alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Dópur

Í kristna dópinum ímyndar vatnið, at sálin í tí, sum trýr, verður reinsað. Orðið dópur er úr fornsaksiska orðinum dopi, sum merkir at dyppa niður. Hetta er sama merking sum liggur í grikska orðinium baptismos, sum býr aftanfyri enska baptize (at doypa) ella baptist.  Áðrenn trúbótina var vanligt at dyppa barnið heilt undir í vatni. Í dag er vanligt at lata vatn í høvdið á barninum. Aðrar trúarrørslur til dømis Brøðrasamkoman hava ikki barnadóp, men vaksnamannadóp.

Ymisk sjónarmið

Flestu kirkjurnar hava ymisk sýn á dópin. Serliga spurningarnir um børn kunnu doypast og um dópurin er nakað, ið Guð ger ella nakað menniskjan sjálv ger.

Lutherska læran (fólkakirkjan) sigur, at børn eiga at doypast, tí dópurin er endurføðandi og veitir syndanna fyrigeving. Endurføðingin og fyrigevingin er tó einast galdandi um man trýr. Størsti munurin á Rómversku katólsku og luthersku læruni er, at dópurin, sum tey luthersku síggja tað, reinsar burtur alla synd (arvasynd og gerningasynd). Og afturat siga tey luthersku, at smábørnini kunnu takað ímóti dópinum í trúgv. Dópurin í luthersku kirkjuni er eitt sakramenti og eitt náðimiðil. 

Rómversk katólska læran sigur sum tann lutherska, at børn eiga at doypast, tí dópurin er endurføðandi og veitir syndanna fyrigeving. Í katólsku kirkjuni er trúgvin tó ikki í fyrstu atløgu ein individuel, men ein kollektiv trúgv. Tað merkir, at barnið verður doypt til kirkjunnar trúgv. Tá barnið síðani verður gamalt nokk, byrjar tað at fáa eina individuella trúgv. Dópurin í katólsku kirkjuni er eitt sakramenti og eitt náðimiðil. 

Baptistiska læran (brøðrasamkoman, adventistasamkoman, hvítusunnusamkoman o.líkn.) sigur, at bert tey, ið kunnu takað sjálvstøðugt væl eiga at doypast. Dópurin er ikki eitt sakramenti og eitt náðimiðil, men ein almenn játtan av persónligu trúnni. Dópurin er ikki Guðs gerningur, men gerningur av trúarlýdni hjá tí einkulta. 

Tey, ið siga seg hava eitt baptistist dópssýn, eru ikki einig í hvussu hetta sýnið er. Serliga um hvat dópurin gevur. Harvið er ein variatión av dópsýninum, at dópurin ikki bert er ein játtanargerningur, men eisini er nakað, sum Guð ger.
 

Kristindómur
Aristoteles

Aristoteles (384 f.Kr.– 322 f.Kr.) var ein grikskur heimspekingur og vísindamaður, ið varð føddur í makadóniska býnum Stagira, Chalkidice. Faðir hansara, Nicomachus, doyði tá ið Aristoteles var barn, og Proxenus av Atarneus bleiv verji hansara. Átjan ára gamal slapp hann inn á Platons Akademi í Athen og var verandi har til hann bleiv 37 ára gamal (umleið 347 f.kr.). Verk hansara fevna um fleiri evnir – harímillum alisfrøði, lívfrøði, djórafrøði, metafysikk, skilvísi, síðafrøði, fagurfrøði, skaldskap, sjónleik, tónleik, røðulist, málvísindi, politikk og statsvísindi. Stutt eftir Platon doyði, fór Aristoteles úr Athen eftir ynski frá Philipi kongi av Makedónia til Makedónia, har hann varð lærari hjá Aleksandur Mikla frá 343 f.kr.

Tíðarskeiðið meðan hann var lærari hjá Aleksandur Mikla gav Aristotles fleiri møguleikar og eitt yvirflóð av tilfeingi (útgerð). Hann stovnaði eitt bókasavn í Lyceum, sum hjálpti framleiðsluni av fleiri hundratals av hansara bókum. Tað, at Aristoteles var ein næmingur  hjá Platon, hevði við sær, at teir høvdu somu áskoðan um platonismu, men eftir deyða Platons leitaði Aristotle sær frá platonismu til roynslustevnu (empiricism á eingilskum).

Heimspekingar
Nightwish

Nightwish er ein finskur rokkbólkur. Bólkurin byrjaði í 1996.

Limir 

 Floor Jansen - sangur
 Tuomas Holopainen - keyboard
 Emppu Vuorinen - gittar
 Marco Hietala - bass
 Kai Hahto - trummur
 Troy Donockley

Útgávur 

Finskir tónleikabólkar
Rokktónleikabólkar
Finnar
Svasiland

Svasiland ella Kongsveldið Svasiland er lítið land í syðra-Afrika við umleið 1,3 mió íbúgvar.

Í 2018 varð almenna navnið broytt til Kongsveldið Eswatini (enskt: Kingdom of Eswatini, swazi Umbuso weSwatini.

Politikkur 

Kongurin í Svasiland hevur stórt vald: Han er ríkisovasti og velur flestu tinglimirnar. Sum dømi um, hvussu nógv vald, hann hevur, er kongsheiti hansara, Ngwenyama, sum merkir leyva.

Búskapur 

Kongsveldið Svasiland hevur nógv samband við máttmikla grannalandið - tað fær alla orkuveiting sína úr Suðurafrika, og suðurafrikanarar eiga stóran part av ídnaðinum. Týdningarmesta útflutningsvøran er sukurrør, men landið flytur eisini út við, kol og asbest.

Sí eisini 
 Afrika

Ávísingar úteftir 
 Heimasíða: gov.sz
 Eswatini, wikivoyage (á enskum)

Keldur 

Afrika
Umskapanin (týðing)

Umskapanin (týskt: Die Verwandlung) er ein sera kend stuttsøga eftir Franz Kafka. Hon snýr seg um ein, sum eitur Gregor Samsa, og sum eina náttina umskapast til eitt stórt skordýr

Bókmentir
Kristiliga sangkórið

Kristiliga sangkórið er eitt føroyskt kór. Kórið varð sett á stovn í 1953 av dananum Borgen Hansen. Fyrstu árini varð vant í Sjómanshúsinum í Havn, seinni fekk kórið størri tilknýti til KFUM í Havn og venur har einaferð um vikuna, onkuntið meira. Kristiliga sangkórið plagar at skipa fyri einari várkonsert og jólakonsert í Dómkirkjuni í Havn.

Kórleiðarar 
 1953-60 Borgen Hansen
 1960-61 Frank Reines
 1961-66 Alfred Dahl
 1966-72 Eilif Samuelsen
 1968-69 Jóannes Nolsøe
 1972-73 Knút Olsen
 1973-83 Jóannes Nolsøe
 Kári Bæk
 Bjarni Restorff
 Pauli í Sandagerði

Keldur 

 Tónleikarsummarið. Í: Gluggin nr. 4/1970.

Føroysk kór
1953
Fuglafjarðar hornorkestur

Fuglafjarðar hornorkestur hevur eftirhondini nógv ár á baki. Tað verður nevnt í grein í Glugganum í 1970.

Keldur 

 Tónleikarsummarið. Í: Gluggin nr. 4/1970.

Føroyskir horntónleikabólkar
Eysturoy
Havnar hornorkestur

Havnar hornorkestur er hornorkestur úr Havn. Tað varð sett á stovn í 1903 og er tað elsta hornorkestrið í Føroyum. Ove Olsen stjórnaði Havnar Hornorkestri í nógv ár. Í dag (2019) stjórnar Tróndur Herason Olsen orkestrinum

Keldur 

 Tónleikarsummarið. Í: Gluggin nr. 4 1970.

Útvortis ávísingar 
 Myspace.com, Havnarhornorkestur.

Føroyskir horntónleikabólkar
Hornorkestur
Klaksvíkar hornorkestur

Klaksvíkar Hornorkestur hevur eftirhondini nógv ár á baki. Hornorkestrið varð stovnað 5. mei 1950.

Keldur 

 Brot úr eldru søgu Klaksvíkar á heimasíðuni hjá Klaksvíkar kommunu 

Føroyskir horntónleikabólkar
Klaksvík
Havnarkórið

Havnarkórið varð stovnað í 1966 sum Útvarpskórið. Tað var eftir áheitan frá Útvarpi Føroya, at kórið varð stovnað og varð tí uppkallað eftir Útvarpinum. Kórið vandi fyrstu ferð 24. januar 1966 og framførdi fyrstu ferð í Útvarpi Føroya á grækarismessu 1966. Í 1969 helt samstarvið við Útvarpið uppat, men kórið helt tó fram. Kórið ferðaðist uttanlands longu frá fyrstu árunum. Í 1973 fór kórið til Eysturríki til Europa Cantata, og tá fingu tey sær navnið Havnarkórið. Kórleiðari tey fyrstu mongu árini var Ólavur Hátún. Í 2014 tók Leif Hansen við sum kórleiðari.

Keldur 

 Brekkunum, Hans Erland í: Europa cantat - Europa syngur. Í: Gluggin nr. 8-9/1970.
 Tónleikarsummarið. Í: Gluggin nr. 4/1970.

Føroysk kór
1966
Kampala

Kampala er høvuðsstaður Ugandas. Fólkið í høvuðsstaðum í Uganda, fer næstan ikki frá húsum, uttan at tey hava regnskjól við sær, tí næstan hvønn dag, seinnapart á degi, kemur grovt æl. Í Kampala er í miðal eitt grovt toruæl 242 dagar um árið. Ímóti kvøldi slítur í, og luftin kólnar. Kampala fór illa í bardøgunum, tá ið Idi Amin varð settur frá og í bardøgunum aftaná, men nú verður býurin bygdur upp aftur fyri menningarhjálp og íløgur uttanífrá.

Sí eisini 
 Afrika
 Uganda

Keldur 

Høvuðsstaðir í Afrika
Uganda
Addis Ababa

Høvuðsstaðurin í Etiopia, Addis Abeba (amhariskt; Āddīs Ābebā), er størsti býur í Etiopia. Addis Abeba hevur 3,2 mió íbúgvar. Býurin veksur skjótt, og har búgva mong flóttafólk úr Norðuretiopia og Eritrea. Alt ov fá hus eru til alt fólkið, og eini 20 000 børn eru heimleys. Mong fólk búgva í fátækrabýlingum, har sum hvørki er reint vatn ella toilett. Ikki er óvanligt, at stór húski - eini 8 til 10 fólk - búgva í einum rúmi.

Etiopia
Khartoum

Khartoum (arábiskt; الخرطوم al-Kharṭūm) er høvuðsstaður Sudans. Fleiri milliónir fólk eru komin til Khartoum sunnan og vestan úr landinum, haðan tey eru flýdd undan bardøgunum og neyðini. Mong teirra búgva nú í vesaligum fátækrabýlingum uttarlaga í býnum.

Sí eisini 

 Afrika
 Sudan

Høvuðsstaðir í Afrika
Sudan
Listi yvir heimsins størstu býir eftir íbúgvatali



Sí eisini 

 Listi yvir heimins lond eftir íbúgvatali. 

Landafrøði
Listar
1802

1802 (MDCCCII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
fríggjadegi.

Hendingar

Føðingar 
 26. februar - Victor Hugo, franskur rithøvundur (d. 1885)
 7. mars - Edwin Henry Landseer, enskur listamálari (d. 1873)
 26. mai - Gustav Adolph Lammers, norskur prædikumaður (d. 1878)
 24. juli - Alexandre Dumas eldri, franskur rithøvundur (d. 1870)
 15. desember - János Bolyai, ungarskur støddfrøðingur (d. 1860)

Andlát 
 28. mai - Louis Delgrès, frælsisstríðsmaður og uppreistrarmaður á Guadeloupe (f. 1766)
 27. desember - Jens Juel, danskur listamálari (f. 1745)
D-dagur

D-dagur var leyniorðið fyrir fyrsta daginn í innrásinni á Normandí 6. júni 1944.

Hygg eisini at 

 Seinni heimsbardagi

Seinni heimsbardagi
Lars Mikkelsen

Lars Dittman Mikkelsen (føddur 6. mai 1964) er ein danskur sjónleikari, ið varð útbúgvin í Statens Teaterskole í 1995 og sum síðan arbeiddi á Kongaliga sjónleikarahúsinum. Han er beiggi sjónleikaran Mads Mikkelsen og er giftur við sjónleikaranum Anette Støvelbæk. Í 2007 móttók hann virðislønina Teaterpokalen.

Filmar 
 9. april (2015) – Oberstløjtnant Hintz
 Viceværten (2012) – Per
 Flugten (2009) – Thomas Jargil
 Headhunter (2009) – Martin Vinge
 Det som ingen ved (2008) – Marc Deleuran
 Flammen & Citronen (2008) – Frode Jacobsen aka Ravnen
 Cecilie, 2007
 Hjemve, 2007
 De fortabte sjæles ø, 2007
 Nordkraft, 2005
 Kongekabale, 2004
 En kærlighedshistorie, 2001
 Seth 1999 
 Under overfladen, 1999

Sjónvarpsrøðir
 Sherlock (2014) – Charles Augustus Magnussen
 Den som dræber (2011) – Magnus Bisgaard
 Brotsgerðin (Troels Hartmann)
 Krønikan (Jens Otto Krag)
 Nikolaj og Julie (Per Køller)
 Edderkoppen (Ole Madsen)
 Ferðaliðið (tveir partar)
 Skjulte spor
 Taxa (8. partur)
 Strisser på Samsø
 Hannah Montana (Rødd: Robby Ray Stewert)

Føðingar í 1964
Danskir sjónleikarar
Stýrivolt

Stýrivolt (stundum Stýrvolt) er eitt kortspæl ið nú bara verður spælt í Føroyum. Navnið stavar frá lágtýskum stürewold ið merkir "vilt ósmæðið menniskja".

Reglur 

Reglurnar fyri spælið, sum tað varð spælt í Kvívík, eru at finna í Varðanum bind 43, s. 162ff.

Keldur 

 Bærentsen, Jógvan: Stýrivoltur (1975). Í: Varðin, bind 43, s. 162ff

Slóðir úteftir 
 styrevolt. Í: Indberetninger fra en Reise i Færöe, 1781 - 1782 eftir Jens Christian Svabo
 Rules of Card Games: Stýrivolt

Kortspøl
Theodore Roosevelt

Theodore Roosevelt (27. oktober 1858 - 6. januar 1919) var neytabóndi, veiðimaður og rannsóknarfari, umframt at hann var politikari. Hann fekk innlit í politikk sum nýskipanar-republikanari í New York og gjørdist væl umtóktur sum ovasti fyri sjálvbodnu Rough Riders, eitt reiðlið, ið gjørdu tænastu í spanska-amerikanska krígnum 1898. Sama ár varð hann valdur landshøvdingi í New York, og í 1901 gjørdist hann varaforseti. Eftir tað at William McKindley forseti varð myrdur í september í 1901, gjørdist Roosevelt forseti, og í 1904 varð hann afturvaldur. Stjórn hansara setti í verk eina nýskipanarætlan, og týdningarmestu broytingarnar vóru, at rættindi hjá stórfyritøkunum vórðu avmarkað, og tiltøk vórðu sett í verk at verja náttúrutilfeingið í USA. Roosevelt tálmaði eisini valdsmisnýtsluna hjá jarnbreytafeløgunum og stytti arbeiðstíðina hjá børnum, sum arbeiddu á verksmiðjum. Í uttanríkspolitikki eggjaði hann Panama at taka loysing frá Kolumbia, og afturfyri útvegaði USA sær rættindi til at gera Panamaveitina.

Morðroynd

Theodore Roosevelt hevði longu sitið tvey skeið sum forseti, frá 1901 til 1909, tá hann, eftir at hava sitið uttanfyri í fýra ár, gjørdi av at stilla upp enn einaferð. Tann 14. oktober í 1912 var hann á valfundi í Wisconsin og gjørdi seg til at halda røðu, tá John Schrank skeyt fyrrverandi forsetan. Kúlan fór ígjøgnum pappírið við røðuni, gjøgnum hylkið til eygnaglasið og rakti hann í bringuna. Theodore Roosevelt var royndur veiðumaður, og tá hann ikki hostaði blóð, kundu hann sjálvur staðfesta, at kúlan ikki hevði rakt lunguni. Hann helt sína røðu sum ætlað, meðan blóðið rann út gjøgnum frakkan, og tað fyrsta hann segði við fjøldina, var “eg veit ikki, um tit skilja, at eg akkurát eri skotin. Men tað skal meira til at drepa ein elgtarv.” Aftan á røðuna kom hann undir læknahond, har staðfest varð, at sárið ikki var lívshóttandi, men at tað fór at vera hættisligari at royna at fáa kúluna út heldur enn bara at lata hana vera har hon var, so Roosevelt gekk við kúluni í bringuni restina av ævi síni.

John Schrank varð dømdur inn á eitt sinnissjúkrahús í Wisconsin. Hann segði, at spøkilsið hjá William McKinley hevði givið honum boð um at taka Roosevelt av døgum, og hann var eisini ímóti, at nakar skuldi sita sum forseti í meir enn tvey valskeið.

Hygg eisini at 

 Sambandsríki Amerika
 Lista yvir forsetarnar í Sambandsríki Amerika

Amerikanskir politikarar
Forsetar í USA
Føðingar í 1858
Andlát í 1919
Martin Luther King

Martin Luther King Jr. (15. januar 1929 - 4. apríl 1968) var føddur í Atlanta, Georgia í USA. Hann var prestur og gjørdist gitin fyri javnstøðu ímillum hvít og svørt. King var ávirkaður av Gandhi og fekk svartar amerikanarar at mótmæla friðarliga og virðiliga. Sjálvur var hann uppi í mongum mótmælisgongum og gjørdist tann navngitnasti og virðiligasti í borgararættindastríðnum. Hann varð myrdur í 1968, tað elvdi til harm og míkla vreiði, og órfriður brast á í 125 býum í USA.

King helt, at "the Founding Fathers" høvdu Bíbliuna, tann kristna moralin sum grundvøll, tá USA varð sett á stovn. Tí var tað, at hann vildi integrera sítt fólk í tað kapitalistiska Amerika. Hann sá tað góða við tí politisku skipanini í USA, sum hann segði bygdi á javnaðarhugsjónina í liberalismuni; hann sá møguleikar í at broyta skipanina innanfyri normarnar í tí amerikanska dreyminum. 

King fekk Friðarheiðursløn Nobels í 1964, eftir at borgararættindarørslan hevði fingið "The Civil Rights Act 15" samtykt. Hendan talan hevur, av fleiri orsøkum, ógvuliga stóran týdning. Fyri tað fyrsta leggur hon stóran dent á búskapartrupulleikan, ikki bara í USA, men finst eisini at valdsbýtinum í heiminum sum heild. Fyri tað annað verður røðan hildin í Oslo, og verður tí send worldwide, og ikki einans í landsdekkandi amerikanskum sjónvarpi. Tað triðja, sum ger hana sera týdningarmikla í hesum høpi er, at hon verður av talsmonnum fyri brotástøði mett sum umskiftið í arbeiði Kings. Eftir hesa røðu halda teir, at hann skiftir fokus frá rasujavnað til fátækdømi. Vincent Gordon Harding, ein vinmaður Kings sigur, at King í 1966 hevði halgað teimum fátæku arbeiði sítt.

Slóðir úteftir
Minnisdagur um Martin Luther King, Sosialurin, 30. januar 1986

Amerikanarar
Afroamerikanarar
Nobelprísvinnarar
Føðingar í 1929
Andlát í 1968
Gudloysi

Gudloysi ella ateisma merkir uttan gud. Orðið "ateisma" stavar úr grikskum (a-theos) og merkir bókstaviliga "uttan gud" og føroyska týðingin "gudloysi" merkir tað sama. Fólk, sum eru gudloysingar, trúgva ikki upp á nakran gud ella gudar. Munur er á gudloysi og skeptisismu ella at vera tortrúgvin. Nógvir gudloysingar eru eisini skeptikarar, men ikki allir, og tað er gjørligt at ikki trúgva upp á ein gud el. gudar, meðan ein samstundis trýr uppá gand og ymiskt annað. Tað einasta, sum allir gudloysingar hava til felags, er, at teir ikki trúgva upp á nakran gud. Hetta ger tað trupult at samla allar gudloysingar í sama bás. Ósemja finst millum gudloysingar um, hvat besta heitið er at ganga undir, júst hvat teir so trúgva og hvørt gudloysi er eitt ov avgjørt heiti. Í Føroyum er ein felagsskapur til fyri gudloysingar, sum eitur "Gudloysi". Hetta felag varð stovnað í august 2008 og hevur síðani ment seg til ein lívligan luttakara í samfelagsligum kjaki, tá talan er um ta ávirkan, sum átrúnaður hevur á føroyska gerandisdagin. 

Í 13 londum fáa gudloysingar deyðarevsing, um teir verða avdúkaðir. Hetta kemur fram í einari kanning, sum altjóða felagsskapurin IHEU (International Humanist and Ethical Union) hevur gjørt í sambandi við altjóða mannarættindadagin í 2013. Kanningin vísir, at umframt hesi 13 londini (Afganistan, Iran, Malaisia, Maldivoyggjar, Móritania, Nigeria, Pakistan, Katar, Saudiarabia, Somalia, Sudan, Jemen og U.A.E.) sum øll eru muslimsk, eru eisini lond í Vesturheiminum, ið fremja mismun móti teimum, sum ikki trúgva upp á nakran gud ella gudar. Løgfrøðingar og serfrøðingar í mannarættindum hava í sambandi við kanningina hugt eftir lógarverkum, rættarfrásagnum og søgum í fjølmiðlum .

Kelda 

Heimspeki
Átrúnaður
Trúloysi
Uetersen

Uetersen () er býur við ánna Pinnau í Kreis Pinneberg í Schleswig-Holstein, Týskland. Býurin er 11,43 km² til víddar. Har búgva 18,101 fólk (31. desember 2015). Býurin er fyrstu ferð nevndur í keldum frá 1224.

Útvortis ávísingar 

 uetersen.de - Heimasíða. 

Býir í Týsklandi
Hallgrímskirkja

Hallgrímskirkjan í Reykjavík er tann størsta kirkjan í Íslandi. Tað tók umleið 30 ár at fáa hana lidna. Hon hevur eitt sera høgt torn, og ein lyfta gongur upp í tornið. Har kanst tú síggja út yvir allan býin, og tað eru nógv ferðafólk, sum velja hesa upplivingina. Uttanfyri kirkjuna er ein standmynd av Leivi Eirikssyni, sum fann Vínland (Amerika). Hon er ein gáva úr Sambandsríki Amerika.

Útvortis avísing 
 Hallgrímskirkja

Ísland
Kirkjur
Akureyri

Akureyri (ella Akuroyri á føroyskum) er ein býur og kommuna í Íslandi. Har búgva umleið 17.500 fólk. Kommunan er fjórðstørst í Íslandi, næst eftir Reykjavík, Hafnarfirði og Kópavogi). Býurin við upplandi er næststørst í landinum, næst eftir Reykjavíkarøkinum. Akureyri liggur væl fyri inni í einum djúpum firði. Veðurlagið har sigst vera nógv betri enn aðra staðni í Íslandi, og av tí hava bæði trø og blómur nógv betri liviumstøður har. Havnin á Akureyri er sera týdningar­mikil, og har koma øll sløg av skipum árið runt. 

Útferðarmøguleikar á Akureyri eru stak góðir. Har verður skipað fyri nógvum útferðum fyri ferðafólki, men í býnum eru eisini nógv støð, sum eru verd eina vitjan. Til dømis Matthias Jochumsson kirkja, hon er ógvuliga vøkur, og hevur tvey torn. Sigurhæðir, sum er forn-minnissavn Matthias Jochumssons, sum livdi frá 1835 – 1920, og sum yrkti tann íslendska tjóðsangin. Náttúrufræði­stofnum Norðurlands, har allir fuglar og allar plantur, sum eru í Íslandi eru at síggja. Lystigarðurin, sum er vakrasta lund í Íslandi, og sum hevur allan tann íslendska vøksturin at vísa. Hatta vóru bert nøkur, men fleiri onnur merkisverd støð eru eisini.

Ísland
Kommunur í Íslandi
Býir og bygdir í Íslandi
Dziecinów

Dziecinów er ein bygd í Otwock landslutinum í Póllandi. Dziecinów hevur umleið 704 íbúgvar (2007). Býurin liggur nærindis Vistula ánni (Wisła) og fevnir um 6 km2.

Býir og bygdir í Póllandi
Sámar

Sámar er fólkaslag, sum býr í Norðurskandinavia, tvørtur um norðara partin av Noregi, Svøríki, Finnlandi og inn í Russland. Landið kalla sámar sjálvir Sápmi. Einir 30 000 sámar eru í Noregi, og hildið verður, at á øllum tí stóra strekkinum eru einir 50 000 sámar tilsamans. Sámar hava búð í Finnmørkini og kanska eisini nógv eystari og syðri, síðan okkara tíðarrokning byrjaði. Teir vóru friðarlig veiðifólk, ílatin skinnklæði, sum fluttu stað úr stað. Um veturin fóru teir á skíð, og um summarið til gongu við tjøldum sínum. Mest veiddu tey vill reindjór. Men tá ið villu reindjórini fækkaðust, fóru teir at hava tey tom, og so fóru sámar at rógva. 

Sunnanífrá komu skattakrevjarar og trúboðar, og seinast í 18. øld fingu skúlin og kirkjan stóra ávirkan í Sámalandi. Alt sámiskt skuldi kúgast. Sámar sluppu ikki at brúka mál sítt, mentan og trúgv sína. Kortini hóraði mangt unnan í tí dulda, og seinastu árini hevur sámisk mentan staðið í besta blóma aftur. Nú vilja fleiri og fleiri vísa, at tey eru sámar. Í 1986 fingu sámar sítt egna flagg, og nú royna teir av øllum alvi at draga undan sum sjálvstøðug tjóð. Í 1990 varð lóg samtykt í Noregi, sum tryggjar sámum rætt at brúka mál sítt.

Sí eisini 

 Sámiskt mál
 Sápmi

Skandinavia
Fólk
Entrena

Entrena er ein býur og kommuna í La Rioja í Spania. Býurin liggur 558 metrar yvir havinum.

Útvortis ávísing 

 www.entrena.org

Býir í Spania
Evangelium

Evangelium er heitið, sum kristna frumkirkjan gav bókum, sum vórðu skrivaðar um lív Jesusar. Tey fýra kanonisku evangeliini eru tey eftir Matteus, Markus, Lukas og Jóhannes.

Orðafrágreiðing 
Orðið "evangelium" kemur frá forngriska ευανγγέλιον, sum merkir góð ("εύ") tíðindi ("ανγγελίον"). Orðið var fyrst og fremst nýtt av rómverska keisaraveldinum, tá ið ein nýggjur keisari varð settur. Evangelii, góð tíðindi, vóru send runt alt ríkið, at boða frá hesi hending. Tey fyrstu kristnu brúktu hetta orðið fyri at boða at tann, í teirra eygum, veruligi keisarin, Kongur konganna, Jesus var føddur. Í 2. øld fekk tað týdningin eitt skjal, sum í N.T. sigur frá Jesu orðum og gerðum, til dømis Lukasar evangelium.

Synoptisku evangeliini 
Tey fyrstu trý evangeliini, Matteus, Markus og Lukas, verða rópt tey synoptisku evangeliini, tí tey eru í stóran mun bygd á hvørt annað. Í støðum sitera tey hvørt annað beinleiðis, í øðrum førum sitera og leggja tey ymiskt aftrat ella takað ymiskt burtur. Ymiskar teoriir eru um hvussu hendan ritstjóran er farin fram. Spurningurin um hesa ritstjóran verður róptur synoptiski trupulleikin. Summi vísa til eina ókenda keldu, kallað Q (stytting av týska orðinum "Quelle", sum merkir kelda), sum evangelistarnir bygdu sína skriving á. Flest allir granskarar eru samdir um, at evangeliið hjá Markus var tað fyrsta, sum varð skrivað. Sambært summum kemur síðani Matteus og so Lukas. Ósemja er um nær synoptisku evangeliini vórðu skrivað, men vanligt er at siga, at tað eftir Markus varð skrivað í 50-60, Matteus umleið 70 og Lukas umleið 80.

Jóhannes 
Flest allir granskarar eru samdir um, at evangeliið eftir Jóhannes var tað seinasta evangeliið, sum varð skrivað. Hetta tí, at Jóhannes hevur mest mentu gudfrøðina av øllum evangeliunum. Granskarar meta at Jóhannesar evangeliið varð skrivað í 90-100.

Onnur evangeliir 
Tað vóru nógv onnur evangeliir skrivað enn tey fýra kanonisku. Tað kendasta av hesum er óivað tað eftir Tummas. Onnur eru tey eftir Mariu Magdalenu, Pætur, Jákup og Judas, millum annað. Nógv av hesum høvdu sín uppruna í gnostisku rørslunum, sum tóku seg upp í 2. øld e.Kr. So at siga allir granskarar eru samdir um, at hesi evangeliir ikki eru søguliga eftirfarandi.

Kristindómur
Microsoft Windows

Windows er ein stýriskipan, sum Microsoft hevur gjørt, og er tann mest brúka um allan heimin.

Útgávur 

Síðan 1985 hevur Microsoft útgivið regluligar dagføringar av stýrisskipanini, sum kunnu síggjast her:

Windows 1.0 (Nov 1985)
Windows 1.01 (?)
Windows 1.02 (?)
Windows 1.03 (?)
Windows 1.04 (?)
Windows 2.0 (Des 1987)
Windows 2.1(?)
Windows 2.03 (?)
Windows 2.11 (?)
Windows 3.0 (Mai 1990)
Windows 3.1 (Okt 1992)
Windows 3.11 (?)
Windows for Workgroups 3.1 (Okt 1993)
Windows for Workgroups 3.11 (Nov 1993)
Windows NT 3.1 (Aug 1993)
Windows NT 3.5 (Sep 1994)
Windows NT 3.51 (Juni 1995)
Windows 95 A (1995)
Windows 95 B (1997)
Windows NT 4.0 (?)
Windows 98 (1998)
Windows 98 SE* (1999)
Windows ME (Juni 2000)
Windows 2000 (Feb 2000)
Windows Server 2000 (Feb 2000)
Windows XP (2001)
Windows Server 2003 (2003)
Windows Vista (2006)
Windows Server 2008 (2008)
Windows 7 (2009)
Microsoft Windows Server 2008 R2 (2009)
Windows 8 (2012) 
Microsoft Phone 8 (2012) 
Windows RT (2012) 
Windows Server 2012 (2012) 
Windows 10 (2015) 

Teldufrøði
Gniezno

Gniezno er ein býur í Póllandi, sum hevur umleið 69 810 íbúgvar (2014)

Býir og bygdir í Póllandi