alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Heine Hestoy

Heine Hestoy (føddur á Tvøroyri í 1950 og uppvaksin har) er føroyskur rithøvundur og skipari. Hann var til sjós í nøkur ár, fór so upp á skúla í Marstal í Danmark og tók skipsføraraprógv í 1975. Síðan hevur hann búð í Danmark og siglt sum skipari ella stýrimaður. Heine Hestoy hevur skrivað stuttsøgur, barnabøkur og ungdómsbøkur og eitt hoyrispæl. Hann viðger ofta gerandisdagin, samspælið ímillum menniskjuni og arbeiðslívið. Stuttsøgan "16 ár" er úr savninum "Bládýpið og aðrar søgur", sum kom út í 1985. Í hesi søguni hoyra vit um fýra ung, tveir dreingir og tvær gentur, sum gera seg til reiðar eitt leygarkvøld at fara í dans, og hvussu tey finna saman tvey og tvey. Tær fyrstu tvær bøkurnar, ið Heine gav út, gav hann út saman við systrini Ingrid Hestoy. Í 2014 kom á fyrsta sinni ein av bókum hansara út í danskari týðing, talan er um bókina Summardáar, ið á donskum fekk heitið På krogen. Bókin er ætlað næmingum, ið ganga í 7. - 10. flokki.

Útgávur

Bøkur 
1984 - Piprandi Hjarta - Heini Hestoy og Ingrid Hestoy. Stuttsøgusavn.
1985 - Bládýpið - Heini Hestoy og Ingrid Hestoy. Stuttsøgusavn.
1985 Einsmøll í Svarthólmi. Barnabók.
1985 og 1991 - Rím á rað 1 og 2. Heine Hestoy og Ingrid Hestoy.
1986 - Loynidalurin. 
1987 - Sum ravnar um deyðseyð. Stuttsøgusavn.
1988 - Ein bumba umborð. 
1991 Regin og Sára. Ungdómsbók.
1995 Summardáar (á fløgum), ungdómsbók
 Summardáar, (ljóðbond). Ungdómsbók.
  Lærarin skúlabók
2002 hin navnleysa bókin"
2014 - På krogen. Upprunheitið: Summardáar. Bókin er á týdd til danskt. Forlag: Dansklærerforeningen. 160 síður.

 Útgivið í Mín jólabók 
1986 - Ein minnilig jólaferð 
1989 - Bogi og Plettur1989 - Nýggjársborðið1990 - Huldumaðurin Heiður 
1991 Barnabókaheiðursløn Tórshavnar býráðs fyri barnabókina Regin og Sára''.

Keldur 

Føroyskir rithøvundar
Føroyskir skiparar
Føðingar í 1950
Jens Christian Vang

Jens Christian Vang var føddur í Tórshavn í 1962 og vaks upp í Kvívík. Hann er útbúgvin maskinsmiðjur á Skála Skipasmiðju 1986, men hevur síðani miðskeiðis í áttatiárunum arbeitt sum myndamaður, fyrstu tíðina við ítrótti, serliga fótbólti, fyri Sosialin, eitt skifti á Dimmalætting, men so aftur á Sosialinum har hann er enn. Vang arbeiddi fyrstu tíðina við svart-hvítum myndum, sum hann sjálvur framkallaði. Í dag brúkar hann talgilda tøkni og arbeiðir við ljósi og litum. Umframt at vera myndamaður á Sosialinum, arbeiðir Jens Chr. eisini fyri altjóða pressu, serliga við fótbóltsmyndum. 

Føroysk myndafólk
Føðingar í 1962
Torbjørn Olsen

Torbjørn Olsen (føddur 1956) er ein føroyskur listamálari. Hann hevur málað landsløg, bygdarløg og býarmyndir. Vestaravág í Tórshavn var í nógv ár hansara serstaka myndevni, men hann hevur eisini viðgjørt býin og gøturnar í býnum við ferðslu og fólki. So við og við eru menniskju og andlitsmyndir vorðin eitt høvuðsevni, og haðani er hann farin til kirkjuligar málningar og hevur málað til dømis kendu altartalvuna í Haldarsvíkar kirkju, sum avmyndar seinastu kvøldmáltíðina.

Føðingar í 1956
Føroyskir listamálarar
Michele Bachmann

Michele Marie Bachmann (fødd 6. apríl 1956) er Republikanskur limur í Umboðsmannaráðnum fyri Minnesota. Hon er fødd í Iowa og býr nú í Stillwater, Minnesota. Hon er 100 % ættað úr Noregi . Hon er í løtuni fremsta talskvinnan hjá teirri sokallaðu Tea Party-rørsluni, sum savnar misnøgdar amerikanarar og serliga republikanarar ímóti Barack Obama, forseta og hansara politikki. Bachmann er gift við Marcus Bachmann, og tey eiga 5 børn: Lucas, Harrison, Elisa, Caroline og Sophia . 

Gitingar hava leingi verið um, at hon ætlar at stilla upp til amerikanska forsetavalið fyri Republikanararnar í 2012. 28. juni 2011 boðaði Michele Bachmann frá, at hon er almennur kandidatur til nomineringina hjá Republikanarunum til forsetavalevni í 2012). Tað var í føðibýi hennara, Waterloo í Iowa, at Michele Bachmann boðaði frá, at hon er almenni kandidaturin hjá Tea Party til dystin um forsetavalevnið hjá Republikanarunum. 

Michele Bachmann hevur ikki púra einki at hava sín kandidatur í. Við eina "hypotetiska avkvøðugreiðslu" millum Tea Party viðhaldsfólk fekk hon 29 % av atkvøðunum, munandi meiri enn handilsmaðurin Herman Cain (16 %) og Mitt Romney (14 %) . Tá fremstu Republikanararnir kjakaðust í sjónvarpi, varð Bachmann mett at klára seg nógv best , so tað er langt frá óhugsandi, at USA fyri fyrstu ferð kann fáa eitt kvinnuligt forsetavalevni. Tað var nær við fyri trimum árum síðani, men Hillary Clinton (D) mátti kortini lúta fyri verandi forsetanum, Barack Obama (D). 

56 ára gamla Bachmann er konservativ; hon er m.a. hart í móti fosturtøku.

Keldur 

Amerikanskir politikarar
Amerikanarar av norskari ætt
Føðingar í 1956
Norskamerikanarar

Norskamerikanarar (enskt: Norwegian Americans) eru fólk ættað frá norsku niðursetufólkunum í USA. Flestu tilflytararnir, sum búgva í norðurríkjunum, eru úr Skandinavia. Nú á døgum búgva um 4,643,339 norskamerikanarar í USA. Fyrr búði mesta fólkið á bygd og livdi av landbúnaði, men so hvørt ídnaðurin hevur ment seg, eru alt fleiri og fleiri fólk flutt til býirnar at búgva. Flestu fólk av norskari rót, búgva í t.d. Minnesota, Dakota og Wisconsin. 

Hóast flestu norskamerikanar nú á døgum hava lagað seg til at liva sum fólkið í USA, hava teir goymt mentan sína, t.d. málið og listina. Mangir halda enn fast við gamlan sið og egna mentan. Nógv eru tey, ið eiga norsk klæði og nýta tey í veitslulag, á stevnum og tá dansað verður. Norskur tónleikur og matur er væl dámdur í t.d. Minnesota. Árligar skíðkappingar, til dømis snirr, lop, strok og langrenn, hava alstóran áhuga ímillum norskamerikanska fólkið. 

Meginparturin av fólkinum eru lutherskar.

Bústað 

Hagtølini vísa, at talið er vaksið mest í statunum Minnesota, Wisconsin og Kalifornia. Ein fjórðingar av fólkinum í Noðurdakota eru norskamerikanar.

Kendir amerikanarar av norskari ætt 
Sigrid Gurie, sjónleikari.
Paris Hilton, sjónleikari.
Hubert Humphrey, politikari.
Robert Mitchum, sjónleikari.
Walter Mondale, politikari.
Marilyn Monroe, sjónleikari.
Piper Perabo, sjónleikari.
Iggy Pop, tónleikari.
Priscilla Presley, sjónleikari.
Renée Zellweger, sjónleikari.

Kelda
Dakota

Dakota er felagsheiti ið verður nýtt um Suður- og Norðurdakota í USA. 

Landafrøði hjá USA
North Dakota
South Dakota
Øl

Øl ella bjór verður bryggjað úr vatni og byggi, og humli latin í fyri smakkin. Byggið verður sett á blót og spírar til malt, sum verður hitað og málið í vatni. So gerar tað í stórum kørum. Seinni búnast ølið og verður sílað, áðrenn tað verður latið í fløskur. Í mong túsund ár hava fólk bryggjað øl. Øl er ein gamal drykkur, sum í dag verður framleiddur kring allan heimin. Í Egyptalandi bryggjaðu tey øl fyri umleið 6.000 árum síðan. Eisini í Føroyum hava vit bryggjað øl í nógv ár. Í 2011 varð lógin í Føroyum broytt, so nú ber til at keypa øl, sum er sterkari enn 5,8% í Føroyum. Lógin hevur virknað frá 1. apríl 2012, men av tí at 1. apríl er ein sunnudagur, og Rúsan er stongd tá, so verður tað 2. apríl, at sterkar ølir kunnu keypast í Føroyum . 

Øl er ein landbúnaðarvøra; ein geraður drykkur, ið verður framleiddur úr malti, sum er korn (bygg, hveiti, havri, rug, mais ella rís), vatni, humlu og ger og kanska okkurt krydd afturat. Kornið verður bloytt í vatni, til tað byrjar at spíra. Síðani verður tað turkað og snerkt til malt. Ein suppa verður kókað úr søta maltinun og verður kryddað við fruktkendu og beisku humluni og øðrum kryddi. At enda verður alt kølt niður, og ger latið í fyri at gera sukurið til alkohol og kolsýru. Henda tilgongd tekur vanliga eina til fimm vikur. Síðan verður ølið goymt. Og tað kann taka frá nøkrum fáum døgum til mánaðir alt eftir, hvat slag av øl talan er um. At enda verður ølið sílað, hitaviðgjørd og tappað. Umleið 90 % av eini øl er vatn.

Alkohol 

Alkohol í øli

 Ljóst pilsnarøl: 1-2 %
 Vanligt pilsnarøl: 3-4 %
 Sterkt øl: 4-7 %

Keldur 

Øl
Hash

Hashish (Hash) er ein hashklumpur, og alt eftir hvaðan hashið stavar, kann liturin vera reyður, gulur, brúnur ella svartur, og hash kann vera bæði bleytt og hart. Hasholja er tað sterkasta slagið av kannabis við grøndimmum liti. Nú er hash tað rúseitrið, ið mest verður brúkt. Tað fæst frá hampinum kannabis sativa. Mest virkna hashið færst úr sprættandi kvennblómuni. Tað eitur tetrahydra-cannabinolen. Ein hashrúsur varðar í ca. 4 tímar, og man kann fáa niðurtúr onkuntíð. Tað veldst um persónin. Um man roykir leingi kann tað skaða langtíðarminni, og man kann gerast sløvur og líkaglaður. Eingin er nakrantíð dokumenteraður deyður av hash. Um man skuldi roykt seg í hel, so hevði man ikki klára at gjørt tað, tí man hevði sovnað langt áðrenn. 

Fólk nýta rúsevni at koma sær í gott lag ella at gloyma syndarligar umstøður.

Kannabis
Narkotika

Narkotika, á føroyskum ofta nevndur drøgg, eru mong og ymisk rúseitur. Vit býta tey í fýra høvuðsflokkar: Sansahvørvandi evni ella tilvitskurúmkandi evni geva fólki sansahvørvingar, til dømis LSD ella meskalin; Søvandi evni (morfin, heroin, opium, v.fl.) fáast úr fræhylkinum á opiumsdreymsólju; Kannabis (hash ella marijuana) úr kvennblómuni á hampi; og miðstimbrandi evni eru bæði í kokaini, sum er úr bløðunum á kokaurunninum, og í manngjørdum evnum í heilivágídnaði (til dømis preludin ella amfetamin). Øll evnini eiga í felag, at tey eru ring fyri heilsuna. Í Føroyum eins og í flestum londum er ikki loyvt at selja ella hava hesi narkotika. 

Fólk verða lættliga bundin at narkotika, tí tey verða sera illa fyri, fáa tey ikki rúsevni. Tey eru narkomanar, rúseitringar. Teimum er alt um at gera at útvega sær pening fyri rúseitur. Nógvir narkomanar doyggja ungir. Mong bidda, stjala ella selja sjálvan seg. Summir doyggja av eyðkvæmi. Teir, sum sproyta evni í seg, kunnu fáa eyðkvæmi, hevur onkur við hesari sjúku brúkt somu sproytuna. Til eru viðgerðarstøð fyri narkomanar. Mangir royna at leggja av, tí eitrið oyðileggur teimum lívið.

Rúsevni
Vín

Vín er gjørt úr góðari vínberjasaft, sum gerar. Tá verður vínberjasukrið til koldioxid og alkohol. Í høvuðsheitum verður tað býtt upp í bólkar av høvuðsvínum: borðvín, brúsandi vín og heitvín. Hesir bólkar eru býttir eftir framleiðsluháttunum. Rósuvín, hvítvín og reyðvín verða nevnd borðvín. Fruktvín verður gjørt burtur úr frukt, til dømis blommum ella súreplum. Alkohol, er í víni og brennivíni. Í mong túsund ár hava fólk bryggjað vín. Gomlu grikkarnir drukku vín fyri fleiri enn 4000 árum síðan. 

Í Føroyum er tað bara Rúsdrekkasøla Landsins (Rúsan), sum hevur loyvi at selja vín og brennivín, umframt at matstovur og barrir og líknadi støð kunnu søkja um skeinkiloyvi frá Loyvisnevndini.

Sløg 

 Borðvín
 Reyðvín
 Hvítvín
 Rosévín

 Heitvín
 Portvín
 Madeiravín
 Marsalavín
 Malagavín

 Eindrúvuvín

 Brúsandi vín
 Sjampanja

 Fruktvín
 Cider
 Most

Keldur

Ávísingar úteftir 

 Rúsdrekkasøla Landsins

Vín
Matur og drekka
Sýriskur fílur

Sýriskur fílur (latín Elephas maximus asurus), er eitt útdeytt undirslag av asiatiskum fíli.

Beinagrindir av Elephas maximus asurus eru funnar í Miðeystri í Turkalandi, Sýria og Irak, stavandi frá tíðarskeiðnum 3 mill. f.Kr. til ár 100 f.Kr.

Fornaldar sýriskir handverkarar skóru lutir úr fílabeini av sýriskum fíli. Framleiðslan var í hæddini í fyrstu øld f.Kr., tá aramæar framleiddu stórfingin innløgd prýði úr fílabeini til møblar. Henda ovurveiða av sýriskum fílum eftir fílabeini elvdi til endaligu týningina av slagnum.

Útsjónd 

Sýriskur fílur var eitt tað størsta undirslagið av asiatiskum fíli, ið yvirlivdi upp til søguliga tíð, 3,5 m ella meir til hæddar. Funnar beinagrindir sýna at slagið líktiskt ikki nógv frá indiska slagnum burtursæð frá støddini.

Útbreiðsla 

Sýriskur fílur var tað vestara undirslagið av asiatiskum fíli, útbreiðsluøkið rakk frá Sýria til Iran.

Orðadráttur

"Sýriskir" fílar verða ofta nevndir í hellenistiskari søgu, tí seleukidisku kongarnir, ið høvdu nógvar krígsfílar, ráddu fyri borgum í Sýria í hesum tíðarskeiði. Summi halda, at hesir krígsfílar vóru indiskir fílar (E. m. indicus), ið vórðu útvegaðir av seleukidiskum kongum við teirra hertøkum í eystri. Tað er váttað av fornum keldum so sum Strabo og Polybius at seleukidisku kongarnir Seleucus I og Antiochus III høvdu stórar fjøldir av innfluttum indiskum fílum. Spurningurin, hvørt hesir  indisku fílar vóru innfluttir tí at talið av heimligu sýrisku fílunum var farið at minka, ella tí at indisku fílarnir vóru lættari at temja og venja, stendur ósvaraður.

Hannibal hevði ein fíl nevndur "Surus"; hetta nevni kundi týtt "hin sýriski". Hesin var kendur sum hansara besti og størsti fílur. Í so fall kann hesin fílur hava verið av seleukidiskum uppruna, men tað verður bara til gitingar um hann var sýriskur ella indiskur. (Annars vóru vanligu krígsfílarnir hjá Karthagomonnum teir smærru norðurafrikansku fílarnir [Loxodonta africana pharaoensis],  eitt undirslag av afrikanskum runnafílum ið eisini er útdeytt.)

Leinki úteftir

Elephants and the Nabataeans (á enskum)
 Forn mosaikkmynd ið sýnir ein sýriskan fíl berjast við asiatiska leyvu
 Mynd av beinagrindini av einum sýriskum fíli ið varð funnin í suður Anatolia í Turkalandi
   Skurðmynd av sýriskum fíli, kálk-alabastur, Sýria, uml. 3 øld f.kr.

Útdeyð djór
Fílar
Berbaraleyva

Berbaraleyva (latín Panthera leo leo) eisini kend sum Nubialeyva ella Atlasleyva, er eitt undirslag av levyum ið áður livdu í Norðurafrika frá Marokko til Egyptalands. Síðsta berbaraleyvan ið livdi í villini náttúru varð skotin í Atlasfjøllunum í 1922. Nú liva færri enn 100 eftir í fangilsi, harav uml. 40 í Europa.

Skyldskapur við asiatiska leyvu 

Kanningar í 1968 av skøltum av norðurafrikonskum berbaraleyvum, asiatiskum leyvum, útdeyðum kappleyvum o.ø. afrikonskum leyvum vístu at nøkur sereyðkenni vóru felags fyri berbaralevyuna og asiatisku levyvuna. Hetta vísir at tað kanska er tættur skyldskapur millum norðurafrikansku leyvuna og asiatisku leyvuna. Onkur hevur eisini skotið upp at suðureuropeiska leyvan ið doyði út uml. ár 80-100 f.kr., var "bindiliðið" millum norðurafrikansku og asiatisku leyvuna.

Berbaraleyvu verkætlanin 

Ein bjartskygd verkætlan ið nevnist The Barbary Lion Project sum WildLink International í samstarvi við Oxford University stendur fyri, arbeiðir við at bæði varðveita og at økja um talið av berbaraleyvum, sum síðan skulu sleppast leysar í einum tjóðargarði í Atlasfjøllunum í Marokko einaferð í framtíðini.

Súgdjór
Asiatisk leyva

Asiatisk Leyva ella Asiatiskt ljón, (latín Panthera leo persica) er eitt asiatiskt undirslag av leyvu.

Útbreiðslu øki
Søguliga útbreiðsluøkið hjá asiatiskari leyvu av persica undirslagnum var ætlandi frá Norður India í eystri, gjøgnum Iran suður á arabsiku hálvoynna og vestur til Grikkalands og Italia. Nógvar fornleivdir av nærslektaða undirslagnum Panthera leo spelaea  eru funnar í Norður Afrika, Miðeystri, Siberia, Alaska og stórum pørtum av Europa so langt norðuri sum í Skotlandi. 
Nú finst astiatiska leyvan bara í Gir skóginum í útnyrðings India.

Asiatiskar leyvur í Europa og Landsynnings Asia 

Í fyrndini livdu leyvur í Europa. Aristotelus og Herodotus skrivaðu at leyvur livdu á Balkan. Tá Xerxes kongur av Persia gjørdi hernaðarligt frambrot gjøgnum Makedónia í 480 f.Kr., blivu fleiri av hansara viðføris kamelum dripnir av leyvum. Ætlandi doyðu leyvurnar í Grikkalandi út uml. Ár 80-100 f.Kr. Nemeiska leyvan í griksku mýtologiini er ofta avmyndað saman við Heraklis/Herkules í grikskari mýtologiskari list.

Europeiska leyvan verður stundum mett sum verandi partur av asiatiska stovninum (“Panthera leo persica”), stundum sum egið undirslag, Europeisk leyva (“Panthera leo europaea”), ella sum seinasta leivd av holuleyvunum (“Panthera leo spelaea”) 

Scythisk list í Ukraina, frá 4 øld f.Kr. avmyndar Scythar ið veiða leyvur. Leyvur yvirlivdu í Kaukasus økinum inntil 10’du øld. Hetta var norðasti stovnurin av leyvum, og einasta øki í fyrrverandi Sovjetsamveldinum har ið leyvur livdu í søguligari tíð. Hesar leyvur doyðu út í Armenia uml. Ár 100 e.Kr. í Aserbadjan og Landsynnings Russlandi í 10’du øld. Høvuðsorsøkin til at hesir stóru køttar hvurvu var minkandi stovnar av fongdjórum. Fongdjór teirra umfataðu visund, elg, aurochs, tarpan, rádýr o.o. klyvjadjór. 

Súgdjór
Gongustjørnur

Jørðin er ein av átta stórum og næstan rundum klótum, sum mala um Sólina. Klóturnar eru gongustjørnur: stórar kúlur av metali, gróti og gassblendingum, sum ganga í ringrás um eina stjørnu. Tær fimm, sum eru næstar okkum (Saturn, Jupiter, Mars, Venus og Merkur) síggja vit við berum eygum. Tí vistu fólk í fornøld um tær. 

Ikki fyrr enn kikarin varð uppfunnin í 17. øld, vórðu hinar gongustjørnurnar sæddar. 
Uranus varð funnin í 1781 og Neptun í 1846; Pluto, sum varð funnin í 1930 og undan henni Ceres, sum varð funnin í 1801, hava verið taldar millum gongustjørnurnar, men eru tað ikki longur (sí greinarnar Pluto og/ella Gongustjørnudvørgar). 

Jørðin og hinar gongustjørnurnar ganga í eini mestsum rundari rás um Sólina, men tær snara eisini um seg sjálva. Tær lýsa ikki, men vit síggja tær, av tí at Sólin skínur á tær, og ljósið verður kastað aftur til okkara. Flestu gongustjørnur í sólskipan okkara hava mánar malandi í ringrás rundan um seg; bert Merkur og Venus tykjast bróta frá hesi meginreglu.

Stjørnufrøði
Bjarnir

Bjørn (frøðiheiti/latín: Ursidae) er stórt loðið rándýr av bjarnarætt. Bjarnir eru súgdjór, eta kjøt og eru ógvuliga sterkar. 

Hóast bjarnir vanliga verða myndaðar sum fitt djór, eru tær sera vandamiklar. Sjey bjarnasløg eru, og størst er hvítabjørnin. Hon er nærum 3 metrar høg og vigar meira enn hálvt tons. Maleibjørnin er minst. Hon er í Landsynningsasia og er 1,20 m. úr høvdi í hala. Aðrar bjarnir eru til dømis svartabjørn og skógarbjørn.
Pass

Pass er skjal, sum prógvar, hvør ið tú ert. Tað mást tú hava, tá ið tú fert at ferðast í øðrum londum. Tað er tó ikki neyðugt á ferð í Norðurlondum. 

Føroyskt pass er í gildi í 10 ár, men hjá ungfólki yngri enn 18 ár bara í fimm.

Politikkur
Kappleyva

Kappleyva (latín Panthera leo melanochaitus), er eitt undirslag av leyvu ið nú er útdeytt.

Kappleyvur við svørtum faksi reikaðu fyrr framvið Kappanum í Suðurafrika, syðst á afrikanska kontinentinum. Kappleyvan var ikki tað einasta undirslagið av leyvu ið livdi í Suðurafrika, og útbreiðsluøkið er óvist. Høvuðsøkið var Kapplandsluturin, í økinum kring Cape Town. Ein tann seinasta kappleyvan ið varð sædd í landslutinum, varð dripin í 1858; og í 1876 keypti kekkiski rannsóknarfararin Emil Holub eina ungleyvu ið doyði 2 ár seinni.

Eins og við berbaraleyvuni eru tað fleiri fólk og stovnar ið siga seg hava kappleyvur. Í ár 2000 vórðu nakrar leyvur ið møguliga vóru av kappslagnum funnar í fangilsi í Russlandi, tær vórðu sendar til Suðurafrika til nøring. Tað er ógreitt hvør munurin er millum kapplevyur og aðrar leyvur við svørtum faksi í fangilsi. Leyvur í fangilsi eru vegna krossnøring ofta kynblendingar og tí er ringt at fáa fatur á 'reinum' kappleyvum í dag. 

Banin hjá kappleyvuni gjørdust hvítu niðursetufólkini í Suðurafrika, ið jagstraðu og týndu kappleyvurnar eftir stuttari tíð.

Súgdjór
Skallaørn

Skallaørnir (frøðiheiti: Haliaeetus leucocephalus) eru gitnar fyri styrki og stødd og verða tí ofta nýttar sum ímynd ella skjaldarmerki. Høgt uppi síggja teir smá djór í jørðini. Teir hava sterk, long bein við hvøssum klóm at taka fongin við, og hvast, krókut nev at skræða kjøt við. Við hvassa nevinum skræðir hon fongin í bitar.

Tjóðareyðkenni USA er skallaørnin, ið heldur til í USA. Hon tykist ber um høvdið, men tað kemst av, at munurin er so stórur á hvítu høvuðs- og hálsfjaðrunum og myrka fjaðurbúnanum á kroppinum. Hon etur helst fisk. 

Flogið er um tveir metrar.

Fuglar
Tannlæknar

Tannlæknin hevur lært at kanna og viðgera tannhald og tenn. Kanning og viðgerð fer fram á tannlæknastovum. Góð tannlæknaútbúgving og tøknifrøðilig menning hava gjort viðgerðina trygga og næstan pínuleysa í Vesturevropa og USA. Heldur tannlæknin, at sjúklingurin fer at fáa ilt, verður hann doyvdur. 

Brennir ein tonn, borar hann tað brenda burtur. So verður plast ella amalgam, sum harðnar skjótt, fylt í aftur. Tannlæknin kann eisini seta krúnu á brotna tonn. Nú taka tannlæknar ikki tenn og geva fólki handilstenn uttan so, at eingin annar møguleiki er. Okkum nýtist ikki at fara so mong ár aftur í tíðina, at støðan var heilt øðrvísi. Nógv høvdu ringar tenn og máttu taka tær blaðung. Tannlæknar beina eisini tenn. Tá ganga fólk við skinnara, sum trýstir tær skeivu tenninar á beint.

Sí eisini 
 Tannlæknar í Føroyum

Slóðir 

 Heimasíðan hjá PETRI Tannklinikk
 Heimasíðan hjá Heilsutrygd

Tannlæknar
Læknafrøði
Rúmdarferja

Rúmdarferja er far, ið kann skjótast út í rúmdina nógvar ferðir. Amerikumenn gjørdu fyrstu rúmdarferjuna, men Sovjetsamveldið tók skjótt eftir. Í amerikansku rúmdarferjunum eru stórir motorar og veldigar rakettir at skjóta tær út í rúmdina. Rúmdarferjurnar hjá gamla Sovjetsamveldinum vórðu skotnar út í rúmdina, festar á ovurstóra rakett, nevnd Energia. Stuðulsrakettirnar verða sleptar umleið 45 km uppi. Tær verða tiknar upp av sjónum og brúktar aftur. 

Ferðin á rúmdarfari má vera minst 28 000 km/h, skal tað sleppa í ringrás um Jørðina, og ikki minni enn 40 000 km/h at sleppa undan atdráttarmegi Jarðar og fara heilt út í rúmdina.

Før
Útvarp

Útvarp var í fyrstuni eyknevnt tráðleysi, tí at útvarpið brúkar ósjónligar aldur fyri leidningar at bera boð úr einum staði í annan. Øðrvísi var við telefonini tá, tí henni kravdist leidningar. Nú á døgum bera radioaldur nógvar ymiskar upplýsingar. Radioaldur eru eisini natúrliga úti í rúmdini. Stjørnufrøðingar brúka tær at kunna seg um supernovur, stjørnubreytir og annað, fjarlagt Jørðini. Í renslum í útvarpssendarum gera kvikliga, skiftandi ravstreymar radioaldur, sum fara til móttøkutólini. Radioaldur eru ravsigulmagnaðar aldur, sum røntgen- og ljósaldur. Sum tær fara radioaldurnar við ljósferð, sum er 299 792 km. um sekundið. Næstan mió ferðir ljóðferðina.

Útvarpsrásir 

 Atlantic Radio
 Útvarp Føroya
 Rás 2
 Lindin
 Kiss FM
 VoxPop

Útvarp
Sjónvarp

Sjónvarp tøkniligt kervi til at varpa út livandi myndir og ljóð. Vit fáa hungursneyð, kríggj og vanlukku lúkst inn í stovu okkara, og vit fylgja t.d. við á rúmdarferðum, sum fór alt fram beint fyri eygunum á okkum. Sjónvarpssendingar eru ravmagnsaldur, sum verða sendar úr antennum. Sjónvarpstólið ger so aldurnar um til myndir og ljóð. Aldurnar kunnu eisini vera sendar um fylgisvein. Fylgisveinasjónvarp kann verða sent nógv meiri víða enn annars, men parabolantenna krevst at taka ímóti aldunum. Eisini ber til at senda um jarðkaðlar. 

Á skíggjanum tykjast fólkini at flyta seg. Í veruleikanum síggja vit 25 myndir um sekundið, og tí fatar eygað ikki hvørja einstaka mynd. Elektróngeislar leita eftir skíggjanum innan og raka smáar blettir úr evnafrøðievnum. Tá ið geislin rakar blettirner, lýsa teir antin grønir, bláir ella reyðir, sum eru høvuðslitirnir. Burtur úr teimum verða so allir aðrir litir gjørdir, so myndin á skíggjanum verður, sum hon eigur. 

Sjónvarp Føroya sendir um alt landið, og nógvir føroyingar síggja eisini sjónvarp um fylgisvein.

Sjónvarpsrásir 

 Iktus
 Sjónvarp Føroya
 SV1

Sjónvarp
Teknifilmur

Teknarin, sum ger teknifilm, teknar hvørt minsta sindur av rørsluni á plastsíður, nevndar sellur. Baksýnið er málað á serstaka plastsíðu og sæst ígjøgnum glæru og síðurnar, omaná eru lagdar. Verða síðurnar avmyndaðar í røttum rað, síggja vit verurnar røra seg. Við hvørt mugu teknarar tekna eina mió. tekningar til teknifilm, ið er sum spælifilmur til longdar. Tað var amerikanarin Walt Disney úr Chicago, sum gjørdi teknisøguna viðgitna. Í 1928 gjørdi Walt Disney hin ódeyðiliga Mikkjal Mús, og í 1937 gjørdi hann fyrsta teknifilmin, ið var sum vanligur filmur til longdar, Snóhvíta og teir sjey dvørgarnir. Kendar amerikanskar teknifilmsrøðir eru til dømis Familjan Griffin, Dunnaldur Dunna, South Park og Lívið við Louie. 

Filmur
Íslandsross

Íslandsross ella íslendskur hestur er eitt ross við uppruna í Íslandi. Íslandsross verða brúkt sum reiðross í Føroyum

Súgdjór
Húsdjór