á veg út og á veg inn. 

Føroyar eru partur av Schengen-samstarvinum, men yvirtaka vit útlendingamál og marknaeftirlit, uttan at hava fingið eina sjálvstøðuga avtalu við Schengen. Schengen-sáttmálin snýr seg í høvuðsheitum um at taka burtur persónseftirlitið (passeftirlit, visum o.a.) á marknaliðunum hjá limalondunum. Eftirlitið verður hinvegin hert við tey ytru mørkini í Schengen-økinum mótvegis borgarum úr londum, ið ikki eru limir í Schengensamstarvinum. Limalondini binda seg samstundis til tætt løgreglusamstarv og til at skráseta óynsktar og revsaðar persónar í eini felags skipan, nevnd ISS. Løgreglan fær eisini møguleika at kanna bilar og persónar inni í londunum, til tess at staðfesta um tey hava lógligt uppihaldsloyvi. Schengen-skipanin byrjaði í 1985 við eini avtalu millum Týskland, Frakland, Holland, Belgia og Luksemborg, og í 1990 varð Schengen-sáttmálin gjørdur. Síðani hava Belgia, Frakland, Grikkaland, Holland, Italia, Luksemborg, Portugal, Spania, Týskland, Eysturríki, Finnland, Svøríki og Danmark undirskrivað sáttmálan. Hartil hava Ísland og Noreg knýtt seg uppí við eini sonevndari associeringsavtalu. 

ES
Millumlanda felagsskapir
Altjóða politikkur
Gurani (mál)

Gurani(mál) (Avañe'ẽ)or guarani(spanskt Guaraní)language of Paraguay and Bolivia.
Aymará (mál)

Aymara(sprog)(aymar aru,Spansk Aimara) de Bolivia og Peru men også Chile.

Stavra:
Aa,Ää,Ch ch,Chh chh,Ch' ch' ,Ii,Ïï,Jj,Kk,Kh kh,K' k' ,Ll,Ll ll,Mm,Nn,Ññ,Pp,Ph ph,P' p' ,Qq,Qh qh,Q' q' ,Rr,Ss,Tt,Th th,T't' ,Uu,Üü,Ww,Xx,Yy.
John Ford

John Ford (f. 1. februar 1894 – 31. august 1973) var amerikanskur filmleikstjóri og víðagitin fyri westernfilmar sum t.d. Stageoach (1939) og Jagstrarin (upprunatittul: "The Searchers") og fyri at filma klassiskar amerikanskar skaldsøgur frá 20. øld, t.d. Vreiðinnar drúvur (upprunatittul: "The Grapes of Wrath"). Hann fekk fýra Oscars sum besti leikstjóri. Hansara filmsstílur hevur havt stóra ávirkan á aðrar leikstjórar, og eitt nú Ingmar Bergman og Orson Welles hava rópt hann mætasta leikstjóra nakrantíð. Tá ið Orson Welles varð spurdur, hvussu hann hevði lært at gera film, segði hann: "av teimum gomlu meistarunum, og við hesum meini eg John Ford, John Ford og John Ford." Ford hevur hevur eisini ávirkað so ólikar leikstjórar sum Akira Kurosawa, Steven Spielberg, Martin Scorsese, Sam Peckinpah, Sergio Leone og Jean-Luc Godard. Við Cheyenne Autumn (Warner Bros., 1964) bað John Ford vestri farvæl, og hesin filmurin segði hann alment var eitt harmaljóð um indianararnar í USA.

Filmsleikstjórar úr USA
Leikstjórar
Amerikanskir leikstjórar
Amerikanarar
Oscar fyri besta filmsleikstjóra
Føðingar í 1894
Pueblofólkið

Pueblo-indiánararnir vóru og eru fleiri fólkasløg í Suðurvestur-USA. Pueblo er spanskt og merkir millum annað bygd. Hesir indiánarar búðu í sínum bygdum í fjallalendi, og spaniólar róptu teir pueblo. Pueblo-indiánarar búgva har norðuri í New Mexico við ovaru Rio Grande-ánna og tvøráir, har einar tjúgu bygdir eru. Longri vestanfyri býr zunifólkið, og har norðuri í Arizona eru hopi-bygdirnar, og ein bólkur býr í El Paso í Texas. Hóast málsligur og vistfrøðiligur munur er á sosialu og politisku skipanini, líkist mentanin hjá pueblo-indiánarunum nógv, tí hon er miðsavnað um ein ríkan, stílfastan siðaarv, sum lutvíst verður útintur í rúmi undir jørð (kiva), hagar óviðkomandi kann verða sýtt atgongd.

Fyrr livdu pueblofólkini av landbúnaði, men í dag liva tey meira sum løntakarar og av listhandverki, serliga keramikki og silvursmíði. Pueblo-indiánararnir eru einir hálvtrýss túsund í tali (2010). Tann mentanarliga samvirkanin í landinum hjá pueblo-indiánarunum spratt fyri einum tvey túsund árum síðan. Eitt úrslit av hesum samvirki er eitt málsamband, sum nú á døgum fevnir um hopi, zuni, apache, keresanskt og tanoanskt. Tó at hesi amerikonsku mál umboða fimm ymiskar málættir og isolat, so hava tey fleiri málslig eyðkenni í felag. Tann málsliga granskingin er rættiliga ymisk, tí at tanoansk og keresansk mál eru lítið greinað, men hopi er eitt av teimum mest granskaðu málunum í USA.

Uppruna amerikanarar
Fólk úr USA eftir etniskum uppruna
Muammar Gaddafi

Muammar Muhammad Abu Minyar al-Gaddafi (føddur 7. juni 1942 í Yūḥannām, deyður 20. oktober 2011 í Sirte) var statsleiðari í Libya frá 1969 til 2011. Hann stýrdi sum einaræðisharri síðani 1979.

Hygg eisini at 
 Politikkur í Libya

Ávísing úteftir 
 The Gaddafi family tree, bbc.com, 20. oktober 2011
 The Muammar Gaddafi story, bbc.com, 21. oktober 2011

Hermenn
Politikarar
Statsleiðarar
Einræðisharrar
Libya
Føðingar í 1942
Andlát í 2011
Nicolás Maduro

Nicolás Maduro Moros (føddur 23. november 1962 í Caracas)  
er suðuramerikanskur politikari og núverandi forseti í Venesuela.
Hann tók yvir sum fyribils forseti í mars 2013, tá fyrrverandi forsetin, Hugo Chávez, doyði. 
Fyrr varð Maduro útnevndur til varaforseta av Chávez forseta í oktober 2012.

Nicolás Maduro varð valdur til forseta í Venesuela hin 14. apríl 2013.

Hygg eisini at 
 Politikkur í Venesuela

Ávísing úteftir 
Diplomatar útvístir eftir kvettroynd, kvf.fo, 24.01.2019 
USA leggur trýst á Venesuela, kvf.fo, 29.01.2019 
Maduro vil ikki lata seg trýsta, dagur.fo, 5. februar 2019
Herurin stuðlar Maduro, dagur.fo, 20. februar 2019

Keldur 

Politikarar
Statsleiðarar
Venesuela
Føðingar í 1962
Alison Krauss

Alison Maria Krauss (fødd 23. juli 1971 í Decatur, Illinois) er ein amerikonsk songkvinna og violinleikari, 
sum er kend fyri at syngja og spæla bluegrass- og countrytónleik á hægsta stigi.
 
Alison varð fødd i Decatur, men vaks upp í Champaign, Illinois, saman við eldra beiggjanum Viktor.
Hon byrjaði sína yrkisleið sum tónleikari í áttatiárunum.
Í 1985 luttók hon í upptøkum til útgávuna Different Strokes hjá beiggja sínum, har hon eisini sang.

Alison Krauss var tilnevnd til eina Grammy-virðisløn fyri fyrstu ferð Í 1991.  
Hon gjørdist vinnari við sanginum "I've Got That Old Feeling" í bólkinum Country - Best Bluegrass Recording.
Síðani hevur hon verið tilnevnd til Grammy-virðisløn 42 ferðir og 27 ferðir hevur hon vunnið. 
Eingin kvinna hevur vunnið fleiri Grammy-virðislønir enn hon.

Millum hennara kendastu sangir eru "When You Say Nothing At All" frá 1995 og "The Scarlet Tide" úr filminum "Cold Mountain" frá 2003.

Útgávur 

 1985 Different Strokes 
 1987 Too Late to Cry 
 1989 Two Highways 
 1990 I've Got That Old Feeling 
 1992 Every Time You Say Goodbye 
 1994 I Know Who Holds Tomorrow (with The Cox Family) 
 1995 Now That I've Found You: A Collection 
 1997 So Long So Wrong 
 1999 Forget About It 
 2001 New Favorite 
 2002 Live 
 2004 Lonely Runs Both Ways 
 2007 Raising Sand (saman við Robert Plant)
 2009 Essential Alison Krauss 
 2011 Paper Airplane (saman við Union Station) 
 2017 Windy City
 2021 Raise the Roof (saman við Robert Plant)

Slóðir úteftir 
 alisonkrauss.com - Heimasíða hjá Alison Krauss
 Um sangarinnuna Alison Krauss - KvF Mono, við Petur Rouch 
 Alison Krauss, Biography by Stephen Thomas Erlewine

Keldur 

Amerikanskir tónleikarar
Amerikanskar songkvinnur
Country sangarar
Country tónleikarar
Føðingar í 1971
Galloway (Texas)

Galloway ella Gallaway er ein lítil bygd ella býlingur í amerikanska statinum Texas.

Bygdarøkið liggur í landsynningshorninum av Panola County, nærhendis markinum við Louisiana.
Galloway hevur bara umleið 70 íbúgvar. 

Økið er sokallað 'unincorporated community', sum ikki er partur av nakrari kommunu. 
Tað eru hinvegin aðrar fyrisitingarligar eindir í statinum, sum hava ábyrgdina fyri økið. 

Amerikanski sangarin Jim Reeves varð borin í heim í Galloway í 1923.

Ávísing úteftir
Galloway á kortinum

Býir og bygdir í USA
Texas
Leipzig

Leipzig (, Saksiskt: Leibzsch) 
er stórbýur í eystara parti av Týsklandi. Her búgva næstan 585.000 fólk og hetta fólkatalið ger Leipzig til tann størsta býin í Sakslandi og tann 10. størsta býin í Týsklandi.  Áin Weiße Elster rennur gjøgnum býin.

Myndasavn

Sí eisini 
 Listi yvir størstu býir í Týsklandi
 Eysturtýskland

Ávísingar úteftir 
Heimasíða: leipzig.de 

Býurin á kortinum: osm

Keldur 

Týskland
Býir í Týsklandi
Kigali

Kigali er høvuðsstaðurin og størsti býur í Rwanda. 

Býurin liggur mitt í landinum, í eini hædd millum 1433 og 1645 metrar yvir havinum. 
Fólkatalið er umleið 860.000, við forstøðum er tað meira enn 1,32 milliónir.
Áin Nyabarongo rennur tætt fram við býinum.
Flogvøllurin Kigali International Airport liggur í forstaðinum Kanombe, 5 km eystanfyri miðbýin.
Økið kring býin, sum er ein av teimum 5 landslutum í Rwanda, kallast Umujyi wa Kigali á kinyarwanda, ella Kigali Province á enskum.

Søga 
Kigali varð grundlagdur í 1907. Stigtakarin var týski læknin Richard Kandt. Hann leitaði eftir upprunakeldum Niláar í Rwanda. Býurin er høvuðsstaður síðan 1962; árið, tá ið Rwanda gjørdist sjálvstøðug tjóð.

Í 1994 byrjaði fólkadrápið í Rwanda í høvuðsstaðinum Kigali tann 7. april. 
Umleið 100.000 íbúgvar av høvuðsstaðinum mistu lívið, meðan millum 800.000 og 1.000.000 fólk doyðu kring alt landið.

Síðan 2019 er Parfait Busabizwa fyribils borgarstjóri í Kigali.

Myndasavn

Sí eisini 
 Afrika

Ávísingar úteftir 
Almenna heimasíða, kigalicity.gov.rw

Keldur

Høvuðsstaðir í Afrika
Ruanda
Champaign

Champaign er universitetsbýur í Illinois i USA. 
Býurin, sum liggur 217 km sunnanfyri Chicago, hevur meira enn 85.000 íbúgvar (2017).
Lærdi háskúlin "University of Illinois" við umleið 50.000 lesandi, er størsti arbeiðsgevari í býinum.

Myndir

Kend fólk 
 Megyn Kelly, amerikonsk blaðkvinna
 Alison Krauss, amerikonsk songkvinna

Ávísing úteftir 
 Heimasíða: ci.champaign.il.us

Keldur 

Illinois
Býir í Illinois
ა

ა (ani) er tann fyrsti bókstavurin í georgiska stavraðnum (alfabetinum).

Bókstavir
Georgiska stavraðið
Philipsburg

Philipsburg er høvuðsstaðurin í Sint Maarten. 
Búsetingin, sum varð stovnað í 1763, hevur umleið 1330 íbúgvar.

Ávísingar úteftir 
Philipsburg á kortinum, osm

Sint Maarten
Allan Norðberg

Allan Norðberg (føddur 25. mars 1994) er ein føroyskur hondbóltsleikari, ið spælir við íslendska felagnum KA og fyri føroyska hondbóltslandsliðið. Hann var á gallaveitsluni hjá HSF valdur sum besti høgrivongur í Føroyum 2017/18. Allan er strandingur og hevur fyrr spælt við StÍF.

Keldur

Slóðir 
 Відбір на Євро-2020: хто гратиме за Фарери у матчі проти збірної України // Федерація гандболу України. (ukr.)

Føroyskir hondbóltsleikarar
Føðingar í 1994
Nina Persson

Nina Elisabet Persson (fødd 6. september 1974 í Örebro) er svensk songkvinna og tónaskald, sum serliga er kend fyri at vera forsangarinna í svenska tónleikabólkinum The Cardigans.

Ávísingar úteftir 
Nina Persson, imdb.com

Svenskir tónleikarar
Svenskar songkvinnur
Føðingar í 1974
Anni-Frid Lyngstad

Anni-Frid Lyngstad (fødd 15. november 1945 í Bjørkåsen, Ballangen í Norra) er norsk-svensk songkvinna. Hon er serliga kend fyri at hava verið limur í svenska tónleikabólkinum ABBA undir navninum "Frida" frá 1972 til 1982.

Anni-Frid Lyngstad var gift við ABBA-liminum Benny Andersson frá 1978 til 1981. 
Í 1992 gifti hon seg við týska landslagsarkitektinum Heinrich Ruzzo Prinz Reuss von Plauen, 
og tí eitur hon síðan prinsessa Anni-Frid Reuss von Plauen. Maðurin doyði tó í 1999. 

Í løtuni býr hon í Zermatt í Sveis, saman við bretska vinnulívsmanninum  Henry Smith.

Ávísingar úteftir 
Anni-Frid Lyngstad, imdb.com

Svenskir tónleikarar
Svenskar songkvinnur
Føðingar í 1945
Ingrid Bergman

Ingrid Bergman 
(fødd 29. august 1915 í Stokkhólmi, deyð 29. august 1982 í London) var ein svensk sjónleikarinna.
Hon er serliga kend fyri sín leiklut sum Ilsa Lund í filminum Casablanca frá 1942.

Ávísingar úteftir 
Ingrid Bergman, ibdb.com

Svenskir sjónleikarar
Føðingar í 1915
Andlát í 1982
Bibi Andersson

Berit Elisabeth Andersson (fødd 11. november 1935 í Stokkhólmi, deyð 14. apríl 2019 í Stokkhólmi) var ein svensk sjónleikarinna.
Hon er serliga kend fyri sínar leiklutir í filmunum hjá Ingmar Bergman.

Ávísingar úteftir 
Bibi Andersson, imdb.com

Svenskir sjónleikarar
Føðingar í 1935
Andlát í 2019