alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Løgfrøði

Løgfrøði er læran um rættarreglur og hvussu hesar verða tulkaðar og nýttar, og hvussu tær roynast í verki. Rættarreglur verða til av ymiskum rættarkeldum, eitt nú lógum, kunngerðum, rættargrundreglum, dómsvenjum, siðvenjum og løgfrøðiligum bókmentum.

Rættarreglur skulu tryggja, at borgarar og fyritøkur lúka tey minstukrøv, sum rættarskipanin ásetir. Rættarreglur eru neyðugar, um vit vilja hava eitt vælvirkandi samfelag. Eru ongar rættarreglur, kunnu tey valdsmiklu ótálmað snýta tey veiku.

Summar rættarreglur eru ikki skrivaðar í lóg, eitt nú reglurnar um endurgjaldsskyldu. Slíkar rættarreglur eru í staðin komnar í lag av drúgvum royndum og nógvum dómum. Sama um ein dómsvenja er skrivað niður í lóg ella er siðvenja, so skal hon haldast. Verður dómsvenjan ikki hildin, fær tað í flestu førum avleiðingar. Avleiðingarnar kunnu vera bót, fongsul ella endurgjaldskrav.

Rættarreglur vegleiða um, hvat er rættur og skeivur atburður í samfelagnum. Tær byggja á moral og etisk sjónarmið og snúgva seg um, hvat er rímiligt, og hvat kann góðtakast. Umframt moral og etisk sjónarmið endurspegla lógarreglur eisini politisk sjónarmið. Politikarar samtykkja lógir, sum eftir teirra sannføring kunnu góðtakast moralskt og politiskt í samfelagnum.

Eitt gott dømi um broyttan moralskan og politiskan hugburð er, tá hjúnabandslógin varð broytt, og samkynd fingu rætt at giftast borgarliga.

Sí eisini 
 Partafelagslóg
 Fulltrúi
 marknaðarføringarlóg

Keldutilfar 

Løgfrøði
Umhvørvisstovan

Umhvørvisstovan er stovnur undir Umhvørvis- og Vinnumálaráðnum, og fevnir stovnurin um virkisøkini umhvørvisvernd, umhvørvisgransking, orkumál og elveitingareftirlit, viðarlundir og frílendi, land- og sjókort, matrikul, tinglýsing og landsfólkayvirlit.

Umhvørvisstovan virkar fyri burðardyggari samfelagsmenning við at verja vistskipanir, røkja náttúrutilfeingið og gera rættarbundnar staðfestingar. Umhvørvisstovan hevur matrikul- og verndarfyrisiting, umsitir land- og sjókort, veitir tænastur og granskar innan virki stovnsins.

Við at sjónliggera okkara náttúruvirðir og at upplýsa og kunna um náttúru og umhvørvi, virkar Umhvørvisstovan fyri at fremja umhvørvisvinarligan hugburð og stimbra burðardyggari menning.

Umhvørvisstovan virkar fyri at røkja tær altjóða avtalur, sum Føroyar hava sett í gildi. Umhvørvisstovan tekur lut í norðurlendskum og altjóða samstarvi.

Umhvørvisstovan miðjar eftir at vera ein virkin fyrisiting við fremsta serkunnleika innan tey ábyrgdarøki, sum stovnurin røkir. Stovnurin sær tað, at kunna borgaran, myndugleikar og áhugabólkar, sum ein týðandi lut í virksemi stovnsins, og verður hetta millum annað gjørt gjøgnum virknar heimasíður: us.fo og foroyakort.fo. 

Umframt nýggj virkisøki og tænastur, røkir Umhvørvisstovan tær uppgávur, ið fyrr vóru á Matrikulstovuni, Tinglýsingarstovuni, Landsfólkayvirlitinum, Skógrøkt Landsins, umhvørvisdeildini á Heilsufrøðiligu starvsstovuni og orkudeildini á Jarðfeingi. Orka gjørdist partur av Umhvørvisstovuni um árskiftið 2015/16, meðan hini virkisøkini á sumri 2007 vórðu løgd saman í nýggja stovnin: Umhvørvisstovan.

Almennir stovnar í Føroyum
Viðarlund

Viðarlund er ein lítil skógur, vanligt við gonguteigum og sitipláss ætlaður til fólk at nýta til avslapning og eitt øki at ganga í, fyri at skapa eitt náttúruøki sum hevur kontrast ímóti býarlívi, ella bara sum ein burðardygg verkætlan fyri at betra uppá ESG mál.

Landafrøði
Viðarlundir
Sjálvstýrandi øki

Eitt Sjálvstýrandi øki er eitt stað ið hevur rættindi til løgfrøðiliga fyriskipan av sær sjálvum, uttan at ein annar staður hevur vald yvir tí fyiskipanini.

Í politiskun høpi tosar man vanligt um eitt øki ið hevur vanliga lóg undir egnu hánd, men at altjóða handlingar ikki eru sjálvstøðugar, her koma Føroyar eisini undir í dag.
Málmaður

EIn málmaður er ein defensivur spælari í ymsun ídrotti (T.d fótbóltur, hándbóltur, hokey osf) høvðus uppgávan hjá honum er at halda mótstøðuliðinum frá at fáa stig.

Málmenn eru bara í ídrotti har man spælur lið ímóti lið og hevur onkuntíð loyvir ið hinir spælarnir ikki hava (at brúka hendur í fótbólti t.d) og hava næstan altí ein annan uniform fyri at halda seg frá forvirring.
Deprecation

Avskriving er ein virðisminkan av ognini hjá einum virkið.

Maskinur, bilar, rakstrarútgerð og innbúgv verða vanliga brúkt í fleiri ár. Hvørt ár minka tey í virði, og árliga virðisminkingin er ein kostnaður hjá virkinum. Hesin kostnaður nevnist avskriving.

Virðisminkingin kann standast av fleiri ávum. Maskinur, bilar og innbúgv slítast, tá tey verða brúkt. Flestu maskinur, t.d. telduútgerð og persónbilar minka harumframt í virði, bert tí at tær eldast. Maskinur og teldur mugu ofta skiftast út, tí nýggjar maskinur verða framleiddar, ið megna at loysa uppgávurnar betri.

Frá ári til árs er trupult at meta um, hvussu nógv amboð minka í virði. Tá amboðini verða keypt, hevur virkið tí frammanundan eina avskrivingarætlan. Avskrivingarætlanin fyri eina støðisogn krevur:

 Áseting av avskrivingarupphædd
 Áseting av avskrivingartíðarskeiði (brúkstið í árum)
 Ásetta avskrivingarupphæddin verður býtt yvir avskrivingartíðarskeiðið

Upphæddin, ið samanlagt verður avskrivað, er virðisminkingin tilsamans í avskrivingartíðarskeiðinum. Hetta er kostprísurin minus eitt møguligt restvirði (eisini nevnt scrapvirði). Restvirðið er tann upphædd, sum virkið kann selja amboðið fyri, tá tað ikki kann brúkast meiri. Møguliga fæst tó einki fyri liðugt brúkta amboðið. Hinvegin kann eisini hugsast, at amboð kunnu seljast brúkt – til dømis brúktir bilar.

Avskrivingartíðarskeiðið verður sett til væntaða æviskeiðið hjá amboðinum, har atlit er tikið til slit og tøkniliga elding. Væntaða avskrivingartíðarskeiðið verður eisini rópt brúkstíðin.

Sí eisini 
 Partafelagslóg

Keldutilfar  
 

Vinnulív 
Búskapur
Løgtingsvalið 2022

Løgtingsvalið 2022 varð hildið 8. desember 2022. Løgmaður, Bárður á Steig Nielsen, valdi at útskriva løgtingsval hin 9. november 2022, eftir at hann hevði koyrt Jenis av Rana frá sum landsstýrismann í uttanríkis- og mentamálum, og Miðflokkurin síðan valdi at taka seg úr samgonguni. Harvið misti samgongan sín meiriluta, og løgmaður valdi at útskriva nýval.

Meiningsmálingar

a. Telur ikki við prosentini hjá einum hvørjum politiskum flokki, ið ikki kom yvir sperrumarkið, sum tað er víst á hesi síðu.

Úrslit

Keldur 

Løgtingsval
2022 í politikki
Kuopio

Kuopio er ein býur og kommuna í Norra Savolax í Eysturfinnlandi. Kuopio hevur 121 557 íbúgvar (2022) og er størsti býur í Eysturfinnlandi.

Hygg eisini at 
 Finnland
 Kalakukko

Býir í Finnlandi
Eduardo Riedel

Eduardo Corrêa Riedel (fæddur 5. júlí 1969), ríkisstjóri Mato Grosso do Sul síðan 2022. Hann var áður innviðaráðherra Mato Grosso do Sul frá 22. febrúar 2022 til 1. janúar 2023. 

Riedel var forseti Maracaju Samband árið 1999 og varaformaður hjá Samtökum landbúnaðar og búfjár í Mato Grosso do Sul, og var einnig forstjóri Landbúnaðarsambandsins (CNA). Á árunum 2012 til 2014 var hann forseti Famasul, stuttu síðar gegndi hann stöðu utanríkisráðherra fyrir ríkisstjórn og stefnumótandi stjórnun Mato Grosso do Sul, á meðan ríkisstjórn Reinaldo Azambuja stóð, sem hann var í til 2021. Í júlí Árið 2021 var hann skipaður af Reinaldo Azambuja, sem forseti stjórnarnefndar heilsu- og öryggisáætlunar fyrir efnahagslífið (Prosseguir).

Keldur 

Føðingar í 1969
Sven-Bertil Taube

Sven-Bertil Evert Gunnar Taube (føddur 24. november  1934 í Stokkhólmi, deyður 11. november 2022 í London) var svenskur sjónleikari og vísusangari.

Yrkisleið hansara sum sangari og sjónleikari rakk yvir næstan sjey tíggjuáraskeið. 
Hann er helst best kendur frá kvøðuljómunum, sum plagdu at vera í Útvarpinum, ikki minst við sanginum "Så länge skutan kan gå".

Sven-Bertil Taube var sonur víðagitna sangskrivaran og tónasmiðin Evert Taube og listarkvinnuna Astri Bergman Taube.

Ávísingar úteftir  
 Svenski sangarin Sven-Bertil Taube er deyður, 87 ára gamal, in.fo, 12.nov. 2022 
 Sven-Bertil Taube, imdb.com (á enskum)

Keldutilfar 
 
 

 

Føðingar í 1934
Andlát í 2022 
Svenskir sjónleikarar
Svenskir sangarar
Jakob Ellemann-Jensen

Jakob Ellemann-Jensen (føddur 25. september 1973 í Hørsholm) 
er danskur politikari. Hann hevur verið formaður í Vinstra-flokkinum síðan 21. september 2019.
 
Jakob Ellemann-Jensen er sonur fyrrverandi uttanríkisráðharran Uffe Ellemann-Jensen.

Sí eisini 
Fólkatingslimir valdir í 2011

Ávísingar úteftir  
 Fólkatingið: Jakob  Ellemann-Jensen, ft.dk (á donskum) 
 Ellemann vísir søguliga broyting í kós floksins, in.fo, 19.11.2022

Keldutilfar 
 
 

 

Føðingar í 1973
Danir  
Danskir politikarar
Anna Falkenberg

Anna Lovisa Falkenberg (fødd 4. januar 1996 á Oyri) er føroyskur stjórnmálafrøðingur og politikari frá Sambandsflokkinum. 

Anna er útbúgvin stjórnmálafrøðingur (cand.scient.pol.) frá Universitetinum í Keypmannahavn (2016-2022). Hóast ungan aldur, hevur hon drúgvar royndir innan politiskt arbeiði. Hon hevur verið forkvinna í ungmannafelagnum hjá Sambandsflokkinum, varaforseti í Norðurlandaráðnum fyri ung, og eisini hevur hon starvast í danska heilsu- og eldramálaráðnum. Seinastu árini (2019-2022) hevur hon starvast sum politiskur ráðgevi hjá Edmundi Joensen á Fólkatingi.

Sambandsflokkurin við Onnu Falkenberg á odda gjørdist størsti flokkur á fólkatingsvalinum hin 31. oktober 2022. Flokkurin fekk 30 prosent av atkvøðunum, 8.198 atkvøður, meðan Anna fekk 2.973 persónligar atkvøður, tá hon varð vald í annan sessin á Christiansborg. Sum nývaldur limur í danska Fólkatinginum tók hon sæti í uttanríkispolitisku nevndini.

Anna er abbadóttir Edmund Joensen, sum í fleiri umførum varð valdur á Fólkating.

Sí eisini 
Listi yvir fólkatingslimir úr Føroyum

Ávísingar úteftir  
 Sambandsflokkurin: Anna Falkenberg, saft.fo
 Fólkatingið: Anna Falkenberg, ft.dk (á donskum) 
 Anna Falkenberg, demokratia.fo
 Anna er nú klár at fara til verka, saft.fo

Keldutilfar 

Føðingar í 1996
Føroyskir politikarar
Føroyskir fólkatingslimir
Hans Bærentsen bónda

Hans er giftur við vækru Gretu, sum var ein vælkend strippari, tað var tí hann forelskaði seg í hana...
Geil

Geil var ein fátakur kallur, og einasta hann átti var kúgvina Mona. Dagliga gekk hann og muðaði eftir kýr, meðan hann roykti hoyggj, av tí at hann bleiv so einsamallur. Tíðanverri doyði hann, sum 17 ára gamal, tí hann druknaði í neytapissi. Tað einasta hann angraði áðrenn hann doyði, var at hann ikki gifti seg við Monu.
Rand Paul

Randal Howard Paul (føddur 7. januar 1963 í Pittsburgh í USA) 
er amerikanskur eygnalækni og politikari.
 
Rand Paul er limur í Republikanska flokkinum. Í 2010 varð hann valdur í Senatið, og hann hevur verið senatorur fyri Kentucky síðan tá.
 
Hann royndi at gerast valevni hjá Republikanarunum til forsetavalið 2016, men hann mátti lúta fyri Donald Trump.

Rand Paul er sonur læknan og politikaran Ron Paul.

Ávísingar úteftir  
 Heimasíða: randpaul.com
 Senatið: Rand Paul, senate.gov (á enskum) 
 Rand Paul, ne.se (á svenskum)

Keldutilfar 
 
 

 

Føðingar í 1963
Amerikanskir politikarar
Jackson Pollock

Paul Jackson Pollock (føddur 28. januar 1912 í Cody í Wyoming í USA, deyður 11. august 1956 í Spring í East Hampton á Long Island í deilstatinum New York) 
var ein amerikanskur listamálari.

Hann hevur verið ein av avgerðandi oddamonnunum innan abstrakta ekspressionismu.

Ávísingar úteftir  
 Jackson-Pollock, britannica.com (á enskum) 
 Jackson  Pollock, imdb.com (á enskum)

Keldutilfar 
 
 

 

Føðingar í 1912
Andlát í 1956 
Listamálarar
Amerikanarar

en:Jackson Pollock
no:Jackson Pollock
Mitch McConnell

Addison Mitchell McConnell (føddur 20. februar 1942 í Sheffield í Alabama) 
er amerikanskur stjórnmálafrøðingur, løgfrøðingur og politikari.
 
Mitch McConnell er limur í Republikanska flokkinum. Hann varð fyrstu ferð valdur í Senatið í 1984, og síðan tá hevur hann verið senatorur fyri Kentucky.
 
Hann gjørdist leiðari hjá republikanska minnilutanum í Senatinum í 2007 og hann hevur verið leiðari hjá republikanska meirilutanum í Senatinum frá 2015 til 2021.

Ávísingar úteftir  
 Senatið: Mitch McConnell, senate.gov (á enskum) 
 Mitch McConnell, ne.se (á svenskum)

Keldutilfar 
 
 

 

Føðingar í 1942
Amerikanskir politikarar
Jonas Gahr Støre

Jonas Gahr Støre (fødd 25. august 1960) er ein norskur politikari. Hann er forsætisráðharri í Noregi siðan 2021, og leiðari av Arbeiðaraflokkinum siðan 14. juni 2014.

Bakgrund 
Støre varð føddur í Oslo, og er sonur av Ulf Jonas Støre og Unni Gahr. Hann gjørdist studentur frá Institut d'études politiques de Paris í Fraklandi frá 1981 til 1985. Frá 1986 til 1989 var hann doktorsnemi við Harvard Law School.

Støre var uttanríkisráðharri í stjórnunum Jens Stoltenbergs 2. stjórn frá 17. oktober 2005 til 21. september 2012, og heilsumálaráðharri frá 21. september 2012 til 16. oktober 2013. Hin 14. oktober 2021 varð Støre útnevndur til forsætisráðharri í Noregi.

Keldur 

Forsætisráðharrar Noregs
Løgtingslimir í Føroyum 2022-2026

Listi yvir løgtingslimir 2019-2023. 

Síðan 2008 hevur Løgtingið í Føroyum havt 33 limir, ið eru valdir í einum valdømi. 

Løgtingsvalið 2022 varð hildið hin 8. desember 2022. 

Øll eru vald eftir persónligum atkvøðum á flokslistum. 
Av teimum 33 tingslimunum vóru 10 kvinnur valdar. 

Valdu løgtingslimirnir eru hesi:

Sí eisini  
Løgtingslimir í Føroyum 2019–2022
Løgtingslimir í Føroyum 2015–2019
Løgtingslimir í Føroyum 2011–2015

Keldur

Føroyskur politikkur
Føroyskir politikarar
Listar yvir løgtingslimir í Føroyum
Listar yvir føroyskir politikarar
Løgtingslimir
2022 í politikki
Ana Mena Rojas

Ana Mena er songkvinna og sjónleikari úr Spania.

Tónleikaútgávur
 2018 Index

Filmar
 Marisol, la película (2009)
 Bienvenidos a Edén (2022)

Keldur 

Tónleikarar Rithøvundar
IShowSpeed

Darren Watkins (føddur 21. januar 2005 í Cincinnati í Ohio) er ein amerikanskur rappari og youtubari, ið er kendur undir listanavninum IShowSpeed, men hann plagar eisini at blíva kallaður Speed. IShowSpeed hevur pr. desember 2022, 14.7 milliónir haldarar og 1 milliardir sýningar av YouTube rás sínari.

Slóðir
  YouTube‎

Amerikanskir skemtarar
Amerikanskir sangarar
Rapparar
Føðingar í 2005
Volodymyr Zelensky

Volodymyr Oleksandrovych Zelenskyy (føddur 25. januar 1978 í Kryvyj Rih, Ukraina) er forseti í Ukraina. Hann er fyrrverandi sjónleikari og skemtari. 
Í 2019 bleiv hann valdur til forseta. Hann er av jødiskari ætt. Síðan 2003 hevur hann verið giftur við Olena Kiyashko.

Ukrainskir politikarar
Føðingar í 1978
New York Cosmos (1970–1985)

New York Cosmos (ella Cosmos frá 1977 til 1978) var eitt fótbóltsfelag úr New York City í USA. Felagið varð stovnað í desember 1970 og spældi síðan 1977 sínar heimadystir á Giants Stadium í New Jersey. Felagið varð upployst í 1985.

Slóðir úteftir 

 Søga: Club Marks 50 Years Since Inception, nycosmos.com (á enskum) 

Amerikonsk fótbóltsfeløg
New York Cosmos
Santos FC

Santos Futebol Clube (betur kent sum Santos F.C. ella bara Santos) er eitt professionelt fótbóltsfelag frá býnum Santos í deilstatinum São Paulo i Brasil.

Felagið varð stovnað í 1912 og vann sítt fyrsta meistaraheitið í deilstatinum São Paulo i 1935.

Slóðir úteftir 
Almenna heimasíðan hjá fótbóltsfelagnum: santosfc.com.br

Keldur 

Brasilsk fótbóltsfeløg

en:Santos FC
nl:Santos FC
no:Santos Futebol Clube
Brasilska fótbóltslandsliðið

Brasilska manslandsliðið í fótbólti er tað fótbóltslandsliðið í heiminum, sum  hevur klárað seg best higartil; teir hava vunnið fimm HM-gull (1958, 1962, 1970, 1994 og 2002). 

Brasilska landsliðið, sum í 1970 vann HM í Meksiko, verður mett sum eitt tað sterkasta landsliðið ið nakrantíð hevur spælt. Saman við Pelé, Rivelino, Gerson og øðrum góðum monnum, var brasilski landsliðsliðskiparin Carlos Alberto ein týðandi partur av brasilska landsliðnum.

Myndir

Slóðir úteftir 
 Almenna heimasíðan hjá brasilska landsliðnum: cbf.com.br
FIFA World ranking - Men's Ranking, fifa.com (á enskum)

Keldur 

Fótbóltslandslið
Fótbóltur í Brasil

en:Brazil national football team
nl:Braziliaans voetbalelftal (mannen)
no:Brasils herrelandslag i fotball
Haakon krúnprinsur av Noregi

Haakon krúnprinsur av Noregi (norskt: Haakon Magnus av Norge, føddur 20. juli 1973 í Oslo) er norskur krúnprinsur, sonur Harald V kong og Sonju drotning. Hákun krúnprinsur er giftur við Mette-Marit krúnprinsessu og saman eiga tey tvey børn, dóttrina Ingrid Alexandru (f. í 2004) og sonin Sverre Magnus (f. í 2005).

Ávísingar úteftir 
 Heimasíða: H.K.H. Kronprinsen, kongehuset.no

Keldur 

Kongalig
Norðmenn
Føðingar í 1973