alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Deyðarevsing

Deyðarevsing er revsing við lívláti. 133 ST-limalond hava avtikið nýtslu av deyðarevsing antin í praksis ella umvegis lóggávu. Bert 25 lond framdu avrættingar í 2006, og bert seks lond stóðu fyri 91 prosentum av øllum avrættingunum. Hesi vóru: Iran, sum avrættaði í minsta lagi 177 fólk, harímillum fýra ungdómar; Irak, sum avrættaði í minsta lagi 65 fólk, harímillum ein ungdóm; Sudan í minsta lagi 65 fólk; Pakistan í minsta lagi 82 fólk; USA 53 fólk og Kina, sum avrættaði í minsta lagi 1010 fólk. Avrættingar verða mettar at vera ríkisloyndarmál í Kina og tí eru veruligu tølini nógv hægri, umleið 8000 avrættingar árliga. 

Iran hevur undirskrivað altjóða sáttmálan um sivil og politisk rættindi og altjóða sáttmálan um barnarættindi og hevur harvið pliktað seg til ikki at avrætta persónar fyri brotsverk, ið persónarnir framdu, tá hesir vóru undir 18 ár. Hóast hetta hevur Amnesty International síðani 1990 skjalprógvað í minsta lagi 18 avrættingar av gerningsmonnum, ið vóru undir 18 ár, tá ið brotsverkini vórðu framd. Bert í 2005 avrættaði Iran í minsta lagi 8 persónar, ið vóru undir 18 ár. 

Hvítarussland er einasta land í Evropa, sum framhaldandi nýtur deyðarevsing. Í Miðasia er rákið somuleiðis við at venda, og alt fleiri lond avtaka deyðarevsing. Í juni 2007 avtók Kirgisia deyðarevsing fyri vanlig brotsverk, og í Kasakstan hevur deyðarevsing ikki verið nýtt síðani 2003. 

Í Afrika vóru 23 avrættingar í 2011. Fleiri afrikonsk lond hava longu avtikið deyðarevsing. Av teimum 53 londunum í Afriku hava 12 lond heilt avtikið deyðarevsing. Senegal avtók til dømis deyðarevsing í 2004, Fílabeinsstrondin í 2000, Suðurafrika í 1997 og Angola í 1992. Lond sum Mali, Algeria, Niger og Sambia teljast millum tey 14 londini, sum ikki hava framt nakra avrætting seinastu 10 árini, hóast tey formliga ikki hava avtikið deyðarevsing. Tað eru sostatt helmingurin, 27 afrikonsk lond, sum enn fremja avrættingar. 
 
Sambandsríki Amerika er einasta landi á amerikanska meginlandinum, ið hevur avrættað fólk síðani 2003. Tær 43 avrættingarnar, ið vórðu framdar í 2011 í USA, eru lægsta talið av avrættingum síðani mitt í 1990-unum. 
 
Á Filipsoyggjunum varð deyðarevsing avtikin í 2006 og tað eru somuleiðis onnur framstig at hóma í Asia. Kina, ið hevur heimsmet í deyðarevsing, hevur tikið deyðarevsing upp til kjak og væntað verður, at talið av avrættingum fer at minka við 20–30 % í Kina komandi árini. 

Í 1706 vórðu tvey hálvsystkin, lítið meira enn børn, hálshøgd í Tórshavn fyri blóðskemd, og hetta gjørdist samstundis seinasta deyðarevsind í Føroyum. Deyðadómur í friðartíð varð avtikin í Føroyum við gildissetingini av borgaraligu revsilógini frá 1930.

Tey londini sum í 2010 høvdu flestar avrættingar

Keldur 
 Amnesty fegnast um ST yvirlýsing móti deyðarevsing - Amnesty.fo
 Deyðarevsing 2005 - Amnesty.fo
 Hernaðarlig revsi- og rættargangslóg - Logting.fo
 Capital punishment - Ensk wikipedia
 Steðgið deyðarevsing - Amnesty.fo
 Deyðarevsing í Iran - Kvinna.fo

Ávísingar úteftir 
 Barnamordari avrættaður - Vikublad.fo
 Amnesty International Føroya Deild; arbeiða ímóti deyðarevsing og píning
 Capital punishment - Ensk wikipedia

Løgfrøði
Siðafrøði
Deyðsorsøkir
.us

.us er økisnavn hjá USA.

Økisnavn

sv:Toppdomän#U
.uk

.uk er økisnavn hjá Stóra Bretlandi.

Økisnavn
Hav

Hav er sjógvur landa millum, sjógvurin uttansyndis. Hav fjalir 71 % av jarðarknøttinum, og alt tað, vit rokna sum hav, hongur meira ella minni saman. Í veruleikanum er alt eitt stórt hav; men vanliga býta vit tað sundur. Vit tosa um trý heimshøv: Atlantshavið, Indiahavið og Kyrrahavið. Øll onnur høv kunnu roknast sum partar av hesum trimum; men ofta verða smærri havøki býtt frá.

Vert at vita 

 Djúpasta hav í heiminum: Marian djúpálur (enskt: Mariana Trench, danskt: Marianergraven) í Kyrrahavinum (10 924 m).

Sí eisini 
Sjógvur

Slóðir 

Høv
Landafrøði
Vatn
Høgni Reistrup

Høgni Reistrup ella Högni Reistrup sum er navnið hann brúkar sum tónleikari (føddur 1984) er ein føroyskur sangari, sangskrivari, tónleikari og rithøvundur, útbúgvin miðlafrøðingur (cand.mag í miðlavísindum). Hann hevur givið út fýra fløgur. 

Fjórða útgávan hjá Högna Reistrup við heitinum "Áðrenn vit hvørva" kom út 2. desember 2013. Útgávan er tøk á plátu, fløgu og talgilt. Upptøkurnar eru framdar í Berlin og í Reykjavík. Framleitt tilfarið á "Áðrenn vit hvörva" hava Janus Rasmussen og Ólavur Jákupsson. 

Fyrsta staklagið av "Áðrenn vit hvörva" var Vegurin  

Hann gav út sína fyrstu fløgu 11. juli 2007 við heitinum "Hugafar á ferð". Fløgan fekk góð skoðsmál og millum annað 4/6 stjørnur í viðurkenda danska tónleikablaðnum Gaffa. Sangurin Vit vita at so er av fyrstu útgávuni lá ovast á hittlistanum í føroysku útvarpssendingini 15 tær bestu i 8 vikur.

Høgni er eisini rithøvundur. Hann gav út bókina Valið og valdið í 2011 saman við Stefani í Skorini. Í bókini greina 17 ymiskir frøðingar løgtingsvalið við útgangsstøði í servitan teirra. Í 2012 góvu Høgni og Heri á Rógvi út bókina Exit Føroyar, ið fekk sera nógva umrøðu.

Útgávur

Tónleikaútgávur 
 Áðrenn vit hvørva, 2013. Fløgan er tikin upp í Berlin og Reykjavík og ljóðblandað í Íslandi av Janusi Rasmussen. Janus Rasmussen og Ólavur Jákupsson framleiddi fløguna. Hon kom út 2. desember 2013. Á fløguni eru ellivu skeringar. Tekstirnir eru á føroyskum.
 Samrøður við framtíðina, 2011. Fløgan er tikin upp í Føroyum og ljóðblandað í Íslandi av íslendinginum Styrmir Hauksson. Janus Rasmussen framleiddi fløguna. Hon kom út í november 2011. Fløgan telur tíggju skeringar við føroyskum tekstum.    
 Trý fet frá tilveruni, 2010. Tónleikurin er tikin upp í Føroyum og ljóðblandaður í Dublin av íranum Kieran Lynch. Fløgan kom út 1.mars 2010. Fløgan telur tíggju skeringar við føroyskum tekstum. 
 Hugafar á ferð, 2007. Tónleikurin er tikin upp í Føroyum. Fløgan telur tíggju skeringar við føroyskum tekstum.

Bókaútgávur 
2011 - Valið og valdið, Høgni Reistrup, Stefan í Skorini, (17 ymsir frøðingar greina løgtingsvalið út frá ymiskum sjónarmiðum), 258 síður, ISBN:978-99918-71-74-5
2012 - Exit Føroyar, Heri á Rógvi og Høgni Reistrup, (um fólkafráflyting úr Føroyum), Sprotin
2015 - Framtíðin er okkara, Høgni Reistrup, (um føroyskan politikk og eitt sjálvbjargið samfelag), Sprotin

Útbreiðsla 
Umframt at tónleikurin er nógv spældur í Føroyum, hevur hann eisini verið at hoyrt í millum annað Íslandi, Týsklandi, Onglandi, Skotlandi, Danmørk, Grønlandi og Finnlandi.

Vinnuvirksemi 
Høgni Reistrup hevur stovnað og er stjóri í fyritøkuni Guide to Faroe Islands, sum er ein marknaðarpallur fyri upplivingar til ferðafólk.

Keldur

Slóðir  
 Facebook síða.

Føðingar í 1984
Føroyskir tónleikarar
Føroyskir mannligir sangarar
Sangskrivarar
Føroyskir rithøvundar
Føroysk vinnulívsfólk
Frøðingar
Ægir

Ægir var havgudur í norðurlendskari gudalæru, vanliga roknaður millum æsirnar, hóast hann var av jøtunætt; við konu síni Rán átti hann níggju døtur, sum ímynda aldur; teirra millum vóru Bára,  Bylgja, Drøvn, Dúva, Ronn og Unn.

Fólkanavn  
Ægir verður nýtt sum fólkanavn í Føroyum, Íslandi, Noregi og Danmark, og í sniðunum Aegir og Ägir í Svøríki.

Svimjifelagið Ægir 
Í Klaksvík er eitt svimjifelag, sum eitur Ægir, sí Ægir (svimjifelag).

Ásatrúgv
Teokrati

Teokrati, eisini nevndir gudastýri, er í landi, har prestaskapurin hevur alt vald, og stýrir eftir halgu bókum sínum. Í Iran eru tað mullaharnir - skriftlærdir muslimar og prestar, sum hava valdið, hóast stjórnarvaldið ikki er á átrúnaðarligum hondum. Stýrisskipanin í Vatikanríkinum, minsta ríkinum í heiminum, er bæði gudastýri og kongsveldi. Ríkisovasti er pávin (Benadikt XVI), ið eisini er oddamaður fyri rómversku katólsku kirkjuni.

Átrúnaður
Ríkisstjórn
Virðismongd

Virðismongdin hjá eini funktión er tann mongdin av virðum, sum ein funktión hevur sum úrslit. Virðismongdin hjá funktiónini f skrivast: Vm(f).

Í eini krossskipan verða tølini, ið hoyra til virðismongdina, skriva upp eftir y-ásanum, eisini nevndur 2. ásur.

Also er virðismongdin tey y-virðini, ið ein funktión kann hava.

Dømi
Úrslitni hjá sinusi eru einans innan eindarkringin, tí hevur sinus hesa virðismongdina:

Hendan funktiónin hevur einans positiv tøl sum loysnir (um x er eitt reelt tal):

Minnislóg
Frummongdin verður altíð skriva eftir 1. ási, og virðismongdin altíð eftir 2. ási. Hetta kanst tú minnast til við at nýta stavraðið, Frummongd kemur jú áðrenn Virðismongd.

Sí eisini
Frummongd

Mongdarlæra
Birmaketta

Birmakettan sigst stava frá Burma.

Birmakettur finnast eisini í Føroyum.

Slóðir úteftir
 Heilagu birmaketturnar

Súgdjór
Berlinmúrurin

Berlinmúrurin nevnist múrur, sum Eysturtýskland læt byggja uttan um Vesturberlin fyri at forða fólki at flýggja úr Eysturtýsklandi. Byrjað varð at gera múrin 13. august 1961, og múrurin fall 9. november 1989. Berlinmúrurin gekk eftir markinum millum Vesturtýskland og Eysturtýskland, og ætlanin var, at hann skuldi forða eysturtýskarum at flýggja vesturum, har livikorini vóru nógv betri, og har eisini meiri arbeiði var at fáa.

Ávísingar úteftir 
Chronik der Mauer, chronik-der-mauer.de (á týskum)
Chronicle of the Berlin Wall, chronik-der-mauer.de (á enskum)

Týskland
Søga
Søga Týsklands
Berlin
Kim Il Sung

Kim Il Sung (김 일성, 15. apríl 1912 – 8. juli 1994) var leiðari í Norðurkorea, føddur í 1912 og deyður 1994. Kallaður "Tann stóri leiðarin". 

Norðurkorea
Floksmenninir

Floksmenninir itu Høgni Nev, Rógvi Skel, Hálvdan Úlvsson og Sjúrður við Kellingará (ella Gellingará). Teir búðu í Hattarvík og ætlaðu við harðari framferð at leggja allar Føroyar undir seg.
At enda vórðu teir tiknir og dømdir at verða stoyttir oman av Valaknúkum.

Keldur 
V. U. Hammershaimb: Færøsk anthologi. - Bind 1, 1969 (uppr. 1891)  síða 358-368
Poul Johannes Poulsen (Poul á Gaddinum): Flokksmenninir (kvæði). Í: Varðin bd. 4 (1976)

Føroyskar sagnir
Honolulu

Honolulu er høvuðsstaður á Hawaii. Honolulu liggur á oynni O'ahu. Honolulu, ið liggur í sunnara partinum av O'ahu, er eitt av best umtóktu ferðamálunum í Hawai'i. Í økinum eru langar sandstrendur, reint baðivatn og eitt mílt veðurlag. Niðri við havnina Waikiki er ein ørgrynna av diskotekum, barrum, matstovum og kaféum.

Keldur 

Býir í Hawaii
Hawaii
Høvuðsstaðir í Kyrrahavsoyggjunum
Juche

Juche er ein politisk hugsjón og heimspeki útvikla av Kim il Sung, sum eftir norðurkoreanskari meting er marxisman nýtt til norðurkoreansk viðurskifti. Juche er ein menniskjasentrera heimspeki, sum sigur at menniskja er harri yvir sínum lívi. 
Juche stendur í politikki fyri at stóla uppá sína megið sum tjóð og stendur fyri skapa sjálvforsýnandi ætlanarbúskap, uttanveltaðan uttanríkispolitik til dømis í mun til hernaðarsamgongur sum NATO og Warszawasamgongan og at hava ein herð sum er nóg sterkur at verja tjóðina. Juche er ein tættur í grundarlagnum fyri at fasthalda Norðurkorea isolera frá umheiminum. 

Eftir deyða Kim il Sungs bleiv álmanakkin broyttur, soleiðis at tíðarrokningin í Norðurkorea byrjar í 1912 og ári kallast Juche. Í Norðurkorea eitur 2007, Juche 97.

Sí eisini 

 Norðurkorea

Politisk hugsjón
Norðurkorea
Hans-Georg Gadamer

Hans Georg Gadamer (11. februar 1900 - 13. mars 2002) var týskur heimspekingur og var næmingur hjá Martin Heidegger. hann doyði í Heidelberg, og bleiv 102 ár. í 1947 flutti hann til Frankfurt, og í 1949 flutti hann til Heidelberg har var bleiv.

Týskir heimspekingar
Føðingar í 1900
Andlát í 2002
Martin Heidegger

Martin Heidegger (føddur 26. september 1889, deyður 26. mai 1976) var ein av størstu týsku heimspekingunum í 20. øld. Kendasta verk hansara er Sein und Zeit, sum kom út á týskum í 1927 og á donskum í 2007 við heitinum Væren og tid. Hann er av katólskari familju, varð føddur í  Meßkirch. Foreldur hansara vóru ikki múgvandi og høvdu ikki ráð at senda hann á lærdan háskúla, hann kom tí í staðin at ganga á Jesuitarordanin. Tað vísti seg tó skjótt, at hann hevði sera góð evnir, og slapp hann so at lesa á lærdum háskúla, fyrst las hann gudfrøði í Freiburg, síðan skifti hann til filosofi og tók ph.d. í 1914. Eftir at hava tænt í 1. heimskríggi, var hann hjálparfólk á lærda háskúlanum hjá Edmund Husserl, sum sigst vera faðir at fenomonologi'ini, tað kom at hava stóra ávirkan á hansara hugsunarhátt seinni. 

Heidegger fekk í 1923 eitt professorat við tað protestantiska universitetið í Marburg, har hann arbeiddi lið um lið við fólkum sum Rudolf Bultmann og m.a. undirvísti hann  Hans-Georg Gadamer og Hannah Arendt.

Í 1933 gjørdist Heidegger limur í NSDAP (stytting fyri Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (Nationalsosialistiski Týski Arbeiðaraflokkurin).

Útgávur

Verk hjá Heidegger á donskum 
 "Hvad vil tænkning sige?" (2012) ("Was heisst Denken" 1951-52)
 Væren og tid (2007; Sein und Zeit, 1927)
 Hvad er metafysik? (Was ist Metaphysik?, 1929)
 Kunstværkets oprindelse (Der Ursprung des Kunstwerkes, 1936)
 Verdensbilledets tid (Die Zeit des Weltbildes, 1938)
 Et brev om "humanismen" (Brief über den Humanismus, 1947)
 Til sagen for tænkningen (Zur Frage nach der Bestimmung der Sache des Denkens, 1965/1984)

 Sproget og ordet (fire foredrag)
 Spørgsmålet om teknikken og andre skrifter (ymisk essays)

Verk um Heidegger á donskum 
 Gørtz, Kim (2003): Tankens åbenhed, Samfundslitteratur.
 Rendtorff, J. D. (2004). Fænomenologien og dens betydning. In: L. Fuglsang & P. Bitsch (eds.),  Videnskabsteori i samfundsvidenskaberne : på tværs af fagkulturer og paradigmer, 2. ed., pp. 277-309. Roskilde Universitetsforlag.

Keldur 

Týskir heimspekingar
Týskarar
Føðingar í 1889
Hawaiianskt mál

Hawaiianskt (á hawaiianskum: ‘Ōlelo Hawai‘i) er eitt polynesiskt mál, sum er almenna málið á Hawaii. Tað eru bara umleið 8000 fólk sum tosa tað, men kortini er tað tað almenna málið. Tað er ikki hótt, tí tað fær grið á oynni Ni'ihau, sum hevur verið privatogn í eina øld, og øll sum búgva har, tosa hawaiianskt. Seinastu tíggjuárini hevur málið verið í brennideplinum, og nú eru skúlar stovnaðir, og ikki bara á Ni'ihau, har børnini læra at hava tað sum móðurmál.

Søga 

Áðrenn 1820 var bara hawaiianskt tosað allastaðni á Hawaii, men onga aðrastaðni. Frá 1820 til 1887 vórðu oyggjarnar kristnaðar og hawaiianska málið broyttist. Kristnir missionerar vildu umvenda oyggjabúgvarnar við at umseta bíbliuna til hawaiianskt og við at prædika á málinum hjá teimum innføddu. Í 1826 fekk hawaiianska stavraðið gjørt. Nú kundi málið bæði tosast og skrivast. Frá 1839 til 1840 varð fyrsta grundlógin skrivað á hawaiianskum. Í 114 ár (1834-1948) vórðu tíðindabløð prentað á hawaiianskum. Mállæran kom í 1834 og fyrsta orðabókin í 1865. Nógvar hawaiianskar bókmentir vóru. Málið er skumpað til viks av enskum, og í dag duga færri enn 0,1% av fólkinum hawaiianskt. Í 2000 bleiv tað vældámdari at tosa og tað sigst vera heimsins mest romantiska mál.

Samanburður

Keldur 

 1. Ethnologuesa tøl frá 1995.
 Hawaiisk - Norsk wikipedia
 Hawaiian language - Ensk wikipedia

Sí eisini 

 Hawaii
 Wikipediu á hawaiianskum

Keldur 

Hawaii
Mál í Kyrrahavsoyggjunum
Mál í USA
Hornabóltur

Hornabóltur, á donskum og fleiri øðrum málum verður Baseball brúkt, er tjóðarítrótt í USA. Fyrsti dysturin ímillum skipað lið var í New Jersey í 1846. Fyrsta landskappingin var í 1876, og nú á døgum er hornabóltur næstbest umtókta ítróttargrein í Amerika, beint aftanfyri amerikanskan fótbólt. Leikararnir hava handska á hondini og rimagrímu fyri andlitinum. Baseball-leikarar brúka bólttræ og harðan bólt. Siður er, at forsetin kastar fyrsta bóltin, tá ið landskappingin MLB (Major League Baseball) í hornabólti byrjar.

Ávísingar úteftir 
 mlb.com, Almenna heimasíðan hjá MLB
 wbsc.org, Almenna heimasíðan hjá WBSC

Keldur 

Ítróttur
Listi yvir forsetarnar í USA



Viðmerkingar

Sí eisini 
 Sambandsríki Amerika

USA

Forsetar í USA
Politikkur í USA
Listar

he:נשיא ארצות הברית#רשימת הנשיאים
Matrikulstovan

Matrikulstovan er ein stovnur, sum umsitur matrikulnummar í Føroyum.

Keldur

Greinir

 Beiti, Jógvan í: Hvør er uppgávan hjá Matrikulstovuni? Í: Óðalstíðindi nr. 1, 2004.

Føroyar
Føroya Óðalsfelag

Føroya Óðalsfelag varð sett á stovn í 1985. Felagið er fyri tey, sum hava við føroysku óðalsmentanina at gera. Felagið gevur út blaðið Óðalstíðindi.

Niels Petersen er formaður í Óðalsfelagnum.

Yrkisfelag
Bergur Rønne Moberg

Bergur Rønne Moberg (fyrr Hansen) er føddur í 1965, uppvaksin í Kollafirði. Hann er útbúgvin magistari í norðurlendskum á Københavns Universitet, seinni bleiv hann eisini ph.d. Hann starvast sum eksternur lektari á Institut for Nordiske Studier og Sprogvidenskab í Keypmannahavn.

"Á langbylgju" er fyrsta yrkingasavnið hjá høvundinum, sum í mong ár hevur verið kendur sum ummælari og greinskrivari.

Útgávur 
Barn av grundsøgum. Greinir, 2008.
Ongar planir fyri næsta sunnudag. Yrkingar, 2007.
Tá søgan byrjar á staðnum. Greinasavn, 2006.
Á langbylgju. Yrkingar, 2006.
Bundin av undirsjónum. Um yrkingarnar hjá Karsten Hoydal, 1999.

Keldur 

Føroyskir rithøvundar
Saltfiskur

Saltfiskur er fiskur, ið er saltaður. Saltfiskur var í 20. øld ein stór útflutningsvøra úr Føroyum. Italia var størsti marknaðurin fyri føroyskan saltfisk. 

Klippfiskur er turkaður saltfiskur.

Keldur

Slóðir úteftir

Greinir 

 Grikkaland. Í: Gluggin (tíðarrit), mai 1956.
 Italia. Í: Gluggin (tíðarrit), apríl 1956.

Fyritøkur
Matur og drekka
Føroyskur matur
Fiskar
Føroya Landsskjalasavn

Føroya Landsskjalasavn broytti í 2018 navn til Tjóðskjalasavnið. 

Føroya Landsskjalasavn er ein almennur stovnur, sum varðveitir nærum øll skjøl, sum kunnu hugsast at hava áhuga antin nú ella í framtíðini. Millum annað goyma tey kirkjubøkur og lógarbøkur.

Høvuðsendamálið hjá Landsskjalasavninum er at savna, varðveita, skipa, lýsa og røkja søguligar keldur. Harafturat hevur Landsskjalasavnið eisini til endamáls at vegleiða stovnar, hvussu teir skipa og avhenda savnindini.

Orsøkin er, at hesar søguligu keldur eiga altíð at verða til taks fyri almenningi og myndugleika. Øll kunnu koma inn á Landsskjalasavnið og biðja um loyvi at síggja og arbeiða við savnindum okkara, til dømis kirkjubókum, fólkateljingum, manntalslistum og øðrum málum og protokollum.

Í 2011 var nýggjur almennur stovnur nevndur Søvn Landsins settur á stovn. Søvn Landsins er ein yvirskipað fyrisiting av søvnunum undir Mentamálaráðnum: Føroya Landsbókasavn, Føroya Landsskjalasavn, Føroya Fornminnissavn, Føroya Náttúrugripasavn og Havlívfrøðiligu Royndarstøðina. Virkisøkið hjá Søvnum Landsins er náttúru- og mentanarsavnsvirksemi, skjalasavnsvirksemi og bókasavnsvirksemi.

Keldur

Greinir 

 Nolsøe, Páll J.: Føroya Landsskjalasavn. Í: Gluggin, apríl 1956.

Slóðir úteftir 
 Føroya Landsskjalasavn

Bókasøvn
Føroyar
Føroya søga
Søvn Landsins
Mentan í Føroyum
Almennir stovnar í Føroyum
Skjalasavn
Almenn savnindi
Tjóðskjalasavn
Listi yvir økir og lutøkir í Sambandsríki Amerika

Listi yvir hjálond og stakríki í Sambandsríkinum Amerika

Landafrøði hjá USA
USA
Listar
Høgri

Høgri (bókmál: Høyre; nýnorskt: Høgre), stutt H, er ein politiskur flokkur í Noregi. Høgri varð formliga stovnaður í 1884 og er ein konservativur og borgarligur flokkur. Ungdómsflokkurin hjá Høgra eitur Ungi Høgri (bókmál: Unge Høyre, nýnorskt: Unge Høgre). Í 2004 gjørdist Erna Solberg leiðari.

Norskir forsætisráðharrar úr Høgra hava verið advokatur Christian Schweigaard (1884), advokatur Emil Stang (1889–1891 og 1893–1895), professari Francis Hagerup (1895–1898 og 1903–1905), hermaður Jens Bratlie (1912–1913), advokatur Otto B. Halvorsen (1920–1921 og 1923), keypmaður Ivar Lykke (1926–1928), løgfrøðingur John Lyng (1963), búskaparfrøðingur Kåre Willoch (1981–1986), løgfrøðingur Jan P. Syse (1989–1990) og stjórnmálafrøðingur Erna Solberg (2013–).

Sí eisini 
 Politiskir flokkar í Norra

Norskir flokkar
Lettiskt mál

Lettiskt (lettiskt: latviešu valoda) er allment mál í Lettlandi.

Baltisk mál
Sverri Fon

Sverri Fon var føroyskur mentanarmaður. Millum annað var hann bókavørður og skrivaði søgur, og hann var ábyrgdarblaðstjóri á Glugganum, sum hann gav út saman við Sverra Egholm.

Stuttsøgur
Mítt dreymaslott... - ein skótasøga. Í: Gluggin, juni 1956.

Slóðir úteftir 

 Føroya landsbókasavn

Føroyskir rithøvundar
Føroyskir bókavørðar
Bókasøvn
Gluggin (tíðarrit)

Gluggin var eitt føroyskt mánaðarblað við blandaðum og almennum innihaldi. P/f Lestur gav blaðið út, og í fyrstuni var Sverri Fon ábyrgdarblaðstjóri, og Sverri Egholm var blaðstjóri. Seinni gavst Sverri Egholm í blaðstjórnini, og Oskar Hermannsen kom fyri hann.

Føroysk tíðarrit
Føroyskir tíðindamiðlar
Skóti

Skótaarbeiði er frítíðarítriv, sum hevur til endamáls at venja skótarnar upp til góðar samfelagsborgarar.

Slóðir úteftir

Greinir 

 Enni, Jóhs.: Skótarørslan. Í: Gluggin, september 1956.

Skótalív
Felagsskapir
D.P. Danielsen

Dánjal Pauli Danielsen, vanliga nevndur D.P. Danielsen. Føddur 3. mars 1913 í Miðvági. Deyður 28. mars 1991. Útbúgving í løgfrøði í 1945. Sakførari og rithøvundur. Blaðstjóri á 14. september (tíðindablað) 1947-1949.  Sat á løgtingi fyri Tjóðveldi í fimtiárunum, frá 1950 til 1958. Stillaði upp fyri Sosialistiska Loysingarflokkinum í 1990, uttan tó at blíva valdur.

Útgivið 

 Tjóðfundarleiðin, 1945

 Hvat fæst frá tí almenna, 1. útgáva 1971, 2 útgava 1983

 Í Íslandi: Summarið 1972, 1978

 Roðin, tíðarrit, 1971 - 1982

 Tølini tala: talmyndir úr føroyska samfelagnum, 1974

 Búskapur, søguliga lýstur, 1989

 Hvørt við sínar náðir, 1990 (Skaldsøga um fyrstu niðursetufólkini á Hvítanesi).

Heiðursløn 

 1990 Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens, fyri skaldsøguna "Hvørt við sínar náðir".

Keldur

Løgtingið 150 – Hátíðarrit, bind 2 (2002), s. 267-268 (PDF)

Føroyskir politikarar
Føroyskir rithøvundar
Føroyskir blaðstjórar
Føroyskir løgfrøðingar
Føðingar í 1913
Andlát í 1991
Føroyingahavnin

Føroyingahavnin (danskt: Færingehavn. grønlendskt: Kangerluarsoruseq), í Grønlandi hevur fingið navn eftir føroyingum, sum vóru teir fyrstu, ið koma at nýta hana í 1925.

Keldur
Lamhauge, Poul: Føroyingahavnin. Í: Gluggin, oktober 1957.

Slóðir úteftir

Greinir
Lamhauge, Poul: Føroyingahavnin. Í: Gluggin, oktober 1957.

Býir og bygdir í Grønlandi
Fiskipolitikkur
Søga
Sacramento

Sacramento er høvuðsstaður í Kalifornia. Í Sacramento og økinum rundanum búgva 2,1 mió. fólk. 

Fíggjarkreppan í Kalifornia hevur rakt húsaprísirnar hart. Millum býirnar sum eru harðast raktir, eru Sacramento og Los Angeles. Húsamarknaðurin í Kalifornia er í løtuni tann ringasti í 25 ár. Tað sæst eisini aftur í húsakeypum í Sacramento. Sølan í 2008 er tað lægsta í 13 ár. 

California State University, Sacramento (eisini nevndur "Sacramento State University") varð sett á stovn í 1947. Á skúlanum ganga samanlagt um 29 241 næmingar (2009).

Myndasavn 

Býir í Kalifornia
Breinigerberg

Breinigerberg er ein bygd í Týsklandi. Bygdin er ein av 17 smærri býum og bygdum, ið eru partar av býnum Stolberg, ið er ein av teimum størstu býunum í Aachen. Í 2005 var fólkatalið í Breinigerberg 971.

Ávísingar úteftir 

 Breinig + Breinigerberg
 Breinigerberg

Býir í Týsklandi
Faroe Pride 2005

Faroe Pride 2005, fyrsta skrúðgongan 27. august 2005. 

22-27. august 2005 var fyrsta ráðstevnan hjá ANSO, Canaries in the Coal Mines, hildin í Tórshavn. Henda norðurlendska LGBT ráðstevnan var fyriskipað av ANSO, Friðarboganum og felagnum Bogin. Ráðstevnan endaði við fyrstu skrúðgonguni fyri STT (sam-, tví- og transkynd) í Føroyum. 
Røðarar til ráðstevnuna vóru millum annað: 
Judith Halberstam (US) , 
Jens Rydström (SE) , 
David Megathlin (US) , 
Arthur Thiry  (SE) , 
Britta Swenson (SE) og 
Don Kulic (SE).

Slóðir úteftir 

 Friðarbogin, felag fyri sam- og tvíkyndar føroyingar

Keldur 

Føroyskir festivalar