alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Náttargali

Náttargali (frøðiheiti - Luscinia luscinia) er ein lítil gráur fuglur, sum einki býður sær út í fólkaeygum — men so mikið meir í oyrunum. Frá eldgomlum tíðum hevur hann verið tiltikin sum besti sangarin av øllum fuglum. Til Føroyar kemur hann ikki; norðurmark hansara er Danmark og Svøríki. Fyrst hann er komin, syngur hann alla náttina. Tá ið klekingin kemur fyri, syngur hann minni og einans á degi; og er jóansøka farin, hoyrist hann ikki. Sum longur kemur suður í Europa, verður meir av honum. Allartættastur er hann í Spania; har hoyrist sangurin allastaðni, sum viðavøkstur er. Málið er óføra vakurt og tónarnir yndisliga fjølbroyttir: mjúkasta bríksl skiftir við klingandi hart ljóð, tenjandi tunglyntur sangur við kvikliga kátan.

Slag  

Luscinia megarhynchos (Suðurnáttargali)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Kelda 

Fuglar
Passeriformes
Suðurnáttargali

Suðurnáttargali (frøðiheiti - Luscinia megarhynchos)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Blákriki

Blákriki (frøðiheiti - Luscinia svecica)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Dimmur velreyði

Dimmur velreyði (frøðiheiti - Phoenicurus ochruros)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Velreyði

Velreyði (frøðiheiti - Phoenicurus phoenicurus)

Slag  

Phoenicurus ochruros (Dimmur velreyði)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Reyðstólpa

Reyðstólpa (frøðiheiti - Saxicola rubetra)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Svimjing (ítróttur)

Svimjing er fjøltáttaður ítróttur. Tá talan er um innandura kappingarsvimjing, verður antin svomið á stuttgeil ella á langgeil. Stuttgeil er svimjihylur, sum er 25 metrar langur. Langgeil er svimjihylur, sum er 50 metrar langur. Tað eru fleiri sløg av svimjing, eitt nú kunnu nevnast:

 Blandað (á enskum verður tað rópt Medley)
 Bringusvimjing
 Firvald
 Frísvimjing
 Ryggsvimjing

Umframt innandura svimjing er eisini eitt annað slag av svimjing, sum á føroyskum nevnist havsvimjing. Á enskum eitur hetta slag av svimjing "Open Water Swimming", her verður svomið uttandura antin í sjónum ella í vøtnum ella áum.

Svimjarar hittast til ymiskar svimjikappingar, sum eisini verða róptar svimjistevnur. Í Føroyum eru fleiri ymiskar svimjistevnur. Føroyskir svimjarir luttaka eisini á svimjistevnum uttanlands, eitt nú til World Cup stevnur, Oyggjaleikir (sum er blandað ítróttarstevna), EM og HM.

Ávisingar úteftir 
 Heimasíðan hjá Svimjisambandi Føroya
 Svimjing.com

Svimjing
Svimjing í Føroyum
Svimjikappingar
Sorgarstólpa

Sorgarstólpa (frøðiheiti - Oenanthe leucura)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Stólpa

Stólpa (frøðiheiti - Oenanthe & Saxicola)

Slag  

Saxicola rubetra (Reyðstólpa) 
Oenanthe leucura (Sorgarstólpa)
Oenanthe oenanthe (Steinstólpa)
Oenanthe pleschanka (Blikstólpa)  
Oenanthe hispanica (Jarpstólpa)
Oenanthe deserti (Oyðustólpa)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Steinstólpa

Steinstólpa (frøðiheiti Oenanthe oenanthe) kemur á summarmála, søgdu tey gomlu; men ikki er tað á hvørjum ári, hon vinnur fram í rættari tíð. Ei undur í. Um veturin er hon suðuri í heita Afrika, og vegurin haðani er bæði langur og torførur. Fyrsta strekkið gongur lætt, men brátt møtir Miðjarðarhavið. Tó at hon als ikki. sær yvir um tað, kennir hon á sær, hvar ið smalast er, og heldur so á har. Síðani gongur leiðin norður gjøgnum Spania ella Italia, men har er fólkið so illa vant, at tey skjóta smáfuglar, so hon má vara seg væl. Hevur hon bjargað sær norður móti markinum, so møtir annar vandin — hon má upp um fjøllini, og tey eru mangar ferðir hægri og breiðari enn størstu fjøll í Føroyum. Haruppi liggur altíð kavi; ofta slær hann í rok, og tá er ikki tespiligt hjá lítlum fugli — summar stirðna í hel. Er hon vunnin niður hinumegin, so hevur hon makliga ferð eina tíð — slætt land og hampiligt fólk, sum letur smáfugl hava frið. Men so kemur seinasta ódnartakið — hitt breiða havið við sínum misjavna veðurlag. Fáa tær høgættarstorm, so reka mangar burtur av leið og lata lív. Men tær nógvu koma fram — móðar og útstrevaðar, so fyrstu dagarnar er lítið um tær. Tá ið tær eru hvíldar, láta tær so lystiliga, hjartansglaðar um at vera komnar aftur til heimland sítt, tær grýtutu Føroyar. 

Grót dámar steinstólpu væl; mest setur hon seg á garðar og varðar ella stórar steinar — og altíð ovast á, tí vítt útsýni vil hon hava. Lætt er at kenna makarnar at. Steggin er blágráur omaná,  bøgan morgrá; í neðra eru bæði reydlig, men steggin er bleikari; steggin er svartur um vangan, bøgan bleik. Hon eigur í gørðum og veggjaholum og millum urðagrót. Reiðrið er av grasi, ofta við broddaull, faksi ella fjøður innaní. Eggini eru blá, 6—8 í tali. Eftir 14 døgum eru ungarnir útkomnir. Mest er tað mamman, ið føðir teir; pápin situr stutt frá og kvøður fyri teimum: tsjipp tsjipp jü, sigur hann. Floygdir ungar líkjast mest bøguni, men eru meir illlittir. 

Um mikkjalsmessu rýma tey, steggjarnir fyrr, ungar og bøgur seinni.

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Keldur 
 Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.

Fuglar
Passeriformes
Blikstólpa

Blikstólpa (frøðiheiti - Oenanthe pleschanka)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Jarpstólpa

Jarpstólpa (frøðiheiti - Oenanthe hispanica)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Oyðustólpa

Oyðustólpa (frøðiheiti - Oenanthe deserti)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Trøstur

Trøstur (frøðiheiti - Turdus spp.)

Slag 
 Turdus migratorius (Stroktrøstur) 
 Turdus pilaris (Fjalltrøstur)
 Turdus torquatus (Sigdartrøstur)
 Turdus viscivorus (Diglutrøstur)
 Monticola saxatilis (Urðartrøstur) 
 Zoothera dauma (Aldutrøstur)
 Catharus ustulatus (Morbøkutur trøstur)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Urðartrøstur

Urðartrøstur (frøðiheiti - Monticola saxatilis)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Aldutrøstur

Aldutrøstur (frøðiheiti - Zoothera dauma) er ein fuglur, ið hoyrir til fuglafamiljuna, ið nevnist Trøstur.

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Morbøkutur trøstur

Morbøkutur trøstur (frøðiheiti - Catharus ustulatus)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Sigdartrøstur

Sigdartrøstur (frøðiheiti - Turdus torquatus)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Fjalltrøstur

Fjalltrøstur (frøðiheiti - Turdus pilaris) er heldur størri enn óðinshani. Hann er vakur á liti. Kápan er brún, dimmari og ljósari flekkut; annars er hann gráur omaná; øsið og bringan eru brúngul við longum svørtum blettum; búkurin er hvítur og velið svart. Hann eigur norðarlaga í Noregi. Um veturin heldur hann seg longur suðuri, í Svøríki og í Danmark. Men tá fer hann ofta til stroks aðrar vegir, og mangan sæst hann í Føroyum, oftast einstakir ella fáir saman, men stundum í stórum flokkum. Í desember 1936 sóust hundraðtals í mongum bygdum, hoppandi kvikir um í bønum. So við og við fækkaðust teir, og eftir halvarðsøku vóru eingir at síggja.

Kelda

Sí eisini 

 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Óðinshani

Óðinshani (frøðiheiti - Turdus iliacus). Um várið, tá ið sólin hækkast á himli, so dagarnir leingjast, og veðrið verður lýggjari, tá koma nógvir fuglar heim aftur, sum flýddu burtur undan tí kalda vetri. Ein teirra er óðinshanin. Eftir mariumessu síggja vit hann í bønum, eyðkendur av einum stórum reyðum liti á síðuni niðan fyri veingin, og av einari bleikgulari striku yvir eyganum. Bringan er gullig, tætt sett við stórum morlittum blettum; búkurin er hvítur og hevur færri blettir; annars er hann mest brúnur. Til støddar er hann nakað sum stari og hevur longri vel. Fyrst síggjast teir einstakir ella fáir saman, seinni í flokkum so stórir sum staraflokkar. Helst eru teir á nýtaðaðum svørði, tí har er mest av ormi, sum teir liva av hesa ársins tíð. Raka teir við ein stóran urtagarð við trøum í, tá verða teir fegnir, tí óðinshanin er skógarfuglur og føðir seg um summarið av berum og fræ. Er veðrið gott, so láta og syngja teir, og vakurt er mál teirra; men er flokkurin stórur, og allir royna, hvør harðast kann syngja, verður tað sovorðin gangur, at oyrur okkara illa tola tað. Nógv fagrari ljóðar songur teirra ta tíðina, tá ið teir setast í búgv og hava ungar. Men tað hoyra vit einki til; um halvarðsøku leitar hann hiðani og norður til Íslands. Har reiðrast hann í skógum og frøir fólkið við songi sínum. Nú ið teir niðursettu skógirnir við Havnina og í Hoydølum eru uppvaksnir, hava nakrir fáir átt har. Eggini eru grøn við brúnum blettum. Um heystið koma teir aftur. Men tá steðga teir lítið her; flestallir halda leiðina fram til Suðurevropa.

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Diglutrøstur

Diglutrøstur (frøðiheiti - Turdus viscivorus)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Stroktrøstur

Stroktrøstur (frøðiheiti - Turdus migratorius)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Álaljómari

Álaljómari (frøðiheiti - Locustella lanceolata)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Ljómari

Ljómari (frøðiheiti - Sylviidae)

Slag

Acrocephalus
Acrocephalus agricola (Siljuljómari)
Acrocephalus arundinaceus (Trastljómari)
Acrocephalus dumetorum (Kjarrljómari)
Acrocephalus paludicola (Brúnnljómari) 
Acrocephalus palustris (Fenljómari)
Acrocephalus schoenobaenus (Sevljómari)
Acrocephalus scirpaceus (Royljómari)

Hippolais
Hippolais caligata (Lítil gulljómari) 
Hippolais icterina (Gulljómari)
Hippolais polyglotta (Hermiljómari)

Locustella
Locustella fluviatilis (Áarljómari)
Locustella lanceolata (Álaljómari) 
Locustella luscinioides (Mýriljómari)
Locustella naevia (Urniljómari)

Phylloscopus
Phylloscopus bonelli (Eyggulríputur ljómari)
Phylloscopus borealis (Norðljómari) 
Phylloscopus collybita (Grannljómari)
Phylloscopus fuscatus (Morljómari) 
Phylloscopus inornatus (Nilksljómari)
Phylloscopus proregulus (Kongsljómari)
Phylloscopus schwarzi (Birkiljómari)
Phylloscopus sibilatrix (Grønljómari)
Phylloscopus trochiloides (Skógljómari)
Phylloscopus trochilus (Leyvljómari)

Sylvia
Sylvia atricapilla (Munkur)
Sylvia borin (Garðljómari) 
Sylvia cantillans (Kinnhvítur ljómari)
Sylvia communis (Tyrniljómari)
Sylvia conspicillata (Brilluljómari)
Sylvia curruca (Notuljómari)
Sylvia melanocephala (Høvuðsvartur ljómari) 
Sylvia nisoria (Heykljómari)
Sylvia rueppelli (Teymljómari)

Non-Sylviidae
Dendroica striata (Svartskallaljómari) 
Vireo olivaceus (Reyðoygdur ljómari)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Urniljómari

Urniljómari (frøðiheiti - Locustella naevia)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Áarljómari

Áarljómari (frøðiheiti - Locustella fluviatilis)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Mýriljómari

Mýriljómari (frøðiheiti - Locustella luscinioides)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Brúnnljómari

Brúnnljómari (frøðiheiti - Acrocephalus paludicola)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Sevljómari

Sevljómari (frøðiheiti - Acrocephalus schoenobaenus)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Siljuljómari

Siljuljómari (frøðiheiti - Acrocephalus agricola)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Royljómari

Royljómari (frøðiheiti - Acrocephalus scirpaceus)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Fenljómari

Fenljómari (frøðiheiti - Acrocephalus palustris)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Kjarrljómari

Kjarrljómari (frøðiheiti - Acrocephalus dumetorum)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Trastljómari

Trastljómari (frøðiheiti - Acrocephalus arundinaceus)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Lítil gulljómari

Lítil gulljómari (frøðiheiti - Iduna caligata, Hippolais caligata)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Hermiljómari

Hermiljómari (frøðiheiti - Hippolais polyglotta)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Gulljómari

Gulljómari (frøðiheiti - Hippolais icterina)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Leyvljómari

Leyvljómari (frøðiheiti - Phylloscopus trochilus)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Tindur (Trongisvágur)

Tindur er eitt fjall í Suðuroynni, vestanfyri Trongisvág. Fjallið er 514 metrar høgt. Tað tekur umleið 15-20 minuttir at ganga til Røðina frá Hvalbiartunlinum, har eitt skelti vísir vestur til Røðina. Træpinnar ella sonevndir prestar eru settir niður í jørðina fyri at vísa veg. Gingið verður uppi á einum hamara, so ansast má eftir ikki at detta omanav. Eitt lítið stakitt er sett upp, har sum kikarin stendur beint við eggina. Útsýnið er einastandandi bæði norðureftir til fuglabjørgini og suðureftir móti Trongisvágsbotni og Fámjin. Sjálv bygdin Fámjin sæst tó ikki.

Keldur 

Fjøll í Føroyum
Suðuroy
Borgarknappur

Borgarknappur er eitt fjall í Suðuroynni, sum er 574 metrar høgt. Fjallið er mitt í oynni og sæst úr fleiri støðum, tað sæst best úr Hovi og úr Fámjin.

Keldur 

Fjøll í Føroyum
Suðuroy
Fámjin
Hannibal

Hannibal (247–183/181 f.Kr.) var ein puniskur herførari úr Karthago. Hann er einamest kendur fyri at leiða her sín, við stríðsfílum, upp um Alpurnar í eini roynd at hertaka Rom. Síðani deyða hansara hevur hann verið virdur sum ein av bestu herførarum í søguni.

Uppvøkstur 

Hannibal var sonur kartaska leiðaran Hamilcar Barca. Hann hevði fleiri systrar og tveir beiggjar, Hasdrubal og Mago. Eftir at Karthago hevði tapt tað 1. puniska kríggið fór Hamilcar í holt við at leggja tað Iberisku hálvoynna undir seg. Tað var á hesum herferðunum, at Hamilcar tók tann unga Hannibal við sær. Tað sigst, at ímeðan Hannibal var í Spania, lovaði hann pápa sínum altíð at hata Rom.

Hamilcar doyði í bardaga um ár 228 f.Kr., og Hasdrubal, svágur Hannibals, gjørdist nýggjur herovasti. Tá Hasdrubal varð dripin sjey ár seinni, bleiv Hannibal nýggjur herførari einans 26 ára gamal.

Puniska kríggið 

Stutt eftir at Hannibal var vorðin herførari, gjørdi Rómverjaríkið eina samansvørjing við spanska býin Saguntum. Hetta sá Hannibal sum brot á eina friðaravtalu, sum Rom og Karthago høvdu um hetta mundi, og legði tí býin í oyði. Eftir hetta kunngjørdu rómverjar kríggj, og so byrjaði annað puniska kríggið .

Hannibal førdi um várið 218 f.Kr. herdeildir sínar úr Spania, upp um Alpurnar, og kom til Italia í desember. Áðrenn Hannibal fór upp um Alpurnar, hevði hann 52.000 hermenn undir sær. Ferðin var ikki løtt og tá hann var komin til Italia, hevði hann bara 24 000 hermenn og nakrar heilt fáar fílar eftir.

Komin til Italia, fekk hann fleiri uppreistrarsinnaðar italiumenn við í sín part. Ímóti rómverjum vann hann tríggjar stórar sigrar, og at enda var eingin herur ímillum hann og Rom. Hann helt tó ikki, at tað var ráðiligt at gera eina roynd at hertaka býin.

Illa kroystir sendu rómverjar herdeildir til Afrika, og Hannibal varð noyddur at fara heim aftur. Komin heim tapti hann sín fyrsta bardaga og var noyddur at yvirgeva seg.

Harðar treytir vóru givnar Karthago. Hon misti øll økir í Spania og skuldi harumframt gjalda eitt stórt krígsendurgjald.

Eftir kríggið 

Eftir kríggið gjørdist Hannibal politikari og Karthago fór aftur at blóma. Sjey ár eftir kriggið kravdu rómverjar at Hannibal yvurgav seg, og hetta gjørdi, at hann fór í útlegd, og var tað restina av sínum lívið. Eftir at hann var farin úr heimbýnum stuðlaði hann, millum øðrum, Efesus og Bithynia í teirra stríði við Rómverjaríkið.

Deyði 

Um ár 183/181 f.Kr. fingu rómverjar frænir av at Hannibal fjaldi seg í Libyssa. Tá teir vóru um at fáa hendur á honum, eitraði hann seg sjálvan fyri ikki at fella í rómverskar hendur. Áðrenn hann doyði, skrivaði hann á eitt papír: "Lat okkum lætta ta byrðuna, rómverjar so longi hava borið, síðani teir ikki hava tol at bíða til ein gamal maður doyr".

Hann var millum 64 og 66 ára gamal, tá hann doyði.

Søga
Hermenn
Andlát í 2. øld f.Kr.
Karthago

Karthago er ein fornfrøðiligur býur í norður Afrika (í dag Tunesia). Býurin verður mettur at verða grundlagdur umleið 1215 ár f.kr. av fønikarum. Býurin gjørdist eitt stórveldið í tí fornfrøðiliga heiminum, og kom í stríð við Rómverjaríkið í ár 264 f.kr. Eftir trý kríggj við rómverjar (Tey punisku kríggini) varð býurin lagdur í oyði ár 146 f.kr.

Søguligir Kartanarir
Hannibal
Hamilcar Barca

 
Afrika
Søga
Grannljómari

Grannljómari (frøðiheiti - Phylloscopus collybita)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Eyggulríputur ljómari

Eyggulríputur ljómari (frøðiheiti - Phylloscopus bonelli)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Grønljómari

Grønljómari (frøðiheiti - Phylloscopus sibilatrix)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Morljómari

Morljómari (frøðiheiti - Phylloscopus fuscatus)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Birkiljómari

Birkiljómari (frøðiheiti - Phylloscopus schwarzi)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Kongsljómari

Kongsljómari (frøðiheiti - Phylloscopus proregulus)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Nilksljómari

Nilksljómari (frøðiheiti - Phylloscopus inornatus)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Norðljómari

Norðljómari (frøðiheiti - Phylloscopus borealis)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Skógljómari

Skógljómari (frøðiheiti - Phylloscopus trochiloides)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Munkur

Munkur (frøðiheiti - Sylvia atricapilla)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Garðljómari

Garðljómari (frøðiheiti - Sylvia borin)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Rómverjaríkið

Rómverjaríkið var eitt stórveldi, ið rakk allan vegin runt um Miðjarðarhavið og heilt norður til Bretlands. Rómverjaríkið varð grundlagt, tá ið Augustus keisari kom til valdið í ár 31 f.Kr.

Rikið gekk til grundar, tá ið seinasti keisarin, Romulus Augustus (461–511), í árinum 476 varð tvungin av vesturrómverska heryvirmanninum Odovakar (433–493) til at siga keisaratrónuna frá sær. 

Hetta verður í dag ofta roknað sum byrjanin uppá miðøldina.

Sí eisini 
Vesturrómverska ríkið
Eysturrómverska ríkið

Notur

Keldur 

 
 
Søga

cs:Starověký Řím#Císařství
Tyrniljómari

Tyrniljómari (frøðiheiti - Sylvia communis)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Gebze

Gebze (fyrr Libyssa) er ein býur í Turkalandi. Tað var í hesum býnum at Hannibal tók sítt egna lív í ár 183 f.kr. 

Býir í Turkalandi
Efesus

Efesus (grikskt: Ἔφεσος, turkiskt: Efes) var ein griskur býur í Lítla Asia, sum nú er Turkaland. Hann lá á strondini við Egearahavið. Býurin var búsettur við grikkum í 10. øld f.Kr. og var kendur fyri Artemistemplið, sum var eitt av 7 undrunum í heiminum. Leivdirnar í býnum eru nú atkomuligar frá havnini Kusadasi. Efesus liggur eystanfyri grisku oynna Samos.

Turkaland
Miðøldin

Miðøldin er eitt tíðarskeið í evropeiskari søgu. Flestu søgufrøðingar eru samdir um at miðøldin byrjar í ár 476 og endar í ár 1453. Í miðøld vóru stórar fólkaflytingar, kristindómurin varð borin um alt Evropa, og kirkjan fekk ovurstórt vald. 

Leingi varð hildið, at miðøld var myrkt og óhugnaligt tíðarskeið - nógv og harðlig kríggj, krossferðir og svartideyði, tí ið um triðingurin av fólkinum doyði. Tá fór nógv vitan fyri skeyti, og hildið verður, at vit í Føroyum tí vita so lítið um tíðina fyri 14. øld. Men í miðøld blómaðu eisini list og mentan. Tá vóru nógvu og stórfingnu kirkjurnar bygdar. Framburður var eisini í handli, sjóvinnu og handverki. Tey lærdu at prenta bøkur, og m.a. vórðu kumpassin og mekaniska urið tikin í brúk. Bókmentir vórðu skrivaðar, og nógv kvæði eru yrkt í hesari tíð. Miðøld endaði í 15. øld, tá ið endurburðartíðin fór um alt Evropa. 

Miðøld tekur við, tá ið Rómverjaríki fór til grundar um ár 400, og varir til trúbótina um ár 1500.

Ávísingar úteftir 
 Hans Jacob Debes:  Føroya søga, Nám 1995
 Um miðøldina  s. 89
 Um svartadeyða: s.115 
 Søguliga gongdin í fólkatalinum frá miðøld til nútíð, hagstova.fo

Keldur 

 
Søga
Bermenn (fløga)

Bermenn (2003) er fyrsta útgávan hjá tónleika bólkinum Páll Finnur Páll.

Løg  
 
 Ber og røtur
 Høsnamaðurin og Hvalrossið
 Forelskaður Sjónleikari
 Eg
 Fýra skótar
 Drykkju/kærleiksvísa
 Ludvig Van
 Glaður í dag
 Blottarir
 Lær at siga noy
 Goa-land

Fløgur
Thales

Thales (umleið 624 BC – umleið 546 BC) var ein griksur heimspekingur frá Miletus. Aristoteles roknaði hann fyri at verða tann fyrsta av teimun griksu heimspekingunum.

Thales royndi at fáa greiði á nátúrligum fyribrigdum uttan at leita til tað yvurnátúrliga. Eisini varð hann tann fyrsti at føra fram eina hypotesu og er tí í dag kendur sum "faðirin at vísindini".

Vatn sum grundarlag
Mest kenda meiningin hjá Thales er hansara kosmologiska thesa ið byggur á at vatn er upprunin til alt. Alt er vatn og vatn er alt, bara í ymiskum formi.

Heimspekingar
Xenofanes

Xenofanes (umleið 570 f.Kr. – umleið 475 f.Kr.) var ein griksur heimspekingur og yrkjari frá Kolofon í jóniska Lítlu Asiu (har ið vesturstrond Turkalands er í dag). Sambært Aristoteles var hann tann fyrsti, sum lærdi, at alt er ein stór eind.

Keldur 

Heimspekingar
6. øld f.Kr.
5. øld f.Kr.
Notuljómari

Notuljómari (frøðiheiti - Sylvia curruca)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Heykljómari

Heykljómari (frøðiheiti - Sylvia nisoria)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Teymljómari

Teymljómari (frøðiheiti - Sylvia rueppelli)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Høvuðsvartur ljómari

Høvuðsvartur ljómari (frøðiheiti - Sylvia melanocephala)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Kinnhvítur ljómari

Kinnhvítur ljómari (frøðiheiti - Sylvia cantillans)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Brilluljómari

Brilluljómari (frøðiheiti - Sylvia conspicillata)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Reyðknokkutur títlingskongur

Reyðknokkutur títlingskongur (frøðiheiti - Regulus ignicapilla)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Títlingskongur

Títlingskongur (frøðiheiti - Regulus regulus) er minsti fuglur í norðara helmingi av jarðknøttinum. Hann er grágrønur omaná, bleikgráligur í neðra, tvørtur um hvønn veingin ganga tvær hvítar rendur; á skallanum hevur hann ein fagran gulan topp við svørtum ringi uttanum — tað er av hesari "gullkrúnu", hann hevur fingið navnið. Hann eigur í skógum víða hvar í Evropa. Reiðrið líkist nakað mortítlingsreiðri; eina breiða fjøður heingir hann niður fyri dyrnar, so tær skulu ikki síggjast. Í Føroyum sæst hann av og á, mest um heystið. Helst  leitar  hann  í  urtagarðar, og børn verða so fegin av at síggja henda evurslítla fugl, sum er so lívligur og vakur og spakur. 

Eitt heystið var ein flokkur í Gásadali. Um mikkjalsmessu kom kavi, og teir vóru tá so stirdir, at teir lótu seg taka. Børnini bóru teir inn í stovuna og sleptu teimum á urtapottarnar. Tá ressaðust teir skjótt. Í 3 dagar hoppaðu teir har millum rósurnar og pikkaðu blaðlýs. So lættir vóru teir, at ikki bognaðu bløðini undan teimum. Tá var kavin burtur, og so sleptu børnini teimum út aftur. Og tað gjørdu tey rætt, tí inni liva teir stutt.

Slag 
 Regulus ignicapilla (Reyðknokkutur títlingskongur)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Keldur 
 Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.

Fuglar
Passeriformes
Gránápur

Gránápur (frøðiheiti - Muscicapa striata)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Flekkunápur

Flekkunápur (frøðiheiti - Ficedula hypoleuca)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Hálshvítur nápur

Hálshvítur nápur (frøðiheiti - Ficedula albicollis)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Smánápur

Smánápur (frøðiheiti - Ficedula parva)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Nápur

Nápur (frøðiheiti - Muscicapidae)

Slag   
Muscicapa striata (Gránápur) 
Ficedula albicollis (Hálshvítur nápur)
Ficedula hypoleuca (Flekkunápur)
Ficedula parva (Smánápur)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Veltíta

Veltíta (frøðiheiti - Aegithalos caudatus)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Skógtíta

Skógtíta (frøðiheiti - Poecile montanus, Parus montanus)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Huldutíta

Huldutíta (frøðiheiti - Periparus ater, Parus ater)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Stórtíta

Stórtíta (frøðiheiti - Parus major)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes
Blátíta

Blátíta (frøðiheiti - Cyanistes caeruleus, Parus caeruleus)

Sí eisini 
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes