alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Amin

Ein amin er felagsheiti fyri ein funktionellan bólk og eitt lívrunnið mýl ið hevur hendan bólkin í sær. Aminir eru uppbygtar sum eitt ammoniakmýl við einum ella fleiri av teimum trimum hydrogen atomunum skiftum út við aðrar bólkar. Aminir verða nevndar við endingini -amin um talan er um einfald, smá mýl. Aminbólkurin kann eisini nevnast í heitinum við amino-.

Aminir verða deildar í tríggjar bólkar:
 Primer amin: Nitrogenatomið hevur tvey hydrogenatomir til nábúgvar.
 Sekunder amin: Nitrogenatomið hevur eitt hydrogenatom til nábúgva.
 Tertier amin: Nitrogenatomið hevur onki hydrogen til nábúgva.

Dømi um nakrar aminir:

Nýtsla 
Aminir eru sera útbreiddar. Dømi um nøkur evni ið innihalda aminbólkar:
 Í kroppinum: Dopamin, serotonin, adrenalin
 Heilivágur: Morfin, kodein, chlorpromazin
 Rúsevni: Kokain, amfetamin, heroin
 Í natúruni: Nikotin

Framleiðsla 
Aminir kunnu framleiðast soleiðis:
 Reduktión av nitril gevur eina primera amin
 Reduktión av amid gevur eina primera, sekundera ella tertiera amin
 Reduktiv amination av aldehyd ella keton gevur eina primera, sekundera ella tertiera amin
 Reduktion av nitrobólki gevur eina primera amin
 Reduktion av imin gevur eina primera ella sekundera amin
 Reduktion av azid gevur eina primera amin

Reaktiónir 

Tvey tey týdningarmiklastu sløgini av reaktiónum aminir luttaka í eru:
 Nukleofil substitutión av sýruhalogenidið ella sýruanhydridið gevur eina amid
 Nukleofil substitutión av halogenidið gevur ein útbygta amin

Lívrunnin evnafrøði
Tindhólmur

Tindhólmur er ein hólmur í Vágum. Kemur ella fer ein við flogfari umvegis Vága Floghavn, er tað ofta, at ein flýgur fram við Tindhólmi. Tindhólmur er størsti hólmur í Føroyum, og er hann 65 hektar til støddar. Hólmurin er tvær merkur og hevur nógvan fugl. Í hólminum er ofta grind deyð, men seinastu ferð um leið 1970.

Tann sermerkti hólmurin, sum sæst úr bygdini Bø, hevur fingið navn eftir sínum høgu tindum. Tindarnir eru fimm í tali, og eita teir Ytstitindur, Arnatindur, Lítlitindur, Breiðitindur og Boygditindur. Í skúlanum hevur verið vanligt, at børnini lærdu tindarnar við hesi ramsuni Ytsti, Arni, Lítli, Breiði, Bogni, og er ramsan eisini nýtt sum niðurlag í einum populerum sangi.

Søgnin um ørnina í Tindhólmi
Hóast eingin býr har, hevur tað ikki altíð verið so. Søgn er, at hann skal hava verið bygdur í gomlum døgum. Søgan sigur, at ein familja (maður, kona og barn) búði har einaferð, men meðan maðurin var og fiskaði, kom ein ørn og tók smábarnið, og fleyg tað upp á ein av tindunum. Og hóast mamman megnaði at fara eftir barninum, var ov seint. Eftir hetta flutti familjan av oynni, og síðan tá hevur eingin búsett seg har.

Sí eisini
Hólmar í Føroyum

Kelda

Keldur til søgnina um ørnina í Tindhólmi 
Weihe, A.: Tjóðminni (1938), s. 14
Tømmeraas, Per J.: Ørnen (1997), s. 120-121
Kletti, Pól á: Ørnin - ein barnarænari. Grein í Dimmalætting (íleggið Skái) 26. januar 2002

Vágar
Hólmar og sker í Føroyum
Vodka

Vodka er rúsdrekka, sum er sterkari enn 37,5% alkohol. Vodka er upprunaliga ein eysturevropeiskur drykkur, ið verður framleiddur úr øllum rávørum, sum kunnu gerast um til alkohol, men sum oftast verður korn ella epli nýtt. Tá ið tað er dropadrivið, verður sprittið sílað, so at øll lukt- og smakkfrumevni verða tikin burtur. Munurin á teimum ymsu sløgunum liggur í dygdini á rávørunum og í vatninum. Vodka verður mest nýtt til at blanda ymiskar drykkir. Vodka inniheldur vatn og alkohol. Tað fæst harumframt eisini við einum ótali av ymsum tilsettum smakkum. Alkoholprosentið spennir millum 35 % og 50 %. Navnið Vodka er eitt vart navn í ES, og reglurnar eru greiðar. Vodka skal verða destillerað til minst 95 % og síðani blandað til í minsta lagið 37 %. Um hesar reglur ikki verða fylgdar, kann tað ikki eita Vodka, men má seljast undir øðrum navni.

Sløg 

 Absolut Vodka
 Absolwent Vodka
 Bols Vodka
 Chopin Vodka
 Explorer Vodka
 Finlandia Vodka
 Fjodor Vodka
 Ikon True Russian Vodka 
 Kalashnikov Vodka
 Komitroff Vodka
 Konings Rossia Vodka
 Koskenkorva Vodka
 Moskovskaya Vodka
 Palace Vodka
 Rasputin Vodka
 Smirnoff Vodka
 Stolichnaya Vodka
 Zaranoff Vodka
 Znaps Vodka

Matur og drekka
Vodka
Absolut Vodka

Absolut Vodka er eitt svenskt slag av vodka úr bygdini Åhus í Skåne län. Absolut Vodka varð stovnað í  1879 av Lars Olsson Smith. Síðan juli 2008 hevur eitt franskt felag, Pernod Ricard, átt Absolut Vodka. Absolut er triðstørsta slagið av brennivíni í heiminum næst eftir Bacardi og Smirnoff. Absolut verður selt í 126 londum.

Keldur

Leinkjur 

 Heimasíða

Matur og drekka
Rúsdrekka
Vodka
Katowice

Katowice (Kattowitz) er ein býur í Selesia í suður Póllandi. Býurin varð grundaður í 16. øld. Fólkatalið í býnum er umleið 300.000. Í stórbýarøkinum búgva góðar tvær milliónir íbúgvar. Katowice er høvuðsstaður í voivodskapinum Slesia (pólskt: województwo śląskie, danskt: Voivodskabet Schlesien).

Slóðir úteftir 
 The Municipal Council of Katowice
 The Commercial Website of Katowice
 Katowice, Silesia
 A webcam view of Katowice
 Hotel in Katowice
 Tram in Katowice

Býir og bygdir í Póllandi
Adam Smith

Adam Smith, (doyptur 5. juni 1723, deyður 17. juli 1790) var moralheimsspekingur og grundleggjari av samfelagsbúskapi sum vísind.

Adam Smith varð føddur í Kirkcaldy í Eysturskotlandi. Føðingardagur hansara er ókendur.

Høvuðsverk hansara "An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations" varð útgivið í 1776 og gjørdist grundarlagið fyri liberalismuni sum búskaparrák.

Tað var Adam Smith sum introduseraði hugtakið "The Invisible Hand", ella "Ósjónligu hondina". Við hugtakinum vil hann millum annað vísa á, at um marknaðarkreftirnar sleppa at ráða uttan uppíblanding frá t.d. tí almenna við studningi ella øðrum.

Keldur 

 Filosofiske studier - "Den usynlige hånd" hos Adam Smith

Slóðir úteftir 
 Filosofiske studier - "Den usynlige hånd" hos Adam Smith

Smith, Adam
Nepal

Nepal er eitt lýðveldi í Asia. Høvuðsstaður er Kathmandu. Fólkatalið er umleið 26,5 milliónir. Nepal liggur millum Kina í norði og India í suðri. Tíggju av sekstan av heimsins hægstu fjøllum liggja har norðuri í Nepal, av teimum er eisini Mount Everest, ið er heimsins hægsta fjall og liggur á markinum millum Nepal og Kina. Lítla landið Nepal er ógvuliga avbyrgt land í syðra parti í Himaleiafjøllum. Flestu fólk eru hinduar, men hjá mongum fólkum er átrúnaðurin blandingur av hinduismu og buddismu. Til 1991 var kongur einaveldugur, men eftir harðan politiskan ófrið, varð skipanin broytt til parlamentariskt kongsveldi, og fólkið slapp at velja stýrið sítt, og nú styrir fólkavald stjórn landinum. Í 2006 varð kongurin koyrdur frá, og landið varð stovnað sum lýðveldi. Hægstu fjøll í heiminum - harímillum Mount Everest - eru í Nepal, og tí er landið væl umtókt ferðamál hjá fjallaklívarum og fólki, sum dámar at ganga í fjøllunum.

Kathmandu er høvuðsstaður í Nepal og størsti býur. Í gamla býarpartinum eru nógvar trongar gøtur og mong torg við gomlum templum og minnisvarðum. Í einum templi býr livandi gudinnan Kumari Devi, ein smágenta, sum kosin er at umboða hindugudinnuna Parvati. Gentan er í templinum, til hon kemur í kynsbúningaraldurin, tá verður ein onnur vald. Í Nepal eru mong fólkasløg. Sherparnir í eystara parti í hálendinum eru óføra djarvir fjallaklívarar. Gurkharnir miðskeiðis í landinum eru heimsgitnir fyri dirvi og evni síni sum hermenn og manna serdeildir bæði í indiska og bretska herinum. Newrarnir í Kathmandudali eru kendir fyri træskurðarlist sína, sum prýðir mong tempul og hús í Nepal. Meiri enn helvtin av fólkinum í Nepal er nepalar, ið eru ættaðir úr India. Um 90 % av fólkinum í Nepal arbeiðir í landbúnaðinum. Mong dyrka rís og aðra grøði í vælgjørdu bríkunum, sum eru laðaðar langt niðan í brøttu líðirnar. Soleiðis ber til at velta í lendi, sum annars hevði verið óhugsandi sum dyrkilendi. Sum aðrastaðni her um leiðir hevur monsunregnið alt at siga fyri gróðurin.

Asia
Geir H. Haarde

Geir Hilmar Haarde (f. 8. apríl 1951 í Reykjavík) var forsætisráðharri Íslands frá 2006 til 2009 og formaður fyri Sjálfstæðisflokkin frá 2005 til 2009.

Ávísing úteftir 

 Alþingi.is - Geir H. Haarde

Íslendskir politikarar
Stjórnarleiðarar
Føðingar í 1951
Göran Persson

Göran Persson (20. januar 1949 í Vingåker) var forsætisráðharri Svøríkis árini 1996 til 2006 fyri Socialdemokraterna, og formaður fyri Socialdemokraterna til 2007.

Útvortis ávísing

 Regeringen.se - Göran Persson
 Riksdagen.se - Göran Persson

Svenskir politikarar
Persson, Göran
Svenskir statsleiðarar
Persson, Göran
Lena Anderssen

Lena Anderssen (fødd 26. september 1974 i Tórshavn) er ein føroysk-kanadisk songkvinna.

Lena hevur valt at útliva dreymin um eitt lív sum yrkistónleikari. Saman við manninum Niclas Johannesen hevur hon síðani seinnu helvt av nítiárunum roynt seg bæði uttanlands og í Føroyum. Í 2005 hava tey satsað miðvíst upp á danska marknaðin. Har hava tey spælt nógvar konsertir, givið út fløgu Can't Erase It, luttikið í nógvum útvarpsendingum, fingið fleiri frálík ummæli og hava verið á konsertferð saman við amerikonsku songkvinnuni Beth Hart.

Lagið Step On The Gas, av nýggju endurljóðblandaðu útgávuni av fløguni Can’t Erase It, hevur verið nógv at hoyrt í útvarpinum í Danmark. Í løtuni (juni 2006) byrjar Can’t Erase It at verða spælt í donskum útvarpi. 

Lena er nógv ment sum songkvinna, tekstskrivari og tónasmiður. Hennara inniliga rødd nemur við hjartað hjá mongum, tá hon syngur sínar søgur.

Útgávur 
 Long Distance (1998)
 Can't Erase It (2005)
 Let Your Scars Dance (2008)
 Letters From The Faroes  (2011)

Heiður 
2017 - Vann FMA virðisløn í popp/rokk bólkinum - Ársins songkvinna.
2017 - Vann FMA virðisløn í popp/rokk bólkinum - Ársins útgáva.
Planet Awards 2011 - Ársins songkvinna
Planet Awards 2011 - Ársins einstaklingur
Planet Awards 2011 - Ársins útgáva
Planet Awards 2008 - Ársins songkvinna
Planet Awards 2007 - Besta útgáva: Let Your Scars Dance

Keldur

Slóðir 
LenaMusic.com (enskt)
MySpace.com - Lena Anderssen (enskt)
Sangtekstir.com

Føroyskir tónleikarar
Føroyskir guitarleikarar
Føðingar í 1974
Føroyskar songkvinnur
Kanadiskar songkvinnur
Planet Awards vinnari
Sangskrivarar
Føroyskir sangskrivarar
Havnafólk
Ingi Joensen

Ingi Joensen (f. 1953) er avlærdur fotografur og arbeiðir sum listamaður við ljósmyndum. Hann leggur dent á grafiska skapið og huglagið í myndunum. Vanligi arbeiðsháttur 
hansara er at viðgera sínar svørt­hvítu myndir og geva teimum tónar í ymiskum litum. Útbúgving frá Danmarks Designskole 1973-77.

Verk 
 50 bearbejdede fotografier i bogen: Reflektión, 1992.
 Model af havbunden omkring Færøerne 1982.
 Udsmykninger i Tórshavn: Hotel Føroyar (1983); 
Føroya Handilsskúli (1983); 
Strandferðslupakkhúsið (1984); 
Son-et-lumiere (4 diasproj.: Bjørg, 1986, 
Havlandið, 1993, 
Bláur bóltur, 1993, 
Mikladalur, 1994. 
Stuttfilmur: Taxi 2002. 
Barnabók: Trølli hjá pápaleysa 2005. 
9 sjónvarpssendingar: Gellur kring knøttin 2005.

Útvortis ávísing 
 Listasavn Føroya

Joensen, Ingi
Joensen, Ingi
Kári Sverrisson

Kári Sverrisson er ein føroyskur tónleikari, sangari, sangskrivari og tónasmiður.
Eru vit til, spurdi Kári Sverrisson í sanginum, á Amnesty International fløguni fyri sløkum 15 árum síðani. Tað var tað fyrsta, sum føroyingar veruliga hoyrdu til sangskrivaran og sangaran Kára Sverrisson. Kári var sentralur limur í tónleikabólkinum Enekk, sum var ein tann mest nýskapandi bólkurin í føroyskari tónleikasøgu. Sum einstaklingur hevur Kári javnan framførslur við tónleiki hjá sær sjálvum og øðrum. Hann er ein gávaður og nýskapandi sangskrivari, sum telist millum teir størstu vísusangararnar, sum Føroyar hava átt. Røddin er sera egin og hann var millum uppskotini til besta sangara á Planet Awards. Á Asfalt hevur Kári fingið Føroya besta botn við sær. Føroya besti trummuleikari sambært AME Rógvi á Rógvu og Føroya besti bassleikari somuleiðis sambært AME Arnold Ludvig vóru við til at gera framførsluna til eina bólkaframførslu.

Útgávur

Egnar útgávur 
 1999 Teir sjey svanirnir og onnur føroysk ævintýr CD 2002.
 2003 Við heimsins dyr.
 2003 A taka v/ Valeri Dimchev og Desislava Dimcheva.
 2013 Nøkur fá fet afturat, Kári Sverrisson hevur lagt lag til yrkingar eftir Jóanes Nielsen

Umframt 
 1996 Øll hava veingir.
 1996 Meg minnist eina mynd (skering 15)
 1997 Flúgvandi biðil (skering 24)
 1998 Green Gate Green Gate.
 2003 Sóljudansir ymisk.
 2005 Koma Petur Pólson.
 2007 Livandi Oyða ORKA.

Við Bendum spónum 
 2013 Hvussu bendir mann spónir?

Heiður 
2014 - Vann heiðurin sum Ársins tekstur á Faroese Music Awards, Jóanes Nielsen hevði skrivað tekstin til sangin Lívið er júst sum tað er, sum Kári Sverrisson hevur gjørt lag til og syngur
2014 - Tilnevndur sum Ársins sangari ella einleikari á Faroese Music Awards í Rock/Málm, Jazz, Blues og Folk bólkinum (vann ikki)
2014 - Kári Sverrisson & Bendar Spónir tilnevd sum Ársins bólkur ella einstaklingur (vann ikki)
2014 - Kári Sverrisson & Bendar Spónir tilnevd sum Ársins fløga í bólkinum Rock/Málm, Jazz, Blues og Folk fyri Nøkur fá fet aftrat (vann ikki)
2014 - Kári Sverrisson & Bendar Spónir tilnevd sum Ársins sangur í bólkinum Rock/Málm, Jazz, Blues og Folk fyri Stóra lívmóðurin (vann ikki)
2014 - Kári Sverrisson & Bendar Spónir tilnevd sum Ársins einleikari ella bólkur í Opna bólkinum (vann ikki)
2014 - Kári Sverrisson & Bendar Spónir tilnevd sum Ársins lag/verk í Opna bólkinum (vann ikki)

Sí eisini 
 Enekk

Føroyskir tónleikarar
Føðingar í 1970-árunum
Føroyskir mannligir sangarar
Føroysk tónaskøld
Oyggjaleikir 2005

XI (11.) Oyggjaleikirnir vórðu hildnir í Hetlandi 9. juli 2005 - 15. juli 2005. Hetland er minsta oyggjalandið, sum hevur verið vertur fyri Oyggjaleikunum.

Til tess at húsa teimum umleið 2400 luttakarunum vórðu tvær ferjur leigaðar at virka sum gistingarhús. Afturat teimum vóru 47 føroyskir bátar og skip, sum vóru komin til Hetlands í sambandi við Oyggjaleikirnar. 

Stutt áðrenn Oyggjaleikirnir byrjaðu, t.e. 1. februar 2005 varð hetlendska flaggið viðurkent av skotsku skjaldramerkjamyndugleikunum.

Heiðursmerki

Ítróttargreinir

Ávisingar úteftir 
 Hetland 2005 - Heimasíða Oyggjaleikanna í Hetlandi 2005
 Altjóða Oyggjaleikasambandið - Um Oyggjaleikirnar í Hetlandi 2005.

2005
2005
Hetland
Saint-Dié-des-Vosges

Saint-Dié-des-Vosges er ein býur í Frakland.

Søga 

1507 : Kort Universalis Cosmographia  og bók Cosmographiae Introductio (Martin Waldseemüller)

Politikkur

Mentan 
 Dómkirkja
 Kirkja Saint-Martin
 Verksmiðja Claude et Duval (Le Corbusier)

Búskapur

Skúlar 
Institut universitaire de technologie (Tekniska Skúla) : 
 Teldufrøði

Útvortis ávísing 

 Heimasíða
 Institut universitaire de technologie

Býir í Fraklandi
Oyggjaleikir 2003

10. Oyggjaleikirnir vórðu hildnir í Guernsey í 2003.

Heiðursmerki

Ítróttargreinir

Ávisingar úteftir 
 Guernsey 2003 - Heimasíða Oyggjaleikanna í Guernsey 2003
 Altjóða Oyggjaleikasambandið - Um Oyggjaleikirnar í Guernsey 2003.

2003
2003
Oyggjaleikir 2001

9. Oyggjaleikirnir vórðu hildnir á Isle of Man 9. juli 2001 - 13. juli 2001. Fyrstu Oyggjaleikirnir vórðu hildnir í Isle of Man í 1985. Isle of Man er fyrsta landið at hýsa Oyggjaleikunum tvær ferðir.

Oyggjaleikasambandið hevur skrivstovu sína í manska høvuðstaðnum Douglas.

Heiðursmerki

Ítróttargreinir

Ávisingar úteftir 
 Isle of Man 2001 - Heimasíða Oyggjaleikanna í Isle of Man 2001
 Altjóða Oyggjaleikasambandið - Um Oyggjaleikirnar í Isle of Man 2001.

2001
2001
Oyggjaleikir 1999



Heiðursmerki

Ítróttargreinir

Ávisingar úteftir 
 Gotland 1999 - Heimasíða Oyggjaleikanna Gotlandi 1999
 Altjóða Oyggjaleikasambandið - Um Oyggjaleikirnar í Gotlandi 1999.
 Gotlendska ítróttarsambandið

1999
1999
Oyggjaleikir 1997



Heiðursmerki

Ítróttargreinir

Ávisingar úteftir 
 Jersey 1997 - Heimasíða Oyggjaleikanna um Jersey 1997
 Altjóða Oyggjaleikasambandið - Um Oyggjaleikirnar í Jersey 1997.

1997
1997
Oyggjaleikir 1995

6. Oyggjaleikirnir vórðu hildnir í Gibraltar frá 15. juli 1995 til 22. juli 1995.

Heiðursmerki

Ítróttargreinir

Ávísingar úteftir 
 Altjóða Oyggjaleikasambandið - Um Oyggjaleikirnar í Gibraltar 1995.

Keldur 

1995
1995
Oyggjaleikir 1993



Heiðursmerki

Ítróttargreinir

Ávisingar úteftir 
 Altjóða Oyggjaleikasambandið - Um Oyggjaleikirnar í Isle of Wight 1993.

1993
1993
Oyggjaleikir 1991



Heiðursmerki

Ítróttargreinir

Ávísingar úteftir 
 Altjóða Oyggjaleikasambandið - Um Oyggjaleikirnar í Álandi 1991.
 Álendska oyggjaleikanevndin

1991
1991
Oyggjaleikir 1989

Oyggjaleikir 1989 vóru hildnir í Føroyum.

Heiðursmerki

Medal table
Frágreiðing:

Ítróttargreinar

Ávísingar úteftir 
 Altjóða Oyggjaleikasambandið - Um Oyggjaleikirnar í Føroyum 1989.
 Føroyska oyggjaleikanevndin

1989
1989
Oyggjaleikir 1987

Oyggjaleikir 1987 vóru hildnir á Guernsey.

Heiðursmerki

Ítróttargreinir

Ávisingar úteftir 
 Altjóða Oyggjaleikasambandið - Um Oyggjaleikirnar í Guernsey 1987.

1987
1987
Oyggjaleikir 1985



Heiðursmerki

Ítróttargreinir

Ávisingar úteftir 
 Altjóða Oyggjaleikasambandið - Um Oyggjaleikirnar í Isle of Man 1985.

1985
Oyggjaleikir 2007

XII (12.) Oyggjaleikirnir vóru hildnir á Rhodos 30. juni 2007 - 6. juli 2007. .

Heiðursmerki

Ítróttargreinir

Kelda

Ávisingar úteftir 
 Rodos 2007 - Heimasíða Oyggjaleikanna á Rhodos 2007

2007
2007
Grikkaland
Kurów

Kurów er ein býur í Póllandi. Kurów hevur 2 870 íbúgvar (2013) og varð stovnaður í 15. øld. Býurin liggur við ánna Kurówka. Býurin er høvuðsbýur í kommununi Gmina Kurów.

Hin 9. september 1939 varð eitt sivilt sjúkrahús bumba av týskarum, og nógv fólk doyðu. Undir seinna heimskríggi høvdu týskarar ein arbeiðsleir uttanfyri býin.

Útvortis ávísing 

 Kurów.Lubelskie.pl

Býir og bygdir í Póllandi
Maltiska stavraðið

Maltiska stavraðið er bygt á latínska stavraðið við nøkrum eyka bókstavum við teknum. Tað verður nýtt til at skriva maltiska málið.

Tað hevur 30 bókstavir:

Leggið til merkis, at stavraðið ikki hevur Y.

Sí eisini
 Stavrað bygd á tað latínska

Malta
Stavrað bygd á tað latínska
Vilnius

Vilnius (pólskt: Wilno) er høvuðsstaður Litavu. Býurin hevur umleið 542 932 íbúgvar (2011).

Slóðir

Litava
Høvuðsstaðir í Evropa
Suðursámiskt mál

Suðursámiskt er býtt upp í tvey málføri: Vanligt suðursámiskt og umesámiskt. Hetta seinna verður tosað í Umeådalinum og hevur summi ting til felags við lulesámiskt og norðursámiskt. Suðursámiskt er hótt. Síðstu skansarnir hjá tí eru kommunurnar Snåsa og Hattfjelldal í Noregi, har nøkur hundrað fólk enn tosa tað.

Latískt stavrað: 
A/a, B/b, D/d, E/e, F/f, G/g, H/h, I/i, (Ï/ï), J/j, K/k, L/l, M/m, N/n, O/o, P/p, R/r, S/s, T/t, U/u, V/v, Y/y, Æ/æ, Ø/ø, Å/å 

Ä/ä er eitt avbrigdi av Æ/æ, og Ö/ö er eitt avbrigdi av Ø/ø.

C/c, Q/q, W/w, X/x, Z/z eru nýttir til fremmandaorð.

Sámisk mál
Mál í Noregi
Mál í Svøríki
Hótt mál
Umesámiskt mál

Umesámiskt er eitt sámiskt mál, ið verður tosað í Svøríki og Noregi. Einans 20 fólk tosa tað, og málið er tí doyggjandi.

Mál í Noregi
Mál í Svøríki
Sámisk mál
Hótt mál
Elsa Funding

Elsa Funding (6. november 1942 í Funningi) er fyrsti føroyski, kvinnuligi prestur. Hon er dóttir Steingrím og Johonnu Funding f. Juul.

Cand.theol. frá København Universitet 1977. Cand.phil. í norðurlendsk/føroysk mál, Fróðskaparsetur Føroyar, 1998.

Prestur í Suðuroyar Norðara Prestegjald (Hvalba) 1977-84, Norðoyara Vestara Prestagjald (Klaksvík) 1985-88, Suðuroyar Sunnara Prestagjald (Vági) 1988, Norðoyar Prestagjald frá 2000-12.

Útgávur 

 Føroyskar bíbliutýðingar og týðingarroyndir. (2007)

Útvortis ávísingar 

 Kristeligt Dagblad - Kvinden i Barbaras præstegård.

Funding, Elsa
Funding, Elsa
Føroyskar kvinnur
Ynys Môn

Ynys Môn ella Anglesey (enskt: Isle of Anglesey, kymriskt: Ynys Môn, framborið  (IPA)) er ein oyggj og sýsla í Útnyrðingswales. Høvuðsstaður á Ynys Môn er Llangefni.

Landafrøði  
Oyggin er skild frá meginlandinum av einum smølum sundi, ið eitur Menai Strait. Hon er bundin at meginlandinum við tveimum brúm, tí upprunaligu Menai Suspension Bridge, ið ber A5 og sum varð bygd av Thomas Telford í 1826 til vegsamband, og tí nýggjaru, tvær ferðir bygdu Britanniabrúnni, ið ber A55 og North Wales Coast Railway line. Ynys Môn-sýslan hevur fleiri aðrar oyggjar, m.a. Holy Island.

Oyggjaleikir 
Ynys Môn er limur í altjóða Oyggjaleikasamtakinum.

Væntandi verður Ynys Môn vertur fyri oyggjaleikunum í 2025.

Hygg eisini at 
Gwynedd

Slóðir úteftir
Cyngor Sir Ynys Môn / Isle of Anglesey County Council, anglesey.gov.uk

Keldur 

Wales
Mošovce

Mošovce er ein av teimum størstu bygdunum í tí søguliga økinum Turiek, sum nú liggur í Turčianske Teplice landslutinum í Žilina Regiónini í norður-Slovakia. Nógvir søguligir varðveittir bygningar eru í Mošovce. Tað fyrsta søguliga dokumentið, ið nevnir bygdina var frá 1233. Av fyrstan tíð var talan um tvey bústaðarøki, Machyuch og  Terra Moys. Áin Mošovka rennur gjøgnum bygdina. Í bygdini eru fleiri minnisvarðar og søguligir bygningar, eitt nú er ein klassisk-rokoko harragarður frá seinna helmingi av 19. øld við enskum hava. Onnur støð, sum eru vitjunarverd í bygdini eru ein neo-gotisk katólsk kirkja, ein luthersk kirkja frá 1784 og eitt mausoleum sum nú er eitt museum. 

Mošovce er føðibygdin hjá kenda Slovakiska skaldinum Ján Kollár. Húsið har hann varð føddur er eisini eitt stað, ið ferðafólk plaga at vitja.

Fólkatalið í Mošovce er minkað tey seinastu árini og var 1380 í 2001, sum var 7,4% minni enn í 1994. 

98.62% av íbúgvunum eru slovakar, 0.72% eru úr Kekkia og 0.14% eru úr Ungarn.

Myndir

Keldur

Slóðir úteftir 

 www.mosovce.sk
 Bóklingur
 Kunning
 Drienok

Býir í Slovakia
Eintracht Frankfurt

Eintracht Frankfurt ella SGE er eitt fótbóltsfelag í Frankfurt am Main. Felagið varð stovnað 8. mars 1899. 

Tað er í meistaradeildini í Týsklandi, sum verður nevnd Bundesliga. 

Oliver Glasner er venjari hjá Eintracht Frankfurt.

Heiður

Europacupen
Tapandi finalistur: 1960
UEFA-cup / UEFA Europa League (2): 1979/80, 2021/22
Týskur seriumeistari (1): 1959
Týskur varameistari, silvur (1): 1932
DFB-cup vinnari (5): 1974, 1975, 1981, 1988, 2018

Hópurin 

  1:  Kevin Trapp 
  2:  Evan N'Dicka 
  4:  Jérôme Onguéné 
  5:  Hrvoje Smolčić 
  6:  Kristijan Jakić 
  8:  Djibril Sow 
  9:  Randal Kolo Muani 
11:  Faride Alidou 
15:  Daichi Kamada 
17:  Sebastian Rode 
18:  Almamy Touré 
19:  Rafael Santos Borré 
20:  Makoto Hasebe 
21:  Lucas Alario 
22:  Timothy Chandler 
24:  Aurélio Buta 
25:  Christopher Lenz 
26:  Éric Junior Dina Ebimbe 
27:  Mario Götze 
28:  Marcel Wenig 
29:  Jesper Lindstrøm  
31:  Jens Grahl 
33:  Luca Pellegrini 
35:  Tuta 
36:  Ansgar Knauff 
40:  Diant Ramaj 
42:  Mehdi Loune 
49:  Jan Schröder 
  ?:  Nacho Ferri

Keldur

Slóðir 

 Eintracht.de

Týsk fótbóltsfeløg
Týskland
1894

1894 (MDCCCXCIV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mánadegi.

Hendingar 
 Bedingin í Trongisvági er hin fyrsta í Føroyum.

Ítróttur

Fótbóltur

Føðingar 
 10. februar - Harold Macmillan, bretskur forsætisráðharri (d. 1986)
 15. apríl - Bessie Smith, amerikonsk bluessangarinna (d. 1937)
 15. apríl - Nikita Khrusjtjov, sovjetiskur politikari (d. 1971)
 26. apríl - Rudolf Hess, týskur politikari (d. 1987)
 15. juni - Trygve Gulbranssen, norskur rithøvindur (d. 1962)
 20. oktober - Jomo Kenyatta, kenjanskur forseti (d. 1978)

Andlát 
 1. januar - Heinrich Rudolf Hertz, týskur alisfrøðingur (f. 1857)
 4. februar - Adolphe Sax, belgiskur ljóðførissmiður og uppfinnari (f. 1814)
 8. september - Hermann von Helmholtz, týskur lækni og alisfrøðingur (f. 1821)
 1. november - Aleksander III av Russlandi, russiskur keisari (sarur) (f. 1845)
 20. november - Anton Rubinstein, russiskt tónaskald (f. 1829)
 3. desember - Robert Louis Stevenson, bretskur rithøvindur (f. 1850)
 7. desember - Ferdinand de Lesseps, franskur verkfrøðingur (f. 1805)
Karlstad

Karlstad er staðir i Karlstads kommuna, Värmlands län í Värmland í Svøríki. Karlstad liggur við norðaru strondina á vatninum Vänern og hevur umleið 81 768 íbúgvar (2010) og er Svøríkis 17. størsti býur.

Mentan

Sjónleikarhús 
Värmlandsoperan
Scalateatern
Värmlandsteatern framførir leikir ymsastaðni, t.d. í Tempelriddarhuset.

Bókasøvn 
Karlstads stadsbibliotek
Karlstads universitetsbibliotek

Biografar 
Filmstaden
Arenan

Søvn 
Alsters herrgård (Gustaf Frödings minnesgård)
 Brigadmuseum i Värmland
 Sandgrund Lars Lerin konstmuseum
 Värmlands museum

Keldur

Slóðir 

Býir í Värmlands län