alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Public service

Public service merkir orðarætt "almenn tænasta". Hetta hugtakið verður nýtt til at lýsa tær skyldur og uppgávur, sum almennir miðlar hava mótvegis statinum og fólkinum, samfelagið. Men tað er ikki semja um, hvat public service í grundini merkir, og hvat tað skal brúkast til. Í Føroyum hevur Kringvarp Føroya ein public service sáttmála við Mentamálaráðið.

Ymsir týdningar av public service

Stuðla fólkaræði og útbúgva fólkið
Menna fólkið mentunarliga og uppdraga tað
Intigrera fólkið tjóðskaparliga og mentunarliga
Tað breiða og tað smala
Fjølmiðilin skal framleiða tilfar, sum er so mikið breitt at flest fólk møguligt síggja tað, samstundis sum tilfar skal framleiðast, sum ikki verður framleitt á tí fría marknaðinum.

Populistiskt public service
Framleidda tilfarið skal vera eitt alternativ til miðlarnar, sum ikki eru bundnir av public service. Fólkið er brúkarar í marknaði, har nógv er at velja ímillum. Tí skal public service miðilin gera tilfarið so tiltalandi sum møguligt. Ofta uppá ein undirhaldandi máta.

Keldur 

Fjølmiðlar
Turks- og Caicosoyggjar

Turks- og Caicosoyggjar (alment enskt heiti: Turks and Caicos Islands) er eitt bretskt hjáland í Karibia. Ferðamannavitjanin er nógv. Fólk úr øllum heiminum koma at ferðast á flógvu sandstrondunum í Turks- og Caicosoyggjum. Gjaldoyrað, ið nýtt verður, er amerikanskur dollari (USD). Høvuðsstaðurin eitur Cockburn Town. Fólkatalið er umleið 41.000 (2011). Mesta fólkið er av afrikonskum uppruna, men eisini er ein hvítur minniluti. Almenna málið er enskt. 

Karibia
Sifnos

Sifnos er ein oyggj í Grikkalandi, hon liggur í oyggjabólkinum, sum verður nevndur Kykladurnar, millum oynnar Serifos og Milos, vestanfyri lítlu oynna Delos og Paros. Fólkatalið á oynni var 2.442 í 2001, í 1991 búðu 1.960 fólk har. Nógvur leirur er á oynni, og ein vinna sum er vanlig har er leirlist.

Jarðfrøði 
Sifnos liggur umleið 130 km frá Pireus, sum er tann havnin sum er nærmasta við Athen. Sifnos er 74 km2 til støddar, hon er 15 km long og 7,5 km breið. Strandalinjan er 70 km.

Søga 
Fólk hava búð á Sifnos í hvussu so er síðan umleið ár 4000 f.Kr. Oyggin var rík í gomlum døgum, har vóru gull, silvur og blýggj nám heilt aftur til 3. øld f.Kr. Hetta prógvar skatturin hjá sifnoyingum, sum teir bygdu á oynni Delos. Sambært Pausanias so vóru hesi nám oyðiløgd av vatnflóð. Enn í dag síggjast nøkur av hesum námum á oynni, tann kendasta er í Agios Sostis.
Frá 12. øld á.Kr. var oyggin fólkað av Ioniskum grikkum frá Athen. Í 6. øld f.Kr. var oyggin fólkað av sjórænarum av oynni Samos. Í 5. øld á.Kr. var Sifnos ein almennur limur í griksku verjuni móti persarum í Persarastríðnum. Eitt skiftið eydnaðist tað persarum at taka oynna, men hon var fríða aftur at einum flota hjá Aleksander tí Stóra.
Man veit lítið um søguna hjá Sifnos undir rómverjatíðini og tí byzantinsku tíðini, tó eru nakrar leivdir frá hesi tíðini varðveittar, tríggjar rómversker sarkofagir eru at finna í Kastro og 80 byzantinskar myntir eru at finna á einum savni í oynni. Hildið verður, at fólk hava búð á oynni alla tíðina hesi tíðarskeiðini. 
Tíðliga í 14. øld kom Sifnos undir harradømi hjá tí italienska ella spanska Januli da Corogna, sum hoyrdi til Maltesaraordanin. Hesin proklameraði oynna frælsa frá Sanudi ríkinum, sum stýrdi yvir tær flestu av Kykladu-oyggunum tá á døgum. Corognas familjan stýrdi Sifnos í meira enn hundrað ár; umleið ár 1440 var valdið yvir oynna latið til eina familju úr Bologne, Gozzadini, orsakað av einum hjúnalagi. Henda familjan stýrdi oynni til 1617. Sjálvt um bæði hesi stýrini vóru helleniseraði, so varð hildið fast við rómansku katólsku trúgv teirra.
Frá 1537 var Sifnos eins og hinar oyggjarnar í Egearahavinum ein partur av tí Osmaniska ríkinum. Man veit lítið um søguna hjá Sifnos hetta tíðarskeiðið, hildið verður, at teir ið stýrdu tí Osmaniska ríkinum bert høvdu leyst stýrið yvir Sifnos, og bert kravdu skatt frá fólkunum har.
Frá tíðliga í 17. øld var Sifnos ein týðandi haldilsoyggj. Og frá 1821 spældi oyggin týdningarmikland leiklut í frælsisstríðnum.

Øki og bygdir á Sifnos 
Sifnos kommuna er býtt sundur í tvey øki við hesum bygdum:
Apollonia (Apollonia, Vathy, Kamares, Kastro, Kato Petali, Platys Gialos, Faros, Chrysopigi)
Artemonas (Artemonas, Agia Marina, Troulaki, Cherronisos)

Keldur

Slóðir 
Almenn heimasíða

Oyggjar í Grikkalandi
Kykladurnar
Lesbos

Lesbos (Grikskt mál: Λέσβος / Lesvos, eisini nevnd Μυτιλήνη Mytilini eftir høvuðsbýnum Mytilene) er ein griksk oyggj í landnyrðingspartinum av Egearahavinum. Oyggin er 1.632 km2 til støddar og hevur 32 km strandalinju. Oyggin er triðstørst av griksku oyggjunum næst eftir Kreta og Evvia. Oyggin hevur stutta frástøðu til Turkaland, bert Mytilini Sundið skiljur oynna frá Turkalandi. Lesbos er ein regional eind og kommuna í Norður Egearaøkinum (Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου). Norður Egearaøkið er eitt av 13 økjum (regiónum) í Grikkalandi, frá 1987 til 2011 vóru tríggjar oyggjar í hesum økinum, hinar báðar vóru Khios og Samos. Síðan 1. januar 2011 eru tvær oyggjar komnar afturat, tær eru Ikaria og Lemnos. Fólkatalið á Lesbos er umleið 90.000, harav býr umleið ein triðingur í høvuðsbýnum Mytilini í landssynnings partinum av oynni. Restin av íbúgvunum búgva í smærri býum og bygdum á allari oynni. Teir størstu býirnir eru: Kalloni, Gera, Plomari, Agiassos, Eresos, and Molyvos (tað forna Mythymna).

Keldur

Slóðir 

 Almenn heimasíða
 Lesvos News
 Prefekturið Lesvos (Hellenic Ministry of Culture)

Oyggjar í Grikkalandi
Lív Næs

Lív Næs (fødd í 1988) er ein føroysk songkvinna og tónleikari, hon spælir guitar. Lív er ættað úr Fuglafirði men býr í løtuni (2013) í Havn, har hon gongur á læraraskúla.

Lívsleið innan tónleik 
Lív gjørdist kend í Føroyum sum songkvinna, tá hon sang saman við Niels Midjord. Tey bæði góvu út fløguna Tú skalt eiga morgindagin í 2009. Í 2011 hevur hon luttikið á føroyskum tónleikafestivalum við kvinnutónleikabólkinum Lív & the Zoo, eitt nú framførdu tær á Summarfestivalinum í Klaksvík. Hinar í tónleikabólkinum eru: Jenny J. Kragsteen, Anna Maria Wrae og Maibritt H. Johansen. Fyrstu ferð tær framførdu var á Sandi í 2011. Lív hevur eisini framført saman við unnusta sínum Tróndi Enni, tey góvu út stakfløguna Sveimandi í 2011. Tey hava eisini framtført saman, eitt nú á Mentanarnáttini í Havn í 2012. Tá Lív framførir á ymiskum tiltøkum, hevur hon ofta guitarleikararnar Trónd Enni og Una Debess at spæla guitar saman við sær. Í desember 2009 var Lív gestasangari á útgávukonsert hjá Brandi Enni í Norðurlandahúsinum. Í 2010 var hon sjónvarpsvertur í føroysku barnasendingini Ert tú við?, sum var í 13 pørtum.
Í 2012 útgav hon fløguna Keldufar, sum eru yrkingar eftir abba hennara Johannes Andreas Næs. Hann brúkti skaldanavnið Flóvin Flekk og gav út yrkingasavnið Keldufar í 1949. Lív hevur gjørt øll løgini uttan "Meg droymdi", sum er gjørt saman við Trónda Enni og "Urið", sum abbi hennara lesur upp og Finnur Hansen hevur gjørt ljóðmynd til.

Tónleikaútgávur

Egnar útgávur 

Keldufar, 2012. (Yrkingar eftir av abba hennara, Johannes Andreas Næs, sum í ungum døgum nýtti dulnevni "Flóvin Flekk".)

Útgávur saman við øðrum 

Tú skalt eiga morgindagin. Niels Midjord & Lív Næs tulka Alf Proysen, 2009

Stakløg 
Sveimandi - Saman við Trónda Enni, 2011

Savnsfløgur saman við øðrum 
Frískar Kular Røtur, 2011
Fræls og javnlík, Amnesty International, TUTL, november 2011

Heiðurslønir og tilnevningar 
 Tilnevnd Planet Awards 2012 í bólkinum Ársins songkvinna (Vann ikki)
 Tilnevnd Planet Awards 2010 í bólkinum Ársins songkvinna (Vann ikki)

Keldur

Slóðir 

Lív Næs á MySpace

Føðingar í 1988
Føroyskar songkvinnur
Føroysk tónaskøld
Føroyskir sangskrivarar
Fuglfirðingar
Aksel V. Johannesen

Aksel Vilhelmsson Johannesen (føddur 8. november 1972 í Klaksvík) er advokatur og politikari fyri Javnaðarflokkin. Hin 15. september 2015 varð hann valdur til Føroya løgmann.

Bakgrund og familja 
Hann er útbúgvin cand.jur á universitetinum í Keypmannahavn í 2004, og arbeiddi sum advokatur í Tórshavn frá 2007 til hann gjørdist landsstýrismaður. Hann er fyrrverandi formaður í Klaksvíkar Ítróttarfelag, har hann eisini var aktivur fótbóltsleikari.

Aksel V. Johannesen er sonur Vilhelm Johannesen. Hann og kona hansara Katrin Apol eiga trý børn.

Politisk lívsleið

2008-2011 
Á løgtingsvalinum 2008 varð Aksel Johannesen 1. varamaður á tingi fyri Javnaðarflokkin, og møtti stundum, serliga fyri Andrias Petersen. Hann gjørdist landsstýrismaður í heilsumálum tann 16. juli 2009, tá John Johannessen ikki tók av at verða landsstýrismaður eftir Hans Paula Strøm. Hann fór frá sum landsstýrismaður í heilsumálum og tók við landsstýrismaður í fíggjarmálum 21. februar og gjørdist formaður fyri Javnaðarflokkin tann 5. mars 2011. 6. apríl sama ár varð hann varaløgmaður. Høvuðsuppgávan hjá honum sum formanni var at endurreisa flokkin til næsta løgtingsval.  14. november 2011  skifti landsstýrið, og kom Javnaðarflokkurin ikki í landsstýrið. Aksel Johannesen varð tá formaður á tingi fyri Javnaðarflokkin.

Løgtingsvalið 2015 
Javnaðarflokkurin vann Løgtingsvalið 2015 við 25.1% av atkvøðunum. Aksel sjálvur fekk 2.405 persónligar atkvøður, ið var eitt nýtt føroyskt met. Hann breyt harvið metið hjá Kaj Leo Holm Johannesen, fyrrverandi løgmanni, frá 2011 sum var 1967 persónligar atkvøður. 14. september 2015 varð samgonguskjalið undirskrivað, tað vóru Javnaðarflokkurin, Tjóðveldi og Framsókn ið skrivaðu undir. Nýggja løgtingið hevur fyrsta fundin 15. september 2015, tá verður stjórnin hjá Aksel V. Johannesen útnevnd.

Løgtingsvalið 2019 
Hóast Aksel V. Johannesen sjálvur fekk 2327 persónligar atkvøður á løgtingsvalinum 2019 – hann gjørdist toppskorarin á valinum –, hevði Javnaðarflokkurin við 2,6% størstu afturgongdina av øllum flokkum. Tveir dagar seinni boðaðu Fólkaflokkurin, Sambandsflokkurin og Miðflokkurin frá, at teir ætlaðu at fara undir samgongusamráðingar, tí teir høvdu tilsamans 17 tinglimir. 

Aksel V. Johannesen hevur lagt frá sær sum løgmaður týsdagin 3. september 2019. Hann skal tó virka til nýggjur løgmaður er valdur.

Keldur

Slóðir 
Løgmansskrivstovan um Aksel V. Johannesen
Aksel V. Johannesen hjá Fíggjarmálaráðnum

Føroyskir politikarar
Føðingar í 1972
Fíggjarmálaráðharrar í Føroyum
Løgtingslimir
KÍ leikarar
Politikarar úr Javnaðarflokkinum
Løgmenn í Føroyum
Klaksvíkingar
Santiago

Santiago de Chile er høvuðsstaður og størsti býur í Kili. Íbúgvaratalið er 5 392 395 (2009).

Høvuðsstaðir í Suðuramerika
Jógvan Krosslá

Jógvan Edmund Krosslá (føddur í 1941) úr Vági er ein føroyskur politikari. Hann var borgarstjóri í Vágs kommunu frá 1. januar 2003 til 31. desember 2004. Síðan var hann varaborgarstjóri frá 1. januar 2005 til 31. desember 2012. Hann umboðaði Tjóðveldi øll árini meðan hann var býráðslimur og borgarstjóri í Vágs Býráð. Jógvan er giftur við Mariu (Miu) Krosslá, tey eiga 6 børn: Eyðbritt, John Eli, Mary, Arnleyg, Sólrun og Jógvan Páll. Jógvan er sonur Elias og Emmu Joensen, tey vóru ættaði úr Sørvági. Elias var býráðslimur í Vágs býráð 1975-76. Døturnar hjá Jógvan hava allar spælt hondbólt við VB. Í nøkur ár spældu allar fýra við besta kvinnuliðnum hjá VB. Nú eru tað abbabørnini sum spæla hondbólt við VB og fleiri abbasynir spæla eisini fótbólt við FC Suðuroy.

Keldur 

Føðingar í 1941
Borgarstjórar í Føroyum
Føroyskir havnameistarar
Vágbingar
Bakkafrost

P/F Bakkafrost er størsta alifyritøka í Føroyum. Felagið varð stovnað í 1968 av brøðrunum Hans og Róland Jacobsen á Glyvrum. Í 2010 varð Bakkafrost skrásett á virðisbrævamarknaðinum í Oslo (OSE). Í apríl 2011 keypti p/f Bakkafrost fyritøkuna p/f Havsbrún fyri 1,1 milliard krónur. Regin Jacobsen, ið er sonur Hans á Bakka, er stjóri á Bakkafrost.

Hin 28. november 2013 fór virði á Bakkafrost uppum 4,4 milliardir krónur, tá partabrøv vóru seld fyri 90,25 norskar krónur. Fyritøkan átti tá 48.858.065 partabrøv.

Úrslitið hjá Bakkafrost fyri 2013 var 727 milliónir krónur fyri skatt og 589 milliónir krónur eftir skatt. Alideildin hevði eitt gott úrslit, orsakað av tí góða laksaprísinum.
Men Bakkafrost missir framvegis pening í sølusáttmálum fyri lidnar vørur, var sagt í ársfrágreiðingini. Sagt varð eisini, at framleiðslan av mjøli, lýsi og fóðri royndist væl.

28. mai 2015 vóru partabrøv hjá Bakkafrost seld fyri 206 norskar krónur. Tann dagin vaks virði á Bakkafrost til 10 milliardir norskar krónur, ið er met.

Nevndin 
í februar 2015 sá nevndin í Bakkafrost soleiðis út:
Rúni M. Hansen, nevndarformaður (nevndarformaður síðan 2009, eigur 10.000 partabrøv í fyritøkuni)
Johannes Jensen, næstformaður (nevndarlimur síðan 2009, eigur ongi partabrøv í fyritøkuni)
Tor Magne Lønnum (nevndarlimur síðan 2014, eigur 1.500 partabrøv í fyritøkuni)
Virgar Dahl (nevndarlimur síðan 2006, eigur 7.000 partabrøv í fyritøkuni)
Annika Frederiksberg (nevndarlimur síðan 2008, eigur 14.532 partabrøv í fyritøkuni)
Øystein Sandvik (nevndarlimur síðan 2013, eigur ongi partabrøv í fyritøkuni)

Heiður 
 2015 - Ársins virki
 2015 - Stockman-virðislønina til smærri og miðalstórar fyritøkur
 2014 - Bakkafrost kosið sum nummar tvey av miðalstórum fyritøkum, ið eru skrásettar á Oslo Børs, vald út av 600 greinarum. Tað er IR Nordic Invest sum saman við Oslo Børs og Dagens Industri, ið gera metingina.
 2014 - Regin Jacobsen kosin sum nummar eitt av stjórum á miðalsórum fyritøkum, ið eru skrásettar á Oslo Børs, valdur út av 600 greinarum
 2009 - Ársins virki

Keldur

Slóðir úteftir
Heimasíðan hjá Bakkafrost

Føroyskar fyritøkur
Fiskaaling
Alivinna í Føroyum
1968
Fyritøkur skrásettar á Oslo Børs
Vágs Sóknar Bygdasavn

Vágs Sóknar Bygdasavn er eitt savn í Vági, sum Vágs Fornminnafelag eigur. Vágs Fornminnisfelag hevur av og á framsýningar í Stóra Pakkhúsi, á ovastu hæddini, tað savnið verður nevnt Sjósavnið. Felagið hevur eisini eina fasta framsýning í Gamla Skúla á Oyrabø við modellum av teimum 9 skipunum úr Vági, ið gingu burtur undir Seinna Heimsbardaga, hetta savnið verður nevnt Vágur og seinni heimsbardagi. Tað er vágbingurin Poul í Garði Niclasen, vanliga nevndur Mallepoul, sum hevur gjørt skipsmodellini. Poul og kona hansara Marianna hava givið skipsmodellini í gávu til Vágs Sóknar Bygdasavn, hetta hendi beint áðrenn jóansøku í 2010. Ein hátíðarløta var fyrst í Vágs Kirkju har Jógvan Fríðriksson, bispur, helt minningargudstænastu, síðan vóru skipini vóru sýnd fram í kirkjuni og so varð farið vestur á Minnisvarðan, har kransur varð lagdur. Umframt modellir av skipunum eru nakrar gamlar myndir og frásagnir og nakrir lutir frá tí tíðini at síggja í savninum, eitt nú er ein bonkur sum er gjørdur av vrakinum av einum av skipunum.

Myndir

Keldur

Slóðir úteftir 
Heimasíðan hjá Vágs Bygdasavni

Søvn í Føroyum
Shenouda III

Shenouda III Pávi (føddur 3. august 1923 í  Asyut, Egyptaland, doyði 17. mars 2012) var frá 1971 til deyðadag hansara pávi og patriarkur í Alexandria og harvið ovasti í teirri koptisku ortodoksu kirkjuni um allan heim.

Shenouda III Pávi 

Koptiski pávin Shenouda III [ʃeˈnuːdæ] millum manna nevndur 'Baba Shenouda' var koptiskur pávi í 40 ár, 4 mánaðir og 4 dagar frá 1971 til 2012. Hann var fyrr nevndur Nazeer Gayed Roufail.

Eftirmaður hansara er Theofilos II millum manna nevndur 'Baba Taodros'.

Almenna tign hansara var Pávi í koptisku ortodoksu kirkjuni í Alexandria, pávi av Aleksandria og patriarkur í øllum Afrika í heilaga sætinum hjá sankta Markusi evangelisti.

Kristindómur
Partshoyring

Partshoyring er kravda mannagongdin í fyrisitingarlóg at hoyra partar undan avgerð. 

Fyrisitingarlóg
Alment innlit

Alment innlit er rætturin hjá øllum at fáa innlit í skjøl ið eru partur av almennum málum.

Rættindi at fáa innlit eru sera grundleggjandi fólkaræðislig rættindi.

Alment innlit er neyðug fyritreyt fyri at fólk kunnu nýta onnur fyrisitingarlig rættindi síni til fulnar.

Alment innlit er somuleiðis fortreyt fyri eftirlit miðlanna við valdinum.

Løgtingslóg 133/1993 um alment innlit í fyrisitingina hevur ásetingar um alment innlit; Ll. 132/1993 um fyrisitingarlóg hevur ásetingar um partsinnlit.

Fyrisitingarlóg
Fyrisitingarlógin

Fyrisitingarlógin (LØGTINGSLÓG NR. 132 FRÁ 10. JUNI 1993 UM FYRISITINGARLÓG / OM FORVALTNING) er ein lóg sum kom í gildi í Føroyum í 1993. Lógvin er galdandi fyri allar partar av almennu og kommunalu fyrisitingini í Føroyum. Lógin sigur m.a. nakað um hvør ið kann roknast at vera ógegniur, hon sigur nakað um alment innlit (skjalainnlit), um partshoyring, kæruvegleiðing og tagnarskyldu.

Keldur 

Fyrisitingarlóg
Wanessa

Wanessa Godói Camargo Fedorenta Buaiz (fødd 28. desember 1982 í Goiânia, Goiás í Brasil), best kend sum Wanessa, er ein popp songkvinna, sum hevur útgivið fleiri tónleikaútgávur, sum hava selt so nógv í heimlandi hennara, at útgávur hava fingið gull og platin heiður. Tveir føroyingar hava komponerað ein av hennara sangum, sum er á fløguni DNA, sum kom út á enskum í 2011. Føroyingarnir eru Bárður Háberg og Óli Jógvansson, sum eiga fyritøkuna Baroli Music. Sangurin hjá teimum, sum Wanessa syngur eitur High.

Útgávur

Studio album

Keldur

Slóðir úteftir 
Almenn heimasíða

Brasilskar songkvinnur
Føðingar í 1982
Baroli Music
Altjóða barnarættindadagur

Altjóða barnarættindadagur er 20. november. Í 1989 samtykti aðalfundurin hjá ST altjóða sáttmálan um barnarættindi. Barnarættindasáttmálin kom í gildi á heysti í 1990, tá fleiri enn 20 lond høvdu staðfest hann. Tann 9. apríl í 1992 staðfestu Føroyar altjóða barnarættindasáttmálan. Sáttmálin skal verja øll børn fyri órættvísi, fátækradømi og neyð og geva øllum børnum møguleikar at taka lut í avgerðum, ið ávirka lív teirra. Eisini skal hann gera sítt til at skipa eitt rættvíst altjóða samfelag, sum ikki bara børn, men øll mannaættin eigur rættin til. Hóast Føroyar fyri 19 árum síðani bundu seg til at virða 41 rættindi hjá børnum, halda Føroyar ikki barnarættindasáttmálan - tað segði ST í 2011. Í niðurstøðunum og átalunum, sum ST-nevndin gjørdi í 2011 um støðuna hjá børnum í Føroyum, dumpaðu Føroyar á 8 økjum.

Merkisdagar
Héctor Camacho

Héctor Camacho Matías (føddur 24. mai 1962 í Bayamón, Puerto Riko; deyður 24. november 2012 í San Juan, Puerto Riko) var heimsmeistari í nevaleiki í trimum vektflokkum í 1980-árunum. Sum professionellur vann hann 79 dystir og tapti seks. Fyrrverandi nevaleikarin Héctor Camacho Matías, sum var heimsmeistari í trimum vektflokkum, doyði 24. nov. 2012 á einum sjúkrahúsi í heimlandinum Puerto Riko av skaðanum, sum hann fekk, tá ókendir menn skutu hann í høvdið týskvøldið 20. nov 2012. Hann sat í bili sínum uttan fyri eitt vertshús í høvuðsstaðnum San Juan, tá ókendir menn skutu eftir honum og einum øðrum manni. Hin maðurin doyði beinanvegin, og Camacho varð fluttur á sjúkrahús. 23. nov. staðfestu læknarnir, at hann var heiladeyður, og 24. nov. 2012 doyði hann. Hann var 50 ára gamal, tá hann doyði. 

Ítróttafólk úr USA
Føðingar í 1962
Andlát í 2012
IPhone 5

iPhone 5 er nýggj fartelefon frá Apple. iPhone 5 er eitt spildur nýtt design, har tey hava gjørt hana tynri og hon hevur ein størri skerm. Við fyrsta eygnakast líkist fartelefonin iPhone 4S, men innaní er hon nýggj frá grundini og er so væl gjøgnumhugsað, at hóast hon hevur fleiri nýggjar finessur, er hon 18 % tynri og 20 % lættari enn iPhone 4S . Skíggin er enn framvegis tann frálíki Retina-skíggin, sum við 326 tættpakkaðum pikslum pr tumma er blivin so klárur, at eygað sær ikki longur mun á mynd og veruleika. Litirnir eru eisini flottari við 44 % betri fyllu. Sjálvur skíggin er vaksin til 4 tummar og hevur fingið 16:9 format. 

Nýggja A6-chippið er rein rástyrki, og royndir vísa, at iPhone 5 er tvær ferðir kvikari enn iPhone 4S. Hóast telefonin í allar mátar arbeiðir skjótari, er battarítíðin enntá vorðin longri . iPhone 5 hevur nýggjastu tøkni til dátaflutning (HSPA, HSPA+ og DC-HSDPA). Eisini hevur hon tráðleyst dual-band 802.11n, sum gevur eina ferð upp til 150 Mbps. Nú kanst tú eisini hava Facetime-samrøður í 720p góðsku við kamera, ið situr mitt á telefonini. iPhone 5 hevur ikki færri enn tríggjar mikrofonir, eina í botninum, eina framman og eina aftan. Við teimum sorterar telefonin sjálv millum ljóð og larm, og brúkar tú iPhone í larmandi umhvørvi, skilur telefonin óruddið frá og gevur tær bert reint ljóð. 

Apple hevur eisini dagført leidningin til løðing og synkronisering av iPhone til ein 8-port connector. Hesin er sterkari og hevur sama stikk í báðum endum.

Kelduávísingar 

Fartelefonir
Joseph Murray

Joseph Edward Murray (* 1. apríl 1919 í Milford, Massachusetts; † 26. november 2012 í Boston, Massachusetts ) gjøgnumførdi heimsins fyrstu nýratransplantatión, tá hann setti annað sunna nýra hjá Ronald Herrick í doyggjandi tvíbururin, Richard Herrick . Lítlajólaaftan í 1954 framdi læknin, Josepf E. Murray eina fimm tímar langa skurðviðgerð, sum ikki bert bjargaði lívinum á sjúklingi hansara, men fekk lívsgevandi týdning fyri eftirtíðina fyri hundraðtúsundtals sjúklingar um allan heim. 

Skurðviðgerðin í 1954 fór fram á Peter Brent Brigham Hospital í Boston, og var slóðbrótandi fyri allar transplantatiónir av gøgnum frá deyðum persónum til fólk, sum kundu framhaldandi liva við hesum eykalutum. Hendan hugvekjandi skurðviðger førdi beinleiðis til Nobel heiðurslønina . Umframt at fremja transplantatiónir í mong ár, var Murray eisini við til at menna heilivág, ið forðar transplanteraðum gøgnum at verða frástoytt av nýggja kroppinum. Hann gjørdist 93 ára gamal.

Keldur 

Læknar
Amerikanarar
Stefanie Scott

Stefanie Noelle Scott (fødd 6. desember 1996) er ein amerikonsk sjónleikarinna og songkvinna. Hon er mest kend fyri sín leiklut sum Dana Tressler í spælifilminum Flipped har hon vann ein 2011 Young Artist Award (Heiðursløn til ungt listarfólk) og fyri sín leiklut í No Strings Attached sum unga Emma. Í sjónvarps ídnaðinum spælir hon Lexi Reed í sjónvarpsrøðini A.N.T. Farm á Disney Channel. Føroyska tónleikafyritøkan Baroli Music hevur gjørt lagið til sangin FYI, sum Stefanie Scott syngur.

Tónleikaútgávur

Filsleiklutir

Heiðurslønir

Keldur

Slóðir 

Amerikanskar songkvinnur
Amerikanskir sjónleikarar
Føðingar í 1996
Baroli Music
George H. W. Bush

George Herbert Walker Bush (12. juni 1924 í Milton, Massachusetts - 30. november 2018 í  Houston, Texas) var forseti í USA frá 1989 til 1993, tá hann mátti lata Bill Clinton taka við. Áðrenn tað var hann varaforseti hjá Ronald Reagan í átta ár.

Eftir at hann tapti forsetavalið í 1992, bleiv hann nógv virdur sum ein fyrrverandi politiskur leiðari, sum vísti sítt jaliga og rúmliga sinnið við at kníta persónlig vinarbond við Bill Clinton, sum annars var maðuri sum syrgdi fyri at George H. W. Bush, einans fekk eina setu í Hvítu Húsunum. Bush var fyrsti amerikanski varðaforseti síðan 1836, sum er valdur til amerikanskan forseta og er einans bert annar forsetin í søguni hjá amerikonsku tjóðini, sum upplivdi at egni sonur eisini gjørdist forseti, tá George W. Bush varð valdur í 2000.

Barbara og Georg Bush (eldri) giftust í 1945, og vóru sostatt gift í meira enn 70 ár. Tað er longri enn nøkur onnur forsetahjún í USA hava verið gift. Tey fingu seks børn. Bush er pápi George W. Bush, sum var forseti frá 2001 til 2009. Hann er eisini pápi fyrrverandi Florida-guvernørin, Jeb Bush, sum uttan eydnu royndi at gerast republikanskt forsetavalevni til forsetavalið í 2016. George H. W. Bush átti 5 abbabørn og 17 langabbabørn.

Politiskt lív

Hann var føddur 12. juni í 1924 í Milton, Massaschusetts. Hann fór í amerikanska herflotan sum 18 ára gamal og var við í 2. heimsbardaga. Eftir hetta flutti Bush til Texas, har hann byrjaði eitt oljufelag, ið fekk stóra viðgongd. Hann fór síðani upp í politikk, har hann hevði fleiri leiklutir, áðrenn hann gjørdist varaforseti hjá Ronald Reagan í 1980. Hetta starvið røkti hann í tvey valskeið.

Bush stillaði upprunaliga upp móti Reagen fyri at gerast republikanskt valevni. Í 1988 vann hann forsetavalið móti Micheal Dukakis. Tíðin í Hvíta Húsinum vardi fýra ár; í 1992 tapti Bush valið fyri demokratinum, Bill Clinton. Forsetaembætið hjá George Bush eldra var serliga merkt av úttanríkispolitikki; at Kalda Kríggið endaði og stríðnum móti Saddam Hussein í Golf-krígnum.

Amerikanskir politikarar
Forsetar í USA
Føðingar í 1924
Andlát í 2018