200 CONSTITUTION AVENUE NW | WASHINGTON, DC 20210 | tel: 1-800-397-6251 | TTY: 1-877-889-5627 | www.dol.gov/ofccp

XUQUUQDAADA OGOW

Xuquuqda Naafanimada

OFCCP Ayaa Ka Difaacda Shaqsiyaadka 

Naafada ah Kala Takoorka

1. Waa maxay kala takoorka shaqo ee ku

salaysan naafanimada qofka?

Kala takoorka shaqo ee ku salaysan naafanimada qofka 

ayaa guud ahaan dhacda markuu loo-shaqeeyuhu uu ula 

dhaqmo shaqo codsade u qalma shaqda ama shaqaale si 

kala eexasho ah dhinac kasta oo ah shaqada sababta oo 

shaqsiga oo leh ama lahaa naafanimo, ama loo arko inuu

qofkaasi leeyahay naafanimo. Kala takoorka shaqo ee ku 

salaysan naafanimada qofka ayaa guud ahaan dhacda 

marka siyaasaha iyo habraacyada loo-shaqeeyuhu si 

iska cad ay saamayn aan loogu talagalin ay ugu yeeshaan 

shaqsiyaadka qaba naafanimada.

2. Waa maxay xuquudaydu?

Adiga laguugma diidi karo shaqo, oo laguguma samayn 

doono xasaradayn, xil hoos uga dhig, shaqo ka eryid, 

lacag bixin ka yarayn, ama laguu la dhaqmi si xun 

sababta oo ah adiga oo qaba naafanimo, ama waxay 

leeyihiin taariikh ah oo naafo ah, ama sababta oo ah looshaqeeyahaaga oo kuu arka inaad leedahay dhantaalan 

dhimirka ama jirka ah oo joogto ah.

Haddii aad tahay qof shaqaale ah oo naafanimo leh 

waxaad weyddiisan kartaa, oo waa inuu loo-shaqeeyuhu 

waa inuu bixiyaa, “u waafajin macquul ah” si aad u 

gudato shaqadaada. Kuu waafajin macquul ah waa inuu 

adiga ku siiyaa loo-shaqeeyahaagu haddii ay markuu 

sidaas sameeyo ay u horseedi doonto loo-shaqeeyaha 

dibaato ama kharash aad u badan mooye.

Sidoo kale, haddii aad tahay shaqo codsade qaba 

naafanimo, loo-shaqeeyuhu waa inuu bixiyaa u waafajin 

macquul ah inta lagu guda jiro nidaamka codsiga si 

ay kuugu saamaxdo inaad shaqada codsato oo laguu 

tixgeliyo shaqada. Mar kale, u waafajinta macquul ah waa 

in lagu siiyaa haddii ay noqonayo mid aad u adag ama aad 

u qaali ah in sidaas la sameeyo mooye.

3. Miyay OFCCP dhaqangelisaa sharciyada

ka soohorjeeda kal-takoorka ku salaysan

naafanimada?

Haa. OFCCP ayaa dhaqangelisa Qaybta 503 ee Xeerka Dib u

Meelaynta. Sharcigan ayaa sharci-darro ka dhigaya inay 

loo-shaqeeyayaasha ay hawlo wada galaan 

Dowladda Federaalka ah inay ku kala 

takoorto codsadayaasha shaqada iyo 

shaqaalaha iyada oo ku salaysan 

naafanimo. Taas macnaheedu waa in loo 

shaqeeyayaashani aanay adiga ku takoori 

karin markay go’aaminayaan go’aammada 

shaqaalaynta, shaqo ka eryidda, lacag 

bixinta, dheefaha, hawl u dirka, dallacinta, 

shaqo muddo gaaban ka fariisinta, 

tababbaritaanka, iyo hawlaha kale ee la 

xiriira shaqada.

4. Ayay OFCCP difaacdaa?

OFCCP ayaa difaacda xuquuqda codsadayaasha 

shaqada iyo shaqaalaha ee Qandaraaslayaasha 

Dowladda Federaalka iyo kuwa ka hoos 

shaqeeeya. Kuwaas waxa ka mid ah shaqaalaha 

bangiyada, shirkadaha teknoolojiyadda 

macluumaadka, warshadaha hilibka, 

dukaamada tafaariiqda, warshadaha wax soo 

saarka, shirkadaha xisaabaadka, iyo shirkadaha

dhismaha, iyo kuwo intaa u dheer.

Qeexidda Naafanimada 

5. Waa maxay qeexidda “naafanimadu”?

Waxa laguu qaadanayaa inaad tahay shaqsi 

naafanimo qaba haddii aad leedahay: 

• dhantaalan dhimirka ah ama jirka ah oo si aad ah 

u xaddida mid ama in ka badan waxqabadyadaada

ugu waaweyn ee noloshaada; ama 

• taariikh diiwaan ee dhantaalankaas oo kale ah

Waxa kale oo dhici karta in laguu qaddariyo shaqsi 

naafanimo leh ah haddii “qaato” inaad leedahay 

dhantaalan dhimireed ama jireed oo xaddidaysa 

waxqabadyadaada ugu waaweyn ee noloshaada, ama 

laguu “qaato’ inaad leedahay diiwaan ama taariikh 

dhantaalanka sidaas oo kale ah xitaa haddii aadan lahayn 

wax u dhinnaan. 

federaal ama ka sii hoos haystae qandraas yahay si aad u 

xerayso cabasho.

18. Sideen ayaan ugu xereeyaa cabasho OFCCP?

Waxaad ku xareyn kartaa cabashada takoorka ku salaysan 

adigoo:

• Buuxiya oo gudbiya foom onlayn ah oo loo maro barta

internetka OFCCP; ama 

• Buuxiya foom adiga oo qof ahaan yimaad xafiis OFCCP; ama

• Ugu soo dir boostada, iimayl, ama faaks foomkaaad 

buuxisay xafiiska degmeedka OFCCP ee ku lug leh goobta 

aad ka sheeganayso eedda takoorku inay ka dhacaday. 

Foomka waxaa laga heli karaa barta internetka ee 

https://www.dol.gov/ofccp/regs/compliance/pdf/pdfstart.

htm iyo iyada oo ah qaab warqad ah dhammaan xafiisyada 

OFCCP. Si aad u hesho xafiiska ugu dhow meesha aad ku 

nooshahay, booqo liiska onlaynka ah ee xafiisyada OFCCP 

ee ku yaal: www.dol.gov/ofccp/contacts/ofnation2.htm.

Waa inaad xusuusnaato inaad saxiixdo foomka cabashada ee 

aad buuxisay. Haddii aad ka gaabiso yeelidda sidaas, OFCCP 

ayaa weli kaa aqbali doonta cabashadaada laakiin arrimo baare 

OFCCP ayaa ku weyddiisan doonaa inaad saxiixdo foomka 

marka la joogo ballanta waraysiga ee xigta. Cabashooyinka 

leh eedaynta naafanimada ku salaysan takoorka waa in lagu 

xereeyaa 300 maalmood gudahood laga bilaabo taariikhda 

eedaynta takoorka, haddii waqtiga ku xeraynta loo dheeray 

sabab macquul ah mooye.

19. Miyuu loo-shaqeeyahygu iga eryi karaa, ama

xilkayga shaqada xoos u dhigi karaa ama iila

dhaqmi karaa si ka xun sidii hore maadama aan

xeereweyay cabasho?

Maya. Waa sharci-darro inuu loo-shaqeeyahaagu kaaga 

aargoosto xereyantaada cabashada ama ka qaybqaadahsaada 

arrimo baaritaan. Xeerarka OFCCP ayaa kaa difaacaya adiga 

xasaradaynta, cabsigelinta, hanjabaadda, wax ku dirqiga, ama

kaga aargoosiga ku dhaqanka xuquuqdaada.

20. Ma u soo gudbin karaa cabasho OFCCP iyo

Guddiga U Sinnaanta Fursadaha Shaqada /

Equal Employmeny Opportunity Commission

(EEOC)?

Haa, haddii aad ku xerayso labadaba OFCCP iyo EEOC, 

cabashada yaay baari doontaa hay’adda ku habbooni. Mararka

qaarkood, OFCCP iyo EEOC ayaa go’ansam kara inay wada 

shaqeeyaan si ay u soo baaraan cabashadaada.

OFCCP ayaa guud ahaan haysa cabashooyinka la xereeyay 

ee ka horjeeda qandaraaslayaasha federaalka kana cabanaya 

kala takooridda ku salaysan naafanimada. OFCCP ayaa 

guud ahaan haysa cabashooyinka la xereeyay ee ka horjeeda 

qandaraaslayaasha federaalka markay arrimo u muuqdaan 

inay jiraan kala takoor saameeya koox shaqaalaha ama 

codsadayaasha ka tirsan, iyo kuwa kuwa ku eedanaya takoorid 

ku salaysan u jeedka arrimaha isku-tagga, isku aqoonsiga 

jinsiga, ama xaaladda heerka ciidanka kuwa ka tirsanaa. 

OFCCP ayaa guud ahaan, haysa cabashooyinka la xereeyay ee 

ka horjeeda qandaraaslayaasha federaalka ee sheeganaya kala 

takoor ku salaysan markuu qof weyddiinayo, ka hadlayo ama 

shaaca ka qaadayo arrimaha ku saabsan lacag bixinta shaqada.

21. Maxaa dhici doona haddii ay jirto helitaan

inaan ahaa dhibbane ka takoor shaqo?

Waxa laga yaabaa inaad u mudnaato xallin kugu meelaysa 

booskii ay hayd inaad qabato haddii aanu kala takoorku 

dhici lahayn. Waxa laga yaabaa inaad u mudnaato in lagu 

shaqaaleeyo, lagu dallacsiiyo, shaqada dib laguugu soo 

celiyo, ama lagu siiyo u waafajin macquul ah, oo ay ku jirto 

shaqo meel kale u hagaajin. Waxa kale oo laga yaabaa inaad 

u mudnaato helitaan lacag bixinta kuugu maqan shaqada, 

lacag horay lagaa siiyo, lacag u kordhin, ama arrimo qaarkood 

oo iskugu jira xallimaas. Waxa intaa u dheer, haddii OFCCP 

ay ogaato inuu qandaraaslaha federaalka ama kuwa ka hoos 

shaqeeyaa ay ku xadgudbeen xeerka Qaybta 503, OFCCP ayaa 

ku kici doonta sidii shirkadda looga hor istaagi lahaa ama 

looga tirtiri lahaa u tixgalinta qandaraasyada federaalka ee 

mustaqbalka ama in shirkadda laga noqdo heshiiyadeeda 

qandraasyada iyo wax la hal maala ee haatan jira.

Wixii macluumaad dheeraad ah:

the u.s. department of labor

Office of Federal Contract Compliance Programs

200 Constitution Avenue, NW

Washington, D.C. 20210

1-800-397-6251

TTY: 1-877-889-5627

www.dol.gov/ofccp

Fadlan la soco inay xaashidan xaqiiqdu bixinayso macluumaad guud. Looguma 

talagalin inuu baddalo meesheedii sharciyada iyo qawaaniinta dhabta ah ee ku 

saabsan barnaamijka halkan lagu soo qaaday.

200 CONSTITUTION AVENUE NW | WASHINGTON, DC 20210 | tel: 1-800-397-6251 | TTY: 1-877-889-5627 | www.dol.gov/ofccp

Dib loo habeeyay Sebtember 2016
6. Maxaa ka mid ah tusaalooyinka qaarkood 

ee ah naafanimada?

Dhantaalanka jirka ee hoosta ku qoran ayaa sida caadiga ah loo 

arkaa inay yihiin naafanimo:

Sonkorowga Kansarka

Suuxdinta (Qalalka) Infekshanka HIV

Indho-beelka

Dhantaalanka badiyaa loo tixgaliyo inay yihiin naafanimo 

waxa ka mid ah, laakiin aan ku xaddidnayn, wax u 

dhinnaanta ay ka midka yihiin:

Fowdooyinka laxaadka leh ee diiqad (buufis) lahaanta

Fawdada niyad marna hoos u dhac iyo kor kac leh

Iskiitsofiriiniya (Cudur Maskax )

Dhibaatada Isku-buuqa ee ka Dambeeya Dagaal Ka Qaybgal

Fawdada kaga dhagga naf-ku-dirqiga ah ee waxqabadyo gaar 

ah

7. Maxay ka dhigan tahay “si aad ah u xaddidaysa” ?

“Si aad ah u xaddidaysa” micnaheedu waa inay ilaa heer 

badan ay dhantaalankaaga xaddidayso kartidaada inaad 

qabato hawlaha waxqabad muhiim u ah nolosha marka loo 

barbardhigo dadka inta ugu badan. Dhantaalankaagu ma aha 

inuu iska kaa hortaago, ama si wayn ama si daran u kaaga 

xaddido qabashada howlaha nolosha si islamarkaana laguugu 

tixgeliyo mid “si aad ah u xaddidaysa.”

Tusaale ahaan, haddii aad seexato kaliya laba saacadood 

habeenkii sababna u tahay fowdada niyad marna hoos u dhaca 

iyo kor u kaca leh (bipolar) isla markuu qofka caadiga ahi 

seexdo siddeed saacadood habeenkii waxa aad uga xaddidan 

tahay seexashada. Saamaynada dhinac ka raaca dawooyinka 

ahaya laga yaabaa in la tixigaliyo marka la go’aaminayo waxa 

qofka sida ‘aadka ah u xaddidaya.” Sharciga hoostiisa, wax 

kasta oo dhantaalan ahba looma tixgalinayo naafanimo.

8. Waa maxay a “waxqabadka nolosha ugu 

waawayni”?

Kuwani waa liis ka mid ah waxqabadyada nolosha ee 

waawayn:

Aragga Cunidda

Socodka Qaaditaanka

Hadalka Waxbarashada

U Fiirsiga La Xiriirka

Isku-daryeelka Seexashada

Istaagitaanka Foorarsiga

Neefsashada Akhrisashada

Fikiritaanka Fulinta hawlaha Gacanta La Qabto

Intaa waxa u dheer, waxqabayada ugu waaweyn ee nolosha 

waxa ka mid ah howlgallada waxqabayada jirka waawayn, oo 

ay ku jiraan hawlgalada ay ka mid yihiin:

Hab Difaaca Jirka

Xubnaha Dareenka gaarka leh iyo Maqaarka

Koriaanka Caadiga ee Unugga

Nidaamka Dheef Shiidka

Nidaamka Kaadida

Mindhicirka

Kaadi-haysta

Nidaamka Dareemayaasha

Maskaxda

Nidaamka Neefsiga

Nidaamka Dhiig-wareegga

Nidaamka Wadnaha iyo Xididdada

Nidaamka Qanjidhada

Nidaamka Dhiigga

Nidaamka Dareeraha Saafiga ah

Nidaamka Muruqo-Lafaha

Nidaamka Taranka

9. Wali ma la ii tixgelin doonaa naafanimo haddii 

ay dhantaalankaygu waxqtiyada qaarkood 

tahay ama mid iga tagtay tahay?

Haa. Dhantaalanta mararka qaarkood ama dhacdooyinka, ama 

mid ka tagatay ayaa loo tixgal; iyaa naafanimo haddii ay in aad 

u badan xaddidayso waxqabadka nolsha marka la firfircoon 

yahay. 

Shaqo Codsiga 

10. Ma la iiga baahanahay inaan sheego 

naafanimadyada markaan codsanayo 

shaqo si la ii difaaco?

Maya. Waad ka ilaashan tahay takoorka haddii wadaagto 

macluumaadkaas iyo haddii kaleba. Hase yeeshe, si aad u 

hesho u waafajin macquul ah, waa inaad u wargaliso looshaqeeyaha mustaqbal ahaan baahidaada u waafajinta. Looshaqeeyaha ayaa dhici karta inuu u baahdo macluumaadka 

qaarkood ee ku saabsan naafanimada si ay kuu siiyaan u 

waafajin.

11. Loo shaqeeyahaygu ma iiga baahan karaa 

aniga inaad qaato baaritaan caafimaad?

Haddii aad codsanayso shaqo, loo-shaqeeyaha ayaan ku 

weyddiisan karin inaad ka jawaabto su’aalo caafimaad ama 

aad qaadato baaritaan caafimaad ka hor shaqo u fidinta. Looshaqeeyaha ayaa ku weyddiin kara inaad qaban karto shaqada 

iyo in kale iyo sida aad u qaban doonto shaqada, iyada oo leh 

ama aan lahayn u waafajin macquul ah.

Ka dib marka laguu soo fidiyo shaqada, shaqo u fidinta ayaa 

dhici karta inay la socdaan shuruudaha qaarkood, sida:

• inaad ka gudubto baaritaan caafimaad, ama 

• ka jawaabto su’aalo caafimaad qaarkood. 

Dhammaan shaqaalaha cusub ee ka shaqeeeya nooca la midka 

ah shaqada waa inay ka jawaabaan su’aalo isku mnid ah ama 

qaataan imtixaan isku mid ah, oo ma aha kaliya shaqaalaha 

naafanimada leh.

Guud ahaan, marka lagu shaqaalaysiiyo ee aad bilowdo 

shaqada, loo-shaqeeyaha ayaa kaliya ku weyddiin kara su’aalo 

caafimaad ama u baahan kara baaritaan caafimaad haddii:

• u loo-shaqayuhu ugu baahan yahay caddayn taageerada

weyddiisigaaga u waafajinta, ama 

• loo-shaqeeyaha oo aamminsan inaadan awoodin karin 

inaad u qabato shaqada si guul aleh ama ammaan leh 

xaaladdaada caafimaad awgeed. 

12. Sidee ayuu loo-shaqeeyahaygu ula dhaqmi 

doonaa xogtayda caafimaad?

Sharciga ayaa u baahan in dhammaan diiwaannada iyo 

macluumaadka caafimaadku ahaadaan kuwo leh kalsooni 

asturnaan oo ka gaar faylasha kale faylasha shaqada ah.

Raadsiga u Waafajinta Macquulka ah 

13. Waa maxay “u waafajin macquul ah”?

“U waafajinta macquulka ah” aya ah dheellitir ama beddelid 

lagu sameeyo shaqada ama goobta shaqada ama sidii 

caadiga ahayd ama duruufaha fulinta shaqada u saamaxaysa 

codsadaha ama shaqaalaha qaba naafanimada ah in ay 

si guul leh u codsadaan shaqada, uga soo baxaan xilak 

shaqadooda, ama ku ka faa’iidaysataan dheefahooda iyo u 

mudnaanshahooda shaqada. U waafajinta macquul ah ayaa 

beddeli doonin hawlgallada shaqo ee lama huraanka ah.

“U waafajintaada macquulka ah “ ayaa dhici karta inay ka 

duwanaato kuwa la siiyo kuwoa kale. Loo-shaqeeyeyaasha 

ama shaqo codsadeyaasha. Sababteeduna taas waa iyada 

oo u waafajintu ku xiran tahay nooca naafanimada iyo 

nooca shaqada. U waafajinta macquulka ah, siday doonto 

ha noqotee,ayaa ah inayna noqon mid qaali u ah si aan 

macquul ahayn ama carqalad ku ridaysa loo-shaqeeyaha. Looshaqeeyahaaga ayaa dooran kara nooca u waafajinta macquul 

ah ee layu siin doono; hase ahaatee, u waafajintu waa wax ku 

ool yeelato. Tusaale ahaan, loo-shaqeeyahaaga ayaa dooran 

kara inuu kii sameeyo dariiqa kugu habboon halkii wiishka 

aad u istcimaali lahayd asi wax looga qabto arrimaha marin u 

helka shaqada.

14. Maxay yihiin tusaalooyinka qaarkood ee 

“u waafajin macquul ah” ee lagu siin karo 

muddada nidaamka shaqaalaynta iyo 

hadhow inay kaa caawiso shaqo fulinta?

 U waafajinta macquulka ah noqon karta qaabab badan. Qaar 

ka mid ah u waafajinta caadiga ah ayaa hoosta ku qoran.

• Bixinta agabyo qoraalka ah oo ku qaab marin loo heli karo, 

oo ah sida farta waawayn, Braille, ama cajalad dhegaysi. 

• Dheelitirka ama u beddelidda jadwalka shaqada. 

• U fidinta u akhriyeyaal ama turjubaano luqadda 

calaamadaha. 

• Qabashada kulanka shaqo qorista, waraysiyo, imtixaanno,

iyo qaybaha kale ee nidaamka codsiga ee ku yaal goobaha

marinka loo heli karo. 

• U qabashada shirarka shaqaalaha ee goobaha marinka 

loo heli karo. 

• Siinta ama q u beddelka qalabka iyo aaladaha. 

• Iskugu hagaajinta iyo u beddelka siyaasadha iyo 

habraacyada. 

• Ugu beddelka jawiga shaqada siyaabaha fiicnaynaya marin 

u helka. 

15. Sideen u weyddiistaa u waafajinta 

macquulka ah?

Ma jiraan nidaam gaar ah oo adigu, shaqaale ama codsade 

ahaan midkoodna, aad ku weyddiisato u waafajin. Lagaagama 

baahna inaad isticmaasho erayo gaar ah ama ereyada «u 

waafajin macquul ah» markaad weyddiisanayso, iyo waliba 

lagaagama baahna inaad qoraal ku weyddiisato . Kaliya waa 

inaad su sheegto loo-shaqeeyahaaga inaad ugu baahan tahay u 

dheellitir ama u beddel shaqada naafganimada awgeed. Diyaar 

u ahow inaad siiso loo-shaqeeyahaaga macluumaad ku filan si 

aad ugu muujiso inaad qabto naafanimo.

Haddii aad u baahan tahay ugu waafajin nidaamka codsiga, 

waa in aad u wargaliso loo-shaqeeyaha inaad u baahan tahay 

u beddel ama u dhellitir nidaamka codsiga ama waraysiga 

naafanimadaada awgeed. Waxaad weyddiisiga ku samayn 

kartaa hadal ama qoraal ahaan, ama qof kale ayaa kuu 

weyddiisan kara. Tusaale ahaan, xubin qoyska, saaxiib, hawlyaqaan caafimaad, ama wakiil kale sida tababbare shaqo. 

Ba dib weyddiisiga marka la sameeyo, loo-shaqeeyaha ayaa 

weyddiisan kara inaad buuxiso foomamka qaarkood, amaaad 

raacdo habraacyo kale. Habraacyoada kale ee lagu weyddiisto 

inaad raacdo adigu ayaan loo isticmaali karin ka-hortagga 

u waafajinta macquulka ah ee waqtigeeda ku habboon in la 

bixiyo ama wax laga qabto.

Waxa muhiim ah inaad xusuusnaato inaan lagaaga 

baahnayn taariikhdaada caafimaad ama taariikhdaada 

caafimaad ee dhimireed oo dhan si aad u hesho u waafajin 

macquul ah. Waxa kaliya ee aad u baahan tahay inaad bixiso 

macluumaadka ku lug leh arrinta ee loogu baahan yahay in 

laguu sameeyo waafajinta macquulka ah.

16. Miyuu loo-shaqeeyahaygu hoos ugu dhigi 

karaa lmushaharkayga ama isiin doonaa in ka 

hoosaysa shaqaalaha kale ee shaqo la mid ah 

qabanaya awgeed aniga oo u baahday u 

waafajin macquul ah?

Maya. loo-shaqeeyahaaga lacag kaagama qaadi karo si aad u 

bixiso qiimaha kharasha ku siintaada u waafajinta macquulka 

ah ama lacag ka yar inta siiyo shaqaale kale booskaaga oo kale 

haysta.

Xereynta Cabashada

17. Maxaan samayn karaa haddii aan 

aamminsanahay inuu loo-shaqeeyahaygu igu 

takooray aniga awgeed naafanimadayda?

Waxaad ku xerayn kartaa cabasho OFCCP. Uma baahnid inaad 

xaqiiq u ogaado inuu loo-shaqeeyahaagu waa qandaraasle