alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Jósef Stalin

Jósef Stalín (russiskt: Ио́сиф Виссарио́нович Ста́лин) føddur sum Iosif Vissarionovitj Dzjugasjvili (Иосиф Виссарионович Джугашвили) á russiskum og Ioseb Djughasjvili (იოსებ ჯუღაშვილი) á georgiskum (føddur 18. desember 1878 í Gori í Georgia, deyður 5. mars 1953) var ein sovjetiskur, kommunistiskur statsleiðari og einaræðisharri. Hann var statsleiðari í 30 ár. Tað var Lenin, ið gav honum kelinavnið Stalin, ið merkir Stálmaðurin. Hann gjørdist limur í Sosialistaflokkinum hjá Bolsjevikkunum í 1904. Í 1912 stovnaði hann blaðið Pravda. Hann gjørdist fyrsti aðalskrivarin í Kommunistaflokki Sovjetsamveldsins í 1922 og í 1924 yvirtók hann leiðsluna sum einaræðisharri eftir at Lenin doyði. Hann stýrdi Sovjetsamveldinum og var ein av heimsins máttmiklastu monnum til hann doyði í 1953. Stalin læt standmyndir av sær sjálvum reisa kring um í stórveldinum. Undir hansara leiðslu gjørdist Sovjetsamveldið eitt av heimsins størstu ídnaðarsamfeløgum, og í 1941-45 førdi hann kríggj móti Týsklandi og spældi ein týðandi leiklut í sigrinum hjá teimum sameindu móti Ásarveldunum.

Keldur

Slóðir úteftir 

Russar
Føðingar í 1878
Andlát í 1953
Politikarar úr Sovjetsamveldinum
Einræðisharrar
Fólk úr Georgia
Momoiro Clover Z

Momoiro Clover Z (japanskt: ももいろクローバーZ Momoiro Kurōbā Zetto) er ein japanskur gentubólkur, sum varð stovnaður í 2008 undir navninum Momoiro Clover.

Søga

2008–2011 
Poppbólkurin Momoiro Clover varð samansettur í 2008 av Stardust Promotion. Debut single hjá Momoiro Clover kom út mikudagin 5. august 2009 og kom upp á 23. pláss á japanska Oricon sølulistanum.

2010 
Í mars 2010 fekk bólkurin sáttmála við eitt stórt plátufelag, Universal Music Japan. Major debut single kom út í mai.

2011 
10. apríl‎ 2011 fór Akari Hayami úr bólkinum, og bólkurin broytti navn frá Momoiro Clover til Momoiro Clover Z. Fyrsta fløgan, Battle and Romance, kom út í juli.

2012–2013 
Í november 2012 kom Momoiro Clover Z upp á 1. pláss á japanska Billboard sølulistanum við stakfløgu teirra "Saraba, Itoshiki Kanashimitachi yo".

Onnur fløgan, 5th Dimension, kom út í apríl‎ 2013 og kom á 1. pláss á Oricon sølulistanum.

Limir

Fyrrverandi limir 

Other
 Runa Yumikawa (弓川 留奈, fødd 4. februar 1994)
 Tsukina Takai (高井 つき奈, fødd 6. juli 1995)
 Miyū Wagawa (和川 未優, fødd 19. desember 1993)
 Manami Ikura (伊倉 愛美, fødd 4. februar 1994)
 Sumire Fujishiro (藤白 すみれ, fødd 8. mai 1994)
 Yukina Kashiwa (柏 幸奈, fødd 12. august 1994)

Útgávur

Stakløg og stakfløgur 

* "Ikuze! Kaitō Shōjo ~Special Edition~" (行くぜっ！怪盗少女 ～Special Edition～) í 2012

Fløgur og album 

* í 2013

Tónleikavideo

Heiðurslønir

Sí eisini 
 Shiritsu Ebisu Chugaku
 Team Syachihoko

Keldur

Slóðir úteftir 

 Almenn heimasíða (japanskt)
 Almenn heimasíða (enskt)
 Almenna kanalin hjá Stardust Music á YouTube
 momocloTV á Ustream

Japanskir tónleikabólkar
Popptónleikabólkar
Ásarveldini

Ásarveldini (á týskum: Achsenmächte) er eitt orð ið verður brúkt um tey lond, ið strýddust ímóti teimum sameindu undir Seinna heimskríggi. Ásarveldini vóru sett á stovn í oktober 1936, tá Týskland og Italia undirskrivaðu ein vinasáttmála. Ein mánað seinni varð Antikominternsáttmálin undirskrivaður, har Japan eisini var við. Hin 22. mai 1939 undirskrivaðu Týskland og Italia Stálsáttmálan.

Luttakandi tjóðir

Tey størru ásarveldini 
, undir führer Adolf Hitler
 Japan, undir forsætisráðharra Hideki Tojo og keisara Hirohito
 Kongaríkið Italia, (1940-1943), undir forsætisráðharra Benito Mussolini og kong Viktor Emanuel III

Tey minni ásarveldini 
 (1940-1945), undir Miklós Horthy og seinni Ferenc Szálasi
 (1941-1944), undir Ion Antonescu
 (1941-1944), undir tsar Boris III av Bulgaria
, (1941-1945), undir Luang Phibul Songkhram

Lond sum samstarvaðu við ásarveldini 
, (1941-1944), sí Ryti-Ribbentrop-avtalan), undir president Risto Ryti og herovastanum Carl Gustaf Emil Mannerheim
, (1941), undir Rashid Ali
, (1941), undir Reza Shah

Lond undir ásarveldis-stýrdum marionettstjórnum 
 Kroatien (1941-1945), undir Ante Pavelić
 Slovakia (1939–1945) undir Jozef Tiso
, (1941-1944), undir Milan Nedić
, (1941-1944), undir Sekula Drljević
 Manchukuo, undir keisara Puyi

Seinni heimsbardagi
Søga
Týskland
Italia
Japan
AKB48

AKB48 (A.K.B. Forty-eight) er ein japanskur gentubólkur. Poppbólkurin AKB48 varð samansettur eftir eini audition í 2005. Til mai 2013 AKB48 hevur selt yvir 21.852 milliónir CD fløgur og stakfløgur (album og single) í Japan.

Søga 
Poppbólkurin AKB48 varð stovnað av framleiðarinum Yasushi Akimoto eftir eini audition í 2005. Yasushi Akimoto er ein japanskur framleiðari, skrivari og sangskrivari (rithøvundur).

Tónleikaútgávur

Stakfløgur (single) 

* Billboard Japan Hot 100 hevur verið givið út síðani januar 2008. Oricon Daily Singles Chart hevur verið givið út síðani 2008.
** Elektrónisk (digital download) single

Fløgur (album)

Studio fløgur 

* Set List: Greatest Songs Kanzenban (SET LIST～グレイテストソングス～完全盤) í 2010

Tónleikavideo

Heiðurslønir og tilnevningar

Keldur

Slóðir úteftir 

 Almenna heimasíðan hjá AKB48 (japanskt)
 Almenna kanalin hjá AKB48 á YouTube

Japanskir tónleikabólkar
Popptónleikabólkar
1743

1743 (MDCCXLIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
týsdegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
leygardegi.

Hendingar

Føðingar

Andlát 

1740-árini
1780

1780 (MDCCLXXX) var sambært gregorianska kalendaranum eitt leypár, ið byrjaði á einum leygardegi, og sambært julianska kalendaranum eitt leypár, ið byrjaði á einum mikudegi.

Hendingar

Føðingar

Andlát 
 29. november - Maria Theresia, erkihertuginna av Eysturríki og týsk-rómversk keisarinna (f. 1717)
1784

1784 (MDCCLXXXIV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt leypár, ið byrjaði á einum hósdegi, og sambært julianska kalendaranum eitt leypár, ið byrjaði á einum mánadegi.

Hendingar

Føðingar

Andlát
1785

1785 (MDCCLXXXV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
leygardegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
mikudegi.

Hendingar

Føðingar 
4. januar - Jacob Grimm (annar av Grimm brøðrunum) (d. 1863)
29. apríl - Karl Drais, týskur uppfinnari (d. 1851)
 15. august - Thomas De Quincey, enskur rithøvundur (d. 1859)
 18. november - Carl Maria von Weber, týskt tónaskald (d. 1826)

Andlát 
 29. desember - Johan Herman Wessel, norskur/danskur rithøvundur (f. 1742)
Við Streymin

Við Streymin kallast sundalagið millum Eysturoy og Streymoy, har tað er smalast. Navnið kemur helst av harða streyminum í tronga sundinum. Í 1973 vórðu Eysturoy og Streymoy bundnar saman við brúgv, ið alment var tikin í nýtslu 30. oktober 1973. Eysturoyarmegin er brúgvin um Streymin mark millum bygdirnar Norðskáli og Oyrarbakki.

Eysturoy
Streymoy
1701

1701 (MDCCI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum leygardegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mikudegi.

Hendingar

Føðingar 
 22. september - Anna Magdalena Bach, (f. Wilcke), týsk sopransangarinna; onnur kona Joh. Seb. Bach (d. 1760) 
 27. november - Anders Celsius, svenskur vísindamaður, sum gjørdi í 1742 Celsiusstigan (d. 1744)

Andlát 
  27. november - Jákup II, kongur av Onglandi, Skotlandi og Írlandi frá 1685-1688  (f. 1633) 

1700-árini
Lama Sea

Lama Sea var ein føroyskur rock tónleikabólkur. Bólkurin framførdi m.a. á G! Festivalinum í 2006 og 2007. Ein av limunum í Lama Sea var Janus Rasmussen. Lama Sea kom í hálvfinaluna í Prix Føroyar tónleikakappingini í 2005.

Keldur 

Føroyskir tónleikabólkar
Randi Ward

Randi Ward (fødd 1982 í West Virginia) er ein amerikanskur rithøvundur og týðari. Hon hevur týtt tekstir úr føroyskum til enskt, eitt nú hevur hon týtt yrkingar hjá Tóroddi Poulsen og Guðrið Helmsdal til enskt. Hon varð útbúgvin sum BA í mannfrøði (anthropologi) í 2004 frá Ohio University og so tók hon kandidatútbúging (M.A.) frá Fróðskaparsetri Føroya í 2007.

Útgivið

Yrkingar 
"After Berry Picking", yrking, Anthology of Appalachian Writers (2012)
"Galaxy" poem, the Aurorian (2012) 
"Conch" yrking, The Bitter Oleander (Vol.18 #1, 2012)
"Fence Post" yrking, The Bitter Oleander (Vol.18 #1, 2012)
"Hummingbird" yrking, The Bitter Oleander (Vol.18 #1, 2012)
"Lightning" yrking, The Bitter Oleander (Vol.18 #1, 2012)
"Mom Made a Phone Call" yrking, The Bitter Oleander (Vol.18 #1, 2012)
"That Tired Smile" yrking, The Bitter Oleander (Vol.18 #1, 2012)
"Swan" yrking, Skidrow Penthouse (2012)
"Trash" yrking, Skidrow Penthouse (2012)
"At First Light" yrking, Skidrow Penthouse (2012)
"Doe" yrking, Skidrow Penthouse (2012)
"Gransíggin" yrking, Stjørnudust (Vol.1, 2011)
"Flame" yrking, Vencil Anthology of FO Literature (2011)

Týðingar 
"The Rain" týðing av yrking, yrking eftir Tóroddur Poulsen. The Bitter Oleander (Vol.18 #1, 2012)
"The Bound Light" týðing av yrking, yrking eftir Tóroddur Poulsen, Ice Floe III (2012)
"For Voice and Invisible Harp" týðing av yrking, yrking eftir Gunnar Randversson.
"Weathersick I." týðing av yrking, yrking og týðing: Randi Ward. The Bitter Oleander (Vol.17 #2, 2011)
"Weathersick III." týðing av yrking, yrking og týðing: Randi Ward. The Bitter Oleander (Vol.17 #2, 2011)
"Weathersick IV." týðing av yrking, yrking og týðing: Randi Ward. The Bitter Oleander (Vol.17 #2, 2011)
"The Storm" Týðing av yrking, Yrking: Tóroddur Poulsen. Ice Floe II (2011)
"Your Fingers and the Darkness" Týðing av yrking, Yrking: Gunnar Randversson. Ice Floe II (2011)
"Excerpts from Lív" týðing av yrkingum, yrkingar eftir Steinbjørn B. Jacobsen. Ice Floe II (2011)

Essays og myndir 
"Venting" mynd, Skidrow Penthouse (2012)
"Skidrow Penthouse" mynd, Skidrow Penthouse (2012)
"Blinds" mynd, Skidrow Penthouse (2012)
"Stalled" mynd, Anthology of Appalachian Writers (2011)
"John P." essay, The Hamilton Stone Review (#24, 2011)

Heiður 
 2013 - The Nadia Christensen Prize fyri at týða yrkingasavnið Fjalir eftir Tórodd Poulsen til enskt.

Keldur 

Yrkjarar
Amerikanskir rithøvundar
Týðarar
Føðingar í 1982
Frédéric Chopin

Frédéric François Chopin (pólskt: Fryderyk Franciszek Chopin eisini stavað Szopen) (føddur 1. mars 1810 í Żelazowa Wola, deyður 17. oktober 1849 í París) var ein pólskur komponistur og klaverleikari. Hann verður mettur sum ein av mest týðandi tónasmiðjununum frá tíðarskeiðnum ið verður nevnt Romantikkin. Chopin varð føddur í Żelazowa Wola, sum er ein bygd í Hertugadøminum Warszawa. Hann vaks upp í Warszawa, har hann eisini fekk tónlistaliga útbúgving. Hann náddi at komponera nógv verk fyri klaver, áðrenn hann í 1830 sum 20 ára gamal flutti úr Póllandi stutta tíð áðrenn Novemberkollveltingina.

Chopin búsettist í París eins og nógv onnur pólsk flóttafólk. Tey næstu 19 árini helt hann bert umleið 30 almennar konsertir. Honum dámdi best at spæla á smáum støðum og heima í íbúðini. Í París starvaðist hann sum komponistur og klaverlærari. Eftir at hann hevði havt fleiri kærleiksforhold við ymiskar pólskar kvinnur, helt hann saman við tí fronsku Armandine Dupin árini 1837-47, hon var rithøvundur og brúkti dulnevni ”George Sand”, tá hon skrivaði. Meginpartin av lívinum hevði Chopin trupulleikar við heilsuni, hann andaðist í París í 1849 bert 39 ára gamal.

Verk 

 	59 mazurkair
 	27 etudir (12 etudir opus 10, 12 etudir opus 25 og trýggjar uttan opusnummar)
 	27 præludium
 	21 nocturnir
 	20 valsar
 	18 polonesur
 	5 rondoir
 	4 balladur
 	4 impromptuir
 	4 scherzoir
 	4 søvn av variasjónum, m.a. Souvenir de Paganini
 	3 écossaisir
 	3 klaversonatir
 	2 konsertir fyri klaver og orkestur (opus 11 og 21)

Keldur 

Tónaskøld
Póllendingar
Føðingar í 1810
Andlát í 1849
Judy Garland

Judy Garland (fødd sum Frances Ethel Gumm 10. juni 1922, deyð 22. juni 1969) var ein amerikonsk sjónleikarinna og songkvinna.

Judy Garland blev fødd í Grand Rapids í Minnesota og fekk kelinavnið: "Tann lítli fuglurin við tí stóru røddini". Hon varð uppkallað eftir pápa sínum, Francis "Frank" Gumm og mammu síni Ethel Milne.

Best kendi sangurin ið hon sang var "Over the Rainbow" frá musicalfilminum The Wizard of Oz, sum varð frumsýndur í 1939. Seinni var hon við í filmunum Mød mig i St. Louis, Easter Parade og En stjerne fødes.

Hon var gift fimm ferðir: við David Rose (1941-1944), Vincente Minnelli (1945-1951), sum hon fekk Liza Minnelli við, Sidney Luft (1952-1965), sum hon fekk Lorna Luft og Joey Luft við, Mark Herron (1965-1969) og til seinast við Mickey Deans (1969 til deyða hennara).

Tíðliga í ​​1969 var heilsan hjá Garlands blivin verri, og seinasta konsert framførslan hjá henni var í mars 1969 í Keypmannahavn. Hon doyði sama ár 47 ára gomul av einari yvirdosis av barbituratum (soviheilivági).

Kelduávísingar 

Føðingar í 1922
Andlát í 1969
Amerikanskar songkvinnur
Amerikanskir sjónleikarar
Freddie Mercury

Freddie Mercury, føddur Farrokh Bulsara (5. september 1946 - 24. november 1991), var ein bretskur sangari, tónaskáld, og tónleikaframleiðari. Hann er mest kendur sum forsangari og tónaskáld í rokkbólkinum Queen. Sum upptraðkari var hann kendur fyri sín brúsandi leiklut á palli, og kraftigu rødd sína, sum spann yvir 4 oktavir. Sum tónaskáld skrivaði hann fleiri heimskend løg, harímillum kunna nevnast "Bohemian Rhapsody", "Killer Queen", "Somebody to Love", "Don't Stop Me Now", "Radio Ga Ga", "Crazy Little Thing Called Love", og "We Are the Champions". Freddy royndi eisini eydnuna sum solosangari í eitt skeið, og var hjálparframleiðari og gestatónleikari hjá øðrum tónleikarum.

Freddy Mercury var føddur á Sansibar, og vaks upp har og í India til hann var mitt í tannárunum. Hann doyði av lungnabruna, sum fylgja av AIDS, í september 1991, bert ein dag eftir at hann alment hevði boðað frá at hann hevði sjúkdómin. Í 1992, eftir deyða sín, fekk hann eina BRIT-virðisløn fyri framúrskarandi íkast sítt til bretskan tónleik, og konsert var hildin honum til heisður á Wembley, fótbóltsvøllinum í London. Sum limur í Queen, varð hann innlimaður í Rock and Roll Hall of Fame í 2001, í Songwriters Hall of Fame í 2003, UKMusic Hall of Fame í 2004, og fekk saman við bólkinum eina stjørnu á Hollywood Walk of Fame í 2002. Í 2002 gjørdist Freddy eisini nummar 58 í atkvøðugreiðsluni BBC's 100 Greates Britons.

Hann hevur eisini fleiri ferðir verið valdur av almenninginum, sum ein av heimsins bestu sangarum í søguni.

Freddie Mercury pláturnar
Mr. Bad Guy (1985)
Barcelona (1988) (saman við Montserrat Caballé)

Keldur 

Føðingar í 1946
Andlát í 1991
LGBT
Enskir sangarar
Enskir Tónleikarar
Ensk tónaskáld
Gerhard Lognberg

Gerhard Lognberg (føddur 1. november 1950 í Skopun) er ein føroyskur politikari. Hann er borgarstjóri í Skopunar kommunu, hevur verið kommunstýrislimur har síðan 1984, varaborgarstjóri frá 1984-92 og borgarstjóri síðan 1992. Hann varð valdur inn á Føroya Løgting umboðandi Javnaðarflokkin fyri fyrstu ferð á løgtingsvalinum 2002. Hann varð afturvaldur á løgtingsvalunum í 2004, 2008 og 2011. 

Gerhard er útbúgvin rørsmiður. Hann arbeiddi sum sjómaður árini 1964–1967, síðan sum handverkari í ávísum tíðarskeiðum til 1998. Hann hevur verið leiðari av sjúkrabilatænastuni á Sandoynni síðan 1993.

Koyrdur úr Javnaðarflokkinum 
Hin 2. november 2013 varð limaskapurin hjá Gerhardi í Javnaðarflokkinum tikin frá honum. Hetta hendi á floksleiðslufundi, har eittans mál var á skránni, limaskapurin hjá Gerhardi Lognberg. Áðrenn fundin var áheitan komin frá 7 av 9 limafeløgum Javnaðarfloksins um at taka limaskapin í Javnaðarflokkinum frá Gerhardi. Á fundinum vóru tað 27 ið atkvøddu fyri, 3 atkvøddu ímóti og ein atkvøða var blonk. Gerhard Lognberg er sostatt ikki limur í Javnaðarflokkinum longur, men gerst leysgangari í Løgtinginum, um hann ikki gerst limur í onkrum øðrum flokki.

Limur í Sambandsflokkinum 
Eftir at hava verið uttanflokkatingmaður í gott tríggjar mánaðar, gjørdist Gerhard limur í Sambandsflokkinum og partur av tingmanningini hjá flokkinum. Harvið vaks Sambandsflokkurin frá 8 til 9 tingmenn og gjørdist eins stórur hvat viðvíkur tingmannatali, sum Fólkaflokkurin, ið eisini telur 9 tingfólk. Hetta hendi fáir dagar eftir, at ein breið semja fekst í lag millum allir flokkar á Tingi og Gerhard, sum tá var uttanflokka, um at landið skuldi gera bæði Skálafjarðartunnilin og Sandoyartunnilin, soleiðis at byrjast skuldi í 2018 við Skálafjarðartunnilin og tá tað hann er boraður í gjøgnum, skal Sandoyartunnilin gerast, og eftir ætlan skal tað vera koyrandi undir Skopunarfjørð í 2021. Ein av orsøkunum til at Gerhard var koyrdur úr Javnaðarflokkinum var júst ósemja um Sandoyartunnilin, umframt ósemju um onnur mál eisini.

Løgtingsnevndir 
2011- Limur í Rættarnevndini
2008-11 - Næstformaður í Rættarnevndini
2004-08 - Limur í Vinnunevndini
2002-04 - Limur í Vinnunevndini

Keldur 

Føroyskir politikarar
Løgtingslimir
Politikarar úr Sambandsflokkinum
Politikarar úr Javnaðarflokkinum
Skopuningar
Føðingar í 1950
Walt Disney

Walter Elias "Walt" Disney  (føddur 5. desember 1901, deyður 15. desember 1966) var ein amerikanskur vinnulívsmaður, teknari, animator, filmframleiðari, filmrithøvundur, entreprenørur og raddaleikari. Hann spældir ein stóran leiklut innan amerikanska teknifilmídnaðin, og kring allan heimin verður hann sæddur sum eitt altjóða ikon og filantropur, væl kendur fyri sína ávirkan og íkast til undirhaldsídnaðin í 20. øld. Saman við beiggja sínum, Roy O. Disney, stovnaði hann Walt Disney Productions, sum seinni gjørdist ein av best kendur teknifilmsframleiðarum í heiminum. Fyritøkan er nú kend sum The Walt Disney Company og hevði ein árligan umsetning, sum var umleið 36 milliardir US dollarar í fíggjarárinum 2010.

Sum ein teknari og entreprenørur var Disney serstakliga kendur sum ein filmframleiðari og ein vældámdur skemtari, eins væl og ein nýskapari innan teknifilm og design av temaparkum. Hann og starvsfólk hansara hava skapað nakrar av heimsins best kendu íspunnu persónum/leiklutum, eitt nú Mickey Mouse, sum Disney sjálvur legði rødd til í fyrstuni. Meðan hann livdi, fekk hann fýra Oscar-virðislønir og vann 22 Oscar-virðislønir av tilsamans 59 tilnevningum, harímillum var eitt metstórt 4 tilnevningar í einum ári,  sum gav honum fleiri virðislønir og tilnevningar enn nakar annar einstaklingur í søguni. Disney vann sjey Emmy Awards og legði navn til Disneyland og Walt Disney World Resort temaparkirnar í USA, eins væl og til altjóða stuttleikaparkir sum Tokyo Disney Resort, Disneyland Paris og Hong Kong Disneyland.

Disney fekk lungnakrabba og andaðist 15. desember 1966 í Burbank, California. Eitt ár seinni fór felagið hjá honum í gongd við at byggja Walt Disney World Resort í Florida. Beiggi hansara, Roy Disney, vígdi Magic Kingdom hin 1. oktober 1971.

Keldur 

Disney
Amerikanarar
Føðingar í 1901
Andlát í 1966
Henry Ford

Henry Ford (føddur 30. juli 1863, deyður 7. apríl 1947) var stovnarin av Ford Motor Company og ein av teimum fyrstu, ið brúktu samlibandsframleiðslu sum framleiðsluhátt fyri at fáa bíligari bilar. Hesin framleiðsluháttur kollvelti ikki bara ídnaðarframleiðsluna, men hevði eisini sera stóra ávirkan á nýmótans mentan í hesum tíðarskeiðnum, ið mong nevna «fordisman».

Uppvøkstur og menning 
Ford varð føddur á garðinum hjá foreldrum sínum, sum var vestan fyri Detroit í einum býi sum nú eitur Dearborn. Foreldur hansara vóru William og Mary Ford, sum vóru vælhavandi tilflytarar úr býnum Cork í Írlandi. Hann var tann elsti av seks systkjum. Sum barn hevði Henry sera góðan hug til mekanikk. Tá hann var 12 brúkti hann megingpartin av tíðini í einari maskinhøll, sum hann sjálvur hevði innrættað. Sum 15-ára gamal gjørdi hann sín fyrsta brennimotor.

Í 1879 flutti hann heimanífrá til grannabýin Detroit fyri at arbeiða sum maskinistlærlingur, fyrst fyri James F. Flower & Bros., og seinni fyri Detroit Dry Dock Co. Eftir at hava fullført lærlingatíðina, fekk Ford arbeiði í fyritøkuni Westinghouse, har hann arbeiddi við bensinmotorum. Tá hann gifti seg við Clara Bryant í 1888 rak hann eisini eitt sagverk 

Í 1891 bleiv Ford verkfrøðingur í fyritøkuni hjá Thomas Edison, og eftir at hann fekk hægri starv sum leiðandi verkfrøðingur í 1893 hevði hann nokk av tíð og pengum til at gera sínar egnu royndir við lukkaðum brensilsmotorum. Í 1896 fullførdi hann sítt egna sjálvdrivna akfarið sum nevndist Quadricycle, sum hann royndarkoyrdi hin 4. juni sama árið (hetta var tann fyrsti automobilurin, ið hann hevði koyrt yvirhøvur).

Eftir hesa væleydnaðu royndina fóru Ford og Edison frá Illuminating og stovnaðu Detroit Automobile Company samam við øðrum íleggjarum. Stutta tíð seinni fór Detroit Automobile Company á húsagang tí at Ford heldur brúkti tíð uppá at betra um sniðið heldur enn at selja bilar. Ford koyrdi eisini um kapp móti øðrum framleiðarum fyri at vísa, at hansara bilar vóru teir bestu. Við áhuganum fyri bilítrótti stovnaði hann stutta tíð seinni Henry Ford Company, og í hesum tíðarskeiðnum koyrdi hann sjálvur sín Quadricycle til siður í einari kappkoyring hin 10. oktober 1901 móti Alexander Winton, sum var ein vælkendur bilførari og favorittur til at vinna. Ford bleiv tvungin út úr fyritøkuni í 1902 av íleggjarunum, harímillum var Henry M. Leland, og fyritøkan broytti navn til Cadillac.

Keldur 

Vinnulívsfólk úr USA
Verkfrøðingar
Føðingar í 1863
Andlát í 1947
1700

1700 (MDCC) var sambært gregorianska kalendaranum ikki eitt leypár, men sum undantak eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum fríggjadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt leypár, ið byrjaði á einum mánadegi.

Hendingar 
Farið verður frá julianska kalendaranum til gregorianska kalendaran. Hetta varð gjørt soleiðis, at dagurin aftan á leygardag 16. november (í julianska kalendaranum) varð sunnudagur 28. november (í gregorianska kalendaranum

Føðingar

Andlát 

1700-árini
1699

1699 (MDCXCIX) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum hósdegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum sunnudegi.

Hendingar

Føðingar 
 30. november – Christian 6.

Andlát 
 25. august – Christian 5.

1690-árini
1698

1698 (MDCXCVIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mikudegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum leygardegi.

Hendingar

Føðingar

Andlát 

1690-árini
1689

Øldir: 16. øld - 17. øld - 18. øld

Áratíggju: 1630-árini 1640-árini 1650-árini 1660-árini 1670-árini - 1680-árini - 1690-árini 1700-árini 1710-árini 1720-árini 1730-árini 

Árstal:  1684 1685 1686 1687 1688 - 1689 - 1690 1691 1692 1693 1694

Hendingar

Føðingar

Andlát
1688

1688 (MDCLXXXVIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum hósdegi, og sambært julianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum sunnudegi.

Hendingar

Føðingar

Andlát 
30. januar - Harra Klæmint, prestur á Sandi.
1697

1697 (MDCXCVII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum týsdegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum fríggjadegi.

Hendingar

Føðingar

Andlát 

1690-árini
1703

1703 (MDCCIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mánadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum fríggjadegi.

Hendingar 
Pætur Mikli grundlegði býin St. Pætursborg.

Føðingar 
23. mars - Cajsa Warg, svenskur høvundur, sum skrivaði eina kenda kókibók (d. 1769).

Andlát 
14. oktober - Thomas Kingo

1700-árini
1704

1704 (MDCCIV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt leypár, ið byrjaði á einum týsdegi, og sambært julianska kalendaranum eitt leypár, ið byrjaði á einum leygardegi.

Hendingar

Føðingar 
 16. januar - Finnur Jónsson, íslendskur prestur, ið var biskupur í Skálholti frá 1754-1785 (d. 1789)

Andlát 
28. oktober - John Locke, bretskur heimspekingur og lækni (f. 1632)

1700-árini
1705

1705 (MDCCV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
hósdegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
mánadegi.

Hendingar

Føðingar

Andlát 

1700-árini
1706

1706 (MDCCVI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
fríggjadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
týsdegi.

Hendingar

Føðingar

Andlát 

1700-árini