alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Joel Osteen

Joel Osteen er føddur 5. mars 1963 í Houston, Texas. Hann er pastorur í Lakewood Church í Texas, sum er størsta samkoman í USA. Osteen er eisini rithøvundur og hevur skrivað 3 bøkur:  "Your Best Life Now: 7 Steps to Living at Your Full Potential" (2004), "Become a Better You: 7 Keys to Improving Your Life Every Day" (2007) og "It's Your Time" (2009). 

Í 1984 giftist hann við Victoria Iloff Osteen (f. 1961). Tey eiga tvey børn, Jonathan- og Alexandra Osteen. Hann býr nú í Houston í Texas. 

Amerikanskir rithøvundar
Asterix

Asterix er ein fronsk teknirøðshetja og høvuðspersónur í teknirøðini Asterix. Søgurnar handla um Asterix, sum er galli (rómverskt heiti á keltum í Fraklandi, Onglandi og í landnyrðingspartinum í Spania), og fylgja vit honum og vinfólkum hansara í lítlu bygd teirra, ímeðan tey, ímillum onnur ævintýr, berjast ímóti Cæsar og rómarunum, sum royna at yvirtaka land teirra. Upprunaligi rithøvundurin til teknirøðina Asterix var René Goscinny, sum eisini skrivaði fleiri aðrar kendar teknirøðir sum Lucky Luke, Iznogood og Umpa-pa. Albert Uderzo teknaði tær fyrstu 34 bøkurnar í høvuðsrøðini um Asterix. Tá Goscinny doyði í 1977, helt Uderzo fram sum rithøvundur frá søgu nr. 25. Bróðir Alberts, Marcel Uderzo, hevur teknað søguna Les Douze Travaux d'Astérix, ella Asterix hertekur Rom, sum søgan nokk hevði itið á føroyskum.
Fyri nøkrum árum síðani legði Albert Uderzo frá sær, og nú skrivar Jean-Yves Ferri søgurnar og Didier Conrad teknar tær.

Tíverri eru søgurnar um Asterix enn ikki umsettar til føroyskt, men tær fáast á øllum hinum norðurlendsku málunum.

Teknisøgur 

Ikki allar søgurnar blivu útgivnar í somu raðfylgju í Skandinavia sum upprunaliga; tá er danska, norska og svenska nummarið sett í klombrum eftir heitið. Frá 2021 og fram verða søgurnar útgivnar á donskum í rættari raðfylgju. Ikki allar søgurnar eru givnar út á íslendskum; tá er - sett í teigin. 
Allar søgurnar eru givnar út í Skandinavia í skreytheftum, men harafturat eru tær í tveimum ella trimum umførum savnaðar í bøkur.

Í 1980'unum komu allar táverandi søgurnar (1-27 og serhefti) út í 7 bókum á øllum trimum skandinavisku málunum. Á donskum nevndist bókarøðin Asterix luksusbind.

Frá 2001 til 2006 komu allar táverandi søgurnar út í so gott sum kronologiskari raðfylgju í eini bókarøð við 13 bókum. Bókarøðin kom á øllum trimum skandinavisku málunum; hon varð samprentað og hevði somu útsjónd og næstan sama heiti á øllum trimum málunum, Asterix – den komplette samling / samlede verk / den kompletta samlingen.

Síðani 2019 hevur danska forlagið Cobolt givið út Asterix-skreythefti og eina bókarøð, nevnd Den store Asterix. Í hvørjari bók eru 2 skreythefti og umleið 2×35 síður við tilfari um søgurnar.

Filmar

Sí eisini
Aldarinnar 100 bøkur sambært Le Monde

Keldur

Ávísing úteftir 
 Asterix á donsku ComicWiki
 Asterix á skandinavisku Minetegneserier
 Asterix á svensku Seriewikin
 Asterix-útgávurnar á íslendsku Wikipedia
 Asterix NZ, nýsælendsk fjepparasíða
 Asterix-Fan, týsk fjepparasíða
 Asterix International, týsk fjepparasíða á enskum máli
 Asterix around the World, hollendsk fjepparasíða á enskum máli
 Le site officiel Aasterix, almenna síðan um Asterix

Teknirøðir
Teknifilmar
Filmur
ComicWiki

ComicWiki er ein donsk wiki um teknirøðir eftir sama leisti sum Wikipedia, men avmarkað til alt, sum hevur við teknirøðir at gera.

Greinarnar á ComicWiki kunnu snúgva seg um almenn evni innan teknirøðir sum t.d. Dunnaldur Dunna, Asterix, Lucky Luke, Tintin, Blueberry, evni sum eisini eru at finna á nógvum wikipedium; men eisini um meira avmarkað evni, sum vanliga ikki rúm er fyri á almennum wikipedium, sum t.d. Familien Ands stamtræ, Asterix erobrer Rom, Lucky Luke 1946-50, Tintin i Sovjet, Den unge Blueberry.

Eisini føroyskar teknirøðir verða stutt viðgjørdar á ComicWiki.

Seriewikin er ein tilsvarandi svensk wiki um teknirøðir. Skandinaviskar teknirøðir verða skrásettar í databasuni Minetegneserier.

Ávísingar úteftir 
 ComicWiki

Teknirøðir
Seriewikin

Seriewikin er ein svensk wiki um teknirøðir eftir sama leisti sum Wikipedia, men avmarkað til alt, sum hevur við teknirøðir at gera.

Greinarnar á Seriewikin kunnu snúgva seg um almenn evni innan teknirøðir sum t.d. Dunnaldur Dunna, Asterix, Lucky Luke, Tintin, Blueberry, evni sum eisini eru at finna á nógvum wikipedium; men eisini um meira avmarkað evni, sum vanliga ikki rúm er fyri á almennum wikipedium, sum t.d. Disneys Jag-böcker, Piraterna (Asterix), Lucky Luke – Den kompletta samlingen, Kapten Haddock, Blueberry (bokserie).

ComicWiki er ein tilsvarandi donsk wiki um teknirøðir. Skandinaviskar teknirøðir verða skrásettar í databasuni Minetegneserier.

Ávísingar úteftir 
 Seriewikin

Teknirøðir
Valhøll (teknirøð)

Valhøll er donsk teknirøð í 15 pørtum, sum Peter Madsen hevur teknað og Hans Rancke-Madsen, Per Vadmand, Henning Kure og Peter Madsen hava skrivað. Teir fyrstu fimm partarnir eru givnir út á føroyskum. 

Søgurnar í 4. og 5. parti eru evnið í teknifilminum Valhalla, sum Peter Madsen stóð fyri at tekna.

Á teimum trimum skandinavisku málunum eru søgurnar eisini útgivnar í fimm innbundnum bókum.

Ávísingar úteftir 

 Valhalla á donsku ComicWiki
 Valhall á skandinavisku Minetegneserier
 Valhall á svensku Seriewikin
 Heimasíðan hjá Peter Madsen

Teknirøðir
Teknifilmar
Filmur
Norrøn gudalæra
Changeling

Changeling (á føroyskum: Býtisbarn) er ein amerikanskur filmur. Hesin krimi/drama filmurin við Angelina Jolie, John Malkovich og leikstjórnaður av Clint Eastwood, ið var tilnevndur til tveir Academy Award Oscars, er bygdur á eina sanna søgu. 

Filmurin byrjar í Los Angeles í Kalifornia, mars 1928, tá Christine Collins (Angelina Jolie), ein einlig mamma, kemur heim og sær, at níggju ára gamli sonur hennara, Walter (Gattlin Griffith), er horvin. Púra frá sær sjálvari ringir hon til politiið og greiðir frá hvat hent er. Fimm mánaðir seinni frættir hon at Walter er funnin í Illinois. Politiið, ið fegnast um at endiliga fáa positivt ummæli, tí teir annars bert verða settir í samband við korruptión og svart samstarv við teir ólóligu. Gleðin hvørvur tú skjótt, tá Christine sigur at drongurin, hon er komin at taka ímóti á tokstøðini, ikki er sonur hennara. 

Hvat síðani hendir í filminum er ein rekkja av korruptheitum, hvar politiðið roynir at manipulera Christine til at halda, at "Walter" veruliga er sonur hennara. Hóast hetta er sera torført og sera niðurgerandi fyri Christine, kempar hon sterkt ímóti trýstinum og hevur enn eina vón um at finna son sín.

Leikarar 

 Angelina Jolie
 Jeffrey Donovan
 John Malkovich
 Jason Butler Harner
 Amy Ryan
 Michael Kelly
 Geoff Pierson
 Colm Feore
 Denis O'Hare

Slóðir úteftir 

 Almenn heimasíða

Amerikanskir filmar
Pirates of the Caribbean: At World's End

Pirates of the Caribbean: At World's End er ein amerikanskur filmur frá 2007. Vit fylgja Will Turner (Orlando Bloom), Elisabeth Swann (Keira Knightley), Barbossa (Geoffrey Rush) og Tia Dalmu (Naomie Harris) á einari ferð til heimsins enda og víðari fyri at bjarga Jack Sparrow (Johnny Depp) frá ríkinum hjá teimum deyðu, og síðani við tað endaliga slagið um sítt pláss í verðini. Filmurin varir í heilar 2 tímar og 48 minuttir.

Søgugongd 
Tað er ein ógvuliga døpur tíð fyri sjónrænaralívið í heiminum, nú tá Lord Cutler Beckett (Tom Hollander) hevur yvirtikið spøkilsisskipið "The Flying Dutchman", eins og hann hevur fingið takið á skiparanum Davy Jones (Bill Nighy). Hann hevur nevniliga hjartað hjá Davy Jones í einari eskju. Við hesum skipi, ið ikki kann vinnast á, herja teir tey sjey høvini, og roynir Beckett at náa máli sínum, ið er at oyða alt sjórænaralív í heiminum. 

Elizabeth Swann (Keira Knightley), Will Turner (Orlando Bloom) og Barbossa (Geoffrey Rush) gera so eina ætlan um at samla saman "The Nine Lords of the Brethren Court", so hesi saman kunnu sigra á Beckett og hansara skipi. Av teimum níggju er Jack Sparrow (Johnny Depp) ein. Men hann er fangaður í "Davy Jones' Locker" eftir møtið við "The Kraken" í seinna filminum "Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest". Tí fara Swann, Turner og Barbossa í felag við kinesiska sjórænaranum Sao Feng úr Singapor út á heimsins enda fyri at bjarga Jack Sparrow. Men sjálvt um tey fáa samlað øll níggju saman, verður hetta møguliga ikki nóg mikið til at vinna á Beckett. Tí verða tey noydd at fría gudinnuna Kalypso, ið er fangað í menniskjaligum hami, og harvið eisini sannføra hana um at koma teimum til hjálpar. Men sum svik omaná svik verður framt, vísir tað seg, at øll hava hvør sítt mál, og at eingin er til at líta á.

Leikarar 

 Johnny Depp
 Orlando Bloom 
 Keira Knightley
 Chow Yun-Fat
 Geoffrey Rush
 Bill Nighy 
 Tom Hollander 
 Naomie Harris 
 Stellan Skarsgård
 Kevin McNally
 Jack Davenport 
 Lee Arenberg 
 Mackenzie Crook
 Jonathan Pryce 
 Keith Richards

Slóðir úteftir 

 Almenn heimasíða
 Lýsing

Amerikanskir filmar
Pirates of the Caribbean
Mr. Bean's Holiday

Mr. Bean's Holiday er ein bretskur filmur úr 2007. Filmurin varir í 86 minuttir. Filmurin er tikin upp í Fraklandi. Høvuðsleikarar í filmurin eru Rowan Atkinson, Emma de Caunes og Willem Dafoe. Filmurin eru framleiddur í Bretlandi. 

Tá Mr. Bean (Rowan Atkinson) vinnur eina ferð til Fraklands, er hann ikki sørt glaður. Við einum lítlum kufferti og einum flottum upptøkutóli, ið var við í vinninginum, fer hann við flogfarinum til Fraklands og skal taka tokið til Cannes, ið er staðið, hann skal búgva. Men alt gongur ikki heilt sum ætlað. Tá hann skal omborð á tokið, skal hann sjálvandi hava film av sær sjálvum. Hann biður ein tilvildarligan mann filma seg, ímeðan hann gongur inn í tokið, og hetta førir við sær, at maðurin ikki nær tokið. Tá Mr. Bean sær, at sonur mannin longu er inni í tokinum og hoyrir, hvussu teir rópa í panikki um, hvat nú er at gera, fær hann skuldarkenslu, serliga tá hann sær, hvussu ørkymlaður drongurin er. Hann ger av at royna at hjálpa dreinginum at finna pápan aftur. Men alt gongur ikki sum ætlað. 

Teir hava trupult við at samskifta, tí at teir ikki skilja málið hjá hvørjum øðrum, eftirsum drongurin er russari, men hóast tað kemur eitt heldur løgið vinarlag teirra millum. Tá Bean missir mappuna og tokbillettina burtur á eini tokstøð, sær alt rættiliga svart út. Teir noyðast at bidda og framføra gøtusjónleik fyri at skaffa sær pengar til at finna pápa dreingin aftur. 

Á hesi longu ferð hitta teir eisini ungu sjónleikarinnuna Sabine (Emma de Caunes), ið hevur stórar dreymar um at gerast heimskend sjónleikarinna. Hon bjóðar seg til at koyra Bean og dreingin til Cannes, av tí at hon sjálv er á veg hagar til ein films festival. Hon skal til premieruna til ein film, ið hon hevur ein lítlan, men avgerðandi leiklut í. Tó hava filmsfólkini snýtt hana, og av hesum gerst hon sera skuffað.

Leikarar 
 Rowan Atkinson
 Emma de Caunes
 Willem Dafoe
 Jean Rochefort
 Max Baldry
 Karel Roden

Sí eisini 
 Mr. Bean

Bretskir filmar
Baldrian

Teknirøðin Baldrian í Barnablaðnum er upprunaliga úr Norsk Barneblad og eitur Smörbukk. Frá 1939 til 1957 teknaði Jens R. Nilssen røðina. Tað eru tekningarnar hjá Solveig Muren Sanden, sum vit kenna best í Føroyum; hon teknaði røðina frá 1957 til 1981, tá Håkon Aasnes tók yvir.

Ávísingar úteftir 

 Smörbukk á internetinum

Teknirøðir
Mannabarn

Mannabarn ella Human Child er fløga hjá Eivør Pálsdóttir. Fløgan er úkomin á bæði føroyskum og enskum, og eitur "Mannabarn" ella "Human Child" á enskum. Fløgan kom út 18. juli 2007. 10 løg eru á fløguni. 

Fløgan er nakað annarleiðis enn hinar fløgurnar Eivør Pálsdóttir hevur útgivið. Eivør hevur innspælt fløguna í Dublin saman við írskum fólkatónleikarum, tað hoyrist væl aftur í tónleikinum, sum er sera inspireraður av írskum fólkatónleiki. Eivør hevur sjálv skriva meginpartin av sangtekstunum á fløguni, hon segði í samrøðu við Planet.fo, at longsulin heim til Føroyar hevur givið henni stóran íblástur til tekstir.

Løg á fløguni 

Eivør hevur lagt serliga nógva orku í tekstirnir, har hon hevur skrivað átta av løgunum sjálv. Hesir sangir eru við á fløguni: 

 Mannabarn
 Myrkursins náði
 Grát ei
 Mother Teresa
 Livandi trø
 Tú ert alt
 Lurta
 Dansins harri
 Flykrur í vindi
 Elisabet og Elinborg

Ávísingar úteftir 

 almenn heimasíða. 
 LyricWiki - tekstir. 
 Sangtekstir.com. 

Eivør Pálsdóttir fløgur
Dunnaldur Dunna

Dunnaldur Dunna (enskt Donald Fauntleroy Duck) er høvuðspersónur (ella høvuðsdunna) í tí víðagitnu teknifilmsrøðini og teknirøðini við sama heiti. Millumnavnið hjá Dunnaldi Dunnu er Fountleroy. Tað er tó ikki umsett til føroyskt. 

Hann býr í Fitjugerði 13 í Dunnuvík. Foreldrini itu Gvaggolvur Dunna og Hjørdis McGvagg, og systirin eitur Dinna Dunna. 

Tað var Walt Disney, sum uppfann høvuðspersónin og átti rættindini til hann. Men tað vóru m.a. Carl Barks, Alfred Taliaferro og Jack Hannah, sum gjørdu hann kendan í ávikavist teknirøðheftum, dagblaðsteknirøðum og teknifilmum.

Nakrar av søgunum hjá Alfred Taliaferro hava verið at sæð í Barnablaðnum, meðan einar 90 søgur hjá Carl Barks eru at lesa í 18 skreytheftum við felagsheitinum Carl Barks savnið.

Ávísing úteftir 

 Anders And á donsku ComicWiki
 Kalle Anka á svensku Seriewikin

Teknirøðir
Filmur
Carl Barks savnið

Carl Barks savnið er eitt savn við 18 skreytheftum við søgum um Dunnald Dunnu, sum Carl Barks hevur skrivað og teknað.

Amerikanska upprunarøðin The Carl Barks Library var í 141 skreytheftum og endurprentaði næstan allar søgurnar hjá Barks.

Føroysku skreytheftini vórðu samprentað við teimum hjá týska forlagnum Ehapa.

Ávísing úteftir 
 Carl Barks savnið á donsku ComicWiki
 Carl Barks savnið á INDUCKS

Teknirøðir
Arbeiðaraflokkurin

Arbeiðaraflokkurin (norskt: Arbeiderpartiet/Arbeidarpartiet ella Ap) er ein norskur flokkur. Arbeiðaraflokkurin varð formliga stovnaður í 1887 og er ein sosialdemokratiskur flokkur í Noregi. Flokksleiðari og Norges forsætisráðharri er Jens Stoltenberg. Onnur kend fólk úr Arbeiðaraflokkinum eru Gro Harlem Brundtland, Johan Nygaardsvold, Einar Gerhardsen og Thorbjørn Jagland. Helga Pedersen er næstforkvinna í Arbeiðaraflokkinum. Hon varð fyrstu ferð vald í stórtingi á valinum, sum var 14. september 2009.

Valúrslit

Slóðir 
 Heimasíðir Arbeiðaraflokksins

Norskir flokkar
1887
Valiant prinsur

Upprunaliga skrivaði og teknaði Harold R. Foster søgurnar um Valiant prins. Á føroyskum eru 12 skreythefti givin út við Valiant prinsi, í Danmark og Noregi er talið farið upp um 70.

Valiant prinsur á føroyskum 
Bókadeild Føroya Lærarafelags hevur givið út.
 Fyrstu ævintýrini
 Syngjandi svørðið
 Riddari av tí Runda Borðinum
 Stríðið á Húnalondum
 Angor Wrack, sjókongurin
 Á víkingaferð til Afrika
 Rómverjamúrurin
 Prinsur í Thule
 Ferðin til Támoyggjarnar
 Aleta
 Lokabrøgd á Camelot
 Nýggi heimurin

Ávísing úteftir 

 Prins Valiant á donsku ComicWiki
 Prins Valiant á skandinavisku Minetegneserier
 Prins Valiant á svensku Seriewikin

Teknirøðir
Karius og Baktus

Tað er kendi norski barnabókarithøvundurin Thorbjørn Egner (f. 12. desember 1912 í Oslo, d. 24. desember 1990), sum hevur skrivað og teknað søguna um Karius og Baktus, tveir lítlir stavnar, sum búgva í tonnunum á Janusi, tí at hann ikki bustar tenn. Tannlæknin Erling Simonsen hevur umsett til føroyskt, og Bókadeild Føroya Lærarafelags hevur givið út.

Ávísingar úteftir 

 Bókin
 Teknifilmurin

Myndabøkur
Thorbjørn Egner
Filmur
Buddy Longway

Sveisiski listamaðurin Claude de Ribaupierre, sum brúkar dulnevnið Derib, hevur skrivað og teknað teknirøðina um Buddy Longway.

Buddy Longway á føroyskum 

Tríggjar tær fyrstu søgurnar um Buddy Longway eru givnar út á føroyskum: 

 Chinook
 Fíggindin
 Tríggir menn komu ríðandi

Buddy Longway í Norðanlondum 

Allar tær 20 søgurnar um Buddy Longway eru givnar út á donskum, tær 16 fyrstu eru givnar út á svenskum og tær 4 fyrstu á norskum.

Ávísing úteftir 

 Føroysku Buddy Longway-skreytheftini á donsku ComicWiki 
 Buddy Longway á donsku ComicWiki 
 Buddy Longway á svensku Seriewikin
 Buddy Longway á skandinavisku Minetegneserier

Teknirøðir
Føroya krønika

Føroya krønika er ein teknirøð, sum Markos Jiménés hevur skrivað og teknað. Bókadeild Føroya Lærarafelags gav út í 2003. ISBN 99918-1-358-6.

Ávísing úteftir 

 Føroya krønika á heimasíðuni hjá Bókadeild Føroya Lærarafelags
 Føroya krønika á donsku ComicWiki

Teknirøðir
Grindavísan (teknirøð)

Óli Petersen hevur gjørt eina teknirøð um Grindavísuna hjá Christian Pløyen, amtmanni. Føroya Skúlabókagrunnur gav út í 1989 og 2004. ISBN 99918-0-387-4 (2. útgáva).

Ávísing úteftir 

 Grindavísan á Wikisource
 Grindavísan á donsku ComicWiki
 Grindavísan á heimasíðuni hjá Føroya Skúlabókagrunni

Teknirøðir
Jákup á Møn (teknirøð)

Óli Petersen hevur gjørt eina teknirøð um Jákup á Møn hjá Nólsoyar Páll. Føroya Skúlabókagrunnur gav út í 1987 og 1998.

Ávísing úteftir 

 Jákup á Møn á donsku ComicWiki

Teknirøðir
Menniskjusonurin (teknirøð)

Danski teknarin Peter Madsen, sum er best kendur fyri teknirøðina um Valhøll, hevur gjørt eina teknirøð um Menniskjusonin fyri Dansk Bibelselskab. Bókin er umsett til fleiri mál, herundir føroyskt, norskt og svenskt. Útgávan á føroyskum hevur ISBN 87-7523-481-5.

Ávísing úteftir 

 Menneskesønnen á donsku ComicWiki
 Menneskesønnen á skandinavisku Minetegneserier
 Människosonen á svensku Seriewikin
 Heimasíðan hjá Peter Madsen
 Heimasíðan hjá Dansk Bibelselskab

Teknirøðir
Kristindómur
Annapolis

Annapolis er høvuðsstaður í Marylandi, USA. Býurin bleiv doyptur Annapolis eftir Annu prinsessu, ið seinni var drotning í Onglandi frá 1702 til 1714. Annapolis gjørdist høvuðsstaður í 1649. 
Býurin hevði í 2019 um leið 38 220 íbúgvar.

Myndir

Sí eisini 

 Maryland
 Sambandsríki Amerika

Ávísingar úteftir 
 Heimasíða: annapolis.gov
 Annapolis, Maryland, wikivoyage (á enskum)

Keldutilfar 

Býir í Marylandi
Býarvøksur

Býarvøksur er at fólk flyta av bygd og til býir og búseta seg har. Orðið urbanisering kemur av latínska orðinum urbs, sum merkir býur. Tað merkir, at fólkið flytur av landinum og inn í býirnar. Grundin til hesa flytning er, at menniskju skifta frá 1. vinnu (framleiðir rávøru, t.d. landbúnaður og fiskiveiða) til 2. vinnu (virkar rávøruna ávegis ella til lidna vøru. Hon er ofta ídnaður) og serliga til 3. vinnu (hon veitir okkum tænastu, har vit ikki megna sjálv at gera hetta arbeiði, ella vit vilja sleppa undan. T.d. útbúgvingarverkið, handlar, flutning og heilsuverkið). Henda gongdin elvir til, at fólk flyta saman í býir at búgva. 2. vinna økir um býirnar, tí at virkini ofta verða sera stór og hava tí nógv fólk í vinnu. Tey vilja helst búgva í rímiligari nánd av arbeiðsplássinum, og somu fólk verða kundar hjá tænastuvinnuni. Urbaniseringin í ídnaðarlondunum er tí ein nátúrlig avleiðing av broytingunum í vinnulívinum. 

Búskapur
Einaræði

Einaræði er politiskt stýri: ein ella tey fáu, ið stýra, hava alt valdið. Í landi við einaræði eru ikki frí val. Mong lond um í heiminum hava einaræði, ein maður við óavmarkaðum valdi ræður. Flestu einaræðisharrar taka valdið, annaðhvørt gera teir hernaðarkvett ella fella tey, ið stýra, á annan hátt. Tá ið einaveldugi einaræðisharrin er komin framat, stýrir hann ofta eftir sínum høvdi, er harðrendur og kúgar alla andstøðu. Sum árini eru liðin, hava mong lond, broytt stýrisskipan frá einaræði til stýrisskipanarligt kongsveldi.

Politikkur
Ríkisstjórn
Favela

Favela er brasilskt orð, merkir fátækrabýlingar. 

Búskaparfrøði
Brasilia
Kongsveldi

Kongsveldi er ríki, sum kongur ella drotning stýrir. Eru vanliga ikki vald at stýra, men hava arvað trónuna. Í stýrisskipanarligum kongsveldi er tann hægsti í kongsættini ríkisovasti, og trúnarvingi hansara tekur við, tá ið hann fer frá. Japan t.d. er stýrisskipanarligt kongsveldi, og ríkisovastin er keisari. Kongur hevur einki veruligt vald í t.d. Kanada, Avstralia og Evropa. Valdið hevur fólkavalda stjórnin; á odda fyri henni er forsætisráðharrin, sum vanliga er úr størsta flokkinum á tingi. Sum árini eru liðin, hava mong lond, broytt stýrisskipan frá einaveldi til stýrisskipanarligt kongsveldi ella forsetalýðveldi.

Ríkisstjórn
Vælferðarríki

Vælferðarríki er samfelag, sum hevur ta skipan, at landið hevur ábyrgdina av vælferðini hjá øllum borgarum landsins. 

Búskapur
Yvirgangur

Yvirgangsfólk er fólk, sum við harðskapi søkja at húsum og ósekum fólkum, til tess at ávirka ella noyða myndugleikarnar at ganga undir krøv og treytir teirra, sum søkja at. Orðið terror, yvirgangur, kemur úr fronskum terreur, sum merkir ræðsla. Yvir gangsfólk koma ofta úr kúgaðum fólkabólkum, sum royna at ræða mótstøðu fólk síni til eftirlæti ella gera vart við sína støðu í fjølmiðlunum. Tá ið tey hava ripað til, seta tey seg stundum í samband við miðlarnar og átaka sær skyldina, og eftir tað varir tað ikki leingi, fyrr enn heimurin veit, hvat er hent og hví. Serliga eftir Seinna Heimsbardaga er talið av bólkum og rørslum, sum brúka yvirgang fyri at røkka málinum, vaksið. Málið er sum oftast eitt tjóðskaparligt stríð fyri sjálvræði ella eitt stríð fyri at náa einum politiskum endamáli við at skapa ruðuleika í samfelagnum.

Millum átrúnaðarligar trúarbólkar eru yvirgangsfólk, sum vilja "gera heim in betri", sum í Tokyo í 1995, tá ið ein trúarbólkur breiddi ógvuliga eitrandi gass út í undirgrundarbreytini. Tólv fólk doyðu av gassinum, og fleiri gjørdust ógvuliga sjúk. Yvirgangsfólk siga seg arbeiða fyri eini góðari søk og halda seg eisini hava rætt til at drepa púra ósek fólk, sum av tilvild koma fyri, tá ið tey leypa á. Tey eru ofta til reiðar til at lata sítt egna lív sum sjálvmorðsbumbufólk. Dømi um yvirgangsfelagsskapir í okkara tíð eru ETA, sum vil fría Baskaland frá Spania, katólska IRA, sum í nógv ár stríddist fyri at gera Norðurírland frælst frá Stórabretlandi, og palestinska Hamas, sum berjist móti Ísrael. Harumframt eru fleiri islamskir felagsskapir, sum hava ymisk politisk endamál við yvirgangi sínum (t.d. Al-Qaeda). Ríkisyvirgangur verður tað nevnt, tá ið eitt ríki fremur yvirgang móti sínum egna fólki, ella parti av fólkinum, fyri at ræða fólk til at verða lýðin. 

17.958 menniskjur doyðu av yvirgangi í 2013. Tað er 61 prosent fleiri enn árið frammanundan. 80 prosent av øllum yvirgangsálopum verða framd í fimm londum. Tey eru Irak, Pakistan, Afganistan, Nigeria og Sýria. Irak er tað landið, ið er harðast rakt av yvirgangi. Í 2013 doyðu 6.362 menniskjur av yvirgangi. Tað er øking á 164 prosent frá 2012. 25 lond vóru útsett fyri yvirgangsálopum, har fleiri enn 50 menniskjur doyði. Í 75 londum vóru ongi yvirgangsálop. Fýra yvirgangsfelagsskapir hava ábyrgdina fyri 66 prosent av teimum, ið eru deyð í yvirgangsálopum. Teir yvirgangsfelagsskapirnir eru Islamski Staturin (IS), Al-Qaeda, Taliban og Boko Haram í Nigeria. Ongin deyðsføll vóru í 50 prosentum av øllum yvirgangsálopum í 2013. Síðani 1960-árini, eru bara 7 prosent av teimum yvirgangsbólkum, ið eru upploystir, upploystir vegna hernaðarliga uppíblanding.

Kelduávísingar 

Yvirgangur
Brotsverk
Innanlandsríki

Innanlandsríki er land, ið er inngirt av øðrum londum, og hevur ikki beinleiðis atgongd til sjógvin, til dømis Bolivia. 

Landafrøði
Fólkatættleiki

Fólkatættleiki er mát fyri, hvussu tætt fólk búgva til dømis í einum landi, í einari oyggj ella í einum býi. Hann er aloftast máldur í íbúgvum á hvørjum km2. Vita vit víddina og íbúgvatalið, er lætt at rokna fólkatættleikan í einum øki (fólkatal/vídd í fólk/km2). Talið vit fáa, sigur okkum, hvussu nógv fólk búgva á hvørjum km2. Eisini er hetta ein háttur at vísa, hvussu stórt øki, hvørt fólk hevur í miðal at ráða yvir í einum ávísum øki. Hvar fólk búgva er sjálvsagt treytað av ávísum umstøðum, tilfeingi, veðurlagi, natúrligum plantuvøkstri, og eisini hvussu landslagið er. Fólkatættleikin í Føroyum er 34,5 fólk/km2 í 2015.

Í USA verða enn nýttar enskar míl, og 1 ensk fermíl er 2,59 ferkilometrar, svarandi til, at 1 ferkilometur er 0,386 fermíl.
Fólkatalið í Føroyum er sostatt 34,5 fólk/km2 × 2,59 km2/mile2 = 89,4 fólk/mile2.

Mátieindir
Heimsríki

Heimsríki (imperium) er eitt land og tey lond, tað hevur lagt undir seg. 

Landafrøði
Sahel

Sahel er lendið ímillum oyðimørkina og turru grasfløturnar sunnan fyri Sahara í Afrika. 

Afrika
Vesturheimurin

Vesturheimurin er framkomnu, ríku ídnaðarlondini í heiminum, helst í Norðuramerika og Vesturevropa. 

Landafrøði