alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Deyðsorsøk

Ein deyðsorsøk ella deyðaatvold er tann atvoldin sum førir til at eitt menniskja doyr. Deyðin kann skyldast náttúrligar orsøkir sum t.d. sjúku av ymiskum slag, tað kann eitt nú vera krabbamein ella hjarta-/æðrasjúkur. Deyðin kann eisini skyldast eina vanlukku, morð ella sjálvmorð. Í londum har deyðarevsing er loyvd, kann deyðin eisini skyldast avrætting. Tá ein persónur doyr, eigur ein lækni at kanna líkið og staðfesta deyðsorsøkina. Um læknin ikki kann staðfesta deyðsorsøkina, ella um løgreglan hevur illgruna um ein ónáttúrligan deyða, so kann løgreglan krevja rættarlæknaliga líkskoðan og um, líkskoðanin heldur ikki kann staðfesta orsøkina til deyðan, kann ein líkskurður vera framdur. Í nógvum øðrum londum er tað rættiliga vanligt við líkskurði, eisini sjálvt um tað ikki er illgruni um ikki náttúrligan deyða, tá verður líkskurðurin gjørdur bert fyri at staðfesta júst hvør orsøkin var til deyðan. Í Føroyum er ikki nakar patologur í starvi, og tí má ein slíkur koma úr Danmark. Í flestu førum, tá líkskurður verður framdur í Føroyum, er tað tí at løgreglan ynskir tað, fyri betri at kunna staðfesta, hví ein persónur er deyður.

Deyðsorsøkir í Føroyum 
Niðanfyri sæst eitt yvirlit yvir deyðsorsøkir hjá føroyingum í Føroyum árini 1996 til 2010. Orsøkirnar eru bólkaðar í høvuðsbólkar, soleiðis at t.d. allar krabbameinssjúlkur eru taldar saman í ein bólk, øll sløg av hjartasjúkum í ein bólk osfr. Kelda til hagtølini er Heilsulýsing Landslæknans 2011-12, sum byggir á deyðsváttanir hjá føroyingum. Føroyingar sum høvdu bústað í Føroyum, men sum eru deyðir í øðrum londum, t.d. á sjúkrahúsum í Danmark, eru taldir við, meðan útlendingar, sum eru deyðir í Føroyum, men ikki høvdu bústað her, ikki eru taldir við. Landslæknin í Føroyum hevur savnað hagtølini.

Keldur

Slóðir 
Heilsulýsing Landslæknans 2011-2012 (pdf-fíla)

Deyðin
Sjúkur
Deyðsorsøkir
Gull

Gull (á latíni aurum) er frumevni nummar 79 í tí skeiðbundnu skipanini, og hevur tað evnafrøðiliga súmbolið Au: Undir vanligum trýst- og temperaturviðurskiftum er hetta Yvirgangsmetallið sum eitt sera tungt, gult metal, sum er lætt at broyta skap á.

Keldur 

Frumevni
Frida Kahlo

Frida Kahlo de Rivera (fødd Magdalena Carmen Frieda Kahlo y Calderón; 6. juli 1907 – 13. juli 1954) var ein meksikanskur listamálari, fødd í Coyoacán, sum var best kend fyri sínar sjálvsmyndir.

Lívið hjá Kahlo byrjaði og endaði Mexico City, í heimi hennara, sum var kent sum Bláa Húsið. Hon fortaldi, at hon var fødd 7. juli 1910, men føðiváttan hennara avdúkaði, at hon varð fødd 6. juli 1907. Eftir øllum at døma ynskti hon at føðiár hennara skuldi vera samstundis sum meksikanska kollveltingin byrjaði, soleiðis at lív hennara byrjaði samstundis sum nútíðar Meksiko.

Meksikonsk mentan og amerindiansk mentan og siðvenja hava stóran týdning fyri listina hjá Kahlo, og av og á verður hennara list søgd at vera naiv list ella fólkslig list. Verk hennara verða eisini søgd at vera surrealistisk.

Kahlo var úti fyri einari álvarsligari ferðsluvannlukku, tá hon var 25 ára gomul, hon sat í einum bussi, sum rendi saman við einum trolleybussi. Hon var illa særd, og var plágað av pínu restina av lívinum. Eitt skifti sat hon eisini í koyristóli. Vannlukkan var eisini orsøkin til, at hon fót í holt við at mála. Hon segði, at orsøkin til at hon so ofta málaði seg sjálva var tann, at hon so ofta var einsamøll, og at "eg eri tað evnið ið eg kenni best", sum hon segði.

Hon sá nógv upp til meksikanska listamannin Diego Rivera, og í 1929 blivu tey gift. Hon kundi ikki fáa børn orsakað av vanlukkuni.

Kahlo var tað fyrsta listafólki úr Meksiko, sum seldi eitt listaverk til kenda franska listasavnið Louvre, tað hendi eftir at hon hevði eina framsýning í París í 1939.

Keldur

Slóðir úteftir 

Listafólk
Meksikanar
Kvinnur
Føðingar í 1907
Andlát í 1954
Steven Spielberg

Steven Allan Spielberg, føddur 18. desember 1946 í Cincinnati í Ohio, USA, er ein amerikanskur filmsleikstjóri, filmsframleiðari og filmshandrithøvundur. Spielberg fekk sítt gjøgnumbrot við filminum Jaws frá 1975, sum var ein sera væl mótikin av almenninginum. Hugtakið og lanseringin av filminum gjørdist ein fyrimynd fyri Hollywood. Filmurin gav 100 milliónir dollarar og setti nýtt met fyri mest innspældan pening.

Spielberg er kendur fyri at hava leikstjórnað fleiri ymiskir filmar, eitt nú teir higartil fýra filmarnar um Indiana Jones (1981, 1984, 1989, 2008) og filmar sum E.T. the Extra-Terrestrial (1982), Jurassic Park (1993) og tey seinastu árini filmar sum War of the Worlds (2005) og The Terminal (2004). Schindler's List (1993), sum fekk seks Oscar heiðurslønir, er eisini tann filmurin sum er ein av best umtóktu filmum í heiminum, tá hyggjarar sleppa at velja. Filmurin er svart/hvítur dramafilmur, um ein mann frá veruliga lívinum, Oscar Schindler, sum bjargaði umleið 1100 pólskum jødum frá týning í Auschwitz undir Seinna heimsbardaga, við at hjálpa teimum til Svøríkis. 

Spielberg hevur seks ferðir verið tilnevndur til eina Oscar-virðisløn fyri besta filmsleikstjóran. Gjøgnum tíðirnar er hann tann filmsleikstjórin, hvørs filmar geva tær hægstu inntøkurnar. Jurassic Park er tann av filmum Spielbergs sum hevur givið tær allarstørstu inntøkurna, umleið 920 milliónir dollarar, sum gevur filminum eitt 9. pláss millum størstu inntøkugevandi filmar í heiminum.

Filmografi

Biograf filmar

Keldur

Slóðir úteftir 
Steven Spielberg á IMBD

Føðingar í 1946
Filmsleikstjórar úr USA
Amerikanarar
Oscar fyri besta filmsleikstjóra
Jon Bon Jovi

Jon Bon Jovi (føddur John Francis Bongiovi 2. mars 1962 í Perth Amboy, New Jersey, USA) og er ein amerikanskur sangari, tónleikari, sangskrivari og sjónleikari. Hann er forsangari í rockbókinum Bon Jovi, og spælir m.a guitar, klaver, munnharpu og trummir.

Hann er uppvaksin í Sayreville, og gekk á Sayreville War Memorial High School. Hann skifti navnið til Jon Bon Jovi, tá hann ognaði sær eina plátu sáttmála við Mercery Records (tann seinri Island Records). Jovisa pápi, Tony Bongiovi átti plátustudio the Power Station, har hann fekk arbeiði sum sting-í-rendan-drong. Eftir teirri ordineraðu upplatingartíð, kundi hann frítt brúka studioi, har hann benyttaði sær, at innspæla sína demo plátu – við hjálp av sínum pápabeiggja. Hendan plátan bleiv seinri útgivin í 1999, sum John Bon jovi: The Power Station Years.

Tann 29. Apríl 1989 bleiv Jon Bon Jovi giftur við gentu síni, sum hann hevði verið í parlagi við, frá ítróttartíðini, Dorothea Hurley, í Graceland Chapel í Las Vegas, Nevada. Tann 31. Mai 1993 átti hon tað fyrsta barni, dótturina Stephanie Rose, hareftir 3 synir: Jesse James Louis Bongiovi (19. februar 1995), Jacob Hurley Bongiovi (7. mai 2002) og Romeo Jon Bongiovi (29. Mars 2004).

Jon Bon Jovi hevur verið við í einari langari røð av filmum, og í ymiskum sjónvarpsrøðum. Harumframt hevur hann selt yvir 120 milliónir plátir við bólkinum Bon Jovi, har Jovi sjálvur hevur útgivið tær báðar solopláturnar, Blaze of Glory (1990) og Destination Anywhere (1997).

Jovi hevur eisini arbeitt við vælgerðandi arbeiði innan fyri m.a teir paralympisku leikirnir, Amerikanski Reyði Krossur, the Elizabeth Glaser Pediatric AIDS Foundation, og aðrar vælgerir og bólkar. Í septembur 2005 undir einum viðvirknum í einum Oprah Winfrey-show, gav bólkurin Bon Jovi eina millión amerikanskar dollarir til hennara Angel Network.[1]

Í 2004 stovnaði hann tað amerikanska fótbóltsfelagið, Philadelphia Soul (amerikanskur fótbóltur), sum hann eisini var eigari av. Felagið spælir í Arena Football League.

Amerikanskir tónleikarar
Amerikanskir sjónleikarar
Amerikanskir sangarar
Føðingar í 1962
Philadelphia Soul

The Philadelphia Soul er eitt Arena Football League felag, sum er skrásett í Philadelphia, Pennsylvania. Teir byrjaðu at spæla í 2004 og spæla amerikanskan fótbólt. Teir vunnu teirra fyrsta ArenaBowl í 2008, við at vinna á San Jose SaberCats 59-56 í ArenaBowl XXII. The Soul vann 13 dystir, og tapti 3 í 2008, og eisini vunnu teir trý playoff spøl, harundir ArenaBowl XXII. Eftir tvey umfør uttan aktivitet í 2009 og 2010, fingu teir í 2011 nýggjan venjara, Mike Hohensee og vóru við aftur, men tað gekk ikki eftir vild, og teir endaðu á aftasta plássi.

Í 2012, byrjaði Soul fótbóltsárið við nýggjum høvuðsvenjarara, Doug Plank. Teir endaðu tað vanligu kappingina við tí besta úrslitinum í deildini við 15-3. Teir lógu til uppflyting til ArenaBowl XXV, men so taptu teir móti Arizona Rattlers 72–54. Minni enn eina viku seinni segði Plank seg úr venjarastarvinum.

Amerikanskur fótbóltur
ArenaBowl XXII

ArenaBowl XXII var spælt tann 27. Juli 2008, í New Orleans Arena, í New Orleans, Louisiana (Verturin fyri ArenaBowl XXII). Tað var tann 22. og seinasta finalan um meistaraheiti í søguni hjá tí upprunaligu Arena Football League. Finalan endaði við at Philadelphia Soul vann 59-56 móti San Jose SaberCats.

Amerikanskur fótbóltur
Feðgar á ferð

Feðgar á ferð er ein skemtilig skaldsøga, sum føroyski rithøvundurin Heðin Brú skrivaði, og sum kom út fyrstu ferð í 1940.

Feðgar á ferð er umsett til átta mál. Bókin varð vald til aldarinnar bók í Føroyum.

Keldur

1940
Føroyskar bókmentir
Skaldsøgur
Iron Maiden

Iron Maiden er ein enskur heavy metal-bólkur frá Leyton í eystur London, sum bleiv stovnaður í mai 1975, av sangskrivarinum, Steve Harris. Síðan tann dag er teirra diskografi voksin til at skapað heili 36 plátur: 15 studioplátur; 10 liveplátur; 4 EP'ir; og 7 uppsamlings plátur.

Bólkurin er roknaður, sum ein av teimum mest indfluttningsríku heavy metal-bólkunum í heiminum, og hevur selt meira enn 100 milliónir plátur. Iron Maiden hevur harumframt havt stóra ávirkan á menningina av ørðum tungmálmstónleiki. Eitt dømi er tann amerikanski thrash metal-bólkurin Slayer, sum hevur útalað seg um, at Iron Maiden er ein av teimum bólkunum sum hevur ávirkað teir mest, innanfyri tónleik.

Einaferð í 70'inum útskiftið Iron Maiden nakrar limir, tað tíðarskeiði spældu teir mest í ymiskum punk klubbum ymsa staðni í London.  Tann 19. august 2005 bleiv bólkurin limur av Hollywood's Rockwalk, sum er eitt tónleikans svar uppá Hollywood Walk of Fame. Bólkurin hevur eisini ein maskot, sum verður nevndur, Eddie The Trooper, sum er teknaður av forsangaranum, Steve Harris.

Limir í bólkinum

núverandi limir
 Bruce Dickinson (1981-1993, 1999-nú)
 Adrian Smith (1980-1990, 1999-nú)
 Janick Gers (1990-nú)
 Dave Murray (1976-nú)
 Steve Harris (1975-nú)
 Nicko McBrain (1983-nú)

fyrr limir
 Blaze Bayley (1993-1999)
 Paul Di'Anno (1977-1981)
 Clive Burr (1979-1982)
 Dennis Stratton (1979-1980)
 Doug Sampson (1978-1979)

Tónleikaútgávur

Studiealbum

 Iron Maiden (1980)
 Killers (1981)
 The Number of the Beast (1982)
 Piece of Mind (1983)
 Powerslave (1984)
 Somewhere in Time (1986)
 Seventh Son of a Seventh Son (1988)
 No Prayer for the Dying (1990)

 Fear of the Dark (1992)
 The X Factor (1995)
 Virtual XI (1998)
 Brave New World (2000)
 Dance of Death (2003)
 A Matter of Life and Death (2006)
 The Final Frontier (2010)
 Book of Souls (2015)
 Senjutsu (2021)

Bretskir tónleikabólkar
Iron Maiden
Steve Harris

Steve Harris (føddur 12. mars, 1956 í Leytonstone, London, Ongland) og er sjálvlærdur bassistur. Sum tannáringur stovnaði Steve saman við Dave Murray, tungmálmsbólkin Iron Maiden í mai 1975. Teir eru teir einastu limirnir, sum hava verið skrásettir á øllum Iron Maiden plátunum. Steve Harris verður av nógvum fólki róptur at verða tann dugnaligasti bassistur í heiminum. Hann eigur eina dóttur, sum eitur Lauren Harris.

Sjálvur vil Steve Harris nokk peika uppá Geddy Lee frá Rush, sum heimsins dugnaligasti bassistur, tí Geddy hevur verið ein stór inspiratión fyri hann – hendan inspiratiónin framgongur týðiligani á Iron Maiden plátuni, The Final Frontier.

Keldur

Slóðir úteftir 

Bretskir tónleikarar
Iron Maiden
Føðingar í 1956
The Final Frontier

The Final Frontier er tann 15. studio plátan, frá tí bretska heavy metal-bólkinum Iron Maiden. Tað er tann fyrsta studio upptøkan síðan A Matter of Life and Death frá 2006, og harvið er tað tann longsta tíðin ímillum tvær Iron Maiden studio plátur. Tónleikurin er komponeraður av limunum í bólkinum, meðan Steve Harris og Bruce Dickinson eru krediteraðir fyri tekstin.

Plátan var útgivin kring allan heim, tann 18. august 2010. Hon varð fyrst útgivin tann 13. august 2010, ið Týsklandi.

Sangir/løg 
Satellite 15... The Final Frontier 8:40
El Dorado 6:49
Mother of Mercy 5:20
Coming Home 5:52
The Alchemist 4:29
Isle of Avalon 9:06
Starblind 7:48
The Talisman 9:03
The Man Who Would Be King 8:28
When the Wild Wind Blows 10:59

Limir í bólkinum vm. 
Bruce Dickinson – sangur
Dave Murray – guitar
Adrian Smith – guitar, synthesizer (á "Satellite 15")
Janick Gers – guitar
Steve Harris – Basguitar, keyboards
Nicko McBrain – trummur, Percussion
og
Kevin Shirley – framleiðari
Melvyn Grant – plátuhúsi (cover)

Iron Maiden
Tónleikaútgávur
Vladimir Lenin

Vladímír Iljitj Lenín (russiskt: Влади́мир Ильи́ч Ле́нин, upprunaliga Vladimir Iljitj Uljanov, Влади́мир Ильи́ч Ульянов, f. 22. apríl 1870greg. í Simbirsk, d. 21. januar 1924 í Gorki) var sovjetiskur statsleiðari í tíðarskeiðnum 6. november 1917 til deyða sín. Hann var ein týdningarmikil marxistiskur revolutionerur teoretikari, hvørs íkast til ta marxistisku teoriina verður nevnt lenínisma (av hesum: marxistisk-lenínisma). 

Navnið Lenin er tað revolutionera dulnevni, sum Vladimir Uljanov er best kendur undir. Hann brúkti hetta navnið fyrstu ferð í 1901, og tá brúkti hann eisini fornavnið Nikolaj. Seinni undir hansara politisku stórheitstíð bleiv hann nokk mest kendur undir sínum almenna for- og faðirsnavni: Vladimir Iljitj Lenin. Sjálvt navnið Lenin er eftir øllum at døma komið av tí sibirisku ánni, sum nevnist Lena.

Lenin verður sæddur sum høvuðsmaðurin handan russisku kollveltingina og stovnarin av tí sovjettisku tjóðini, sum undir kalda krígnum var ein av tveimum stórveldum heimsins. Hann skrivaði rættiliga nógv, umleið 15 000 normalsíður liggja eftir hann, mest um kollveltingina. Eftir kalda kríggið blivu nógvar standmyndir av Lenin knústar sundur, bæði í Sovjetsamveldinum og í Eysturevropa.

Ávísingar úteftir 
Vladimir Lenin, snl.no

Keldur 

Russar
Føðingar í 1870
Andlát í 1924
Rithøvundar
Politikarar úr Sovjetsamveldinum
Leyton

Leyton er eitt økið í London. Leyton liggur í eystur partinum av London. Økið liggur m.a tætt uppá Queen Elizabeth Olympic Park, sum var vertur fyri teimum Summar-OL 2012. Leyton hevur eisini gomul raðhús, bygd umleið í 1870 - 1910, sum seinni eru nútíðargjørd.

Ongland
Olympic Park

Olympiska Parkin í London, Stórabretlandi, er eitt ítróttaligt kompleks, sum er bygt til 2012 Summar Olympisku Leikirnir og 2012 Summar Paralympisku Leikirnir, sum liggur eystan fyri býin, og stoytir upp í Stratford økið. Eftir teir Olympisku Leikirnir var avgjørt, at hon skuldi skifta navn til "Queen Elizabeth Olympic Park".

Ongland
Ítróttur
Summar-OL 2012
Dagfinn Olsen

Dagfinn Olsen (føddur 16. september 1967) er ein føroyskur tónleikari og sangskrivari, hann spælir bass og onnur ljóðføri.

Lívsleið sum tónleikari 
Hann byrjaði í bólkinum Springs, sum hann og floksfelagar stovnaðu á heilt ungum árum- bólkurin spældi kring landið í áttatiárinum - fløga kom út í 1989. Hann hevur útgivið fleiri sangir og eina fløgu undir egnum navni við bólkinum Dagfinn og Impulz. Dagfinn vaks upp í Havn og Hoyvík, men býr nú suðuri í Vági. Hann er útbúgvin lærari og starvast í Vágs Skúla. Hann hevur eitt nú skrivað sangir sum "Fagri flokkur", sum Kim Hansen syngur, tann sangurin er útgivin á Dagfinn og Impulz og á trimum uppsamlingsfløgum.
Onnur kend løg hjá Dagfinn Olsen eru t.d Vovið av Guði, Prikkuta Mona, Lotið, Fortíð Nútíð Altíð (Rock í Føroyum 2) og Jóansøkudreymur.
 Dagfinn hevur nakrar ferðir gjørt sangir sum skúlaflokkar, ið hann undirvísir, syngja, eitt nú sangurin "Fílafitti" (1. regla: Fýra fittar fílaføtur, fóru út at spáka ), sum 3. flokkur í Vágs skúla í 2007/08 sang, hann er útgivin á útgávuni Blandað Drops - Børn í Vágs Skúla syngja,(2021),  og var við í uppskoti til nýggja Skúlasangbók.

Tónleikaútgávur 
Stovnandi limur Í Springs: Bólkur úr Hoyvík frá áttatiárunum, ið gav fløgu út í 1989

Dagfinn og Impulz  

 1997 - Dagfinn og Impulz - Livdu av mánalýsi eina - Yrkingar eftir Dagfinn Olsen, Georg L. Petersen og Búa Tyril. Kim Hansen syngur Vón og Fagri flokkur, Gunhild Andreasen syngur Livdu av mánalýsi eina, Katja Simonsen syngur Svikin og Hjálpir tað nakað? - Sangir: Vón, Prikkuta Mona, Fagri flokkur, Livdu av mánalýsi eina, Yahi.

 1999- Rock í Føroyum 2. Fortíð, Nútíð, Altíð. (Lag: Dagfinn Olsen/orð: Dagfinn Olsen/Hjalmar Magnussen) Bólkur: Hvarv
 2000 - Vælskapt brek - Vovið av Gudi - Hjalmar Magnussen syngur. Bólkur: Hvarv

2021; Blandað Drops - Børn í Vágs skúla syngja. Fløga við sangum og barnasangum.

Uppsamlingsfløgur 
 1999 - Komið øll við, Tutl, (Fagri flokkur)
 2002 - Popp List (Fagri flokkur)
 2005 - Alt (útgáva hjá Kim Hansen, Fagri flokkur og Vón frá fløguni Dagfinn og Impulz)

Keldur

Slóðir úteftir 
 Dagfinn Olsen á Myspace.com

Føroyskir tónleikarar
Føroysk tónaskøld
Føroyskir sangskrivarar
Føðingar í 1967
WFP

World Food Programme (stytt WFP), Matvørufelagsskapur Sameindu Tjóða, varð settur á stovn í 1963. Sum neyðhjálparfelagsskapur, syrgir WFP fyri at bráðfeingis hjálp og matur kemur út til øki, sum eru hungursrakt orsakað av náttúruvanlukkum ella kríggi. Harumframt veitir WFP menningarhjálp til øki, sum støðugt eru rakt av hungri. Kanningar vísa, at um børn ikki fáa nøktandi føðsluvirði í matinum, so hava tey ógvuliga trupult við at læra. Tí er umráðandi, at tá fátøk øki verða ment við til dømis betri skúlum, má stuðul eisini verða veittur at tryggja børnunum nóg góðan mat, tí annars fáa tey ikki nóg mikið burtur úr nýggju møguleikunum, sum ein betri skúli gevur. 

Føroyar hava ikki atlimaskap í WFP, men føroyska landsstýrið hevur fleiri ferðir latið bæði neyðhjálp og menningarhjálp umvegis WFP. Til dømis er menningarhjálp givin til verkætlanina Senegal Country Programmes, og neyðhjálp er t.d. farin til Perú og Gambia. 

WFP verður ikki fíggjað óbiðið av ST, tískil er hjálpararbeiðið teirra treytað av, at einstaklingar, felagsskapir og einstøk lond donera pening til teirra. Mannagongdin hjá WFP hevur í mong ár verið; fyrst at staðfesta eina matvørukreppu, harnæst biðja altjóða samfeløg um fígging, síðani keypa inn matvørurnar á heimsmarknaðanum, fyri til endans at pakka, senda og luta hjálpina til tey, ið tørva hana.

Endamál 

Heimsmatvørufelagsskapur ST hevur sum høvuðsendamál at nøkta tørvin á mati í hungursraktum økjum í heiminum. Um 80-90 % av orkuni hjá WFP fara til at nøkta bráðfeingis mattrot, men WFP arbeiðir eisini við langtíðar menningarverkætlanum.

Høvuðsendamálið er at:

 Bjarga mannalívum og at verja nærsamfeløg í neyðstøðum.
 Tálma hungursneyð og fyribyrgja vanlukkum.
 Byggja uppaftur eftir vanlukkur v.m.
 Avmarka talið av menniskjum, ið verða rakt av áhaldandi hungri og føðslu­troti.
 Hjálpa londum í arbeiði teirra at avmarka hungur, m.a. við at stimbra staðbundna landbúnaðin.

ST
Rembrandt

Rembrandt Harmenszoon van Rijn, oftast bert nevndur sum Rembrandt (15. juli 1606 – 4. oktober 1669) var ein niðurlendskur listamálari. Hann verður vanliga mettur at vera ein av teimum bestu listamálarunum í evropeiskari listasøgu og tann týdningarmesti í niðurlendskari søgu.

Hann varð føddur sum sonur ein myllara í Leiden. 14-áragamal varð hann innskrivaður sum lesandi við lærda háskúlan í Leiden, men gavst við at lesa eftir eitt hálvt ár, fyri at gerast málari í staðin. Í 1624 varð hann í læru sum listamálari hjá Pieter Lastman í Amsterdam. Eftir 6 mánaðir vendi hann aftur til Leiden, har hann fann fram til sín egna stíl. Í 1632 flutti hann so aftur til Amsterdam, har hann arbeiddi sum portrettmálari. Hann giftist við Saskia van Uylenburgh, sum var dóttir ein borgarstjóra og systkinabarn við ein sukseríkan listahandilsmann. Í tíðarskeiðnum 1635-1641 fingu tey fýra børn, av teimum yvirlivdi bert eitt barn. Konan doyði í 1642.

Gjøgnum tíðirnar hava fólk hildið, at Rembrandt málaði yvir 600 málningar og gjørdi fleiri túsund tekningar og raderingar. Seinni greinskan, sum m.a. er gjørd av The Rembrandt Research project, er komin fram til, at talið ikki eigur at vera so høgt, men heldur umleið 300 verk, sum meistarin Rembrandt hevur málað. Eitt av teimum kendastu verkum hansara er Náttarvaktin.

Seinna kona hansara, Hendrickje Stoffels, doyði í 1663. Sonurin Titus frá tí fyrsta hjúnalagnum, doyði í  1668. Hin 4. oktober 1669 doyði Rembrandt í Amsterdam og varð grivin í Westerkerk. Einasti eftirkomari hansara tá, var dóttrini Cornelia, sum hann hevði fingið við Hendrickje.

Keldur 

Niðurlendskir listamálarar
Føðingar í 1600-árunum
Andlát í 1660-árunum
Trygdarráð ST

Trygdarráðið hjá ST er týdningarmesti stovnurin í ST . Trygdarráðið er eitt ráð, ið tekur stórar avgerðir og kemur saman til fundar at fáa frið í lag, tá ið vandi er fyri, at kríggj brestur á ímillum lond. Høvuðsuppgávan hjá ráðnum er at varðveita frið og trygd. Trygdarráðið arbeiðir bæði fyribyrgjandi - við at ráða til semju, vera semingspartur og áseta meginreglur fyri friðarligum loysnum, og meira aktivt, um ein træta endar við kríggi. Tá kann Trygdarráðið senda friðarvarðveitandi herlið inn í øki og seta tvingsilsátøk og búskaparlig revsitiltøk í verk . Herliðini eru ofta úr fleiri limalondum, men eru undir ST-yvirvaldi. Ráðið kann taka avgerð um, at lond, ið kríggjast, skulu fáa í lag vápnahvíld, ella tað kann gera av at senda friðarherlið at verja friðin. Trygdarráðið skal straks koma saman, um heimsfriðurin verður hóttur. 

Trygdarráðið er samansett av 15 limalondum, fimm av hesum eru fastir limir. Hini tíggju londini verða vald fyri eitt tveyára tíðarskeið í senn. Trygdarráðið kann viðmæla nýggj limalond og ráða til burturvísing av limalandi, sum áhaldandi brýtur meginreglur stovnsins.

Núverandi limir 

Í trygdarráðnum eru fimtan limir. Ráðið hevur fimm fastar limir - USA, Stórabretland, Frakland, Kina og Russland - og tíggju aðrar limir, sum sita 2 ár í senn. Hinir tíggju limirnir verða valdir fyri 2 ár í senn av landabólkum: Fimm úr Ásia og Afrika, tveir úr Vesturevropa, tveir úr Latínamerika (Mið- og Suðuramerika) og ein úr Eysturevropa. Avgerðir Trygdarráðsins hava bert gildi, um í minsta lagi níggju limir atkvøða fyri. Ráðið hevur víðar heimildir, men samstundis hava føstu limirnir sonevndan sýtingarrætt (vetorætt), tað er, at tey einsamøll kunnu sýta fyri, at ein avgerð, sum øll hini annars eru samd um, verður viðtikin. Undir Kalda krígnum nýttu Sovjetsamveldið og USA mangan hendan møguleika og løgdu tí Trygdarráðið lamið í long tíðarskeið. 

  USA (fastur limur)
  Stóra Bretland (fastur limur)
  Frakland (fastur limur)
  Fólkalýðveldið Kina (fastur limur)
  Russland (fastur limur)
  Argentina (1. januar 2013 – 31. desember 2014)
  Avstralia (1. januar 2013 – 31. desember 2014)
  Ruanda (1. januar 2013 – 31. desember 2014)
  Luksemborg (1. januar 2013 – 31. desember 2014)
  Suðurkorea (1. januar 2013 – 31. desember 2014)
  Litava (1. januar 2014 – 31. desember 2015)
  Kili (1. januar 2014 – 31. desember 2015)
  Kjad (1. januar 2014 – 31. desember 2015)
  Jordan (1. januar 2014 – 31. desember 2015)
  Nigeria (1. januar 2014 – 31. desember 2015)

Keldur 

ST
Altjóða Dómstólurin

Altjóða Dómstólurin er einasti av seks høvuðstovnum Sameindu Tjóða, sum ikki heldur til í New York. Hann heldur til í Haag í Niðurlondum. Altjóða Dómstólurin er rættarligi høvuðstovnurin í ST skipanini. Ósemjur landanna millum kunnu verða lagdar fyri dómstólin, ið eisini er hægsti løgfrøðiligi myndugleikin í ST. Rætturin loysir løgfrøðiligar trætur millum lond og ráðgevur ST og serstovnunum í ST skipanini. Úrskurðir hjá dómstólinum eru endaligir og bindandi fyri avvarðandi lond og kunnu ikki kærast. Dómstólurin viðger mál, sum lond í semju leggja fyri hann, men kann ikki taka mál upp hjá einstaklingum, vinnufeløgum ella felagsskapum. Dómstólurin kann heldur ikki viðgera brotsverk ímóti mannaættini. Til hetta eru settir á stovn serdómstólar. 

ST