# Επίσημη Εφημερίδα C 349/29 Σ

| | ISSN 1977-0901 |
| --- | --- |
| Επίσημη Εφημερίδα
  της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 349 |
| | |
| Έκδοση στην ελληνική γλώσσα | Ανακοινώσεις και Πληροφορίες | 66ό έτος29 Σεπτεμβρίου # 2023 |

ISSN 1977-0901

Επίσημη Εφημερίδα

της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 349

Έκδοση στην ελληνική γλώσσα

Ανακοινώσεις και Πληροφορίες

66ό έτος29 Σεπτεμβρίου # 2023

---

| Περιεχόμενα | Σελίδα |
| --- | --- |
| | I   Ψηφίσματα, συστάσεις και γνωμοδοτήσεις |
| | ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΕΙΣ |
| | Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή |
| | 580ή σύνοδος ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, 12.7.2023 - 13.7.2023 |
| 2023/C 349/01 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Επανεξέταση της φορολογικής πολιτικής για την προστασία των νοικοκυριών με χαμηλό εισόδημα και των ευάλωτων ομάδων από τις αρνητικές επιπτώσεις της πράσινης μετάβασης (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 1 |
| 2023/C 349/02 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ενίσχυση της συλλογικής διαπραγματευτικής ισχύος σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 7 |
| 2023/C 349/03 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Παρακολούθηση των μέτρων για τον πληθωρισμό και την ενέργεια και της ενεργειακής ανθεκτικότητας της ΕΕ σε βασικούς οικονομικούς τομείς (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 12 |
| 2023/C 349/04 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Αποτελεσματική κατανάλωση νερού και ευαισθητοποίηση των καταναλωτών σχετικά με το υδατικό αποτύπωμα (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 18 |
| 2023/C 349/05 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Αναθεώρηση του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων (διερευνητική γνωμοδότηση) | 24 |
| 2023/C 349/06 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ευρωπαϊκή στρατηγική για τους ηλικιωμένους (διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της ισπανικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ) | 28 |
| 2023/C 349/07 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Η απαλλαγή της ευρωπαϊκής βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές και η συμβολή της καινοτομίας και της ψηφιοποίησης σε αυτόν τον σκοπό (Διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της ισπανικής Προεδρίας) | 36 |
| 2023/C 349/08 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Απαλλαγή του αλιευτικού στόλου από τις ανθρακούχες εκπομπές (διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της ισπανικής Προεδρίας) | 41 |
| 2023/C 349/09 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Τα οικονομικά στοιχεία μιας Γαλάζιας Συμφωνίας της ΕΕ — Επενδυτικές ανάγκες στην ΕΕ όσον αφορά το νερό (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 50 |
| 2023/C 349/10 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόσβαση στο νερό: αντιμετώπιση της έλλειψης νερού και των συνεπειών της στις κοινωνικές πολιτικές (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 60 |
| 2023/C 349/11 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πώς να συνεργαστούμε με το ενδιαφερόμενο κοινό και πώς θα χρησιμοποιηθούν αποτελεσματικά τα πορίσματα των εργασιών των ομάδων πολιτών; (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 69 |
| 2023/C 349/12 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Βιομηχανίες υψηλής χρήσης ύδατος και τεχνολογίες αποδοτικής χρήσης του νερού (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 74 |
| 2023/C 349/13 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Βιώσιμη διαχείριση των υδάτων και κλιματική έκτακτη ανάγκη: κυκλικές και άλλες λύσεις για το αγροδιατροφικό σύστημα της ΕΕ σε μια μελλοντική Γαλάζια συμφωνία της ΕΕ (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 80 |
| 2023/C 349/14 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Βιώσιμες και ανθεκτικές υποδομές ύδρευσης και δίκτυα διανομής (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 87 |
| 2023/C 349/15 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Η διαφήμιση μέσω επηρεαστών και ο αντίκτυπός της στους καταναλωτές [διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της ισπανικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ] | 94 |
| 2023/C 349/16 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Μέτρα για τη βελτίωση της ψυχικής υγείας (διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της ισπανικής Προεδρίας) | 100 |
| 2023/C 349/17 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Μέτρα για τη μείωση της παιδικής παχυσαρκίας (διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της ισπανικής Προεδρίας) | 108 |

Περιεχόμενα

Σελίδα

I   Ψηφίσματα, συστάσεις και γνωμοδοτήσεις

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΕΙΣ

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

580ή σύνοδος ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, 12.7.2023 - 13.7.2023

2023/C 349/01

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Επανεξέταση της φορολογικής πολιτικής για την προστασία των νοικοκυριών με χαμηλό εισόδημα και των ευάλωτων ομάδων από τις αρνητικές επιπτώσεις της πράσινης μετάβασης (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

1

2023/C 349/02

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ενίσχυση της συλλογικής διαπραγματευτικής ισχύος σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

7

2023/C 349/03

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Παρακολούθηση των μέτρων για τον πληθωρισμό και την ενέργεια και της ενεργειακής ανθεκτικότητας της ΕΕ σε βασικούς οικονομικούς τομείς (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

12

2023/C 349/04

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Αποτελεσματική κατανάλωση νερού και ευαισθητοποίηση των καταναλωτών σχετικά με το υδατικό αποτύπωμα (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

18

2023/C 349/05

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Αναθεώρηση του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων (διερευνητική γνωμοδότηση)

24

2023/C 349/06

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ευρωπαϊκή στρατηγική για τους ηλικιωμένους (διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της ισπανικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ)

28

2023/C 349/07

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Η απαλλαγή της ευρωπαϊκής βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές και η συμβολή της καινοτομίας και της ψηφιοποίησης σε αυτόν τον σκοπό (Διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της ισπανικής Προεδρίας)

36

2023/C 349/08

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Απαλλαγή του αλιευτικού στόλου από τις ανθρακούχες εκπομπές (διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της ισπανικής Προεδρίας)

41

2023/C 349/09

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Τα οικονομικά στοιχεία μιας Γαλάζιας Συμφωνίας της ΕΕ — Επενδυτικές ανάγκες στην ΕΕ όσον αφορά το νερό (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

50

2023/C 349/10

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόσβαση στο νερό: αντιμετώπιση της έλλειψης νερού και των συνεπειών της στις κοινωνικές πολιτικές (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

60

2023/C 349/11

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πώς να συνεργαστούμε με το ενδιαφερόμενο κοινό και πώς θα χρησιμοποιηθούν αποτελεσματικά τα πορίσματα των εργασιών των ομάδων πολιτών; (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

69

2023/C 349/12

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Βιομηχανίες υψηλής χρήσης ύδατος και τεχνολογίες αποδοτικής χρήσης του νερού (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

74

2023/C 349/13

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Βιώσιμη διαχείριση των υδάτων και κλιματική έκτακτη ανάγκη: κυκλικές και άλλες λύσεις για το αγροδιατροφικό σύστημα της ΕΕ σε μια μελλοντική Γαλάζια συμφωνία της ΕΕ (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

80

2023/C 349/14

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Βιώσιμες και ανθεκτικές υποδομές ύδρευσης και δίκτυα διανομής (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

87

2023/C 349/15

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Η διαφήμιση μέσω επηρεαστών και ο αντίκτυπός της στους καταναλωτές [διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της ισπανικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ]

94

2023/C 349/16

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Μέτρα για τη βελτίωση της ψυχικής υγείας (διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της ισπανικής Προεδρίας)

100

2023/C 349/17

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Μέτρα για τη μείωση της παιδικής παχυσαρκίας (διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της ισπανικής Προεδρίας)

108

---

| | III   Προπαρασκευαστικές πράξεις |
| --- | --- |
| | Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή |
| | 580ή σύνοδος ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, 12.7.2023 - 13.7.2023 |
| 2023/C 349/18 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με μέτρα για τη μείωση του κόστους εγκατάστασης δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών gigabit και με την κατάργηση της οδηγίας 2014/61/ΕΕ (πράξη για τις υποδομές gigabit) [COM(2023) 94 final — 2023/0046 (COD)] | 116 |
| 2023/C 349/19 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τα φθοριούχα αέρια του θερμοκηπίου, την τροποποίηση της οδηγίας (ΕΕ) 2019/1020 και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 648/2004 [COM(2023) 217 final — 2023/0124 (COD)] | 121 |
| 2023/C 349/20 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — σχέδιο δράσης της ΕΕ: Προστασία και αποκατάσταση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων για βιώσιμη και ανθεκτική αλιεία [COM(2023) 102 final] | 127 |
| 2023/C 349/21 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση Κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2019/1242 όσον αφορά την ενίσχυση των προτύπων επιδόσεων για τις εκπομπές CO2 των νέων βαρέων επαγγελματικών οχημάτων και την ενσωμάτωση των υποχρεώσεων δήλωσης και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) 2018/956 [COM(2023) 88 final — 2023/0042 (COD)] | 134 |
| 2023/C 349/22 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση πλαισίου για την εξασφάλιση ασφαλούς και βιώσιμου εφοδιασμού με κρίσιμες πρώτες ύλες και την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΕ) 168/2013, (ΕΕ) 2018/858, (ΕΕ) 2018/1724 και (ΕΕ) 2019/1020 [COM(2023) 160 final — 2023/0079 (COD)] και Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ασφαλής και βιώσιμος εφοδιασμός με κρίσιμες πρώτες ύλες για τη στήριξη της διττής μετάβασης [COM(2023) 165 final] | 142 |
| 2023/C 349/23 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Κοινή ανακοίνωση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο — Διαστημική στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ασφάλεια και την άμυνα [JOIN(2023) 9 final] | 155 |
| 2023/C 349/24 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με την επανεξέταση του πλαισίου διαχείρισης κρίσεων και ασφάλισης καταθέσεων που συμβάλλει στην ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης [COM(2023) 225 final], Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 806/2014 όσον αφορά τα μέτρα έγκαιρης παρέμβασης, τις προϋποθέσεις εξυγίανσης και τη χρηματοδότηση για δράση εξυγίανσης [COM(2023) 226 final — 2023/0111 (COD)] Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 2014/59/ΕΕ όσον αφορά τα μέτρα έγκαιρης παρέμβασης, τις προϋποθέσεις εξυγίανσης και τη χρηματοδότηση της δράσης εξυγίανσης [COM(2023) 227 final — 2023/0112 (COD)], Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 2014/59/ΕΕ και του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 806/2014 όσον αφορά ορισμένες πτυχές της ελάχιστης απαίτησης ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων [COM(2023) 229 final — 2023/0113 (COD)] | 161 |
| 2023/C 349/25 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2019/881 όσον αφορά τις διαχειριζόμενες υπηρεσίες ασφάλειας [COM(2023) 208 final] — 2023/01089 (COD) και Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τον καθορισμό μέτρων για την ενίσχυση της αλληλεγγύης και των ικανοτήτων της Ένωσης για την ανίχνευση, την προετοιμασία και την αντιμετώπιση απειλών και περιστατικών κυβερνοασφάλειας [COM(2023) 209 final] — 2023/0109 (COD) | 167 |
| 2023/C 349/26 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Αναθεώρηση της πρωτοβουλίας της ΕΕ για τους επικονιαστές — Μια νέα συμφωνία για τους επικονιαστές [COM(2023) 35 — final] | 173 |
| 2023/C 349/27 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα α) Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Βιομηχανικό σχέδιο της Πράσινης Συμφωνίας για την εποχή των μηδενικών καθαρών εκπομπών [COM(2023) 62 final] και β) Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση πλαισίου μέτρων για την ενίσχυση του οικοσυστήματος παραγωγής προϊόντων τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών της Ευρώπης (πράξη για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών) [COM(2023) 161 final — 2023/0081 (COD)] | 179 |

III   Προπαρασκευαστικές πράξεις

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

580ή σύνοδος ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, 12.7.2023 - 13.7.2023

2023/C 349/18

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με μέτρα για τη μείωση του κόστους εγκατάστασης δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών gigabit και με την κατάργηση της οδηγίας 2014/61/ΕΕ (πράξη για τις υποδομές gigabit) [COM(2023) 94 final — 2023/0046 (COD)]

116

2023/C 349/19

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τα φθοριούχα αέρια του θερμοκηπίου, την τροποποίηση της οδηγίας (ΕΕ) 2019/1020 και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 648/2004 [COM(2023) 217 final — 2023/0124 (COD)]

121

2023/C 349/20

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — σχέδιο δράσης της ΕΕ: Προστασία και αποκατάσταση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων για βιώσιμη και ανθεκτική αλιεία [COM(2023) 102 final]

127

2023/C 349/21

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση Κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2019/1242 όσον αφορά την ενίσχυση των προτύπων επιδόσεων για τις εκπομπές CO2 των νέων βαρέων επαγγελματικών οχημάτων και την ενσωμάτωση των υποχρεώσεων δήλωσης και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) 2018/956 [COM(2023) 88 final — 2023/0042 (COD)]

2

134

2023/C 349/22

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση πλαισίου για την εξασφάλιση ασφαλούς και βιώσιμου εφοδιασμού με κρίσιμες πρώτες ύλες και την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΕ) 168/2013, (ΕΕ) 2018/858, (ΕΕ) 2018/1724 και (ΕΕ) 2019/1020 [COM(2023) 160 final — 2023/0079 (COD)] και Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ασφαλής και βιώσιμος εφοδιασμός με κρίσιμες πρώτες ύλες για τη στήριξη της διττής μετάβασης [COM(2023) 165 final]

142

2023/C 349/23

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Κοινή ανακοίνωση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο — Διαστημική στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ασφάλεια και την άμυνα [JOIN(2023) 9 final]

155

2023/C 349/24

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με την επανεξέταση του πλαισίου διαχείρισης κρίσεων και ασφάλισης καταθέσεων που συμβάλλει στην ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης [COM(2023) 225 final], Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 806/2014 όσον αφορά τα μέτρα έγκαιρης παρέμβασης, τις προϋποθέσεις εξυγίανσης και τη χρηματοδότηση για δράση εξυγίανσης [COM(2023) 226 final — 2023/0111 (COD)] Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 2014/59/ΕΕ όσον αφορά τα μέτρα έγκαιρης παρέμβασης, τις προϋποθέσεις εξυγίανσης και τη χρηματοδότηση της δράσης εξυγίανσης [COM(2023) 227 final — 2023/0112 (COD)], Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 2014/59/ΕΕ και του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 806/2014 όσον αφορά ορισμένες πτυχές της ελάχιστης απαίτησης ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων [COM(2023) 229 final — 2023/0113 (COD)]

161

2023/C 349/25

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2019/881 όσον αφορά τις διαχειριζόμενες υπηρεσίες ασφάλειας [COM(2023) 208 final] — 2023/01089 (COD) και Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τον καθορισμό μέτρων για την ενίσχυση της αλληλεγγύης και των ικανοτήτων της Ένωσης για την ανίχνευση, την προετοιμασία και την αντιμετώπιση απειλών και περιστατικών κυβερνοασφάλειας [COM(2023) 209 final] — 2023/0109 (COD)

167

2023/C 349/26

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Αναθεώρηση της πρωτοβουλίας της ΕΕ για τους επικονιαστές — Μια νέα συμφωνία για τους επικονιαστές [COM(2023) 35 — final]

173

2023/C 349/27

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα α) Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Βιομηχανικό σχέδιο της Πράσινης Συμφωνίας για την εποχή των μηδενικών καθαρών εκπομπών [COM(2023) 62 final] και β) Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση πλαισίου μέτρων για την ενίσχυση του οικοσυστήματος παραγωγής προϊόντων τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών της Ευρώπης (πράξη για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών) [COM(2023) 161 final — 2023/0081 (COD)]

179

---

| EL | |
| --- | --- |

EL

---

I Ψηφίσματα, συστάσεις και γνωμοδοτήσεις

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΕΙΣ

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

580ή σύνοδος ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, 12.7.2023 - 13.7.2023

| 29.9.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 349/1 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 349/1

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα

«Επανεξέταση της φορολογικής πολιτικής για την προστασία των νοικοκυριών με χαμηλό εισόδημα και των ευάλωτων ομάδων από τις αρνητικές επιπτώσεις της πράσινης μετάβασης»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2023/C 349/01)

| Εισηγητής: | ο κ. Philip VON BROCKDORFF |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Philip VON BROCKDORFF

Philip VON BROCKDORFF

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 25.1.2023 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Οικονομική και Νομισματική Ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 27.6.2023 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 12.7.2023 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 580 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 195/7/10 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

25.1.2023

Νομική βάση

Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Οικονομική και Νομισματική Ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

27.6.2023

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

12.7.2023

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

580

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

195/7/10

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) παρατηρεί ότι ο αντίκτυπος της πράσινης μετάβασης δεν θα είναι ομοιόμορφος σε ολόκληρη την ΕΕ και θα διαφέρει σημαντικά από χώρα σε χώρα, καθώς και μεταξύ διαφορετικών περιφερειών εντός των κρατών μελών. Κατά συνέπεια, τα κράτη μέλη πρέπει να επιδείξουν προσοχή στις κοινωνικές προκλήσεις που θέτει η μετάβαση προκειμένου να ενισχύσουν τη νομιμότητά της, να διαφυλάξουν τη σταθερότητα και να αποτρέψουν τη λαϊκιστική αντιπολίτευση. |
| --- | --- |

1.1.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) παρατηρεί ότι ο αντίκτυπος της πράσινης μετάβασης δεν θα είναι ομοιόμορφος σε ολόκληρη την ΕΕ και θα διαφέρει σημαντικά από χώρα σε χώρα, καθώς και μεταξύ διαφορετικών περιφερειών εντός των κρατών μελών. Κατά συνέπεια, τα κράτη μέλη πρέπει να επιδείξουν προσοχή στις κοινωνικές προκλήσεις που θέτει η μετάβαση προκειμένου να ενισχύσουν τη νομιμότητά της, να διαφυλάξουν τη σταθερότητα και να αποτρέψουν τη λαϊκιστική αντιπολίτευση.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι εκτιμήσεις επιπτώσεων που διενεργεί η Επιτροπή για την υποστήριξη διαφόρων νομοθετικών πράξεων σχετικών με την πράσινη μετάβαση υιοθετούν ως επί το πλείστον μια γενική ενωσιακή προοπτική, συχνά χωρίς το βάθος που απαιτείται για την προσέγγιση ανά χώρα και ανά περιφέρεια προκειμένου να υπάρξει επικέντρωση στον πιθανό αντίκτυπο στις τοπικές οικονομίες και κοινότητες (εξαίρεση αποτελεί η πρόταση οδηγίας για τη φορολόγηση της ενέργειας). |
| --- | --- |

1.2.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι εκτιμήσεις επιπτώσεων που διενεργεί η Επιτροπή για την υποστήριξη διαφόρων νομοθετικών πράξεων σχετικών με την πράσινη μετάβαση υιοθετούν ως επί το πλείστον μια γενική ενωσιακή προοπτική, συχνά χωρίς το βάθος που απαιτείται για την προσέγγιση ανά χώρα και ανά περιφέρεια προκειμένου να υπάρξει επικέντρωση στον πιθανό αντίκτυπο στις τοπικές οικονομίες και κοινότητες (εξαίρεση αποτελεί η πρόταση οδηγίας για τη φορολόγηση της ενέργειας).

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί επίσης ότι μια πιο στοχευμένη ανάλυση θα πρέπει να παρέχει εξαιρετικά συναφή δεδομένα σχετικά με τα νοικοκυριά που επηρεάζονται από την πράσινη μετάβαση, καθιστώντας έτσι δυνατή τη λήψη καταλληλότερων μέτρων από τις κυβερνήσεις για τον μετριασμό των επιπτώσεων της εν εξελίξει διαδικασίας στα φτωχότερα και στα ευάλωτα νοικοκυριά. |
| --- | --- |

1.3.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί επίσης ότι μια πιο στοχευμένη ανάλυση θα πρέπει να παρέχει εξαιρετικά συναφή δεδομένα σχετικά με τα νοικοκυριά που επηρεάζονται από την πράσινη μετάβαση, καθιστώντας έτσι δυνατή τη λήψη καταλληλότερων μέτρων από τις κυβερνήσεις για τον μετριασμό των επιπτώσεων της εν εξελίξει διαδικασίας στα φτωχότερα και στα ευάλωτα νοικοκυριά.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει δύο βασικούς κινδύνους που σχετίζονται με την πράσινη μετάβαση όσον αφορά τις αρνητικές κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις και, ειδικότερα,: i) τις αυξανόμενες εισοδηματικές ανισότητες· και ii) τη μετατόπιση των βιομηχανικών τομέων και των αντίστοιχων θέσεων εργασίας. |
| --- | --- |

1.4.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει δύο βασικούς κινδύνους που σχετίζονται με την πράσινη μετάβαση όσον αφορά τις αρνητικές κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις και, ειδικότερα,: i) τις αυξανόμενες εισοδηματικές ανισότητες· και ii) τη μετατόπιση των βιομηχανικών τομέων και των αντίστοιχων θέσεων εργασίας.

| 1.5. | Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη να επιδιωχθεί μια δίκαιη μετάβαση, ικανή να αντιμετωπίσει τόσο τις επιπτώσεις στην απασχόληση όσο και τις διανεμητικές επιπτώσεις της μετάβασης στην κλιματική ουδετερότητα. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ ζητά αναδιανεμητικά μέτρα ικανά να κατευθύνουν τους χρηματοδοτικούς πόρους προς όφελος των νοικοκυριών χαμηλού εισοδήματος και των ευάλωτων ομάδων, ώστε να ελαχιστοποιηθεί ο κοινωνικός αποκλεισμός, αποφεύγοντας την περαιτέρω επιδείνωση των εισοδηματικών ανισοτήτων κατά τη διάρκεια της εν εξελίξει διαδικασίας. |
| --- | --- |

1.5.

Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη να επιδιωχθεί μια δίκαιη μετάβαση, ικανή να αντιμετωπίσει τόσο τις επιπτώσεις στην απασχόληση όσο και τις διανεμητικές επιπτώσεις της μετάβασης στην κλιματική ουδετερότητα. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ ζητά αναδιανεμητικά μέτρα ικανά να κατευθύνουν τους χρηματοδοτικούς πόρους προς όφελος των νοικοκυριών χαμηλού εισοδήματος και των ευάλωτων ομάδων, ώστε να ελαχιστοποιηθεί ο κοινωνικός αποκλεισμός, αποφεύγοντας την περαιτέρω επιδείνωση των εισοδηματικών ανισοτήτων κατά τη διάρκεια της εν εξελίξει διαδικασίας.

| 1.6. | Υπό την προϋπόθεση ότι η φορολογία που σχετίζεται με την πράσινη μετάβαση εμπίπτει στην αρμοδιότητα των κρατών μελών, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία των εθνικών δημοσιονομικών μέτρων προκειμένου να καταστεί η πράσινη μετάβαση πιο βιώσιμη και λιγότερο επαχθής για τα ασθενέστερα τμήματα του πληθυσμού. |
| --- | --- |

1.6.

Υπό την προϋπόθεση ότι η φορολογία που σχετίζεται με την πράσινη μετάβαση εμπίπτει στην αρμοδιότητα των κρατών μελών, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία των εθνικών δημοσιονομικών μέτρων προκειμένου να καταστεί η πράσινη μετάβαση πιο βιώσιμη και λιγότερο επαχθής για τα ασθενέστερα τμήματα του πληθυσμού.

| 1.7. | Επομένως, κατά τη διάρκεια της μετάβασης, η δημοσιονομική πολιτική θα πρέπει να περιλαμβάνει τρεις συνιστώσες: εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» με συμπληρωματικά αναδιανεμητικά μέτρα για τη στήριξη των νοικοκυριών χαμηλού εισοδήματος· στοχευμένη εισοδηματική στήριξη· και χορήγηση εκπτώσεων φόρου για οικιακές συσκευές χαμηλής ενεργειακής κατανάλωσης. Η προσέγγιση αυτή θα συνέβαλε: i) στη στήριξη της αγοράς ηλεκτρικών οχημάτων· ii) στην παροχή κινήτρων για την υιοθέτηση πράσινων τεχνολογιών στα σπίτια· και iii) στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων (ομολογουμένως, η αναθεωρημένη οδηγία για τη φορολόγηση της ενέργειας (1) αποσκοπεί επίσης στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης με παράλληλη προστασία των ευάλωτων ομάδων). Για τα νοικοκυριά με το χαμηλότερο εισόδημα, τα οποία ενδέχεται να υπέχουν περιορισμένη φορολογική υποχρέωση και να μην επωφελούνται από εκπτώσεις φόρου, το συνιστώμενο βέλτιστο μέτρο είναι η εισοδηματική στήριξη. |
| --- | --- |

1.7.

Επομένως, κατά τη διάρκεια της μετάβασης, η δημοσιονομική πολιτική θα πρέπει να περιλαμβάνει τρεις συνιστώσες: εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» με συμπληρωματικά αναδιανεμητικά μέτρα για τη στήριξη των νοικοκυριών χαμηλού εισοδήματος· στοχευμένη εισοδηματική στήριξη· και χορήγηση εκπτώσεων φόρου για οικιακές συσκευές χαμηλής ενεργειακής κατανάλωσης. Η προσέγγιση αυτή θα συνέβαλε: i) στη στήριξη της αγοράς ηλεκτρικών οχημάτων· ii) στην παροχή κινήτρων για την υιοθέτηση πράσινων τεχνολογιών στα σπίτια· και iii) στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων (ομολογουμένως, η αναθεωρημένη οδηγία για τη φορολόγηση της ενέργειας (1

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει επίσης ότι η διανομή κρατικών κουπονιών για αγορές και επενδύσεις σε πράσινες τεχνολογίες και προϊόντα θα μπορούσε να συμβάλει στη στήριξη των ευάλωτων ομάδων κατά τη διάρκεια της μετάβασης. |
| --- | --- |

1.8.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει επίσης ότι η διανομή κρατικών κουπονιών για αγορές και επενδύσεις σε πράσινες τεχνολογίες και προϊόντα θα μπορούσε να συμβάλει στη στήριξη των ευάλωτων ομάδων κατά τη διάρκεια της μετάβασης.

| 1.9. | Η περίπτωση των εκπτώσεων φόρου που ισχύουν στις Κάτω Χώρες για ιδιώτες αγοραστές ηλεκτρικών οχημάτων αποτελεί χρήσιμο παράδειγμα παροχής κινήτρων για την αγορά φιλικών προς το περιβάλλον οχημάτων, με ταυτόχρονη μείωση των πιθανών στρεβλώσεων λόγω επιδοτήσεων οι οποίες συχνά ωφελούν τους προμηθευτές εις βάρος των καταναλωτών (2). |
| --- | --- |

1.9.

Η περίπτωση των εκπτώσεων φόρου που ισχύουν στις Κάτω Χώρες για ιδιώτες αγοραστές ηλεκτρικών οχημάτων αποτελεί χρήσιμο παράδειγμα παροχής κινήτρων για την αγορά φιλικών προς το περιβάλλον οχημάτων, με ταυτόχρονη μείωση των πιθανών στρεβλώσεων λόγω επιδοτήσεων οι οποίες συχνά ωφελούν τους προμηθευτές εις βάρος των καταναλωτών (2

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί επίσης ότι θα μπορούσε να διερευνηθεί η εμπειρία κρατών μελών, όπως η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία, τα οποία έχουν εφαρμόσει χαμηλότερους συντελεστές ΦΠΑ για τα ενεργειακά αποδοτικά προϊόντα, τις ενεργειακά αποδοτικές τεχνολογίες και τις ανακαινίσεις κατοικιών με στόχο την αύξηση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων. Ωστόσο, ο ΦΠΑ δεν έχει εξ ορισμού προοδευτικό χαρακτήρα. Για τη δέουσα προσαρμογή της συγκεκριμένης προσέγγισης στα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος, ενδέχεται να απαιτηθούν συνοδευτικά μέτρα, όπως η κατ’ αποκοπή αποζημίωση, προκειμένου να ενθαρρυνθεί η υιοθέτησή της από τα εν λόγω νοικοκυριά. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι ενεργειακές κοινότητες [οδηγία (ΕΕ) 2019/944 (3)] και οι κοινότητες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας [οδηγία ΕΕ 2018/2001 (4)] μπορούν να αποτελέσουν βασικό εργαλείο προκειμένου να βοηθηθούν οι πολίτες και οι ευάλωτες ομάδες να αντιμετωπίσουν την πράσινη μετάβαση. |
| --- | --- |

1.10.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί επίσης ότι θα μπορούσε να διερευνηθεί η εμπειρία κρατών μελών, όπως η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία, τα οποία έχουν εφαρμόσει χαμηλότερους συντελεστές ΦΠΑ για τα ενεργειακά αποδοτικά προϊόντα, τις ενεργειακά αποδοτικές τεχνολογίες και τις ανακαινίσεις κατοικιών με στόχο την αύξηση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων. Ωστόσο, ο ΦΠΑ δεν έχει εξ ορισμού προοδευτικό χαρακτήρα. Για τη δέουσα προσαρμογή της συγκεκριμένης προσέγγισης στα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος, ενδέχεται να απαιτηθούν συνοδευτικά μέτρα, όπως η κατ’ αποκοπή αποζημίωση, προκειμένου να ενθαρρυνθεί η υιοθέτησή της από τα εν λόγω νοικοκυριά. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι ενεργειακές κοινότητες [οδηγία (ΕΕ) 2019/944 (3

4

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τον στρατηγικό ρόλο του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης (ΤΔΜ). Αυτό το χρηματοδοτικό μέσο θα πρέπει να στοχεύει αποτελεσματικά στην αντιμετώπιση των κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων της μετάβασης στις οικονομίες της ΕΕ, οι οποίες επί του παρόντος εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα ορυκτά καύσιμα ή τις δραστηριότητες έντασης εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, και, κυρίως, στην εξομάλυνση της μετάβασης για τους εργαζομένους και τα νοικοκυριά που επηρεάζονται από την τρέχουσα αλλαγή. |
| --- | --- |

1.11.

Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τον στρατηγικό ρόλο του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης (ΤΔΜ). Αυτό το χρηματοδοτικό μέσο θα πρέπει να στοχεύει αποτελεσματικά στην αντιμετώπιση των κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων της μετάβασης στις οικονομίες της ΕΕ, οι οποίες επί του παρόντος εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα ορυκτά καύσιμα ή τις δραστηριότητες έντασης εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, και, κυρίως, στην εξομάλυνση της μετάβασης για τους εργαζομένους και τα νοικοκυριά που επηρεάζονται από την τρέχουσα αλλαγή.

| 1.12. | Όπως έχει ήδη επισημανθεί σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις, η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, παρότι είναι στρατηγικό, ενδέχεται να μην επαρκεί για τη στήριξη των συνεχιζόμενων οικονομικών αλλαγών και θα πρέπει, ως εκ τούτου, να συμπληρωθεί από ένα επαρκώς χρηματοδοτούμενο Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα. |
| --- | --- |

1.12.

Όπως έχει ήδη επισημανθεί σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις, η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, παρότι είναι στρατηγικό, ενδέχεται να μην επαρκεί για τη στήριξη των συνεχιζόμενων οικονομικών αλλαγών και θα πρέπει, ως εκ τούτου, να συμπληρωθεί από ένα επαρκώς χρηματοδοτούμενο Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα.

2.   Εισαγωγή και πλαίσιο

Εισαγωγή και πλαίσιο

| 2.1. | Η πράσινη μετάβαση αποτελεί τεράστια πρόκληση για την ΕΕ και για τις μελλοντικές γενιές, ιδίως τη στιγμή που ο παρατεταμένος πόλεμος στην Ουκρανία προκαλεί οικονομική αβεβαιότητα τόσο εν γένει όσο και ειδικότερα στον τομέα της ενέργειας. Για την επιτυχία της μετάβασης, η ΕΟΚΕ κρίνει αναγκαία την κοινωνική συναίνεση, η οποία μπορεί να επιτευχθεί μόνο εάν εφαρμοστούν αποτελεσματικά μέτρα στήριξης σε ολόκληρη την ΕΕ και αποτραπεί η λαϊκιστική αντιπολίτευση. |
| --- | --- |

2.1.

Η πράσινη μετάβαση αποτελεί τεράστια πρόκληση για την ΕΕ και για τις μελλοντικές γενιές, ιδίως τη στιγμή που ο παρατεταμένος πόλεμος στην Ουκρανία προκαλεί οικονομική αβεβαιότητα τόσο εν γένει όσο και ειδικότερα στον τομέα της ενέργειας. Για την επιτυχία της μετάβασης, η ΕΟΚΕ κρίνει αναγκαία την κοινωνική συναίνεση, η οποία μπορεί να επιτευχθεί μόνο εάν εφαρμοστούν αποτελεσματικά μέτρα στήριξης σε ολόκληρη την ΕΕ και αποτραπεί η λαϊκιστική αντιπολίτευση.

| 2.2. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η Πράσινη Συμφωνία αύξησε τον στόχο της ΕΕ για μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου έως το 2030 από 40 % σε τουλάχιστον 55 % σε σχέση με τα επίπεδα του 1990, θέτοντας ταυτόχρονα τον στόχο της κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050. |
| --- | --- |

2.2.

Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η Πράσινη Συμφωνία αύξησε τον στόχο της ΕΕ για μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου έως το 2030 από 40 % σε τουλάχιστον 55 % σε σχέση με τα επίπεδα του 1990, θέτοντας ταυτόχρονα τον στόχο της κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050.

| 2.3. | Η δέσμη μέτρων προσαρμογής στον στόχο του 55 % περιλαμβάνει μια σειρά προτάσεων πολιτικής για την επίτευξη του εν λόγω στόχου με ορίζοντα το 2030, σχετικά με τις οποίες η ΕΟΚΕ επιθυμεί να παρουσιάσει τη συμβολή της στην προώθηση μιας πράσινης μετάβασης η οποία, αφενός, θα είναι πλήρως κατανοητή και κοινή για όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς και, αφετέρου, όχι υπερβολικά επιζήμια για τα νοικοκυριά και τις ευάλωτες ομάδες. |
| --- | --- |

2.3.

Η δέσμη μέτρων προσαρμογής στον στόχο του 55 % περιλαμβάνει μια σειρά προτάσεων πολιτικής για την επίτευξη του εν λόγω στόχου με ορίζοντα το 2030, σχετικά με τις οποίες η ΕΟΚΕ επιθυμεί να παρουσιάσει τη συμβολή της στην προώθηση μιας πράσινης μετάβασης η οποία, αφενός, θα είναι πλήρως κατανοητή και κοινή για όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς και, αφετέρου, όχι υπερβολικά επιζήμια για τα νοικοκυριά και τις ευάλωτες ομάδες.

| 2.4. | Λαμβάνοντας ως δεδομένο ότι η πράσινη μετάβαση θα αποφέρει σημαντικά και πολυαναμενόμενα οφέλη σε ολόκληρη την ΕΕ, η παρούσα γνωμοδότηση επικεντρώνεται στις πιθανές αρνητικές επιπτώσεις της εν εξελίξει πράσινης μετάβασης βραχυπρόθεσμα, με ιδιαίτερη έμφαση στον κοινωνικό αποκλεισμό και στις εισοδηματικές ανισότητες, και ζητά μια δίκαιη μετάβαση που θα είναι αναλογική προς τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος και τις ευάλωτες ομάδες. |
| --- | --- |

2.4.

Λαμβάνοντας ως δεδομένο ότι η πράσινη μετάβαση θα αποφέρει σημαντικά και πολυαναμενόμενα οφέλη σε ολόκληρη την ΕΕ, η παρούσα γνωμοδότηση επικεντρώνεται στις πιθανές αρνητικές επιπτώσεις της εν εξελίξει πράσινης μετάβασης βραχυπρόθεσμα, με ιδιαίτερη έμφαση στον κοινωνικό αποκλεισμό και στις εισοδηματικές ανισότητες, και ζητά μια δίκαιη μετάβαση που θα είναι αναλογική προς τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος και τις ευάλωτες ομάδες.

3.   Γενικές και ειδικές παρατηρήσεις

Γενικές και ειδικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι οι επιπτώσεις της πράσινης μετάβασης δεν θα είναι ομοιόμορφες σε ολόκληρη την ΕΕ αλλά, αντιθέτως, θα διαφέρουν σημαντικά από χώρα σε χώρα, ή ακόμη και μεταξύ διαφορετικών περιφερειών και περιοχών εντός των κρατών μελών, ανάλογα με διάφορες οικονομικές και κοινωνικές μεταβλητές. |
| --- | --- |

3.1.

Η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι οι επιπτώσεις της πράσινης μετάβασης δεν θα είναι ομοιόμορφες σε ολόκληρη την ΕΕ αλλά, αντιθέτως, θα διαφέρουν σημαντικά από χώρα σε χώρα, ή ακόμη και μεταξύ διαφορετικών περιφερειών και περιοχών εντός των κρατών μελών, ανάλογα με διάφορες οικονομικές και κοινωνικές μεταβλητές.

| 3.2. | Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι περιφέρειες με υψηλή εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα είναι και θα είναι ιδιαίτερα ευάλωτες στον αντίκτυπο της μετάβασης και σε πιθανές απώλειες θέσεων εργασίας. Ως εκ τούτου, η αντίδραση που απαιτείται για τη στήριξη της κοινωνικής συνοχής πρέπει να είναι αρκετά διαφοροποιημένη μεταξύ των κρατών μελών, ή ακόμη και από περιφέρεια σε περιφέρεια, με βάση τα διαφορετικά τοπικά πλαίσια, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει, ωστόσο, ότι η αναθεωρημένη οδηγία για τη φορολόγηση της ενέργειας προτείνει μια «μεταβατική» περίοδο και παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να απαλλάσσουν τα ευάλωτα νοικοκυριά από τη φορολογία στον τομέα της θέρμανσης για περίοδο 10 ετών μετά την εφαρμογή της αναθεώρησης του φόρου. |
| --- | --- |

3.2.

Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι περιφέρειες με υψηλή εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα είναι και θα είναι ιδιαίτερα ευάλωτες στον αντίκτυπο της μετάβασης και σε πιθανές απώλειες θέσεων εργασίας. Ως εκ τούτου, η αντίδραση που απαιτείται για τη στήριξη της κοινωνικής συνοχής πρέπει να είναι αρκετά διαφοροποιημένη μεταξύ των κρατών μελών, ή ακόμη και από περιφέρεια σε περιφέρεια, με βάση τα διαφορετικά τοπικά πλαίσια, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει, ωστόσο, ότι η αναθεωρημένη οδηγία για τη φορολόγηση της ενέργειας προτείνει μια «μεταβατική» περίοδο και παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να απαλλάσσουν τα ευάλωτα νοικοκυριά από τη φορολογία στον τομέα της θέρμανσης για περίοδο 10 ετών μετά την εφαρμογή της αναθεώρησης του φόρου.

| 3.3. | Από μεθοδολογική άποψη, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι εκτιμήσεις επιπτώσεων που διενεργεί μέχρι στιγμής η Επιτροπή υιοθετούν ως επί το πλείστον μια γενική ενωσιακή προοπτική, χωρίς το βάθος που απαιτείται για μια προσέγγιση ανά χώρα και ανά περιφέρεια, ικανή να επικεντρωθεί στον πιθανό αντίκτυπο της μετάβασης στις τοπικές οικονομίες και κοινότητες. Στο πλαίσιο αυτό, η πρόταση οδηγίας για τη φορολόγηση της ενέργειας αποτελεί εξαίρεση, διότι είχε προβλεφθεί βάσει στοχευμένης μικροανάλυσης η οποία θα πρέπει να επικρατήσει ευρύτερα κατά την εφαρμογή της Πράσινης Συμφωνίας. |
| --- | --- |

3.3.

Από μεθοδολογική άποψη, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι εκτιμήσεις επιπτώσεων που διενεργεί μέχρι στιγμής η Επιτροπή υιοθετούν ως επί το πλείστον μια γενική ενωσιακή προοπτική, χωρίς το βάθος που απαιτείται για μια προσέγγιση ανά χώρα και ανά περιφέρεια, ικανή να επικεντρωθεί στον πιθανό αντίκτυπο της μετάβασης στις τοπικές οικονομίες και κοινότητες. Στο πλαίσιο αυτό, η πρόταση οδηγίας για τη φορολόγηση της ενέργειας

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι μια πιο στοχευμένη ανάλυση, ικανή να λαμβάνει πλήρως υπόψη τις τοπικές ιδιαιτερότητες, θα ήταν χρήσιμη για την παροχή πολύτιμων πληροφοριών, ιδίως όσον αφορά τα νοικοκυριά που επηρεάζονται από την πράσινη μετάβαση, καθιστώντας έτσι δυνατή τη λήψη κατάλληλων μέτρων από τις κυβερνήσεις για τον μετριασμό των επιπτώσεων της εν εξελίξει διαδικασίας στα φτωχότερα νοικοκυριά και στις ευάλωτες ομάδες που θα αντιμετωπίσουν τις πλέον κρίσιμες επιπτώσεις. |
| --- | --- |

3.4.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι μια πιο στοχευμένη ανάλυση, ικανή να λαμβάνει πλήρως υπόψη τις τοπικές ιδιαιτερότητες, θα ήταν χρήσιμη για την παροχή πολύτιμων πληροφοριών, ιδίως όσον αφορά τα νοικοκυριά που επηρεάζονται από την πράσινη μετάβαση, καθιστώντας έτσι δυνατή τη λήψη κατάλληλων μέτρων από τις κυβερνήσεις για τον μετριασμό των επιπτώσεων της εν εξελίξει διαδικασίας στα φτωχότερα νοικοκυριά και στις ευάλωτες ομάδες που θα αντιμετωπίσουν τις πλέον κρίσιμες επιπτώσεις.

| 3.5. | Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι υπάρχουν δύο βασικοί κίνδυνοι που σχετίζονται με την πράσινη μετάβαση όσον αφορά τις αρνητικές κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις: i) οι αυξανόμενες εισοδηματικές ανισότητες· και ii) η μετατόπιση των βιομηχανικών τομέων και των αντίστοιχων θέσεων εργασίας. |
| --- | --- |

3.5.

Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι υπάρχουν δύο βασικοί κίνδυνοι που σχετίζονται με την πράσινη μετάβαση όσον αφορά τις αρνητικές κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις: i) οι αυξανόμενες εισοδηματικές ανισότητες· και ii) η μετατόπιση των βιομηχανικών τομέων και των αντίστοιχων θέσεων εργασίας.

| 3.6. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η μετάβαση προς μια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και ανθεκτική στην κλιματική αλλαγή, είναι ιδιαίτερα δύσκολη για τα νοικοκυριά και τις κοινότητες χαμηλού εισοδήματος, ιδίως στις περιφέρειες όπου το επίπεδο ανάπτυξης υστερεί σε σχέση με τις αστικές περιοχές. Ως εκ τούτου, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι ανησυχίες που εκφράστηκαν ανωτέρω, είναι υψίστης σημασίας η μετάβαση να υποστηρίζεται από κατάλληλο φάσμα δημοσιονομικών μέτρων, συμπεριλαμβανομένης της χρηματοδοτικής στήριξης. |
| --- | --- |

3.6.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η μετάβαση προς μια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και ανθεκτική στην κλιματική αλλαγή, είναι ιδιαίτερα δύσκολη για τα νοικοκυριά και τις κοινότητες χαμηλού εισοδήματος, ιδίως στις περιφέρειες όπου το επίπεδο ανάπτυξης υστερεί σε σχέση με τις αστικές περιοχές. Ως εκ τούτου, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι ανησυχίες που εκφράστηκαν ανωτέρω, είναι υψίστης σημασίας η μετάβαση να υποστηρίζεται από κατάλληλο φάσμα δημοσιονομικών μέτρων, συμπεριλαμβανομένης της χρηματοδοτικής στήριξης.

| 3.7. | Επιπλέον, η ΕΟΚΕ θα ήθελε να επισημάνει πιθανές πρόσθετες επιβαρύνσεις για τα ασθενέστερα τμήματα του πληθυσμού εξαιτίας της μετάβασης, ιδίως όσον αφορά τις τιμές των βασικών προϊόντων που θα μπορούσαν να αυξηθούν σημαντικά κατά τη διάρκεια της μεταβατικής διαδικασίας. Η μετάβαση θα μπορούσε πράγματι να αυξήσει τις τιμές της ενέργειας και των καυσίμων για εκείνους που δυσκολεύονται περισσότερο να αντεπεξέλθουν, δεδομένου ότι συνυπολογίζεται το υψηλότερο κόστος του άνθρακα. Ο αντίκτυπος αυτός προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία στο τρέχον μακροοικονομικό πλαίσιο, όπου νωρίτερα εφέτος τα ποσοστά πληθωρισμού ήταν υψηλά σε αρκετά κράτη μέλη (5). |
| --- | --- |

3.7.

Επιπλέον, η ΕΟΚΕ θα ήθελε να επισημάνει πιθανές πρόσθετες επιβαρύνσεις για τα ασθενέστερα τμήματα του πληθυσμού εξαιτίας της μετάβασης, ιδίως όσον αφορά τις τιμές των βασικών προϊόντων που θα μπορούσαν να αυξηθούν σημαντικά κατά τη διάρκεια της μεταβατικής διαδικασίας. Η μετάβαση θα μπορούσε πράγματι να αυξήσει τις τιμές της ενέργειας και των καυσίμων για εκείνους που δυσκολεύονται περισσότερο να αντεπεξέλθουν, δεδομένου ότι συνυπολογίζεται το υψηλότερο κόστος του άνθρακα. Ο αντίκτυπος αυτός προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία στο τρέχον μακροοικονομικό πλαίσιο, όπου νωρίτερα εφέτος τα ποσοστά πληθωρισμού ήταν υψηλά σε αρκετά κράτη μέλη (5

| 3.8. | Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την ανάγκη να επιδιωχθεί μια δίκαιη μετάβαση που θα αντιμετωπίζει τόσο τις επιπτώσεις στην απασχόληση όσο και τις διανεμητικές επιπτώσεις της μετάβασης στην κλιματική ουδετερότητα. Μια τέτοια προσέγγιση θα πρέπει να θεωρείται αναπόσπαστο μέρος του πλαισίου πράσινης μετάβασης και όχι μόνο συμπληρωματικό διορθωτικό μέτρο. |
| --- | --- |

3.8.

Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την ανάγκη να επιδιωχθεί μια δίκαιη μετάβαση που θα αντιμετωπίζει τόσο τις επιπτώσεις στην απασχόληση όσο και τις διανεμητικές επιπτώσεις της μετάβασης στην κλιματική ουδετερότητα. Μια τέτοια προσέγγιση θα πρέπει να θεωρείται αναπόσπαστο μέρος του πλαισίου πράσινης μετάβασης και όχι μόνο συμπληρωματικό διορθωτικό μέτρο.

| 3.9. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη αναδιανεμητικών μέτρων που θα καθιστούν δυνατή τη διοχέτευση των χρηματοδοτικών πόρων στην παροχή βοήθειας σε νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος και σε ευάλωτες ομάδες, με στόχο την αποτροπή του κοινωνικού αποκλεισμού και την επιδείνωση των εισοδηματικών ανισοτήτων. Τα μέτρα αυτά θα μπορούσαν, για παράδειγμα, να λάβουν τη μορφή περιβαλλοντικής φορολογίας με βάση την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», σύμφωνα με την οποία τα εισοδήματα που υπερβαίνουν ένα καθορισμένο όριο καταβάλλουν υψηλότερα τέλη για την κατανάλωση ενέργειας υψηλής έντασης άνθρακα. |
| --- | --- |

3.9.

Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη αναδιανεμητικών μέτρων που θα καθιστούν δυνατή τη διοχέτευση των χρηματοδοτικών πόρων στην παροχή βοήθειας σε νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος και σε ευάλωτες ομάδες, με στόχο την αποτροπή του κοινωνικού αποκλεισμού και την επιδείνωση των εισοδηματικών ανισοτήτων. Τα μέτρα αυτά θα μπορούσαν, για παράδειγμα, να λάβουν τη μορφή περιβαλλοντικής φορολογίας με βάση την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», σύμφωνα με την οποία τα εισοδήματα που υπερβαίνουν ένα καθορισμένο όριο καταβάλλουν υψηλότερα τέλη για την κατανάλωση ενέργειας υψηλής έντασης άνθρακα.

| 3.10. | Υπό την προϋπόθεση ότι, με βάση την αρχή της επικουρικότητας, η φορολογία που σχετίζεται με την πράσινη μετάβαση εμπίπτει στην αρμοδιότητα των κρατών μελών, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία των φορολογικών μέτρων που εγκρίνονται σε εθνικό επίπεδο, προκειμένου να καταστεί η πράσινη μετάβαση πιο βιώσιμη και λιγότερο επαχθής ες συνέπειες για τις ευάλωτες κατηγορίες, αποφεύγοντας ενδεχόμενες δυσμενείς επιπτώσεις που συχνά συνδέονται με περιβαλλοντικούς φόρους. |
| --- | --- |

3.10.

Υπό την προϋπόθεση ότι, με βάση την αρχή της επικουρικότητας, η φορολογία που σχετίζεται με την πράσινη μετάβαση εμπίπτει στην αρμοδιότητα των κρατών μελών, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία των φορολογικών μέτρων που εγκρίνονται σε εθνικό επίπεδο, προκειμένου να καταστεί η πράσινη μετάβαση πιο βιώσιμη και λιγότερο επαχθής ες συνέπειες για τις ευάλωτες κατηγορίες, αποφεύγοντας ενδεχόμενες δυσμενείς επιπτώσεις που συχνά συνδέονται με περιβαλλοντικούς φόρους.

| 3.11. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η δημοσιονομική πολιτική κατά τη διάρκεια της μετάβασης θα πρέπει να περιλαμβάνει τρεις συνιστώσες: εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» με συμπληρωματικά αναδιανεμητικά μέτρα για τη στήριξη των νοικοκυριών χαμηλού εισοδήματος· στοχευμένη εισοδηματική στήριξη· και χορήγηση εκπτώσεων φόρου για οικιακές συσκευές χαμηλής ενεργειακής κατανάλωσης. Η προσέγγιση αυτή θα συνέβαλε: i) στη στήριξη της αγοράς ηλεκτρικών οχημάτων· ii) στην παροχή κινήτρων για την υιοθέτηση πράσινων τεχνολογιών στα σπίτια· και iii) στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει, ωστόσο, ότι η αναθεωρημένη οδηγία για τη φορολόγηση της ενέργειας αποσκοπεί επίσης στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης με παράλληλη προστασία των ευάλωτων ομάδων. Για τα νοικοκυριά με το χαμηλότερο εισόδημα, τα οποία ενδέχεται να υπέχουν περιορισμένη φορολογική υποχρέωση και να μην επωφελούνται από εκπτώσεις φόρου, το συνιστώμενο βέλτιστο μέτρο είναι η εισοδηματική στήριξη. |
| --- | --- |

3.11.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η δημοσιονομική πολιτική κατά τη διάρκεια της μετάβασης θα πρέπει να περιλαμβάνει τρεις συνιστώσες: εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» με συμπληρωματικά αναδιανεμητικά μέτρα για τη στήριξη των νοικοκυριών χαμηλού εισοδήματος· στοχευμένη εισοδηματική στήριξη· και χορήγηση εκπτώσεων φόρου για οικιακές συσκευές χαμηλής ενεργειακής κατανάλωσης. Η προσέγγιση αυτή θα συνέβαλε: i) στη στήριξη της αγοράς ηλεκτρικών οχημάτων· ii) στην παροχή κινήτρων για την υιοθέτηση πράσινων τεχνολογιών στα σπίτια· και iii) στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει, ωστόσο, ότι η αναθεωρημένη οδηγία για τη φορολόγηση της ενέργειας αποσκοπεί επίσης στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης με παράλληλη προστασία των ευάλωτων ομάδων. Για τα νοικοκυριά με το χαμηλότερο εισόδημα, τα οποία ενδέχεται να υπέχουν περιορισμένη φορολογική υποχρέωση και να μην επωφελούνται από εκπτώσεις φόρου, το συνιστώμενο βέλτιστο μέτρο είναι η εισοδηματική στήριξη.

| 3.12. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει επίσης ότι η διανομή κρατικών κουπονιών για επενδύσεις σε πράσινες τεχνολογίες και αγορές πράσινων προϊόντων θα μπορούσε να συμβάλει στη στήριξη των ευάλωτων ομάδων κατά τη διάρκεια της μετάβασης. |
| --- | --- |

3.12.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει επίσης ότι η διανομή κρατικών κουπονιών για επενδύσεις σε πράσινες τεχνολογίες και αγορές πράσινων προϊόντων θα μπορούσε να συμβάλει στη στήριξη των ευάλωτων ομάδων κατά τη διάρκεια της μετάβασης.

| 3.13. | Τα φορολογικά μέτρα που ισχύουν στις Κάτω Χώρες για ιδιώτες αγοραστές ηλεκτρικών οχημάτων αποτελεί χρήσιμο παράδειγμα παροχής κινήτρων για την αγορά φιλικών προς το περιβάλλον οχημάτων νέας γενιάς, με μείωση των πιθανών στρεβλώσεων λόγω ευρύτερα διαδεδομένων επιδοτήσεων. Η προσέγγιση της φιλικής φορολόγησης των ηλεκτρικών οχημάτων στις Κάτω Χώρες επεκτείνεται επίσης στα τέλη ταξινόμησης και κυκλοφορίας, ολοκληρώνοντας ένα ευνοϊκό νομικό πλαίσιο. Στο πλαίσιο αυτό, οι εκπτώσεις φόρου θα μπορούσαν να εστιάζονται ειδικά στα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος του πληθυσμού, τα οποία αναμένεται να αντιμετωπίσουν τις μεγαλύτερες δυσκολίες κατά τη μετάβαση προς τις πράσινες τεχνολογίες. |
| --- | --- |

3.13.

Τα φορολογικά μέτρα που ισχύουν στις Κάτω Χώρες για ιδιώτες αγοραστές ηλεκτρικών οχημάτων αποτελεί χρήσιμο παράδειγμα παροχής κινήτρων για την αγορά φιλικών προς το περιβάλλον οχημάτων νέας γενιάς, με μείωση των πιθανών στρεβλώσεων λόγω ευρύτερα διαδεδομένων επιδοτήσεων. Η προσέγγιση της φιλικής φορολόγησης των ηλεκτρικών οχημάτων στις Κάτω Χώρες επεκτείνεται επίσης στα τέλη ταξινόμησης και κυκλοφορίας, ολοκληρώνοντας ένα ευνοϊκό νομικό πλαίσιο. Στο πλαίσιο αυτό, οι εκπτώσεις φόρου θα μπορούσαν να εστιάζονται ειδικά στα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος του πληθυσμού, τα οποία αναμένεται να αντιμετωπίσουν τις μεγαλύτερες δυσκολίες κατά τη μετάβαση προς τις πράσινες τεχνολογίες.

| 3.14. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί επίσης ότι η εμπειρία κρατών μελών όπως η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία, τα οποία έχουν εφαρμόσει χαμηλότερους συντελεστές ΦΠΑ για τα ενεργειακά αποδοτικά προϊόντα, τις ενεργειακά αποδοτικές τεχνολογίες και τις ανακαινίσεις κατοικιών με στόχο την αύξηση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων, θα μπορούσε να διερευνηθεί και να βελτιωθεί περαιτέρω. Ωστόσο, ο ΦΠΑ δεν έχει εξ ορισμού προοδευτικό χαρακτήρα. Για τη δέουσα προσαρμογή της συγκεκριμένης προσέγγισης στα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος, ενδέχεται, συνεπώς, να απαιτηθούν συνοδευτικά μέτρα, όπως η κατ’ αποκοπή αποζημίωση, προκειμένου να ενθαρρυνθεί η υιοθέτησή της από τα εν λόγω νοικοκυριά. |
| --- | --- |

3.14.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί επίσης ότι η εμπειρία κρατών μελών όπως η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία, τα οποία έχουν εφαρμόσει χαμηλότερους συντελεστές ΦΠΑ για τα ενεργειακά αποδοτικά προϊόντα, τις ενεργειακά αποδοτικές τεχνολογίες και τις ανακαινίσεις κατοικιών με στόχο την αύξηση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων, θα μπορούσε να διερευνηθεί και να βελτιωθεί περαιτέρω. Ωστόσο, ο ΦΠΑ δεν έχει εξ ορισμού προοδευτικό χαρακτήρα. Για τη δέουσα προσαρμογή της συγκεκριμένης προσέγγισης στα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος, ενδέχεται, συνεπώς, να απαιτηθούν συνοδευτικά μέτρα, όπως η κατ’ αποκοπή αποζημίωση, προκειμένου να ενθαρρυνθεί η υιοθέτησή της από τα εν λόγω νοικοκυριά.

| 3.15. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης, η οποία δεν μπορεί να υποτιμηθεί. Αυτό το χρηματοδοτικό μέσο θα πρέπει να στοχεύει αποτελεσματικά στην αντιμετώπιση των κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων της μετάβασης στις οικονομίες της ΕΕ οι οποίες επί του παρόντος εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα ορυκτά καύσιμα ή τις βιομηχανικές δραστηριότητες έντασης εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και, κυρίως, στην εξομάλυνση της μετάβασης για τους εργαζομένους και τα νοικοκυριά που επηρεάζονται από τις συντελούμενες αλλαγές. |
| --- | --- |

3.15.

Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης, η οποία δεν μπορεί να υποτιμηθεί. Αυτό το χρηματοδοτικό μέσο θα πρέπει να στοχεύει αποτελεσματικά στην αντιμετώπιση των κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων της μετάβασης στις οικονομίες της ΕΕ οι οποίες επί του παρόντος εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα ορυκτά καύσιμα ή τις βιομηχανικές δραστηριότητες έντασης εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και, κυρίως, στην εξομάλυνση της μετάβασης για τους εργαζομένους και τα νοικοκυριά που επηρεάζονται από τις συντελούμενες αλλαγές.

| 3.16. | Όπως έχει ήδη επισημάνει στην προηγούμενη γνωμοδότησή της με θέμα Δανειακή διευκόλυνση του δημόσιου τομέα και τροποποίηση του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης (6), η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, αν και σημαντικό, ενδέχεται να μην επαρκεί για τη στήριξη των συνεχιζόμενων οικονομικών αλλαγών όσον αφορά τους πόρους και το πεδίο εφαρμογής του. Ως εκ τούτου, το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης θα πρέπει να συμπληρωθεί από ένα δεόντως χρηματοδοτούμενο Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, όπως συνιστάται στη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα Χρηματοδότηση του Ταμείου για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή από το Ταμείο Συνοχής και το Μέσο Ανάκαμψης της Ευρωπαϊκής Ένωσης (7). |
| --- | --- |

3.16.

Όπως έχει ήδη επισημάνει στην προηγούμενη γνωμοδότησή της με θέμα Δανειακή διευκόλυνση του δημόσιου τομέα και τροποποίηση του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης

6

Χρηματοδότηση του Ταμείου για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή από το Ταμείο Συνοχής και το Μέσο Ανάκαμψης της Ευρωπαϊκής Ένωσης

7

| 3.17. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι στόχος ενός τέτοιου πρόσθετου ταμείου θα πρέπει να είναι η προστασία των ατόμων με χαμηλό εισόδημα και των ευάλωτων ομάδων από τις δυσμενείς επιπτώσεις της μετάβασης, υπό την προϋπόθεση ότι το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα θα συνδυαστεί με ορθές πρακτικές που αποσκοπούν στην αποφυγή οποιασδήποτε διεύρυνσης των εισοδηματικών ανισοτήτων. Ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ προειδοποιεί ότι, στο πλαίσιο της τρέχουσας οργάνωσης και χρηματοοικονομικής ικανότητάς του (χωρίς καν να αναφερθεί η αναβολή της εφαρμογής του κατά ένα έτος), το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα είναι απίθανο να επαρκέσει για την αποτελεσματική στήριξη των πλέον ευάλωτων τμημάτων του πληθυσμού, όπως έχουν ήδη επισημάνει διάφοροι ενδιαφερόμενοι φορείς. Για παράδειγμα, το κόστος της μετάβασης από τα παραδοσιακά στα ηλεκτρικά οχήματα, χωρίς φορολογικά κίνητρα ή οικονομική στήριξη (8), θα μπορούσε να αποδειχθεί υπερβολικά δαπανηρό και, ως εκ τούτου, δυσβάσταχτο για τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος και τα ευάλωτα νοικοκυριά. |
| --- | --- |

3.17.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι στόχος ενός τέτοιου πρόσθετου ταμείου θα πρέπει να είναι η προστασία των ατόμων με χαμηλό εισόδημα και των ευάλωτων ομάδων από τις δυσμενείς επιπτώσεις της μετάβασης, υπό την προϋπόθεση ότι το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα θα συνδυαστεί με ορθές πρακτικές που αποσκοπούν στην αποφυγή οποιασδήποτε διεύρυνσης των εισοδηματικών ανισοτήτων. Ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ προειδοποιεί ότι, στο πλαίσιο της τρέχουσας οργάνωσης και χρηματοοικονομικής ικανότητάς του (χωρίς καν να αναφερθεί η αναβολή της εφαρμογής του κατά ένα έτος), το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα είναι απίθανο να επαρκέσει για την αποτελεσματική στήριξη των πλέον ευάλωτων τμημάτων του πληθυσμού, όπως έχουν ήδη επισημάνει διάφοροι ενδιαφερόμενοι φορείς. Για παράδειγμα, το κόστος της μετάβασης από τα παραδοσιακά στα ηλεκτρικά οχήματα, χωρίς φορολογικά κίνητρα ή οικονομική στήριξη (8

| 3.18. | Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ προτείνει στις αρμόδιες αρχές, σε ευρωπαϊκό και τοπικό επίπεδο, να αναπτύξουν κατάλληλες δημοσιονομικές πολιτικές για τον μετριασμό των αρνητικών συνεπειών της μετάβασης, χωρίς να υπονομεύονται τα κίνητρα για αλλαγές που απαιτούνται από τη μεταβατική διαδικασία όσον αφορά τις πράσινες επενδύσεις και την κατανάλωση. Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι οι εν λόγω μηχανισμοί θα πρέπει να συνοδεύονται από μέτρα για την εξασφάλιση της διακυβέρνησης χωρίς αποκλεισμούς και της ενεργού συμμετοχής όσων επηρεάζονται περισσότερο από την πράσινη μετάβαση. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει, ωστόσο, ότι η αναθεωρημένη οδηγία για τη φορολόγηση της ενέργειας περιλαμβάνει μεταβατικές περιόδους για τη φορολόγηση επιλεγμένων προϊόντων ή επενδύσεων με σκοπό τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας. |
| --- | --- |

3.18.

Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ προτείνει στις αρμόδιες αρχές, σε ευρωπαϊκό και τοπικό επίπεδο, να αναπτύξουν κατάλληλες δημοσιονομικές πολιτικές για τον μετριασμό των αρνητικών συνεπειών της μετάβασης, χωρίς να υπονομεύονται τα κίνητρα για αλλαγές που απαιτούνται από τη μεταβατική διαδικασία όσον αφορά τις πράσινες επενδύσεις και την κατανάλωση. Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι οι εν λόγω μηχανισμοί θα πρέπει να συνοδεύονται από μέτρα για την εξασφάλιση της διακυβέρνησης χωρίς αποκλεισμούς και της ενεργού συμμετοχής όσων επηρεάζονται περισσότερο από την πράσινη μετάβαση. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει, ωστόσο, ότι η αναθεωρημένη οδηγία για τη φορολόγηση της ενέργειας περιλαμβάνει μεταβατικές περιόδους για τη φορολόγηση επιλεγμένων προϊόντων ή επενδύσεων με σκοπό τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας.

| 3.19. | Η ΕΟΚΕ θα ήθελε να υπενθυμίσει σε όλα τα θεσμικά όργανα που συμμετέχουν στην πράσινη μετάβαση τη σημασία του κοινωνικού διαλόγου και της επωφελούς συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών σε ευρωπαϊκό, εθνικό, τομεακό και περιφερειακό επίπεδο. Ο κοινωνικός διάλογος διαδραματίζει καίριο ρόλο στη διαχείριση και τη διευκόλυνση του πράσινου μετασχηματισμού, διασφαλίζοντας την ευρεία συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων μερών και, ταυτόχρονα, προστατεύοντας τις ευάλωτες ομάδες και τα επίπεδα απασχόλησης σε ολόκληρη την ΕΕ. |
| --- | --- |

3.19.

Η ΕΟΚΕ θα ήθελε να υπενθυμίσει σε όλα τα θεσμικά όργανα που συμμετέχουν στην πράσινη μετάβαση τη σημασία του κοινωνικού διαλόγου και της επωφελούς συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών σε ευρωπαϊκό, εθνικό, τομεακό και περιφερειακό επίπεδο. Ο κοινωνικός διάλογος διαδραματίζει καίριο ρόλο στη διαχείριση και τη διευκόλυνση του πράσινου μετασχηματισμού, διασφαλίζοντας την ευρεία συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων μερών και, ταυτόχρονα, προστατεύοντας τις ευάλωτες ομάδες και τα επίπεδα απασχόλησης σε ολόκληρη την ΕΕ.

| 3.20. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες υπάρχουν ήδη προοδευτικά συστήματα φορολόγησης, στοχευμένα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας και κατάλληλοι μηχανισμοί κοινωνικού διαλόγου και, ως εκ τούτου, η υιοθέτηση και η περαιτέρω ενίσχυση τέτοιων πολιτικών θα μπορούσε να βασιστεί στις υφιστάμενες ορθές πρακτικές και να αποδειχθεί πολύ χρήσιμο εργαλείο για την αποτροπή της περαιτέρω διεύρυνσης των ανισοτήτων και του κοινωνικού αποκλεισμού. |
| --- | --- |

3.20.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες υπάρχουν ήδη προοδευτικά συστήματα φορολόγησης, στοχευμένα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας και κατάλληλοι μηχανισμοί κοινωνικού διαλόγου και, ως εκ τούτου, η υιοθέτηση και η περαιτέρω ενίσχυση τέτοιων πολιτικών θα μπορούσε να βασιστεί στις υφιστάμενες ορθές πρακτικές και να αποδειχθεί πολύ χρήσιμο εργαλείο για την αποτροπή της περαιτέρω διεύρυνσης των ανισοτήτων και του κοινωνικού αποκλεισμού.

| 3.21. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ακράδαντα ότι η ευρεία κατανόηση, καθώς και η πολιτική και κοινωνική αποδοχή των πολιτικών για το κλίμα στις ευρωπαϊκές χώρες θα ευνοήσουν μια ισχυρότερη και καλύτερη πράσινη μετάβαση, η οποία, αντιθέτως, κινδυνεύει να χάσει τόσο τη νομιμότητα όσο και την ισχύ της, σε περίπτωση που η επιβάρυνση και οι δυσμενείς επιπτώσεις της είναι δυσανάλογα επαχθείς για τα φτωχότερα νοικοκυριά. |
| --- | --- |

3.21.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ακράδαντα ότι η ευρεία κατανόηση, καθώς και η πολιτική και κοινωνική αποδοχή των πολιτικών για το κλίμα στις ευρωπαϊκές χώρες θα ευνοήσουν μια ισχυρότερη και καλύτερη πράσινη μετάβαση, η οποία, αντιθέτως, κινδυνεύει να χάσει τόσο τη νομιμότητα όσο και την ισχύ της, σε περίπτωση που η επιβάρυνση και οι δυσμενείς επιπτώσεις της είναι δυσανάλογα επαχθείς για τα φτωχότερα νοικοκυριά.

| 3.22. | Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι κυβερνήσεις, σε διαβούλευση με την κοινωνία των πολιτών, θα πρέπει να προσπαθήσουν να μειώσουν τον αντίκτυπο της πράσινης μετάβασης στην απασχόληση στις περιοχές της ΕΕ που πλήττονται περισσότερο, επίσης μέσω στοχευμένων και καινοτόμων πολιτικών για την αγορά εργασίας, συμπεριλαμβανομένων προγραμμάτων κατάρτισης και εκπαίδευσης για τους εργαζομένους σε βιομηχανίες υψηλών ανθρακούχων εκπομπών. |
| --- | --- |

3.22.

Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι κυβερνήσεις, σε διαβούλευση με την κοινωνία των πολιτών, θα πρέπει να προσπαθήσουν να μειώσουν τον αντίκτυπο της πράσινης μετάβασης στην απασχόληση στις περιοχές της ΕΕ που πλήττονται περισσότερο, επίσης μέσω στοχευμένων και καινοτόμων πολιτικών για την αγορά εργασίας, συμπεριλαμβανομένων προγραμμάτων κατάρτισης και εκπαίδευσης για τους εργαζομένους σε βιομηχανίες υψηλών ανθρακούχων εκπομπών.

| 3.23. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει τον κίνδυνο αύξησης των περιφερειακών ανισοτήτων, λόγω της διαδικασίας πράσινης μετάβασης, μεταξύ των πιο προηγμένων οικονομιών της ΕΕ και εκείνων που εξακολουθούν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από βιομηχανίες υψηλής έντασης άνθρακα. Στο ίδιο πνεύμα, ενδέχεται επίσης να επιδεινωθούν οι ανισότητες και οι ανταγωνιστικές αποκλίσεις στις διάφορες χώρες μεταξύ των αστικών περιοχών, αφενός, και των περιφερειακών, αγροτικών και απομακρυσμένων περιοχών, αφετέρου. |
| --- | --- |

3.23.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει τον κίνδυνο αύξησης των περιφερειακών ανισοτήτων, λόγω της διαδικασίας πράσινης μετάβασης, μεταξύ των πιο προηγμένων οικονομιών της ΕΕ και εκείνων που εξακολουθούν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από βιομηχανίες υψηλής έντασης άνθρακα. Στο ίδιο πνεύμα, ενδέχεται επίσης να επιδεινωθούν οι ανισότητες και οι ανταγωνιστικές αποκλίσεις στις διάφορες χώρες μεταξύ των αστικών περιοχών, αφενός, και των περιφερειακών, αγροτικών και απομακρυσμένων περιοχών, αφετέρου.

| 3.24. | Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι η πράσινη μετάβαση απαιτεί την υλοποίηση των κλιματικών στόχων της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και την ταυτόχρονη επιδίωξη του θεματολογίου κοινωνικής δικαιοσύνης του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. Η πράσινη μετάβαση συνεπάγεται διαρθρωτικές αλλαγές (με αναμενόμενες αλλαγές τόσο σε οικονομικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο). Για να είναι επιτυχής, η μετάβαση αυτή πρέπει να συνοδεύεται από κοινωνικά μέτρα, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών επενδύσεων που αποσκοπούν στη διευκόλυνση της κλιματικής ουδετερότητας και στην επίτευξη μιας μετάβασης που θα ευνοεί τις δυναμικές και ανταγωνιστικές ευρωπαϊκές επιχειρήσεις οι οποίες είναι σε θέση, για παράδειγμα, να δημιουργήσουν πράσινες θέσεις εργασίας και να αποφέρουν οικονομική ανάπτυξη. |
| --- | --- |

3.24.

Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι η πράσινη μετάβαση απαιτεί την υλοποίηση των κλιματικών στόχων της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και την ταυτόχρονη επιδίωξη του θεματολογίου κοινωνικής δικαιοσύνης του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. Η πράσινη μετάβαση συνεπάγεται διαρθρωτικές αλλαγές (με αναμενόμενες αλλαγές τόσο σε οικονομικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο). Για να είναι επιτυχής, η μετάβαση αυτή πρέπει να συνοδεύεται από κοινωνικά μέτρα, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών επενδύσεων που αποσκοπούν στη διευκόλυνση της κλιματικής ουδετερότητας και στην επίτευξη μιας μετάβασης που θα ευνοεί τις δυναμικές και ανταγωνιστικές ευρωπαϊκές επιχειρήσεις οι οποίες είναι σε θέση, για παράδειγμα, να δημιουργήσουν πράσινες θέσεις εργασίας και να αποφέρουν οικονομική ανάπτυξη.

| 3.25. | Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της ενισχυμένης συνεργασίας σε ολόκληρη την ΕΕ, η οποία θα πρέπει να αναπτυχθεί βάσει αποτελεσματικού πολιτικού και κοινωνικού διαλόγου, με στόχο τη χάραξη συνοδευτικών οικονομικών και κοινωνικών πολιτικών για τη στήριξη της εν εξελίξει μετάβασης, προσαρμόζοντάς την δεόντως στις διαφορετικές κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες των ενδιαφερόμενων κοινοτήτων. |
| --- | --- |

3.25.

Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της ενισχυμένης συνεργασίας σε ολόκληρη την ΕΕ, η οποία θα πρέπει να αναπτυχθεί βάσει αποτελεσματικού πολιτικού και κοινωνικού διαλόγου, με στόχο τη χάραξη συνοδευτικών οικονομικών και κοινωνικών πολιτικών για τη στήριξη της εν εξελίξει μετάβασης, προσαρμόζοντάς την δεόντως στις διαφορετικές κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες των ενδιαφερόμενων κοινοτήτων.

| 3.26. | Μια τέτοια συνεργατική προσέγγιση θα πρέπει να υιοθετηθεί και όσον αφορά τις ευρωπαϊκές χώρες που δεν είναι μέλη της ΕΕ, προκειμένου να αποφευχθεί η μετατόπιση των επιχειρήσεων και των θέσεων εργασίας σε χώρες που δεν επιδιώκουν μια πιο πράσινη και πιο βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη, όπως αυτή που επιζητά η ΕΕ. Αυτό μπορεί να έχει αρνητικό αντίκτυπο στην εσωτερική αγορά, καθώς και στην ίδια την πράσινη μετάβαση, από την άποψη τόσο της μειωμένης αποτελεσματικότητας όσο και των ενισχυμένων δυσμενών επιπτώσεων στα ασθενέστερα τμήματα του πληθυσμού. |
| --- | --- |

3.26.

Μια τέτοια συνεργατική προσέγγιση θα πρέπει να υιοθετηθεί και όσον αφορά τις ευρωπαϊκές χώρες που δεν είναι μέλη της ΕΕ, προκειμένου να αποφευχθεί η μετατόπιση των επιχειρήσεων και των θέσεων εργασίας σε χώρες που δεν επιδιώκουν μια πιο πράσινη και πιο βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη, όπως αυτή που επιζητά η ΕΕ. Αυτό μπορεί να έχει αρνητικό αντίκτυπο στην εσωτερική αγορά, καθώς και στην ίδια την πράσινη μετάβαση, από την άποψη τόσο της μειωμένης αποτελεσματικότητας όσο και των ενισχυμένων δυσμενών επιπτώσεων στα ασθενέστερα τμήματα του πληθυσμού.

| 3.27. | Η ΕΟΚΕ ζητά επίσης από τα κράτη μέλη να αναλάβουν περαιτέρω δράση για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής και της φοροαποφυγής, καθώς και για την αποτροπή της κατάχρησης δημόσιων πόρων, εξασφαλίζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο πρόσθετους πόρους για τη χρηματοδότηση των διανεμητικών μέτρων προς στήριξη της μετάβασης. |
| --- | --- |

3.27.

Η ΕΟΚΕ ζητά επίσης από τα κράτη μέλη να αναλάβουν περαιτέρω δράση για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής και της φοροαποφυγής, καθώς και για την αποτροπή της κατάχρησης δημόσιων πόρων, εξασφαλίζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο πρόσθετους πόρους για τη χρηματοδότηση των διανεμητικών μέτρων προς στήριξη της μετάβασης.

| 3.28. | Τέλος, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι ενεργειακές κοινότητες [οδηγία (ΕΕ) 2019/944] και οι κοινότητες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας [οδηγία (ΕΕ) 2018/2001] μπορούν να αποτελέσουν βασικό εργαλείο προκειμένου να βοηθηθούν οι πολίτες και οι ευάλωτες ομάδες να αντιμετωπίσουν την πράσινη μετάβαση. Οι κοινότητες αυτές μπορούν να λάβουν οποιαδήποτε νομική μορφή (ενώσεις, συνεταιρισμοί, συμπράξεις, μη κερδοσκοπικές οργανώσεις ή μικρομεσαίες επιχειρήσεις), διευκολύνοντας τους πολίτες τους, μαζί με άλλους παράγοντες της αγοράς, να συνεργάζονται και να επενδύουν από κοινού σε ενεργειακά αγαθά. Αυτό θα μπορούσε να συμβάλει σε ένα ενεργειακό σύστημα περισσότερο απαλλαγμένο από ανθρακούχες εκπομπές και πιο ευέλικτο, καθώς οι ενεργειακές κοινότητες μπορούν να επιτρέψουν στους πολίτες να έχουν πρόσβαση σε όλες τις κατάλληλες αγορές ενέργειας υπό ίσους όρους ανταγωνισμού με άλλους παράγοντες, με μείωση του ενεργειακού τους κόστους ή ακόμη και με άντληση πιθανών εσόδων. |
| --- | --- |

3.28.

Τέλος, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι ενεργειακές κοινότητες [οδηγία (ΕΕ) 2019/944] και οι κοινότητες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας [οδηγία (ΕΕ) 2018/2001] μπορούν να αποτελέσουν βασικό εργαλείο προκειμένου να βοηθηθούν οι πολίτες και οι ευάλωτες ομάδες να αντιμετωπίσουν την πράσινη μετάβαση. Οι κοινότητες αυτές μπορούν να λάβουν οποιαδήποτε νομική μορφή (ενώσεις, συνεταιρισμοί, συμπράξεις, μη κερδοσκοπικές οργανώσεις ή μικρομεσαίες επιχειρήσεις), διευκολύνοντας τους πολίτες τους, μαζί με άλλους παράγοντες της αγοράς, να συνεργάζονται και να επενδύουν από κοινού σε ενεργειακά αγαθά. Αυτό θα μπορούσε να συμβάλει σε ένα ενεργειακό σύστημα περισσότερο απαλλαγμένο από ανθρακούχες εκπομπές και πιο ευέλικτο, καθώς οι ενεργειακές κοινότητες μπορούν να επιτρέψουν στους πολίτες να έχουν πρόσβαση σε όλες τις κατάλληλες αγορές ενέργειας υπό ίσους όρους ανταγωνισμού με άλλους παράγοντες, με μείωση του ενεργειακού τους κόστους ή ακόμη και με άντληση πιθανών εσόδων.

Βρυξέλλες, 12 Ιουλίου 2023.

O Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Oliver RÖPKE

---

(1)  Οδηγία 2003/96/ΕΚ του Συμβουλίου, της 27ης Οκτωβρίου 2003, σχετικά με την αναδιάρθρωση του κοινοτικού πλαισίου φορολογίας των ενεργειακών προϊόντων και της ηλεκτρικής ενέργειας (ΕΕ L 283 της 31.10.2003, σ. 51).

1

(2)  Οι Κάτω Χώρες παρέχουν κίνητρα για την αγορά φιλικών προς το περιβάλλον οχημάτων. Σύμφωνα με έκθεση της οργάνωσης «The Climate Group», διατίθενται επιδοτήσεις ύψους έως 4 000 ευρώ για την αγορά ή τη χρηματοδοτική μίσθωση καινούργιων ηλεκτρικών επιβατικών αυτοκινήτων με συσσωρευτές και 5 000 ευρώ για τα ημιφορτηγά. Προβλέπονται επίσης ανταγωνιστικά φορολογικά κίνητρα, όπως τα χαμηλά τέλη κυκλοφορίας (MRB), η μη επιβολή φόρου επί της αγοράς (BPM) και η μη επιβολή φόρου για ιδιωτική χρήση/προσωπικό όφελος. ΒλέπεNetherlands: Taking action on zero emission vehicles.

2

(3)  Οδηγία (ΕΕ) 2019/944 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2019, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και την τροποποίηση της οδηγίας 2012/27/ΕΕ (ΕΕ L 158 της 14.6.2019, σ. 125).

3

(4)  Οδηγία (ΕΕ) 2018/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2018, για την προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές (ΕΕ L 328 της 21.12.2018, σ. 82).

4

(5)  Το ποσοστό πληθωρισμού επιβραδύνθηκε κατά τις τελευταίες εβδομάδες.

5

(6)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη δανειακή διευκόλυνση του δημόσιου τομέα στο πλαίσιο του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης» [COM(2020) 453 final — 2020/0100 (COD)] και «Τροποποιημένη πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης» [COM(2020) 460 final — 2020/0006 (COD)] (ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 240).

6

(7)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Χρηματοδότηση του Ταμείου για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή από το Ταμείο Συνοχής και το Μέσο Ανάκαμψης της Ευρωπαϊκής Ένωσης» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (ΕΕ C 486 της 21.12.2022, σ. 23).

7

(8)  Joanna Gill, Can Europe's new Social Climate Fund protect poor from rising carbon cost? (Το νέο Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα της Ευρώπης μπορεί να προστατέψει τους φτωχούς από το αυξανόμενο κόστος του άνθρακα;), Reuters, Δεκέμβριος 2022.

8

---

| 29.9.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 349/7 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 349/7

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα

«Ενίσχυση της συλλογικής διαπραγματευτικής ισχύος σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2023/C 349/02)

Εισηγητής: ο κ. Philip VON BROCKDORFF

Εισηγητής:

Philip VON BROCKDORFF

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 25.1.2023 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 21.6.2023 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 12.7.2023 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 580 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 152/4/9 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

25.1.2023

Νομική βάση

Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

21.6.2023

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

12.7.2023

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

580

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

152/4/9

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι συλλογικές διαπραγματεύσεις αποτελούν ουσιαστικό μέσο στις εργασιακές σχέσεις (υπό την προϋπόθεση βέβαια ότι οι εργοδότες και οι συνδικαλιστικές οργανώσεις επιθυμούν να διαπραγματευτούν) και παραπέμπει σε πρόσφατες έρευνες που δείχνουν ότι η συμμετοχή σε συνδικαλιστικές οργανώσεις πέραν ενός καθορισμένου επιπέδου συμβάλλει στη μείωση των εισοδηματικών ανισοτήτων εντός των χωρών, αμβλύνοντας έτσι τις παγιωμένες ανισότητες μεταξύ των διαφόρων κοινωνικών στρωμάτων. |
| --- | --- |

1.1.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι συλλογικές διαπραγματεύσεις αποτελούν ουσιαστικό μέσο στις εργασιακές σχέσεις (υπό την προϋπόθεση βέβαια ότι οι εργοδότες και οι συνδικαλιστικές οργανώσεις επιθυμούν να διαπραγματευτούν) και παραπέμπει σε πρόσφατες έρευνες που δείχνουν ότι η συμμετοχή σε συνδικαλιστικές οργανώσεις πέραν ενός καθορισμένου επιπέδου συμβάλλει στη μείωση των εισοδηματικών ανισοτήτων εντός των χωρών, αμβλύνοντας έτσι τις παγιωμένες ανισότητες μεταξύ των διαφόρων κοινωνικών στρωμάτων.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ τονίζει το σημαντικό πόρισμα έκθεσης του ΟΟΣΑ ότι ο συντονισμός των μισθών έχει ιδιαίτερη σημασία καθότι βοηθά τους κοινωνικούς εταίρους να λογοδοτούν για τη μακροοικονομική επίδραση των μισθολογικών συμφωνιών στην ανταγωνιστικότητα. Η ΕΟΚΕ σημειώνει επίσης ότι η ίδια έκθεση του ΟΟΣΑ δίνει έμφαση στη συμβολή των δυναμικών και ισχυρών συλλογικών διαπραγματεύσεων στην προώθηση της παραγωγικότητας, της ανταγωνιστικότητας και της οικονομικής ανάπτυξης. |
| --- | --- |

1.2.

Η ΕΟΚΕ τονίζει το σημαντικό πόρισμα έκθεσης του ΟΟΣΑ ότι ο συντονισμός των μισθών έχει ιδιαίτερη σημασία καθότι βοηθά τους κοινωνικούς εταίρους να λογοδοτούν για τη μακροοικονομική επίδραση των μισθολογικών συμφωνιών στην ανταγωνιστικότητα. Η ΕΟΚΕ σημειώνει επίσης ότι η ίδια έκθεση του ΟΟΣΑ δίνει έμφαση στη συμβολή των δυναμικών και ισχυρών συλλογικών διαπραγματεύσεων στην προώθηση της παραγωγικότητας, της ανταγωνιστικότητας και της οικονομικής ανάπτυξης.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι οι συνδικαλιστικές οργανώσεις, από κοινού με τις εργοδοτικές ενώσεις, εξακολουθούν να έχουν μεγάλη βαρύτητα στη διαμόρφωση της οικονομικής, της εργασιακής και της κοινωνικής πολιτικής. Ωστόσο, ο αριθμός των εργαζομένων που καλύπτονται είτε από εταιρικές είτε από κλαδικές συμφωνίες εξακολουθεί να μειώνεται, με συνέπεια να αποδυναμώνεται η διαπραγματευτική ισχύς των συνδικαλιστικών οργανώσεων. |
| --- | --- |

1.3.

Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι οι συνδικαλιστικές οργανώσεις, από κοινού με τις εργοδοτικές ενώσεις, εξακολουθούν να έχουν μεγάλη βαρύτητα στη διαμόρφωση της οικονομικής, της εργασιακής και της κοινωνικής πολιτικής. Ωστόσο, ο αριθμός των εργαζομένων που καλύπτονται είτε από εταιρικές είτε από κλαδικές συμφωνίες εξακολουθεί να μειώνεται, με συνέπεια να αποδυναμώνεται η διαπραγματευτική ισχύς των συνδικαλιστικών οργανώσεων.

| 1.4. | Ως εκ τούτου, είναι αναγκαίο να βρεθούν τρόποι για να ενισχυθεί η σημασία των συνδικαλιστικών οργανώσεων, των εργοδοτών και των κυβερνήσεων σε μια δυναμική αγορά εργασίας και να εντοπιστούν ευκαιρίες για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας υγιών και στέρεων δομών κοινωνικού διαλόγου, συμπεριλαμβανομένης της συλλογικής διαπραγματευτικής ισχύος, και με σεβασμό της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων, καθώς και των εθνικών εργασιακών σχέσεων. |
| --- | --- |

1.4.

Ως εκ τούτου, είναι αναγκαίο να βρεθούν τρόποι για να ενισχυθεί η σημασία των συνδικαλιστικών οργανώσεων, των εργοδοτών και των κυβερνήσεων σε μια δυναμική αγορά εργασίας και να εντοπιστούν ευκαιρίες για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας υγιών και στέρεων δομών κοινωνικού διαλόγου, συμπεριλαμβανομένης της συλλογικής διαπραγματευτικής ισχύος, και με σεβασμό της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων, καθώς και των εθνικών εργασιακών σχέσεων.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι εναπόκειται στους κοινωνικούς εταίρους να καθορίσουν κατάλληλες δομές για τις συλλογικές διαπραγματεύσεις και, κατά περίπτωση, για τον τριμερή και διμερή κοινωνικό διάλογο. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει επίσης ότι οι κυβερνήσεις διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην αναγνώριση της σημασίας των συλλογικών διαπραγματεύσεων, παρέχοντας τους αναγκαίους πρόσφορους όρους για τη διευκόλυνση της υλοποίησής τους, την προστασία από πρακτικές που εισάγουν διακρίσεις και την αποτροπή προσπαθειών περιορισμού των εργαζομένων από την άσκηση του νόμιμου δικαιώματός τους για συνδικαλιστική συμμετοχή. |
| --- | --- |

1.5.

Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι εναπόκειται στους κοινωνικούς εταίρους να καθορίσουν κατάλληλες δομές για τις συλλογικές διαπραγματεύσεις και, κατά περίπτωση, για τον τριμερή και διμερή κοινωνικό διάλογο. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει επίσης ότι οι κυβερνήσεις διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην αναγνώριση της σημασίας των συλλογικών διαπραγματεύσεων, παρέχοντας τους αναγκαίους πρόσφορους όρους για τη διευκόλυνση της υλοποίησής τους, την προστασία από πρακτικές που εισάγουν διακρίσεις και την αποτροπή προσπαθειών περιορισμού των εργαζομένων από την άσκηση του νόμιμου δικαιώματός τους για συνδικαλιστική συμμετοχή.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων (ΕΠΚΔ) ενθαρρύνει τους κοινωνικούς εταίρους να διαπραγματεύονται συλλογικές συμβάσεις σε θέματα που τους αφορούν, με παράλληλο σεβασμό της αυτονομίας τους και του δικαιώματος συλλογικής δράσης (1). |
| --- | --- |

1.6.

Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων (ΕΠΚΔ) ενθαρρύνει τους κοινωνικούς εταίρους να διαπραγματεύονται συλλογικές συμβάσεις σε θέματα που τους αφορούν, με παράλληλο σεβασμό της αυτονομίας τους και του δικαιώματος συλλογικής δράσης (1

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει επίσης ότι νέες μορφές εργασίας, όπως η οικονομία των πλατφορμών, θέτουν νέα ζητούμενα για τις εργασιακές σχέσεις. Αυτή η νέα πραγματικότητα έχει αποδυναμώσει τον «παραδοσιακό» ρόλο των συνδικαλιστικών οργανώσεων ως φορέων εκπροσώπησης της οργανωμένης εργασίας, καθώς και τον ρόλο των εργοδοτικών ενώσεων ως βασικών συναρμόδιων φορέων στην αγορά εργασίας. |
| --- | --- |

1.7.

Η ΕΟΚΕ σημειώνει επίσης ότι νέες μορφές εργασίας, όπως η οικονομία των πλατφορμών, θέτουν νέα ζητούμενα για τις εργασιακές σχέσεις. Αυτή η νέα πραγματικότητα έχει αποδυναμώσει τον «παραδοσιακό» ρόλο των συνδικαλιστικών οργανώσεων ως φορέων εκπροσώπησης της οργανωμένης εργασίας, καθώς και τον ρόλο των εργοδοτικών ενώσεων ως βασικών συναρμόδιων φορέων στην αγορά εργασίας.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η καινοτομία στον χώρο εργασίας είναι ζωτικής σημασίας για την επιτυχία κάθε επιχείρησης και, ως εκ τούτου, συνιστά, ως μέρος της διαδικασίας συλλογικών διαπραγματεύσεων, οι διαδικασίες καινοτομίας στον χώρο εργασίας να εξετάζονται στο πλαίσιο των συλλογικών διαπραγματεύσεων και του κοινωνικού διαλόγου εν γένει. |
| --- | --- |

1.8.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η καινοτομία στον χώρο εργασίας είναι ζωτικής σημασίας για την επιτυχία κάθε επιχείρησης και, ως εκ τούτου, συνιστά, ως μέρος της διαδικασίας συλλογικών διαπραγματεύσεων, οι διαδικασίες καινοτομίας στον χώρο εργασίας να εξετάζονται στο πλαίσιο των συλλογικών διαπραγματεύσεων και του κοινωνικού διαλόγου εν γένει.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι, ενόψει του έντονου παγκόσμιου ανταγωνισμού και του αυξημένου ενεργειακού κόστους, ενδέχεται να χρειαστεί να βρεθεί μια ισορροπία όπου θα λαμβάνονται υπόψη τα αμοιβαία συμφέροντα, όπως το υψηλότερο κόστος διαβίωσης των εργαζομένων, με την παραδοχή παράλληλα ότι ο κοινωνικός διάλογος, συμπεριλαμβανομένων των συλλογικών διαπραγματεύσεων, μπορεί να συμβάλει στην αύξηση της παραγωγικότητας στον χώρο εργασίας. |
| --- | --- |

1.9.

Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι, ενόψει του έντονου παγκόσμιου ανταγωνισμού και του αυξημένου ενεργειακού κόστους, ενδέχεται να χρειαστεί να βρεθεί μια ισορροπία όπου θα λαμβάνονται υπόψη τα αμοιβαία συμφέροντα, όπως το υψηλότερο κόστος διαβίωσης των εργαζομένων, με την παραδοχή παράλληλα ότι ο κοινωνικός διάλογος, συμπεριλαμβανομένων των συλλογικών διαπραγματεύσεων, μπορεί να συμβάλει στην αύξηση της παραγωγικότητας στον χώρο εργασίας.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει επίσης ότι οι συλλογικές διαπραγματεύσεις και ο κοινωνικός διάλογος μπορούν να υποστηρίξουν τη βιομηχανική στρατηγική στις μεταβαλλόμενες οικονομικές συνθήκες, σύμφωνα με τις εθνικές εργασιακές σχέσεις. Αν και ενδέχεται να απαιτείται κάποιος βαθμός ευελιξίας, αυτή θα πρέπει να υπόκειται σε συμφωνία μεταξύ των κοινωνικών εταίρων και χωρίς να υπονομεύονται τα συλλογικά δικαιώματα ή οι συνθήκες εργασίας. |
| --- | --- |

1.10.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει επίσης ότι οι συλλογικές διαπραγματεύσεις και ο κοινωνικός διάλογος μπορούν να υποστηρίξουν τη βιομηχανική στρατηγική στις μεταβαλλόμενες οικονομικές συνθήκες, σύμφωνα με τις εθνικές εργασιακές σχέσεις. Αν και ενδέχεται να απαιτείται κάποιος βαθμός ευελιξίας, αυτή θα πρέπει να υπόκειται σε συμφωνία μεταξύ των κοινωνικών εταίρων και χωρίς να υπονομεύονται τα συλλογικά δικαιώματα ή οι συνθήκες εργασίας.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η πιο εκτεταμένη και σταθερή κάλυψη των συλλογικών διαπραγματεύσεων στην Ευρώπη υπάρχει στις χώρες των οποίων τα συστήματα διαπραγμάτευσης χαρακτηρίζονται από διαπραγμάτευση πολλών εργοδοτών, όπου οι διαπραγματεύσεις διεξάγονται κυρίως σε κλαδικό επίπεδο ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως στο Βέλγιο, ακόμη και σε διακλαδικό επίπεδο. |
| --- | --- |

1.11.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η πιο εκτεταμένη και σταθερή κάλυψη των συλλογικών διαπραγματεύσεων στην Ευρώπη υπάρχει στις χώρες των οποίων τα συστήματα διαπραγμάτευσης χαρακτηρίζονται από διαπραγμάτευση πολλών εργοδοτών, όπου οι διαπραγματεύσεις διεξάγονται κυρίως σε κλαδικό επίπεδο ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως στο Βέλγιο, ακόμη και σε διακλαδικό επίπεδο.

| 1.12. | Τέλος, η ΕΟΚΕ καλεί τις κυβερνήσεις να χρησιμοποιούν τις δημόσιες συμβάσεις σε κατάλληλες περιπτώσεις ως συμπληρωματικά μέσα για την προώθηση και την αναγνώριση των συλλογικών διαπραγματεύσεων. |
| --- | --- |

1.12.

Τέλος, η ΕΟΚΕ καλεί τις κυβερνήσεις να χρησιμοποιούν τις δημόσιες συμβάσεις σε κατάλληλες περιπτώσεις ως συμπληρωματικά μέσα για την προώθηση και την αναγνώριση των συλλογικών διαπραγματεύσεων.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

Γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Οι συλλογικές διαπραγματεύσεις αποτελούν βασική διαδικασία στις εργασιακές σχέσεις, η οποία καθορίζει δίκαιους μισθούς και δίκαιες συνθήκες εργασίας σε όλους τους οικονομικούς κλάδους· αφορούν δε τους εργοδότες από τη μία πλευρά και τις συνδικαλιστικές οργανώσεις από την άλλη. Αν και οι συλλογικές διαπραγματεύσεις εφαρμόζονται εδώ και πολλά χρόνια, η συμμετοχή σε συνδικαλιστικές οργανώσεις μειώνεται σταθερά με την πάροδο των ετών. Έρευνες δείχνουν ότι, καθώς μειώνεται η συμμετοχή σε συνδικαλιστικές οργανώσεις, η διαπραγματευτική ισχύς των συνδικαλιστικών οργανώσεων αποδυναμώνεται, με επιπτώσεις στα κεκτημένα δικαιώματα των εργαζομένων και στις συλλογικές διαπραγματεύσεις (2). Ομοίως, είναι σημαντικό για τις επιχειρήσεις να συμμετέχουν σε σχετικές ενώσεις εργοδοτών για την ενίσχυση της διαδικασίας συλλογικών διαπραγματεύσεων, με έρευνες που δείχνουν ότι οι εν λόγω ενώσεις συντείνουν σημαντικά στη συμμόρφωση με τα νομικά, εργατικά και εργασιακά πρότυπα υγείας και ασφάλειας, ιδίως στην άτυπη οικονομία (3). |
| --- | --- |

2.1.

Οι συλλογικές διαπραγματεύσεις αποτελούν βασική διαδικασία στις εργασιακές σχέσεις, η οποία καθορίζει δίκαιους μισθούς και δίκαιες συνθήκες εργασίας σε όλους τους οικονομικούς κλάδους· αφορούν δε τους εργοδότες από τη μία πλευρά και τις συνδικαλιστικές οργανώσεις από την άλλη. Αν και οι συλλογικές διαπραγματεύσεις εφαρμόζονται εδώ και πολλά χρόνια, η συμμετοχή σε συνδικαλιστικές οργανώσεις μειώνεται σταθερά με την πάροδο των ετών. Έρευνες δείχνουν ότι, καθώς μειώνεται η συμμετοχή σε συνδικαλιστικές οργανώσεις, η διαπραγματευτική ισχύς των συνδικαλιστικών οργανώσεων αποδυναμώνεται, με επιπτώσεις στα κεκτημένα δικαιώματα των εργαζομένων και στις συλλογικές διαπραγματεύσεις (2

3

| 2.2. | Περαιτέρω έρευνες αναδεικνύουν τη σημασία των συνδικαλιστικών οργανώσεων στην επίτευξη ισορροπίας δυνάμεων υπέρ της κοινωνικής δικαιοσύνης και της οικονομικής ευημερίας. Τα εμπειρικά αποτελέσματα δείχνουν ότι η εισοδηματική ανισότητα ακολουθεί μια ανεστραμμένη πορεία σε σχήμα U με το ποσοστό συμμετοχής σε συνδικαλιστικές οργανώσεις. Αρχικά, η εισοδηματική ανισότητα αυξάνεται καθώς όλο και περισσότερα άτομα που εργάζονται συνδικαλίζονται, φθάνει στο ανώτατο επίπεδο της ανεστραμμένης πορείας σε σχήμα U, όταν το ποσοστό συμμετοχής σε συνδικαλιστικές οργανώσεις κυμαίνεται μεταξύ 35 και 39 %, και ακολουθείται από μείωση της εισοδηματικής ανισότητας, καθώς το ποσοστό συμμετοχής εξακολουθεί να αυξάνεται. Ως εκ τούτου, η έρευνα αυτή δείχνει ότι, καθώς η συμμετοχή αυξάνεται πέραν ενός καθορισμένου εύρους, συμβάλλει στη μείωση των εισοδηματικών ανισοτήτων εντός των χωρών (4). |
| --- | --- |

2.2.

Περαιτέρω έρευνες αναδεικνύουν τη σημασία των συνδικαλιστικών οργανώσεων στην επίτευξη ισορροπίας δυνάμεων υπέρ της κοινωνικής δικαιοσύνης και της οικονομικής ευημερίας. Τα εμπειρικά αποτελέσματα δείχνουν ότι η εισοδηματική ανισότητα ακολουθεί μια ανεστραμμένη πορεία σε σχήμα U με το ποσοστό συμμετοχής σε συνδικαλιστικές οργανώσεις. Αρχικά, η εισοδηματική ανισότητα αυξάνεται καθώς όλο και περισσότερα άτομα που εργάζονται συνδικαλίζονται, φθάνει στο ανώτατο επίπεδο της ανεστραμμένης πορείας σε σχήμα U, όταν το ποσοστό συμμετοχής σε συνδικαλιστικές οργανώσεις κυμαίνεται μεταξύ 35 και 39 %, και ακολουθείται από μείωση της εισοδηματικής ανισότητας, καθώς το ποσοστό συμμετοχής εξακολουθεί να αυξάνεται. Ως εκ τούτου, η έρευνα αυτή δείχνει ότι, καθώς η συμμετοχή αυξάνεται πέραν ενός καθορισμένου εύρους, συμβάλλει στη μείωση των εισοδηματικών ανισοτήτων εντός των χωρών (4

| 2.3. | Παρότι η καινοτομία στις επιχειρήσεις, η ανταγωνιστικότητα και η παραγωγικότητα αναγνωρίζονται ως βασικοί μοχλοί οικονομικής ανάπτυξης σε ένα εξαιρετικά ανταγωνιστικό παγκόσμιο περιβάλλον, και οι τρεις βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στη συμβολή της εργασίας και στην προστιθέμενη αξία που παρέχουν οι εργαζόμενοι για την επίτευξη καινοτομίας, ανταγωνιστικότητας και παραγωγικότητας. Όλα αυτά βασίζονται στην ενεργό συμμετοχή και συμβολή των κοινωνικών εταίρων. |
| --- | --- |

2.3.

Παρότι η καινοτομία στις επιχειρήσεις, η ανταγωνιστικότητα και η παραγωγικότητα αναγνωρίζονται ως βασικοί μοχλοί οικονομικής ανάπτυξης σε ένα εξαιρετικά ανταγωνιστικό παγκόσμιο περιβάλλον, και οι τρεις βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στη συμβολή της εργασίας και στην προστιθέμενη αξία που παρέχουν οι εργαζόμενοι για την επίτευξη καινοτομίας, ανταγωνιστικότητας και παραγωγικότητας. Όλα αυτά βασίζονται στην ενεργό συμμετοχή και συμβολή των κοινωνικών εταίρων.

| 2.4. | Όπως ανέφερε η ΕΟΚΕ σε προηγούμενη γνωμοδότησή της (5), η δημιουργία μακροπρόθεσμης αξίας παραμένει καθήκον των εκτελεστικών διευθυντών μέσω της επιδίωξης μακροπρόθεσμων συμφερόντων και, ως εκ τούτου, θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η βελτίωση της λογοδοσίας των εκτελεστικών διευθυντών όσον αφορά τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων. Πράγματι, αυτό έχει αναγνωριστεί ρητά από την Ευρωπαϊκή Συμβουλευτική Ομάδα για θέματα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (EFRAG) στο πλαίσιο των προτεινόμενων απαιτήσεων υποβολής εκθέσεων που αφορούν περιβαλλοντικά, κοινωνικά και σχετικά με τη διακυβέρνηση κριτήρια βάσει της οδηγίας για την υποβολή εκθέσεων βιωσιμότητας από τις εταιρείες, με τις επιλέξιμες εταιρείες να υποχρεούνται να δημοσιοποιούν την έκταση της κάλυψης των συλλογικών διαπραγματεύσεων και του κοινωνικού διαλόγου σε όλο το εργατικό δυναμικό τους, δεδομένου ότι η ύπαρξη ενδυναμωμένου και ενεργά συμμέτοχου εργατικού δυναμικού που χαίρει εκτίμησης θεωρείται μία από τις βασικές αρχές της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας μιας επιχείρησης (6). |
| --- | --- |

2.4.

Όπως ανέφερε η ΕΟΚΕ σε προηγούμενη γνωμοδότησή της (5

6

| 2.5. | Η οικονομική ανθεκτικότητα και βιωσιμότητα υποστηρίζουν έμμεσα την κοινωνική συνοχή, δεδομένου ότι η ανθεκτικότητα και η βιωσιμότητα μπορούν να επιτευχθούν μόνο με την ανάδειξη κατά προτεραιότητα της προστιθέμενης αξίας που παρέχει η εργασία στην οικονομία. Η προτεραιότητα αυτή κυριαρχεί σε οικονομίες όπου οι συλλογικές διαπραγματεύσεις και ο κοινωνικός διάλογος εν γένει ανθούν και δημιουργούν ισορροπία οικονομικής ισχύος που προωθεί την καινοτομία στις επιχειρήσεις, την ανταγωνιστικότητα και την παραγωγικότητα, με βάση την τεχνολογία και το εργατικό δυναμικό. |
| --- | --- |

2.5.

Η οικονομική ανθεκτικότητα και βιωσιμότητα υποστηρίζουν έμμεσα την κοινωνική συνοχή, δεδομένου ότι η ανθεκτικότητα και η βιωσιμότητα μπορούν να επιτευχθούν μόνο με την ανάδειξη κατά προτεραιότητα της προστιθέμενης αξίας που παρέχει η εργασία στην οικονομία. Η προτεραιότητα αυτή κυριαρχεί σε οικονομίες όπου οι συλλογικές διαπραγματεύσεις και ο κοινωνικός διάλογος εν γένει ανθούν και δημιουργούν ισορροπία οικονομικής ισχύος που προωθεί την καινοτομία στις επιχειρήσεις, την ανταγωνιστικότητα και την παραγωγικότητα, με βάση την τεχνολογία και το εργατικό δυναμικό.

| 2.6. | Παρά τη μείωση του ποσοστού συμμετοχής σε συνδικαλιστικές οργανώσεις σε ολόκληρη την ΕΕ, η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι οι αυτές εξακολουθούν να επιτελούν ουσιώδη, αν και φθίνουσα σε ορισμένα κράτη μέλη, λειτουργία στη διαμόρφωση της οικονομικής, της εργασιακής και της κοινωνικής πολιτικής. Ωστόσο, ο αριθμός των εργαζομένων που καλύπτονται από συλλογικές συμβάσεις μειώνεται. Η αντιπροσωπευτικότητα των εργοδοτικών ενώσεων προκαλεί επίσης ανησυχία σε ορισμένα κράτη μέλη. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό οι κοινωνικοί εταίροι, υποστηριζόμενοι από ευνοϊκό πλαίσιο, να βρουν τρόπους για να διασφαλίσουν ότι οι συλλογικές διαπραγματεύσεις και ο κοινωνικός διάλογος μπορούν να εξυπηρετήσουν τον σκοπό τους ως συναφή και ουσιαστικά μέσα, σύμφωνα με τις εθνικές συνθήκες και πρακτικές. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι συλλογικές διαπραγματεύσεις αποτελούν θεμελιώδες δικαίωμα, το οποίο κατοχυρώνεται στο καταστατικό της ΔΟΕ (7). Οι συλλογικές διαπραγματεύσεις είναι επίσης ένα μέσο με το οποίο οι εργοδότες, οι ενώσεις τους και οι συνδικαλιστικές οργανώσεις μπορούν να εφαρμόζουν δίκαιους μισθούς και δίκαιες συνθήκες εργασίας, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τα εθνικά οικονομικά και κοινωνικά συμφέροντα. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ παραπέμπει στη σύμβαση υπ’ αριθ. 87 της ΔΟΕ περί συνδικαλιστικής ελευθερίας και προστασίας του συνδικαλιστικού δικαιώματος, που αποτελεί επίσης θεμελιώδες δικαίωμα τόσο των εργαζομένων όσο και των εργοδοτών, όπως και το δικαίωμα της μη προσχώρησης σε συνδικάτο. Οι υγιείς εργασιακές σχέσεις προϋποθέτουν επίσης ότι οι εργοδότες και οι συνδικαλιστικές οργανώσεις επιθυμούν να διαπραγματευτούν. Από τα στοιχεία προκύπτει ότι αυτό δεν συμβαίνει πάντοτε (8). |
| --- | --- |

2.6.

Παρά τη μείωση του ποσοστού συμμετοχής σε συνδικαλιστικές οργανώσεις σε ολόκληρη την ΕΕ, η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι οι αυτές εξακολουθούν να επιτελούν ουσιώδη, αν και φθίνουσα σε ορισμένα κράτη μέλη, λειτουργία στη διαμόρφωση της οικονομικής, της εργασιακής και της κοινωνικής πολιτικής. Ωστόσο, ο αριθμός των εργαζομένων που καλύπτονται από συλλογικές συμβάσεις μειώνεται. Η αντιπροσωπευτικότητα των εργοδοτικών ενώσεων προκαλεί επίσης ανησυχία σε ορισμένα κράτη μέλη. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό οι κοινωνικοί εταίροι, υποστηριζόμενοι από ευνοϊκό πλαίσιο, να βρουν τρόπους για να διασφαλίσουν ότι οι συλλογικές διαπραγματεύσεις και ο κοινωνικός διάλογος μπορούν να εξυπηρετήσουν τον σκοπό τους ως συναφή και ουσιαστικά μέσα, σύμφωνα με τις εθνικές συνθήκες και πρακτικές. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι συλλογικές διαπραγματεύσεις αποτελούν θεμελιώδες δικαίωμα, το οποίο κατοχυρώνεται στο καταστατικό της ΔΟΕ (7

8

| 2.7. | Κατά συνέπεια, σκοπός της γνωμοδότησης είναι να αναλύσει τα αίτια, και τον αντίκτυπο των τρόπων αναστροφής αυτής της πτώσης, να τονίσει τον ρόλο των συνδικαλιστικών οργανώσεων, των εργοδοτών και των κυβερνήσεων σε μια δυναμική αγορά εργασίας και να εντοπίσει ευκαιρίες για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας υγιών και στέρεων δομών συλλογικών διαπραγματεύσεων, με σεβασμό της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων, καθώς και των εθνικών εργασιακών σχέσεων. |
| --- | --- |

2.7.

Κατά συνέπεια, σκοπός της γνωμοδότησης είναι να αναλύσει τα αίτια, και τον αντίκτυπο των τρόπων αναστροφής αυτής της πτώσης, να τονίσει τον ρόλο των συνδικαλιστικών οργανώσεων, των εργοδοτών και των κυβερνήσεων σε μια δυναμική αγορά εργασίας και να εντοπίσει ευκαιρίες για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας υγιών και στέρεων δομών συλλογικών διαπραγματεύσεων, με σεβασμό της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων, καθώς και των εθνικών εργασιακών σχέσεων.

3.   Ειδικές παρατηρήσεις

Ειδικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Όπως επισημαίνεται στο έγγραφο SOC/764 Ενίσχυση του κοινωνικού διαλόγου (9), ο ζήλος συμμετοχής στον κοινωνικό διάλογο (και κατ’ επέκταση στις συλλογικές διαπραγματεύσεις) και η αποτελεσματικότητά τους ποικίλλουν από χώρα σε χώρα. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι εναπόκειται στους εθνικούς κοινωνικούς εταίρους να συμφωνήσουν ως προς τον σχεδιασμό των συλλογικών διαπραγματεύσεων που είναι ο πλέον κατάλληλος για τα δεδομένα της εκάστοτε χώρας. |
| --- | --- |

3.1.

Όπως επισημαίνεται στο έγγραφο SOC/764 Ενίσχυση του κοινωνικού διαλόγου

9

| 3.2. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι οι κυβερνήσεις διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην αναγνώριση της σημασίας των συλλογικών διαπραγματεύσεων, παρέχοντας τις αναγκαίες πρόσφορες συνθήκες για τη διευκόλυνση της υλοποίησής τους, την προστασία από πρακτικές που συνεπάγονται διακρίσεις και την αποτροπή προσπαθειών περιορισμού άσκησης του νόμιμου δικαιώματος των εργαζομένων να είναι μέλη συνδικαλιστικών οργανώσεων. Αυτό το τριμερές πλαίσιο θα πρέπει να αντικατοπτρίζει τα κύρια σημεία που προκύπτουν από τη σύσταση της Επιτροπής για την ενίσχυση του κοινωνικού διαλόγου, με έμφαση στη διασφάλιση της κοινωνικής δικαιοσύνης, με παράλληλη ενίσχυση της ευημερίας και της ανθεκτικότητας της Ευρώπης. |
| --- | --- |

3.2.

Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι οι κυβερνήσεις διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην αναγνώριση της σημασίας των συλλογικών διαπραγματεύσεων, παρέχοντας τις αναγκαίες πρόσφορες συνθήκες για τη διευκόλυνση της υλοποίησής τους, την προστασία από πρακτικές που συνεπάγονται διακρίσεις και την αποτροπή προσπαθειών περιορισμού άσκησης του νόμιμου δικαιώματος των εργαζομένων να είναι μέλη συνδικαλιστικών οργανώσεων. Αυτό το τριμερές πλαίσιο θα πρέπει να αντικατοπτρίζει τα κύρια σημεία που προκύπτουν από τη σύσταση της Επιτροπής για την ενίσχυση του κοινωνικού διαλόγου, με έμφαση στη διασφάλιση της κοινωνικής δικαιοσύνης, με παράλληλη ενίσχυση της ευημερίας και της ανθεκτικότητας της Ευρώπης.

| 3.3. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων (10) ενθαρρύνει τους κοινωνικούς εταίρους να διαπραγματεύονται συλλογικές συμβάσεις, με παράλληλο σεβασμό της αυτονομίας τους και του δικαιώματος συλλογικής δράσης. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ ζητεί τη διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους σχετικά με τον σχεδιασμό και την εφαρμογή των οικονομικών, εργασιακών και κοινωνικών πολιτικών. Ωστόσο, εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι οι διαβουλεύσεις δεν διεξάγονται με την ίδια πεποίθηση και συμμετοχή σε ολόκληρη την ΕΕ. Η ΕΟΚΕ σημειώνει επίσης ότι, σύμφωνα με τον ΕΠΚΔ, και κατά περίπτωση, οι συμφωνίες που συνάπτονται μεταξύ των κοινωνικών εταίρων εφαρμόζονται σε επίπεδο ΕΕ και σε επίπεδο κρατών μελών της. Η αρχή αυτή προϋποθέτει την παροχή ενός ελάχιστου επιπέδου προστασίας. |
| --- | --- |

3.3.

Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων (10

| 3.4. | Ο κόσμος της εργασίας εξακολουθεί να αλλάζει, με τις νέες εργασιακές πρακτικές να διαμορφώνουν τον εργασιακό βίο εκατομμυρίων Ευρωπαίων. Οι νέες μορφές εργασίας εντός της οικονομίας των πλατφορμών εγείρουν εξόχως πολύπλοκα ζητήματα στις εργασιακές σχέσεις. Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι αυτή η νέα πραγματικότητα έχει επηρεάσει τόσο τις συνδικαλιστικές οργανώσεις όσο και τις ενώσεις των εργοδοτών, και ότι αμφότερες πρέπει να προσαρμοστούν γρήγορα στην πραγματικότητα αυτή, διασφαλίζοντας παράλληλα τα θεμελιώδη δικαιώματα των εργαζομένων, σύμφωνα με το πνεύμα της πρότασης οδηγίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τους εργαζομένους σε πλατφόρμες. |
| --- | --- |

3.4.

Ο κόσμος της εργασίας εξακολουθεί να αλλάζει, με τις νέες εργασιακές πρακτικές να διαμορφώνουν τον εργασιακό βίο εκατομμυρίων Ευρωπαίων. Οι νέες μορφές εργασίας εντός της οικονομίας των πλατφορμών εγείρουν εξόχως πολύπλοκα ζητήματα στις εργασιακές σχέσεις. Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι αυτή η νέα πραγματικότητα έχει επηρεάσει τόσο τις συνδικαλιστικές οργανώσεις όσο και τις ενώσεις των εργοδοτών, και ότι αμφότερες πρέπει να προσαρμοστούν γρήγορα στην πραγματικότητα αυτή, διασφαλίζοντας παράλληλα τα θεμελιώδη δικαιώματα των εργαζομένων, σύμφωνα με το πνεύμα της πρότασης οδηγίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τους εργαζομένους σε πλατφόρμες.

| 3.5. | Οι συλλογικές διαπραγματεύσεις είναι ζωτικής σημασίας για την ίδια την ύπαρξη και τη σημασία των συνδικαλιστικών οργανώσεων και για τη διασφάλιση ισόρροπων συσχετισμών δυνάμεων μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι συλλογικές διαπραγματεύσεις και ο κοινωνικός διάλογος εν γένει θα πρέπει επίσης να υποστηρίζουν την καινοτομία στον χώρο εργασίας με σκοπό την ενίσχυση της παραγωγικότητας και την αντιμετώπιση πιθανών αλλαγών στα εργασιακά ήθη που επηρεάζουν την ευημερία και την επαγγελματική ζωή των εργαζομένων. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι αυτό αποτελεί πρόσθετη πρόκληση για τις συνδικαλιστικές οργανώσεις. Ωστόσο, οι εργοδότες θα πρέπει φυσικά να παραμένουν υπεύθυνοι για τις αποφάσεις που λαμβάνονται σε επίπεδο επιχείρησης. Αυτό που συνιστούμε είναι να αναγνωριστεί ο ρόλος των συνδικαλιστικών οργανώσεων στις διαδικασίες καινοτομίας στον χώρο εργασίας ως μέρος της σχετικής λειτουργίας του κοινωνικού διαλόγου και των συλλογικών διαπραγματεύσεων, με σεβασμό των εθνικών συστημάτων εργασιακών σχέσεων. |
| --- | --- |

3.5.

Οι συλλογικές διαπραγματεύσεις είναι ζωτικής σημασίας για την ίδια την ύπαρξη και τη σημασία των συνδικαλιστικών οργανώσεων και για τη διασφάλιση ισόρροπων συσχετισμών δυνάμεων μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι συλλογικές διαπραγματεύσεις και ο κοινωνικός διάλογος εν γένει θα πρέπει επίσης να υποστηρίζουν την καινοτομία στον χώρο εργασίας με σκοπό την ενίσχυση της παραγωγικότητας και την αντιμετώπιση πιθανών αλλαγών στα εργασιακά ήθη που επηρεάζουν την ευημερία και την επαγγελματική ζωή των εργαζομένων. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι αυτό αποτελεί πρόσθετη πρόκληση για τις συνδικαλιστικές οργανώσεις. Ωστόσο, οι εργοδότες θα πρέπει φυσικά να παραμένουν υπεύθυνοι για τις αποφάσεις που λαμβάνονται σε επίπεδο επιχείρησης. Αυτό που συνιστούμε είναι να αναγνωριστεί ο ρόλος των συνδικαλιστικών οργανώσεων στις διαδικασίες καινοτομίας στον χώρο εργασίας ως μέρος της σχετικής λειτουργίας του κοινωνικού διαλόγου και των συλλογικών διαπραγματεύσεων, με σεβασμό των εθνικών συστημάτων εργασιακών σχέσεων.

| 3.6. | Είναι σημαντικό να επισημανθούν τα πορίσματα έκθεσης του ΟΟΣΑ (11) που επαναλαμβάνει ότι οι συλλογικές διαπραγματεύσεις αποτελούν βασικό εργασιακό δικαίωμα που μπορεί επίσης να βελτιώσει τις επιδόσεις στον χώρο εργασίας. Ωστόσο, η ίδια έκθεση καταλήγει στο ανησυχητικό συμπέρασμα ότι τα δικαιώματα αυτά υφίστανται πιέσεις από τη γενική αποδυνάμωση των εργασιακών σχέσεων σε πολλές χώρες και τη διάδοση νέων και συχνά επισφαλών μορφών απασχόλησης. Η έκθεση επιβεβαιώνει ότι οι συλλογικές διαπραγματεύσεις σε ολόκληρη την ΕΕ βρίσκονται υπό πίεση, και το πόσο μεγάλη είναι η πολιτική ανάγκη για δράση. Η έκθεση παρέχει όλα τα αναγκαία στοιχεία για την ενίσχυση των συλλογικών διαπραγματεύσεων κατά τρόπο που να τις καθιστά πιο ευέλικτες και να ανταποκρίνονται καλύτερα στον μεταβαλλόμενο κόσμο της εργασίας. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι πρέπει να βρεθεί μια ισορροπία όπου θα λαμβάνονται υπόψη τα αμοιβαία συμφέροντα, όπως το υψηλότερο κόστος διαβίωσης των εργαζομένων και ο εντονότερος παγκόσμιος ανταγωνισμός, με την παραδοχή ότι οι συλλογικές διαπραγματεύσεις και ο κοινωνικός διάλογος μπορούν να τονώσουν την παραγωγικότητα μέσω της καινοτομίας στον χώρο εργασίας και μέσω της προώθησης της ανάπτυξης δεξιοτήτων. Επιπλέον, οι συλλογικές διαπραγματεύσεις και ο κοινωνικός διάλογος θα μπορούσαν να στηρίξουν τη βιομηχανική στρατηγική στις μεταβαλλόμενες οικονομικές συνθήκες, με βάση τις εθνικές εργασιακές σχέσεις. Μολονότι η ευελιξία όπως συμφωνείται από τους κοινωνικούς εταίρους θα πρέπει να χρησιμεύει ως μέσο προσαρμογής στις μεταβαλλόμενες συνθήκες και εξισορρόπησης των αναγκών των εταιρειών και των εργαζομένων, αυτό δεν θα πρέπει να ενέχει τον κίνδυνο υπονόμευσης των συλλογικών δικαιωμάτων ή να αποβαίνει εις βάρος των συνθηκών εργασίας. Επιπλέον η, κατάλληλα ρυθμισμένη από τη νομοθεσία ή τις συλλογικές διαπραγματεύσεις, ευελιξία της εργασίας συνεπάγεται οφέλη τόσο για τους εργαζομένους όσο και για τους εργοδότες. |
| --- | --- |

3.6.

Είναι σημαντικό να επισημανθούν τα πορίσματα έκθεσης του ΟΟΣΑ (11

| 3.7. | Όσον αφορά τις συμφωνίες σε επίπεδο επιχείρησης και τις κλαδικές συμβάσεις στο πλαίσιο της διαδικασίας συλλογικών διαπραγματεύσεων, δεν υπάρχει μαθηματικός τύπος βάσει του οποίου να καθορίζεται αν η μία είναι περισσότερο εφαρμοστέα από την άλλη. Ωστόσο, για να αυξηθεί η κάλυψη από συλλογικές διαπραγματεύσεις, όπως αναφέρεται στην οδηγία για επαρκείς κατώτατους μισθούς (12), εναπόκειται στους κοινωνικούς εταίρους στα επιμέρους κράτη μέλη να προβούν σε ανάλυση των πλεονεκτημάτων και των αδυναμιών και των δύο μορφών συμφωνίας και να καθορίσουν κατά πόσον οι κλαδικές συμφωνίες, οι συμφωνίες σε επίπεδο εταιρείας ή ο συνδυασμός των δύο αποτελούν τον καλύτερο τρόπο για την αύξηση της κάλυψης από συλλογικές διαπραγματεύσεις. Για παράδειγμα, η έρευνα καταδεικνύει ότι η πιο εκτεταμένη και σταθερή κάλυψη των συλλογικών διαπραγματεύσεων στην Ευρώπη υπάρχει στις χώρες των οποίων τα συστήματα διαπραγμάτευσης χαρακτηρίζονται από διαπραγμάτευση πολλών εργοδοτών, όπου οι διαπραγματεύσεις διεξάγονται κυρίως σε κλαδικό επίπεδο ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως στο Βέλγιο, ακόμη και σε διακλαδικό επίπεδο (13). Φυσικά, οι προσπάθειες για την αύξηση της κάλυψης πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις συνθήκες που επικρατούν σε κάθε χώρα. |
| --- | --- |

3.7.

Όσον αφορά τις συμφωνίες σε επίπεδο επιχείρησης και τις κλαδικές συμβάσεις στο πλαίσιο της διαδικασίας συλλογικών διαπραγματεύσεων, δεν υπάρχει μαθηματικός τύπος βάσει του οποίου να καθορίζεται αν η μία είναι περισσότερο εφαρμοστέα από την άλλη. Ωστόσο, για να αυξηθεί η κάλυψη από συλλογικές διαπραγματεύσεις, όπως αναφέρεται στην οδηγία για επαρκείς κατώτατους μισθούς (12

13

| 3.8. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η αύξηση της συμμετοχής σε συνδικαλιστικές οργανώσεις και εργοδοτικές ενώσεις θα εξακολουθήσει να αποτελεί τεράστια πρόκληση και, παρότι ο κοινωνικός διάλογος και οι συλλογικές διαπραγματεύσεις είναι και θα πρέπει να έχουν εθελοντικό χαρακτήρα, συνιστούμε στους κοινωνικούς εταίρους στα επιμέρους κράτη μέλη να αντιμετωπίσουν την πρόκληση αυτή διερευνώντας κατάλληλες μεθόδους για τη διασφάλιση της βιώσιμης συμμετοχής στις οργανώσεις τους. |
| --- | --- |

3.8.

Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η αύξηση της συμμετοχής σε συνδικαλιστικές οργανώσεις και εργοδοτικές ενώσεις θα εξακολουθήσει να αποτελεί τεράστια πρόκληση και, παρότι ο κοινωνικός διάλογος και οι συλλογικές διαπραγματεύσεις είναι και θα πρέπει να έχουν εθελοντικό χαρακτήρα, συνιστούμε στους κοινωνικούς εταίρους στα επιμέρους κράτη μέλη να αντιμετωπίσουν την πρόκληση αυτή διερευνώντας κατάλληλες μεθόδους για τη διασφάλιση της βιώσιμης συμμετοχής στις οργανώσεις τους.

| 3.9. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι υπάρχει μεγάλη ποικιλία εθνικών συστημάτων εργασιακών σχέσεων που αντικατοπτρίζουν τις διαφορετικές οικονομικές και πολιτικές καταστάσεις των κρατών μελών. Σύμφωνα με σημείωμα της Επιτροπής (14), οι συλλογικές διαπραγματεύσεις χαρακτηρίζονται από μια στροφή προς αποκεντρωμένες διαπραγματεύσεις σε επίπεδο εταιρείας. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η κάλυψη από συλλογικές διαπραγματεύσεις τείνει να είναι υψηλότερη όταν οι διαπραγματεύσεις είναι κεντρικές, όταν τα ποσοστά οργάνωσης των εργοδοτών είναι υψηλότερα, και όταν εφαρμόζεται η επέκταση των συμφωνιών σε μη υπογράφοντα μέρη. |
| --- | --- |

3.9.

Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι υπάρχει μεγάλη ποικιλία εθνικών συστημάτων εργασιακών σχέσεων που αντικατοπτρίζουν τις διαφορετικές οικονομικές και πολιτικές καταστάσεις των κρατών μελών. Σύμφωνα με σημείωμα της Επιτροπής (14

| 3.10. | Η ΕΟΚΕ τονίζει επίσης το σημαντικό πόρισμα της έκθεσης του ΟΟΣΑ ότι ο συντονισμός των μισθών βοηθά σε μεγάλο βαθμό τους κοινωνικούς εταίρους να λογοδοτούν για την κατάσταση του επιχειρηματικού κύκλου και τις μακροοικονομικές επιπτώσεις των μισθολογικών συμφωνιών στην ανταγωνιστικότητα (15). Επιπλέον, η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι η διαδικασία διαπραγμάτευσης θα εξαρτηθεί από τις συνθήκες που επικρατούν σε επίπεδο επιχειρήσεων, είτε μικρών είτε μεγάλων. |
| --- | --- |

3.10.

Η ΕΟΚΕ τονίζει επίσης το σημαντικό πόρισμα της έκθεσης του ΟΟΣΑ ότι ο συντονισμός των μισθών βοηθά σε μεγάλο βαθμό τους κοινωνικούς εταίρους να λογοδοτούν για την κατάσταση του επιχειρηματικού κύκλου και τις μακροοικονομικές επιπτώσεις των μισθολογικών συμφωνιών στην ανταγωνιστικότητα (15

| 3.11. | Η ΕΟΚΕ καλεί τους κοινωνικούς εταίρους να ενισχύσουν τη σημασία των συστημάτων συλλογικών διαπραγματεύσεων με την αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο οι συλλογικές διαπραγματεύσεις σε όλα τα επίπεδα θα μπορούσαν, με ισορροπημένο τρόπο, να προσπορίσουν πρόσθετα οφέλη τόσο στους εργαζομένους όσο και στους εργοδότες σε όλους τους τομείς της οικονομίας και της κοινωνίας. Στο πλαίσιο αυτό, είναι σκόπιμο να σημειωθεί η πιο πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ με τίτλο «Προοπτικές για την απασχόληση», στην οποία τονίζεται ο ρόλος των δυναμικών και ισχυρών συλλογικών διαπραγματεύσεων για την προώθηση της παραγωγικότητας, της ανταγωνιστικότητας και της οικονομικής ανάπτυξης. |
| --- | --- |

3.11.

Η ΕΟΚΕ καλεί τους κοινωνικούς εταίρους να ενισχύσουν τη σημασία των συστημάτων συλλογικών διαπραγματεύσεων με την αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο οι συλλογικές διαπραγματεύσεις σε όλα τα επίπεδα θα μπορούσαν, με ισορροπημένο τρόπο, να προσπορίσουν πρόσθετα οφέλη τόσο στους εργαζομένους όσο και στους εργοδότες σε όλους τους τομείς της οικονομίας και της κοινωνίας. Στο πλαίσιο αυτό, είναι σκόπιμο να σημειωθεί η πιο πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ με τίτλο «Προοπτικές για την απασχόληση», στην οποία τονίζεται ο ρόλος των δυναμικών και ισχυρών συλλογικών διαπραγματεύσεων για την προώθηση της παραγωγικότητας, της ανταγωνιστικότητας και της οικονομικής ανάπτυξης.

| 3.12. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει τον σημαντικό ρόλο που διαδραματίζουν ή θα μπορούσαν να διαδραματίσουν οι κυβερνήσεις στη συνεργασία με τους εργοδότες και τις συνδικαλιστικές οργανώσεις για τη στενότερη συνεργασία και την υποστήριξη των μακροοικονομικών πολιτικών. Οι κυβερνήσεις είναι φυσικά οι ίδιες σημαντικοί εργοδότες και συχνά διαπραγματεύονται με συνδικαλιστικές οργανώσεις που εκπροσωπούν τους εργαζομένους, κάτι που σε ορισμένα κράτη μέλη μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για το σύνολο της οικονομίας. Επιπλέον, οι κυβερνήσεις επιτελούν σημαντική λειτουργία με την παροχή των κατάλληλων συνθηκών για την επίτευξη ομαλών εργασιακών σχέσεων, σταθερότητας των τιμών, αύξησης της παραγωγικότητας και εργασιακών ηθών που δεν συνεπάγονται διακρίσεις. Για την επίτευξη αυτών των στόχων, και με παράλληλο σεβασμό της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων, η ΕΟΚΕ ζητεί την ενίσχυση των συλλογικών διαπραγματεύσεων για την επίτευξη καλύτερων αποτελεσμάτων για τις επιχειρήσεις και τους εργαζομένους. Ως ένα από τα μέτρα, συνιστούμε στις κυβερνήσεις να χρησιμοποιούν τις δημόσιες συμβάσεις σε κατάλληλες περιπτώσεις ως συμπληρωματικά μέσα για την προώθηση και τη στήριξη των συλλογικών διαπραγματεύσεων, όπως περιγράφεται σε δύο προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ (16). |
| --- | --- |

3.12.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει τον σημαντικό ρόλο που διαδραματίζουν ή θα μπορούσαν να διαδραματίσουν οι κυβερνήσεις στη συνεργασία με τους εργοδότες και τις συνδικαλιστικές οργανώσεις για τη στενότερη συνεργασία και την υποστήριξη των μακροοικονομικών πολιτικών. Οι κυβερνήσεις είναι φυσικά οι ίδιες σημαντικοί εργοδότες και συχνά διαπραγματεύονται με συνδικαλιστικές οργανώσεις που εκπροσωπούν τους εργαζομένους, κάτι που σε ορισμένα κράτη μέλη μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για το σύνολο της οικονομίας. Επιπλέον, οι κυβερνήσεις επιτελούν σημαντική λειτουργία με την παροχή των κατάλληλων συνθηκών για την επίτευξη ομαλών εργασιακών σχέσεων, σταθερότητας των τιμών, αύξησης της παραγωγικότητας και εργασιακών ηθών που δεν συνεπάγονται διακρίσεις. Για την επίτευξη αυτών των στόχων, και με παράλληλο σεβασμό της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων, η ΕΟΚΕ ζητεί την ενίσχυση των συλλογικών διαπραγματεύσεων για την επίτευξη καλύτερων αποτελεσμάτων για τις επιχειρήσεις και τους εργαζομένους. Ως ένα από τα μέτρα, συνιστούμε στις κυβερνήσεις να χρησιμοποιούν τις δημόσιες συμβάσεις σε κατάλληλες περιπτώσεις ως συμπληρωματικά μέσα για την προώθηση και τη στήριξη των συλλογικών διαπραγματεύσεων, όπως περιγράφεται σε δύο προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ (16

| 3.13. | Όπως προαναφέρθηκε, ενδέχεται να είναι αναγκαία η συμφωνηθείσα ευελιξία στις συλλογικές διαπραγματεύσεις. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι τυχόν συμφωνηθείσες τροποποιήσεις των συλλογικών συμβάσεων πρέπει να εξισορροπούν τα συμφέροντα και να ωφελούν και τα δύο μέρη. Παρότι θα πρέπει να προωθηθούν οι εθνικές και κλαδικές συμφωνίες, η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι, όσον αφορά τις διαπραγματεύσεις σε επίπεδο επιχειρήσεων, η —κατάλληλα ρυθμισμένη από τη νομοθεσία ή τις συλλογικές διαπραγματεύσεις— ευελιξία της εργασίας μπορεί να ωφελήσει τόσο τους εργοδότες όσο και τους εργαζομένους. Οι διαπραγματεύσεις αυτές θα πρέπει να τυγχάνουν αμοιβαίας εμπιστοσύνης και να υποστηρίζονται από αποτελεσματικές διαπραγματευτικές δομές, με μέριμνα παράλληλα ότι δεν θα επιτρέπεται η επιδείνωση των συνθηκών εργασίας. Ωστόσο, στο μέτρο του δυνατού, πρέπει να βρεθεί μια μέση λύση για την ενίσχυση της οργάνωσης των αποκεντρωμένων συστημάτων και την παροχή της δυνατότητας καθορισμού στις κλαδικές συμφωνίες των γενικών συνθηκών πλαισίου, με τη διευθέτηση των λεπτομερειών των διατάξεων να εναπόκειται στις διαπραγματεύσεις σε επίπεδο επιχειρήσεων. Πράγματι, η έρευνα δείχνει ότι τα υβριδικά συστήματα συλλογικών διαπραγματεύσεων, που περιλαμβάνουν συντονισμένα κλαδικά και πολυεπίπεδα συστήματα, οδηγούν σε βελτιωμένα αποτελέσματα τόσο για τους εργαζομένους όσο και για τις επιχειρήσεις (17). |
| --- | --- |

3.13.

Όπως προαναφέρθηκε, ενδέχεται να είναι αναγκαία η συμφωνηθείσα ευελιξία στις συλλογικές διαπραγματεύσεις. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι τυχόν συμφωνηθείσες τροποποιήσεις των συλλογικών συμβάσεων πρέπει να εξισορροπούν τα συμφέροντα και να ωφελούν και τα δύο μέρη. Παρότι θα πρέπει να προωθηθούν οι εθνικές και κλαδικές συμφωνίες, η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι, όσον αφορά τις διαπραγματεύσεις σε επίπεδο επιχειρήσεων, η —κατάλληλα ρυθμισμένη από τη νομοθεσία ή τις συλλογικές διαπραγματεύσεις— ευελιξία της εργασίας μπορεί να ωφελήσει τόσο τους εργοδότες όσο και τους εργαζομένους. Οι διαπραγματεύσεις αυτές θα πρέπει να τυγχάνουν αμοιβαίας εμπιστοσύνης και να υποστηρίζονται από αποτελεσματικές διαπραγματευτικές δομές, με μέριμνα παράλληλα ότι δεν θα επιτρέπεται η επιδείνωση των συνθηκών εργασίας. Ωστόσο, στο μέτρο του δυνατού, πρέπει να βρεθεί μια μέση λύση για την ενίσχυση της οργάνωσης των αποκεντρωμένων συστημάτων και την παροχή της δυνατότητας καθορισμού στις κλαδικές συμφωνίες των γενικών συνθηκών πλαισίου, με τη διευθέτηση των λεπτομερειών των διατάξεων να εναπόκειται στις διαπραγματεύσεις σε επίπεδο επιχειρήσεων. Πράγματι, η έρευνα δείχνει ότι τα υβριδικά συστήματα συλλογικών διαπραγματεύσεων, που περιλαμβάνουν συντονισμένα κλαδικά και πολυεπίπεδα συστήματα, οδηγούν σε βελτιωμένα αποτελέσματα τόσο για τους εργαζομένους όσο και για τις επιχειρήσεις (17

Βρυξέλλες, 12 Ιουλίου 2023.

O Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Oliver RÖPKE

---

(1)  Αρχή 8.

1

(2)  Schnabel, C. (2020). Union membership and collective bargaining: trends and determinants [Τάσεις και καθοριστικοί παράγοντες στη συμμετοχή σε συνδικαλιστικές οργανώσεις και στις συλλογικές διαπραγματεύσεις] σ. 1-37. Springer International Publishing.

2

Union membership and collective bargaining: trends and determinants

(3)  ΔΟΕ (2013) The informal economy and decent work: A policy resource guide supporting transitions to formality [Η άτυπη οικονομία και η αξιοπρεπής εργασία: Οδηγός μέσων πολιτικής για την υποστήριξη της μετάβασης στην επίσημη απασχόληση]. Διεθνές Γραφείο Εργασίας.

3

The informal economy and decent work: A policy resource guide supporting transitions to formality

(4)  Montebello, R., Spiteri, J., & Von Brockdorff, P. (2022). Trade unions and income inequality: Evidence from a panel of European countries [Συνδικαλιστικές οργανώσεις και εισοδηματική ανισότητα: Στοιχεία από ομάδα ευρωπαϊκών χωρών], International Labour Review.

4

International Labour Review

(5)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Καμία Πράσινη Συμφωνία χωρίς κοινωνική συμφωνία» (ΕΕ C 341 της 24.8.2021, σ. 23).

5

(6)  https://www.efrag.org/?AspxAutoDetectCookieSupport=1

6

(7)  Επιβεβαιώνεται επίσης ως έχει στη διακήρυξη της ΔΟΕ του 1998 σχετικά με τις θεμελιώδεις αρχές και τα δικαιώματα στην εργασία.

7

(8)  Pisarczyk, Ł. (2023). Towards rebuilding collective bargaining? Poland in the face of contemporary challenges and changing European social policy [Προς την αποκατάσταση των συλλογικών διαπραγματεύσεων; Η Πολωνία αντιμέτωπη με τα τρέχοντα ζητούμενα και τη μεταβαλλόμενη ευρωπαϊκή κοινωνική πολιτική], Industrial Relations Journal.

8

Industrial Relations Journal

(9)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα «Πρόταση σύστασης του Συμβουλίου για την ενίσχυση του κοινωνικού διαλόγου στην Ευρωπαϊκή Ένωση» [COM(2023) 38 final — 2023/0012 (NLE)] και «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ενίσχυση του κοινωνικού διαλόγου στην Ευρωπαϊκή Ένωση: αξιοποίηση του πλήρους δυναμικού του για τη διαχείριση των δίκαιων μεταβάσεων» [COM(2023) 40 final] (ΕΕ C 228 της 29.6.2023, σ. 87).

9

(10)  Αρχή 8.

10

(11)  https://www.oecd.org/employment/negotiating-our-way-up-1fd2da34-en.htm

11

(12)  Οδηγία (ΕΕ) 2022/2041 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 19ης Οκτωβρίου 2022, για επαρκείς κατώτατους μισθούς στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ L 275 της 25.10.2022, σ. 33).

12

(13)  https://www.etui.org/services/facts-figures/benchmarks/what-s-happening-to-collective-bargaining-in-europe

13

(14)  https://commission.europa.eu/system/files/2016-03/social-dialogue-involvement-of-workers_en.pdf

14

(15)  https://www.oecd.org/employment/negotiating-our-way-up-1fd2da34-en.htm

15

(16)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Αξιοπρεπείς κατώτατοι μισθοί σε ολόκληρη την Ευρώπη» (διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου/Συμβουλίου) (ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 159) και γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Οι δημόσιες συμβάσεις ως εργαλείο για τη δημιουργία αξίας και την εξασφάλιση αξιοπρέπειας κατά την εργασία στον τομέα των υπηρεσιών καθαρισμού και συντήρησης» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 30).

16

(17)  Braakmann, N., & Brandl, B. (2016). The efficacy of hybrid collective bargaining systems: An analysis of the impact of collective bargaining on company performance in Europe [Η αποτελεσματικότητα των υβριδικών συστημάτων συλλογικών διαπραγματεύσεων: ανάλυση του αντικτύπου των συλλογικών διαπραγματεύσεων στις επιδόσεις των επιχειρήσεων στην Ευρώπη].

17

---

| 29.9.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 349/12 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 349/12

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Παρακολούθηση των μέτρων για τον πληθωρισμό και την ενέργεια και της ενεργειακής ανθεκτικότητας της ΕΕ σε βασικούς οικονομικούς τομείς»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2023/C 349/03)

| Εισηγητής: | ο κ. Felipe MEDINA MARTÍN |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Felipe MEDINA MARTÍN

Felipe MEDINA MARTÍN

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 25.1.2023 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 26.6.2023 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 12.7.2023 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 580 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 151/1/2 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

25.1.2023

Νομική βάση

Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

26.6.2023

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

12.7.2023

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

580

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

151/1/2

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Στόχος της παρούσας γνωμοδότησης της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (ΕΟΚΕ) είναι να αξιολογήσει τον αντίκτυπο της ενεργειακής κρίσης που προκλήθηκε μετά την πανδημία COVID-19 και τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και πλήττει τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, τους εργαζομένους τους και τους Ευρωπαίους πολίτες στο σύνολό τους. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι έχουν ανακύψει ευρέα προβλήματα σε ολόκληρη την οικονομία. Σε αυτά περιλαμβάνονται οι δυσανάλογες αυξήσεις του κόστους παραγωγής, η αναδιοργάνωση των αλυσίδων εφοδιασμού, οι δυσχέρειες στον εφοδιασμό με τρόφιμα και άλλα αγαθά, η αύξηση του επενδυτικού κόστους και η απώλεια αγοραστικής δύναμης για τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά. |
| --- | --- |

1.1.

Στόχος της παρούσας γνωμοδότησης της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (ΕΟΚΕ) είναι να αξιολογήσει τον αντίκτυπο της ενεργειακής κρίσης που προκλήθηκε μετά την πανδημία COVID-19 και τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και πλήττει τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, τους εργαζομένους τους και τους Ευρωπαίους πολίτες στο σύνολό τους. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι έχουν ανακύψει ευρέα προβλήματα σε ολόκληρη την οικονομία. Σε αυτά περιλαμβάνονται οι δυσανάλογες αυξήσεις του κόστους παραγωγής, η αναδιοργάνωση των αλυσίδων εφοδιασμού, οι δυσχέρειες στον εφοδιασμό με τρόφιμα και άλλα αγαθά, η αύξηση του επενδυτικού κόστους και η απώλεια αγοραστικής δύναμης για τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για τα υψηλά επίπεδα του πληθωρισμού στην Ευρώπη λόγω του ενεργειακού κόστους, του κόστους των πρώτων υλών, ακολουθούμενων από τις τιμές των υπηρεσιών και των βιομηχανικών αγαθών. Ο πληθωρισμός στην Ευρώπη βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδό του από τη δημιουργία του ευρώ. Η ΕΟΚΕ καλεί τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα να δημιουργήσουν μηχανισμούς ελέγχου, όπως αυτοί που προτείνονται στο έγγραφο που συνέταξε το Ευρωπαϊκό Γραφείο Ενώσεων Καταναλωτών. Αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει, για παράδειγμα, την πλήρη εφαρμογή των μέτρων που προβλέπονται στην πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου, όπου προβλέπεται σημαντική μεταρρύθμιση και προσαρμογή του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) να εφαρμόσουν τις ήδη εγκριθείσες πράξεις της ΕΕ, όπως η δέσμη μέτρων για την καθαρή ενέργεια, η οποία συμβάλλει στην επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης και στην εμβάθυνση της εσωτερικής αγοράς. |
| --- | --- |

1.2.

Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για τα υψηλά επίπεδα του πληθωρισμού στην Ευρώπη λόγω του ενεργειακού κόστους, του κόστους των πρώτων υλών, ακολουθούμενων από τις τιμές των υπηρεσιών και των βιομηχανικών αγαθών. Ο πληθωρισμός στην Ευρώπη βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδό του από τη δημιουργία του ευρώ. Η ΕΟΚΕ καλεί τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα να δημιουργήσουν μηχανισμούς ελέγχου, όπως αυτοί που προτείνονται στο έγγραφο που συνέταξε το Ευρωπαϊκό Γραφείο Ενώσεων Καταναλωτών. Αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει, για παράδειγμα, την πλήρη εφαρμογή των μέτρων που προβλέπονται στην πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου, όπου προβλέπεται σημαντική μεταρρύθμιση και προσαρμογή του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) να εφαρμόσουν τις ήδη εγκριθείσες πράξεις της ΕΕ, όπως η δέσμη μέτρων για την καθαρή ενέργεια, η οποία συμβάλλει στην επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης και στην εμβάθυνση της εσωτερικής αγοράς.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι το αναθεωρημένο προσωρινό πλαίσιο κρίσης της ΕΕ πρέπει να μεταρρυθμιστεί επειγόντως, λόγω των τεράστιων αυξήσεων του κόστους που προκύπτουν από τον πόλεμο στην Ουκρανία και την ενεργειακή κρίση. Επιπλέον, συνιστά να εφαρμοστεί το προσωρινό πλαίσιο κρίσης για τις κρατικές ενισχύσεις κατά τρόπο ώστε οι ενισχύσεις που προβλέπονται στον κανονισμό έκτακτης ανάγκης για τις τιμές της ενέργειας και στον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας να εφαρμόζονται σε όλους τους κλάδους που πλήττονται από την ενεργειακή κρίση, με ιδιαίτερη έμφαση στους βασικούς κλάδους, ώστε να μην υπονομεύεται η ικανότητα επιβίωσης πολλών επιχειρήσεων, να αποφεύγεται ο αρνητικός αντίκτυπος στο κόστος ζωής για τους καταναλωτές και να μην επηρεάζεται αρνητικά η ικανότητά τους εξεύρεσης των βασικών προϊόντων σε καθημερινή βάση. Ακόμη, η ΕΟΚΕ ζητεί για μία ακόμη φορά να καθιερωθεί ένας «χρυσός κανόνας» που θα επιτρέπει την πραγματοποίηση των αναγκαίων δημόσιων επενδύσεων. |
| --- | --- |

1.3.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι το αναθεωρημένο προσωρινό πλαίσιο κρίσης της ΕΕ πρέπει να μεταρρυθμιστεί επειγόντως, λόγω των τεράστιων αυξήσεων του κόστους που προκύπτουν από τον πόλεμο στην Ουκρανία και την ενεργειακή κρίση. Επιπλέον, συνιστά να εφαρμοστεί το προσωρινό πλαίσιο κρίσης για τις κρατικές ενισχύσεις κατά τρόπο ώστε οι ενισχύσεις που προβλέπονται στον κανονισμό έκτακτης ανάγκης για τις τιμές της ενέργειας και στον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας να εφαρμόζονται σε όλους τους κλάδους που πλήττονται από την ενεργειακή κρίση, με ιδιαίτερη έμφαση στους βασικούς κλάδους, ώστε να μην υπονομεύεται η ικανότητα επιβίωσης πολλών επιχειρήσεων, να αποφεύγεται ο αρνητικός αντίκτυπος στο κόστος ζωής για τους καταναλωτές και να μην επηρεάζεται αρνητικά η ικανότητά τους εξεύρεσης των βασικών προϊόντων σε καθημερινή βάση. Ακόμη, η ΕΟΚΕ ζητεί για μία ακόμη φορά να καθιερωθεί ένας «χρυσός κανόνας» που θα επιτρέπει την πραγματοποίηση των αναγκαίων δημόσιων επενδύσεων.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι τα νοικοκυριά και οι καίριοι κλάδοι θα πρέπει να επωφεληθούν από σχέδια για τη μείωση των επιπτώσεων των υψηλών τιμών της ενέργειας. Παρότι σε ορισμένους τομείς καταγράφηκαν πολύ υψηλά κέρδη, με σημαντική αύξηση κατά 26,8 % σε σύγκριση με το προηγούμενο τρίμηνο, ο δείκτης κηρύξεων πτώχευσης στην ΕΕ ανήλθε στο 113,1, το υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί ποτέ, σύμφωνα με δείκτη που χρησιμοποιεί η Eurostat για τη μέτρηση του επιπέδου πτώχευσης στην ΕΕ σε σύγκριση με την τιμή αναφοράς του 2015 που τοποθετείται στο 100. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να μεριμνήσουν ώστε τα νοικοκυριά και οι καίριοι κλάδοι να μπορούν να προμηθεύονται ενέργεια κατά τρόπο σταθερό όταν εφαρμόζονται μέτρα για τη μείωση της ζήτησης στις ώρες αιχμής. Ταυτόχρονα, ορισμένες επιχειρήσεις, κυρίως στον τομέα της ενέργειας, αύξησαν τα κέρδη τους με προκάλυμμα τον υφιστάμενο πληθωρισμό, όπως επισημαίνει η ΕΚΤ (1). Τα κέρδη σε αυτόν τον τομέα εξακολούθησαν να ενισχύουν τον πληθωρισμό στην ΕΕ και αυτό πρέπει να αντιμετωπιστεί. |
| --- | --- |

1.4.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι τα νοικοκυριά και οι καίριοι κλάδοι θα πρέπει να επωφεληθούν από σχέδια για τη μείωση των επιπτώσεων των υψηλών τιμών της ενέργειας. Παρότι σε ορισμένους τομείς καταγράφηκαν πολύ υψηλά κέρδη, με σημαντική αύξηση κατά 26,8 % σε σύγκριση με το προηγούμενο τρίμηνο, ο δείκτης κηρύξεων πτώχευσης στην ΕΕ ανήλθε στο 113,1, το υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί ποτέ, σύμφωνα με δείκτη που χρησιμοποιεί η Eurostat για τη μέτρηση του επιπέδου πτώχευσης στην ΕΕ σε σύγκριση με την τιμή αναφοράς του 2015 που τοποθετείται στο 100. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να μεριμνήσουν ώστε τα νοικοκυριά και οι καίριοι κλάδοι να μπορούν να προμηθεύονται ενέργεια κατά τρόπο σταθερό όταν εφαρμόζονται μέτρα για τη μείωση της ζήτησης στις ώρες αιχμής. Ταυτόχρονα, ορισμένες επιχειρήσεις, κυρίως στον τομέα της ενέργειας, αύξησαν τα κέρδη τους με προκάλυμμα τον υφιστάμενο πληθωρισμό, όπως επισημαίνει η ΕΚΤ (1

| 1.5. | Η ενεργειακή κρίση είχε αντίκτυπο στην οικονομία, με υψηλό πληθωρισμό, ασθενή οικονομική ανάπτυξη, έντονες πιέσεις στα δημόσια οικονομικά και την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων, καθώς και με απώλεια της εξωτερικής οικονομικής ανταγωνιστικότητας. Με βάση τις συστάσεις της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), η ΕΟΚΕ προτείνει να καθιερωθεί το κριτήριο του «πράσινου τριπλού Τ» (Green triple-T: tailored, targeted, transition-proof) ώστε οι μελλοντικές παρεμβάσεις να είναι προσαρμοσμένες, στοχευμένες και ανθεκτικές στη μετάβαση. Τα μη επιλεκτικά μέτρα για τις τιμές, όπως ο ορισμός ανώτατου ορίου τιμών για ορισμένα τρόφιμα, το μόνο που θα μπορούσαν να επιτύχουν είναι η μακροχρόνια παράταση της περιόδου υψηλού πληθωρισμού. |
| --- | --- |

1.5.

Η ενεργειακή κρίση είχε αντίκτυπο στην οικονομία, με υψηλό πληθωρισμό, ασθενή οικονομική ανάπτυξη, έντονες πιέσεις στα δημόσια οικονομικά και την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων, καθώς και με απώλεια της εξωτερικής οικονομικής ανταγωνιστικότητας. Με βάση τις συστάσεις της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), η ΕΟΚΕ προτείνει να καθιερωθεί το κριτήριο του «πράσινου τριπλού Τ» (Green triple-T: tailored, targeted, transition-proof) ώστε οι μελλοντικές παρεμβάσεις να είναι προσαρμοσμένες, στοχευμένες και ανθεκτικές στη μετάβαση. Τα μη επιλεκτικά μέτρα για τις τιμές, όπως ο ορισμός ανώτατου ορίου τιμών για ορισμένα τρόφιμα, το μόνο που θα μπορούσαν να επιτύχουν είναι η μακροχρόνια παράταση της περιόδου υψηλού πληθωρισμού.

| 1.6. | Ο συνεχιζόμενος υψηλός πληθωρισμός, ιδίως λόγω των τιμών της ενέργειας, προκαλεί γενική απώλεια αγοραστικής δύναμης των ευρωπαίων εργαζομένων, καταναλωτών και επιχειρήσεων, επηρεάζοντας τις συνθήκες διαβίωσης πολλών οικογενειών, την εσωτερική ζήτηση και την ανάπτυξη. Αυτό, σε συνδυασμό με τη διατήρηση της νομισματικής πολιτικής για την αύξηση των επιτοκίων, επηρεάζει επίσης αρνητικά πολλές επιχειρήσεις. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ο κοινωνικός διάλογος στον τομέα της ενέργειας είναι σημαντικός για τη λήψη των κατάλληλων αποφάσεων σε εθνικό επίπεδο. |
| --- | --- |

1.6.

Ο συνεχιζόμενος υψηλός πληθωρισμός, ιδίως λόγω των τιμών της ενέργειας, προκαλεί γενική απώλεια αγοραστικής δύναμης των ευρωπαίων εργαζομένων, καταναλωτών και επιχειρήσεων, επηρεάζοντας τις συνθήκες διαβίωσης πολλών οικογενειών, την εσωτερική ζήτηση και την ανάπτυξη. Αυτό, σε συνδυασμό με τη διατήρηση της νομισματικής πολιτικής για την αύξηση των επιτοκίων, επηρεάζει επίσης αρνητικά πολλές επιχειρήσεις. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ο κοινωνικός διάλογος στον τομέα της ενέργειας είναι σημαντικός για τη λήψη των κατάλληλων αποφάσεων σε εθνικό επίπεδο.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ καλεί τις κυβερνήσεις να ενθαρρύνουν την εφαρμογή μέτρων εξοικονόμησης ενέργειας και ενεργειακής απόδοσης σε επιχειρήσεις και νοικοκυριά, που να μπορούν να μειώσουν μόνιμα τη ζήτηση ενέργειας. Εν προκειμένω, θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η περαιτέρω εξάπλωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (με την έγκριση των αναγκαίων νομικών και φορολογικών προϋποθέσεων, συμπεριλαμβανομένης της εισαγωγής ενός «χρυσού κανόνα για τις επενδύσεις»), ώστε να μειωθεί η εξάρτησή μας από τα ορυκτά καύσιμα. Η τρέχουσα κατάσταση θα πρέπει να αξιοποιηθεί ως μοχλός για την επιτάχυνση της απαλλαγής της οικονομίας της ΕΕ από τις ανθρακούχες εκπομπές. Τα μέτρα αυτά θα πρέπει να συνοδεύονται από εγγυήσεις μη μετεγκατάστασης που θα συνδέονται με χρηματοδοτικές ενισχύσεις. Είναι καιρός να πραγματοποιηθούν οι απαραίτητες επενδύσεις (και το πλαίσιο δημοσιονομικών όρων) στον ευρωπαϊκό ενεργειακό μετασχηματισμό ώστε να μειωθεί η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι θα πρέπει να προχωρήσουν περαιτέρω οι προταθείσες αλλαγές στο σχέδιο REPowerEU ώστε να εξορθολογιστεί και να επιταχυνθεί η χορήγηση αδειών για την εγκατάσταση υποδομών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Επί του προκειμένου, η ΕΟΚΕ καλεί την ΕΕ και τα κράτη μέλη να εξετάσουν πώς θα μπορούσε η τιμή που καταβάλλεται για την πλεονάζουσα ενέργεια που διοχετεύεται στο δίκτυο να καθιστά δυνατές τις βιώσιμες επενδύσεις για τη μεγιστοποίηση της ικανότητας παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και την από κοινού χρήση της όταν υπερβαίνει τις ανάγκες για ιδία χρήση. Η ανανέωση του σχεδιασμού της αγοράς ενέργειας θα πρέπει να συμπεριληφθεί στο μακροπρόθεσμο θεματολόγιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, προκειμένου να αποφευχθούν μελλοντικές διαταραχές του ενεργειακού εφοδιασμού και υπερβολικές τιμές. |
| --- | --- |

1.7.

Η ΕΟΚΕ καλεί τις κυβερνήσεις να ενθαρρύνουν την εφαρμογή μέτρων εξοικονόμησης ενέργειας και ενεργειακής απόδοσης σε επιχειρήσεις και νοικοκυριά, που να μπορούν να μειώσουν μόνιμα τη ζήτηση ενέργειας. Εν προκειμένω, θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η περαιτέρω εξάπλωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (με την έγκριση των αναγκαίων νομικών και φορολογικών προϋποθέσεων, συμπεριλαμβανομένης της εισαγωγής ενός «χρυσού κανόνα για τις επενδύσεις»), ώστε να μειωθεί η εξάρτησή μας από τα ορυκτά καύσιμα. Η τρέχουσα κατάσταση θα πρέπει να αξιοποιηθεί ως μοχλός για την επιτάχυνση της απαλλαγής της οικονομίας της ΕΕ από τις ανθρακούχες εκπομπές. Τα μέτρα αυτά θα πρέπει να συνοδεύονται από εγγυήσεις μη μετεγκατάστασης που θα συνδέονται με χρηματοδοτικές ενισχύσεις. Είναι καιρός να πραγματοποιηθούν οι απαραίτητες επενδύσεις (και το πλαίσιο δημοσιονομικών όρων) στον ευρωπαϊκό ενεργειακό μετασχηματισμό ώστε να μειωθεί η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι θα πρέπει να προχωρήσουν περαιτέρω οι προταθείσες αλλαγές στο σχέδιο REPowerEU ώστε να εξορθολογιστεί και να επιταχυνθεί η χορήγηση αδειών για την εγκατάσταση υποδομών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Επί του προκειμένου, η ΕΟΚΕ καλεί την ΕΕ και τα κράτη μέλη να εξετάσουν πώς θα μπορούσε η τιμή που καταβάλλεται για την πλεονάζουσα ενέργεια που διοχετεύεται στο δίκτυο να καθιστά δυνατές τις βιώσιμες επενδύσεις για τη μεγιστοποίηση της ικανότητας παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και την από κοινού χρήση της όταν υπερβαίνει τις ανάγκες για ιδία χρήση. Η ανανέωση του σχεδιασμού της αγοράς ενέργειας θα πρέπει να συμπεριληφθεί στο μακροπρόθεσμο θεματολόγιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, προκειμένου να αποφευχθούν μελλοντικές διαταραχές του ενεργειακού εφοδιασμού και υπερβολικές τιμές.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

Γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Το κύμα πληθωρισμού που επικρατεί στην Ευρώπη είναι γενικό και μπορούν να διακριθούν σαφώς δύο φάσεις. Η πρώτη προήλθε από την περίοδο ανάκαμψης μετά τον περιορισμό της κυκλοφορίας του πληθυσμού λόγω της πανδημίας COVID-19. Η απότομη ανάκαμψη όλων των κλάδων προκάλεσε σημεία συμφόρησης στις αλυσίδες εφοδιασμού με αποτέλεσμα να αυξηθεί το κόστος των πρώτων υλών και των μεταφορικών ναύλων. Οι πρώτες ύλες αυξήθηκαν κατά 101 % μεταξύ Ιανουαρίου 2020 και Μαρτίου 2022 (2), οι δε ναύλοι κατά 545 % το ίδιο διάστημα (3). |
| --- | --- |

2.1.

Το κύμα πληθωρισμού που επικρατεί στην Ευρώπη είναι γενικό και μπορούν να διακριθούν σαφώς δύο φάσεις. Η πρώτη προήλθε από την περίοδο ανάκαμψης μετά τον περιορισμό της κυκλοφορίας του πληθυσμού λόγω της πανδημίας COVID-19. Η απότομη ανάκαμψη όλων των κλάδων προκάλεσε σημεία συμφόρησης στις αλυσίδες εφοδιασμού με αποτέλεσμα να αυξηθεί το κόστος των πρώτων υλών και των μεταφορικών ναύλων. Οι πρώτες ύλες αυξήθηκαν κατά 101 % μεταξύ Ιανουαρίου 2020 και Μαρτίου 2022 (2

3

| 2.2. | Μια δεύτερη πληθωριστική φάση πυροδοτήθηκε από τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και τον επακόλουθο πόλεμο από τον Φεβρουάριο του 2022. Στην περίπτωση αυτή, οι κλυδωνισμοί επικεντρώθηκαν στην ενέργεια και σε ορισμένα προϊόντα των οποίων η Ρωσία και η Ουκρανία είναι σημαντικοί προμηθευτές της ΕΕ: φυσικό αέριο, σιτάρι, ηλιέλαιο και λιπάσματα. Μεταξύ Φεβρουαρίου και Απριλίου 2022, οι τιμές των εν λόγω αγαθών αυξήθηκαν κατά 18,6 %, 16,8 %, 38,6 % και 16,7 % αντιστοίχως (4). Στη συνέχεια, παρατηρήθηκε συγκράτηση των τιμών, αν και τον Μάρτιο του 2023 ο δείκτης τιμών των πρώτων υλών του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) βρισκόταν κατά 40,9 % πάνω από τα επίπεδα του Ιανουαρίου του 2020 και οι ναύλοι κατά 3,6 % πάνω. |
| --- | --- |

2.2.

Μια δεύτερη πληθωριστική φάση πυροδοτήθηκε από τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και τον επακόλουθο πόλεμο από τον Φεβρουάριο του 2022. Στην περίπτωση αυτή, οι κλυδωνισμοί επικεντρώθηκαν στην ενέργεια και σε ορισμένα προϊόντα των οποίων η Ρωσία και η Ουκρανία είναι σημαντικοί προμηθευτές της ΕΕ: φυσικό αέριο, σιτάρι, ηλιέλαιο και λιπάσματα. Μεταξύ Φεβρουαρίου και Απριλίου 2022, οι τιμές των εν λόγω αγαθών αυξήθηκαν κατά 18,6 %, 16,8 %, 38,6 % και 16,7 % αντιστοίχως (4

| 2.3. | Οι εξελίξεις αυτές αντικατοπτρίζονται στην παγκόσμια και την ευρωπαϊκή οικονομία με τη μορφή πληθωρισμού. Το ετήσιο ποσοστό μεταβολής του εναρμονισμένου δείκτη τιμών καταναλωτή (ΕνΔΤΚ) (5) της ζώνης του ευρώ έφθασε το 11,5 % (Eurostat) τον Οκτώβριο. Τέτοιες τιμές δεν είχαν καταγραφεί από τον περασμένο αιώνα και, παρά το γεγονός ότι μετριάστηκαν τους τελευταίους μήνες (τον Μάρτιο του 2023 το ποσοστό ανερχόταν σε 8,3 %), αποδεικνύεται πολύ δύσκολο να μειωθούν. Απόδειξη ότι ο κλυδωνισμός των τιμών δεν είναι παροδικός, όπως είχε αρχικά θεωρηθεί, είναι ότι ο υποκείμενος πληθωρισμός (εξαιρουμένης της ενέργειας) εξακολουθεί να παρουσιάζει ανοδική τάση στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης. Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι η νομισματική πολιτική που εφαρμόζει η ΕΚΤ δεν αποφέρει τα προσδοκώμενα αποτελέσματα. |
| --- | --- |

2.3.

Οι εξελίξεις αυτές αντικατοπτρίζονται στην παγκόσμια και την ευρωπαϊκή οικονομία με τη μορφή πληθωρισμού. Το ετήσιο ποσοστό μεταβολής του εναρμονισμένου δείκτη τιμών καταναλωτή (ΕνΔΤΚ) (5

3.   Ο αντίκτυπος του πληθωρισμού στην ευρωπαϊκή οικονομία

Ο αντίκτυπος του πληθωρισμού στην ευρωπαϊκή οικονομία

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι οι οικονομικές προοπτικές επιδεινώθηκαν μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022. Σύμφωνα με τις οικονομικές προβλέψεις για τα επόμενα έτη, αναμένεται (6) οικονομική κάμψη σε σύγκριση με το 2022, αν και οι προβλέψεις αυτές βελτιώνονται με την πάροδο των μηνών. Στις χειμερινές προβλέψεις της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμούσε ότι η αύξηση του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕγχΠ) στο σύνολο της ΕΕ θα ήταν μικρή για το 2023, 0,8 %, και μέτρια για το 2024, 1,6 %· στις πρόσφατες εαρινές προβλέψεις τα ποσοστά αυτά αυξήθηκαν σε 1,0 % και 1,7 % αντιστοίχως. Παράλληλα, ο πληθωρισμός αναμένεται να μειωθεί σταδιακά, αν και με βραδύτερο ρυθμό από ό,τι αναμενόταν αρχικά (9,2 % το 2022, 6,7 % το 2023, 3,1 % το 2024). Η αγορά εργασίας θα υποστεί πιέσεις λόγω της χαμηλής οικονομικής ανάπτυξης, ενώ το δημόσιο χρέος αυξάνεται, μεταξύ άλλων, λόγω της ταχείας αύξησης των επιτοκίων από την ΕΚΤ, γεγονός που θα προκαλέσει πιέσεις στον προϋπολογισμό των περισσότερων κρατών μελών. |
| --- | --- |

3.1.

Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι οι οικονομικές προοπτικές επιδεινώθηκαν μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022. Σύμφωνα με τις οικονομικές προβλέψεις για τα επόμενα έτη, αναμένεται (6

| 3.2. | Τα 96,5 εκατομμύρια Ευρωπαίοι που αντιμετωπίζουν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού είναι εκείνοι που πλήττονται περισσότερο από τον υψηλό πληθωρισμό. Το 41 % των ερωτηθέντων του Ευρωβαρόμετρου αναφέρουν τις τιμές, τον πληθωρισμό και το κόστος ζωής ως ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει η χώρα τους, μπροστά από την υγεία (32 %) και την οικονομική κατάσταση (19 %). |
| --- | --- |

3.2.

Τα 96,5 εκατομμύρια Ευρωπαίοι που αντιμετωπίζουν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού είναι εκείνοι που πλήττονται περισσότερο από τον υψηλό πληθωρισμό. Το 41 % των ερωτηθέντων του Ευρωβαρόμετρου αναφέρουν τις τιμές, τον πληθωρισμό και το κόστος ζωής ως ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει η χώρα τους, μπροστά από την υγεία (32 %) και την οικονομική κατάσταση (19 %).

| 3.3. | Η ΕΕ γνώρισε σχεδόν πλήρη διακοπή του εφοδιασμού της με φυσικό αέριο από τη Ρωσία, ως αποτέλεσμα πολιτικών αποφάσεων, και σχεδόν τα μισά κράτη μέλη επλήγησαν, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, από τη μείωση των προμηθειών. Η αύξηση του πληθωρισμού και των τιμών των βασικών προϊόντων, οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού και οι διακοπές του εφοδιασμού στις παγκόσμιες αλυσίδες επηρεάζουν αρνητικά τις αλυσίδες εφοδιασμού της Ευρώπης, είτε πρόκειται για τρόφιμα είτε για άλλα είδη. Σύμφωνα με τις οικονομικές προοπτικές του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), η παγκόσμια ανάπτυξη αναμένεται να επιβραδυνθεί απότομα, τοποθετούμενη περίπου σε 2,2 % το 2023. |
| --- | --- |

3.3.

Η ΕΕ γνώρισε σχεδόν πλήρη διακοπή του εφοδιασμού της με φυσικό αέριο από τη Ρωσία, ως αποτέλεσμα πολιτικών αποφάσεων, και σχεδόν τα μισά κράτη μέλη επλήγησαν, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, από τη μείωση των προμηθειών. Η αύξηση του πληθωρισμού και των τιμών των βασικών προϊόντων, οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού και οι διακοπές του εφοδιασμού στις παγκόσμιες αλυσίδες επηρεάζουν αρνητικά τις αλυσίδες εφοδιασμού της Ευρώπης, είτε πρόκειται για τρόφιμα είτε για άλλα είδη. Σύμφωνα με τις οικονομικές προοπτικές του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), η παγκόσμια ανάπτυξη αναμένεται να επιβραδυνθεί απότομα, τοποθετούμενη περίπου σε 2,2 % το 2023.

| 3.4. | Σύμφωνα με την ΕΚΤ, η αύξηση των τιμών της ενέργειας ήταν υπεύθυνη για τα δύο τρίτα της διαφοράς πληθωρισμού στη ζώνη του ευρώ. Κατά την Επιτροπή, μεταξύ του 2019 και του 2022, η αύξηση των περιθωρίων κέρδους ήταν 54 % στον τομέα της ενέργειας, ενώ οι μισθοί αυξήθηκαν μόνο κατά 6 %. Η γενικότερη απώλεια αγοραστικής δύναμης των ευρωπαίων εργαζομένων και καταναλωτών και των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων δεν επηρεάζει μόνο τις συνθήκες διαβίωσης πολλών οικογενειών, αλλά, εάν δεν διορθωθεί, θα μπορούσε επίσης να επηρεάσει την εγχώρια ζήτηση και ανάπτυξη και, ως εκ τούτου, και άλλους επιχειρηματικούς τομείς· όλα αυτά οφείλονται επίσης στη συνέχιση της νομισματικής πολιτικής της αύξησης των επιτοκίων. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ο κοινωνικός διάλογος στον τομέα της ενέργειας είναι σημαντικός για τη λήψη των κατάλληλων αποφάσεων σε εθνικό επίπεδο. |
| --- | --- |

3.4.

Σύμφωνα με την ΕΚΤ, η αύξηση των τιμών της ενέργειας ήταν υπεύθυνη για τα δύο τρίτα της διαφοράς πληθωρισμού στη ζώνη του ευρώ. Κατά την Επιτροπή, μεταξύ του 2019 και του 2022, η αύξηση των περιθωρίων κέρδους ήταν 54 % στον τομέα της ενέργειας, ενώ οι μισθοί αυξήθηκαν μόνο κατά 6 %. Η γενικότερη απώλεια αγοραστικής δύναμης των ευρωπαίων εργαζομένων και καταναλωτών και των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων δεν επηρεάζει μόνο τις συνθήκες διαβίωσης πολλών οικογενειών, αλλά, εάν δεν διορθωθεί, θα μπορούσε επίσης να επηρεάσει την εγχώρια ζήτηση και ανάπτυξη και, ως εκ τούτου, και άλλους επιχειρηματικούς τομείς· όλα αυτά οφείλονται επίσης στη συνέχιση της νομισματικής πολιτικής της αύξησης των επιτοκίων. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ο κοινωνικός διάλογος στον τομέα της ενέργειας είναι σημαντικός για τη λήψη των κατάλληλων αποφάσεων σε εθνικό επίπεδο.

| 3.5. | Ενώ οι τιμές καταναλωτή αυξήθηκαν γενικά στην Ευρώπη, οι μισθοί επέδειξαν μικρότερη αστάθεια, με αποτέλεσμα να μειωθεί η αγοραστική δύναμη των Ευρωπαίων πολιτών, ιδίως των πλέον ευάλωτων, οι οποίοι δεν διαθέτουν τα μέσα για να προστατευθούν από τον πληθωρισμό. Πράγματι, παρατηρούνται ήδη αλλαγές στη συμπεριφορά των καταναλωτών λόγω απώλειας της αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών που αντιμετωπίζουν μεγάλη κρίση του κόστους ζωής, η οποία συνδέεται με την αστρονομική αύξηση των λογαριασμών ενέργειας και τον αντίκτυπο του πληθωρισμού. Τα μέσα που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη για την προστασία των ευάλωτων οικιακών καταναλωτών παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία, σε ορισμένες περιπτώσεις δε η αποτελεσματικότητά τους ενδέχεται να είναι περιορισμένη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο να διερευνήσει ελάχιστα πρότυπα που θα πρέπει να εφαρμόζουν οι ρυθμιστικές αρχές και οι πολιτικοί ιθύνοντες για την προστασία και τη στήριξη των ευάλωτων οικιακών καταναλωτών. |
| --- | --- |

3.5.

Ενώ οι τιμές καταναλωτή αυξήθηκαν γενικά στην Ευρώπη, οι μισθοί επέδειξαν μικρότερη αστάθεια, με αποτέλεσμα να μειωθεί η αγοραστική δύναμη των Ευρωπαίων πολιτών, ιδίως των πλέον ευάλωτων, οι οποίοι δεν διαθέτουν τα μέσα για να προστατευθούν από τον πληθωρισμό. Πράγματι, παρατηρούνται ήδη αλλαγές στη συμπεριφορά των καταναλωτών λόγω απώλειας της αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών που αντιμετωπίζουν μεγάλη κρίση του κόστους ζωής, η οποία συνδέεται με την αστρονομική αύξηση των λογαριασμών ενέργειας και τον αντίκτυπο του πληθωρισμού. Τα μέσα που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη για την προστασία των ευάλωτων οικιακών καταναλωτών παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία, σε ορισμένες περιπτώσεις δε η αποτελεσματικότητά τους ενδέχεται να είναι περιορισμένη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο να διερευνήσει ελάχιστα πρότυπα που θα πρέπει να εφαρμόζουν οι ρυθμιστικές αρχές και οι πολιτικοί ιθύνοντες για την προστασία και τη στήριξη των ευάλωτων οικιακών καταναλωτών.

| 3.6. | Ένας από τους κλάδους που έχουν πληγεί περισσότερο από τις συνδυασμένες επιπτώσεις της πανδημίας και του πολέμου ήταν η παραγωγή τροφίμων —γεωργία, κτηνοτροφία και βιομηχανία τροφίμων— και η διανομή τους μέχρι τον τελικό καταναλωτή. Η εγγύτητα του πολέμου και ο αντίκτυπός του στις αγορές ενέργειας και πρώτων υλών προκαλεί χάσμα στις τιμές των αγροτικών προϊόντων μεταξύ της Ευρώπης και των διεθνών αγορών, όπου οι ευρωπαϊκές τιμές έχουν αυξηθεί περισσότερο. Έτσι, σύμφωνα με τον πίνακα τιμών των βασικών προϊόντων του Απριλίου του 2023, ο ρυθμός αύξησης των τιμών για τα περισσότερα ευρωπαϊκά αγροτικά προϊόντα είναι υψηλότερος από τον αντίστοιχο ρυθμό των παγκόσμιων τιμών, ιδίως για τα προϊόντα κρέατος. Αυτό έχει τρεις σημαντικές επιπτώσεις. Η πρώτη είναι ότι ο ευρωπαϊκός πληθυσμός υφίσταται πιο έντονα τον πληθωρισμό για όλο το φάσμα των ειδών πρώτης ανάγκης. Η δεύτερη είναι ότι τα ευρωπαϊκά προϊόντα διατροφής σημειώνουν απώλεια ανταγωνιστικότητας στις διεθνείς αγορές. Η τρίτη είναι ότι οι τιμές που καταβάλλονται στους αγρότες έχουν αυξηθεί λόγω του υψηλότερου κόστους παραγωγής. |
| --- | --- |

3.6.

Ένας από τους κλάδους που έχουν πληγεί περισσότερο από τις συνδυασμένες επιπτώσεις της πανδημίας και του πολέμου ήταν η παραγωγή τροφίμων —γεωργία, κτηνοτροφία και βιομηχανία τροφίμων— και η διανομή τους μέχρι τον τελικό καταναλωτή. Η εγγύτητα του πολέμου και ο αντίκτυπός του στις αγορές ενέργειας και πρώτων υλών προκαλεί χάσμα στις τιμές των αγροτικών προϊόντων μεταξύ της Ευρώπης και των διεθνών αγορών, όπου οι ευρωπαϊκές τιμές έχουν αυξηθεί περισσότερο. Έτσι, σύμφωνα με τον πίνακα τιμών των βασικών προϊόντων του Απριλίου του 2023, ο ρυθμός αύξησης των τιμών για τα περισσότερα ευρωπαϊκά αγροτικά προϊόντα είναι υψηλότερος από τον αντίστοιχο ρυθμό των παγκόσμιων τιμών, ιδίως για τα προϊόντα κρέατος. Αυτό έχει τρεις σημαντικές επιπτώσεις. Η πρώτη είναι ότι ο ευρωπαϊκός πληθυσμός υφίσταται πιο έντονα τον πληθωρισμό για όλο το φάσμα των ειδών πρώτης ανάγκης. Η δεύτερη είναι ότι τα ευρωπαϊκά προϊόντα διατροφής σημειώνουν απώλεια ανταγωνιστικότητας στις διεθνείς αγορές. Η τρίτη είναι ότι οι τιμές που καταβάλλονται στους αγρότες έχουν αυξηθεί λόγω του υψηλότερου κόστους παραγωγής.

| 3.7. | Ο επιθετικός πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας οδήγησε σε τεράστιες προκλήσεις στην αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων, πέρα από τον φαύλο κύκλο του ενεργειακού κόστους: αύξηση των τιμών στις βασικές εισροές (ζωοτροφές, λιπάσματα) και ελλείψεις ορισμένων βασικών προϊόντων (π.χ. φυτικά έλαια, σιτάρι) που απαιτούνται για τη διατήρηση της αλυσίδας εφοδιασμού σε πλήρη λειτουργία. Η αλυσιδωτή επίδραση της αύξησης του κόστους οδηγεί σε αποφάσεις μείωσης της παραγωγής λιπασμάτων, γεγονός που θα οδηγήσει σε περαιτέρω αύξηση των τιμών. Οι ξηρασίες που σημειώθηκαν σε ολόκληρη την Ευρώπη κατά το καλοκαίρι του 2022 και το τμήμα του 2023 που έχουμε ήδη διανύσει ασκούν μεγαλύτερη πίεση στις τιμές, καθώς μειώνουν τη διαθέσιμη προσφορά. |
| --- | --- |

3.7.

Ο επιθετικός πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας οδήγησε σε τεράστιες προκλήσεις στην αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων, πέρα από τον φαύλο κύκλο του ενεργειακού κόστους: αύξηση των τιμών στις βασικές εισροές (ζωοτροφές, λιπάσματα) και ελλείψεις ορισμένων βασικών προϊόντων (π.χ. φυτικά έλαια, σιτάρι) που απαιτούνται για τη διατήρηση της αλυσίδας εφοδιασμού σε πλήρη λειτουργία. Η αλυσιδωτή επίδραση της αύξησης του κόστους οδηγεί σε αποφάσεις μείωσης της παραγωγής λιπασμάτων, γεγονός που θα οδηγήσει σε περαιτέρω αύξηση των τιμών. Οι ξηρασίες που σημειώθηκαν σε ολόκληρη την Ευρώπη κατά το καλοκαίρι του 2022 και το τμήμα του 2023 που έχουμε ήδη διανύσει ασκούν μεγαλύτερη πίεση στις τιμές, καθώς μειώνουν τη διαθέσιμη προσφορά.

| 3.8. | Ορισμένοι καίριοι κλάδοι, συμπεριλαμβανομένων επιχειρήσεων και εργαζομένων, οι οποίοι δεν είναι σε θέση να διακόψουν τη δραστηριότητά τους, ανεξάρτητα από την κατάσταση, υφίστανται διπλή επιβάρυνση: λιγότεροι καταναλωτές διατεθειμένοι να πληρώσουν και αυξανόμενο κόστος, συμπεριλαμβανομένων των λογαριασμών ενέργειας που έχουν φθάσει σε αστρονομικά ύψη. Οι επιχειρήσεις τροφίμων προσπάθησαν να περιορίσουν τις αυξήσεις του κόστους για να εξασφαλίσουν ανταγωνιστικές τιμές για τους καταναλωτές και τώρα φοβούνται μια κρίση κατανάλωσης (Hidalgo, M., 2023 (7); Eurocommerce, 2023). Πρόσφατα, η ισπανική κυβέρνηση δημοσίευσε (8) στην πρώτη έκθεσή της σχετικά με το παρατηρητήριο περιθωρίων ότι τα περιθώρια στην τροφική αλυσίδα έχουν μειωθεί κατά 25 % από το 2021, με αποτέλεσμα να είναι σαφές ότι η εξέλιξη των περιθωρίων κέρδους είναι πολύ ανομοιογενής. |
| --- | --- |

3.8.

Ορισμένοι καίριοι κλάδοι, συμπεριλαμβανομένων επιχειρήσεων και εργαζομένων, οι οποίοι δεν είναι σε θέση να διακόψουν τη δραστηριότητά τους, ανεξάρτητα από την κατάσταση, υφίστανται διπλή επιβάρυνση: λιγότεροι καταναλωτές διατεθειμένοι να πληρώσουν και αυξανόμενο κόστος, συμπεριλαμβανομένων των λογαριασμών ενέργειας που έχουν φθάσει σε αστρονομικά ύψη. Οι επιχειρήσεις τροφίμων προσπάθησαν να περιορίσουν τις αυξήσεις του κόστους για να εξασφαλίσουν ανταγωνιστικές τιμές για τους καταναλωτές και τώρα φοβούνται μια κρίση κατανάλωσης (Hidalgo, M., 2023 (7

8

Ταυτόχρονα, ορισμένες επιχειρήσεις, κυρίως στον τομέα της ενέργειας, αύξησαν τα κέρδη τους με προκάλυμμα τον υφιστάμενο πληθωρισμό, όπως επισημαίνει η ΕΚΤ (9). Τα κέρδη σε αυτόν τον τομέα εξακολούθησαν να ενισχύουν τον πληθωρισμό στην ΕΕ και αυτό πρέπει να αντιμετωπιστεί.

9

| 3.9. | Η Τράπεζα της Ισπανίας (10) αναφέρεται στις πολύ θετικές συνέπειες που είχε η αποκαλούμενη «ιβηρική εξαίρεση» ή «ιβηρικός μηχανισμός» στο σύστημα τιμολόγησης της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Αναφέρεται επίσης στον θετικό, αν και πιο περιορισμένο, αντίκτυπο της μείωσης του ΦΠΑ στις τιμές των τροφίμων και των καυσίμων, αν και προσθέτει ότι το μέτρο θα είχε χαμηλότερο κόστος εάν είχε επικεντρωθεί στην ενίσχυση των οικογενειών χαμηλότερου εισοδήματος. Η Τράπεζα της Ισπανίας αναφέρεται επίσης στον θετικό αντίκτυπο που είχαν οι αυξήσεις που επέφερε η ισπανική κυβέρνηση στον κατώτατο διεπαγγελματικό μισθό, τις συντάξεις και το ελάχιστο ζωτικό εισόδημα, προκειμένου να μετριαστούν οι επιπτώσεις του πληθωρισμού στα νοικοκυριά χαμηλότερου εισοδήματος. |
| --- | --- |

3.9.

Η Τράπεζα της Ισπανίας (10

4.   Ο αντίκτυπος των αυξήσεων του ενεργειακού κόστους στην αποδοτικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων

Ο αντίκτυπος των αυξήσεων του ενεργειακού κόστους στην αποδοτικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων

| 4.1. | Οι τιμές χονδρικής πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου πολλαπλασιάστηκαν —έως και δεκαπέντε φορές— από τις αρχές του 2021, με σοβαρές επιπτώσεις στους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν αρχίσει να εφαρμόζουν μια σειρά πολιτικών για την αντιμετώπισή τους. Ένα είδος πολιτικής αποσκοπεί στον μετριασμό των επιπτώσεων του αυξημένου κόστους για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις. Ένα άλλο είδος μέτρων αποσκοπεί στη σταθεροποίηση και τη μείωση των τιμών χονδρικής και στην εγγύηση της ενεργειακής ασφάλειας. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να προβούν σε ευρεία μεταρρύθμιση του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και του συστήματος υπολογισμού των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας, σύμφωνα με τα προτεινόμενα στη γνωμοδότηση TEN/793 (11). |
| --- | --- |

4.1.

Οι τιμές χονδρικής πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου πολλαπλασιάστηκαν —έως και δεκαπέντε φορές— από τις αρχές του 2021, με σοβαρές επιπτώσεις στους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν αρχίσει να εφαρμόζουν μια σειρά πολιτικών για την αντιμετώπισή τους. Ένα είδος πολιτικής αποσκοπεί στον μετριασμό των επιπτώσεων του αυξημένου κόστους για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις. Ένα άλλο είδος μέτρων αποσκοπεί στη σταθεροποίηση και τη μείωση των τιμών χονδρικής και στην εγγύηση της ενεργειακής ασφάλειας. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να προβούν σε ευρεία μεταρρύθμιση του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και του συστήματος υπολογισμού των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας, σύμφωνα με τα προτεινόμενα στη γνωμοδότηση TEN/793 (11

| 4.2. | Ο τρόπος με τον οποίο οι τιμές της ενέργειας μετακυλίονται στο κόστος των επιχειρήσεων ποικίλλει σε μεγάλο βαθμό: πρώτον, μέσω του κόστους του ίδιου του εφοδιασμού σε ηλεκτρική ενέργεια· δεύτερον, έμμεσα, λόγω των επιπτώσεων στην υπόλοιπη αλυσίδα εφοδιασμού και, τρίτον, λόγω των χρηματοοικονομικών συνεπειών που ενδέχεται να προκύψουν από αυτές. Για παράδειγμα, σύμφωνα με μελέτη της Τράπεζας της Ισπανίας που δημοσιεύτηκε εκ των προτέρων την άνοιξη του 2022 (12), εκτιμάται ότι η σωρευτική αύξηση κατά 25 % του κόστους της ενέργειας για τις επιχειρήσεις θα είχε αντίκτυπο στη μείωση της ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας (ΑΠΑ) κατά 1,6 % το 2023. Ωστόσο, αυτό είναι το μέσο αποτέλεσμα. Στη μελέτη διαπιστώνεται ότι ορισμένοι κλάδοι πλήττονται περισσότερο από άλλους. Ο κλάδος που επωφελείται περισσότερο είναι η βιομηχανία εξόρυξης πετρελαίου και φυσικού αερίου. Οι κλάδοι που θα πληγούν περισσότερο είναι οι εξής: αλιεία και υδατοκαλλιέργεια, χερσαίες μεταφορές, θαλάσσιες και εσωτερικές πλωτές μεταφορές, εμπόριο και επισκευή μηχανοκίνητων οχημάτων, γεωργία και κτηνοτροφία, παιδεία, αεροπορικές μεταφορές, διαχείριση ακίνητης περιουσίας, παραγωγή οπτάνθρακα και προϊόντων διύλισης πετρελαίου, υπηρεσίες υγείας και κοινωνικές υπηρεσίες, ξενοδοχεία και εστίαση. Ορισμένοι από τους κλάδους αυτούς έχουν αποδείξει τη σημασία τους για την ομαλή λειτουργία της οικονομίας της ΕΕ κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Πολλοί από τους κλάδους που πλήττονται περισσότερο δεν είναι κλάδοι υψηλής έντασης ηλεκτρικής ενέργειας κατά την παραγωγική τους δραστηριότητα, είναι όμως μεγάλοι καταναλωτές. |
| --- | --- |

4.2.

Ο τρόπος με τον οποίο οι τιμές της ενέργειας μετακυλίονται στο κόστος των επιχειρήσεων ποικίλλει σε μεγάλο βαθμό: πρώτον, μέσω του κόστους του ίδιου του εφοδιασμού σε ηλεκτρική ενέργεια· δεύτερον, έμμεσα, λόγω των επιπτώσεων στην υπόλοιπη αλυσίδα εφοδιασμού και, τρίτον, λόγω των χρηματοοικονομικών συνεπειών που ενδέχεται να προκύψουν από αυτές. Για παράδειγμα, σύμφωνα με μελέτη της Τράπεζας της Ισπανίας που δημοσιεύτηκε εκ των προτέρων την άνοιξη του 2022 (12

| 4.3. | Εκτός από τον άμεσο και έμμεσο αντίκτυπο στην ακαθάριστη προστιθέμενη αξία (περιθώρια), οι επιχειρήσεις επηρεάζονται και με άλλον τρόπο: λόγω αύξησης της χρηματοοικονομικής τους ευπάθειας. Στην έκθεση της Τράπεζας της Ισπανίας αναφέρονται οι κλάδοι που πλήττονται περισσότερο. Μια ομάδα ιδιαίτερα ευάλωτων κλάδων, οι οποίοι φαίνεται όχι απλώς να έχουν υπερχρέωση, αλλά και να εμφανίζουν αρνητική κερδοφορία το 2023, είναι οι εξής: εμπόριο και επισκευή μηχανοκίνητων οχημάτων· χερσαίες μεταφορές και μεταφορές μέσω αγωγών· αλιεία και υδατοκαλλιέργεια· γεωργία και κτηνοτροφία· παραγωγή κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων, ειδών ένδυσης και δερμάτινων προϊόντων. |
| --- | --- |

4.3.

Εκτός από τον άμεσο και έμμεσο αντίκτυπο στην ακαθάριστη προστιθέμενη αξία (περιθώρια), οι επιχειρήσεις επηρεάζονται και με άλλον τρόπο: λόγω αύξησης της χρηματοοικονομικής τους ευπάθειας. Στην έκθεση της Τράπεζας της Ισπανίας αναφέρονται οι κλάδοι που πλήττονται περισσότερο. Μια ομάδα ιδιαίτερα ευάλωτων κλάδων, οι οποίοι φαίνεται όχι απλώς να έχουν υπερχρέωση, αλλά και να εμφανίζουν αρνητική κερδοφορία το 2023, είναι οι εξής: εμπόριο και επισκευή μηχανοκίνητων οχημάτων· χερσαίες μεταφορές και μεταφορές μέσω αγωγών· αλιεία και υδατοκαλλιέργεια· γεωργία και κτηνοτροφία· παραγωγή κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων, ειδών ένδυσης και δερμάτινων προϊόντων.

| 4.4. | Όσο μειώνονται τα σωρευτικά αποθέματα φυσικού αερίου στην Ευρώπη —ο όγκος αποθηκευμένου φυσικού αερίου τον Μάιο του 2023 ανερχόταν σε 68 % (13) της συνολικής αποθηκευτικής ικανότητας—, θα αρχίσουμε να αντιμετωπίζουμε πρόσθετες προκλήσεις όσον αφορά τη διαχείριση της ενεργειακής μας πολιτικής. Η διαφορά μεταξύ των ποσοτήτων που μας προμήθευε προηγουμένως η Ρωσία και των ποσοτήτων των εναλλακτικών προμηθευτών δεν έχει ακόμη εξαλειφθεί και, συνεπώς, οι τιμές είναι μάλλον απίθανο να μειωθούν βραχυπρόθεσμα. Αυτό που όντως συνέβη είναι η σημαντική μείωση της ζήτησης. Οι υψηλές τιμές της ενέργειας μειώνουν την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας μας και των αλυσίδων εφοδιασμού μας, ευνοώντας παράλληλα τη μετεγκατάσταση δραστηριοτήτων εκτός της ΕΕ και μειώνοντας έτσι τη στρατηγική ανεξαρτησία της ΕΕ. Ο αντίκτυπος στα νοικοκυριά, ιδίως στα πλέον ευάλωτα, είναι ιδιαίτερα σημαντικός, με αυξανόμενο ποσοστό ατόμων σε κατάσταση φτώχειας ή σε κίνδυνο φτώχειας. Αυτό θα ισχύει τουλάχιστον έως το 2024 (14). Για την αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων, η ΕΟΚΕ συνιστά σειρά μέτρων, μεταξύ των οποίων εγγυήσεις τοποθεσίας που συνδέονται με χρηματοδοτική στήριξη, περαιτέρω αναγκαία μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας και ενεργειακής απόδοσης ώστε οι εταιρείες να μειώσουν τη ζήτηση, μαζικές επενδύσεις και τις αναγκαίες συνθήκες δημοσιονομικού πλαισίου για την επέκταση της παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, ώστε να μειωθεί η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. |
| --- | --- |

4.4.

Όσο μειώνονται τα σωρευτικά αποθέματα φυσικού αερίου στην Ευρώπη —ο όγκος αποθηκευμένου φυσικού αερίου τον Μάιο του 2023 ανερχόταν σε 68 % (13

14

| 4.5. | Κατά συνέπεια, λόγω της έκρηξης του ενεργειακού κόστους, πολλές επιχειρήσεις και νοικοκυριά βρίσκονται όλο και περισσότερο σε μια κατάσταση που απειλεί εν δυνάμει την ίδια τους την ύπαρξη. Παρότι ο χειμώνας ήταν σχετικά θερμός, δεν μπορούμε να ελπίζουμε ότι οι περιβαλλοντικές συνθήκες θα είναι πάντα ευνοϊκές για εμάς. Επομένως, θα πρέπει να εφαρμοστούν πολιτικές για την προστασία των ιδιαίτερα ευάλωτων νοικοκυριών, με ειδικά μέτρα για τα νοικοκυριά αυτά στον συγκεκριμένο τομέα. |
| --- | --- |

4.5.

Κατά συνέπεια, λόγω της έκρηξης του ενεργειακού κόστους, πολλές επιχειρήσεις και νοικοκυριά βρίσκονται όλο και περισσότερο σε μια κατάσταση που απειλεί εν δυνάμει την ίδια τους την ύπαρξη. Παρότι ο χειμώνας ήταν σχετικά θερμός, δεν μπορούμε να ελπίζουμε ότι οι περιβαλλοντικές συνθήκες θα είναι πάντα ευνοϊκές για εμάς. Επομένως, θα πρέπει να εφαρμοστούν πολιτικές για την προστασία των ιδιαίτερα ευάλωτων νοικοκυριών, με ειδικά μέτρα για τα νοικοκυριά αυτά στον συγκεκριμένο τομέα.

| 4.6. | Όσον αφορά τις επιχειρήσεις, οι μαζικές αυξήσεις του επιχειρηματικού κόστους, σε συνδυασμό με την απροθυμία των καταναλωτών να προβούν σε δαπάνες, μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να οδηγήσουν ακόμη και σε υποχρεωτική μετεγκατάσταση. Αυτό όμως δεν μπορούν να το πράξουν οι επιχειρήσεις που παρέχουν βασικές υπηρεσίες για τους πελάτες και την υπόλοιπη αλυσίδα εφοδιασμού και που δεν μπορούν απλώς να διακόψουν τις δραστηριότητές τους λόγω αύξησης των τιμών της ενέργειας. |
| --- | --- |

4.6.

Όσον αφορά τις επιχειρήσεις, οι μαζικές αυξήσεις του επιχειρηματικού κόστους, σε συνδυασμό με την απροθυμία των καταναλωτών να προβούν σε δαπάνες, μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να οδηγήσουν ακόμη και σε υποχρεωτική μετεγκατάσταση. Αυτό όμως δεν μπορούν να το πράξουν οι επιχειρήσεις που παρέχουν βασικές υπηρεσίες για τους πελάτες και την υπόλοιπη αλυσίδα εφοδιασμού και που δεν μπορούν απλώς να διακόψουν τις δραστηριότητές τους λόγω αύξησης των τιμών της ενέργειας.

| 4.7. | Παρότι, κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, πολλοί κλάδοι και οι εργαζόμενοι σε αυτούς θεωρήθηκαν καίριας σημασίας, η απουσία της αναγνώρισης αυτής είναι καταφανής στην τρέχουσα ενεργειακή κρίση. Μέχρι στιγμής, πολλοί από αυτούς τους κλάδους δεν έχουν λάβει ειδική στήριξη από τα κράτη μέλη. Οι επιχειρήσεις των κλάδων αυτών και οι εργαζόμενοί τους έχουν καταβάλει προσπάθειες για την προστασία των καταναλωτών εις βάρος των δικών τους περιθωρίων κέρδους και τους είναι δύσκολο να μετακυλίσουν στους πελάτες το πλήρες κόστος της εξωφρενικής αύξησης των λογαριασμών ενέργειας. Η κατάσταση αυτή δεν μπορεί να συνεχιστεί μακροπρόθεσμα. Ομοίως, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η προστασία που παρέχουν οι κυβερνήσεις στους πολίτες δεν πραγματοποιείται με την ίδια ένταση όπως κατά την περίοδο της πανδημίας. |
| --- | --- |

4.7.

Παρότι, κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, πολλοί κλάδοι και οι εργαζόμενοι σε αυτούς θεωρήθηκαν καίριας σημασίας, η απουσία της αναγνώρισης αυτής είναι καταφανής στην τρέχουσα ενεργειακή κρίση. Μέχρι στιγμής, πολλοί από αυτούς τους κλάδους δεν έχουν λάβει ειδική στήριξη από τα κράτη μέλη. Οι επιχειρήσεις των κλάδων αυτών και οι εργαζόμενοί τους έχουν καταβάλει προσπάθειες για την προστασία των καταναλωτών εις βάρος των δικών τους περιθωρίων κέρδους και τους είναι δύσκολο να μετακυλίσουν στους πελάτες το πλήρες κόστος της εξωφρενικής αύξησης των λογαριασμών ενέργειας. Η κατάσταση αυτή δεν μπορεί να συνεχιστεί μακροπρόθεσμα. Ομοίως, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η προστασία που παρέχουν οι κυβερνήσεις στους πολίτες δεν πραγματοποιείται με την ίδια ένταση όπως κατά την περίοδο της πανδημίας.

| 4.8. | Πολλές επιχειρήσεις πραγματοποιούν πολυάριθμες επενδύσεις ώστε να μειώσουν την κατανάλωση ενέργειας και να αυξήσουν την ικανότητα περαιτέρω πρόσβασης σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι επιχειρήσεις μπορούν επίσης να λειτουργήσουν ως επιταχυντές για τον εξηλεκτρισμό των μεταφορών και να αντικαταστήσουν το φυσικό αέριο θέρμανσης, συμβάλλοντας καθοριστικά στην ενεργειακή μετάβαση και στους στόχους της ΕΕ για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας με ορίζοντα το 2030. Όλα αυτά όμως θα απαιτήσουν ένα ευνοϊκό κανονιστικό πλαίσιο, όπως η χορήγηση αδειών και η καταπολέμηση των αντικινήτρων ως προς τις τιμές για την παραγωγή περισσότερης ενέργειας. |
| --- | --- |

4.8.

Πολλές επιχειρήσεις πραγματοποιούν πολυάριθμες επενδύσεις ώστε να μειώσουν την κατανάλωση ενέργειας και να αυξήσουν την ικανότητα περαιτέρω πρόσβασης σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι επιχειρήσεις μπορούν επίσης να λειτουργήσουν ως επιταχυντές για τον εξηλεκτρισμό των μεταφορών και να αντικαταστήσουν το φυσικό αέριο θέρμανσης, συμβάλλοντας καθοριστικά στην ενεργειακή μετάβαση και στους στόχους της ΕΕ για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας με ορίζοντα το 2030. Όλα αυτά όμως θα απαιτήσουν ένα ευνοϊκό κανονιστικό πλαίσιο, όπως η χορήγηση αδειών και η καταπολέμηση των αντικινήτρων ως προς τις τιμές για την παραγωγή περισσότερης ενέργειας.

| 4.9. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι είναι σημαντικό οι υποχρεώσεις του σχεδίου REPowerEU και της οδηγίας για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων να ευθυγραμμιστούν προς τη στήριξη και την ικανότητα των φορέων της αγοράς να επωμιστούν το κόστος των σημαντικών επενδύσεων που αυτές συνεπάγονται. Τα μέτρα αυτά θα είναι σημαντικά για τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, αλλά οι υποχρεώσεις πρέπει να συναρτώνται με τη διαθεσιμότητα χρηματοδότησης, τόσο δημόσιας όσο και ιδιωτικής. Η ανανέωση του σχεδιασμού της αγοράς ενέργειας θα πρέπει να συμπεριληφθεί στο μακροπρόθεσμο θεματολόγιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, προκειμένου να αποφευχθούν μελλοντικές διαταραχές του ενεργειακού εφοδιασμού και υπερβολικές τιμές. Κατά την ανανέωση αυτή θα πρέπει να εξεταστεί και το ενδεχόμενο κατάρτισης του εργατικού δυναμικού που θα απασχολείται στον κλάδο. |
| --- | --- |

4.9.

Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι είναι σημαντικό οι υποχρεώσεις του σχεδίου REPowerEU και της οδηγίας για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων να ευθυγραμμιστούν προς τη στήριξη και την ικανότητα των φορέων της αγοράς να επωμιστούν το κόστος των σημαντικών επενδύσεων που αυτές συνεπάγονται. Τα μέτρα αυτά θα είναι σημαντικά για τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, αλλά οι υποχρεώσεις πρέπει να συναρτώνται με τη διαθεσιμότητα χρηματοδότησης, τόσο δημόσιας όσο και ιδιωτικής. Η ανανέωση του σχεδιασμού της αγοράς ενέργειας θα πρέπει να συμπεριληφθεί στο μακροπρόθεσμο θεματολόγιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, προκειμένου να αποφευχθούν μελλοντικές διαταραχές του ενεργειακού εφοδιασμού και υπερβολικές τιμές. Κατά την ανανέωση αυτή θα πρέπει να εξεταστεί και το ενδεχόμενο κατάρτισης του εργατικού δυναμικού που θα απασχολείται στον κλάδο.

Στο ίδιο πνεύμα, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, και στα δύο προγράμματα, στις υποχρεώσεις για τους σταθμούς ταχείας φόρτισης οχημάτων ή για τις υποδομές εναλλακτικών καυσίμων, θα πρέπει να αντικατοπτρίζονται και οι πρακτικές πτυχές που σχετίζονται με τη διαθεσιμότητα εξοπλισμού και ειδικευμένου εργατικού δυναμικού. Είναι αναγκαίο να εξασφαλιστεί ότι τα κονδύλια που εκταμιεύονται μέσω των νέων προτάσεων θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να διασφαλιστεί ότι η μετάβαση θα μπορέσει να πραγματοποιηθεί εντός των προβλεπόμενων προθεσμιών.

Βρυξέλλες, 12 Ιουλίου 2023.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Oliver RÖPKE

---

(1)  ECB study on inflation, 2023 [Μελέτη της ΕΚΤ για τον πληθωρισμό, 2023].

1

(2)  Δείκτης τιμών των πρώτων υλών του ΔΝΤ, διατίθεται στη διεύθυνση: https://www.imf.org/en/Research/commodity-prices.

2

(3)  Freightos Baltic Index, διατίθεται στη διεύθυνση: https://fbx.freightos.com/.

3

(4)  Δείκτης τιμών των πρώτων υλών του ΔΝΤ, διατίθεται στη διεύθυνση: https://www.imf.org/en/Research/commodity-prices.

4

(5)  Eurostat, διατίθεται στη διεύθυνση https://ec.europa.eu/.

5

(6)  https://economy-finance.ec.europa.eu/economic-forecast-and-surveys/economic-forecasts/spring-2023-economic-forecast-improved-outlook-amid-persistent-challenges_en

6

(7)  Margins and profits of Spanish food retailers in 2022 [Περιθώρια και κέρδη των Ισπανών εμπόρων λιανικής πώλησης τροφίμων το 2022].

7

(8)  OME Informe Trimestral 2023T3 (bde.es).

8

(9)  Μελέτη της ΕΚΤ για τον πληθωρισμό, 2023.

9

(10)  https://www.bde.es/f/webbe/SES/Secciones/Publicaciones/PublicacionesAnuales/InformesAnuales/22/Files/InfAnual_2022_En.pdf.

10

(11)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΕ) 2019/943 και (ΕΕ) 2019/942, καθώς και των οδηγιών (ΕΕ) 2018/2001 και (ΕΕ) 2019/944, με σκοπό τη βελτίωση του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας της Ένωσης» [COM(2023) 148 final — 2023/0077 (COD)] (ΕΕ C 293 της 18.8.2023, σ. 112).

11

(12)  Διατίθενται στην ακόλουθη διεύθυνση: https://www.bde.es/f/webbde/Secciones/Publicaciones/InformesBoletinesRevistas/InformesEstabilidadFinancera/22/IEF_2022_1_Rec1_4.pdf.

12

(13)  Πληροφορίες διαθέσιμες στη διεύθυνση: https://agsi.gie.eu/data-overview/eu.

13

(14)  
  EIU (2023): Energy crisis will erode Europe’s competitiveness in 2023, Διατίθεται στη διεύθυνση: https://www.eiu.com/n/energy-crisis-will-erode-europe-competitiveness-in-2023/.

14

EIU (2023): Energy crisis will erode Europe’s competitiveness in 2023

---

| 29.9.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 349/18 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 349/18

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Αποτελεσματική κατανάλωση νερού και ευαισθητοποίηση των καταναλωτών σχετικά με το υδατικό αποτύπωμα»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2023/C 349/04)

| Εισηγήτρια: | η κ. Milena ANGELOVA |
| --- | --- |

Εισηγήτρια:

η κ. Milena ANGELOVA

Milena ANGELOVA

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 25.1.2023 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 52 παράγραφος 2 του εσωτερικού κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο όργανο | Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 29.6.2023 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 12.7.2023 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 580 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 190/2/6 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

25.1.2023

Νομική βάση

Άρθρο 52 παράγραφος 2 του εσωτερικού κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο όργανο

Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

29.6.2023

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

12.7.2023

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

580

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

190/2/6

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Το νερό είναι απαραίτητο για τη ζωή, το περιβάλλον και την οικονομία και, ως εκ τούτου, είναι ένα κοινό αγαθό που πρέπει όχι μόνο να είναι προσβάσιμο και οικονομικά προσιτό για όλους, αλλά, πρωτίστως, χρήζει σεβασμού και προστασίας. Λόγω των επιπτώσεων της ανθρώπινης δραστηριότητας και της κλιματικής αλλαγής, η λειψυδρία αυξάνεται –σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς και στην Ευρώπη, όπου η καταπόνηση των υδάτινων πόρων επηρεάζει περίπου το 20 % των εδαφών και το 30 % του πληθυσμού (1). Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή. (ΕΟΚΕ) επικροτεί την ολοκληρωμένη νομοθεσία της ΕΕ που έχει θεσπιστεί σε αυτόν τον τομέα (2) και ζητεί την ταχεία και αποτελεσματική εφαρμογή της, ούτως ώστε να εξασφαλιστεί η αποδοτική κατανάλωση του νερού και η πρόσβαση κάθε πολίτη της ΕΕ σε αυτό. |
| --- | --- |

1.1.

Το νερό είναι απαραίτητο για τη ζωή, το περιβάλλον και την οικονομία και, ως εκ τούτου, είναι ένα κοινό αγαθό που πρέπει όχι μόνο να είναι προσβάσιμο και οικονομικά προσιτό για όλους, αλλά, πρωτίστως, χρήζει σεβασμού και προστασίας. Λόγω των επιπτώσεων της ανθρώπινης δραστηριότητας και της κλιματικής αλλαγής, η λειψυδρία αυξάνεται –σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς και στην Ευρώπη, όπου η καταπόνηση των υδάτινων πόρων επηρεάζει περίπου το 20 % των εδαφών και το 30 % του πληθυσμού (1

2

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ ζητεί να σχεδιαστούν και να εφαρμοστούν άμεσα ειδικά μέτρα για την αύξηση της ευαισθητοποίησης σχετικά με την αποδοτική κατανάλωση νερού, και για την προώθηση τεχνολογικών καινοτομιών με σκοπό να αυξηθεί η αποδοτική χρήση του νερού στα συστήματα παραγωγής, καθώς και να προωθηθούν στρατηγικές ελαχιστοποίησης και ανακύκλωσης των αποβλήτων. Παράλληλα με την εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει», η ΕΟΚΕ παροτρύνει την ΕΕ και τα κράτη μέλη να λάβουν αποφασιστικά μέτρα για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης όλων των ενδιαφερόμενων μερών (3). |
| --- | --- |

1.2.

Η ΕΟΚΕ ζητεί να σχεδιαστούν και να εφαρμοστούν άμεσα ειδικά μέτρα για την αύξηση της ευαισθητοποίησης σχετικά με την αποδοτική κατανάλωση νερού, και για την προώθηση τεχνολογικών καινοτομιών με σκοπό να αυξηθεί η αποδοτική χρήση του νερού στα συστήματα παραγωγής, καθώς και να προωθηθούν στρατηγικές ελαχιστοποίησης και ανακύκλωσης των αποβλήτων. Παράλληλα με την εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει», η ΕΟΚΕ παροτρύνει την ΕΕ και τα κράτη μέλη να λάβουν αποφασιστικά μέτρα για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης όλων των ενδιαφερόμενων μερών (3

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ τονίζει τη ζωτική σημασία της ενημέρωσης, της ευαισθητοποίησης, της ενθάρρυνσης και της καθοδήγησης των καταναλωτών προς την αποδοτική κατανάλωση νερού. Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής, οι κοινωνικοί εταίροι, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη έχουν κοινή ευθύνη να ενημερώνουν σαφώς σχετικά με την αξία του νερού και του αποτυπώματός του, να προωθούν τη χρήση αποδοτικών ως προς το νερό συσκευών και να παρέχουν κίνητρα στους καταναλωτές ώστε να είναι προσηλωμένοι σε πρότυπα εξοικονόμησης νερού και να επιδιώκουν συνεχή αριστεία. |
| --- | --- |

1.3.

Η ΕΟΚΕ τονίζει τη ζωτική σημασία της ενημέρωσης, της ευαισθητοποίησης, της ενθάρρυνσης και της καθοδήγησης των καταναλωτών προς την αποδοτική κατανάλωση νερού. Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής, οι κοινωνικοί εταίροι, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη έχουν κοινή ευθύνη να ενημερώνουν σαφώς σχετικά με την αξία του νερού και του αποτυπώματός του, να προωθούν τη χρήση αποδοτικών ως προς το νερό συσκευών και να παρέχουν κίνητρα στους καταναλωτές ώστε να είναι προσηλωμένοι σε πρότυπα εξοικονόμησης νερού και να επιδιώκουν συνεχή αριστεία.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ καλεί την ΕΕ, τα κράτη μέλη, τις αρμόδιες αρχές, τους φορείς ύδρευσης και όλα τα μέρη που συμμετέχουν στην εν λόγω διαδικασία να επιδιώκουν, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους, τη συνεχή βελτίωση της διαθεσιμότητας, της προσβασιμότητας και της αποδοτικότητας του νερού. Η καλύτερη προστασία των πόρων πόσιμου νερού, η μετάβαση προς την κυκλική διαχείριση των υδάτων, η διασφάλιση της παροχής ύδρευσης από δημόσιους φορείς σε δίκαιη τιμή για τις παρεχόμενες υπηρεσίες και η πρόληψη της έλλειψης νερού αποτελούν βασικά στοιχεία αυτής της διαδικασίας. |
| --- | --- |

1.4.

Η ΕΟΚΕ καλεί την ΕΕ, τα κράτη μέλη, τις αρμόδιες αρχές, τους φορείς ύδρευσης και όλα τα μέρη που συμμετέχουν στην εν λόγω διαδικασία να επιδιώκουν, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους, τη συνεχή βελτίωση της διαθεσιμότητας, της προσβασιμότητας και της αποδοτικότητας του νερού. Η καλύτερη προστασία των πόρων πόσιμου νερού, η μετάβαση προς την κυκλική διαχείριση των υδάτων, η διασφάλιση της παροχής ύδρευσης από δημόσιους φορείς σε δίκαιη τιμή για τις παρεχόμενες υπηρεσίες και η πρόληψη της έλλειψης νερού αποτελούν βασικά στοιχεία αυτής της διαδικασίας.

| 1.5. | Προκειμένου να ενισχυθεί η αποδοτική κατανάλωση του νερού και η ευαισθητοποίηση των καταναλωτών σχετικά με το υδατικό τους αποτύπωμα και να υπάρξει συμβολή σε μια έξυπνη ως προς τη διαχείριση του νερού κοινωνία (4), η ΕΟΚΕ προτείνει να εφαρμοστούν άμεσα τα ακόλουθα μέτρα: |
| --- | --- |

1.5.

Προκειμένου να ενισχυθεί η αποδοτική κατανάλωση του νερού και η ευαισθητοποίηση των καταναλωτών σχετικά με το υδατικό τους αποτύπωμα και να υπάρξει συμβολή σε μια έξυπνη ως προς τη διαχείριση του νερού κοινωνία (4

1.5.1.   Μέτρα που εστιάζουν στην ενθάρρυνση και την καθοδήγηση των καταναλωτών προς την αποδοτική κατανάλωση νερού

Μέτρα που εστιάζουν στην ενθάρρυνση και την καθοδήγηση των καταναλωτών προς την αποδοτική κατανάλωση νερού

| 1.5.1.1. | Σαφής επικοινωνία σχετικά με την αξία του νερού (μέτρο εφαρμοζόμενο από τις αρμόδιες αρχές και τους φορείς εκμετάλλευσης υδάτων). Θα πρέπει να διεξαχθούν εκστρατείες επικοινωνίας για την αλλαγή της μακροπρόθεσμης συμπεριφοράς με στόχο τη διαπαιδαγώγηση των καταναλωτών σχετικά με την αξία του νερού και των υπηρεσιών ύδρευσης, καθώς και για την ιδιαίτερη επικέντρωση σε βραχυπρόθεσμα έκτακτα μέτρα ως απάντηση στις καταστάσεις κρίσης που επιφέρει η κλιματική αλλαγή (ξηρασία, πλημμύρες). Μια σημαντική ομάδα-στόχος είναι τα παιδιά. Η αντικατάσταση της χρήσης πόσιμου νερού από μη συμβατικές πηγές νερού θα πρέπει να αποτελεί τον κανόνα (π.χ., όποτε είναι δυνατόν, για το πότισμα των κήπων, το πλύσιμο των αυτοκινήτων κ.λπ. θα πρέπει να χρησιμοποιούνται τα συλλεγόμενα όμβρια ύδατα). |
| --- | --- |

1.5.1.1.

Σαφής επικοινωνία σχετικά με την αξία του νερού (μέτρο εφαρμοζόμενο από τις αρμόδιες αρχές και τους φορείς εκμετάλλευσης υδάτων)

| 1.5.1.2. | Προώθηση συσκευών αποδοτικής χρήσης του νερού (μέτρο εφαρμοζόμενο από την ΕΕ και τα κράτη μέλη). Σήμερα, τα νοικοκυριά χρησιμοποιούν πολλές συσκευές που καταναλώνουν νερό. Με την πρόοδο της τεχνολογίας, πολλά νοικοκυριά έχουν μειώσει σημαντικά τη χρήση νερού τα τελευταία χρόνια, επιφέροντας συνολική πτωτική τάση στην κατά κεφαλήν χρήση νερού. Χρειάζονται περαιτέρω κίνητρα προκειμένου οι μεν παραγωγοί να συνεχίσουν να καινοτομούν με σκοπό τη βελτίωση της αποδοτικής χρήσης του νερού, οι δε πελάτες να αγοράζουν και να χρησιμοποιούν τα εν λόγω προϊόντα. Όλες αυτές οι συσκευές θα πρέπει να περιλαμβάνουν ετικέτα κατανάλωσης νερού. |
| --- | --- |

1.5.1.2.

Προώθηση συσκευών αποδοτικής χρήσης του νερού (μέτρο εφαρμοζόμενο από την ΕΕ και τα κράτη μέλη)

| 1.5.1.3. | Ενημέρωση των καταναλωτών σχετικά με το υδατικό τους αποτύπωμα (μέτρο εφαρμοζόμενο από την ΕΕ και τα κράτη μέλη). Η πραγματική κατανάλωση νερού των ιδιωτικών νοικοκυριών υπερβαίνει κατά πολύ τη χρήση πόσιμου νερού. Κάθε προϊόν που καταναλώνεται και κάθε υπηρεσία που παρέχεται περιέχει μια ορισμένη ποσότητα νερού (5), και συχνά ένα σημαντικό μέρος του υδατικού αποτυπώματος του καταναλωτή βρίσκεται εκτός της περιοχής/χώρας διαμονής του ή ακόμη και εκτός της ΕΕ. Συνεπώς, οι επιλογές των καταναλωτών έχουν αντίκτυπο στην περιφερειακή, εθνική και παγκόσμια χρήση του νερού. Το υδατικό αποτύπωμα είναι μια αποτελεσματική παράμετρος από εκπαιδευτική άποψη — η οποία συμπεριλήφθηκε επίσης πρόσφατα στα προγράμματα για τα σχολεία που αναπτύχθηκαν από πολλές υπηρεσίες κοινής ωφέλειας. Στο διαδίκτυο διατίθενται πολλά εργαλεία για τον υπολογισμό του αποτυπώματος, μέσω των οποίων ο καταναλωτής, αφού εισαγάγει τα δεδομένα του, μπορεί να πληροφορηθεί για το αποτύπωμά του. Οι καταναλωτές θα πρέπει να ενημερώνονται σχετικά μέσω ενημερωτικών εκστρατειών. |
| --- | --- |

1.5.1.3.

Ενημέρωση των καταναλωτών σχετικά με το υδατικό τους αποτύπωμα (μέτρο εφαρμοζόμενο από την ΕΕ και τα κράτη μέλη).

5

1.5.2.   Μέτρα που εστιάζουν στη βελτίωση της διαθεσιμότητας, της προσβασιμότητας και της αποδοτικής χρήσης του νερού

Μέτρα που εστιάζουν στη βελτίωση της διαθεσιμότητας, της προσβασιμότητας και της αποδοτικής χρήσης του νερού

| 1.5.2.1. | Διασφάλιση της δημόσιας ύδρευσης (μέτρο εφαρμοζόμενο από τα κράτη μέλη και τους φορείς εκμετάλλευσης των υδάτων). Στο πλαίσιο μιας ολιστικής προσέγγισης, θα πρέπει να ληφθούν μέτρα για τη βελτίωση της αποδοτικότητας και της ανθεκτικότητας του συστήματος παροχής και διανομής πόσιμου νερού μέσω καλύτερου ελέγχου των διαρροών, όπου απαιτείται, της ανάπτυξης εναλλακτικών πηγών πόσιμου νερού και άλλων κατάλληλων μέτρων. Σε αυτό το πλαίσιο, και με σκοπό την προστασία της δημόσιας υγείας και ευημερίας, τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξετάσουν τη λήψη μέτρων προκειμένου να διασφαλίσουν ότι η δημόσια ύδρευση έχει προτεραιότητα έναντι άλλων χρήσεων του νερού σε περιόδους οξείας λειψυδρίας. |
| --- | --- |

1.5.2.1.

Διασφάλιση της δημόσιας ύδρευσης (μέτρο εφαρμοζόμενο από τα κράτη μέλη και τους φορείς εκμετάλλευσης των υδάτων).

| 1.5.2.2. | Εξασφάλιση δίκαιης τιμής για τις υπηρεσίες ύδρευσης με βάση την πλήρη ανάκτηση του κόστους, και παράλληλη διασφάλιση της οικονομικής προσιτότητας για τις ευάλωτες ομάδες (μέτρο εφαρμοζόμενο από τις αρμόδιες αρχές). Η οδηγία 2000/60/ΕΚ απαιτεί από τα κράτη μέλη να λαμβάνουν υπόψη την αρχή της ανάκτησης του κόστους των υπηρεσιών ύδρευσης, τουλάχιστον όσον αφορά τη βιομηχανία, τα νοικοκυριά και τη γεωργία. Σύμφωνα με στοιχεία της Επιτροπής και του ΟΟΣΑ, πλήρης ανάκτηση του κόστους των υπηρεσιών ύδρευσης επιτυγχάνεται μόνο σε εννέα κράτη μέλη (6). Στις περισσότερες περιπτώσεις, περιορίζεται στα νοικοκυριά. Ενώ τα κράτη μέλη θα πρέπει να λάβουν μέτρα προκειμένου να διασφαλίσουν την προσβασιμότητα και την οικονομική προσιτότητα των υπηρεσιών ύδρευσης για τις πλέον ευάλωτες ομάδες (7), είναι σημαντικό το τιμολόγιο ύδρευσης να αντικατοπτρίζει το πραγματικό κόστος των υπηρεσιών ύδρευσης. Τούτο, σε συνδυασμό με την ακριβή μέτρηση της κατανάλωσης, θα εξασφαλίσει καλύτερη ενημέρωση των καταναλωτών για το κόστος των υπηρεσιών ύδρευσης. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξετάσουν τη δυνατότητα χρέωσης βάσει της «αξίας του νερού», ώστε να διασφαλισθεί τη διατήρηση αυτού του εν ανεπαρκεία πόρου και για τις μελλοντικές γενιές. Τα τιμολόγια ύδρευσης θα μπορούσαν να περιέχουν ενδείξεις τιμών με σκοπό την αύξηση της αποδοτικής χρήσης του νερού. Για παράδειγμα, τα τιμολόγια θα μπορούσαν να αυξάνονται σε περίπτωση υπέρβασης μιας ορισμένης κατά κεφαλήν ποσότητας κατανάλωσης σε ένα νοικοκυριό, ή όταν η παροχή νερού απειλείται από προσωρινή λειψυδρία. |
| --- | --- |

1.5.2.2.

Εξασφάλιση δίκαιης τιμής για τις υπηρεσίες ύδρευσης με βάση την πλήρη ανάκτηση του κόστους, και παράλληλη διασφάλιση της οικονομικής προσιτότητας για τις ευάλωτες ομάδες (μέτρο εφαρμοζόμενο από τις αρμόδιες αρχές)

6

7

| 1.5.2.3. | Αποδοτική μέτρηση της κατανάλωσης νερού μέσω ακριβέστερων μετρήσεων (μέτρο εφαρμοζόμενο από τα κράτη μέλη, τους δήμους και τους φορείς εκμετάλλευσης των υδάτων):






  — | εξασφάλιση της αποδοτικής μέτρησης της κατανάλωσης νερού με ακριβείς μετρητές νερού και πολιτική ανανέωσης υδρομέτρων ώστε οι τελικοί χρήστες να γνωρίζουν την πραγματική κατανάλωσή τους· |
| --- | --- | --- |

1.5.2.3.

Αποδοτική μέτρηση της κατανάλωσης νερού μέσω ακριβέστερων μετρήσεων (μέτρο εφαρμοζόμενο από τα κράτη μέλη, τους δήμους και τους φορείς εκμετάλλευσης των υδάτων)

—

εξασφάλιση της αποδοτικής μέτρησης της κατανάλωσης νερού με ακριβείς μετρητές νερού και πολιτική ανανέωσης υδρομέτρων ώστε οι τελικοί χρήστες να γνωρίζουν την πραγματική κατανάλωσή τους·

| — | έλεγχος της κατανάλωσης από ιδιωτικά φρεάτια για τον περιορισμό της χρήσης νερού απευθείας από τα υπόγεια ύδατα· |
| --- | --- |

—

έλεγχος της κατανάλωσης από ιδιωτικά φρεάτια για τον περιορισμό της χρήσης νερού απευθείας από τα υπόγεια ύδατα·

| — | χρήση έξυπνων μετρήσεων για την παροχή ειδοποιήσεων στους τελικούς χρήστες σχετικά με τυχόν υψηλή ή ασυνήθη κατανάλωση, και την κατανάλωση χαμηλής ροής, η οποία θα μπορούσε να οφείλεται σε εσωτερική διαρροή. |
| --- | --- |

—

χρήση έξυπνων μετρήσεων για την παροχή ειδοποιήσεων στους τελικούς χρήστες σχετικά με τυχόν υψηλή ή ασυνήθη κατανάλωση, και την κατανάλωση χαμηλής ροής, η οποία θα μπορούσε να οφείλεται σε εσωτερική διαρροή.

| 1.5.2.4. | Καλύτερη προστασία των πόρων πόσιμου νερού (μέτρο εφαρμοζόμενο από την ΕΕ και τα κράτη μέλη). Οι πόροι πόσιμου νερού πρέπει να προστατεύονται από την ανθρωπογενή ρύπανση. Προκειμένου να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, πρέπει να εφαρμοστεί αυστηρά το σχέδιο δράσης της ΕΕ για μηδενική ρύπανση, με την εφαρμογή των αρχών της προφύλαξης και του ελέγχου στην πηγή, σύμφωνα με την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», σε όλες τις επικίνδυνες ουσίες που ενδέχεται να εισέλθουν στο πόσιμο νερό. Οι ρυπαντές προέρχονται εξάλλου από βιομηχανικές πηγές [υπερ- και πολυφθοριωμένες αλκυλιωμένες ουσίες (PFAS), φαρμακευτικές ουσίες, απολυμαντικά κ.λπ.] ή από γεωργικές πηγές (φυτοφάρμακα, νιτρικά). Η ΕΕ αναθεωρεί τις σχετικές νομοθετικές πράξεις που μπορούν να αποτρέψουν τη ρύπανση στην πηγή, όπως την οδηγία 2010/75/ΕΕ (8), τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1907/2006 (9), την οδηγία 2009/128/ΕΚ (10), τον κανονισμό 726/2004 (11) και την οδηγία 2001/83/ΕΚ (12). Πρέπει να διασφαλιστεί ότι αυτοί οι μελλοντικοί κανόνες θα προστατεύουν αποτελεσματικά τους υδάτινους πόρους μας. |
| --- | --- |

1.5.2.4.

Καλύτερη προστασία των πόρων πόσιμου νερού (μέτρο εφαρμοζόμενο από την ΕΕ και τα κράτη μέλη)

8

9

10

11

12

| 1.5.2.5. | Μετάβαση προς την κυκλική διαχείριση των υδάτων (μέτρο εφαρμοζόμενο από την ΕΕ, τα κράτη μέλη και τους φορείς ύδρευσης). Η αποδοτική χρήση του νερού μπορεί να αυξηθεί με την επαναχρησιμοποίηση του νερού. Από τη μια πλευρά, τα νοικοκυριά θα πρέπει να ενθαρρύνονται να συλλέγουν τα όμβρια ύδατα, όποτε είναι δυνατόν, και να τα χρησιμοποιούν για κατάλληλους σκοπούς, μεταξύ άλλων για το πότισμα των κήπων και την καθαριότητα. Από την άλλη πλευρά, πρέπει να ληφθούν αποτελεσματικά μέτρα ελέγχου στην πηγή ώστε να διασφαλίζεται ότι τα λύματα που παράγουν τα νοικοκυριά δεν περιέχουν ρυπαντές που θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο την επαναχρησιμοποίηση των επεξεργασμένων λυμάτων για άρδευση και άλλους σκοπούς. |
| --- | --- |

1.5.2.5.

Μετάβαση προς την κυκλική διαχείριση των υδάτων (μέτρο εφαρμοζόμενο από την ΕΕ, τα κράτη μέλη και τους φορείς ύδρευσης)

| 1.5.2.6. | Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή (μέτρο εφαρμοζόμενο από τα κράτη μέλη, τους δήμους και τους φορείς εκμετάλλευσης λυμάτων). Οι περιφέρειες επηρεάζονται με διαφορετικό τρόπο από την κλιματική αλλαγή. Είναι σημαντικό να προσαρμοστούν τα μέτρα στις τοπικές συνθήκες. Γενικά, ο πολεοδομικός σχεδιασμός θα πρέπει να αναδιαμορφωθεί ώστε να μετατραπούν οι πόλεις σε «πόλεις σφουγγάρια» (13). Αυτό θα βελτιώσει το αστικό κλίμα, θα επιτρέψει την απορροή των ομβρίων υδάτων και θα μειώσει τον αριθμό των συνδυασμένων συμβάντων υπερχείλισης αποχετευτικού δικτύου. |
| --- | --- |

1.5.2.6.

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή (μέτρο εφαρμοζόμενο από τα κράτη μέλη, τους δήμους και τους φορείς εκμετάλλευσης λυμάτων)

13

| 1.5.2.7. | Διασφάλιση της χρηστής διακυβέρνησης (μέτρο εφαρμοζόμενο από τα κράτη μέλη, τις περιφέρειες και τους δήμους). Απαιτούνται σαφείς και αποτελεσματικές δομές διακυβέρνησης ώστε να επέλθουν αλλαγές. Αυτό θα ενισχύσει τη συνεργασία μεταξύ όλων των παραγόντων και θα καθορίσει τις ευθύνες. Οι δράσεις θα πρέπει να βασίζονται σε ακριβείς προβλέψεις των περιφερειακών επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και στην ανάπτυξη προτύπων ζήτησης νερού (γεωργία, βιομηχανία, αύξηση του πληθυσμού κ.λπ.) για τις επόμενες δεκαετίες. |
| --- | --- |

1.5.2.7.

Διασφάλιση της χρηστής διακυβέρνησης (μέτρο εφαρμοζόμενο από τα κράτη μέλη, τις περιφέρειες και τους δήμους)

| 1.5.2.8. | Οι δημόσιες αρχές ως πρωτοπόροι (μέτρο εφαρμοζόμενο από τα κράτη μέλη και τους δήμους). Ως αρμόδιες για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή τόσο των μέτρων πολιτικής όσο και των πρακτικών ρυθμίσεων, οι δημόσιες αρχές, συμπεριλαμβανομένων των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, θα πρέπει να πρωτοστατήσουν στη μείωση του υδατικού τους αποτυπώματος. |
| --- | --- |

1.5.2.8.

Οι δημόσιες αρχές ως πρωτοπόροι (μέτρο εφαρμοζόμενο από τα κράτη μέλη και τους δήμους)

2.   Πλαίσιο

Πλαίσιο

| 2.1. | Στο πλαίσιο της εμβληματικής πρωτοβουλίας που δρομολόγησε η ΕΟΚΕ το 2023 για την αντιμετώπιση του νερού ως σημαντικής προτεραιότητας σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο, στην παρούσα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας διερευνώνται τα μέτρα που απαιτούνται για τη διασφάλιση αποδοτικότερης κατανάλωσης νερού στην ΕΕ από τους καταναλωτές, λαμβανομένων υπόψη των περιβαλλοντικών ζητημάτων, των κενών γνώσης και της τρέχουσας κατάστασης των σχετικών τεχνολογιών. Προτείνονται ιδέες για τη βελτιστοποίηση της κατανάλωσης και της έκλυσης νερού των νοικοκυριών, με βάση ένα ολοκληρωμένο όραμα για τον ρόλο των καταναλωτών και τις ανάγκες τους όσον αφορά την ποσότητα και την ποιότητα του νερού, διατυπώνονται δε συγκεκριμένες προτάσεις για τον σκοπό αυτό. |
| --- | --- |

2.1.

Στο πλαίσιο της εμβληματικής πρωτοβουλίας που δρομολόγησε η ΕΟΚΕ το 2023 για την αντιμετώπιση του νερού ως σημαντικής προτεραιότητας σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο, στην παρούσα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας διερευνώνται τα μέτρα που απαιτούνται για τη διασφάλιση αποδοτικότερης κατανάλωσης νερού στην ΕΕ από τους καταναλωτές, λαμβανομένων υπόψη των περιβαλλοντικών ζητημάτων, των κενών γνώσης και της τρέχουσας κατάστασης των σχετικών τεχνολογιών. Προτείνονται ιδέες για τη βελτιστοποίηση της κατανάλωσης και της έκλυσης νερού των νοικοκυριών, με βάση ένα ολοκληρωμένο όραμα για τον ρόλο των καταναλωτών και τις ανάγκες τους όσον αφορά την ποσότητα και την ποιότητα του νερού, διατυπώνονται δε συγκεκριμένες προτάσεις για τον σκοπό αυτό.

| 2.2. | Το νερό είναι απαραίτητο για τη ζωή, το περιβάλλον και την οικονομία, και, ως εκ τούτου, είναι ένα κοινό αγαθό που χρήζει σεβασμού και προστασίας. Ωστόσο, οι υδάτινοι πόροι της Ευρώπης απειλούνται λόγω της κλιματικής αλλαγής –καθώς σε πολλές υδρολογικές λεκάνες (και ιδίως στη Μεσόγειο (14)) παρατηρούνται μείωση των συνολικών βροχοπτώσεων και μεγαλύτερες περίοδοι ξηρασίας, ενώ στις περισσότερες περιοχές σημειώνονται εντονότερες βροχοπτώσεις με καταστροφικές πλημμύρες. Επιπλέον, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας συνεπάγεται ότι το αλμυρό νερό μπορεί να διεισδύσει στους υδροφόρους ορίζοντες γλυκού νερού. |
| --- | --- |

2.2.

Το νερό είναι απαραίτητο για τη ζωή, το περιβάλλον και την οικονομία, και, ως εκ τούτου, είναι ένα κοινό αγαθό που χρήζει σεβασμού και προστασίας. Ωστόσο, οι υδάτινοι πόροι της Ευρώπης απειλούνται λόγω της κλιματικής αλλαγής –καθώς σε πολλές υδρολογικές λεκάνες (και ιδίως στη Μεσόγειο (14

| 2.3. | Υπάρχει αυξανόμενη ανισορροπία μεταξύ της διαθεσιμότητας των τοπικών πόρων και της ζήτησης νερού από τους τελικούς χρήστες, γεγονός που δημιουργεί σημαντική απειλή λειψυδρίας στο μέλλον. Ενώ η διαθεσιμότητα του νερού καθορίζεται από βασικούς παράγοντες όπως οι βροχοπτώσεις, η γεωγραφία, οι κλιματικές τάσεις και η ρύπανση, η κατανάλωση και η ζήτηση του νερού καθορίζονται κυρίως από την ανθρώπινη συμπεριφορά. Επιπλέον, οι ανθρώπινες δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων των νοικοκυριών, επηρεάζουν την ποιότητα των διαθέσιμων υδάτινων πόρων. Η ανθρωπογενής ρύπανση του υδάτινου περιβάλλοντος μειώνει τη διαθεσιμότητα χρησιμοποιήσιμων υδάτινων πόρων και αυξάνει το κόστος και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της επεξεργασίας του νερού στα επίπεδα ποιότητας που απαιτούνται για ορισμένες δραστηριότητες (πόσιμο νερό, βιομηχανική χρήση, άρδευση κ.λπ.). Σύμφωνα με μελέτες (15), η έλλειψη προηγμένης παρακολούθησης της ποιότητας των υδάτων στα υδατικά συστήματα της ΕΕ υποδεικνύεται ως μία από τις κύριες αιτίες οικολογικών καταστροφών λόγω της ρύπανσης των υδάτων. |
| --- | --- |

2.3.

Υπάρχει αυξανόμενη ανισορροπία μεταξύ της διαθεσιμότητας των τοπικών πόρων και της ζήτησης νερού από τους τελικούς χρήστες, γεγονός που δημιουργεί σημαντική απειλή λειψυδρίας στο μέλλον. Ενώ η διαθεσιμότητα του νερού καθορίζεται από βασικούς παράγοντες όπως οι βροχοπτώσεις, η γεωγραφία, οι κλιματικές τάσεις και η ρύπανση, η κατανάλωση και η ζήτηση του νερού καθορίζονται κυρίως από την ανθρώπινη συμπεριφορά. Επιπλέον, οι ανθρώπινες δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων των νοικοκυριών, επηρεάζουν την ποιότητα των διαθέσιμων υδάτινων πόρων. Η ανθρωπογενής ρύπανση του υδάτινου περιβάλλοντος μειώνει τη διαθεσιμότητα χρησιμοποιήσιμων υδάτινων πόρων και αυξάνει το κόστος και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της επεξεργασίας του νερού στα επίπεδα ποιότητας που απαιτούνται για ορισμένες δραστηριότητες (πόσιμο νερό, βιομηχανική χρήση, άρδευση κ.λπ.). Σύμφωνα με μελέτες (15

| 2.4. | Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος (ΕΟΠ), η καταπόνηση των υδάτινων πόρων επηρεάζει κάθε χρόνο περίπου το 20 % των ευρωπαϊκών εδαφών και το 30 % του συνολικού πληθυσμού, κατά μέσο όρο (16). Ο ΕΟΠ αναφέρει ότι «καταπόνηση των υδάτινων πόρων προκύπτει όταν δεν υπάρχει επαρκές διαθέσιμο νερό για την κάλυψη των απαιτήσεων του περιβάλλοντος, της κοινωνίας και της οικονομίας μας, από πλευράς ποσότητας ή ποιότητας. Η καταπόνηση των υδάτινων πόρων είναι ένας γενικός όρος που περιλαμβάνει την ξηρασία, τη λειψυδρία, την υποβάθμιση της ποιότητας των υδάτων και την περιορισμένη προσβασιμότητα στο νερό» (17). |
| --- | --- |

2.4.

Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος (ΕΟΠ), η καταπόνηση των υδάτινων πόρων επηρεάζει κάθε χρόνο περίπου το 20 % των ευρωπαϊκών εδαφών και το 30 % του συνολικού πληθυσμού, κατά μέσο όρο (16

17

| 2.5. | Το νερό προς πόση αντιπροσωπεύει περίπου το 10 % της συνολικής χρήσης νερού. Η γεωργία, η δασοκομία και η αλιεία αντιπροσωπεύουν το 58 % και η παροχή ηλεκτρικής ενέργειας, φυσικού αερίου, ατμού και κλιματισμού το 18 % (18). |
| --- | --- |

2.5.

Το νερό προς πόση αντιπροσωπεύει περίπου το 10 % της συνολικής χρήσης νερού. Η γεωργία, η δασοκομία και η αλιεία αντιπροσωπεύουν το 58 % και η παροχή ηλεκτρικής ενέργειας, φυσικού αερίου, ατμού και κλιματισμού το 18 % (18

| 2.6. | Όσον αφορά την άντληση νερού, το νερό προς πόση αντιπροσωπεύει περίπου το 20 % της συνολικής αντλούμενης ποσότητας. Η άντληση για ψύξη στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας (19) (32 %) και η άντληση για τη γεωργία (28 %) είναι οι παράγοντες που συμβάλλουν περισσότερο στη συνολική ετήσια άντληση (20). |
| --- | --- |

2.6.

Όσον αφορά την άντληση νερού, το νερό προς πόση αντιπροσωπεύει περίπου το 20 % της συνολικής αντλούμενης ποσότητας. Η άντληση για ψύξη στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας (19

20

| 2.7. | Δεδομένου, αφενός, ότι η ρύπανση των υδάτινων πόρων με θρεπτικά συστατικά (άζωτο και φώσφορο) και πολλές επικίνδυνες ουσίες (όπως εκείνες με σωρευτικές καρκινογόνες ή μεταλλαξιογόνες ιδιότητες) ενέχει σοβαρό κίνδυνο για την υγεία και το περιβάλλον και, αφετέρου, ότι η αναγκαία επεξεργασία για τον καθαρισμό του νερού είναι δαπανηρή και απαιτεί πόρους, η ΕΟΚΕ ζητεί την άμεση εφαρμογή του συνολικής νομοθεσίας της ΕΕ που ισχύει επί του παρόντος. Επαναλαμβάνει ότι οι βιομηχανικές και οι γεωργικές πολιτικές της ΕΕ πρέπει να μειώσουν τις εκπομπές ρύπων, στηρίζοντας παράλληλα την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα. Εφόσον το νερό αποτελεί κοινό αγαθό, η ΕΟΚΕ ζητεί να διατίθεται δωρεάν πόσιμο νερό σε όλους τους πολίτες της ΕΕ μέσω προσβάσιμων αναψυκτήρων και πηγών νερού τοποθετημένων σε δημόσιους χώρους, σύμφωνα με την οδηγία (ΕΕ) 2020/2184. Στην περίπτωση παραχωρήσεων μεταλλικού νερού, θα πρέπει να καταβάλλεται προσπάθεια για την παροχή βρύσης διαθέσιμης στο κοινό. |
| --- | --- |

2.7.

Δεδομένου, αφενός, ότι η ρύπανση των υδάτινων πόρων με θρεπτικά συστατικά (άζωτο και φώσφορο) και πολλές επικίνδυνες ουσίες (όπως εκείνες με σωρευτικές καρκινογόνες ή μεταλλαξιογόνες ιδιότητες) ενέχει σοβαρό κίνδυνο για την υγεία και το περιβάλλον και, αφετέρου, ότι η αναγκαία επεξεργασία για τον καθαρισμό του νερού είναι δαπανηρή και απαιτεί πόρους, η ΕΟΚΕ ζητεί την άμεση εφαρμογή του συνολικής νομοθεσίας της ΕΕ που ισχύει επί του παρόντος. Επαναλαμβάνει ότι οι βιομηχανικές και οι γεωργικές πολιτικές της ΕΕ πρέπει να μειώσουν τις εκπομπές ρύπων, στηρίζοντας παράλληλα την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα. Εφόσον το νερό αποτελεί κοινό αγαθό, η ΕΟΚΕ ζητεί να διατίθεται δωρεάν πόσιμο νερό σε όλους τους πολίτες της ΕΕ μέσω προσβάσιμων αναψυκτήρων και πηγών νερού τοποθετημένων σε δημόσιους χώρους, σύμφωνα με την οδηγία (ΕΕ) 2020/2184. Στην περίπτωση παραχωρήσεων μεταλλικού νερού, θα πρέπει να καταβάλλεται προσπάθεια για την παροχή βρύσης διαθέσιμης στο κοινό.

| 2.8. | Ενώ η παρούσα γνωμοδότηση επικεντρώνεται κυρίως στην κατανάλωση και τη διαθεσιμότητα των υδάτινων πόρων, αποσκοπεί επίσης στην αντιμετώπιση προβλημάτων που αφορούν την ποιότητα, καθώς αυτά επηρεάζουν την πραγματική χρηστικότητα αυτού του πόρου. Ως εκ τούτου, ο στόχος πολιτικής είναι να αποτραπεί η περαιτέρω υποβάθμιση, να προστατευθεί και να ενισχυθεί η κατάσταση των υδάτινων οικοσυστημάτων, να εξασφαλιστεί η σταδιακή μείωση της ρύπανσης των υπόγειων υδάτων και να αποτραπεί η περαιτέρω ρύπανση. |
| --- | --- |

2.8.

Ενώ η παρούσα γνωμοδότηση επικεντρώνεται κυρίως στην κατανάλωση και τη διαθεσιμότητα των υδάτινων πόρων, αποσκοπεί επίσης στην αντιμετώπιση προβλημάτων που αφορούν την ποιότητα, καθώς αυτά επηρεάζουν την πραγματική χρηστικότητα αυτού του πόρου. Ως εκ τούτου, ο στόχος πολιτικής είναι να αποτραπεί η περαιτέρω υποβάθμιση, να προστατευθεί και να ενισχυθεί η κατάσταση των υδάτινων οικοσυστημάτων, να εξασφαλιστεί η σταδιακή μείωση της ρύπανσης των υπόγειων υδάτων και να αποτραπεί η περαιτέρω ρύπανση.

| 2.9. | Προκειμένου να εξασφαλιστεί επαρκής ποιότητα και ποσότητα νερού για τις σημερινές και τις μελλοντικές γενιές, απαιτείται γενική επίγνωση όλων των προβλημάτων και των βαθύτερων αιτιών τους. Κάθε πολίτης/καταναλωτής πρέπει να γνωρίζει τη σημασία του νερού και την αξία του ως πεπερασμένου πόρου, πρέπει δε να καλλιεργηθεί ευρεία επίγνωση των ζητημάτων που αφορούν τους υδάτινους πόρους και να ληφθούν τα αντίστοιχα μέτρα, αρχής γενομένης από την ιδιωτική σφαίρα. Για τον ίδιο ακριβώς σκοπό, η πρόσφατη οδηγία (ΕΕ) 2020/2184 συνιστά τη λήψη μέτρων από τα κράτη μέλη με σκοπό την καλύτερη ενημέρωση σχετικά με την ποιότητα και την κατανάλωση πόσιμου νερού. |
| --- | --- |

2.9.

Προκειμένου να εξασφαλιστεί επαρκής ποιότητα και ποσότητα νερού για τις σημερινές και τις μελλοντικές γενιές, απαιτείται γενική επίγνωση όλων των προβλημάτων και των βαθύτερων αιτιών τους. Κάθε πολίτης/καταναλωτής πρέπει να γνωρίζει τη σημασία του νερού και την αξία του ως πεπερασμένου πόρου, πρέπει δε να καλλιεργηθεί ευρεία επίγνωση των ζητημάτων που αφορούν τους υδάτινους πόρους και να ληφθούν τα αντίστοιχα μέτρα, αρχής γενομένης από την ιδιωτική σφαίρα. Για τον ίδιο ακριβώς σκοπό, η πρόσφατη οδηγία (ΕΕ) 2020/2184 συνιστά τη λήψη μέτρων από τα κράτη μέλη με σκοπό την καλύτερη ενημέρωση σχετικά με την ποιότητα και την κατανάλωση πόσιμου νερού.

| 2.10. | Πρέπει να ληφθούν υπόψη πολλοί παράγοντες και πτυχές που επηρεάζουν, άμεσα και έμμεσα, τη σημασία και τον αντίκτυπο της κατανάλωσης νερού των νοικοκυριών, όπως:






  — | οι διάφοροι σκοποί της άμεσης κατανάλωσης νερού: π.χ. πόση, πλύσιμο, πότισμα κ.λπ.· |
| --- | --- | --- |

2.10.

Πρέπει να ληφθούν υπόψη πολλοί παράγοντες και πτυχές που επηρεάζουν, άμεσα και έμμεσα, τη σημασία και τον αντίκτυπο της κατανάλωσης νερού των νοικοκυριών, όπως:

—

οι διάφοροι σκοποί της άμεσης κατανάλωσης νερού: π.χ. πόση, πλύσιμο, πότισμα κ.λπ.·

| — | η τοποθεσία της άμεσης κατανάλωσης νερού: π.χ. στο σπίτι, στην εργασία, στα χόμπι κ.λπ.· |
| --- | --- |

—

η τοποθεσία της άμεσης κατανάλωσης νερού: π.χ. στο σπίτι, στην εργασία, στα χόμπι κ.λπ.·

| — | τα είδη νερού που καταναλώνονται: π.χ. υπόγεια ύδατα, επιφανειακά ύδατα, επαναχρησιμοποιούμενα ύδατα κ.λπ.· |
| --- | --- |

—

τα είδη νερού που καταναλώνονται: π.χ. υπόγεια ύδατα, επιφανειακά ύδατα, επαναχρησιμοποιούμενα ύδατα κ.λπ.·

| — | η έμμεση κατανάλωση νερού: νερό που χρησιμοποιείται για την παραγωγή προϊόντων και υπηρεσιών· |
| --- | --- |

—

η έμμεση κατανάλωση νερού: νερό που χρησιμοποιείται για την παραγωγή προϊόντων και υπηρεσιών·

| — | τα άμεσα λύματα: ποσότητα και ποιότητα (θρεπτικά συστατικά, οργανικές ύλες, χημικές ουσίες κ.λπ.)· |
| --- | --- |

—

τα άμεσα λύματα: ποσότητα και ποιότητα (θρεπτικά συστατικά, οργανικές ύλες, χημικές ουσίες κ.λπ.)·

| — | τα έμμεσα λύματα: λύματα που παράγονται από την παραγωγή προϊόντων και υπηρεσιών· |
| --- | --- |

—

τα έμμεσα λύματα: λύματα που παράγονται από την παραγωγή προϊόντων και υπηρεσιών·

| — | η γεωγραφική λειψυδρία και οι ποιοτικές πτυχές που σχετίζονται τόσο με την άμεση όσο και με την έμμεση κατανάλωση (σε τοπικό έως παγκόσμιο επίπεδο). |
| --- | --- |

—

η γεωγραφική λειψυδρία και οι ποιοτικές πτυχές που σχετίζονται τόσο με την άμεση όσο και με την έμμεση κατανάλωση (σε τοπικό έως παγκόσμιο επίπεδο).

3.   Δείκτες χρήσης νερού

Δείκτες χρήσης νερού

| 3.1. | Ενώ η συνολική προσέγγιση για τη βελτιστοποίηση της κατανάλωσης νερού θα πρέπει να είναι ολοκληρωμένη, οι δείκτες που χρησιμοποιούνται θα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν λιγότεροι και απλούστεροι. Η προστιθέμενη αξία του αυξημένου αριθμού δεικτών ή της χρήσης πολύπλοκων συγκεντρωτικών δεικτών (όπως τα αποτυπώματα και οι κατάλογοι) ενδέχεται να μην είναι υψηλή σε σχέση με τους πόρους που απαιτούνται για την παρακολούθηση, την ανάλυση και την επεξεργασία τους. Ως εκ τούτου, είναι ζωτικής σημασίας να προσδιοριστούν οι πλέον συναφείς και σημαντικοί δείκτες, με γνώμονα την αποστολή των απαιτούμενων πληροφοριών. Θα πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ των δεικτών που χρησιμοποιούν οικονομολόγοι/επιστήμονες/υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής για τον προσδιορισμό των προβλημάτων, την ανάπτυξη στρατηγικών και τη μέτρηση της προόδου προς την επίτευξη καθορισμένων στόχων, και των δεικτών που χρησιμοποιούνται για σκοπούς επικοινωνίας με τους καταναλωτές. Για σκοπούς πολιτικής, είναι σημαντικό να αξιολογηθεί μια σειρά δεικτών που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με την κατανάλωση νερού, οι οποίοι θα επιτρέψουν την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας της πολιτικής, με ιδιαίτερη προσοχή στη συνέπεια και τη συνέχεια της παρακολούθησης των παραμέτρων. Οι δείκτες που χρησιμοποιεί ο ΕΟΠ συνιστούν εν προκειμένω μια αναφορά. |
| --- | --- |

3.1.

Ενώ η συνολική προσέγγιση για τη βελτιστοποίηση της κατανάλωσης νερού θα πρέπει να είναι ολοκληρωμένη, οι δείκτες που χρησιμοποιούνται θα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν λιγότεροι και απλούστεροι. Η προστιθέμενη αξία του αυξημένου αριθμού δεικτών ή της χρήσης πολύπλοκων συγκεντρωτικών δεικτών (όπως τα αποτυπώματα και οι κατάλογοι) ενδέχεται να μην είναι υψηλή σε σχέση με τους πόρους που απαιτούνται για την παρακολούθηση, την ανάλυση και την επεξεργασία τους. Ως εκ τούτου, είναι ζωτικής σημασίας να προσδιοριστούν οι πλέον συναφείς και σημαντικοί δείκτες, με γνώμονα την αποστολή των απαιτούμενων πληροφοριών. Θα πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ των δεικτών που χρησιμοποιούν οικονομολόγοι/επιστήμονες/υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής για τον προσδιορισμό των προβλημάτων, την ανάπτυξη στρατηγικών και τη μέτρηση της προόδου προς την επίτευξη καθορισμένων στόχων, και των δεικτών που χρησιμοποιούνται για σκοπούς επικοινωνίας με τους καταναλωτές. Για σκοπούς πολιτικής, είναι σημαντικό να αξιολογηθεί μια σειρά δεικτών που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με την κατανάλωση νερού, οι οποίοι θα επιτρέψουν την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας της πολιτικής, με ιδιαίτερη προσοχή στη συνέπεια και τη συνέχεια της παρακολούθησης των παραμέτρων. Οι δείκτες που χρησιμοποιεί ο ΕΟΠ συνιστούν εν προκειμένω μια αναφορά.

| 3.2. | Η ανάπτυξη των δεικτών του ΕΟΠ καθοδηγήθηκε από την ανάγκη να προσδιοριστεί ένας μικρός αριθμός σημαντικών για τη χάραξη πολιτικής δεικτών, σταθερών (αλλά όχι στατικών) στον χρόνο, οι οποίοι να μπορούν να δώσουν απαντήσεις σε επιλεγμένα ερωτήματα προτεραιότητας (περιβαλλοντικά, κοινωνικά, οικονομικά κ.λπ.). |
| --- | --- |

3.2.

Η ανάπτυξη των δεικτών του ΕΟΠ καθοδηγήθηκε από την ανάγκη να προσδιοριστεί ένας μικρός αριθμός σημαντικών για τη χάραξη πολιτικής δεικτών, σταθερών (αλλά όχι στατικών) στον χρόνο, οι οποίοι να μπορούν να δώσουν απαντήσεις σε επιλεγμένα ερωτήματα προτεραιότητας (περιβαλλοντικά, κοινωνικά, οικονομικά κ.λπ.).

| 3.3. | Ο σημαντικότερος δείκτης για τη μέτρηση της χρήσης νερού από τους καταναλωτές (νοικοκυριά) είναι η κατά κεφαλήν κατανάλωση νερού σε λίτρα ανά ημέρα (L/cap/d). Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν μεγάλες διακυμάνσεις από 77 έως 220 L/cap/d (21). |
| --- | --- |

3.3.

Ο σημαντικότερος δείκτης για τη μέτρηση της χρήσης νερού από τους καταναλωτές (νοικοκυριά) είναι η κατά κεφαλήν κατανάλωση νερού σε λίτρα ανά ημέρα (L/cap/d). Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν μεγάλες διακυμάνσεις από 77 έως 220 L/cap/d (21

| 3.4. | Τα μέτρα για την προώθηση της αποδοτικής κατανάλωσης νερού πρέπει να εξετάζουν τον πλήρη κύκλο του νερού και να καλύπτουν τόσο ποιοτικές όσο και ποσοτικές πτυχές. Δεν θα πρέπει να εξετάζουν απλώς και μόνο την άντληση/κατανάλωση πόσιμου νερού, αλλά θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνουν τα οφέλη της κυκλικής διαχείρισης των υδάτων (επαναχρησιμοποίηση του νερού) και να προωθούν τη συνειδητοποίηση του γεγονότος ότι το νερό περικλείεται επίσης στα προϊόντα που καταναλώνονται και στις υπηρεσίες που παρέχονται. Τούτο θα βοηθήσει τα νοικοκυριά να κατανοήσουν καλύτερα τον αντίκτυπο των καταναλωτικών επιλογών τους στην ποιότητα και την ποσότητα των υδάτινων πόρων στην περιοχή ή τη χώρα τους, αλλά και παγκοσμίως. Θα βοηθήσει επίσης τους πολίτες να αναπτύξουν μια νοοτροπία ευαισθητοποίησης όσον αφορά κάθε πτυχή των ατομικών τους προτύπων κατανάλωσης νερού –οικιακής και μη οικιακής– και να γνωρίζουν πώς μπορούν να κάνουν την κατανάλωσή τους αποδοτική. Ο ρόλος των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών είναι καίριος για να τους βοηθηθούν να επιλέγουν και να εφαρμόζουν στρατηγικές με σκοπό την αύξηση της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας της κατανάλωσής τους. |
| --- | --- |

3.4.

Τα μέτρα για την προώθηση της αποδοτικής κατανάλωσης νερού πρέπει να εξετάζουν τον πλήρη κύκλο του νερού και να καλύπτουν τόσο ποιοτικές όσο και ποσοτικές πτυχές. Δεν θα πρέπει να εξετάζουν απλώς και μόνο την άντληση/κατανάλωση πόσιμου νερού, αλλά θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνουν τα οφέλη της κυκλικής διαχείρισης των υδάτων (επαναχρησιμοποίηση του νερού) και να προωθούν τη συνειδητοποίηση του γεγονότος ότι το νερό περικλείεται επίσης στα προϊόντα που καταναλώνονται και στις υπηρεσίες που παρέχονται. Τούτο θα βοηθήσει τα νοικοκυριά να κατανοήσουν καλύτερα τον αντίκτυπο των καταναλωτικών επιλογών τους στην ποιότητα και την ποσότητα των υδάτινων πόρων στην περιοχή ή τη χώρα τους, αλλά και παγκοσμίως. Θα βοηθήσει επίσης τους πολίτες να αναπτύξουν μια νοοτροπία ευαισθητοποίησης όσον αφορά κάθε πτυχή των ατομικών τους προτύπων κατανάλωσης νερού –οικιακής και μη οικιακής– και να γνωρίζουν πώς μπορούν να κάνουν την κατανάλωσή τους αποδοτική. Ο ρόλος των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών είναι καίριος για να τους βοηθηθούν να επιλέγουν και να εφαρμόζουν στρατηγικές με σκοπό την αύξηση της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας της κατανάλωσής τους.

| 3.5. | Αν και η αποδοτική κατανάλωση νερού είναι αναγκαία σε όλα τα μέρη της Ευρώπης, η ανάγκη είναι πιο επείγουσα σε περιοχές που πλήττονται από λειψυδρία ή συχνότερα φαινόμενα ξηρασίας. Η αποδοτικότητα του συστήματος ύδρευσης θα πρέπει να συμπεριληφθεί στη συνολική στρατηγική προκειμένου να εξασφαλιστεί μια ολιστική προσέγγιση. Πιθανές λύσεις θα πρέπει επίσης να δοθούν με την εφαρμογή πιο μακρόπνοων στρατηγικών από τους φορείς ύδρευσης, συμπεριλαμβανομένης της εκτίμησης και της διαχείρισης των κινδύνων του συστήματος ύδρευσης, της διαχείρισης των διαρροών, των εναλλακτικών πηγών νερού κ.λπ. |
| --- | --- |

3.5.

Αν και η αποδοτική κατανάλωση νερού είναι αναγκαία σε όλα τα μέρη της Ευρώπης, η ανάγκη είναι πιο επείγουσα σε περιοχές που πλήττονται από λειψυδρία ή συχνότερα φαινόμενα ξηρασίας. Η αποδοτικότητα του συστήματος ύδρευσης θα πρέπει να συμπεριληφθεί στη συνολική στρατηγική προκειμένου να εξασφαλιστεί μια ολιστική προσέγγιση. Πιθανές λύσεις θα πρέπει επίσης να δοθούν με την εφαρμογή πιο μακρόπνοων στρατηγικών από τους φορείς ύδρευσης, συμπεριλαμβανομένης της εκτίμησης και της διαχείρισης των κινδύνων του συστήματος ύδρευσης, της διαχείρισης των διαρροών, των εναλλακτικών πηγών νερού κ.λπ.

| 3.6. | Παρότι θεωρητικά προτείνεται η χρήση πληθώρας άλλων παραμέτρων δεικτών (το θέμα του νερού είναι ιδιαίτερα κατάλληλο για αυτό), θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι τόσο η αναζήτηση πρόσθετων δεδομένων όσο και η επαλήθευση και η διάδοσή τους συνεπάγονται σημαντικό όγκο εργασίας. Αυτές οι περαιτέρω δραστηριότητες εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των ευρωπαϊκών κεντρικών δομών, αλλά και των κρατών μελών και των αντίστοιχων οργανισμών τους ή εταιρειών εκμετάλλευσης που αναζητούν και παράγουν τέτοια δεδομένα. Δεν ισχύει πάντα η θεωρία ότι η προσθήκη ενός επιπλέον βιολιού σε μια ήδη μεγάλη ορχήστρα θα βελτιώσει οπωσδήποτε τη μουσική ποιότητα. Ως εκ τούτου, αντί να προστεθούν νέοι δείκτες, είναι προτιμότερο να γίνεται καλύτερη δυνατή χρήση των υφιστάμενων δεικτών. |
| --- | --- |

3.6.

Παρότι θεωρητικά προτείνεται η χρήση πληθώρας άλλων παραμέτρων δεικτών (το θέμα του νερού είναι ιδιαίτερα κατάλληλο για αυτό), θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι τόσο η αναζήτηση πρόσθετων δεδομένων όσο και η επαλήθευση και η διάδοσή τους συνεπάγονται σημαντικό όγκο εργασίας. Αυτές οι περαιτέρω δραστηριότητες εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των ευρωπαϊκών κεντρικών δομών, αλλά και των κρατών μελών και των αντίστοιχων οργανισμών τους ή εταιρειών εκμετάλλευσης που αναζητούν και παράγουν τέτοια δεδομένα. Δεν ισχύει πάντα η θεωρία ότι η προσθήκη ενός επιπλέον βιολιού σε μια ήδη μεγάλη ορχήστρα θα βελτιώσει οπωσδήποτε τη μουσική ποιότητα. Ως εκ τούτου, αντί να προστεθούν νέοι δείκτες, είναι προτιμότερο να γίνεται καλύτερη δυνατή χρήση των υφιστάμενων δεικτών.

Βρυξέλλες, 12 Ιουλίου 2023.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Oliver RÖPKE

---

(1)  Έκθεση του ΕΟΠ αριθ. 12/2021 με θέμα Water resources across Europe — confronting water stress: an updated assessment (Οι υδάτινοι πόροι στην Ευρώπη — αντιμετώπιση της καταπόνησης των υδάτινων πόρων: επικαιροποιημένη αξιολόγηση), 2021.

1

Water resources across Europe — confronting water stress: an updated assessment

(2)  Δέσμη μέτρων προσαρμογής στον στόχο του 55 %, οδηγία-πλαίσιο για τα ύδατα, οδηγία για το πόσιμο νερό, κανονισμός για την επαναχρησιμοποίηση των υδάτων κ.λπ.

2

(3)  Για παράδειγμα, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_14_1151 και https://www.politico.eu/article/italy-biggest-steel-mill-mockery-eu-environmental-rules/.

3

(4)  https://watereurope.eu/wp-content/uploads/WE-Water-Vision-2023_online.pdf.

4

(5)  Water Footprint Network, Water Footprint Assessment (Δίκτυο Υδατικού Αποτυπώματος, αξιολόγηση υδατικού αποτυπώματος), χρησιμοποιήθηκε στις 22 Μαΐου 2023.

5

(6)  ΟΟΣΑ, Background note: Cost recovery (Ενημερωτικό σημείωμα: Ανάκτηση κόστους), Απρίλιος 2022.

6

(7)  Οδηγία (ΕΕ) 2020/2184 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2020, σχετικά με την ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης (ΕΕ L 435 της 23.12.2020, σ. 1).

7

(8)  Οδηγία 2010/75/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Νοεμβρίου 2010, περί βιομηχανικών εκπομπών (ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχος της ρύπανσης) (ΕΕ L 334 της 17.12.2010, σ. 17).

8

(9)  Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1907/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 2006, για την καταχώριση, την αξιολόγηση, την αδειοδότηση και τους περιορισμούς των χημικών προϊόντων (REACH) και για την ίδρυση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Χημικών Προϊόντων καθώς και για την τροποποίηση της οδηγίας 1999/45/EΚ και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 793/93 του Συμβουλίου και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1488/94 της Επιτροπής καθώς και της οδηγίας 76/769/ΕΟΚ του Συμβουλίου και των οδηγιών της Επιτροπής 91/155/ΕΟΚ, 93/67/ΕΟΚ, 93/105/ΕΚ και 2000/21/ΕΚ (ΕΕ L 396 της 30.12.2006, σ. 1).

9

(10)  Οδηγία 2009/128/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Οκτωβρίου 2009, σχετικά με την κοινή θέση του Συμβουλίου που αφορά τον καθορισμό πλαισίου κοινοτικής δράσης με σκοπό την επίτευξη ορθολογικής χρήσης των γεωργικών φαρμάκων (ΕΕ L 309 της 24.11.2009, σ. 71).

10

(11)  Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 726/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 31ης Μαρτίου 2004, για τη θέσπιση κοινοτικών διαδικασιών χορήγησης άδειας και εποπτείας όσον αφορά τα φάρμακα που προορίζονται για ανθρώπινη και για κτηνιατρική χρήση και για τη σύσταση Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων (ΕΕ L 136 της 30.4.2004, σ. 1).

11

(12)  Οδηγία 2001/83/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 6ης Νοεμβρίου 2001, περί κοινοτικού κώδικος για τα φάρμακα που προορίζονται για ανθρώπινη χρήση (ΕΕ L 311 της 28.11.2001, σ. 67).

12

(13)  Οι «πόλεις σφουγγάρια» είναι αστικές περιοχές με άφθονες φυσικές περιοχές –όπως δάση, λίμνες και πάρκα– ή με άλλου είδους σωστό σχεδιασμό για την απορρόφηση των όμβριων υδάτων και την πρόληψη των πλημμυρών. https://climatechampions.unfccc.int/what-are-sponge-cities-and-how-can-they-prevent-floods/, τελευταία επίσκεψη στις 7 Ιουνίου 2023.

13

(14)  Έκθεση της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Αλλαγή του Κλίματος (IPCC) [Cross-Chapter Paper 4: Mediterranean Region.Στο Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability (έκθεση του 2022 για την κλιματική αλλαγή: επιπτώσεις, προσαρμογή και ευπάθεια — διά-κεφαλαιακή ανάλυση 4 για την περιοχή της Μεσογείου)] αναφέρεται ότι «η περιοχή της Μεσογείου είναι ένα κομβικό σημείο με ιδιαίτερα διασυνδεδεμένους κλιματικούς κινδύνους».

14

(15)  ΕΟΠ, Ρύπανση στους ποταμούς της Ευρώπης.

15

(16)  Έκθεση του ΕΟΠ αριθ. 12/2021 με θέμα Water resources across Europe — confronting water stress: an updated assessment (Οι υδάτινοι πόροι στην Ευρώπη — αντιμετώπιση της καταπόνησης των υδάτινων πόρων: επικαιροποιημένη αξιολόγηση), 2021

16

Water resources across Europe — confronting water stress: an updated assessment

(17)  Ό.π.

17

(18)  Ειδική έκθεση 12/2021 του ΕΕΣ με τίτλο Ο ρυπαίνων πληρώνει: Ασυνεπής εφαρμογή στις περιβαλλοντικές πολιτικές και δράσεις της ΕΕ (βάσει στοιχείων του ΕΕΣ).

18

Ο ρυπαίνων πληρώνει: Ασυνεπής εφαρμογή στις περιβαλλοντικές πολιτικές και δράσεις της ΕΕ

(19)  Ωστόσο, ο αντίκτυπος που έχει στη διαθεσιμότητα πόρων η χρήση νερού για εγκαταστάσεις ψύξης δεν είναι ιδιαίτερα σαφής. Κατά κανόνα, το νερό λαμβάνεται από επιφανειακά υδατικά συστήματα ή από τη θάλασσα, και συνήθως όλο (ή σχεδόν όλο) επιστρέφεται στα εν λόγω υδατικά συστήματα.

19

(20)  ΕΟΠ, Water abstraction by source and economic sector (Άντληση νερού ανά πηγή και οικονομικό τομέα), 1η Ιουνίου 2022.

20

Water abstraction by source and economic sector

(21)  Eureau, The governance of water services in Europe, 2020 (Η διακυβέρνηση των υπηρεσιών ύδρευσης στην Ευρώπη).

21

---

| 29.9.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 349/24 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 349/24

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Αναθεώρηση του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων»

(διερευνητική γνωμοδότηση)

(2023/C 349/05)

| Εισηγήτρια: | η κ. Antje Sabine GERSTEIN |
| --- | --- |

Εισηγήτρια:

η κ. Antje Sabine GERSTEIN

Antje Sabine GERSTEIN

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 20.1.2023 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο όργανο | Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 29.6.2023 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 12.7.2023 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 580 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 196/1/4 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 20.1.2023

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο όργανο

Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

29.6.2023

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

12.7.2023

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

580

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

196/1/4

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) στηρίζει την προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να λάβει κυρίως ως σημείο εκκίνησης για την αναθεώρηση του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων τη δυνατότητα νέων τεχνολογιών ψηφιακής επισήμανσης, νέων τεχνολογιών ινών και της ταξινόμησής τους και νέων τεχνολογιών ανακύκλωσης και, συνεπώς, να αναγνωρίσει το συνολικό νέο, εκτενές ρυθμιστικό πλαίσιο της ΕΕ για τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα. |
| --- | --- |

1.1.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) στηρίζει την προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να λάβει κυρίως ως σημείο εκκίνησης για την αναθεώρηση του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων τη δυνατότητα νέων τεχνολογιών ψηφιακής επισήμανσης, νέων τεχνολογιών ινών και της ταξινόμησής τους και νέων τεχνολογιών ανακύκλωσης και, συνεπώς, να αναγνωρίσει το συνολικό νέο, εκτενές ρυθμιστικό πλαίσιο της ΕΕ για τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα.

| 1.2. | Οι καταναλωτές έχουν ποικίλες προσδοκίες όσον αφορά τον βαθμό λεπτομέρειας που παρέχουν οι επισημάνσεις των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων. Η αναθεώρηση του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων πρέπει να ικανοποιεί αυτούς τους διαφορετικούς βαθμούς προσδοκίας, προσφέροντας, καταρχάς, βασικές και εύληπτες πληροφορίες και, παράλληλα, παρέχοντας περαιτέρω πρόσβαση σε λεπτομερέστερες πληροφορίες. |
| --- | --- |

1.2.

Οι καταναλωτές έχουν ποικίλες προσδοκίες όσον αφορά τον βαθμό λεπτομέρειας που παρέχουν οι επισημάνσεις των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων. Η αναθεώρηση του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων πρέπει να ικανοποιεί αυτούς τους διαφορετικούς βαθμούς προσδοκίας, προσφέροντας, καταρχάς, βασικές και εύληπτες πληροφορίες και, παράλληλα, παρέχοντας περαιτέρω πρόσβαση σε λεπτομερέστερες πληροφορίες.

| 1.3. | Εάν ληφθεί υπόψη ότι ο τομέας της κλωστοϋφαντουργίας είναι ένας από τους πιο παγκοσμιοποιημένους τομείς, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι ύψιστης σημασίας η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να καταβάλει προσπάθειες για μια πανευρωπαϊκή και παγκόσμια ευθυγράμμιση των απαιτήσεων επισήμανσης όσον αφορά τις ενδείξεις προέλευσης, τις οδηγίες φροντίδας, το μέγεθος και τη σύνθεση των ινών. |
| --- | --- |

1.3.

Εάν ληφθεί υπόψη ότι ο τομέας της κλωστοϋφαντουργίας είναι ένας από τους πιο παγκοσμιοποιημένους τομείς, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι ύψιστης σημασίας η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να καταβάλει προσπάθειες για μια πανευρωπαϊκή και παγκόσμια ευθυγράμμιση των απαιτήσεων επισήμανσης όσον αφορά τις ενδείξεις προέλευσης, τις οδηγίες φροντίδας, το μέγεθος και τη σύνθεση των ινών.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να λάβει υπόψη τις ειδικές ανάγκες των ΜΜΕ στον τομέα αυτόν. Για να αποφευχθεί η περαιτέρω μετεγκατάσταση επιχειρηματικών δραστηριοτήτων στο εξωτερικό και δεδομένου ότι ο εν λόγω τομέας απασχολεί 1,3 εκατομμύρια εργαζομένους σε ολόκληρη την ΕΕ, οι νέες απαιτήσεις του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων πρέπει να παρέχουν αρκετή ευελιξία για την αντιμετώπιση των αναγκών και των ικανοτήτων των ΜΜΕ, με στόχο όχι μόνο τη διατήρηση της απασχόλησης και των δεξιοτήτων σε αυτόν τον τομέα της οικονομίας, αλλά και την περαιτέρω εξέλιξή τους. |
| --- | --- |

1.4.

Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να λάβει υπόψη τις ειδικές ανάγκες των ΜΜΕ στον τομέα αυτόν. Για να αποφευχθεί η περαιτέρω μετεγκατάσταση επιχειρηματικών δραστηριοτήτων στο εξωτερικό και δεδομένου ότι ο εν λόγω τομέας απασχολεί 1,3 εκατομμύρια εργαζομένους σε ολόκληρη την ΕΕ, οι νέες απαιτήσεις του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων πρέπει να παρέχουν αρκετή ευελιξία για την αντιμετώπιση των αναγκών και των ικανοτήτων των ΜΜΕ, με στόχο όχι μόνο τη διατήρηση της απασχόλησης και των δεξιοτήτων σε αυτόν τον τομέα της οικονομίας, αλλά και την περαιτέρω εξέλιξή τους.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

Γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Στη στρατηγική της ΕΕ για βιώσιμα και κυκλικά κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα, ανακοινώθηκε η επανεξέταση του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων [κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1007/2011 (1)], σύμφωνα με τον οποίο τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα που πωλούνται στην αγορά της ΕΕ πρέπει να φέρουν ετικέτα που να προσδιορίζει σαφώς τη σύνθεση των ινών και να αναφέρει τυχόν μη κλωστοϋφαντουργικά συστατικά ζωικής προέλευσης. Στο πλαίσιο αυτής της επανεξέτασης, η στρατηγική αναφέρει τη δυνατότητα να θεσπιστεί η υποχρεωτική δημοσιοποίηση άλλων ειδών πληροφοριών, όπως οι παράμετροι βιωσιμότητας και κυκλικότητας, το μέγεθος των προϊόντων και, κατά περίπτωση, η χώρα στην οποία πραγματοποιούνται οι διαδικασίες παραγωγής («made in»). |
| --- | --- |

2.1.

Στη στρατηγική της ΕΕ για βιώσιμα και κυκλικά κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα, ανακοινώθηκε η επανεξέταση του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων [κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1007/2011 (1

| 2.2. | Στην παρούσα γνωμοδότηση, η ΕΟΚΕ διερευνά τις επιλογές για τη διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής του ισχύοντος κανονισμού, με την εξέταση ορισμένων στοιχείων που ήδη απαριθμούνται στο άρθρο 24 του κανονισμού για την επανεξέταση και άλλες παραμέτρους σχετικά με τη βιωσιμότητα και την κυκλικότητα, σε συνάρτηση με τις τρέχουσες νομοθετικές προτάσεις, όπως η νομοθετική πρόταση για τις απαιτήσεις οικολογικού σχεδιασμού όσον αφορά τα βιώσιμα προϊόντα. Η γνωμοδότηση θα λάβει υπόψη τη βιομηχανική οπτική, συμπεριλαμβανομένου του κόστους και της βελτίωσης της ανταλλαγής πληροφοριών κατά μήκος της αξιακής αλυσίδας, καθώς και την οπτική των καταναλωτών, προκειμένου να διασφαλιστεί η σωστή, ακριβής και σαφής ενημέρωση. |
| --- | --- |

2.2.

Στην παρούσα γνωμοδότηση, η ΕΟΚΕ διερευνά τις επιλογές για τη διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής του ισχύοντος κανονισμού, με την εξέταση ορισμένων στοιχείων που ήδη απαριθμούνται στο άρθρο 24 του κανονισμού για την επανεξέταση και άλλες παραμέτρους σχετικά με τη βιωσιμότητα και την κυκλικότητα, σε συνάρτηση με τις τρέχουσες νομοθετικές προτάσεις, όπως η νομοθετική πρόταση για τις απαιτήσεις οικολογικού σχεδιασμού όσον αφορά τα βιώσιμα προϊόντα. Η γνωμοδότηση θα λάβει υπόψη τη βιομηχανική οπτική, συμπεριλαμβανομένου του κόστους και της βελτίωσης της ανταλλαγής πληροφοριών κατά μήκος της αξιακής αλυσίδας, καθώς και την οπτική των καταναλωτών, προκειμένου να διασφαλιστεί η σωστή, ακριβής και σαφής ενημέρωση.

| 2.3. | Η ΕΟΚΕ στηρίζει την προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να λάβει κυρίως ως σημείο εκκίνησης τη δυνατότητα νέων τεχνολογιών ψηφιακής επισήμανσης, νέων τεχνολογιών ινών και νέων τεχνολογιών ανακύκλωσης και, συνεπώς, να αναγνωρίσει το συνολικό νέο, εκτενές ρυθμιστικό πλαίσιο της ΕΕ για τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα (2). |
| --- | --- |

2.3.

Η ΕΟΚΕ στηρίζει την προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να λάβει κυρίως ως σημείο εκκίνησης τη δυνατότητα νέων τεχνολογιών ψηφιακής επισήμανσης, νέων τεχνολογιών ινών και νέων τεχνολογιών ανακύκλωσης και, συνεπώς, να αναγνωρίσει το συνολικό νέο, εκτενές ρυθμιστικό πλαίσιο της ΕΕ για τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα (2

| 2.4. | Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι πολλές πτυχές του τομέα της κλωστοϋφαντουργίας εξετάζονται ήδη σε εξαιρετικά πολύπλοκες οριζόντιες κανονιστικές προτάσεις, οι οποίες βρίσκονται ήδη στη νομοθετική διαδικασία. Η εταιρική κοινωνική ευθύνη και τα ζητήματα που σχετίζονται με την εργασία εξετάζονται στην οδηγία σχετικά με την εταιρική δέουσα επιμέλεια όσον αφορά τη βιωσιμότητα, καθώς και στον κανονισμό για την καταναγκαστική εργασία. Η οδηγία σχετικά με την ενδυνάμωση των καταναλωτών και η οδηγία για τους οικολογικούς ισχυρισμούς θα ρυθμίζουν σύντομα την κοινοποίηση των ισχυρισμών βιωσιμότητας, ενώ η αναθεωρημένη οδηγία-πλαίσιο για τα απόβλητα θα εξετάζει τις βασικές έννοιες που σχετίζονται με τη διαχείριση στο τέλος του κύκλου ζωής. |
| --- | --- |

2.4.

Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι πολλές πτυχές του τομέα της κλωστοϋφαντουργίας εξετάζονται ήδη σε εξαιρετικά πολύπλοκες οριζόντιες κανονιστικές προτάσεις, οι οποίες βρίσκονται ήδη στη νομοθετική διαδικασία. Η εταιρική κοινωνική ευθύνη και τα ζητήματα που σχετίζονται με την εργασία εξετάζονται στην οδηγία σχετικά με την εταιρική δέουσα επιμέλεια όσον αφορά τη βιωσιμότητα, καθώς και στον κανονισμό για την καταναγκαστική εργασία. Η οδηγία σχετικά με την ενδυνάμωση των καταναλωτών και η οδηγία για τους οικολογικούς ισχυρισμούς θα ρυθμίζουν σύντομα την κοινοποίηση των ισχυρισμών βιωσιμότητας, ενώ η αναθεωρημένη οδηγία-πλαίσιο για τα απόβλητα θα εξετάζει τις βασικές έννοιες που σχετίζονται με τη διαχείριση στο τέλος του κύκλου ζωής.

| 2.5. | Οι καταναλωτές έχουν ποικίλες προσδοκίες όσον αφορά τον βαθμό λεπτομέρειας που παρέχουν οι επισημάνσεις των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων. Η αναθεώρηση του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων πρέπει να ικανοποιεί αυτούς τους διαφορετικούς βαθμούς προσδοκίας, προσφέροντας, καταρχάς, βασικές και εύληπτες πληροφορίες και, παράλληλα, παρέχοντας περαιτέρω πρόσβαση σε λεπτομερέστερες πληροφορίες, για παράδειγμα μέσω της οικειοθελούς παροχής τυποποιημένων πληροφοριών σχετικά με τη διαδικασία παραγωγής. |
| --- | --- |

2.5.

Οι καταναλωτές έχουν ποικίλες προσδοκίες όσον αφορά τον βαθμό λεπτομέρειας που παρέχουν οι επισημάνσεις των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων. Η αναθεώρηση του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων πρέπει να ικανοποιεί αυτούς τους διαφορετικούς βαθμούς προσδοκίας, προσφέροντας, καταρχάς, βασικές και εύληπτες πληροφορίες και, παράλληλα, παρέχοντας περαιτέρω πρόσβαση σε λεπτομερέστερες πληροφορίες, για παράδειγμα μέσω της οικειοθελούς παροχής τυποποιημένων πληροφοριών σχετικά με τη διαδικασία παραγωγής.

| 2.6. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η αναθεώρηση του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων είναι μια πρωτοβουλία στο πλαίσιο του Προγράμματος βελτίωσης της καταλληλότητας και της αποδοτικότητας του κανονιστικού πλαισίου (REFIT), με σαφή στόχο να καταστεί η νομοθεσία της ΕΕ απλούστερη, κατάλληλη για τον επιδιωκόμενο σκοπό και λιγότερο δαπανηρή για τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές. Για τις εταιρείες, αυτό πρέπει να περιλαμβάνει τη μείωση του κόστους συμμόρφωσης, καθώς και τη ρυθμιστική σαφήνεια και συνέπεια. Για τους καταναλωτές, απαιτούνται ακριβείς, πλήρεις και συγκρίσιμες πληροφορίες σχετικά με τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία της μέγιστης δυνατής εναρμόνισης, προκειμένου να βοηθηθεί ο τομέας να πραγματοποιήσει επιτυχή μετάβαση στην πλήρη κυκλικότητα. |
| --- | --- |

2.6.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η αναθεώρηση του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων είναι μια πρωτοβουλία στο πλαίσιο του Προγράμματος βελτίωσης της καταλληλότητας και της αποδοτικότητας του κανονιστικού πλαισίου (REFIT), με σαφή στόχο να καταστεί η νομοθεσία της ΕΕ απλούστερη, κατάλληλη για τον επιδιωκόμενο σκοπό και λιγότερο δαπανηρή για τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές. Για τις εταιρείες, αυτό πρέπει να περιλαμβάνει τη μείωση του κόστους συμμόρφωσης, καθώς και τη ρυθμιστική σαφήνεια και συνέπεια. Για τους καταναλωτές, απαιτούνται ακριβείς, πλήρεις και συγκρίσιμες πληροφορίες σχετικά με τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία της μέγιστης δυνατής εναρμόνισης, προκειμένου να βοηθηθεί ο τομέας να πραγματοποιήσει επιτυχή μετάβαση στην πλήρη κυκλικότητα.

| 2.7. | Η ΕΟΚΕ ζητεί να αναληφθεί επείγουσα δράση για το σύστημα ταξινόμησης ινών, καθώς το τρέχον σύστημα δεν είναι αρκετά ευέλικτο ώστε να ανταποκρίνεται στην ανάπτυξη καινοτόμων ινών, οι οποίες συχνά έχουν μικρότερο περιβαλλοντικό αντίκτυπο από ό,τι οι συμβατικές ίνες. Για πολλούς παραγωγούς νέων ινών, το ισχύον καθεστώς είναι απογοητευτικό, επειδή δεν μπορούν να επισημάνουν τις ίνες τους με ακρίβεια. Επιπλέον, αυτές οι νέες ίνες δεν μπορούν ακόμη να αναγράφονται στις επισημάνσεις των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων, και, συνεπώς, ο προσδιορισμός τους παραμένει τεράστια πρόκληση για τους φορείς ανακύκλωσης, η οποία επί του παρόντος παρεμποδίζει την κυκλικότητα στον τομέα. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι αυτό το ρυθμιστικό κενό επηρεάζει επίσης αρνητικά τις αντιλήψεις των καταναλωτών, καθώς ορισμένα προϊόντα ενδέχεται να είναι στην πραγματικότητα πολύ πιο βιώσιμα από ό,τι αναγράφεται στις τρέχουσες επισημάνσεις. |
| --- | --- |

2.7.

Η ΕΟΚΕ ζητεί να αναληφθεί επείγουσα δράση για το σύστημα ταξινόμησης ινών, καθώς το τρέχον σύστημα δεν είναι αρκετά ευέλικτο ώστε να ανταποκρίνεται στην ανάπτυξη καινοτόμων ινών, οι οποίες συχνά έχουν μικρότερο περιβαλλοντικό αντίκτυπο από ό,τι οι συμβατικές ίνες. Για πολλούς παραγωγούς νέων ινών, το ισχύον καθεστώς είναι απογοητευτικό, επειδή δεν μπορούν να επισημάνουν τις ίνες τους με ακρίβεια. Επιπλέον, αυτές οι νέες ίνες δεν μπορούν ακόμη να αναγράφονται στις επισημάνσεις των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων, και, συνεπώς, ο προσδιορισμός τους παραμένει τεράστια πρόκληση για τους φορείς ανακύκλωσης, η οποία επί του παρόντος παρεμποδίζει την κυκλικότητα στον τομέα. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι αυτό το ρυθμιστικό κενό επηρεάζει επίσης αρνητικά τις αντιλήψεις των καταναλωτών, καθώς ορισμένα προϊόντα ενδέχεται να είναι στην πραγματικότητα πολύ πιο βιώσιμα από ό,τι αναγράφεται στις τρέχουσες επισημάνσεις.

| 2.8. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι ύψιστης σημασίας η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να καταβάλει προσπάθειες για μια πανευρωπαϊκή και παγκόσμια ευθυγράμμιση των απαιτήσεων επισήμανσης όσον αφορά τις ενδείξεις προέλευσης, τις οδηγίες φροντίδας, το μέγεθος και τη σύνθεση των ινών. Ο τομέας της κλωστοϋφαντουργίας είναι ένας από τους πλέον παγκοσμιοποιημένους τομείς. Τα ενδύματα που κατασκευάζονται σε κάθε τόπο προορίζονται για πληθώρα γεωγραφικών περιοχών παγκοσμίως (ΕΕ, ΗΠΑ κ.λπ.), με πολλές διαφορετικές απαιτήσεις επισήμανσης (3). Πρέπει να εξεταστούν, κατά περίπτωση, παγκόσμιες απαιτήσεις επισήμανσης και παγκόσμια εναρμονισμένα πρότυπα. |
| --- | --- |

2.8.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι ύψιστης σημασίας η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να καταβάλει προσπάθειες για μια πανευρωπαϊκή και παγκόσμια ευθυγράμμιση των απαιτήσεων επισήμανσης όσον αφορά τις ενδείξεις προέλευσης, τις οδηγίες φροντίδας, το μέγεθος και τη σύνθεση των ινών. Ο τομέας της κλωστοϋφαντουργίας είναι ένας από τους πλέον παγκοσμιοποιημένους τομείς. Τα ενδύματα που κατασκευάζονται σε κάθε τόπο προορίζονται για πληθώρα γεωγραφικών περιοχών παγκοσμίως (ΕΕ, ΗΠΑ κ.λπ.), με πολλές διαφορετικές απαιτήσεις επισήμανσης (3

| 2.9. | Η απαίτηση για τη μέγιστη δυνατή εναρμόνιση συνδέεται με ένα σαφές πολιτικό αίτημα της ΕΟΚΕ να αποτραπεί τυχόν περαιτέρω κίνδυνος για την εσωτερική αγορά, καθώς φαίνεται ότι εμφανίζονται όλο και περισσότερες διαφορετικές απαιτήσεις επισήμανσης στα κράτη μέλη. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι έχει ζωτική σημασία και είναι η κατάλληλη στιγμή να προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή την αναθεώρηση του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων το 2023, που συμπίπτει με την 30ή επέτειο της ενιαίας αγοράς. |
| --- | --- |

2.9.

Η απαίτηση για τη μέγιστη δυνατή εναρμόνιση συνδέεται με ένα σαφές πολιτικό αίτημα της ΕΟΚΕ να αποτραπεί τυχόν περαιτέρω κίνδυνος για την εσωτερική αγορά, καθώς φαίνεται ότι εμφανίζονται όλο και περισσότερες διαφορετικές απαιτήσεις επισήμανσης στα κράτη μέλη. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι έχει ζωτική σημασία και είναι η κατάλληλη στιγμή να προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή την αναθεώρηση του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων το 2023, που συμπίπτει με την 30ή επέτειο της ενιαίας αγοράς.

| 2.10. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να λάβει υπόψη τις ειδικές ανάγκες των ΜΜΕ στον τομέα αυτόν. Για να αποφευχθεί η περαιτέρω μετεγκατάσταση επιχειρηματικών δραστηριοτήτων στο εξωτερικό και δεδομένου ότι ο εν λόγω τομέας απασχολεί 1,3 εκατομμύρια εργαζομένους σε ολόκληρη την ΕΕ (4), οι νέες απαιτήσεις του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων πρέπει να παρέχουν αρκετή ευελιξία για την αντιμετώπιση των αναγκών και των ικανοτήτων των ΜΜΕ, με στόχο όχι μόνο τη διατήρηση της απασχόλησης και των δεξιοτήτων σε αυτόν τον τομέα της οικονομίας, αλλά και την περαιτέρω εξέλιξή τους. Για παράδειγμα, ένας γενικευμένος έλεγχος συμμόρφωσης που διενεργείται από οργανισμό πιστοποίησης δεν είναι σκόπιμος για τις ΜΜΕ, οι οποίες αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της βιομηχανικής παραγωγής κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων στην ΕΕ. Μια λογική προσέγγιση θα ήταν να προβλεφθούν διαδικασίες «αυτοπιστοποίησης», όπως οι εσωτερικοί έλεγχοι παραγωγής που ορίζονται στο παράρτημα II της απόφασης αριθ. 768/2008/ΕΚ (5), όπου οι ΜΜΕ παρέχουν ενημέρωση και εγγυήσεις στους καταναλωτές. |
| --- | --- |

2.10.

Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να λάβει υπόψη τις ειδικές ανάγκες των ΜΜΕ στον τομέα αυτόν. Για να αποφευχθεί η περαιτέρω μετεγκατάσταση επιχειρηματικών δραστηριοτήτων στο εξωτερικό και δεδομένου ότι ο εν λόγω τομέας απασχολεί 1,3 εκατομμύρια εργαζομένους σε ολόκληρη την ΕΕ (4

5

3.   Ειδικές παρατηρήσεις

Ειδικές παρατηρήσεις

3.1.   Ταξινόμηση των ινών

Ταξινόμηση των ινών

| 3.1.1. | Τα τελευταία χρόνια, η κλωστοϋφαντουργία έχει αναπτύξει μια σειρά από νέες ίνες με αποδεδειγμένα μικρότερα περιβαλλοντικά αποτυπώματα σε σύγκριση με τις πιο παραδοσιακές επιλογές ινών. Αν και αυτά τα υλικά ενδέχεται να βασίζονται σε παρόμοια πρώτη ύλη, η τεχνολογία κατασκευής και οι ιδιότητές τους συχνά διαφέρουν σημαντικά από εκείνες των συμβατικών ινών. Οι νέες ίνες δεν αναγνωρίζονται επί του παρόντος από τις υφιστάμενες γενικές ταξινομήσεις ινών στο παράρτημα I. Κατά συνέπεια, οι καινοτόμοι τύποι ινών ταξινομούνται με διαφορετικές ονομασίες ινών ή ως «άλλες» ίνες. Με δεδομένη την πράσινη και την κυκλική μετάβαση, ο αναθεωρημένος κανονισμός για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων θα πρέπει να επιτρέπει οι ίνες με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά να αναγνωρίζονται ως τέτοιες στο παράρτημα I. Η αναμενόμενη αναθεώρηση του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων θα πρέπει να προσαρμοστεί καλύτερα, ώστε να αντικατοπτρίζει τη δυναμική πρόοδο όσον αφορά τις καινοτόμες ίνες. |
| --- | --- |

3.1.1.

Τα τελευταία χρόνια, η κλωστοϋφαντουργία έχει αναπτύξει μια σειρά από νέες ίνες με αποδεδειγμένα μικρότερα περιβαλλοντικά αποτυπώματα σε σύγκριση με τις πιο παραδοσιακές επιλογές ινών. Αν και αυτά τα υλικά ενδέχεται να βασίζονται σε παρόμοια πρώτη ύλη, η τεχνολογία κατασκευής και οι ιδιότητές τους συχνά διαφέρουν σημαντικά από εκείνες των συμβατικών ινών. Οι νέες ίνες δεν αναγνωρίζονται επί του παρόντος από τις υφιστάμενες γενικές ταξινομήσεις ινών στο παράρτημα I. Κατά συνέπεια, οι καινοτόμοι τύποι ινών ταξινομούνται με διαφορετικές ονομασίες ινών ή ως «άλλες» ίνες. Με δεδομένη την πράσινη και την κυκλική μετάβαση, ο αναθεωρημένος κανονισμός για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων θα πρέπει να επιτρέπει οι ίνες με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά να αναγνωρίζονται ως τέτοιες στο παράρτημα I. Η αναμενόμενη αναθεώρηση του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων θα πρέπει να προσαρμοστεί καλύτερα, ώστε να αντικατοπτρίζει τη δυναμική πρόοδο όσον αφορά τις καινοτόμες ίνες.

| 3.1.2. | Ένα ευρύ φάσμα νέων τύπων ινών με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά βρίσκεται ήδη κοντά στην εμπορευματοποίηση ή θα διατεθεί στην αγορά στο μέλλον. Ωστόσο, η τρέχουσα διαδικασία επικαιροποίησης του παραρτήματος I δεν είναι διαφανής και δημιουργεί αβεβαιότητα στους αιτούντες. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ συνιστά στις αρχές της ΕΕ να αξιολογήσουν και να αναθεωρήσουν τον τρόπο με τον οποίο η διαδικασία επικαιροποίησης θα καταστεί πιο διαφανής και τεχνικά ακριβής. |
| --- | --- |

3.1.2.

Ένα ευρύ φάσμα νέων τύπων ινών με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά βρίσκεται ήδη κοντά στην εμπορευματοποίηση ή θα διατεθεί στην αγορά στο μέλλον. Ωστόσο, η τρέχουσα διαδικασία επικαιροποίησης του παραρτήματος I δεν είναι διαφανής και δημιουργεί αβεβαιότητα στους αιτούντες. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ συνιστά στις αρχές της ΕΕ να αξιολογήσουν και να αναθεωρήσουν τον τρόπο με τον οποίο η διαδικασία επικαιροποίησης θα καταστεί πιο διαφανής και τεχνικά ακριβής.

3.2.   Περιθώριο ανοχής για τη σύνθεση των ινών

Περιθώριο ανοχής για τη σύνθεση των ινών

| 3.2.1. | Με δεδομένη τη μετάβαση στην κυκλική οικονομία, η κλωστοϋφαντουργία χρησιμοποιεί όλο και περισσότερο ανακυκλωμένες ίνες και υλικά για την παραγωγή ενδυμάτων. Ο ισχύων κανονισμός δεν είναι απόλυτα κατάλληλος για την ακριβή επισήμανση της σύνθεσης των ινών με ανακυκλωμένο περιεχόμενο, παρεμποδίζοντας τη μετάβαση στην κυκλική οικονομία. Το άρθρο 20 παράγραφος 3 προβλέπει μέγιστη απόκλιση 3 % μεταξύ της περιεκτικότητας σε ίνες που δηλώνεται στην επισήμανση και της σύνθεσης των ινών που καθορίζεται βάσει δοκιμής από τις αρχές. Ωστόσο, η σημερινή κατάσταση της τεχνικής ανάπτυξης στην τεχνολογία διαλογής και ανακύκλωσης κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων δημιουργεί διακύμανση στη σύνθεση των ινών που ενίοτε υπερβαίνει το επίπεδο ανοχής του 3 %. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι, ιδίως στη μηχανική ανακύκλωση, δεν είναι δυνατόν να διασφαλίζεται πλήρως ότι η πρώτη ύλη για ανακύκλωση είναι απαλλαγμένη από προσμείξεις άλλων υφαντικών υλών. Αυτό δημιουργεί την ανάγκη να διερευνηθεί ένα μεγαλύτερο περιθώριο ανοχής για τη σύνθεση στον αναθεωρημένο κανονισμό για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων. Με βάση τη συμβολή των εμπειρογνωμόνων, η ΕΟΚΕ συνιστά το επικαιροποιημένο επίπεδο να είναι 3-5 %. Ένα αυξημένο επίπεδο ανοχής θα πρέπει να καλύπτει μόνο τους υφιστάμενους περιορισμούς στην τεχνολογία ανακύκλωσης και δεν θα πρέπει να δικαιολογεί τις ανεπαρκείς κατασκευαστικές πρακτικές. Μια μικρή αύξηση των επιπέδων ανοχής είναι ένα ευπρόσδεκτο βήμα για την άρση των φραγμών στη χρήση ανακυκλωμένων υλικών για την παραγωγή ενδυμάτων. |
| --- | --- |

3.2.1.

Με δεδομένη τη μετάβαση στην κυκλική οικονομία, η κλωστοϋφαντουργία χρησιμοποιεί όλο και περισσότερο ανακυκλωμένες ίνες και υλικά για την παραγωγή ενδυμάτων. Ο ισχύων κανονισμός δεν είναι απόλυτα κατάλληλος για την ακριβή επισήμανση της σύνθεσης των ινών με ανακυκλωμένο περιεχόμενο, παρεμποδίζοντας τη μετάβαση στην κυκλική οικονομία. Το άρθρο 20 παράγραφος 3 προβλέπει μέγιστη απόκλιση 3 % μεταξύ της περιεκτικότητας σε ίνες που δηλώνεται στην επισήμανση και της σύνθεσης των ινών που καθορίζεται βάσει δοκιμής από τις αρχές. Ωστόσο, η σημερινή κατάσταση της τεχνικής ανάπτυξης στην τεχνολογία διαλογής και ανακύκλωσης κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων δημιουργεί διακύμανση στη σύνθεση των ινών που ενίοτε υπερβαίνει το επίπεδο ανοχής του 3 %. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι, ιδίως στη μηχανική ανακύκλωση, δεν είναι δυνατόν να διασφαλίζεται πλήρως ότι η πρώτη ύλη για ανακύκλωση είναι απαλλαγμένη από προσμείξεις άλλων υφαντικών υλών. Αυτό δημιουργεί την ανάγκη να διερευνηθεί ένα μεγαλύτερο περιθώριο ανοχής για τη σύνθεση στον αναθεωρημένο κανονισμό για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων. Με βάση τη συμβολή των εμπειρογνωμόνων, η ΕΟΚΕ συνιστά το επικαιροποιημένο επίπεδο να είναι 3-5 %. Ένα αυξημένο επίπεδο ανοχής θα πρέπει να καλύπτει μόνο τους υφιστάμενους περιορισμούς στην τεχνολογία ανακύκλωσης και δεν θα πρέπει να δικαιολογεί τις ανεπαρκείς κατασκευαστικές πρακτικές. Μια μικρή αύξηση των επιπέδων ανοχής είναι ένα ευπρόσδεκτο βήμα για την άρση των φραγμών στη χρήση ανακυκλωμένων υλικών για την παραγωγή ενδυμάτων.

3.3.   Εναρμόνιση με τα παγκόσμια πρότυπα και διαδικασίες

Εναρμόνιση με τα παγκόσμια πρότυπα και διαδικασίες

3.3.1.   Εναρμόνιση των προτύπων δοκιμής

Εναρμόνιση των προτύπων δοκιμής

| 3.3.1.1. | Η κλωστοϋφαντουργία είναι μια εξαιρετικά παγκόσμια βιομηχανία, που συχνά εφαρμόζει διεθνή πρότυπα. Η αναθεώρηση του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων είναι μια ευκαιρία για την ευθυγράμμιση των μεθόδων δοκιμής της σύνθεσης των ινών με τα παγκόσμια πρότυπα. Επί του παρόντος, σύμφωνα με το άρθρο 19, μόνο τα πρότυπα της ΕΕ (EN) επιτρέπονται για τη δοκιμή της σύνθεσης των ινών. Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα πρότυπα EN είναι παρόμοια με τα διεθνή πρότυπα ISO, αλλά οι υφιστάμενες μικρές διαφορές στις παραμέτρους της μεθόδου οδηγούν σε αποκλίσεις μεταξύ των αποτελεσμάτων των δοκιμών ISO και EN. Λόγω των παγκόσμιων αξιακών αλυσίδων της βιομηχανίας, τα πρότυπα ISO εφαρμόζονται ευρέως και προτιμώνται από τον τομέα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι επιχειρήσεις να αντιμετωπίζουν αυξημένες δοκιμές για προϊόντα που προορίζονται για την ευρωπαϊκή αγορά, γεγονός που αυξάνει σημαντικά το κόστος. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ συνιστά ο αναθεωρημένος κανονισμός για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων να αποδεχθεί τα πρότυπα ISO ως αποδεκτά πρότυπα δοκιμής. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τα άλματα που γίνονται σήμερα όσον αφορά την καινοτομία γύρω από τις νέες μεθόδους ανίχνευσης της σύνθεσης των ινών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να λάβει υπόψη αυτήν την πρόοδο κατά την αναθεώρηση του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων. |
| --- | --- |

3.3.1.1.

Η κλωστοϋφαντουργία είναι μια εξαιρετικά παγκόσμια βιομηχανία, που συχνά εφαρμόζει διεθνή πρότυπα. Η αναθεώρηση του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων είναι μια ευκαιρία για την ευθυγράμμιση των μεθόδων δοκιμής της σύνθεσης των ινών με τα παγκόσμια πρότυπα. Επί του παρόντος, σύμφωνα με το άρθρο 19, μόνο τα πρότυπα της ΕΕ (EN) επιτρέπονται για τη δοκιμή της σύνθεσης των ινών. Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα πρότυπα EN είναι παρόμοια με τα διεθνή πρότυπα ISO, αλλά οι υφιστάμενες μικρές διαφορές στις παραμέτρους της μεθόδου οδηγούν σε αποκλίσεις μεταξύ των αποτελεσμάτων των δοκιμών ISO και EN. Λόγω των παγκόσμιων αξιακών αλυσίδων της βιομηχανίας, τα πρότυπα ISO εφαρμόζονται ευρέως και προτιμώνται από τον τομέα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι επιχειρήσεις να αντιμετωπίζουν αυξημένες δοκιμές για προϊόντα που προορίζονται για την ευρωπαϊκή αγορά, γεγονός που αυξάνει σημαντικά το κόστος. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ συνιστά ο αναθεωρημένος κανονισμός για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων να αποδεχθεί τα πρότυπα ISO ως αποδεκτά πρότυπα δοκιμής. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τα άλματα που γίνονται σήμερα όσον αφορά την καινοτομία γύρω από τις νέες μεθόδους ανίχνευσης της σύνθεσης των ινών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να λάβει υπόψη αυτήν την πρόοδο κατά την αναθεώρηση του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων.

3.3.2.   Εναρμόνιση με τα διεθνή πρότυπα και τους διεθνείς εμπορικούς κανόνες

Εναρμόνιση με τα διεθνή πρότυπα και τους διεθνείς εμπορικούς κανόνες

| 3.3.2.1. | Η ΕΟΚΕ στηρίζει την ιδέα της μετατροπής του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων σε ένα εγχειρίδιο εναρμονισμένων προτύπων για ορισμένες απαιτήσεις (ταξινόμηση των νέων ινών, δοκιμή της σύνθεσης των ινών, ταξινόμηση κατά μέγεθος, οδηγίες φροντίδας). Στο μέτρο του δυνατού, τα πρότυπα αυτά θα πρέπει να έχουν παγκόσμια εμβέλεια. Αυτό θα οδηγήσει σε μεγαλύτερη εναρμόνιση των απαιτήσεων επισήμανσης, τόσο εντός της ενιαίας αγοράς όσο και με τον υπόλοιπο κόσμο. |
| --- | --- |

3.3.2.1.

Η ΕΟΚΕ στηρίζει την ιδέα της μετατροπής του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων σε ένα εγχειρίδιο εναρμονισμένων προτύπων για ορισμένες απαιτήσεις (ταξινόμηση των νέων ινών, δοκιμή της σύνθεσης των ινών, ταξινόμηση κατά μέγεθος, οδηγίες φροντίδας). Στο μέτρο του δυνατού, τα πρότυπα αυτά θα πρέπει να έχουν παγκόσμια εμβέλεια. Αυτό θα οδηγήσει σε μεγαλύτερη εναρμόνιση των απαιτήσεων επισήμανσης, τόσο εντός της ενιαίας αγοράς όσο και με τον υπόλοιπο κόσμο.

| 3.3.2.2. | Με δεδομένο το παγκόσμιο εύρος του τομέα της κλωστοϋφαντουργίας, είναι κρίσιμης σημασίας να εξεταστεί η διεθνής ευθυγράμμιση και συνεργασία κατά την αναθεώρηση του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να διασφαλίσει τη συνοχή με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Τελωνείων και την τρέχουσα αναθεώρηση των κωδικών εναρμονισμένου συστήματος (ΕΣ), καθώς και με τις δεσμεύσεις στο πλαίσιο της συμφωνίας του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) για τα τεχνικά εμπόδια στο εμπόριο αναφορικά με τη χρήση διεθνών προτύπων. |
| --- | --- |

3.3.2.2.

Με δεδομένο το παγκόσμιο εύρος του τομέα της κλωστοϋφαντουργίας, είναι κρίσιμης σημασίας να εξεταστεί η διεθνής ευθυγράμμιση και συνεργασία κατά την αναθεώρηση του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να διασφαλίσει τη συνοχή με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Τελωνείων και την τρέχουσα αναθεώρηση των κωδικών εναρμονισμένου συστήματος (ΕΣ), καθώς και με τις δεσμεύσεις στο πλαίσιο της συμφωνίας του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) για τα τεχνικά εμπόδια στο εμπόριο αναφορικά με τη χρήση διεθνών προτύπων.

3.4.   Ψηφιακή επισήμανση

Ψηφιακή επισήμανση

| 3.4.1. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί θερμά την πρόθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να ψηφιοποιήσει την επισήμανση της σύνθεσης στον αναθεωρημένο κανονισμό για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων. Επιπλέον, στο πλαίσιο του κανονισμού για τον οικολογικό σχεδιασμό όσον αφορά τα βιώσιμα προϊόντα, η ΕΟΚΕ επικροτεί τις πρωτοβουλίες για ψηφιακή επισήμανση και επικοινωνία με τους καταναλωτές, όπως το ψηφιακό διαβατήριο προϊόντος. Ωστόσο, είναι κρίσιμης σημασίας η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ευθυγραμμίσει αυτές τις ψηφιακές πρωτοβουλίες, προκειμένου να δημιουργήσει ένα συνεκτικό και αποτελεσματικό πλαίσιο πολιτικής. |
| --- | --- |

3.4.1.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί θερμά την πρόθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να ψηφιοποιήσει την επισήμανση της σύνθεσης στον αναθεωρημένο κανονισμό για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων. Επιπλέον, στο πλαίσιο του κανονισμού για τον οικολογικό σχεδιασμό όσον αφορά τα βιώσιμα προϊόντα, η ΕΟΚΕ επικροτεί τις πρωτοβουλίες για ψηφιακή επισήμανση και επικοινωνία με τους καταναλωτές, όπως το ψηφιακό διαβατήριο προϊόντος. Ωστόσο, είναι κρίσιμης σημασίας η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ευθυγραμμίσει αυτές τις ψηφιακές πρωτοβουλίες, προκειμένου να δημιουργήσει ένα συνεκτικό και αποτελεσματικό πλαίσιο πολιτικής.

| 3.4.2. | Επί του παρόντος, οι φυσικές επισημάνσεις δεν είναι τόσο αποτελεσματικές όσο θα επιθυμούσαμε, για πολλούς λόγους. Οι επισημάνσεις συχνά αποκόπτονται μετά την αγορά του προϊόντος. Το κείμενο στις επισημάνσεις μπορεί να ξεθωριάσει λόγω πολλαπλών κύκλων πλύσης. Επιπλέον, η κατασκευή μεγάλων φυσικών επισημάνσεων σε πολλές διαφορετικές γλώσσες είναι δαπανηρή και συμβάλλει στη δημιουργία πλαστικών απορριμμάτων. Το κείμενο είναι μικρό και περιλαμβάνει διάφορες μεταφράσεις, γεγονός που το καθιστά επίσης δυσνόητο για τους καταναλωτές. |
| --- | --- |

3.4.2.

Επί του παρόντος, οι φυσικές επισημάνσεις δεν είναι τόσο αποτελεσματικές όσο θα επιθυμούσαμε, για πολλούς λόγους. Οι επισημάνσεις συχνά αποκόπτονται μετά την αγορά του προϊόντος. Το κείμενο στις επισημάνσεις μπορεί να ξεθωριάσει λόγω πολλαπλών κύκλων πλύσης. Επιπλέον, η κατασκευή μεγάλων φυσικών επισημάνσεων σε πολλές διαφορετικές γλώσσες είναι δαπανηρή και συμβάλλει στη δημιουργία πλαστικών απορριμμάτων. Το κείμενο είναι μικρό και περιλαμβάνει διάφορες μεταφράσεις, γεγονός που το καθιστά επίσης δυσνόητο για τους καταναλωτές.

| 3.4.3. | Οι ψηφιακές επισημάνσεις θα διευκολύνουν τις εταιρείες, ενώ θα βελτιώσουν την παροχή πληροφοριών στους καταναλωτές, προσφέροντάς τους ένα σαφές κείμενο στις ανάλογες γλώσσες. Εξακολουθεί να υπάρχει ανάγκη παροχής πληροφοριών στους καταναλωτές με λιγότερες γνώσεις τεχνολογίας, αλλά υπάρχουν επιλογές, για παράδειγμα με την παροχή πληροφοριών κατόπιν αιτήματος στο σημείο πώλησης. Για λόγους ανθεκτικότητας, η τοποθέτηση μιας ανεξίτηλης σήμανσης τύπου «φορέας δεδομένων» στο προϊόν μπορεί να εξασφαλίσει εύκολη πρόσβαση σε ψηφιακές πληροφορίες. |
| --- | --- |

3.4.3.

Οι ψηφιακές επισημάνσεις θα διευκολύνουν τις εταιρείες, ενώ θα βελτιώσουν την παροχή πληροφοριών στους καταναλωτές, προσφέροντάς τους ένα σαφές κείμενο στις ανάλογες γλώσσες. Εξακολουθεί να υπάρχει ανάγκη παροχής πληροφοριών στους καταναλωτές με λιγότερες γνώσεις τεχνολογίας, αλλά υπάρχουν επιλογές, για παράδειγμα με την παροχή πληροφοριών κατόπιν αιτήματος στο σημείο πώλησης. Για λόγους ανθεκτικότητας, η τοποθέτηση μιας ανεξίτηλης σήμανσης τύπου «φορέας δεδομένων» στο προϊόν μπορεί να εξασφαλίσει εύκολη πρόσβαση σε ψηφιακές πληροφορίες.

| 3.4.4. | Ακόμη και αν η Επιτροπή αποφασίσει να αφήσει ορισμένες πληροφορίες στις φυσικές επισημάνσεις, η προσέγγιση αυτή θα πρέπει, ωστόσο, να οδηγήσει σε σημαντική συνολική μείωση του μεγέθους των επισημάνσεων. Η ΕΟΚΕ στηρίζει την άποψη της Επιτροπής ότι οι φυσικές επισημάνσεις ή οι φυσικοί φορείς ψηφιακών πληροφοριών θα πρέπει να είναι πιο δύσκολο να αποκόπτονται. Είναι ήδη διαθέσιμες μέθοδοι επισήμανσης που δεν προκαλούν ερεθισμούς. Οι μέθοδοι με τις οποίες οι επισημάνσεις είναι πιο δύσκολο να αποκοπούν θα πρέπει να διασφαλίζουν την ανθεκτικότητα των πληροφοριών (π.χ. οι πληροφορίες που τυπώνονται απευθείας στο υλικό μπορεί να ξεθωριάσουν με την πλύση) και δεν θα πρέπει να μειώνουν τη λειτουργικότητα του προϊόντος (π.χ. η ραφή μιας επισήμανσης εξολοκλήρου πάνω σε ένα ένδυμα θα μπορούσε να μειώσει τη λειτουργικότητά του). |
| --- | --- |

3.4.4.

Ακόμη και αν η Επιτροπή αποφασίσει να αφήσει ορισμένες πληροφορίες στις φυσικές επισημάνσεις, η προσέγγιση αυτή θα πρέπει, ωστόσο, να οδηγήσει σε σημαντική συνολική μείωση του μεγέθους των επισημάνσεων. Η ΕΟΚΕ στηρίζει την άποψη της Επιτροπής ότι οι φυσικές επισημάνσεις ή οι φυσικοί φορείς ψηφιακών πληροφοριών θα πρέπει να είναι πιο δύσκολο να αποκόπτονται. Είναι ήδη διαθέσιμες μέθοδοι επισήμανσης που δεν προκαλούν ερεθισμούς. Οι μέθοδοι με τις οποίες οι επισημάνσεις είναι πιο δύσκολο να αποκοπούν θα πρέπει να διασφαλίζουν την ανθεκτικότητα των πληροφοριών (π.χ. οι πληροφορίες που τυπώνονται απευθείας στο υλικό μπορεί να ξεθωριάσουν με την πλύση) και δεν θα πρέπει να μειώνουν τη λειτουργικότητα του προϊόντος (π.χ. η ραφή μιας επισήμανσης εξολοκλήρου πάνω σε ένα ένδυμα θα μπορούσε να μειώσει τη λειτουργικότητά του).

| 3.4.5. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να αξιολογήσει τον τρόπο με τον οποίο το ψηφιακό διαβατήριο προϊόντος μπορεί να εφαρμοστεί στο πλαίσιο μιας ψηφιακής επισήμανσης βάσει του αναθεωρημένου κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων. Για λόγους συνέπειας και προκειμένου να διευκολυνθεί η εφαρμογή, μια ψηφιακή επισήμανση στο πλαίσιο του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων θα μπορούσε επίσης να τοποθετείται στον ίδιο φορέα δεδομένων με το ψηφιακό διαβατήριο προϊόντος. |
| --- | --- |

3.4.5.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να αξιολογήσει τον τρόπο με τον οποίο το ψηφιακό διαβατήριο προϊόντος μπορεί να εφαρμοστεί στο πλαίσιο μιας ψηφιακής επισήμανσης βάσει του αναθεωρημένου κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων. Για λόγους συνέπειας και προκειμένου να διευκολυνθεί η εφαρμογή, μια ψηφιακή επισήμανση στο πλαίσιο του κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων θα μπορούσε επίσης να τοποθετείται στον ίδιο φορέα δεδομένων με το ψηφιακό διαβατήριο προϊόντος.

3.5.   Εξαίρεση από την επισήμανση για ορισμένα είδη προϊόντων

Εξαίρεση από την επισήμανση για ορισμένα είδη προϊόντων

| 3.5.1. | Το παράρτημα V του ισχύοντος κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων εξαιρεί 42 είδη κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων από την υποχρέωση επισήμανσης. Πρόκειται για μικρά αντικείμενα (όπως λουριά ρολογιών), όπου η προσθήκη μιας επισήμανσης θα μείωνε τη λειτουργικότητα του προϊόντος. Ωστόσο, η προσέγγιση του καταλόγου δεν παρέχει σαφή καθοδήγηση για τον τρόπο με τον οποίο οι οικονομικοί φορείς θα πρέπει να επισημαίνουν προϊόντα που δεν απαριθμούνται στο παράρτημα V, αλλά έχουν επίσης μειωμένη λειτουργικότητα με μια επισήμανση. Η ΕΟΚΕ συνιστά ο αναθεωρημένος κανονισμός να αποσαφηνίσει τον τρόπο ορθής επισήμανσης προϊόντων (όπως καλσόν και κάλτσες) όπου η υποχρεωτική επισήμανση παρεμποδίζει τη λειτουργικότητα του προϊόντος. Για παράδειγμα, η σημερινή προσέγγιση του καταλόγου θα μπορούσε να αντικατασταθεί από έναν ορισμό των προϊόντων που εξαιρούνται από την υποχρεωτική επισήμανση. |
| --- | --- |

3.5.1.

Το παράρτημα V του ισχύοντος κανονισμού για την επισήμανση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων εξαιρεί 42 είδη κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων από την υποχρέωση επισήμανσης. Πρόκειται για μικρά αντικείμενα (όπως λουριά ρολογιών), όπου η προσθήκη μιας επισήμανσης θα μείωνε τη λειτουργικότητα του προϊόντος. Ωστόσο, η προσέγγιση του καταλόγου δεν παρέχει σαφή καθοδήγηση για τον τρόπο με τον οποίο οι οικονομικοί φορείς θα πρέπει να επισημαίνουν προϊόντα που δεν απαριθμούνται στο παράρτημα V, αλλά έχουν επίσης μειωμένη λειτουργικότητα με μια επισήμανση. Η ΕΟΚΕ συνιστά ο αναθεωρημένος κανονισμός να αποσαφηνίσει τον τρόπο ορθής επισήμανσης προϊόντων (όπως καλσόν και κάλτσες) όπου η υποχρεωτική επισήμανση παρεμποδίζει τη λειτουργικότητα του προϊόντος. Για παράδειγμα, η σημερινή προσέγγιση του καταλόγου θα μπορούσε να αντικατασταθεί από έναν ορισμό των προϊόντων που εξαιρούνται από την υποχρεωτική επισήμανση.

Βρυξέλλες, 12 Ιουλίου 2023.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Oliver RÖPKE

---

(1)  Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1007/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Σεπτεμβρίου 2011, για τις ονομασίες των υφανσίμων ινών και τη συναφή επισήμανση και τη σήμανση της σύνθεσης των ινών των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων και την κατάργηση της οδηγίας 73/44/EOK του Συμβουλίου και των οδηγιών 96/73/ΕΚ και 2008/121/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ L 272 της 18.10.2011, σ. 1).

1

(2)  COM(2023) 166 final — 2023/0085(COD).

2

(3)  Παραδείγματα τέτοιων απαιτήσεων είναι οι κανονισμοί για την επισήμανση και τη διαφήμιση των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων του Καναδά και ο νόμος περί αναγνώρισης των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων των ΗΠΑ.

3

(4)  https://euratex.eu/wp-content/uploads/EURATEX_FactsKey_Figures_2022rev-1.pdf.

4

(5)  Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 762/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 9ης Ιουλίου 2008, περί των στατιστικών στοιχείων που πρέπει να υποβάλλουν τα κράτη μέλη σχετικά με την υδατοκαλλιέργεια και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 788/96 του Συμβουλίου (ΕΕ L 218 της 13.8 2008, σ. 82).

5

---

| 29.9.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 349/28 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 349/28

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ευρωπαϊκή στρατηγική για τους ηλικιωμένους»

(διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της ισπανικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ)

(2023/C 349/06)

| Εισηγητής: | ο κ. Miguel Ángel CABRA DE LUNA |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Miguel Ángel CABRA DE LUNA

Miguel Ángel CABRA DE LUNA

| Αίτημα της ισπανικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ | Επιστολή με ημερομηνία 8.12.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης
  Διερευνητική γνωμοδότηση |
| Αρμόδιο τμήμα | Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 21.6.2023 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 12.7.2023 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 580 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 189/01/02 |

Αίτημα της ισπανικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ

Επιστολή με ημερομηνία 8.12.2022

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Διερευνητική γνωμοδότηση

Αρμόδιο τμήμα

Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

21.6.2023

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

12.7.2023

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

580

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

189/01/02

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η δημογραφική πρόκληση που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή κοινωνία πρέπει να αντιμετωπιστεί με πολιτικές που να συνεπάγονται αλλαγή προτύπου: να αναδεικνύουν τους ηλικιωμένους και να απομακρύνονται από τη νοοτροπία της εξάρτησης προκειμένου να επικεντρωθούν στη χειραφέτηση των ηλικιωμένων και στην εκρίζωση των διακρίσεων λόγω ηλικίας. Η τρέχουσα δημογραφική πρόκληση απαιτεί την άρση των εμποδίων και την αξιοποίηση των ευκαιριών που ενυπάρχουν στη γήρανση του πληθυσμού. |
| --- | --- |

1.1.

Η δημογραφική πρόκληση που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή κοινωνία πρέπει να αντιμετωπιστεί με πολιτικές που να συνεπάγονται αλλαγή προτύπου: να αναδεικνύουν τους ηλικιωμένους και να απομακρύνονται από τη νοοτροπία της εξάρτησης προκειμένου να επικεντρωθούν στη χειραφέτηση των ηλικιωμένων και στην εκρίζωση των διακρίσεων λόγω ηλικίας. Η τρέχουσα δημογραφική πρόκληση απαιτεί την άρση των εμποδίων και την αξιοποίηση των ευκαιριών που ενυπάρχουν στη γήρανση του πληθυσμού.

| 1.2. | Οι ηλικιωμένοι εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν υψηλά ποσοστά ανεργίας, αυξημένους κινδύνους διακρίσεων και απομόνωσης και ανισότητα όσον αφορά την πρόσβαση σε αξιοπρεπή εισοδήματα, γεγονός που δυσχεραίνει την ενεργό γήρανση. Δεδομένου ότι το ποσοστό απασχόλησης των εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) παραμένει κάτω από τον μέσο όρο, απαιτούνται μέτρα για την προσαρμογή των θέσεων εργασίας, την κατάρτιση και την προώθηση της απασχόλησης έως την επίσημη ηλικία συνταξιοδότησης. |
| --- | --- |

1.2.

Οι ηλικιωμένοι εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν υψηλά ποσοστά ανεργίας, αυξημένους κινδύνους διακρίσεων και απομόνωσης και ανισότητα όσον αφορά την πρόσβαση σε αξιοπρεπή εισοδήματα, γεγονός που δυσχεραίνει την ενεργό γήρανση. Δεδομένου ότι το ποσοστό απασχόλησης των εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) παραμένει κάτω από τον μέσο όρο, απαιτούνται μέτρα για την προσαρμογή των θέσεων εργασίας, την κατάρτιση και την προώθηση της απασχόλησης έως την επίσημη ηλικία συνταξιοδότησης.

| 1.3. | Τα συστήματα υγείας, πρόληψης και εκπαίδευσης στα της υγείας αποτελούν βασικό παράγοντα για την παράταση της μακροζωίας σε καλή ψυχοσωματική κατάσταση. Υπό αυτή την έννοια, η προσβασιμότητα —ιδίως της κατοικίας και του περίγυρού της— αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την πρόληψη τραυμάτων και τραυματισμών που οδηγούν σε εξάρτηση, εξασθένιση των σωματικών και νοητικών λειτουργιών και εμποδίζουν την ενεργό και υγιή διαβίωση (1). |
| --- | --- |

1.3.

Τα συστήματα υγείας, πρόληψης και εκπαίδευσης στα της υγείας αποτελούν βασικό παράγοντα για την παράταση της μακροζωίας σε καλή ψυχοσωματική κατάσταση. Υπό αυτή την έννοια, η προσβασιμότητα —ιδίως της κατοικίας και του περίγυρού της— αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την πρόληψη τραυμάτων και τραυματισμών που οδηγούν σε εξάρτηση, εξασθένιση των σωματικών και νοητικών λειτουργιών και εμποδίζουν την ενεργό και υγιή διαβίωση (1

| 1.4. | Για την προαγωγή της υγιούς και ενεργού γήρανσης είναι απαραίτητες οι επενδύσεις στην έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία — συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης τεχνολογιών, προϊόντων και υπηρεσιών προσιτών σε όλους και που καλύπτουν το ευρύ φάσμα αναγκών των ηλικιωμένων. |
| --- | --- |

1.4.

Για την προαγωγή της υγιούς και ενεργού γήρανσης είναι απαραίτητες οι επενδύσεις στην έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία — συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης τεχνολογιών, προϊόντων και υπηρεσιών προσιτών σε όλους και που καλύπτουν το ευρύ φάσμα αναγκών των ηλικιωμένων.

| 1.5. | Στις 27 Ιανουαρίου 2021, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την πράσινη βίβλο για τη γήρανση. Μία από τις μεγαλύτερες αδυναμίες της πράσινης βίβλου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι η έμφαση στην ηλικία και στους ηλικιωμένους ως κόστος ή δαπάνη για την κοινωνία, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη ούτε τα κοινωνικά και οικονομικά οφέλη που θα επιτευχθούν με τη μεγαλύτερη ενεργό ένταξη των ηλικιωμένων ούτε η συναισθηματική διάσταση της γήρανσης. |
| --- | --- |

1.5.

Στις 27 Ιανουαρίου 2021, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την πράσινη βίβλο για τη γήρανση. Μία από τις μεγαλύτερες αδυναμίες της πράσινης βίβλου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι η έμφαση στην ηλικία και στους ηλικιωμένους ως κόστος ή δαπάνη για την κοινωνία, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη ούτε τα κοινωνικά και οικονομικά οφέλη που θα επιτευχθούν με τη μεγαλύτερη ενεργό ένταξη των ηλικιωμένων ούτε η συναισθηματική διάσταση της γήρανσης.

| 1.6. | Δεδομένου ότι μέχρι σήμερα δεν έχει προταθεί καμία ολοκληρωμένη πολιτική για τη γήρανση ή που να επικεντρώνεται αποκλειστικά στους ηλικιωμένους, η ΕΕ πρέπει να εγκρίνει μια νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για τους ηλικιωμένους, με θεμελιώδεις στόχους την προστασία όλων των δικαιωμάτων τους, καθώς και την πλήρη συμμετοχή τους στην κοινωνία και την οικονομία. Μια νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για τους ηλικιωμένους θα συμβάλει στην αναγκαία αλλαγή εστίασης των σημερινών και των μελλοντικών πολιτικών για την ηλικία και τους ηλικιωμένους. |
| --- | --- |

1.6.

Δεδομένου ότι μέχρι σήμερα δεν έχει προταθεί καμία ολοκληρωμένη πολιτική για τη γήρανση ή που να επικεντρώνεται αποκλειστικά στους ηλικιωμένους, η ΕΕ πρέπει να εγκρίνει μια νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για τους ηλικιωμένους, με θεμελιώδεις στόχους την προστασία όλων των δικαιωμάτων τους, καθώς και την πλήρη συμμετοχή τους στην κοινωνία και την οικονομία. Μια νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για τους ηλικιωμένους θα συμβάλει στην αναγκαία αλλαγή εστίασης των σημερινών και των μελλοντικών πολιτικών για την ηλικία και τους ηλικιωμένους.

| 1.7. | Η στρατηγική αυτή θα αναπτύσσει προτάσεις και μέτρα στους τομείς της ισότητας και της απαγόρευσης των διακρίσεων, της διάστασης του φύλου, των δικαιωμάτων και της πρόσβασης σε αυτά, της συμμετοχής στην κοινωνία, της απασχόλησης, της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, του αξιοπρεπούς εισοδήματος και της κοινωνικής ένταξης. Εξάλλου, θα οδηγήσει στην ανάπτυξη από τα κράτη μέλη εθνικών σχεδίων, τα οποία θα συμπεριλαμβάνουν ειδικούς στόχους και δείκτες. |
| --- | --- |

1.7.

Η στρατηγική αυτή θα αναπτύσσει προτάσεις και μέτρα στους τομείς της ισότητας και της απαγόρευσης των διακρίσεων, της διάστασης του φύλου, των δικαιωμάτων και της πρόσβασης σε αυτά, της συμμετοχής στην κοινωνία, της απασχόλησης, της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, του αξιοπρεπούς εισοδήματος και της κοινωνικής ένταξης. Εξάλλου, θα οδηγήσει στην ανάπτυξη από τα κράτη μέλη εθνικών σχεδίων, τα οποία θα συμπεριλαμβάνουν ειδικούς στόχους και δείκτες.

| 1.8. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρουσιάσει επειγόντως, πριν από τη λήξη της τρέχουσας θητείας, τη νέα στρατηγική, η οποία θα υποστηρίζεται από μια Εγγύηση για τους ηλικιωμένους —αντίστοιχη με τις Εγγυήσεις για τη νεολαία και την Εγγύηση για τα παιδιά— που θα χρησιμεύσει ως μέσο ώστε να καταστεί λειτουργική η νέα στρατηγική. |
| --- | --- |

1.8.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρουσιάσει επειγόντως, πριν από τη λήξη της τρέχουσας θητείας, τη νέα στρατηγική, η οποία θα υποστηρίζεται από μια Εγγύηση για τους ηλικιωμένους —αντίστοιχη με τις Εγγυήσεις για τη νεολαία και την Εγγύηση για τα παιδιά— που θα χρησιμεύσει ως μέσο ώστε να καταστεί λειτουργική η νέα στρατηγική.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να εγκρίνουν μια νέα Εγγύηση, που θα τους παρέχει τη δυνατότητα να κάνουν χρήση διαφόρων χρηματοδοτικών πλαισίων της ΕΕ, όπως το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ (ΕΚΤ+), για προγράμματα στήριξης των ηλικιωμένων, καθώς και να ενσωματώσουν τη δημογραφία ως καθοριστικό στοιχείο στη διαδικασία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και στην εκπόνηση των ειδικών ανά χώρα συστάσεων. |
| --- | --- |

1.9.

Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να εγκρίνουν μια νέα Εγγύηση, που θα τους παρέχει τη δυνατότητα να κάνουν χρήση διαφόρων χρηματοδοτικών πλαισίων της ΕΕ, όπως το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ (ΕΚΤ+), για προγράμματα στήριξης των ηλικιωμένων, καθώς και να ενσωματώσουν τη δημογραφία ως καθοριστικό στοιχείο στη διαδικασία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και στην εκπόνηση των ειδικών ανά χώρα συστάσεων.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να συντάξουν, να αναπτύξουν, να υπογράψουν, να εφαρμόσουν και να εποπτεύουν επειγόντως ευρωπαϊκή διακήρυξη για τους ηλικιωμένους, η οποία θα αντικατοπτρίζει τη δέσμευση για την ανάπτυξη μιας μελλοντικής ευρωπαϊκής στρατηγικής για τους ηλικιωμένους εντός της τρέχουσας θητείας (2019-2024). |
| --- | --- |

1.10.

Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να συντάξουν, να αναπτύξουν, να υπογράψουν, να εφαρμόσουν και να εποπτεύουν επειγόντως ευρωπαϊκή διακήρυξη για τους ηλικιωμένους, η οποία θα αντικατοπτρίζει τη δέσμευση για την ανάπτυξη μιας μελλοντικής ευρωπαϊκής στρατηγικής για τους ηλικιωμένους εντός της τρέχουσας θητείας (2019-2024).

| 1.11. | Όπως αναφέρεται στη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα
  «Προς ένα νέο μοντέλο περίθαλψης των ηλικιωμένων: τα διδάγματα της πανδημίας COVID 19»
   (2), η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ανακηρύξει ευρωπαϊκό έτος Ηλικιωμένων, ως αναγνώριση των θεμελιωδών δικαιωμάτων των ηλικιωμένων και της πρόσβασής τους σε αυτά, καθώς και της συμβολής τους στην κοινωνία. |
| --- | --- |

1.11.

Όπως αναφέρεται στη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα
  «Προς ένα νέο μοντέλο περίθαλψης των ηλικιωμένων: τα διδάγματα της πανδημίας COVID 19»

2

| 1.12. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τον ρόλο των κοινωνικών εταίρων και του κοινωνικού διαλόγου, στο ίδιο πνεύμα με την Αυτόνομη συμφωνία-πλαίσιο των Ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων για την ενεργό γήρανση και την αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών (3). |
| --- | --- |

1.12.

Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τον ρόλο των κοινωνικών εταίρων και του κοινωνικού διαλόγου, στο ίδιο πνεύμα με την Αυτόνομη συμφωνία-πλαίσιο των Ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων για την ενεργό γήρανση και την αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών

3

| 1.13. | Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την έναρξη διαβουλεύσεων με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, ιδίως με οργανώσεις ηλικιωμένων, τους οικείους τους και τις επαγγελματικές οργανώσεις που τους υποστηρίζουν, καθώς και με οργανώσεις ισότητας, εκπροσώπους ατόμων με αναπηρία, παρόχους υπηρεσιών, οργανώσεις της κοινωνικής οικονομίας κ.λπ. |
| --- | --- |

1.13.

Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την έναρξη διαβουλεύσεων με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, ιδίως με οργανώσεις ηλικιωμένων, τους οικείους τους και τις επαγγελματικές οργανώσεις που τους υποστηρίζουν, καθώς και με οργανώσεις ισότητας, εκπροσώπους ατόμων με αναπηρία, παρόχους υπηρεσιών, οργανώσεις της κοινωνικής οικονομίας κ.λπ.

| 1.14. | Η ΕΟΚΕ απευθύνει έκκληση για σύμπραξη δημόσιου-ιδιωτικού τομέα, ως συμπληρωματικό μέσο για την αξιοποίηση του δυναμικού της ενεργού συμμετοχής των ηλικιωμένων σε τομείς όπως ο πολιτισμός, η εκπαίδευση, ο αθλητισμός, ο τουρισμός κ.λπ. |
| --- | --- |

1.14.

Η ΕΟΚΕ απευθύνει έκκληση για σύμπραξη δημόσιου-ιδιωτικού τομέα, ως συμπληρωματικό μέσο για την αξιοποίηση του δυναμικού της ενεργού συμμετοχής των ηλικιωμένων σε τομείς όπως ο πολιτισμός, η εκπαίδευση, ο αθλητισμός, ο τουρισμός κ.λπ.

| 1.15. | Προκειμένου να ενθαρρυνθεί η ανταλλαγή ορθών πρακτικών, η τεχνική κατάρτιση και οι συγκεκριμένες δράσεις στους τομείς της στρατηγικής, η ΕΟΚΕ ζητεί τη σύσταση Ευρωπαϊκού Οργανισμού για τους Ηλικιωμένους, τη Γήρανση και τη Δημογραφική Πρόκληση (4). |
| --- | --- |

1.15.

Προκειμένου να ενθαρρυνθεί η ανταλλαγή ορθών πρακτικών, η τεχνική κατάρτιση και οι συγκεκριμένες δράσεις στους τομείς της στρατηγικής, η ΕΟΚΕ ζητεί τη σύσταση Ευρωπαϊκού Οργανισμού για τους Ηλικιωμένους, τη Γήρανση και τη Δημογραφική Πρόκληση (4

| 1.16. | Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει τον συντονισμό των διαμεσολαβητών των ηλικιωμένων (ombudsmen) μεταξύ κρατών μελών και μεταξύ δημόσιας διοίκησης και ιδιωτικού τομέα. Οι διαμεσολαβητές μπορούν να βοηθούν τους ηλικιωμένους στις επαφές τους με τις δημόσιες αρχές, να λαμβάνουν καταγγελίες σχετικά με διακρίσεις λόγω ηλικίας, να διευκολύνουν την πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες ή να εξασφαλίζουν ένα ελάχιστο εισόδημα για τους ηλικιωμένους (5). |
| --- | --- |

1.16.

Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει τον συντονισμό των διαμεσολαβητών των ηλικιωμένων (ombudsmen) μεταξύ κρατών μελών και μεταξύ δημόσιας διοίκησης και ιδιωτικού τομέα. Οι διαμεσολαβητές μπορούν να βοηθούν τους ηλικιωμένους στις επαφές τους με τις δημόσιες αρχές, να λαμβάνουν καταγγελίες σχετικά με διακρίσεις λόγω ηλικίας, να διευκολύνουν την πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες ή να εξασφαλίζουν ένα ελάχιστο εισόδημα για τους ηλικιωμένους (5

| 1.17. | Σε διεθνές επίπεδο, η ΕΟΚΕ ζητεί την έγκριση σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ηλικιωμένων, με στόχο την ισότιμη πρόσβαση στα ανθρώπινα δικαιώματα κατά το γήρας, σύμφωνα με το παράδειγμα της Διεθνούς σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού ή της σύμβασης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία (6), με εξασφάλιση της ενεργού συμμετοχής των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών που εκπροσωπούν τους ηλικιωμένους και των κατάλληλων ενδιαφερόμενων φορέων. |
| --- | --- |

1.17.

Σε διεθνές επίπεδο, η ΕΟΚΕ ζητεί την έγκριση σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ηλικιωμένων, με στόχο την ισότιμη πρόσβαση στα ανθρώπινα δικαιώματα κατά το γήρας, σύμφωνα με το παράδειγμα της Διεθνούς σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού ή της σύμβασης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία (6

| 1.18. | Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει τη δημιουργία μιας μονάδας στη Γενική Διεύθυνση Δικαιοσύνης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία θα ασχολείται με την ισότητα και την απαγόρευση των διακρίσεων λόγω ηλικίας, καλεί δε την Επιτροπή να συγκροτήσει υπηρεσία αρμόδια για θέματα γήρανσης και δημογραφικής πρόκλησης, η οποία θα εξασφαλίζει τον συντονισμό των πολιτικών για τους ηλικιωμένους. |
| --- | --- |

1.18.

Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει τη δημιουργία μιας μονάδας στη Γενική Διεύθυνση Δικαιοσύνης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία θα ασχολείται με την ισότητα και την απαγόρευση των διακρίσεων λόγω ηλικίας, καλεί δε την Επιτροπή να συγκροτήσει υπηρεσία αρμόδια για θέματα γήρανσης και δημογραφικής πρόκλησης, η οποία θα εξασφαλίζει τον συντονισμό των πολιτικών για τους ηλικιωμένους.

| 1.19. | Για την προαγωγή όλων αυτών των μέτρων, και με μέλημα να αναδειχθεί η υποστήριξη της ΕΟΚΕ στην πρόοδο των πολιτικών για τους ηλικιωμένους, η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι αξίζει να εξεταστεί η συγκρότηση ειδικής ομάδας εντός του οργάνου για την ανάληψη πρωτοβουλιών σχετικών με τη γήρανση και τις δημογραφικές προκλήσεις και ευκαιρίες, σύμφωνα με τη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Προς ένα νέο μοντέλο περίθαλψης των ηλικιωμένων: τα διδάγματα της πανδημίας COVID-19» (7). |
| --- | --- |

1.19.

Για την προαγωγή όλων αυτών των μέτρων, και με μέλημα να αναδειχθεί η υποστήριξη της ΕΟΚΕ στην πρόοδο των πολιτικών για τους ηλικιωμένους, η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι αξίζει να εξεταστεί η συγκρότηση ειδικής ομάδας εντός του οργάνου για την ανάληψη πρωτοβουλιών σχετικών με τη γήρανση και τις δημογραφικές προκλήσεις και ευκαιρίες, σύμφωνα με τη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Προς ένα νέο μοντέλο περίθαλψης των ηλικιωμένων: τα διδάγματα της πανδημίας COVID-19» (7

2.   Γενικές παρατηρήσεις

Γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Η δημογραφική πρόκληση (αύξηση της μακροζωίας και μείωση της γονιμότητας κατά τις τελευταίες δεκαετίες) αποτελεί κεντρικό ζήτημα για την αναδιαμόρφωση του μέλλοντος της κοινωνίας, παράλληλα με την κλιματική αλλαγή και την τεχνολογική επανάσταση που συνδέεται με την τεχνητή νοημοσύνη. |
| --- | --- |

2.1.

Η δημογραφική πρόκληση (αύξηση της μακροζωίας και μείωση της γονιμότητας κατά τις τελευταίες δεκαετίες) αποτελεί κεντρικό ζήτημα για την αναδιαμόρφωση του μέλλοντος της κοινωνίας, παράλληλα με την κλιματική αλλαγή και την τεχνολογική επανάσταση που συνδέεται με την τεχνητή νοημοσύνη.

| 2.2. | Εκτιμάται ότι, στις χώρες της ΕΕ, ο πληθυσμός ηλικίας άνω των 65 ετών θα αυξηθεί από 90,5 εκατομμύρια άτομα στις αρχές του 2019 σε 129,8 εκατομμύρια το 2050. Κατά το διάστημα αυτό, ο αριθμός των ατόμων ηλικίας από 75 έως 84 ετών στην ΕΕ θα αυξηθεί κατά 56,1 %, ενώ ο αριθμός των ατόμων ηλικίας μεταξύ 65 και 74 ετών θα αυξηθεί κατά 16,6 %. Αντιθέτως, εκτιμάται ότι το 2050 θα υπάρχουν 13,5 % λιγότερα άτομα ηλικίας κάτω των 55 ετών που θα ζουν στην ΕΕ. |
| --- | --- |

2.2.

Εκτιμάται ότι, στις χώρες της ΕΕ, ο πληθυσμός ηλικίας άνω των 65 ετών θα αυξηθεί από 90,5 εκατομμύρια άτομα στις αρχές του 2019 σε 129,8 εκατομμύρια το 2050. Κατά το διάστημα αυτό, ο αριθμός των ατόμων ηλικίας από 75 έως 84 ετών στην ΕΕ θα αυξηθεί κατά 56,1 %, ενώ ο αριθμός των ατόμων ηλικίας μεταξύ 65 και 74 ετών θα αυξηθεί κατά 16,6 %. Αντιθέτως, εκτιμάται ότι το 2050 θα υπάρχουν 13,5 % λιγότερα άτομα ηλικίας κάτω των 55 ετών που θα ζουν στην ΕΕ.

| 2.3. | Ωστόσο, το ποσοστό απασχόλησης των εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας στην ΕΕ παραμένει κάτω από τον μέσο όρο. Μόνο 59,1 % των ατόμων ηλικίας 55-64 ετών απασχολούνταν το 2019 έναντι 73,1 % του συνόλου των ατόμων ηλικίας 20-64 ετών. Τα άτομα πριν από την ηλικία συνταξιοδότησης (55 έως 64 ετών) εμφανίζουν ένα από τα υψηλότερα ποσοστά φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού στην ΕΕ. |
| --- | --- |

2.3.

Ωστόσο, το ποσοστό απασχόλησης των εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας στην ΕΕ παραμένει κάτω από τον μέσο όρο. Μόνο 59,1 % των ατόμων ηλικίας 55-64 ετών απασχολούνταν το 2019 έναντι 73,1 % του συνόλου των ατόμων ηλικίας 20-64 ετών. Τα άτομα πριν από την ηλικία συνταξιοδότησης (55 έως 64 ετών) εμφανίζουν ένα από τα υψηλότερα ποσοστά φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού στην ΕΕ.

| 2.4. | Η μέση ηλικία συνταξιοδότησης στην ΕΕ είναι περίπου 65 έτη και το μέσο προσδόκιμο ζωής είναι περίπου 84 έτη, γεγονός που σημαίνει ότι τα περισσότερα άτομα αναμένεται να ζήσουν περίπου είκοσι έτη στη σύνταξη. Για όλους αυτούς τους λόγους, είναι αναγκαίο να προωθηθεί η μακροζωία με καλή υγεία. |
| --- | --- |

2.4.

Η μέση ηλικία συνταξιοδότησης στην ΕΕ είναι περίπου 65 έτη και το μέσο προσδόκιμο ζωής είναι περίπου 84 έτη, γεγονός που σημαίνει ότι τα περισσότερα άτομα αναμένεται να ζήσουν περίπου είκοσι έτη στη σύνταξη. Για όλους αυτούς τους λόγους, είναι αναγκαίο να προωθηθεί η μακροζωία με καλή υγεία.

| 2.5. | Σύμφωνα με την έκθεση του Ευρωβαρόμετρου του 2019 σχετικά με τις διακρίσεις στην ΕΕ, οι διακρίσεις λόγω ηλικίας, μαζί με τις διακρίσεις λόγω φύλου, είναι η πιο διαδεδομένη μορφή διακρίσεων στην ΕΕ. |
| --- | --- |

2.5.

Σύμφωνα με την έκθεση του Ευρωβαρόμετρου του 2019 σχετικά με τις διακρίσεις στην ΕΕ, οι διακρίσεις λόγω ηλικίας, μαζί με τις διακρίσεις λόγω φύλου, είναι η πιο διαδεδομένη μορφή διακρίσεων στην ΕΕ.

| 2.6. | Οι ηλικιωμένοι είναι μια ομάδα που διατρέχει μεγαλύτερο κίνδυνο να αποκτήσει αναπηρία, καθώς η γήρανση αυξάνει την έκθεση στην αναπηρία. Πράγματι, το 48,5 % των ατόμων με αναπηρία είναι άνω των 65 ετών. |
| --- | --- |

2.6.

Οι ηλικιωμένοι είναι μια ομάδα που διατρέχει μεγαλύτερο κίνδυνο να αποκτήσει αναπηρία, καθώς η γήρανση αυξάνει την έκθεση στην αναπηρία. Πράγματι, το 48,5 % των ατόμων με αναπηρία είναι άνω των 65 ετών.

| 2.7. | Ενώ το συνολικό ποσοστό αναπλήρωσης των συντάξεων στην ΕΕ ανέρχεται σε 58 % (8), εκτιμάται ότι, σε πολλές χώρες, οι ηλικιωμένοι κατέχουν το 40 % του πλούτου και ουσιαστικό μερίδιο της αγοραστικής δύναμης, με άνιση κατανομή μεταξύ γυναικών και ανδρών και μεταξύ εισοδηματικών ομάδων. Αυτό αντιπροσωπεύει σημαντικό δυναμικό για τους ηλικιωμένους ως μεγάλους καταναλωτές. |
| --- | --- |

2.7.

Ενώ το συνολικό ποσοστό αναπλήρωσης των συντάξεων στην ΕΕ ανέρχεται σε 58 % (8

| 2.8. | Οι καταναλωτές μεγαλύτερης ηλικίας αντιπροσωπεύουν μεγάλο μέρος της οικονομίας, το δε μερίδιό τους στην κατανάλωση θα συνεχίσει να αυξάνεται. Η οικονομία της τρίτης ηλικίας αναμένεται να εμφανίσει ετήσια αύξηση κατά 5 % περίπου σε ολόκληρη την ΕΕ, φθάνοντας τα 5,7 τρισεκατομμύρια ευρώ το 2025 (9). |
| --- | --- |

2.8.

Οι καταναλωτές μεγαλύτερης ηλικίας αντιπροσωπεύουν μεγάλο μέρος της οικονομίας, το δε μερίδιό τους στην κατανάλωση θα συνεχίσει να αυξάνεται. Η οικονομία της τρίτης ηλικίας αναμένεται να εμφανίσει ετήσια αύξηση κατά 5 % περίπου σε ολόκληρη την ΕΕ, φθάνοντας τα 5,7 τρισεκατομμύρια ευρώ το 2025 (9

| 2.9. | Η ΕΕ πρέπει να θέσει σε εφαρμογή αποτελεσματικές στρατηγικές που πρέπει να ενσωματώσουν τις δημογραφικές τάσεις και την οικονομική ανάπτυξη της εκάστοτε περιοχής, με συνυπολογισμό των ευκαιριών που θα μπορούσαν να προκύψουν από την οικονομία της τρίτης ηλικίας (10). |
| --- | --- |

2.9.

Η ΕΕ πρέπει να θέσει σε εφαρμογή αποτελεσματικές στρατηγικές που πρέπει να ενσωματώσουν τις δημογραφικές τάσεις και την οικονομική ανάπτυξη της εκάστοτε περιοχής, με συνυπολογισμό των ευκαιριών που θα μπορούσαν να προκύψουν από την οικονομία της τρίτης ηλικίας (10

3.   Νέα πολιτική της ΕΕ για τα δικαιώματα των ηλικιωμένων

Νέα πολιτική της ΕΕ για τα δικαιώματα των ηλικιωμένων

| 3.1. | Το 2002, κατά την τελευταία Παγκόσμια Συνέλευση για τη Γήρανση, ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) παρουσίασε στη Μαδρίτη το Διεθνές Πρόγραμμα Δράσης υπέρ των ηλικιωμένων, την πρώτη διεθνή συμφωνία που αντιμετωπίζει τους ηλικιωμένους ως άτομα που συνεισφέρουν στην ανάπτυξη της κοινωνίας, και συγκρότησε την Ανοικτή Ομάδα Εργασίας για τη γήρανση. |
| --- | --- |

3.1.

Το 2002, κατά την τελευταία Παγκόσμια Συνέλευση για τη Γήρανση, ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) παρουσίασε στη Μαδρίτη το Διεθνές Πρόγραμμα Δράσης υπέρ των ηλικιωμένων, την πρώτη διεθνή συμφωνία που αντιμετωπίζει τους ηλικιωμένους ως άτομα που συνεισφέρουν στην ανάπτυξη της κοινωνίας, και συγκρότησε την Ανοικτή Ομάδα Εργασίας για τη γήρανση.

| 3.2. | Στις 27 Ιανουαρίου 2021, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την Πράσινη βίβλο σχετικά με τη γήρανση: Προώθηση της αλληλεγγύης και της υπευθυνότητας μεταξύ των γενεών (11), θέτοντας τις βάσεις για τις μελλοντικές πολιτικές στήριξης των ηλικιωμένων. |
| --- | --- |

3.2.

Στις 27 Ιανουαρίου 2021, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την Πράσινη βίβλο σχετικά με τη γήρανση: Προώθηση της αλληλεγγύης και της υπευθυνότητας μεταξύ των γενεών

11

| 3.3. | Η πράσινη βίβλος κατέληγε στο συμπέρασμα ότι η υγιής και ενεργός γήρανση έχει θετικό αντίκτυπο στην αγορά εργασίας, στα ποσοστά απασχόλησης και στα συστήματα κοινωνικής προστασίας και, ως εκ τούτου, στην ανάπτυξη και την παραγωγικότητα της οικονομίας. |
| --- | --- |

3.3.

Η πράσινη βίβλος κατέληγε στο συμπέρασμα ότι η υγιής και ενεργός γήρανση έχει θετικό αντίκτυπο στην αγορά εργασίας, στα ποσοστά απασχόλησης και στα συστήματα κοινωνικής προστασίας και, ως εκ τούτου, στην ανάπτυξη και την παραγωγικότητα της οικονομίας.

| 3.4. | Στην πράσινη βίβλο επιβεβαιωνόταν η ανάγκη ανάληψης συγκεκριμένης και αποφασιστικής δράσης για τη στήριξη των ηλικιωμένων σε όλους τους τομείς πολιτικής, δεν διατυπωνόταν όμως ένα καθαυτό συγκεκριμένο πρόγραμμα πρωτοβουλιών προς ανάπτυξη από την ΕΕ και τα κράτη μέλη. |
| --- | --- |

3.4.

Στην πράσινη βίβλο επιβεβαιωνόταν η ανάγκη ανάληψης συγκεκριμένης και αποφασιστικής δράσης για τη στήριξη των ηλικιωμένων σε όλους τους τομείς πολιτικής, δεν διατυπωνόταν όμως ένα καθαυτό συγκεκριμένο πρόγραμμα πρωτοβουλιών προς ανάπτυξη από την ΕΕ και τα κράτη μέλη.

| 3.5. | Οι νέες πολιτικές της ΕΕ πρέπει να επιφέρουν αλλαγή προτύπου: να αναδεικνύουν τους ηλικιωμένους και να απομακρύνονται από τη νοοτροπία της εξάρτησης προκειμένου να επικεντρωθούν στη χειραφέτηση των ηλικιωμένων και στην εκρίζωση των διακρίσεων λόγω ηλικίας. |
| --- | --- |

3.5.

Οι νέες πολιτικές της ΕΕ πρέπει να επιφέρουν αλλαγή προτύπου: να αναδεικνύουν τους ηλικιωμένους και να απομακρύνονται από τη νοοτροπία της εξάρτησης προκειμένου να επικεντρωθούν στη χειραφέτηση των ηλικιωμένων και στην εκρίζωση των διακρίσεων λόγω ηλικίας.

4.   Προς μία ευρωπαϊκή στρατηγική

Προς μία ευρωπαϊκή στρατηγική

| 4.1. | Η πράσινη βίβλος αποτέλεσε μεν ένα ακόμη βήμα προς την υλοποίηση των δεσμεύσεων που αναλήφθηκαν στο διεθνές σχέδιο δράσης της Μαδρίτης για τη γήρανση, πριν από δύο δεκαετίες, έφερε όμως στο φως ορισμένες ελλείψεις που πρέπει να καλυφθούν, δεδομένου ότι μέχρι στιγμής δεν έχει ακόμη προταθεί μια ολοκληρωμένη πολιτική για τη γήρανση ή αποκλειστικά επικεντρωμένη στους ηλικιωμένους. |
| --- | --- |

4.1.

Η πράσινη βίβλος αποτέλεσε μεν ένα ακόμη βήμα προς την υλοποίηση των δεσμεύσεων που αναλήφθηκαν στο διεθνές σχέδιο δράσης της Μαδρίτης για τη γήρανση, πριν από δύο δεκαετίες, έφερε όμως στο φως ορισμένες ελλείψεις που πρέπει να καλυφθούν, δεδομένου ότι μέχρι στιγμής δεν έχει ακόμη προταθεί μια ολοκληρωμένη πολιτική για τη γήρανση ή αποκλειστικά επικεντρωμένη στους ηλικιωμένους.

| 4.2. | Μία από τις μεγαλύτερες αδυναμίες της πράσινης βίβλου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι η έμφαση στην ηλικία και στους ηλικιωμένους ως δαπάνη ή κόστος για την κοινωνία, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη τα κοινωνικά και οικονομικά οφέλη που θα μπορούσαν να επιτευχθούν με τη μεγαλύτερη ενεργό ένταξη των ηλικιωμένων. Στην πράσινη βίβλο εξακολουθούσε να συνδέεται η ηλικία με την παρακμή, την παθητικότητα και την ευπάθεια. Για την αξιοποίηση του δυναμικού της γήρανσης, καίρια σημασία έχει μια θεώρηση που θα βασίζεται στα ανθρώπινα δικαιώματα, την καλή διαβίωση, τη συμβολή των ηλικιωμένων στην κοινωνία και την οικονομία, καθώς και τα μέσα που θα καταστήσουν δυνατή τη συμβολή αυτή. |
| --- | --- |

4.2.

Μία από τις μεγαλύτερες αδυναμίες της πράσινης βίβλου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι η έμφαση στην ηλικία και στους ηλικιωμένους ως δαπάνη ή κόστος για την κοινωνία, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη τα κοινωνικά και οικονομικά οφέλη που θα μπορούσαν να επιτευχθούν με τη μεγαλύτερη ενεργό ένταξη των ηλικιωμένων. Στην πράσινη βίβλο εξακολουθούσε να συνδέεται η ηλικία με την παρακμή, την παθητικότητα και την ευπάθεια. Για την αξιοποίηση του δυναμικού της γήρανσης, καίρια σημασία έχει μια θεώρηση που θα βασίζεται στα ανθρώπινα δικαιώματα, την καλή διαβίωση, τη συμβολή των ηλικιωμένων στην κοινωνία και την οικονομία, καθώς και τα μέσα που θα καταστήσουν δυνατή τη συμβολή αυτή.

| 4.3. | Τα τελευταία χρόνια, υποβλήθηκαν και συζητήθηκαν ορισμένες πρωτοβουλίες που συνδέονται στενά με την ηλικία, όπως η ευρωπαϊκή στρατηγική για τη φροντίδα, το σχέδιο δράσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία 2020-2024, το σχέδιο δράσης για τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, οι δεσμεύσεις που ανέλαβαν τα κράτη μέλη σχετικά με την πρωτοβουλία των Ηνωμένων Εθνών για τον αντίκτυπο της νόσου COVID-19 στους ηλικιωμένους, καθώς και τα διάφορα συμπεράσματα του Συμβουλίου της ΕΕ σχετικά με: τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη συμμετοχή και την ευημερία των ηλικιωμένων στην εποχή της ψηφιοποίησης (12), την ενσωμάτωση της διάστασης της γήρανσης στις δημόσιες πολιτικές (13) ή ακόμη την ανάκαμψη μετά την πανδημία COVID-19 με γνώμονα τα ανθρώπινα δικαιώματα (14). |
| --- | --- |

4.3.

Τα τελευταία χρόνια, υποβλήθηκαν και συζητήθηκαν ορισμένες πρωτοβουλίες που συνδέονται στενά με την ηλικία, όπως η ευρωπαϊκή στρατηγική για τη φροντίδα, το σχέδιο δράσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία 2020-2024, το σχέδιο δράσης για τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, οι δεσμεύσεις που ανέλαβαν τα κράτη μέλη σχετικά με την πρωτοβουλία των Ηνωμένων Εθνών για τον αντίκτυπο της νόσου COVID-19 στους ηλικιωμένους, καθώς και τα διάφορα συμπεράσματα του Συμβουλίου της ΕΕ σχετικά με: τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη συμμετοχή και την ευημερία των ηλικιωμένων στην εποχή της ψηφιοποίησης

12

ενσωμάτωση της διάστασης της γήρανσης στις δημόσιες πολιτικές

13

ανάκαμψη μετά την πανδημία COVID-19 με γνώμονα τα ανθρώπινα δικαιώματα

14

| 4.4. | Μια νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για τους ηλικιωμένους θα συμβάλει στην απαραίτητη αλλαγή προσέγγισης των σημερινών και των μελλοντικών πολιτικών για την ηλικία και τους ηλικιωμένους, δίνοντας έμφαση στις ανθρώπινες, κοινωνικές και οικονομικές ευκαιρίες και βελτιώνοντας τις προοπτικές συμμετοχής και ενεργού άσκησης της ιδιότητας του πολίτη, καθώς οι ηλικιωμένοι διαθέτουν ένα —συχνά αναξιοποίητο— πνευματικό, οικονομικό και κοινωνικό κεφάλαιο. Η στρατηγική θα στηρίξει την αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών και μια προσέγγιση κύκλου ζωής, ώστε να προλαμβάνονται και να μειώνονται οι προκλήσεις που σχετίζονται με την ηλικία, διορθώνοντας την τρέχουσα προσέγγιση της γήρανσης ως κόστους. |
| --- | --- |

4.4.

Μια νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για τους ηλικιωμένους θα συμβάλει στην απαραίτητη αλλαγή προσέγγισης των σημερινών και των μελλοντικών πολιτικών για την ηλικία και τους ηλικιωμένους, δίνοντας έμφαση στις ανθρώπινες, κοινωνικές και οικονομικές ευκαιρίες και βελτιώνοντας τις προοπτικές συμμετοχής και ενεργού άσκησης της ιδιότητας του πολίτη, καθώς οι ηλικιωμένοι διαθέτουν ένα —συχνά αναξιοποίητο— πνευματικό, οικονομικό και κοινωνικό κεφάλαιο. Η στρατηγική θα στηρίξει την αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών και μια προσέγγιση κύκλου ζωής, ώστε να προλαμβάνονται και να μειώνονται οι προκλήσεις που σχετίζονται με την ηλικία, διορθώνοντας την τρέχουσα προσέγγιση της γήρανσης ως κόστους.

| 4.5. | Θα καταστήσει επίσης δυνατό να εδραιωθούν οι θεμελιώδεις αρχές των πρωτοβουλιών που έχουν αναλάβει η ΕΕ και οι διεθνείς οργανισμοί μετά την υπογραφή του σχεδίου δράσης της Μαδρίτης του 2002, προτείνοντας παράλληλα συγκεκριμένες δράσεις και σχέδια για τη χάραξη πολιτικής στον τομέα των ηλικιωμένων. |
| --- | --- |

4.5.

Θα καταστήσει επίσης δυνατό να εδραιωθούν οι θεμελιώδεις αρχές των πρωτοβουλιών που έχουν αναλάβει η ΕΕ και οι διεθνείς οργανισμοί μετά την υπογραφή του σχεδίου δράσης της Μαδρίτης του 2002, προτείνοντας παράλληλα συγκεκριμένες δράσεις και σχέδια για τη χάραξη πολιτικής στον τομέα των ηλικιωμένων.

| 4.6. | Η ευρωπαϊκή στρατηγική για τους ηλικιωμένους θα οδηγήσει στην αποκρυστάλλωση ενός συμβολαίου μεταξύ των γενεών, με βάση τον σεβασμό και την αλληλεγγύη μεταξύ γενεών και με κύριους στόχους την πρόσβαση σε ποιοτική και διά βίου εκπαίδευση, αξιοπρεπή απασχόληση και ανεπτυγμένα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας με παγκόσμια κάλυψη (15). |
| --- | --- |

4.6.

Η ευρωπαϊκή στρατηγική για τους ηλικιωμένους θα οδηγήσει στην αποκρυστάλλωση ενός συμβολαίου μεταξύ των γενεών, με βάση τον σεβασμό και την αλληλεγγύη μεταξύ γενεών και με κύριους στόχους την πρόσβαση σε ποιοτική και διά βίου εκπαίδευση, αξιοπρεπή απασχόληση και ανεπτυγμένα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας με παγκόσμια κάλυψη (15

| 4.7. | Επιπλέον, η στρατηγική θα εξυπηρετεί όχι μόνο τους ηλικιωμένους αλλά και το σύνολο του πληθυσμού, μεταξύ των οποίων και τους φροντιστές ηλικιωμένων, ενώ θα προβλέπει και την προετοιμασία των νεότερων γενεών για τη δική τους γήρανση. |
| --- | --- |

4.7.

Επιπλέον, η στρατηγική θα εξυπηρετεί όχι μόνο τους ηλικιωμένους αλλά και το σύνολο του πληθυσμού, μεταξύ των οποίων και τους φροντιστές ηλικιωμένων, ενώ θα προβλέπει και την προετοιμασία των νεότερων γενεών για τη δική τους γήρανση.

5.   Οι βάσεις της νέας ευρωπαϊκής στρατηγικής για τους ηλικιωμένους

Οι βάσεις της νέας ευρωπαϊκής στρατηγικής για τους ηλικιωμένους

| 5.1. | Η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική θα πρέπει να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν όλοι οι ηλικιωμένοι ως ετερογενής ομάδα και, ταυτόχρονα, να προωθήσει τις δράσεις πολιτικής που απαιτούνται για την αξιοποίηση όλων των ευκαιριών που προσφέρει η ενεργός και υγιής γήρανση. |
| --- | --- |

5.1.

Η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική θα πρέπει να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν όλοι οι ηλικιωμένοι ως ετερογενής ομάδα και, ταυτόχρονα, να προωθήσει τις δράσεις πολιτικής που απαιτούνται για την αξιοποίηση όλων των ευκαιριών που προσφέρει η ενεργός και υγιής γήρανση.

| 5.2. | Η ευρωπαϊκή στρατηγική θα πρέπει να βασίζεται σε πολιτικές για την προετοιμασία, την πρόληψη και την πρόβλεψη των συνεπειών της προχωρημένης ηλικίας, καθώς και σε πολιτικές συμμετοχής και ενεργού άσκησης της ιδιότητας του πολίτη, όπως η διά βίου μάθηση, η υγιής γήρανση και η ενεργός συμμετοχή. Πρόκειται για την καλύτερη επένδυση για την ελαχιστοποίηση των ανισοτήτων λόγω ηλικίας και των κοινωνικών και οικονομικών επιβαρύνσεων που οφείλονται στη γήρανση (16). Η στρατηγική θα ενθαρρύνει τα άτομα να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα για την αντιμετώπιση των συνεπειών της γήρανσής τους. |
| --- | --- |

5.2.

Η ευρωπαϊκή στρατηγική θα πρέπει να βασίζεται σε πολιτικές για την προετοιμασία, την πρόληψη και την πρόβλεψη των συνεπειών της προχωρημένης ηλικίας, καθώς και σε πολιτικές συμμετοχής και ενεργού άσκησης της ιδιότητας του πολίτη, όπως η διά βίου μάθηση, η υγιής γήρανση και η ενεργός συμμετοχή. Πρόκειται για την καλύτερη επένδυση για την ελαχιστοποίηση των ανισοτήτων λόγω ηλικίας και των κοινωνικών και οικονομικών επιβαρύνσεων που οφείλονται στη γήρανση (16

| 5.3. | Ως μέρος της στρατηγικής, τα κράτη μέλη θα πρέπει να αναπτύξουν τα δικά τους εθνικά σχέδια για τη γήρανση, με συγκεκριμένους στόχους και δείκτες για τη μέτρηση της αποδοτικότητας των πολιτικών στήριξης των ηλικιωμένων. Θα προτείνουν επίσης συγκεκριμένα μέτρα για τη στήριξη των στόχων και των βάσεων της ευρωπαϊκής στρατηγικής. |
| --- | --- |

5.3.

Ως μέρος της στρατηγικής, τα κράτη μέλη θα πρέπει να αναπτύξουν τα δικά τους εθνικά σχέδια για τη γήρανση, με συγκεκριμένους στόχους και δείκτες για τη μέτρηση της αποδοτικότητας των πολιτικών στήριξης των ηλικιωμένων. Θα προτείνουν επίσης συγκεκριμένα μέτρα για τη στήριξη των στόχων και των βάσεων της ευρωπαϊκής στρατηγικής.

5.4.   Ισότητα και απαγόρευση διακρίσεων

Ισότητα και απαγόρευση διακρίσεων

| 5.4.1. | Η ισότητα και η απαγόρευση των διακρίσεων λόγω ηλικίας αποτελούν θεμελιώδεις αρχές που ορίζονται σαφώς στις Συνθήκες και στην ευρωπαϊκή νομοθεσία. Ωστόσο, οι διακρίσεις λόγω ηλικίας εξακολουθούν να υφίστανται σε πάρα πολλούς τομείς της ζωής μας, δημιουργώντας εμπόδια στην πλήρη συμμετοχή των ηλικιωμένων στην κοινωνία μας. |
| --- | --- |

5.4.1.

Η ισότητα και η απαγόρευση των διακρίσεων λόγω ηλικίας αποτελούν θεμελιώδεις αρχές που ορίζονται σαφώς στις Συνθήκες και στην ευρωπαϊκή νομοθεσία. Ωστόσο, οι διακρίσεις λόγω ηλικίας εξακολουθούν να υφίστανται σε πάρα πολλούς τομείς της ζωής μας, δημιουργώντας εμπόδια στην πλήρη συμμετοχή των ηλικιωμένων στην κοινωνία μας.

| 5.4.2. | Επομένως, η μελλοντική στρατηγική για τους ηλικιωμένους θα πρέπει να αξιοποιηθεί ώστε: |
| --- | --- |

5.4.2.

Επομένως, η μελλοντική στρατηγική για τους ηλικιωμένους θα πρέπει να αξιοποιηθεί ώστε:

| 5.4.2.1. | Να εδραιωθεί η ισότητα ανεξαρτήτως ηλικίας ως θεμελιώδης αρχή και ως διάσταση που πρέπει να συμπεριλαμβάνεται σε όλες τις πολιτικές της ΕΕ, και να υποστηριχθεί η έκδοση της οδηγίας του Συμβουλίου για την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης των προσώπων ανεξαρτήτως θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού (17). |
| --- | --- |

5.4.2.1.

Να εδραιωθεί η ισότητα ανεξαρτήτως ηλικίας ως θεμελιώδης αρχή και ως διάσταση που πρέπει να συμπεριλαμβάνεται σε όλες τις πολιτικές της ΕΕ, και να υποστηριχθεί η έκδοση της οδηγίας του Συμβουλίου για την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης των προσώπων ανεξαρτήτως θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού (17

| 5.4.2.2. | Να προταθούν συγκεκριμένες δράσεις για την ευαισθητοποίηση σχετικά με τις διακρίσεις λόγω ηλικίας, με τους ηλικιωμένους και τα δικαιώματά τους και με τις ευκαιρίες που προσφέρει η ένταξή τους, καθώς και να προβληθεί μια θετική εικόνα της ηλικίας. |
| --- | --- |

5.4.2.2.

Να προταθούν συγκεκριμένες δράσεις για την ευαισθητοποίηση σχετικά με τις διακρίσεις λόγω ηλικίας, με τους ηλικιωμένους και τα δικαιώματά τους και με τις ευκαιρίες που προσφέρει η ένταξή τους, καθώς και να προβληθεί μια θετική εικόνα της ηλικίας.

| 5.4.2.3. | Να διασφαλιστεί η αυστηρή και αμερόληπτη εφαρμογή της οδηγίας για την ισότητα στην απασχόληση από τα κράτη μέλη και τα εθνικά και ευρωπαϊκά δικαστήρια και να προταθούν κατευθυντήριες γραμμές για τον καλύτερο ορισμό της αρχής της ισότητας ανεξαρτήτως ηλικίας σε θέματα απασχόλησης. |
| --- | --- |

5.4.2.3.

Να διασφαλιστεί η αυστηρή και αμερόληπτη εφαρμογή της οδηγίας για την ισότητα στην απασχόληση από τα κράτη μέλη και τα εθνικά και ευρωπαϊκά δικαστήρια και να προταθούν κατευθυντήριες γραμμές για τον καλύτερο ορισμό της αρχής της ισότητας ανεξαρτήτως ηλικίας σε θέματα απασχόλησης.

| 5.4.2.4. | Να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις ηλικιωμένες γυναίκες, δεδομένου ότι έχουν μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής από τους άνδρες, μπορούν να παραμείνουν ενεργές για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα ενώ, από την άλλη πλευρά, είναι περισσότερο εκτεθειμένες στις διακρίσεις ή τη μοναξιά. |
| --- | --- |

5.4.2.4.

Να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις ηλικιωμένες γυναίκες, δεδομένου ότι έχουν μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής από τους άνδρες, μπορούν να παραμείνουν ενεργές για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα ενώ, από την άλλη πλευρά, είναι περισσότερο εκτεθειμένες στις διακρίσεις ή τη μοναξιά.

| 5.4.2.5. | Να προταθούν μέτρα για την αντιμετώπιση των πολλαπλών και διατομεακών μορφών διακρίσεων κατά το γήρας, συμπεριλαμβανομένων, μεταξύ άλλων, των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν τα ηλικιωμένα άτομα με αναπηρία, τα ηλικιωμένα άτομα ΛΟΑΤΚΙ+ (λεσβίες, ομοφυλόφιλοι, αμφιφυλόφιλα, τρανς, κουίρ, ίντερσεξ και μη δυαδικά άτομα), οι ηλικιωμένοι από εθνοτικές μειονότητες και οι ηλικιωμένοι μετανάστες. |
| --- | --- |

5.4.2.5.

Να προταθούν μέτρα για την αντιμετώπιση των πολλαπλών και διατομεακών μορφών διακρίσεων κατά το γήρας, συμπεριλαμβανομένων, μεταξύ άλλων, των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν τα ηλικιωμένα άτομα με αναπηρία, τα ηλικιωμένα άτομα ΛΟΑΤΚΙ+ (λεσβίες, ομοφυλόφιλοι, αμφιφυλόφιλα, τρανς, κουίρ, ίντερσεξ και μη δυαδικά άτομα), οι ηλικιωμένοι από εθνοτικές μειονότητες και οι ηλικιωμένοι μετανάστες.

| 5.4.2.6. | Να διορθωθεί ο σημερινός αποκλεισμός των ηλικιωμένων από τα δεδομένα, τις στατιστικές και τις δημοσκοπήσεις των δημόσιων φορέων, συμπεριλαμβανομένης της Eurostat και του Ευρωβαρόμετρου, με αντιμετώπιση των ηλικιακών περιορισμών στις έρευνες, του διαχωρισμού ανά ηλικιακές ομάδες μέσα στην κατηγορία των «ηλικιωμένων» ή της έλλειψης πληροφοριών σχετικά με τους ηλικιωμένους που ζουν σε ιδρύματα. Να εξασφαλιστεί ότι τα δεδομένα θα συλλέγονται, θα κατανέμονται, θα αναλύονται, θα χρησιμοποιούνται και θα διαδίδονται σε συνάρτηση με όλες τις ηλικίες και με άλλα χαρακτηριστικά και ότι τα κράτη μέλη θα συλλέγουν επαρκή, συγκρίσιμα και αξιόπιστα δεδομένα. |
| --- | --- |

5.4.2.6.

Να διορθωθεί ο σημερινός αποκλεισμός των ηλικιωμένων από τα δεδομένα, τις στατιστικές και τις δημοσκοπήσεις των δημόσιων φορέων, συμπεριλαμβανομένης της Eurostat και του Ευρωβαρόμετρου, με αντιμετώπιση των ηλικιακών περιορισμών στις έρευνες, του διαχωρισμού ανά ηλικιακές ομάδες μέσα στην κατηγορία των «ηλικιωμένων» ή της έλλειψης πληροφοριών σχετικά με τους ηλικιωμένους που ζουν σε ιδρύματα. Να εξασφαλιστεί ότι τα δεδομένα θα συλλέγονται, θα κατανέμονται, θα αναλύονται, θα χρησιμοποιούνται και θα διαδίδονται σε συνάρτηση με όλες τις ηλικίες και με άλλα χαρακτηριστικά και ότι τα κράτη μέλη θα συλλέγουν επαρκή, συγκρίσιμα και αξιόπιστα δεδομένα.

| 5.4.2.7. | Να εξασφαλιστεί ότι ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων θα εντάσσει καλύτερα στο έργο του τις πτυχές των διακρίσεων λόγω ηλικίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των ηλικιωμένων. |
| --- | --- |

5.4.2.7.

Να εξασφαλιστεί ότι ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων θα εντάσσει καλύτερα στο έργο του τις πτυχές των διακρίσεων λόγω ηλικίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των ηλικιωμένων.

5.5.   Συμμετοχή στην κοινωνία

Συμμετοχή στην κοινωνία

| 5.5.1. | Η ενθάρρυνση της συμμετοχής των ηλικιωμένων, ειδικά στην οικονομική ζωή, θα συμβάλει καθοριστικά στην αξιοποίηση των ευκαιριών που προσφέρει η μεγαλύτερη ένταξή τους από κοινωνική και οικονομική άποψη. |
| --- | --- |

5.5.1.

Η ενθάρρυνση της συμμετοχής των ηλικιωμένων, ειδικά στην οικονομική ζωή, θα συμβάλει καθοριστικά στην αξιοποίηση των ευκαιριών που προσφέρει η μεγαλύτερη ένταξή τους από κοινωνική και οικονομική άποψη.

| 5.5.2. | Με στόχο την πλήρη ενεργό συμμετοχή των ηλικιωμένων, η νέα στρατηγική θα πρέπει να προτείνει συγκεκριμένες πρωτοβουλίες, στο κατάλληλο επίπεδο δεξιοτήτων, ώστε: |
| --- | --- |

5.5.2.

Με στόχο την πλήρη ενεργό συμμετοχή των ηλικιωμένων, η νέα στρατηγική θα πρέπει να προτείνει συγκεκριμένες πρωτοβουλίες, στο κατάλληλο επίπεδο δεξιοτήτων, ώστε:

| 5.5.2.1. | Να εξασφαλίζεται η προσβασιμότητα του δομημένου περιβάλλοντος —συμπεριλαμβανομένης της προσβασιμότητας της ίδιας της κατοικίας του ενδιαφερομένου— και των ψηφιακών αγαθών και υπηρεσιών, με τη διασφάλιση της εφαρμογής και της παρακολούθησης νομικών μέσων, όπως η ευρωπαϊκή πράξη για την προσβασιμότητα, η οδηγία για την προσβασιμότητα στον παγκόσμιο ιστό, η νομοθεσία για την προσβασιμότητα των μεταφορών ή οι διάφορες σχετικές με την προσβασιμότητα υποχρεώσεις που προβλέπονται στη σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία (ΣΗΕΔΑΑ). |
| --- | --- |

5.5.2.1.

Να εξασφαλίζεται η προσβασιμότητα του δομημένου περιβάλλοντος —συμπεριλαμβανομένης της προσβασιμότητας της ίδιας της κατοικίας του ενδιαφερομένου— και των ψηφιακών αγαθών και υπηρεσιών, με τη διασφάλιση της εφαρμογής και της παρακολούθησης νομικών μέσων, όπως η ευρωπαϊκή πράξη για την προσβασιμότητα, η οδηγία για την προσβασιμότητα στον παγκόσμιο ιστό, η νομοθεσία για την προσβασιμότητα των μεταφορών ή οι διάφορες σχετικές με την προσβασιμότητα υποχρεώσεις που προβλέπονται στη σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία (ΣΗΕΔΑΑ).

| 5.5.2.2. | Να προαχθούν πρωτοβουλίες και πολιτικές που θα συμμορφώνονται με το άρθρο 19 της ΣΗΕΔΑΑ, εξασφαλίζοντας την ανεξάρτητη διαβίωση και την ένταξη στην κοινότητα σε όλες τις ηλικίες. |
| --- | --- |

5.5.2.2.

Να προαχθούν πρωτοβουλίες και πολιτικές που θα συμμορφώνονται με το άρθρο 19 της ΣΗΕΔΑΑ, εξασφαλίζοντας την ανεξάρτητη διαβίωση και την ένταξη στην κοινότητα σε όλες τις ηλικίες.

| 5.5.2.3. | Να υποστηριχθεί η έννοια των «πόλεων για όλους», έξυπνων και οικολογικών πολεοδομικών μοντέλων χωρίς αποκλεισμούς, ως απόκριση στους κινδύνους της ανεπιθύμητης απομόνωσης και μοναξιάς, τόσο στις αστικές όσο και στις αγροτικές περιοχές. Ο σχεδιασμός για όλους, η κινητικότητα και οι διαπροσωπικές σχέσεις είναι καίριας σημασίας για μια κοινωνική ζωή. |
| --- | --- |

5.5.2.3.

Να υποστηριχθεί η έννοια των «πόλεων για όλους», έξυπνων και οικολογικών πολεοδομικών μοντέλων χωρίς αποκλεισμούς, ως απόκριση στους κινδύνους της ανεπιθύμητης απομόνωσης και μοναξιάς, τόσο στις αστικές όσο και στις αγροτικές περιοχές. Ο σχεδιασμός για όλους, η κινητικότητα και οι διαπροσωπικές σχέσεις είναι καίριας σημασίας για μια κοινωνική ζωή.

| 5.5.2.4. | Όπου απαιτείται, να αρθούν τα εμπόδια που αποκλείουν τους ηλικιωμένους από δημοκρατικές ή καταστατικές διαδικασίες, όπως οι εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, δεδομένου ότι πρόκειται για σημαντική εκλογική δύναμη με πλήρη δικαιώματα. |
| --- | --- |

5.5.2.4.

Όπου απαιτείται, να αρθούν τα εμπόδια που αποκλείουν τους ηλικιωμένους από δημοκρατικές ή καταστατικές διαδικασίες, όπως οι εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, δεδομένου ότι πρόκειται για σημαντική εκλογική δύναμη με πλήρη δικαιώματα.

| 5.5.2.5. | Να γεφυρωθεί το «ψηφιακό χάσμα και η ψηφιακή φτώχεια», με τη χορήγηση χρηματοδοτικής στήριξης και την ανάπτυξη πρωτοβουλιών για τη βελτίωση των υποδομών, του υποστηρικτικού εξοπλισμού και της κατάρτισης με στόχο τον ψηφιακό γραμματισμό σε όλες τις ηλικίες, με παράλληλη διατήρηση της υποχρέωσης τα βασικά αγαθά και υπηρεσίες να παραμείνουν επίσης προσβάσιμα εκτός της ψηφιακής σφαίρας. |
| --- | --- |

5.5.2.5.

Να γεφυρωθεί το «ψηφιακό χάσμα και η ψηφιακή φτώχεια», με τη χορήγηση χρηματοδοτικής στήριξης και την ανάπτυξη πρωτοβουλιών για τη βελτίωση των υποδομών, του υποστηρικτικού εξοπλισμού και της κατάρτισης με στόχο τον ψηφιακό γραμματισμό σε όλες τις ηλικίες, με παράλληλη διατήρηση της υποχρέωσης τα βασικά αγαθά και υπηρεσίες να παραμείνουν επίσης προσβάσιμα εκτός της ψηφιακής σφαίρας.

| 5.5.2.6. | Να εξασφαλιστούν και άλλες βασικές υπηρεσίες. πέραν των δημόσιων συγκοινωνιών, όπως η περίθαλψη, η υγεία, η στέγαση, ο πολιτισμός, η ψυχαγωγία, η ενεργός συμμετοχή στον κοινωνικό βίο κ.λπ. |
| --- | --- |

5.5.2.6.

Να εξασφαλιστούν και άλλες βασικές υπηρεσίες. πέραν των δημόσιων συγκοινωνιών, όπως η περίθαλψη, η υγεία, η στέγαση, ο πολιτισμός, η ψυχαγωγία, η ενεργός συμμετοχή στον κοινωνικό βίο κ.λπ.

| 5.5.2.7. | Να υποστηριχτούν οι συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την καταπολέμηση της ακούσιας μοναξιάς, και να εξασφαλιστεί ότι, στη σημερινή συγκυρία δημογραφικών μεταβολών, οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας, οι κοινωνικές υπηρεσίες και οι υπηρεσίες μακροχρόνιας φροντίδας θα είναι προσβάσιμες, οικονομικά προσιτές, ολοκληρωμένες, θα παρέχονται σε επίπεδο κοινότητας και θα είναι φιλικές προς τους χρήστες τους. Επίσης, να υποστηριχτούν τα κράτη μέλη μέσω της συγκέντρωσης και της μεταφοράς βέλτιστων πρακτικών με τη συνδρομή του νέου Ευρωπαϊκού Οργανισμού για τους Ηλικιωμένους, τη Γήρανση και τη Δημογραφική Πρόκληση (18). |
| --- | --- |

5.5.2.7.

Να υποστηριχτούν οι συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την καταπολέμηση της ακούσιας μοναξιάς, και να εξασφαλιστεί ότι, στη σημερινή συγκυρία δημογραφικών μεταβολών, οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας, οι κοινωνικές υπηρεσίες και οι υπηρεσίες μακροχρόνιας φροντίδας θα είναι προσβάσιμες, οικονομικά προσιτές, ολοκληρωμένες, θα παρέχονται σε επίπεδο κοινότητας και θα είναι φιλικές προς τους χρήστες τους. Επίσης, να υποστηριχτούν τα κράτη μέλη μέσω της συγκέντρωσης και της μεταφοράς βέλτιστων πρακτικών με τη συνδρομή του νέου Ευρωπαϊκού Οργανισμού για τους Ηλικιωμένους, τη Γήρανση και τη Δημογραφική Πρόκληση (18

| 5.5.2.8. | Να προταθούν μέτρα για την προστασία των δικαιωμάτων των ηλικιωμένων καταναλωτών, δεδομένου ότι το ευρωπαϊκό κεκτημένο τούς θεωρεί ευάλωτους καταναλωτές. |
| --- | --- |

5.5.2.8.

Να προταθούν μέτρα για την προστασία των δικαιωμάτων των ηλικιωμένων καταναλωτών, δεδομένου ότι το ευρωπαϊκό κεκτημένο τούς θεωρεί ευάλωτους καταναλωτές.

| 5.5.2.9. | Να προταθούν μέτρα για την προώθηση του εθελοντισμού με προστιθέμενη αξία για τους ηλικιωμένους, χάρη στην προσφορά προγραμμάτων καθοδήγησης σε ηλικιωμένους που ενδιαφέρονται να μεταδώσουν τις εργασιακές τους εμπειρίες στις νεότερες γενιές. |
| --- | --- |

5.5.2.9.

Να προταθούν μέτρα για την προώθηση του εθελοντισμού με προστιθέμενη αξία για τους ηλικιωμένους, χάρη στην προσφορά προγραμμάτων καθοδήγησης σε ηλικιωμένους που ενδιαφέρονται να μεταδώσουν τις εργασιακές τους εμπειρίες στις νεότερες γενιές.

| 5.5.2.10. | Να πραγματοποιηθούν επενδύσεις στην έρευνα και ανάπτυξη για τη στήριξη της υγιούς και ενεργού γήρανσης, στην οποία θα συμπεριλαμβάνεται η ανάπτυξη τεχνολογιών, προϊόντων και υπηρεσιών προσβάσιμων σε όλους και με την άμεση συμμετοχή των ηλικιωμένων, για την αντιμετώπιση της μεγάλης ποικιλίας αναγκών των ηλικιωμένων, καθώς και η προώθηση της κοινωνικής καινοτομίας. |
| --- | --- |

5.5.2.10.

Να πραγματοποιηθούν επενδύσεις στην έρευνα και ανάπτυξη για τη στήριξη της υγιούς και ενεργού γήρανσης, στην οποία θα συμπεριλαμβάνεται η ανάπτυξη τεχνολογιών, προϊόντων και υπηρεσιών προσβάσιμων σε όλους και με την άμεση συμμετοχή των ηλικιωμένων, για την αντιμετώπιση της μεγάλης ποικιλίας αναγκών των ηλικιωμένων, καθώς και η προώθηση της κοινωνικής καινοτομίας.

| 5.5.2.11. | Να συνεχιστεί η εφαρμογή του σχεδίου δράσης για την ψηφιακή εκπαίδευση, το οποίο θα προσφέρει στήριξη στα κράτη μέλη ώστε να δημιουργήσουν ευνοϊκές προϋποθέσεις για την ανάπτυξη προηγμένων και εξειδικευμένων ψηφιακών ικανοτήτων στο πλαίσιο της διά βίου μάθησης (19), και όχι αποκλειστικά σε σχέση με τη συμμετοχή στην αγορά εργασίας, και να θέσουν τις βάσεις για τη λήψη ειδικών μέτρων με στόχο τους ηλικιωμένους και το περιβάλλον τους. |
| --- | --- |

5.5.2.11.

Να συνεχιστεί η εφαρμογή του σχεδίου δράσης για την ψηφιακή εκπαίδευση, το οποίο θα προσφέρει στήριξη στα κράτη μέλη ώστε να δημιουργήσουν ευνοϊκές προϋποθέσεις για την ανάπτυξη προηγμένων και εξειδικευμένων ψηφιακών ικανοτήτων στο πλαίσιο της διά βίου μάθησης (19

5.6.   Απασχόληση, εκπαίδευση και κατάρτιση

Απασχόληση, εκπαίδευση και κατάρτιση

| 5.6.1. | Η τρέχουσα δημογραφική πρόκληση απαιτεί την άρση των εμποδίων και την αξιοποίηση των ευκαιριών για την ένταξη των ηλικιωμένων στην αγορά εργασίας — για όσους το επιθυμούν δε, ακόμη και μετά την ηλικία συνταξιοδότησης. Η στρατηγική θα πρέπει να ενθαρρύνει την ανταλλαγή ορθών πρακτικών μεταξύ των κρατών μελών για τη βελτίωση της απασχόλησης των ηλικιωμένων. |
| --- | --- |

5.6.1.

Η τρέχουσα δημογραφική πρόκληση απαιτεί την άρση των εμποδίων και την αξιοποίηση των ευκαιριών για την ένταξη των ηλικιωμένων στην αγορά εργασίας — για όσους το επιθυμούν δε, ακόμη και μετά την ηλικία συνταξιοδότησης. Η στρατηγική θα πρέπει να ενθαρρύνει την ανταλλαγή ορθών πρακτικών μεταξύ των κρατών μελών για τη βελτίωση της απασχόλησης των ηλικιωμένων.

| 5.6.2. | Η στρατηγική θα πρέπει να βασίζεται σε ένα ευέλικτο μοντέλο, όπου οι μεταβατικές περίοδοι μεταξύ μάθησης, εργασίας, οικογενειακής φροντίδας, αεργίας/συνταξιοδότησης θα υφίστανται αρκετές φορές και σε διαφορετικές ηλικίες του βίου ενός ατόμου, ακόμη και μετά τη νόμιμη ηλικία συνταξιοδότησης. Οι υπηρεσίες υποστήριξης και περίθαλψης για όλες τις γενιές, συμπεριλαμβανομένης της παιδικής μέριμνας και της μακροχρόνιας φροντίδας, θα πρέπει να υποστηρίζουν τις δυνατότητες των ατόμων όλων των ηλικιών, καθώς και των γυναικών και των ανδρών, για ενεργό συμμετοχή στην κοινωνία. Η στρατηγική θα πρέπει να περιλαμβάνει ειδικά μέτρα για τη στήριξη των άτυπων φροντιστών, δεδομένου του θεμελιώδους ρόλου που διαδραματίζουν με τους ηλικιωμένους που χρειάζονται φροντίδα. Επί του προκειμένου, θα μπορούσαν να εκπονηθούν ειδικές συστάσεις στους τομείς του συνδυασμού της επαγγελματικής και της οικογενειακής ζωής, των αντισταθμιστικών μισθών ή της οικονομικής στήριξης, της ποικίλης προσφοράς διευθετήσεων για την εναλλαγή ή την υποκατάσταση των φροντιστών στο πλευρό των επικουρούμενων συγγενών, της προσβασιμότητας σε υπηρεσίες παροχής συμβουλών και υπηρεσίες κατάρτισης κ.λπ. |
| --- | --- |

5.6.2.

Η στρατηγική θα πρέπει να βασίζεται σε ένα ευέλικτο μοντέλο, όπου οι μεταβατικές περίοδοι μεταξύ μάθησης, εργασίας, οικογενειακής φροντίδας, αεργίας/συνταξιοδότησης θα υφίστανται αρκετές φορές και σε διαφορετικές ηλικίες του βίου ενός ατόμου, ακόμη και μετά τη νόμιμη ηλικία συνταξιοδότησης. Οι υπηρεσίες υποστήριξης και περίθαλψης για όλες τις γενιές, συμπεριλαμβανομένης της παιδικής μέριμνας και της μακροχρόνιας φροντίδας, θα πρέπει να υποστηρίζουν τις δυνατότητες των ατόμων όλων των ηλικιών, καθώς και των γυναικών και των ανδρών, για ενεργό συμμετοχή στην κοινωνία. Η στρατηγική θα πρέπει να περιλαμβάνει ειδικά μέτρα για τη στήριξη των άτυπων φροντιστών, δεδομένου του θεμελιώδους ρόλου που διαδραματίζουν με τους ηλικιωμένους που χρειάζονται φροντίδα. Επί του προκειμένου, θα μπορούσαν να εκπονηθούν ειδικές συστάσεις στους τομείς του συνδυασμού της επαγγελματικής και της οικογενειακής ζωής, των αντισταθμιστικών μισθών ή της οικονομικής στήριξης, της ποικίλης προσφοράς διευθετήσεων για την εναλλαγή ή την υποκατάσταση των φροντιστών στο πλευρό των επικουρούμενων συγγενών, της προσβασιμότητας σε υπηρεσίες παροχής συμβουλών και υπηρεσίες κατάρτισης κ.λπ.

| 5.6.3. | Για τον σκοπό αυτό, η ευρωπαϊκή στρατηγική θα πρέπει, σε συνάρτηση με τις αρμοδιότητες των κρατών μελών: |
| --- | --- |

5.6.3.

Για τον σκοπό αυτό, η ευρωπαϊκή στρατηγική θα πρέπει, σε συνάρτηση με τις αρμοδιότητες των κρατών μελών:

| 5.6.3.1. | Να αξιολογήσει τις συνέπειες των παρεκκλίσεων με βάση την ηλικία που περιλαμβάνονται στην οδηγία για την ισότητα στην απασχόληση και στην οδηγία για επαρκείς κατώτατους μισθούς, να προτείνει κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή των αρχών ισότητας των ηλικιών στην απασχόληση και, όπου κρίνεται αναγκαίο, να βρει άλλους τρόπους ή ειδικές αλλαγές για τη βελτίωση της εφαρμογής των οδηγιών και να αποτρέψει τις διακρίσεις εις βάρος των ηλικιωμένων που επιθυμούν να παραμείνουν στην αγορά εργασίας. |
| --- | --- |

5.6.3.1.

Να αξιολογήσει τις συνέπειες των παρεκκλίσεων με βάση την ηλικία που περιλαμβάνονται στην οδηγία για την ισότητα στην απασχόληση και στην οδηγία για επαρκείς κατώτατους μισθούς, να προτείνει κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή των αρχών ισότητας των ηλικιών στην απασχόληση και, όπου κρίνεται αναγκαίο, να βρει άλλους τρόπους ή ειδικές αλλαγές για τη βελτίωση της εφαρμογής των οδηγιών και να αποτρέψει τις διακρίσεις εις βάρος των ηλικιωμένων που επιθυμούν να παραμείνουν στην αγορά εργασίας.

| 5.6.3.2. | Να ενθαρρύνει την καθοδήγηση μεταξύ γενεών μέσω ειδικών προγραμμάτων. |
| --- | --- |

5.6.3.2.

Να ενθαρρύνει την καθοδήγηση μεταξύ γενεών μέσω ειδικών προγραμμάτων.

| 5.6.3.3. | Να συμπεριλάβει στο προσεχές πλαίσιο της ΕΕ για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία την καταπολέμηση και πρόληψη των σωματικών και ψυχοκοινωνικών κινδύνων, όπως το άγχος και η επαγγελματική εξουθένωση, στο ίδιο πνεύμα με τις ισχύουσες πολιτικές. |
| --- | --- |

5.6.3.3.

Να συμπεριλάβει στο προσεχές πλαίσιο της ΕΕ για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία την καταπολέμηση και πρόληψη των σωματικών και ψυχοκοινωνικών κινδύνων, όπως το άγχος και η επαγγελματική εξουθένωση, στο ίδιο πνεύμα με τις ισχύουσες πολιτικές.

| 5.6.3.4. | Να προωθήσει το επιχειρηματικό πνεύμα των ηλικιωμένων μέσω της αξιολόγησης των υφιστάμενων εμποδίων, όπως η απώλεια συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων, να διευκολύνει την πρόσβαση στη χρηματοδότηση και να προαγάγει εκκολαπτήρια επιχειρήσεων για τη διαγενεακή συνεπιχειρηματικότητα ή τη μεταβίβαση επιχειρήσεων από επιχειρηματίες ή εργοδότες μεγαλύτερης ηλικίας σε νεότερους (20), ή ακόμη να προωθήσει πρωτοβουλίες κοινωνικής οικονομίας. |
| --- | --- |

5.6.3.4.

Να προωθήσει το επιχειρηματικό πνεύμα των ηλικιωμένων μέσω της αξιολόγησης των υφιστάμενων εμποδίων, όπως η απώλεια συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων, να διευκολύνει την πρόσβαση στη χρηματοδότηση και να προαγάγει εκκολαπτήρια επιχειρήσεων για τη διαγενεακή συνεπιχειρηματικότητα ή τη μεταβίβαση επιχειρήσεων από επιχειρηματίες ή εργοδότες μεγαλύτερης ηλικίας σε νεότερους (20

| 5.6.3.5. | Να δώσει ώθηση στην κοινωνική οικονομία ως τομέα ανθρωποκεντρικό και κοινωνικών οφελών, καθώς μπορεί να προσφέρει νέες ευκαιρίες απασχόλησης και επιχειρηματικότητας για τους ηλικιωμένους (21). |
| --- | --- |

5.6.3.5.

Να δώσει ώθηση στην κοινωνική οικονομία ως τομέα ανθρωποκεντρικό και κοινωνικών οφελών, καθώς μπορεί να προσφέρει νέες ευκαιρίες απασχόλησης και επιχειρηματικότητας για τους ηλικιωμένους (21

| 5.6.3.6. | Να προωθήσει και να βελτιώσει τη συμμετοχή στα προγράμματα Erasmus+ και τις εκπαιδευτικές τεχνολογίες για τους ηλικιωμένους, αξιοποιώντας πλήρως τη διαγενεακή τους προσέγγιση, προσφέροντας στους ηλικιωμένους ευκαιρίες μάθησης και κινητικότητας στην πανεπιστημιακή κοινότητα, μεταξύ άλλων σε χώρους όπου η πρόσβαση στην εκπαίδευση είναι δύσκολη, όπως οι δομές μακροχρόνιας φροντίδας. Θα πρέπει επίσης να αξιοποιηθούν πλήρως οι δυνατότητες που προσφέρουν τα μικρο-διαπιστευτήρια και τα ψηφιακά εργαλεία μάθησης, όπως τα ανοικτά διαδικτυακά μαθήματα. |
| --- | --- |

5.6.3.6.

Να προωθήσει και να βελτιώσει τη συμμετοχή στα προγράμματα Erasmus+ και τις εκπαιδευτικές τεχνολογίες για τους ηλικιωμένους, αξιοποιώντας πλήρως τη διαγενεακή τους προσέγγιση, προσφέροντας στους ηλικιωμένους ευκαιρίες μάθησης και κινητικότητας στην πανεπιστημιακή κοινότητα, μεταξύ άλλων σε χώρους όπου η πρόσβαση στην εκπαίδευση είναι δύσκολη, όπως οι δομές μακροχρόνιας φροντίδας. Θα πρέπει επίσης να αξιοποιηθούν πλήρως οι δυνατότητες που προσφέρουν τα μικρο-διαπιστευτήρια και τα ψηφιακά εργαλεία μάθησης, όπως τα ανοικτά διαδικτυακά μαθήματα.

| 5.6.3.7. | Να προτείνει μέτρα για τη βελτίωση της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης των ηλικιωμένων, τα οποία να μπορούν να οδηγήσουν στην κινητοποίηση ανενεργών πόρων και στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην ανάπτυξη των δεξιοτήτων των ηλικιωμένων, ώστε να μπορούν να ενεργούν ως ενημερωμένοι επενδυτές και να αποφεύγονται άστοχες οικονομικές επενδύσεις ή κατανάλωση. |
| --- | --- |

5.6.3.7.

Να προτείνει μέτρα για τη βελτίωση της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης των ηλικιωμένων, τα οποία να μπορούν να οδηγήσουν στην κινητοποίηση ανενεργών πόρων και στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην ανάπτυξη των δεξιοτήτων των ηλικιωμένων, ώστε να μπορούν να ενεργούν ως ενημερωμένοι επενδυτές και να αποφεύγονται άστοχες οικονομικές επενδύσεις ή κατανάλωση.

| 5.6.3.8. | Να αναπτύξει προτάσεις για την πρόληψη της διαρροής εγκεφάλων όλων των γενεών, είτε μεταξύ κρατών μελών είτε εκτός της ΕΕ, με βάση το ευρωπαϊκό θεματολόγιο δεξιοτήτων για βιώσιμη ανταγωνιστικότητα, κοινωνική δικαιοσύνη και ανθεκτικότητα (22). |
| --- | --- |

5.6.3.8.

Να αναπτύξει προτάσεις για την πρόληψη της διαρροής εγκεφάλων όλων των γενεών, είτε μεταξύ κρατών μελών είτε εκτός της ΕΕ, με βάση το ευρωπαϊκό θεματολόγιο δεξιοτήτων για βιώσιμη ανταγωνιστικότητα, κοινωνική δικαιοσύνη και ανθεκτικότητα (22

5.7.   Αξιοπρεπές εισόδημα και κοινωνική ένταξη

Αξιοπρεπές εισόδημα και κοινωνική ένταξη

| 5.7.1. | Το 2019, το ποσοστό των συνταξιούχων ηλικίας άνω των 65 ετών που αντιμετώπιζαν κίνδυνο φτώχειας στην ΕΕ ανερχόταν σε 15,1 %. Μεταξύ 2010 και 2019, το ποσοστό των γυναικών συνταξιούχων άνω των 65 ετών που απειλείτο από τον κίνδυνο της φτώχειας στην ΕΕ ήταν από 3 έως 4 εκατοστιαίες μονάδες υψηλότερο από το αντίστοιχο ποσοστό των ανδρών. |
| --- | --- |

5.7.1.

Το 2019, το ποσοστό των συνταξιούχων ηλικίας άνω των 65 ετών που αντιμετώπιζαν κίνδυνο φτώχειας στην ΕΕ ανερχόταν σε 15,1 %. Μεταξύ 2010 και 2019, το ποσοστό των γυναικών συνταξιούχων άνω των 65 ετών που απειλείτο από τον κίνδυνο της φτώχειας στην ΕΕ ήταν από 3 έως 4 εκατοστιαίες μονάδες υψηλότερο από το αντίστοιχο ποσοστό των ανδρών.

| 5.7.2. | Για να διορθωθεί η κατάσταση αυτή και να ελαχιστοποιηθούν οι κίνδυνοι φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού των ηλικιωμένων, τηρουμένων των αποκλειστικών αρμοδιοτήτων των κρατών μελών και λαμβανομένου υπόψη του ρόλου των κοινωνικών εταίρων, η στρατηγική θα πρέπει να προωθεί το αξιοπρεπές εισόδημα των ηλικιωμένων, προτείνοντας πρωτοβουλίες ώστε: |
| --- | --- |

5.7.2.

Για να διορθωθεί η κατάσταση αυτή και να ελαχιστοποιηθούν οι κίνδυνοι φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού των ηλικιωμένων, τηρουμένων των αποκλειστικών αρμοδιοτήτων των κρατών μελών και λαμβανομένου υπόψη του ρόλου των κοινωνικών εταίρων, η στρατηγική θα πρέπει να προωθεί το αξιοπρεπές εισόδημα των ηλικιωμένων, προτείνοντας πρωτοβουλίες ώστε:

| 5.7.2.1. | Να καθιερωθούν συνταξιοδοτικά συστήματα για την παροχή επαρκών συντάξεων, έτσι ώστε οι συνταξιούχοι να μην χρειάζεται να βασίζονται στη στήριξη του ελάχιστου εισοδήματος, όπως αναφέρεται στη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα την Πρόταση σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με επαρκές ελάχιστο εισόδημα (23). Στο πλαίσιο αυτό, να αξιολογηθεί από κοινού με τα κράτη μέλη, η δυνατότητα να ληφθούν συγκλίνοντα μέτρα για τη διασφάλιση ελάχιστου εισοδήματος για όλους τους ηλικιωμένους και να τους δοθεί βοήθεια ώστε να παραμείνουν απασχολούμενοι, εφόσον το επιθυμούν. |
| --- | --- |

5.7.2.1.

Να καθιερωθούν συνταξιοδοτικά συστήματα για την παροχή επαρκών συντάξεων, έτσι ώστε οι συνταξιούχοι να μην χρειάζεται να βασίζονται στη στήριξη του ελάχιστου εισοδήματος, όπως αναφέρεται στη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα την Πρόταση σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με επαρκές ελάχιστο εισόδημα (23

| 5.7.2.2. | Να αναπτυχθεί μια «εγγύηση για τους ηλικιωμένους», που θα τους προστατεύει από τη φτώχεια και θα καθιστά δυνατή την αξιοπρεπή και συμμετοχική διαβίωσή τους από την ηλικία των 65 ετών και άνω, συμπεριλαμβανομένης ειδικής στήριξης ατόμων άνω των 75-80 ετών, ανάλογα με τις ιδιαίτερες συνθήκες του εκάστοτε κράτους μέλους. |
| --- | --- |

5.7.2.2.

Να αναπτυχθεί μια «εγγύηση για τους ηλικιωμένους», που θα τους προστατεύει από τη φτώχεια και θα καθιστά δυνατή την αξιοπρεπή και συμμετοχική διαβίωσή τους από την ηλικία των 65 ετών και άνω, συμπεριλαμβανομένης ειδικής στήριξης ατόμων άνω των 75-80 ετών, ανάλογα με τις ιδιαίτερες συνθήκες του εκάστοτε κράτους μέλους.

| 5.7.2.3. | Να διασφαλιστεί η επάρκεια των συντάξεων σε βάθος χρόνου, με την εξασφάλιση, κατά περίπτωση, της τιμαριθμικής αναπροσαρμογής των συντάξεων σύμφωνα με το κόστος ζωής, και με συνυπολογισμό των ειδικών δαπανών των ηλικιωμένων (όπως η υγεία, η μακροχρόνια φροντίδα κ.λπ.). |
| --- | --- |

5.7.2.3.

Να διασφαλιστεί η επάρκεια των συντάξεων σε βάθος χρόνου, με την εξασφάλιση, κατά περίπτωση, της τιμαριθμικής αναπροσαρμογής των συντάξεων σύμφωνα με το κόστος ζωής, και με συνυπολογισμό των ειδικών δαπανών των ηλικιωμένων (όπως η υγεία, η μακροχρόνια φροντίδα κ.λπ.).

| 5.7.2.4. | Να μειωθεί το συνταξιοδοτικό χάσμα μεταξύ των φύλων και, όπου απαιτείται, να προαχθεί η εισαγωγή συστήματος μονάδων κατοχύρωσης του χρόνου παροχής φροντίδας στα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας ή στα φορολογικά συστήματα. |
| --- | --- |

5.7.2.4.

Να μειωθεί το συνταξιοδοτικό χάσμα μεταξύ των φύλων και, όπου απαιτείται, να προαχθεί η εισαγωγή συστήματος μονάδων κατοχύρωσης του χρόνου παροχής φροντίδας στα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας ή στα φορολογικά συστήματα.

| 5.7.2.5. | Να δημιουργηθεί πλαίσιο καθολικής πρόσβασης στα συνταξιοδοτικά δικαιώματα, που θα συμπεριλαμβάνει άνδρες και γυναίκες, αυτοαπασχολούμενους και άτομα σε νέες μορφές απασχόλησης, όπως η κοινωνική οικονομία, άτομα με αναπηρία (συμπεριλαμβανομένων των ατόμων που εργάζονται υπό καθεστώς προστατευόμενης απασχόλησης) και άτομα που είναι αποκλεισμένα από την αγορά εργασίας. |
| --- | --- |

5.7.2.5.

Να δημιουργηθεί πλαίσιο καθολικής πρόσβασης στα συνταξιοδοτικά δικαιώματα, που θα συμπεριλαμβάνει άνδρες και γυναίκες, αυτοαπασχολούμενους και άτομα σε νέες μορφές απασχόλησης, όπως η κοινωνική οικονομία, άτομα με αναπηρία (συμπεριλαμβανομένων των ατόμων που εργάζονται υπό καθεστώς προστατευόμενης απασχόλησης) και άτομα που είναι αποκλεισμένα από την αγορά εργασίας.

| 5.7.2.6. | Να προταθούν μέτρα για την αύξηση της ευαισθητοποίησης και την καταπολέμηση της βίας και της κακομεταχείρισης των ηλικιωμένων, ιδίως των ηλικιωμένων γυναικών. |
| --- | --- |

5.7.2.6.

Να προταθούν μέτρα για την αύξηση της ευαισθητοποίησης και την καταπολέμηση της βίας και της κακομεταχείρισης των ηλικιωμένων, ιδίως των ηλικιωμένων γυναικών.

Βρυξέλλες, 12 Ιουλίου 2023.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Oliver RÖPKE

---

(1)  Όπως το παράδειγμα του προγράμματος πρόληψης των πτώσεων των ηλικιωμένων στη Γαλλία: «Plan antichute des personnes âgées».

1

(2)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Προς ένα νέο μοντέλο περίθαλψης των ηλικιωμένων: τα διδάγματα της πανδημίας COVID-19» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (ΕΕ C 194 της 12.5.2022, σ. 19).

2

(3)  European social partners' autonomous framework agreement on active ageing and an inter-generational approach (2017) [Αυτόνομη συμφωνία-πλαίσιο των Ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων για την ενεργό γήρανση και την αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών].

3

(4)  Friends of Europe.

4

(5)  
  Current and future challenges for ombudsman institutions [Τρέχουσες και μελλοντικές προκλήσεις για τους θεσμούς διαμεσολάβησης] — Network in Focus 2019 (europa.eu).

5

Current and future challenges for ombudsman institutions

(6)  Όπως περιλαμβάνεται στο έγγραφο Report of the United Nations High Commissioner for Human Rights on the promotion and protection of the human rights of older persons [Έκθεση της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα όσον αφορά τα κανονιστικά πρότυπα και υποχρεώσεις βάσει του διεθνούς δικαίου σχετικά με την προαγωγή και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των ηλικιωμένων], του Μαρτίου του 2022.

6

(7)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Προς ένα νέο μοντέλο περίθαλψης των ηλικιωμένων: τα διδάγματα της πανδημίας COVID-19» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (ΕΕ C 194 της 12.5.2022, σ. 19).

7

(8)  Eurostat.

8

(9)  Silver Economy Study: How to stimulate the economy by hundreds of millions of Euros per year, Shaping Europe's future digital (europa.eu) [Οικονομία της τρίτης ηλικίας: πώς να τονωθεί η οικονομία κατά εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ ανά έτος | Διαμορφώνοντας το ψηφιακό μέλλον της Ευρώπης].

9

(10)  European Commission Atlas of Demography [Δημογραφικός Άτλαντας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής].

10

(11)  COM(2021) 50 final.

11

(12)  Συμπεράσματα του Συμβουλίου για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη συμμετοχή και την ευημερία των ηλικιωμένων στην εποχή της ψηφιοποίησης (2020).

12

(13)  Συμπεράσματα του Συμβουλίου για την ενσωμάτωση της διάστασης της γήρανσης στις δημόσιες πολιτικές (2021).

13

(14)  Συμπεράσματα του Συμβουλίου για ανάκαμψη μετά την πανδημία COVID-19 με γνώμονα τα ανθρώπινα δικαιώματα (2021).

14

(15)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Προς ένα νέο μοντέλο περίθαλψης των ηλικιωμένων: τα διδάγματα της πανδημίας COVID-19» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (ΕΕ C 194 της 12.5.2022, σ. 19).

15

(16)  WHO's work on the UN Decade of Healthy Ageing (2021–2030) [Έκθεση του ΠΟΥ σχετικά με τη δεκαετία της υγιούς γήρανσης (2021-2030)].

16

(17)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Βελτίωση της ισότητας στην ΕΕ» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (ΕΕ C 75 της 28.2.2023, σ. 56) και γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης των προσώπων ανεξαρτήτως θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού [COM(2008) 426 τελικό] (Πρόσθετη γνωμοδότηση) (ΕΕ C 182 της 4.8.2009, σ. 19).

17

(18)  Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με μια ολοκληρωμένη προσέγγιση της ψυχικής υγείας, COM(2023) 298 final.

18

(19)  Πρόταση σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με τη βελτίωση της παροχής ψηφιακών δεξιοτήτων στην εκπαίδευση και την κατάρτιση, COM(2023) 206 final.

19

(20)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Οι μεταβιβάσεις επιχειρήσεων ως φορείς της βιώσιμης ανάκαμψης και ανάπτυξης στον τομέα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (ΕΕ C 486 της 21.12.2022, σ. 9).

20

(21)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Προς ένα νέο μοντέλο περίθαλψης των ηλικιωμένων: τα διδάγματα της πανδημίας COVID-19» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (ΕΕ C 194 της 12.5.2022, σ. 19).

21

(22)  COM(2020) 274 final.

22

(23)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με επαρκές ελάχιστο εισόδημα που διασφαλίζει την ενεργό ένταξη» [COM(2022) 490 final — 2022/0299 (NLE)] (ΕΕ C 184 της 25.5.2023, σ. 64) και σύσταση του Συμβουλίου της 30ής Ιανουαρίου 2023 σχετικά με επαρκές ελάχιστο εισόδημα που διασφαλίζει την ενεργό ένταξη (ΕΕ C 41 της 3.2.2023, σ. 1).

23

---

| 29.9.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 349/36 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 349/36

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η απαλλαγή της ευρωπαϊκής βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές και η συμβολή της καινοτομίας και της ψηφιοποίησης σε αυτόν τον σκοπό»

(Διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της ισπανικής Προεδρίας)

(2023/C 349/07)

| Εισηγητής: | ο κ. Andrés BARCELÓ DELGADO |
| --- | --- |
| Συνεισηγήτρια: | η κ. Monika SITÁROVÁ |

Εισηγητής:

ο κ. Andrés BARCELÓ DELGADO

Andrés BARCELÓ DELGADO

Συνεισηγήτρια:

η κ. Monika SITÁROVÁ

Monika SITÁROVÁ

| Αίτηση γνωμοδότησης της ισπανικής Προεδρίας του Συμβουλίου | Επιστολή της 8ης Δεκεμβρίου 2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης
  Διερευνητική γνωμοδότηση |
| Απόφαση του Προεδρείου | 13.12.2022 |
| Αρμόδιο τμήμα | Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 22.6.2023 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 12.7.2023 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 580 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 185/3/7 |

Αίτηση γνωμοδότησης της ισπανικής Προεδρίας του Συμβουλίου

Επιστολή της 8ης Δεκεμβρίου 2022

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Διερευνητική γνωμοδότηση

Απόφαση του Προεδρείου

13.12.2022

Αρμόδιο τμήμα

Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

22.6.2023

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

12.7.2023

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

580

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

185/3/7

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ακράδαντα ότι η απαλλαγή της ενωσιακής βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές πρέπει να συνδυαστεί με ενισχυμένη ψηφιοποίηση. |
| --- | --- |

1.1.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ακράδαντα ότι η απαλλαγή της ενωσιακής βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές πρέπει να συνδυαστεί με ενισχυμένη ψηφιοποίηση.

| 1.2. | Η καινοτομία αποτελεί επιτακτική ανάγκη για την πλήρη απαλλαγή της βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές, καθώς πολυάριθμες τεχνολογίες βρίσκονται ακόμη στο στάδιο της ανάπτυξης. |
| --- | --- |

1.2.

Η καινοτομία αποτελεί επιτακτική ανάγκη για την πλήρη απαλλαγή της βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές, καθώς πολυάριθμες τεχνολογίες βρίσκονται ακόμη στο στάδιο της ανάπτυξης.

| 1.3. | Η ΕΕ δεν μπορεί να επιτύχει την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές χωρίς την ισχυρή συμμετοχή των εργαζομένων και τον κοινωνικό διάλογο, και τα προγράμματα επανειδίκευσης και αναβάθμισης δεξιοτήτων πρέπει να αποτελούν κορυφαία προτεραιότητα για την επίτευξη των στόχων. Ο κοινωνικός διάλογος και η συμμετοχή εκπροσώπων των εργαζομένων πρέπει να συμβάλλουν στα προγράμματα επανειδίκευσης και αναβάθμισης των δεξιοτήτων που θα αποτελέσουν προϋπόθεση για την επιτυχία των νέων τεχνολογιών και εργασιακών μεθόδων. |
| --- | --- |

1.3.

Η ΕΕ δεν μπορεί να επιτύχει την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές χωρίς την ισχυρή συμμετοχή των εργαζομένων και τον κοινωνικό διάλογο, και τα προγράμματα επανειδίκευσης και αναβάθμισης δεξιοτήτων πρέπει να αποτελούν κορυφαία προτεραιότητα για την επίτευξη των στόχων. Ο κοινωνικός διάλογος και η συμμετοχή εκπροσώπων των εργαζομένων πρέπει να συμβάλλουν στα προγράμματα επανειδίκευσης και αναβάθμισης των δεξιοτήτων που θα αποτελέσουν προϋπόθεση για την επιτυχία των νέων τεχνολογιών και εργασιακών μεθόδων.

| 1.4. | Η ΕΕ πρέπει να προσδιορίσει τις τεχνολογίες που απαιτούν ειδική στήριξη για την ανάπτυξη μεταποιητικών δραστηριοτήτων και να προτείνει πρόσθετα μέτρα. |
| --- | --- |

1.4.

Η ΕΕ πρέπει να προσδιορίσει τις τεχνολογίες που απαιτούν ειδική στήριξη για την ανάπτυξη μεταποιητικών δραστηριοτήτων και να προτείνει πρόσθετα μέτρα.

| 1.5. | Πρέπει να αναπτυχθούν τεχνικές δέσμευσης, χρήσης και αποθήκευσης του διοξειδίου του άνθρακα για τη μείωση των εκπομπών που είναι δύσκολο να μειωθούν σε κλάδους όπως η τσιμεντοβιομηχανία και τα διυλιστήρια· το ίδιο το διοξείδιο του άνθρακα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως πρώτη ύλη για τα συνθετικά καύσιμα. |
| --- | --- |

1.5.

Πρέπει να αναπτυχθούν τεχνικές δέσμευσης, χρήσης και αποθήκευσης του διοξειδίου του άνθρακα για τη μείωση των εκπομπών που είναι δύσκολο να μειωθούν σε κλάδους όπως η τσιμεντοβιομηχανία και τα διυλιστήρια· το ίδιο το διοξείδιο του άνθρακα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως πρώτη ύλη για τα συνθετικά καύσιμα.

| 1.6. | Ο νόμος των ΗΠΑ περί μείωσης του πληθωρισμού (IRA) αποτελεί σοβαρή πρόκληση για την ΕΕ και τη βιομηχανία της. Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για βιομηχανία μηδενικών καθαρών εκπομπών θα μπορούσε να αποτελέσει αποτελεσματική απάντηση στην απειλή της μαζικής μετεγκατάστασης βιομηχανικών δραστηριοτήτων από την ΕΕ σε τρίτες χώρες. Οι προτάσεις της ΕΕ δεν πρέπει να παραβλέπουν την κοινωνική αιρεσιμότητα του IRA. |
| --- | --- |

1.6.

Ο νόμος των ΗΠΑ περί μείωσης του πληθωρισμού (IRA) αποτελεί σοβαρή πρόκληση για την ΕΕ και τη βιομηχανία της. Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για βιομηχανία μηδενικών καθαρών εκπομπών θα μπορούσε να αποτελέσει αποτελεσματική απάντηση στην απειλή της μαζικής μετεγκατάστασης βιομηχανικών δραστηριοτήτων από την ΕΕ σε τρίτες χώρες. Οι προτάσεις της ΕΕ δεν πρέπει να παραβλέπουν την κοινωνική αιρεσιμότητα του IRA.

| 1.7. | Οι βιομηχανικές επιχειρήσεις χρειάζονται δημόσια στήριξη κατά τη διαδικασία απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές (π.χ. αύξηση του ελάχιστου ορίου, αναθεώρηση των φορολογικών πολιτικών), αλλά πρέπει επίσης να συμμορφώνονται με τις αρχές της ενιαίας αγοράς. |
| --- | --- |

1.7.

Οι βιομηχανικές επιχειρήσεις χρειάζονται δημόσια στήριξη κατά τη διαδικασία απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές (π.χ. αύξηση του ελάχιστου ορίου, αναθεώρηση των φορολογικών πολιτικών), αλλά πρέπει επίσης να συμμορφώνονται με τις αρχές της ενιαίας αγοράς.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι τα σημερινά παραδείγματα ψηφιακών διδύμων στη βιομηχανία, όπως επισημαίνεται στη γνωμοδότηση CCMI/206, είναι ενθαρρυντικά όσον αφορά τη βελτίωση των βιομηχανικών επιδόσεων. |
| --- | --- |

1.8.

Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι τα σημερινά παραδείγματα ψηφιακών διδύμων στη βιομηχανία, όπως επισημαίνεται στη γνωμοδότηση CCMI/206, είναι ενθαρρυντικά όσον αφορά τη βελτίωση των βιομηχανικών επιδόσεων.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ καλεί τις ευρωπαϊκές αρχές και τα κράτη μέλη να επιταχύνουν τις διαδικασίες αδειοδότησης για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και βιομηχανικές δραστηριότητες. Τόσο η σημερινή χρονοβόρα διαδικασία αδειοδότησης όσο και η υπερβολική γραφειοκρατία αποθαρρύνουν τις νέες επενδύσεις. |
| --- | --- |

1.9.

Η ΕΟΚΕ καλεί τις ευρωπαϊκές αρχές και τα κράτη μέλη να επιταχύνουν τις διαδικασίες αδειοδότησης για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και βιομηχανικές δραστηριότητες. Τόσο η σημερινή χρονοβόρα διαδικασία αδειοδότησης όσο και η υπερβολική γραφειοκρατία αποθαρρύνουν τις νέες επενδύσεις.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία για την Τράπεζα Υδρογόνου και ελπίζει ότι θα συμβάλει στην ανάπτυξη της τεχνολογίας υδρογόνου, ιδίως στους κλάδους όπου είναι δύσκολο να μειωθούν οι εκπομπές. |
| --- | --- |

1.10.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία για την Τράπεζα Υδρογόνου και ελπίζει ότι θα συμβάλει στην ανάπτυξη της τεχνολογίας υδρογόνου, ιδίως στους κλάδους όπου είναι δύσκολο να μειωθούν οι εκπομπές.

| 1.11. | Οι υφιστάμενες υποδομές πρέπει να συντηρούνται σωστά προκειμένου να αναπτυχθούν νέες βιομηχανικές διεργασίες. Πρέπει να αναπτυχθούν ειδικά προγράμματα υποδομών που θα συνοδεύουν την απαλλαγή της βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές. |
| --- | --- |

1.11.

Οι υφιστάμενες υποδομές πρέπει να συντηρούνται σωστά προκειμένου να αναπτυχθούν νέες βιομηχανικές διεργασίες. Πρέπει να αναπτυχθούν ειδικά προγράμματα υποδομών που θα συνοδεύουν την απαλλαγή της βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

Γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Η επερχόμενη ισπανική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ ζήτησε από την ΕΟΚΕ να καταρτίσει διερευνητική γνωμοδότηση με θέμα την απαλλαγή της ευρωπαϊκής βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές και τον ρόλο της ψηφιοποίησης και της καινοτομίας σε αυτήν τη διαδικασία. |
| --- | --- |

2.1.

Η επερχόμενη ισπανική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ ζήτησε από την ΕΟΚΕ να καταρτίσει διερευνητική γνωμοδότηση με θέμα την απαλλαγή της ευρωπαϊκής βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές και τον ρόλο της ψηφιοποίησης και της καινοτομίας σε αυτήν τη διαδικασία.

| 2.2. | Η ΕΟΚΕ έχει ήδη εκδώσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας σχετικά με τις τεχνολογίες απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές, με έμφαση στις βιομηχανίες που υπόκεινται στο ΣΕΔΕ (1). |
| --- | --- |

2.2.

Η ΕΟΚΕ έχει ήδη εκδώσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας σχετικά με τις τεχνολογίες απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές, με έμφαση στις βιομηχανίες που υπόκεινται στο ΣΕΔΕ (1

| 2.3. | Η ευρωπαϊκή κοινωνία έχει λάβει την αναγκαία και ριζική απόφαση για επίτευξη πλήρους απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές έως το 2050. Αυτή η απόφαση θα επηρεάσει περισσότερο τη βιομηχανία και θα είναι ιδιαίτερα δύσκολη η προσαρμογή ορισμένων βιομηχανικών δραστηριοτήτων. |
| --- | --- |

2.3.

Η ευρωπαϊκή κοινωνία έχει λάβει την αναγκαία και ριζική απόφαση για επίτευξη πλήρους απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές έως το 2050. Αυτή η απόφαση θα επηρεάσει περισσότερο τη βιομηχανία και θα είναι ιδιαίτερα δύσκολη η προσαρμογή ορισμένων βιομηχανικών δραστηριοτήτων.

| 2.4. | Ορισμένες βιομηχανίες έχουν πραγματοποιήσει μεγάλες επενδύσεις τα τελευταία χρόνια και θα αναγκαστούν να προβούν σε ακόμη ριζικότερες αλλαγές για την επίτευξη του στόχου μηδενικών καθαρών εκπομπών. Ως εκ τούτου, η ευρωπαϊκή κοινωνία πρέπει να τις στηρίξει καθώς μεταβαίνουν από τα ορυκτά καύσιμα στην κλιματικά ουδέτερη παραγωγή. |
| --- | --- |

2.4.

Ορισμένες βιομηχανίες έχουν πραγματοποιήσει μεγάλες επενδύσεις τα τελευταία χρόνια και θα αναγκαστούν να προβούν σε ακόμη ριζικότερες αλλαγές για την επίτευξη του στόχου μηδενικών καθαρών εκπομπών. Ως εκ τούτου, η ευρωπαϊκή κοινωνία πρέπει να τις στηρίξει καθώς μεταβαίνουν από τα ορυκτά καύσιμα στην κλιματικά ουδέτερη παραγωγή.

| 2.5. | Σε ορισμένες βιομηχανικές δραστηριότητες στις οποίες είναι δύσκολο να μειωθούν οι εκπομπές πρέπει να υιοθετηθούν τεχνολογίες δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα. Στο μέλλον, οι εκπομπές CO2 θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την παραγωγή αγαθών υψηλής προστιθέμενης αξίας. |
| --- | --- |

2.5.

Σε ορισμένες βιομηχανικές δραστηριότητες στις οποίες είναι δύσκολο να μειωθούν οι εκπομπές πρέπει να υιοθετηθούν τεχνολογίες δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα. Στο μέλλον, οι εκπομπές CO2

| 2.6. | Ο βαθμός εξάρτησης της ΕΕ από τρίτες χώρες για την προμήθεια ορισμένων καθαρών τεχνολογιών καθιστά εξαιρετικά δύσκολο για αυτή να επιτύχει τον στόχο της για 40 % ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές έως το 2030. Η Ευρώπη εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές όσον αφορά τις καθαρές τεχνολογίες· ταυτόχρονα, η διάδοση των καθαρών τεχνολογιών στην ΕΕ θα πρέπει να επιταχυνθεί δραματικά προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι της δέσμης προσαρμογής στον στόχο του 55 %. Η ΕΕ πρέπει να προσδιορίσει τις τεχνολογίες που απαιτούν ειδική στήριξη για την ανάπτυξη μεταποιητικών δραστηριοτήτων και να προτείνει πρόσθετα μέτρα. |
| --- | --- |

2.6.

Ο βαθμός εξάρτησης της ΕΕ από τρίτες χώρες για την προμήθεια ορισμένων καθαρών τεχνολογιών καθιστά εξαιρετικά δύσκολο για αυτή να επιτύχει τον στόχο της για 40 % ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές έως το 2030. Η Ευρώπη εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές όσον αφορά τις καθαρές τεχνολογίες· ταυτόχρονα, η διάδοση των καθαρών τεχνολογιών στην ΕΕ θα πρέπει να επιταχυνθεί δραματικά προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι της δέσμης προσαρμογής στον στόχο του 55 %. Η ΕΕ πρέπει να προσδιορίσει τις τεχνολογίες που απαιτούν ειδική στήριξη για την ανάπτυξη μεταποιητικών δραστηριοτήτων και να προτείνει πρόσθετα μέτρα.

| 2.7. | Η ευρωπαϊκή βιομηχανία υφίσταται συνεχή πίεση από τον διεθνή ανταγωνισμό, γεγονός που απαιτεί ταχεία αντίδραση και συνεχή ανάπτυξη και προσαρμογή των επιχειρήσεων, ώστε να συνεχίσει να είναι επικερδής η παραγωγή στην ΕΕ. Αυτό αποτελεί ήδη σημαντικό παράγοντα στη σύγχρονη παραγωγή, αλλά, με τις νέες ψηφιακές τεχνολογίες, οι μεταποιητικές επιχειρήσεις μπορούν να επιτύχουν σημαντικές βελτιώσεις όσον αφορά την αποδοτικότητα και να αξιοποιήσουν πλήρως νέες ευκαιρίες για την ανάπτυξη προϊόντων, υπηρεσιών και επιχειρηματικών μοντέλων. |
| --- | --- |

2.7.

Η ευρωπαϊκή βιομηχανία υφίσταται συνεχή πίεση από τον διεθνή ανταγωνισμό, γεγονός που απαιτεί ταχεία αντίδραση και συνεχή ανάπτυξη και προσαρμογή των επιχειρήσεων, ώστε να συνεχίσει να είναι επικερδής η παραγωγή στην ΕΕ. Αυτό αποτελεί ήδη σημαντικό παράγοντα στη σύγχρονη παραγωγή, αλλά, με τις νέες ψηφιακές τεχνολογίες, οι μεταποιητικές επιχειρήσεις μπορούν να επιτύχουν σημαντικές βελτιώσεις όσον αφορά την αποδοτικότητα και να αξιοποιήσουν πλήρως νέες ευκαιρίες για την ανάπτυξη προϊόντων, υπηρεσιών και επιχειρηματικών μοντέλων.

| 2.8. | Η ψηφιακή μετάβαση που προβλέπεται στην Πράσινη Συμφωνία της ΕΕ αποτελεί προϋπόθεση για την επίτευξη του στόχου απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές. |
| --- | --- |

2.8.

Η ψηφιακή μετάβαση που προβλέπεται στην Πράσινη Συμφωνία της ΕΕ αποτελεί προϋπόθεση για την επίτευξη του στόχου απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές.

| 2.9. | Τίποτα δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς ανθρώπους. Το ευρωπαϊκό εργατικό δυναμικό διαθέτει υψηλές δεξιότητες όσον αφορά την τρέχουσα τεχνολογία, αλλά πρέπει να επανεκπαιδευτεί ώστε να αξιοποιήσει την ευκαιρία των νέων τεχνολογιών που θα αναπτυχθούν και θα εφαρμόζονται στο εγγύς μέλλον. |
| --- | --- |

2.9.

Τίποτα δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς ανθρώπους. Το ευρωπαϊκό εργατικό δυναμικό διαθέτει υψηλές δεξιότητες όσον αφορά την τρέχουσα τεχνολογία, αλλά πρέπει να επανεκπαιδευτεί ώστε να αξιοποιήσει την ευκαιρία των νέων τεχνολογιών που θα αναπτυχθούν και θα εφαρμόζονται στο εγγύς μέλλον.

| 2.10. | Σύμφωνα με τη γενικά αποδεκτή αρχή σύμφωνα με την οποία κανείς δεν πρέπει να μείνει στο περιθώριο, χρειάζεται να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις τοπικές κοινότητες στις οποίες εγκαθίστανται βιομηχανικές εγκαταστάσεις, δεδομένων των αλλαγών που θα επέλθουν τα επόμενα έτη και των επιπτώσεων που θα έχουν, βραχυπρόθεσμα, οι αλλαγές αυτές στην απασχόληση στις εν λόγω περιοχές. |
| --- | --- |

2.10.

Σύμφωνα με τη γενικά αποδεκτή αρχή σύμφωνα με την οποία κανείς δεν πρέπει να μείνει στο περιθώριο, χρειάζεται να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις τοπικές κοινότητες στις οποίες εγκαθίστανται βιομηχανικές εγκαταστάσεις, δεδομένων των αλλαγών που θα επέλθουν τα επόμενα έτη και των επιπτώσεων που θα έχουν, βραχυπρόθεσμα, οι αλλαγές αυτές στην απασχόληση στις εν λόγω περιοχές.

3.   Νέο τοπίο στην ΕΕ και παγκοσμίως

Νέο τοπίο στην ΕΕ και παγκοσμίως

| 3.1. | Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να αντιμετωπίσει τις νέες προκλήσεις που θέτει η εφαρμογή του νέου νόμου IRA των ΗΠΑ (2), ο οποίος μπορεί να αποτελέσει κίνητρο για τη μετεγκατάσταση μεγάλου μέρους της ευρωπαϊκής βιομηχανικής αλυσίδας αξίας στις ΗΠΑ, ιδίως εκείνου που σχετίζεται με τις τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών. Ο IRA προβλέπει συνδυασμό επιχορηγήσεων, φορολογικών κινήτρων και εγγυήσεων δανείων, που συνοδεύονται από διάφορες κοινωνικές και οικονομικές προϋποθέσεις. Οι εκπτώσεις φόρου εταιρειών αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος της νομοθεσίας, που ανέρχεται σε περίπου 216 δισ. δολάρια ΗΠΑ. |
| --- | --- |

3.1.

Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να αντιμετωπίσει τις νέες προκλήσεις που θέτει η εφαρμογή του νέου νόμου IRA των ΗΠΑ (2

| 3.2. | Είναι επίσης διαθέσιμες εκπτώσεις φόρου για την παραγωγή όσον αφορά έργα αιολικής και ηλιακής ενέργειας. Οι επιχειρήσεις που επιθυμούν πρόσβαση σε αυτές τις πιστώσεις παραγωγής πρέπει να συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις εγχώριου περιεχομένου: ο σίδηρος, ο χάλυβας και τα μεταποιημένα προϊόντα των εγκαταστάσεων ηλεκτροπαραγωγής πρέπει να παράγονται στην εγχώρια αγορά. Όλες οι διαδικασίες παραγωγής σιδήρου και χάλυβα πρέπει να πραγματοποιούνται στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ τα μεταποιημένα προϊόντα θεωρούνται εγχώρια εάν ένα κατώτατο ποσοστό του συνολικού κόστους παραγωγής των προϊόντων προέρχεται από εξορυκτικές, παραγωγικές ή μεταποιητικές διαδικασίες που πραγματοποιούνται στις ΗΠΑ. Το όριο αυτό ανέρχεται σε 40 % και θα αυξηθεί σε 55 % το 2026. |
| --- | --- |

3.2.

Είναι επίσης διαθέσιμες εκπτώσεις φόρου για την παραγωγή όσον αφορά έργα αιολικής και ηλιακής ενέργειας. Οι επιχειρήσεις που επιθυμούν πρόσβαση σε αυτές τις πιστώσεις παραγωγής πρέπει να συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις εγχώριου περιεχομένου: ο σίδηρος, ο χάλυβας και τα μεταποιημένα προϊόντα των εγκαταστάσεων ηλεκτροπαραγωγής πρέπει να παράγονται στην εγχώρια αγορά. Όλες οι διαδικασίες παραγωγής σιδήρου και χάλυβα πρέπει να πραγματοποιούνται στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ τα μεταποιημένα προϊόντα θεωρούνται εγχώρια εάν ένα κατώτατο ποσοστό του συνολικού κόστους παραγωγής των προϊόντων προέρχεται από εξορυκτικές, παραγωγικές ή μεταποιητικές διαδικασίες που πραγματοποιούνται στις ΗΠΑ. Το όριο αυτό ανέρχεται σε 40 % και θα αυξηθεί σε 55 % το 2026.

| 3.3. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει νέα νομοθεσία για την αντιμετώπιση της πρόκλησης του αμερικανικού και κινεζικού ανταγωνισμού προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ΕΟΚΕ καταρτίζει γνωμοδότηση για το θέμα αυτό. |
| --- | --- |

3.3.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει νέα νομοθεσία για την αντιμετώπιση της πρόκλησης του αμερικανικού και κινεζικού ανταγωνισμού προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ΕΟΚΕ καταρτίζει γνωμοδότηση για το θέμα αυτό.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η πρόταση κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση· ωστόσο, δεν επαρκεί για την επίτευξη του φιλόδοξου στόχου και απαιτούνται βελτιώσεις στη νομοθετική διαδικασία. |
| --- | --- |

3.4.

Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η πρόταση κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση· ωστόσο, δεν επαρκεί για την επίτευξη του φιλόδοξου στόχου και απαιτούνται βελτιώσεις στη νομοθετική διαδικασία.

| 3.5. | Το χάσμα μεταξύ των τιμών του φυσικού αερίου στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ είναι τεράστιο, ακόμη και με την πρόσφατη πτώση των ευρωπαϊκών τιμών. Ορισμένοι προμηθευτές που έχουν εναρμονίσει τις στρατηγικές τους χρησιμοποιούν την προσέγγιση του «κόστους ευκαιρίας» όσον αφορά τον εφοδιασμό με φυσικό αέριο και τις τιμές του, και η ΕΕ, η οποία έχει τώρα σχεδόν απαλλαγεί από την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο, αντιμετωπίζει πλέον ακόμη πιο υψηλές τιμές φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτό υπονομεύει τόσο την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας της ΕΕ όσο και τη διάδοση του εξηλεκτρισμού. |
| --- | --- |

3.5.

Το χάσμα μεταξύ των τιμών του φυσικού αερίου στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ είναι τεράστιο, ακόμη και με την πρόσφατη πτώση των ευρωπαϊκών τιμών. Ορισμένοι προμηθευτές που έχουν εναρμονίσει τις στρατηγικές τους χρησιμοποιούν την προσέγγιση του «κόστους ευκαιρίας» όσον αφορά τον εφοδιασμό με φυσικό αέριο και τις τιμές του, και η ΕΕ, η οποία έχει τώρα σχεδόν απαλλαγεί από την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο, αντιμετωπίζει πλέον ακόμη πιο υψηλές τιμές φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτό υπονομεύει τόσο την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας της ΕΕ όσο και τη διάδοση του εξηλεκτρισμού.

| 3.6. | Η διαδικασία απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές θα αυξήσει τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας· η ΕΟΚΕ ζητεί κλιματικά ουδέτερη τεχνολογία που θα δίνει προτεραιότητα στον οικονομικά προσιτό εφοδιασμό ηλεκτρικής ενέργειας χωρίς ανθρακούχες εκπομπές και στην ενεργειακή ασφάλεια. |
| --- | --- |

3.6.

Η διαδικασία απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές θα αυξήσει τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας· η ΕΟΚΕ ζητεί κλιματικά ουδέτερη τεχνολογία που θα δίνει προτεραιότητα στον οικονομικά προσιτό εφοδιασμό ηλεκτρικής ενέργειας χωρίς ανθρακούχες εκπομπές και στην ενεργειακή ασφάλεια.

| 3.7. | Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις πρέπει να αγοράζουν πιστοποιητικά άνθρακα στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ. Οι τιμές των πιστοποιητικών άνθρακα υπερβαίνουν τα 80 ευρώ και η προσαύξηση στις τιμές άμεσης παράδοσης ηλεκτρικής ενέργειας λόγω του αυξανόμενου κόστους των πιστοποιητικών άνθρακα είναι 40 ευρώ περίπου. Με ελάχιστες εξαιρέσεις, οι άλλοι κύριοι εμπορικοί εταίροι της ΕΕ δεν εφαρμόζουν αυτού του είδους την τιμολόγηση του άνθρακα και, ως εκ τούτου, στο μέλλον θα είναι δύσκολο για τη βιομηχανία της ΕΕ να παραμείνει ανταγωνιστική στις διεθνείς αγορές, ακόμη και με την προστασία του μηχανισμού συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (ΜΣΠΑ) για την ενιαία αγορά. |
| --- | --- |

3.7.

Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις πρέπει να αγοράζουν πιστοποιητικά άνθρακα στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ. Οι τιμές των πιστοποιητικών άνθρακα υπερβαίνουν τα 80 ευρώ και η προσαύξηση στις τιμές άμεσης παράδοσης ηλεκτρικής ενέργειας λόγω του αυξανόμενου κόστους των πιστοποιητικών άνθρακα είναι 40 ευρώ περίπου. Με ελάχιστες εξαιρέσεις, οι άλλοι κύριοι εμπορικοί εταίροι της ΕΕ δεν εφαρμόζουν αυτού του είδους την τιμολόγηση του άνθρακα και, ως εκ τούτου, στο μέλλον θα είναι δύσκολο για τη βιομηχανία της ΕΕ να παραμείνει ανταγωνιστική στις διεθνείς αγορές, ακόμη και με την προστασία του μηχανισμού συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (ΜΣΠΑ) για την ενιαία αγορά.

| 3.8. | Η παροχή οικονομικά προσιτής ενέργειας απαλλαγμένης από ανθρακούχες εκπομπές είναι καίριας σημασίας για την ανάπτυξη νέων βιομηχανικών δραστηριοτήτων στην Ευρώπη. Ο αντίκτυπος της πράξης για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών στις τιμές της ενέργειας θα είναι περιορισμένος βραχυπρόθεσμα ενώ ο μακροπρόθεσμος αντίκτυπός της παραμένει αβέβαιος. Η φιλοδοξία να καταστεί η Ευρώπη λιγότερο εξαρτημένη από τις εισαγωγές ενέργειας και λιγότερο εκτεθειμένη στην αστάθεια της παγκόσμιας αγοράς δεν θα υλοποιηθεί εν μία νυκτί. Ωστόσο, η βιομηχανία χρειάζεται άμεσες λύσεις για να αντιμετωπίσει τις τιμές της ενέργειας που εξακολουθούν να είναι υψηλότερες στην Ευρώπη από ό,τι σε πολλά άλλα μέρη του κόσμου. Το ενωσιακό βιομηχανικό σχέδιο της Πράσινης Συμφωνίας θα στεφθεί με επιτυχία μόνο εάν η ΕΕ μεταρρυθμίσει επίσης την ενεργειακή της πολιτική, ιδίως με μια αναθεωρημένη οδηγία για τον σχεδιασμό της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας που διασφαλίζει άμεσα τον εφοδιασμό με οικονομικά προσιτή ηλεκτρική ενέργεια χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών η οποία ανταποκρίνεται στην αυξανόμενη ανάγκη για εξηλεκτρισμό. |
| --- | --- |

3.8.

Η παροχή οικονομικά προσιτής ενέργειας απαλλαγμένης από ανθρακούχες εκπομπές είναι καίριας σημασίας για την ανάπτυξη νέων βιομηχανικών δραστηριοτήτων στην Ευρώπη. Ο αντίκτυπος της πράξης για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών στις τιμές της ενέργειας θα είναι περιορισμένος βραχυπρόθεσμα ενώ ο μακροπρόθεσμος αντίκτυπός της παραμένει αβέβαιος. Η φιλοδοξία να καταστεί η Ευρώπη λιγότερο εξαρτημένη από τις εισαγωγές ενέργειας και λιγότερο εκτεθειμένη στην αστάθεια της παγκόσμιας αγοράς δεν θα υλοποιηθεί εν μία νυκτί. Ωστόσο, η βιομηχανία χρειάζεται άμεσες λύσεις για να αντιμετωπίσει τις τιμές της ενέργειας που εξακολουθούν να είναι υψηλότερες στην Ευρώπη από ό,τι σε πολλά άλλα μέρη του κόσμου. Το ενωσιακό βιομηχανικό σχέδιο της Πράσινης Συμφωνίας θα στεφθεί με επιτυχία μόνο εάν η ΕΕ μεταρρυθμίσει επίσης την ενεργειακή της πολιτική, ιδίως με μια αναθεωρημένη οδηγία για τον σχεδιασμό της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας που διασφαλίζει άμεσα τον εφοδιασμό με οικονομικά προσιτή ηλεκτρική ενέργεια χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών η οποία ανταποκρίνεται στην αυξανόμενη ανάγκη για εξηλεκτρισμό.

| 3.9. | Η ΕΕ φαίνεται να είναι παγιδευμένη μεταξύ δύο προσεγγίσεων: αφενός, προσπαθεί να συγκλίνει με τις ΗΠΑ και να διατηρήσει έντονο βιομηχανικό αποτύπωμα στην Ευρώπη, ενώ, αφετέρου, συμμορφώνεται με τους κανόνες του ΠΟΕ, οι οποίοι ενίοτε έρχονται σε πλήρη σύγκρουση με την αμερικανική προσέγγιση. |
| --- | --- |

3.9.

Η ΕΕ φαίνεται να είναι παγιδευμένη μεταξύ δύο προσεγγίσεων: αφενός, προσπαθεί να συγκλίνει με τις ΗΠΑ και να διατηρήσει έντονο βιομηχανικό αποτύπωμα στην Ευρώπη, ενώ, αφετέρου, συμμορφώνεται με τους κανόνες του ΠΟΕ, οι οποίοι ενίοτε έρχονται σε πλήρη σύγκρουση με την αμερικανική προσέγγιση.

| 3.10. | Μια ακόμη πρόκληση που αντιμετωπίζει η ΕΕ είναι να διατηρήσει ζωντανή την ενιαία αγορά. Όπως επισήμανε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η ευελιξία όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις συγκεντρώθηκε σε δύο κράτη μέλη τα οποία αντιπροσωπεύουν πάνω από το 70 % των συνολικών εξουσιοδοτήσεων που χορήγησε η Επιτροπή βάσει της μεταβατικής εξαίρεσης (στο πλαίσιο της νόσου COVID-19 και του πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας). |
| --- | --- |

3.10.

Μια ακόμη πρόκληση που αντιμετωπίζει η ΕΕ είναι να διατηρήσει ζωντανή την ενιαία αγορά. Όπως επισήμανε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η ευελιξία όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις συγκεντρώθηκε σε δύο κράτη μέλη τα οποία αντιπροσωπεύουν πάνω από το 70 % των συνολικών εξουσιοδοτήσεων που χορήγησε η Επιτροπή βάσει της μεταβατικής εξαίρεσης (στο πλαίσιο της νόσου COVID-19 και του πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας).

| 3.11. | Τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και τα κράτη μέλη πρέπει να αποφεύγουν τη χορήγηση υπερβολικών κρατικών ενισχύσεων στις επιχειρήσεις προκειμένου να διαφυλαχθεί η ενιαία αγορά, η οποία αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο, για να μπορέσουν να ψηφιοποιηθούν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις και να προωθηθεί η καινοτομία, θα μπορούσε να αυξηθεί το ελάχιστο όριο, καθώς ελάχιστα παρεμποδίζει τον ανταγωνισμό. Η εμπειρία του κόμβου ψηφιακής καινοτομίας (3) πρέπει να εξαπλωθεί σε ολόκληρη την ΕΕ. |
| --- | --- |

3.11.

Τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και τα κράτη μέλη πρέπει να αποφεύγουν τη χορήγηση υπερβολικών κρατικών ενισχύσεων στις επιχειρήσεις προκειμένου να διαφυλαχθεί η ενιαία αγορά, η οποία αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο, για να μπορέσουν να ψηφιοποιηθούν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις και να προωθηθεί η καινοτομία, θα μπορούσε να αυξηθεί το ελάχιστο όριο, καθώς ελάχιστα παρεμποδίζει τον ανταγωνισμό. Η εμπειρία του κόμβου ψηφιακής καινοτομίας (3

4.   Ο ρόλος της καινοτομίας

Ο ρόλος της καινοτομίας

| 4.1. | Η καινοτομία είναι καίριας σημασίας για να μπορέσει η ΕΕ να επιτύχει τους στόχους μηδενικών καθαρών εκπομπών, ενώ στην αγορά πρέπει να κυκλοφορήσουν περισσότερες εμπορικά διαθέσιμες τεχνολογίες. Ο ρόλος της καινοτομίας στις επιχειρήσεις είναι το βασικό εργαλείο για την ανάπτυξη νέων και πράσινων τεχνολογιών που είναι βιώσιμες τόσο από τεχνική όσο και από οικονομική άποψη. |
| --- | --- |

4.1.

Η καινοτομία είναι καίριας σημασίας για να μπορέσει η ΕΕ να επιτύχει τους στόχους μηδενικών καθαρών εκπομπών, ενώ στην αγορά πρέπει να κυκλοφορήσουν περισσότερες εμπορικά διαθέσιμες τεχνολογίες. Ο ρόλος της καινοτομίας στις επιχειρήσεις είναι το βασικό εργαλείο για την ανάπτυξη νέων και πράσινων τεχνολογιών που είναι βιώσιμες τόσο από τεχνική όσο και από οικονομική άποψη.

| 4.2. | Από την άλλη πλευρά, η ανάγκη ενθάρρυνσης μιας δίκαιης αγοράς για «πραγματικά και αξιόπιστα πράσινα αγαθά», με κύρια κινητήρια δύναμη τις δημόσιες συμβάσεις, πρέπει να συμβάλει στην επέκταση της χρήσης νέων πράσινων τεχνολογιών. |
| --- | --- |

4.2.

Από την άλλη πλευρά, η ανάγκη ενθάρρυνσης μιας δίκαιης αγοράς για «πραγματικά και αξιόπιστα πράσινα αγαθά», με κύρια κινητήρια δύναμη τις δημόσιες συμβάσεις, πρέπει να συμβάλει στην επέκταση της χρήσης νέων πράσινων τεχνολογιών.

| 4.3. | H Ευρώπη δεν διαθέτει πρώτες ύλες, αλλά ο προτεινόμενος κανονισμός για τις κρίσιμες πρώτες ύλες θα προωθήσει τις εγχώριες ανακυκλωμένες πρώτες ύλες για τη βιομηχανία. Το κύριο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της βιομηχανίας της ΕΕ είναι οι τεχνολογικές της δυνατότητες και το εργατικό δυναμικό υψηλής ειδίκευσης, που της επιτρέπουν να κατέχει ηγετική θέση στις παγκόσμιες αγορές. |
| --- | --- |

4.3.

H Ευρώπη δεν διαθέτει πρώτες ύλες, αλλά ο προτεινόμενος κανονισμός για τις κρίσιμες πρώτες ύλες θα προωθήσει τις εγχώριες ανακυκλωμένες πρώτες ύλες για τη βιομηχανία. Το κύριο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της βιομηχανίας της ΕΕ είναι οι τεχνολογικές της δυνατότητες και το εργατικό δυναμικό υψηλής ειδίκευσης, που της επιτρέπουν να κατέχει ηγετική θέση στις παγκόσμιες αγορές.

| 4.4. | Αυτό το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα απειλείται πλέον από τρίτες χώρες, δεδομένου ότι το μόνο εργαλείο για τη διατήρηση του ηγετικού ρόλου είναι η προστασία της καινοτομίας, η επίτευξη της κατάλληλης ισορροπίας μεταξύ της προστασίας του περιβάλλοντος, των ανθρώπων και της καινοτομίας, και η επιτάχυνση των κανονιστικών αδειών, όχι μόνο σε «ειδικούς τομείς» όπως στην πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αλλά και αλλού. Υπάρχουν προφανή παραδείγματα αδικαιολόγητων καθυστερήσεων στην παροχή εξουσιοδοτήσεων για την ανάπτυξη νέων βιομηχανικών εγκαταστάσεων. |
| --- | --- |

4.4.

Αυτό το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα απειλείται πλέον από τρίτες χώρες, δεδομένου ότι το μόνο εργαλείο για τη διατήρηση του ηγετικού ρόλου είναι η προστασία της καινοτομίας, η επίτευξη της κατάλληλης ισορροπίας μεταξύ της προστασίας του περιβάλλοντος, των ανθρώπων και της καινοτομίας, και η επιτάχυνση των κανονιστικών αδειών, όχι μόνο σε «ειδικούς τομείς» όπως στην πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αλλά και αλλού. Υπάρχουν προφανή παραδείγματα αδικαιολόγητων καθυστερήσεων στην παροχή εξουσιοδοτήσεων για την ανάπτυξη νέων βιομηχανικών εγκαταστάσεων.

| 4.5. | Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ευρωπαϊκής μεταποίησης και, προκειμένου να δοθεί ώθηση στην απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή σε αυτές, με ειδικά προγράμματα για την προώθηση της αποτελεσματικής καινοτομίας και ψηφιοποίησης. |
| --- | --- |

4.5.

Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ευρωπαϊκής μεταποίησης και, προκειμένου να δοθεί ώθηση στην απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή σε αυτές, με ειδικά προγράμματα για την προώθηση της αποτελεσματικής καινοτομίας και ψηφιοποίησης.

| 4.6. | Δεδομένου ότι η απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές θα απαιτήσει τεράστιες επενδύσεις, η ΕΟΚΕ προτείνει στα θεσμικά όργανα της ΕΕ να χρησιμοποιήσουν τόσο το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης όσο και το NextGeneration EU για την παροχή κατάλληλης στήριξης στη διαδικασία απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές. |
| --- | --- |

4.6.

Δεδομένου ότι η απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές θα απαιτήσει τεράστιες επενδύσεις, η ΕΟΚΕ προτείνει στα θεσμικά όργανα της ΕΕ να χρησιμοποιήσουν τόσο το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης όσο και το NextGeneration EU για την παροχή κατάλληλης στήριξης στη διαδικασία απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές.

| 4.7. | Οι υφιστάμενες υποδομές είναι ανεπαρκείς για τις αναγκαίες αλλαγές στη βιομηχανία και την κοινωνία, και η ΕΟΚΕ καλεί μετ’ επιτάσεως τις δημόσιες αρχές να δρομολογήσουν ένα πρόγραμμα με σκοπό τη διατήρηση και τη βελτίωση των υποδομών που απαιτούνται για την ομαλή ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών. |
| --- | --- |

4.7.

Οι υφιστάμενες υποδομές είναι ανεπαρκείς για τις αναγκαίες αλλαγές στη βιομηχανία και την κοινωνία, και η ΕΟΚΕ καλεί μετ’ επιτάσεως τις δημόσιες αρχές να δρομολογήσουν ένα πρόγραμμα με σκοπό τη διατήρηση και τη βελτίωση των υποδομών που απαιτούνται για την ομαλή ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών.

| 4.8. | Το υδρογόνο φαίνεται να είναι η καλύτερη επιλογή για την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές των κλάδων που είναι δύσκολο να μειώσουν τις εκπομπές τους και οι οποίοι δεν είναι επιλέξιμοι για πλήρη εξηλεκτρισμό. Η πρόσφατη πρωτοβουλία της ΕΕ για την Τράπεζα Υδρογόνου θα συμβάλει στην ορθή διάδοση αυτής της τεχνολογίας, από άποψη ποσότητας και τιμής. Ορισμένες περιφερειακές εμπειρίες καινοτομίας με το υδρογόνο είναι πολύ χρήσιμες, καθώς φέρνουν σε επαφή μεγάλες εταιρείες, ερευνητικά κέντρα, πανεπιστήμια και μικρομεσαίες επιχειρήσεις. |
| --- | --- |

4.8.

Το υδρογόνο φαίνεται να είναι η καλύτερη επιλογή για την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές των κλάδων που είναι δύσκολο να μειώσουν τις εκπομπές τους και οι οποίοι δεν είναι επιλέξιμοι για πλήρη εξηλεκτρισμό. Η πρόσφατη πρωτοβουλία της ΕΕ για την Τράπεζα Υδρογόνου θα συμβάλει στην ορθή διάδοση αυτής της τεχνολογίας, από άποψη ποσότητας και τιμής. Ορισμένες περιφερειακές εμπειρίες καινοτομίας με το υδρογόνο είναι πολύ χρήσιμες, καθώς φέρνουν σε επαφή μεγάλες εταιρείες, ερευνητικά κέντρα, πανεπιστήμια και μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

5.   Ο ρόλος της ψηφιοποίησης

Ο ρόλος της ψηφιοποίησης

| 5.1. | Η ψηφιοποίηση και η καινοτομία συμβάλλουν σημαντικά στην απαλλαγή της ευρωπαϊκής βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές. Μάλιστα, η βιομηχανία, στην οποία συγκλίνουν η ψηφιακή τεχνολογία και η φυσική παραγωγή αγαθών, μπορεί να θεωρηθεί βασικός παράγοντας στον ψηφιακό μετασχηματισμό και την απαλλαγή της βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές, καθώς ευνοεί τον εκσυγχρονισμό των βιομηχανικών διαδικασιών, προϊόντων και επιχειρηματικών μοντέλων, με θετικό αντίκτυπο στην παραγωγικότητα. |
| --- | --- |

5.1.

Η ψηφιοποίηση και η καινοτομία συμβάλλουν σημαντικά στην απαλλαγή της ευρωπαϊκής βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές. Μάλιστα, η βιομηχανία, στην οποία συγκλίνουν η ψηφιακή τεχνολογία και η φυσική παραγωγή αγαθών, μπορεί να θεωρηθεί βασικός παράγοντας στον ψηφιακό μετασχηματισμό και την απαλλαγή της βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές, καθώς ευνοεί τον εκσυγχρονισμό των βιομηχανικών διαδικασιών, προϊόντων και επιχειρηματικών μοντέλων, με θετικό αντίκτυπο στην παραγωγικότητα.

| 5.2. | Τεχνολογίες όπως οι αισθητήρες, η επικοινωνία μηχανής προς μηχανή, η ανάλυση δεδομένων και η ρομποτική δημιουργούν ευκαιρίες για τις μεταποιητικές επιχειρήσεις. Μέσω της βελτιστοποίησης της παραγωγής και της αυτοματοποίησης, οι νέες τεχνολογίες μπορούν να επιτρέψουν στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να ανταγωνιστούν χώρες με παραδοσιακά χαμηλότερο κόστος παραγωγής. |
| --- | --- |

5.2.

Τεχνολογίες όπως οι αισθητήρες, η επικοινωνία μηχανής προς μηχανή, η ανάλυση δεδομένων και η ρομποτική δημιουργούν ευκαιρίες για τις μεταποιητικές επιχειρήσεις. Μέσω της βελτιστοποίησης της παραγωγής και της αυτοματοποίησης, οι νέες τεχνολογίες μπορούν να επιτρέψουν στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να ανταγωνιστούν χώρες με παραδοσιακά χαμηλότερο κόστος παραγωγής.

| 5.3. | Πολλοί τομείς έχουν ήδη αυτοματοποιηθεί σε μεγάλο βαθμό και επηρεάζονται περαιτέρω από τις ψηφιακές τεχνολογίες, για παράδειγμα η έξυπνη ρομποτική για συναρμολόγηση, οι υπολογιστές ελέγχου διαδικασιών στον τομέα των χημικών προϊόντων και η τρισδιάστατη εκτύπωση για την παραγωγή εξαρτημάτων και ανταλλακτικών. Το δεύτερο κύμα ψηφιακού μετασχηματισμού που βασίζεται στην τεχνητή νοημοσύνη, το βιομηχανικό διαδίκτυο των πραγμάτων και τα μαζικά δεδομένα είναι πιθανό να είναι πιο ανατρεπτικό και μπορεί να προκαλέσει ανισότητες μεταξύ των εταιρειών και μεταξύ των περιφερειών της ΕΕ. |
| --- | --- |

5.3.

Πολλοί τομείς έχουν ήδη αυτοματοποιηθεί σε μεγάλο βαθμό και επηρεάζονται περαιτέρω από τις ψηφιακές τεχνολογίες, για παράδειγμα η έξυπνη ρομποτική για συναρμολόγηση, οι υπολογιστές ελέγχου διαδικασιών στον τομέα των χημικών προϊόντων και η τρισδιάστατη εκτύπωση για την παραγωγή εξαρτημάτων και ανταλλακτικών. Το δεύτερο κύμα ψηφιακού μετασχηματισμού που βασίζεται στην τεχνητή νοημοσύνη, το βιομηχανικό διαδίκτυο των πραγμάτων και τα μαζικά δεδομένα είναι πιθανό να είναι πιο ανατρεπτικό και μπορεί να προκαλέσει ανισότητες μεταξύ των εταιρειών και μεταξύ των περιφερειών της ΕΕ.

| 5.4. | Με τη βοήθεια της τεχνολογίας αισθητήρων, η παραγωγή μπορεί να παρακολουθείται και να βελτιστοποιείται, για παράδειγμα με τη συνεχή παρακολούθηση της χρήσης του εξοπλισμού παραγωγής, της εισροής ενέργειας, της ανάγκης για πρώτες ύλες και ανταλλακτικά, της ποιότητας των προϊόντων και των εκπομπών. Η ανάλυση των συλλεγόμενων δεδομένων μπορεί να παράσχει στην εταιρεία πληροφορίες σχετικά με το ποιες διαδικασίες λειτουργούν με τον βέλτιστο τρόπο και ποιες μπορούν να βελτιωθούν, καθώς και το κλιματικό αποτύπωμα. |
| --- | --- |

5.4.

Με τη βοήθεια της τεχνολογίας αισθητήρων, η παραγωγή μπορεί να παρακολουθείται και να βελτιστοποιείται, για παράδειγμα με τη συνεχή παρακολούθηση της χρήσης του εξοπλισμού παραγωγής, της εισροής ενέργειας, της ανάγκης για πρώτες ύλες και ανταλλακτικά, της ποιότητας των προϊόντων και των εκπομπών. Η ανάλυση των συλλεγόμενων δεδομένων μπορεί να παράσχει στην εταιρεία πληροφορίες σχετικά με το ποιες διαδικασίες λειτουργούν με τον βέλτιστο τρόπο και ποιες μπορούν να βελτιωθούν, καθώς και το κλιματικό αποτύπωμα.

| 5.5. | Η ψηφιοποίηση παρουσιάζει μεγάλες δυνατότητες όσον αφορά τη μείωση των επιπτώσεων της βιομηχανίας στο κλίμα, αλλά η ψηφιοποίηση και ο χειρισμός των δεδομένων πρέπει να λαμβάνουν υπόψη την κλιματική σκοπιά. |
| --- | --- |

5.5.

Η ψηφιοποίηση παρουσιάζει μεγάλες δυνατότητες όσον αφορά τη μείωση των επιπτώσεων της βιομηχανίας στο κλίμα, αλλά η ψηφιοποίηση και ο χειρισμός των δεδομένων πρέπει να λαμβάνουν υπόψη την κλιματική σκοπιά.

6.   Επανειδίκευση και αναβάθμιση δεξιοτήτων

Επανειδίκευση και αναβάθμιση δεξιοτήτων

| 6.1. | Η πράσινη και η ψηφιακή μετάβαση πρέπει να θεωρηθούν ως ευκαιρία για τη δημιουργία και την προώθηση θέσεων εργασίας υψηλής ποιότητας, με παράλληλη προσέλκυση της πολυμορφίας στη βιομηχανία, και ιδίως με την αναζήτηση γυναικείων ταλέντων, την προώθηση του ανοίγματος σε ειδικευμένους εργαζομένους από τρίτες χώρες και την εντατική προσπάθεια να καταστεί η βιομηχανία ελκυστική για τους νέους. |
| --- | --- |

6.1.

Η πράσινη και η ψηφιακή μετάβαση πρέπει να θεωρηθούν ως ευκαιρία για τη δημιουργία και την προώθηση θέσεων εργασίας υψηλής ποιότητας, με παράλληλη προσέλκυση της πολυμορφίας στη βιομηχανία, και ιδίως με την αναζήτηση γυναικείων ταλέντων, την προώθηση του ανοίγματος σε ειδικευμένους εργαζομένους από τρίτες χώρες και την εντατική προσπάθεια να καταστεί η βιομηχανία ελκυστική για τους νέους.

| 6.2. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε έναν ευρύ κατάλογο πρωτοβουλιών που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού θεματολογίου δεξιοτήτων, συμπεριλαμβανομένου του ευρωπαϊκού συμφώνου για τις δεξιότητες και του ευρωπαϊκού έτους Δεξιοτήτων 2023. Θα δημιουργηθούν ή θα επεκταθούν συμπράξεις δεξιοτήτων. Θα συσταθούν ακαδημίες της βιομηχανίας των μηδενικών καθαρών εκπομπών για τη στήριξη προγραμμάτων αναβάθμισης των δεξιοτήτων και επανειδίκευσης σε στρατηγικούς κλάδους για την πράσινη μετάβαση. Οι κρατικές ενισχύσεις και τα σημαντικά έργα κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος θα πρέπει επίσης να παρέχουν πρόσθετους χρηματοδοτικούς πόρους για τη στήριξη των στόχων για τις δεξιότητες, ενώ ο προϋπολογισμός της ΕΕ και το NextGenerationEU παρέχουν ήδη 64,8 δισ. ευρώ για τη στήριξη του θεματολογίου δεξιοτήτων της ΕΕ. Ορισμένα τρέχοντα έργα, στο πλαίσιο του Erasmus+, όπως το ευρωπαϊκό θεματολόγιο δεξιοτήτων στον τομέα του χάλυβα (European Steel Skills Agenda — ESSA (4)), είναι πολύ ελπιδοφόρα. |
| --- | --- |

6.2.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε έναν ευρύ κατάλογο πρωτοβουλιών που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού θεματολογίου δεξιοτήτων, συμπεριλαμβανομένου του ευρωπαϊκού συμφώνου για τις δεξιότητες και του ευρωπαϊκού έτους Δεξιοτήτων 2023. Θα δημιουργηθούν ή θα επεκταθούν συμπράξεις δεξιοτήτων. Θα συσταθούν ακαδημίες της βιομηχανίας των μηδενικών καθαρών εκπομπών για τη στήριξη προγραμμάτων αναβάθμισης των δεξιοτήτων και επανειδίκευσης σε στρατηγικούς κλάδους για την πράσινη μετάβαση. Οι κρατικές ενισχύσεις και τα σημαντικά έργα κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος θα πρέπει επίσης να παρέχουν πρόσθετους χρηματοδοτικούς πόρους για τη στήριξη των στόχων για τις δεξιότητες, ενώ ο προϋπολογισμός της ΕΕ και το NextGenerationEU παρέχουν ήδη 64,8 δισ. ευρώ για τη στήριξη του θεματολογίου δεξιοτήτων της ΕΕ. Ορισμένα τρέχοντα έργα, στο πλαίσιο του Erasmus+, όπως το ευρωπαϊκό θεματολόγιο δεξιοτήτων στον τομέα του χάλυβα (European Steel Skills Agenda — ESSA (4

| 6.3. | Ο κοινωνικός διάλογος είναι καίριας σημασίας για την ορθή διάδοση των νέων τεχνολογιών και τη διευκόλυνση της αποδοχής από την κοινωνία και τους εργαζομένους των μελλοντικών αλλαγών στις εργασιακές διαδικασίες. |
| --- | --- |

6.3.

Ο κοινωνικός διάλογος είναι καίριας σημασίας για την ορθή διάδοση των νέων τεχνολογιών και τη διευκόλυνση της αποδοχής από την κοινωνία και τους εργαζομένους των μελλοντικών αλλαγών στις εργασιακές διαδικασίες.

| 6.4. | Ωστόσο, προκειμένου να αξιοποιηθούν πλήρως οι ψηφιακές τεχνολογίες στην παραγωγή, είναι σημαντικό να μην εστιάζουμε μόνο στην τεχνολογία, αλλά μάλλον να εξετάζουμε τις επιχειρήσεις και τους οργανισμούς στο σύνολό τους. Για να καταστεί διαχειρίσιμη η ψηφιοποίηση απαιτούνται ψηφιακή στρατηγική και σχέδια δράσης. |
| --- | --- |

6.4.

Ωστόσο, προκειμένου να αξιοποιηθούν πλήρως οι ψηφιακές τεχνολογίες στην παραγωγή, είναι σημαντικό να μην εστιάζουμε μόνο στην τεχνολογία, αλλά μάλλον να εξετάζουμε τις επιχειρήσεις και τους οργανισμούς στο σύνολό τους. Για να καταστεί διαχειρίσιμη η ψηφιοποίηση απαιτούνται ψηφιακή στρατηγική και σχέδια δράσης.

| 6.5. | Η πρόκληση είναι να διασφαλιστεί ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός θα οδηγήσει σε μεγαλύτερη κοινωνική πρόοδο και ότι κανείς δεν θα μείνει στο περιθώριο. Οι εργαζόμενοι πρέπει να είναι σε θέση να προβλέπουν τις συνέπειες των νέων τεχνολογικών εξελίξεων και να επηρεάζουν τις αποφάσεις των εργοδοτών μέσω βελτιωμένου δικαιώματος συμμετοχής. Οι συνέπειες των ψηφιακών τεχνολογιών πρέπει να συζητούνται και να καταλήγουν σε λύσεις κατόπιν διαπραγματεύσεων σε κάθε επίπεδο (εταιρικό, τομεακό, εθνικό και ευρωπαϊκό). |
| --- | --- |

6.5.

Η πρόκληση είναι να διασφαλιστεί ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός θα οδηγήσει σε μεγαλύτερη κοινωνική πρόοδο και ότι κανείς δεν θα μείνει στο περιθώριο. Οι εργαζόμενοι πρέπει να είναι σε θέση να προβλέπουν τις συνέπειες των νέων τεχνολογικών εξελίξεων και να επηρεάζουν τις αποφάσεις των εργοδοτών μέσω βελτιωμένου δικαιώματος συμμετοχής. Οι συνέπειες των ψηφιακών τεχνολογιών πρέπει να συζητούνται και να καταλήγουν σε λύσεις κατόπιν διαπραγματεύσεων σε κάθε επίπεδο (εταιρικό, τομεακό, εθνικό και ευρωπαϊκό).

| 6.6. | Το εργατικό δυναμικό της ΕΕ πρέπει να επανειδικευτεί και να αναβαθμίσει τις δεξιότητές του με κατάλληλο τρόπο, προκειμένου να αποκτήσει τις νέες δεξιότητες που απαιτούνται για την κάλυψη των νέων απαιτήσεων των θέσεων εργασίας. Οι τρέχουσες δεξιότητες πρέπει να αξιολογηθούν, στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου, ως προς το κατά πόσον είναι πολύτιμες για τις μελλοντικές εξελίξεις. |
| --- | --- |

6.6.

Το εργατικό δυναμικό της ΕΕ πρέπει να επανειδικευτεί και να αναβαθμίσει τις δεξιότητές του με κατάλληλο τρόπο, προκειμένου να αποκτήσει τις νέες δεξιότητες που απαιτούνται για την κάλυψη των νέων απαιτήσεων των θέσεων εργασίας. Οι τρέχουσες δεξιότητες πρέπει να αξιολογηθούν, στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου, ως προς το κατά πόσον είναι πολύτιμες για τις μελλοντικές εξελίξεις.

| 6.7. | Η διατήρηση ενός ζωντανού και αποτελεσματικού κοινωνικού διαλόγου θα συμβάλει σίγουρα στην καλύτερη διάδοση και αποδοχή των νέων τεχνολογιών, ελαχιστοποιώντας το κοινωνικό κόστος. |
| --- | --- |

6.7.

Η διατήρηση ενός ζωντανού και αποτελεσματικού κοινωνικού διαλόγου θα συμβάλει σίγουρα στην καλύτερη διάδοση και αποδοχή των νέων τεχνολογιών, ελαχιστοποιώντας το κοινωνικό κόστος.

Βρυξέλλες, 12 Ιουλίου 2023.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Oliver RÖPKE

---

(1)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ο ρόλος των τεχνολογιών απορρόφησης άνθρακα στην απαλλαγή της ευρωπαϊκής βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (EE C 486 της 21.12.2022, σ. 53).

1

(2)  Νόμος του 2022 περί μείωσης του πληθωρισμού.

2

(3)  https://european-digital-innovation-hubs.ec.europa.eu/

3

(4)  https://www.estep.eu/essa/

4

---

| 29.9.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 349/41 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 349/41

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Απαλλαγή του αλιευτικού στόλου από τις ανθρακούχες εκπομπές»

(διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της ισπανικής Προεδρίας)

(2023/C 349/08)

| Εισηγητής: | ο κ. Javier GARAT PÉREZ |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Javier GARAT PÉREZ

Javier GARAT PÉREZ

| Αίτηση γνωμοδότησης | Επιστολή της ισπανικής Προεδρίας του Συμβουλίου, 30.1.2023 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 28.6.2023 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 38/6/1 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 12.7.2023 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 580 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 155/0/0 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Επιστολή της ισπανικής Προεδρίας του Συμβουλίου, 30.1.2023

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

28.6.2023

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

38/6/1

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

12.7.2023

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

580

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

155/0/0

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη στρατηγική σχετικά με την ενεργειακή μετάβαση του τομέα της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας στην ΕΕ (1). Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει την ανάγκη μείωσης των εκπομπών CO2, και υποστηρίζει πλήρως την αναζήτηση (εμπορικά ή άλλως) βιώσιμων και ανανεώσιμων ενεργειακών εναλλακτικών λύσεων, καθώς και τη μείωση της ενεργειακής εξάρτησης από τρίτες χώρες. Η ΕΟΚΕ καλεί την κοινωνία, τις επιχειρήσεις και ιδίως τον τομέα της αλιείας να συμβάλουν στην επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050. |
| --- | --- |

1.1.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη στρατηγική σχετικά με την ενεργειακή μετάβαση του τομέα της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας στην ΕΕ (1

2

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι ο τομέας της αλιείας αποτελεί μέρος της λύσης για τον μετριασμό των επιπτώσεων που έχει η κλιματική αλλαγή: οι αλιείς παρέχουν μία από τις υγιεινότερες ζωικές πρωτεΐνες με ένα από τα χαμηλότερα αποτυπώματα άνθρακα. Μάλιστα, σύμφωνα με τα στοιχεία της διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη, οι εκπομπές από τον τομέα ανέρχονται σε ποσοστό μεταξύ 0,1 % και 0,5 % του παγκόσμιου συνόλου το 2023. Ειδικότερα, ο ευρωπαϊκός στόλος έχει μειώσει τις εκπομπές του κατά 50 % από το 1990 (2). Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο αποτελεί βασικό στρατηγικό τομέα για την κοινωνία μας και είναι απαραίτητος για την κάλυψη των αναγκών του πληθυσμού και την προώθηση της υγιεινής διατροφής. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ ζητεί να συνεχίσουν να καταβάλλονται προσπάθειες για την αύξηση της ενεργειακής απόδοσης και τη μείωση των εκπομπών. |
| --- | --- |

1.2.

Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι ο τομέας της αλιείας αποτελεί μέρος της λύσης για τον μετριασμό των επιπτώσεων που έχει η κλιματική αλλαγή: οι αλιείς παρέχουν μία από τις υγιεινότερες ζωικές πρωτεΐνες με ένα από τα χαμηλότερα αποτυπώματα άνθρακα. Μάλιστα, σύμφωνα με τα στοιχεία της διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη, οι εκπομπές από τον τομέα ανέρχονται σε ποσοστό μεταξύ 0,1 % και 0,5 % του παγκόσμιου συνόλου το 2023. Ειδικότερα, ο ευρωπαϊκός στόλος έχει μειώσει τις εκπομπές του κατά 50 % από το 1990 (2

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ ζητεί ένα κατάλληλο και ρεαλιστικό χρονοδιάγραμμα απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές, στο οποίο θα συμβαδίζουν οι τεχνολογικές, υλικοτεχνικές και νομοθετικές εξελίξεις. Το αντίθετο θα έχει ως αποτέλεσμα δυσανάλογη αύξηση του κόστους (το οποίο δεν μπορεί να μετακυλιστεί στις τιμές πώλησης των ιχθύων, καθώς θα τους καθιστούσε προϊόν πολυτελείας), επιχειρηματικές ζημίες, επισφάλεια και ανεργία. Το κόστος της μετάβασης δεν θα πρέπει να είναι επαχθές για τους εργοδότες και τους εργαζομένους στους διάφορους θαλάσσιους τομείς ούτε να αφήνει κανέναν στο περιθώριο. |
| --- | --- |

1.3.

Η ΕΟΚΕ ζητεί ένα κατάλληλο και ρεαλιστικό χρονοδιάγραμμα απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές, στο οποίο θα συμβαδίζουν οι τεχνολογικές, υλικοτεχνικές και νομοθετικές εξελίξεις. Το αντίθετο θα έχει ως αποτέλεσμα δυσανάλογη αύξηση του κόστους (το οποίο δεν μπορεί να μετακυλιστεί στις τιμές πώλησης των ιχθύων, καθώς θα τους καθιστούσε προϊόν πολυτελείας), επιχειρηματικές ζημίες, επισφάλεια και ανεργία. Το κόστος της μετάβασης δεν θα πρέπει να είναι επαχθές για τους εργοδότες και τους εργαζομένους στους διάφορους θαλάσσιους τομείς ούτε να αφήνει κανέναν στο περιθώριο.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η ανάπτυξη και η παγκόσμια διαθεσιμότητα εναλλακτικών και καινοτόμων πράσινων τεχνολογιών, νέων καυσίμων και πηγών ενέργειας με ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση την οποία αντιμετωπίζει ο τομέας της αλιείας. Η ανάπτυξη των εν λόγω καυσίμων και των αναγκαίων υποδομών είναι καίριας σημασίας για την επίτευξη της απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές. Η ΕΟΚΕ θεωρεί τον υβριδισμό ως ενδιάμεση λύση, ακόμη και αν δεν συνεπάγεται την άμεση εγκατάλειψη των ορυκτών καυσίμων. |
| --- | --- |

1.4.

Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η ανάπτυξη και η παγκόσμια διαθεσιμότητα εναλλακτικών και καινοτόμων πράσινων τεχνολογιών, νέων καυσίμων και πηγών ενέργειας με ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση την οποία αντιμετωπίζει ο τομέας της αλιείας. Η ανάπτυξη των εν λόγω καυσίμων και των αναγκαίων υποδομών είναι καίριας σημασίας για την επίτευξη της απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές. Η ΕΟΚΕ θεωρεί τον υβριδισμό ως ενδιάμεση λύση, ακόμη και αν δεν συνεπάγεται την άμεση εγκατάλειψη των ορυκτών καυσίμων.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι μια δέσμη ενεργειακών λύσεων μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τις ευρωπαϊκές και τις εθνικές διοικήσεις για την αντιμετώπιση των κλιματικών προκλήσεων. Σήμερα το 100 % των αλιευτικών σκαφών κινείται χάρη στο ντίζελ. Σύμφωνα με τους ειδικούς, τα ανανεώσιμα καύσιμα μη φυτικής προέλευσης και χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών είναι η πλέον βιώσιμη εναλλακτική λύση βραχυπρόθεσμα για την απομάκρυνση του αλιευτικού τομέα από τα ορυκτά καύσιμα, μολονότι σήμερα οι τιμές τους είναι ουσιαστικά διπλάσιες από του ντίζελ και η διαθεσιμότητά τους εξακολουθεί να είναι πολύ χαμηλή. Ενώ οι αερομεταφορές ακολουθούν χωριστή πορεία με την ανάπτυξη βιώσιμων καυσίμων αεροσκαφών και δεδομένου ότι άλλες τεχνολογίες, όπως το υδρογόνο και η ηλεκτρική ενέργεια, είναι καταλληλότερες για τομείς όπως η ναυτιλία και οι οδικές μεταφορές αντίστοιχα από ό,τι για τα αλιευτικά σκάφη, η ΕΟΚΕ ζητεί ένα σαφές πολιτικό μήνυμα που θα εξασφαλίζει την προτεραιότητα των αλιευτικών σκαφών σε αυτά τα υποκατάστατα καυσίμου έναντι της ναυτιλίας και των οδικών μεταφορών. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι, όσο δεν αναπτύσσονται αυτά τα εναλλακτικά καύσιμα, δεν μπορούν να επιτευχθούν οι φιλόδοξοι στόχοι που ορίζονται τόσο στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία όσο και στη δέσμη μέτρων προσαρμογής στον στόχο του 55 % (3). |
| --- | --- |

1.5.

Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι μια δέσμη ενεργειακών λύσεων μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τις ευρωπαϊκές και τις εθνικές διοικήσεις για την αντιμετώπιση των κλιματικών προκλήσεων. Σήμερα το 100 % των αλιευτικών σκαφών κινείται χάρη στο ντίζελ. Σύμφωνα με τους ειδικούς, τα ανανεώσιμα καύσιμα μη φυτικής προέλευσης και χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών είναι η πλέον βιώσιμη εναλλακτική λύση βραχυπρόθεσμα για την απομάκρυνση του αλιευτικού τομέα από τα ορυκτά καύσιμα, μολονότι σήμερα οι τιμές τους είναι ουσιαστικά διπλάσιες από του ντίζελ και η διαθεσιμότητά τους εξακολουθεί να είναι πολύ χαμηλή. Ενώ οι αερομεταφορές ακολουθούν χωριστή πορεία με την ανάπτυξη βιώσιμων καυσίμων αεροσκαφών και δεδομένου ότι άλλες τεχνολογίες, όπως το υδρογόνο και η ηλεκτρική ενέργεια, είναι καταλληλότερες για τομείς όπως η ναυτιλία και οι οδικές μεταφορές αντίστοιχα από ό,τι για τα αλιευτικά σκάφη, η ΕΟΚΕ ζητεί ένα σαφές πολιτικό μήνυμα που θα εξασφαλίζει την προτεραιότητα των αλιευτικών σκαφών σε αυτά τα υποκατάστατα καυσίμου έναντι της ναυτιλίας και των οδικών μεταφορών. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι, όσο δεν αναπτύσσονται αυτά τα εναλλακτικά καύσιμα, δεν μπορούν να επιτευχθούν οι φιλόδοξοι στόχοι που ορίζονται τόσο στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία όσο και στη δέσμη μέτρων προσαρμογής στον στόχο του 55 % (3

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι το τεράστιο κόστος της απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές ενός τομέα που είναι δύσκολο να εξηλεκτριστεί, όπως η αλιεία, υπερβαίνει κατά πολύ το πεδίο εφαρμογής της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης. Το διακύβευμα είναι πώς να διατηρηθεί ζωντανός ο αλιευτικός τομέας και η συμβολή του στην επισιτιστική ασφάλεια. Είναι σημαντικό να υπάρχει θεσμική στήριξη και ειδικά μέτρα χρηματοδότησης και δανειοδότησης για όλα τα κράτη μέλη και τους στόλους τους. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για τους υφιστάμενους περιορισμούς του Ευρωπαϊκού Ταμείου Θάλασσας, Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας (ΕΤΘΑΥ), το οποίο, όπως αναγνωρίζεται από την ίδια την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, δεν εξυπηρετεί την υλοποίηση αυτής της μετάβασης. Επιπλέον, προκειμένου να καλυφθεί το εν λόγω κόστος, η ΕΟΚΕ ζητεί να διερευνηθεί το ενδεχόμενο χρήσης και άλλων πηγών χρηματοδότησης, όπως η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, η χρήση των δασμολογικών εισπράξεων για τη συνοριακή προσαρμογή άνθρακα και η κινητοποίηση πόρων που σχετίζονται με τη φορολογία της ενέργειας, με την ανακατανομή τους στον τομέα της αλιείας. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι ο ευρωπαϊκός στόλος είναι κατά μέσο όρο 31,5 ετών (4) και καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προτείνει τη δημιουργία ταμείου έκτακτης ανάγκης για την επιτάχυνση της απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές. Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης μεγαλύτερη συμπληρωματικότητα μεταξύ των υφιστάμενων πολιτικών και των ταμείων συνοχής και περιφερειακής ανάπτυξης, προκειμένου να διευκολυνθεί η διοχέτευση των πόρων και να αποφευχθεί ο ανταγωνισμός μεταξύ των περιφερειών. |
| --- | --- |

1.6.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι το τεράστιο κόστος της απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές ενός τομέα που είναι δύσκολο να εξηλεκτριστεί, όπως η αλιεία, υπερβαίνει κατά πολύ το πεδίο εφαρμογής της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης. Το διακύβευμα είναι πώς να διατηρηθεί ζωντανός ο αλιευτικός τομέας και η συμβολή του στην επισιτιστική ασφάλεια. Είναι σημαντικό να υπάρχει θεσμική στήριξη και ειδικά μέτρα χρηματοδότησης και δανειοδότησης για όλα τα κράτη μέλη και τους στόλους τους. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για τους υφιστάμενους περιορισμούς του Ευρωπαϊκού Ταμείου Θάλασσας, Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας (ΕΤΘΑΥ), το οποίο, όπως αναγνωρίζεται από την ίδια την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, δεν εξυπηρετεί την υλοποίηση αυτής της μετάβασης. Επιπλέον, προκειμένου να καλυφθεί το εν λόγω κόστος, η ΕΟΚΕ ζητεί να διερευνηθεί το ενδεχόμενο χρήσης και άλλων πηγών χρηματοδότησης, όπως η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, η χρήση των δασμολογικών εισπράξεων για τη συνοριακή προσαρμογή άνθρακα και η κινητοποίηση πόρων που σχετίζονται με τη φορολογία της ενέργειας, με την ανακατανομή τους στον τομέα της αλιείας. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι ο ευρωπαϊκός στόλος είναι κατά μέσο όρο 31,5 ετών (4

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι οποιαδήποτε αλλαγή στην πηγή ενέργειας θα απαιτήσει νέα σκάφη με εξολοκλήρου νέο σχεδιασμό και μεγαλύτερη χωρητικότητα επί του σκάφους («ολική χωρητικότητα») για την εγκατάσταση των νέων μηχανημάτων. Ωστόσο, ο ορισμός και τα όρια της αλιευτικής ικανότητας που καθορίζονται στην κοινή αλιευτική πολιτική παρεμποδίζουν την πρόοδο αυτή. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επανεξετάσει τον ορισμό της αλιευτικής ικανότητας προκειμένου να είναι δυνατή η εφαρμογή νέων τεχνολογιών που σχετίζονται με την ενεργειακή μετάβαση. |
| --- | --- |

1.7.

Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι οποιαδήποτε αλλαγή στην πηγή ενέργειας θα απαιτήσει νέα σκάφη με εξολοκλήρου νέο σχεδιασμό και μεγαλύτερη χωρητικότητα επί του σκάφους («ολική χωρητικότητα») για την εγκατάσταση των νέων μηχανημάτων. Ωστόσο, ο ορισμός και τα όρια της αλιευτικής ικανότητας που καθορίζονται στην κοινή αλιευτική πολιτική παρεμποδίζουν την πρόοδο αυτή. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επανεξετάσει τον ορισμό της αλιευτικής ικανότητας προκειμένου να είναι δυνατή η εφαρμογή νέων τεχνολογιών που σχετίζονται με την ενεργειακή μετάβαση.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ ζητεί, μέχρι να καταστούν διαθέσιμες στο εμπόριο οι νέες τεχνολογίες πρόωσης και το νομοθετικό πλαίσιο να επιτρέψει τον εκσυγχρονισμό, την εγκατάσταση και τη χρήση των τεχνολογιών αυτών, να μην επιβάλει η ΕΕ φόρους στα καύσιμα (ντίζελ) που χρησιμοποιούνται για αλιευτικές δραστηριότητες. |
| --- | --- |

1.8.

Η ΕΟΚΕ ζητεί, μέχρι να καταστούν διαθέσιμες στο εμπόριο οι νέες τεχνολογίες πρόωσης και το νομοθετικό πλαίσιο να επιτρέψει τον εκσυγχρονισμό, την εγκατάσταση και τη χρήση των τεχνολογιών αυτών, να μην επιβάλει η ΕΕ φόρους στα καύσιμα (ντίζελ) που χρησιμοποιούνται για αλιευτικές δραστηριότητες.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ συγχαίρει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την πρόταση θέσπισης της νέας πολυμερούς σύμπραξης για την ενεργειακή μετάβαση. Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη τη διαβούλευση όχι μόνο με τον τομέα της αλιείας, αλλά και με τις συνδικαλιστικές οργανώσεις των εργαζομένων, τους τεχνικούς εμπειρογνώμονες, τα ναυπηγεία, τους μηχανικούς και τους λιμένες για την εξεύρεση συγκεκριμένων, πρακτικών και βιώσιμων λύσεων. Η ΕΟΚΕ ζητεί ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ικανότητας κατασκευής αλιευτικών σκαφών φιλικών προς το περιβάλλον. Ένα τέτοιο σχέδιο θα πρέπει να προβλέπει ιδιαίτερα ευνοϊκή φορολογική μεταχείριση για τα ναυπηγεία. |
| --- | --- |

1.9.

Η ΕΟΚΕ συγχαίρει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την πρόταση θέσπισης της νέας πολυμερούς σύμπραξης για την ενεργειακή μετάβαση. Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη τη διαβούλευση όχι μόνο με τον τομέα της αλιείας, αλλά και με τις συνδικαλιστικές οργανώσεις των εργαζομένων, τους τεχνικούς εμπειρογνώμονες, τα ναυπηγεία, τους μηχανικούς και τους λιμένες για την εξεύρεση συγκεκριμένων, πρακτικών και βιώσιμων λύσεων. Η ΕΟΚΕ ζητεί ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ικανότητας κατασκευής αλιευτικών σκαφών φιλικών προς το περιβάλλον. Ένα τέτοιο σχέδιο θα πρέπει να προβλέπει ιδιαίτερα ευνοϊκή φορολογική μεταχείριση για τα ναυπηγεία.

| 1.10. | Ειδικότερα, η ΕΟΚΕ ζητεί την προώθηση πιλοτικών έργων για νέες πηγές ενέργειας, τη δημιουργία καινοτόμων αξιακών αλυσίδων του θαλάσσιου κλάδου, τη μέριμνα για την εξοικείωση των χρηστών με νέες, άγνωστες για αυτούς τεχνολογίες, τη δημιουργία βιώσιμων θέσεων εργασίας χάρη στην ανάπτυξη μιας νέας βιομηχανικής δραστηριότητας και την ενίσχυση της κυκλικής οικονομίας. Η ΕΟΚΕ ζητεί επιπλέον να διατεθούν πόροι ώστε τα πληρώματα να μπορούν να χειρίζονται τις νέες τεχνολογίες επί του σκάφους με ασφαλή και αποτελεσματικό τρόπο. Ο μόνος τρόπος για τη δίκαιη αντιμετώπιση των επιπτώσεων της μετάβασης είναι να αποφευχθεί η δυσανάλογη επιβάρυνση των εργαζομένων ή των επιχειρήσεων. |
| --- | --- |

1.10.

Ειδικότερα, η ΕΟΚΕ ζητεί την προώθηση πιλοτικών έργων για νέες πηγές ενέργειας, τη δημιουργία καινοτόμων αξιακών αλυσίδων του θαλάσσιου κλάδου, τη μέριμνα για την εξοικείωση των χρηστών με νέες, άγνωστες για αυτούς τεχνολογίες, τη δημιουργία βιώσιμων θέσεων εργασίας χάρη στην ανάπτυξη μιας νέας βιομηχανικής δραστηριότητας και την ενίσχυση της κυκλικής οικονομίας. Η ΕΟΚΕ ζητεί επιπλέον να διατεθούν πόροι ώστε τα πληρώματα να μπορούν να χειρίζονται τις νέες τεχνολογίες επί του σκάφους με ασφαλή και αποτελεσματικό τρόπο. Ο μόνος τρόπος για τη δίκαιη αντιμετώπιση των επιπτώσεων της μετάβασης είναι να αποφευχθεί η δυσανάλογη επιβάρυνση των εργαζομένων ή των επιχειρήσεων.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να αξιοποιήσει την ευκαιρία της παρούσας διερευνητικής γνωμοδότησης για να εντάξει το πρόβλημα της απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές σε ένα ευρύτερο στρατηγικό πλαίσιο. Στο τελευταίο κεφάλαιο περιγράφεται ένα όραμα για το μέλλον ενός βιώσιμου αλιευτικού τομέα στην ΕΕ, το οποίο θα πρέπει να καθοδηγεί τις μελλοντικές εργασίες της ΕΟΚΕ. |
| --- | --- |

1.11.

Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να αξιοποιήσει την ευκαιρία της παρούσας διερευνητικής γνωμοδότησης για να εντάξει το πρόβλημα της απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές σε ένα ευρύτερο στρατηγικό πλαίσιο. Στο τελευταίο κεφάλαιο περιγράφεται ένα όραμα για το μέλλον ενός βιώσιμου αλιευτικού τομέα στην ΕΕ, το οποίο θα πρέπει να καθοδηγεί τις μελλοντικές εργασίες της ΕΟΚΕ.

2.   Ιστορικό

Ιστορικό

| 2.1. | Στις 21 Φεβρουαρίου 2023, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε τη στρατηγική για την ενεργειακή μετάβαση του τομέα της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας στην ΕΕ. Στη στρατηγική τονίζεται η ανάγκη μείωσης της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα και μετάβασης σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών το συντομότερο δυνατόν, σύμφωνα με τις φιλοδοξίες της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας για επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας στην ΕΕ έως το 2050. |
| --- | --- |

2.1.

Στις 21 Φεβρουαρίου 2023, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε τη στρατηγική για την ενεργειακή μετάβαση του τομέα της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας στην ΕΕ. Στη στρατηγική τονίζεται η ανάγκη μείωσης της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα και μετάβασης σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών το συντομότερο δυνατόν, σύμφωνα με τις φιλοδοξίες της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας για επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας στην ΕΕ έως το 2050.

| 2.2. | Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η ενέργεια αποτελεί μία από τις κύριες συνιστώσες των λειτουργικών δαπανών του τομέα της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας στην ΕΕ. Η αύξηση των τιμών της ενέργειας είχε ως αποτέλεσμα οι τιμές του πετρελαίου εσωτερικής καύσης πλοίων να υπερδιπλασιαστούν το 2022 σε σύγκριση με τις μέσες τιμές του 2021, θέτοντας την οικονομική βιωσιμότητα του στόλου της ΕΕ και των ενωσιακών δραστηριοτήτων υδατοκαλλιέργειας υπό τεράστια πίεση. Στο πλαίσιο αυτό, περί το 40 % του στόλου παράκτιας αλιείας, το 66 % του στόλου υπερπόντιας αλιείας και το 87 % του στόλου μεγάλων αποστάσεων δεν ήταν κερδοφόρα για τις τιμές ενέργειας του 2022. Ως εκ τούτου, για να συνεχίσει να λειτουργεί, μεγάλο μέρος του τομέα της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας χρειάστηκε χρηματοδοτική στήριξη από τα κράτη μέλη και από τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ. |
| --- | --- |

2.2.

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η ενέργεια αποτελεί μία από τις κύριες συνιστώσες των λειτουργικών δαπανών του τομέα της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας στην ΕΕ. Η αύξηση των τιμών της ενέργειας είχε ως αποτέλεσμα οι τιμές του πετρελαίου εσωτερικής καύσης πλοίων να υπερδιπλασιαστούν το 2022 σε σύγκριση με τις μέσες τιμές του 2021, θέτοντας την οικονομική βιωσιμότητα του στόλου της ΕΕ και των ενωσιακών δραστηριοτήτων υδατοκαλλιέργειας υπό τεράστια πίεση. Στο πλαίσιο αυτό, περί το 40 % του στόλου παράκτιας αλιείας, το 66 % του στόλου υπερπόντιας αλιείας και το 87 % του στόλου μεγάλων αποστάσεων δεν ήταν κερδοφόρα για τις τιμές ενέργειας του 2022. Ως εκ τούτου, για να συνεχίσει να λειτουργεί, μεγάλο μέρος του τομέα της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας χρειάστηκε χρηματοδοτική στήριξη από τα κράτη μέλη και από τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ.

| 2.3. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογραμμίζει, στο πλαίσιο αυτό, τη δομική τρωτότητα του τομέα της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας στην ΕΕ. Για να αλλάξει αυτή η κατάσταση, η ανακοίνωση προτείνει διάφορες γραμμές δράσης:






  — | καινοτόμες τεχνολογίες και πρακτικές για την ενεργειακή μετάβαση, |
| --- | --- | --- |

2.3.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογραμμίζει, στο πλαίσιο αυτό, τη δομική τρωτότητα του τομέα της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας στην ΕΕ. Για να αλλάξει αυτή η κατάσταση, η ανακοίνωση προτείνει διάφορες γραμμές δράσης:

—

καινοτόμες τεχνολογίες και πρακτικές για την ενεργειακή μετάβαση,

| — | κανονιστικό και δημοσιονομικό πλαίσιο για την αλιεία κατάλληλο για την ενεργειακή μετάβαση, |
| --- | --- |

—

κανονιστικό και δημοσιονομικό πλαίσιο για την αλιεία κατάλληλο για την ενεργειακή μετάβαση,

| — | προσδιορισμό και αντιμετώπιση των προκλήσεων και των εμποδίων της ενεργειακής μετάβασης, |
| --- | --- |

—

προσδιορισμό και αντιμετώπιση των προκλήσεων και των εμποδίων της ενεργειακής μετάβασης,

| — | διευκόλυνση της ενεργειακής μετάβασης στον τομέα της αλιείας: δημιουργία πλατφορμών και κατάρτιση μελετών. |
| --- | --- |

—

διευκόλυνση της ενεργειακής μετάβασης στον τομέα της αλιείας: δημιουργία πλατφορμών και κατάρτιση μελετών.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

Γενικές παρατηρήσεις

Εκπομπές

Εκπομπές

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται τη δέσμευση για ουδέτερο αποτύπωμα άνθρακα έως το 2050 και τονίζει την ανάγκη να επιταχυνθεί η ενεργειακή μετάβαση και η απαλλαγή του αλιευτικού τομέα από τις ανθρακούχες εκπομπές. Η μετάβαση αυτή πρέπει να είναι ισορροπημένη, ώστε το βάρος της προσαρμογής να κατανεμηθεί σε όλες τις επιχειρήσεις κατά τρόπο που να μην στρεβλώνει τη λειτουργικότητα. Επιπλέον, πρέπει να μπορεί να εφαρμοστεί και να λαμβάνει υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του στόλου (ιδίως το μέγεθος και τη λειτουργία του σκάφους), ώστε η παραγωγική δομή να έχει την ικανότητα υιοθέτησης νέων τεχνολογιών για την ένταξη νέων μεθόδων κίνησης. |
| --- | --- |

3.1.

Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται τη δέσμευση για ουδέτερο αποτύπωμα άνθρακα έως το 2050 και τονίζει την ανάγκη να επιταχυνθεί η ενεργειακή μετάβαση και η απαλλαγή του αλιευτικού τομέα από τις ανθρακούχες εκπομπές. Η μετάβαση αυτή πρέπει να είναι ισορροπημένη, ώστε το βάρος της προσαρμογής να κατανεμηθεί σε όλες τις επιχειρήσεις κατά τρόπο που να μην στρεβλώνει τη λειτουργικότητα. Επιπλέον, πρέπει να μπορεί να εφαρμοστεί και να λαμβάνει υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του στόλου (ιδίως το μέγεθος και τη λειτουργία του σκάφους), ώστε η παραγωγική δομή να έχει την ικανότητα υιοθέτησης νέων τεχνολογιών για την ένταξη νέων μεθόδων κίνησης.

| 3.2. | Ενώ οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από τον τομέα των θαλάσσιων μεταφορών αυξήθηκαν παγκοσμίως τα τελευταία χρόνια, οι εκπομπές από τον αλιευτικό στόλο της ΕΕ έχουν μειωθεί έως και κατά 50 % (5) χάρη στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης (βλέπε παραδείγματα στα σημεία 4.11 και 4.12) και στη μείωση του μεγέθους του στόλου. Όσον αφορά το τελευταίο σημείο, παρά τις διευρύνσεις της ΕΕ, ο αριθμός των σκαφών της ΕΕ το 2020 ήταν 73 716 (6) έναντι 103 834 το 1996, δηλαδή 30 000 λιγότερα αλιευτικά σκάφη μέσα σε μια εικοσιπενταετία, με μόλις 56 111 ενεργά σκάφη (75 % κάτω των 12 μέτρων). Οι αριθμοί για την Ευρώπη συρρικνώνονται ακόμη περισσότερο έναντι των παγκόσμιων, καθώς ο παγκόσμιος στόλος εκτιμάτο σε 4,1 εκατομμύρια αλιευτικά σκάφη το 2020 (7). Εκτιμάται ότι, με 564 000 σκάφη, η Κίνα διαθέτει τον μεγαλύτερο αλιευτικό στόλο στον κόσμο. Όσον αφορά την αλιευτική παραγωγή, η Κίνα αντιπροσώπευε σχεδόν το 15 % των παγκόσμιων αλιευμάτων το 2020, ενώ η ΕΕ αντιπροσωπεύει το 4 % των παγκόσμιων αλιευμάτων. Με βάση τα ανωτέρω, είναι ζωτικής σημασίας να διατηρηθεί ένας σύγχρονος και ανταγωνιστικός ευρωπαϊκός αλιευτικός στόλος. |
| --- | --- |

3.2.

Ενώ οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από τον τομέα των θαλάσσιων μεταφορών αυξήθηκαν παγκοσμίως τα τελευταία χρόνια, οι εκπομπές από τον αλιευτικό στόλο της ΕΕ έχουν μειωθεί έως και κατά 50 % (5

6

7

| 3.3. | Για την αξιολόγηση της προόδου όσον αφορά τη μείωση των εκπομπών CO2 από τον στόλο, η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να καθοριστεί ένα έτος αναφοράς που δεν θα θέτει σε μειονεκτική μοίρα τον τομέα, θα αναγνωρίζει τις προσπάθειές του και θα συνεχίζει να προωθεί την ουδετερότητα. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει την πρόοδο του στόλου της ΕΕ στην πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα από το 1990. Ως εκ τούτου, θεωρεί ότι ο ορισμός του 2005 ή του 2008 ως έτους αναφοράς για τη μείωση των εκπομπών στον τομέα της αλιείας, απλώς δεν θα αναγνώριζε την πρόοδο που έχει σημειωθεί και θα έβλαπτε τον κλάδο, δεδομένων των ιδιαιτεροτήτων και των περιορισμών που συνδέονται με τον αλιευτικό κλάδο. |
| --- | --- |

3.3.

Για την αξιολόγηση της προόδου όσον αφορά τη μείωση των εκπομπών CO2

Μετάβαση σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας χαμηλών ή μηδενικών ανθρακούχων εκπομπών

Μετάβαση σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας χαμηλών ή μηδενικών ανθρακούχων εκπομπών

| 3.4. | Ο τομέας της αλιείας εξαρτάται πλήρως από τα ορυκτά καύσιμα, γεγονός που σημαίνει ότι οποιαδήποτε λύση πρέπει να εξετάζεται μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Ωστόσο, δεδομένης της ανάγκης να καταπολεμηθεί η κλιματική αλλαγή και να αξιοποιηθεί η τεχνολογική πρόοδος σε άλλους τομείς, πρέπει να δρομολογηθεί επειγόντως η αναζήτηση λύσεων για τον τομέα της αλιείας, με τη στήριξη ενός ταμείου έκτακτης ανάγκης για την επιτάχυνση της απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές. |
| --- | --- |

3.4.

Ο τομέας της αλιείας εξαρτάται πλήρως από τα ορυκτά καύσιμα, γεγονός που σημαίνει ότι οποιαδήποτε λύση πρέπει να εξετάζεται μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Ωστόσο, δεδομένης της ανάγκης να καταπολεμηθεί η κλιματική αλλαγή και να αξιοποιηθεί η τεχνολογική πρόοδος σε άλλους τομείς, πρέπει να δρομολογηθεί επειγόντως η αναζήτηση λύσεων για τον τομέα της αλιείας, με τη στήριξη ενός ταμείου έκτακτης ανάγκης για την επιτάχυνση της απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές.

| 3.5. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει, ως πιο ρεαλιστικά μέτρα βραχυπρόθεσμα, τις μεικτές λύσεις, όπως την εισαγωγή υβριδικών κινητήρων, τις υφιστάμενες τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ηλιακή, αιολική, ηλεκτρική) με συμπληρωματικό ή βοηθητικό τρόπο, καθώς και τη χρήση προηγμένων εναλλακτικών καυσίμων (που δεν παράγονται από καλλιέργειες τροφίμων και ζωοτροφών). |
| --- | --- |

3.5.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει, ως πιο ρεαλιστικά μέτρα βραχυπρόθεσμα, τις μεικτές λύσεις, όπως την εισαγωγή υβριδικών κινητήρων, τις υφιστάμενες τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ηλιακή, αιολική, ηλεκτρική) με συμπληρωματικό ή βοηθητικό τρόπο, καθώς και τη χρήση προηγμένων εναλλακτικών καυσίμων (που δεν παράγονται από καλλιέργειες τροφίμων και ζωοτροφών).

| 3.6. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ιδίως τα ανανεώσιμα καύσιμα χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών λόγω της συμβατότητάς τους με τους συμβατικούς κινητήρες εσωτερικής καύσης και με τα υφιστάμενα συστήματα εφοδιασμού και την παραγωγή τους. Επιπλέον, η διανομή τους μπορεί να πραγματοποιείται με τη χρήση υφιστάμενων βιομηχανικών εγκαταστάσεων, όπως τα διυλιστήρια. Επίσης, αυξάνουν την ενεργειακή ανεξαρτησία της Ευρώπης, καθώς για την παραγωγή τους χρησιμοποιούνται εγχώριες πρώτες ύλες, σε αντίθεση με το πετρέλαιο ή τα ορυκτά που απαιτούνται για την παραγωγή συσσωρευτών. Αυτά τα καύσιμα δημιουργούν επίσης μεγάλες ευκαιρίες για τη δημιουργία θέσεων εργασίας και βιομηχανικού πλούτου, ενώ ο ρόλος τους μπορεί να είναι ζωτικής σημασίας για την ώθηση της οικονομίας της Ευρώπης. Ωστόσο, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι τα ανανεώσιμα καύσιμα χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών είναι σήμερα ακριβότερα από το πετρέλαιο ντίζελ και η διαθεσιμότητά τους εξακολουθεί να είναι πολύ χαμηλή. |
| --- | --- |

3.6.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ιδίως τα ανανεώσιμα καύσιμα χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών λόγω της συμβατότητάς τους με τους συμβατικούς κινητήρες εσωτερικής καύσης και με τα υφιστάμενα συστήματα εφοδιασμού και την παραγωγή τους. Επιπλέον, η διανομή τους μπορεί να πραγματοποιείται με τη χρήση υφιστάμενων βιομηχανικών εγκαταστάσεων, όπως τα διυλιστήρια. Επίσης, αυξάνουν την ενεργειακή ανεξαρτησία της Ευρώπης, καθώς για την παραγωγή τους χρησιμοποιούνται εγχώριες πρώτες ύλες, σε αντίθεση με το πετρέλαιο ή τα ορυκτά που απαιτούνται για την παραγωγή συσσωρευτών. Αυτά τα καύσιμα δημιουργούν επίσης μεγάλες ευκαιρίες για τη δημιουργία θέσεων εργασίας και βιομηχανικού πλούτου, ενώ ο ρόλος τους μπορεί να είναι ζωτικής σημασίας για την ώθηση της οικονομίας της Ευρώπης. Ωστόσο, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι τα ανανεώσιμα καύσιμα χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών είναι σήμερα ακριβότερα από το πετρέλαιο ντίζελ και η διαθεσιμότητά τους εξακολουθεί να είναι πολύ χαμηλή.

| 3.7. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι ορισμένες από τις νέες εναλλακτικές πηγές πρόωσης, όπως η ηλεκτρική ενέργεια, είχαν ακριβύνει ήδη πριν από την απρόκλητη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Συνεπώς, η ΕΕ πρέπει να λάβει υπόψη ότι η μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα σε άλλες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν οδηγεί πάντα σε χαμηλότερο κόστος. |
| --- | --- |

3.7.

Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι ορισμένες από τις νέες εναλλακτικές πηγές πρόωσης, όπως η ηλεκτρική ενέργεια, είχαν ακριβύνει ήδη πριν από την απρόκλητη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Συνεπώς, η ΕΕ πρέπει να λάβει υπόψη ότι η μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα σε άλλες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν οδηγεί πάντα σε χαμηλότερο κόστος.

Ανάγκη ανανέωσης του στόλου και ενδεδειγμένοι μηχανισμοί χρηματοδότησης

Ανάγκη ανανέωσης του στόλου και ενδεδειγμένοι μηχανισμοί χρηματοδότησης

| 3.8. | Εκτός από την ανάγκη κάλυψης των κενών σε τεχνολογικές γνώσεις και καινοτομία, υπάρχει ένας περιοριστικός παράγοντας που είναι εγγενής στον σημερινό ευρωπαϊκό αλιευτικό στόλο, το γεγονός ότι οι μέσοι όροι ηλικίας των σκαφών υπερβαίνουν τα 30 έτη. Αυτό εμποδίζει τις ναυτιλιακές εταιρείες να σχεδιάσουν το μεγαλύτερο μέρος των ενδεχόμενων επενδύσεων εκσυγχρονισμού. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η απλή αλλαγή κινητήρα δεν είναι ούτε επαρκής ούτε εφικτή σε τόσο παλαιά σκάφη. Αυτό καθιστά απαραίτητη την κατάστρωση ενός σχεδίου ανανέωσης του στόλου της ΕΕ, που θα δώσει τη δυνατότητα να ολοκληρωθεί η δημιουργία μιας βιώσιμης αλιείας με σύγχρονα σκάφη, του 21ου αιώνα. Η στρατηγική αυτή θα συμβάλει επίσης στη βελτίωση των κοινωνικοοικονομικών προοπτικών του στόλου. |
| --- | --- |

3.8.

Εκτός από την ανάγκη κάλυψης των κενών σε τεχνολογικές γνώσεις και καινοτομία, υπάρχει ένας περιοριστικός παράγοντας που είναι εγγενής στον σημερινό ευρωπαϊκό αλιευτικό στόλο, το γεγονός ότι οι μέσοι όροι ηλικίας των σκαφών υπερβαίνουν τα 30 έτη. Αυτό εμποδίζει τις ναυτιλιακές εταιρείες να σχεδιάσουν το μεγαλύτερο μέρος των ενδεχόμενων επενδύσεων εκσυγχρονισμού. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η απλή αλλαγή κινητήρα δεν είναι ούτε επαρκής ούτε εφικτή σε τόσο παλαιά σκάφη. Αυτό καθιστά απαραίτητη την κατάστρωση ενός σχεδίου ανανέωσης του στόλου της ΕΕ, που θα δώσει τη δυνατότητα να ολοκληρωθεί η δημιουργία μιας βιώσιμης αλιείας με σύγχρονα σκάφη, του 21ου αιώνα. Η στρατηγική αυτή θα συμβάλει επίσης στη βελτίωση των κοινωνικοοικονομικών προοπτικών του στόλου.

| 3.9. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την κατάρτιση ενός ειδικού οδηγού και μιας ειδικής βάσης δεδομένων σχετικά με τις χρηματοδοτήσεις και τα χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ για την ενεργειακή μετάβαση. Ωστόσο, το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» της ΕΕ δεν προβλέπει επί του παρόντος καμία ανακοίνωση υποβολής προτάσεων ειδικά για την αλιεία. Επιπλέον, υπάρχουν ισχυροί χρηματοδοτικοί περιορισμοί στο πλαίσιο του νέου ΕΤΘΑΥ, καθώς παρέχει μόνο χαμηλά ποσοστά στήριξης για επενδύσεις σε στόλους και οι επιδοτήσεις εξαρτώνται από το μέγεθος των σκαφών (π.χ. τα μέτρα χρηματοδότησης για την αντικατάσταση κινητήρων περιορίζονται σε σκάφη μικρότερα των 24 m). Επιπλέον, η χρηματοδότηση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από παράγοντες όπως η ισορροπία του στόλου, η απουσία σοβαρών παραβάσεων και η αλιευτική ικανότητα, η οποία δυστυχώς εξακολουθεί να μη μετράται σωστά. Με βάση τα ανωτέρω, η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη τη δημιουργία ειδικού ταμείου και πιστώσεων για τον εκσυγχρονισμό και την ανανέωση του στόλου. |
| --- | --- |

3.9.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την κατάρτιση ενός ειδικού οδηγού και μιας ειδικής βάσης δεδομένων σχετικά με τις χρηματοδοτήσεις και τα χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ για την ενεργειακή μετάβαση. Ωστόσο, το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» της ΕΕ δεν προβλέπει επί του παρόντος καμία ανακοίνωση υποβολής προτάσεων ειδικά για την αλιεία. Επιπλέον, υπάρχουν ισχυροί χρηματοδοτικοί περιορισμοί στο πλαίσιο του νέου ΕΤΘΑΥ, καθώς παρέχει μόνο χαμηλά ποσοστά στήριξης για επενδύσεις σε στόλους και οι επιδοτήσεις εξαρτώνται από το μέγεθος των σκαφών (π.χ. τα μέτρα χρηματοδότησης για την αντικατάσταση κινητήρων περιορίζονται σε σκάφη μικρότερα των 24 m). Επιπλέον, η χρηματοδότηση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από παράγοντες όπως η ισορροπία του στόλου, η απουσία σοβαρών παραβάσεων και η αλιευτική ικανότητα, η οποία δυστυχώς εξακολουθεί να μη μετράται σωστά. Με βάση τα ανωτέρω, η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη τη δημιουργία ειδικού ταμείου και πιστώσεων για τον εκσυγχρονισμό και την ανανέωση του στόλου.

Εμπόδια στην ενεργειακή μετάβαση

Εμπόδια στην ενεργειακή μετάβαση

| 3.10. | Κατά γενικό κανόνα, οι εναλλακτικές πηγές ενέργειας απαιτούν περισσότερο χώρο και συνιστούν πρόσθετο κίνδυνο για την ασφάλεια επί του σκάφους. Ωστόσο, σε αντίθεση με τον ναυτιλιακό κλάδο, ο τομέας της αλιείας έχει να αντιμετωπίσει περιορισμούς χωρητικότητας στην ΕΕ όσον αφορά την ολική χωρητικότητα (χώρο), γεγονός που καθιστά ακόμη δυσκολότερη την εγκατάσταση στα σκάφη νέων τεχνολογιών και την πραγματοποίηση επενδύσεων. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να σημειωθεί ότι η εφαρμογή ορισμένων τεχνολογιών για απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές στα αλιευτικά σκάφη μικρής κλίμακας είναι ακόμη πιο δύσκολη. |
| --- | --- |

3.10.

Κατά γενικό κανόνα, οι εναλλακτικές πηγές ενέργειας απαιτούν περισσότερο χώρο και συνιστούν πρόσθετο κίνδυνο για την ασφάλεια επί του σκάφους. Ωστόσο, σε αντίθεση με τον ναυτιλιακό κλάδο, ο τομέας της αλιείας έχει να αντιμετωπίσει περιορισμούς χωρητικότητας στην ΕΕ όσον αφορά την ολική χωρητικότητα (χώρο), γεγονός που καθιστά ακόμη δυσκολότερη την εγκατάσταση στα σκάφη νέων τεχνολογιών και την πραγματοποίηση επενδύσεων. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να σημειωθεί ότι η εφαρμογή ορισμένων τεχνολογιών για απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές στα αλιευτικά σκάφη μικρής κλίμακας είναι ακόμη πιο δύσκολη.

| 3.11. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι ο ανεπαρκής ορισμός της αλιευτικής ικανότητας στην κοινή αλιευτική πολιτική (ΚΑλΠ) δυσχεραίνει όχι μόνο τον εκσυγχρονισμό του στόλου για την εγκατάσταση νέων τεχνολογιών εν γένει, αλλά και τις κοινωνικές βελτιώσεις και τις βελτιώσεις ασφαλείας. Ο χώρος επί του σκάφους που προορίζεται για την κουζίνα, τις καμπίνες, τις τουαλέτες ή τους χώρους αναψυχής, ο οποίος δεν έχει καμία σχέση με την ικανότητα αλίευσης ή αποθήκευσης ιχθύων, προσμετράται επί του παρόντος στην αλιευτική ικανότητα. Η ΚΑλΠ έρχεται σε σαφή αντίθεση με τις απαιτήσεις που ορίζονται στην κοινωνική νομοθεσία (8), όπως είναι η σύμβαση C188 της ΔΟΕ για την εργασία στον τομέα της αλιείας. |
| --- | --- |

3.11.

Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι ο ανεπαρκής ορισμός της αλιευτικής ικανότητας στην κοινή αλιευτική πολιτική (ΚΑλΠ) δυσχεραίνει όχι μόνο τον εκσυγχρονισμό του στόλου για την εγκατάσταση νέων τεχνολογιών εν γένει, αλλά και τις κοινωνικές βελτιώσεις και τις βελτιώσεις ασφαλείας. Ο χώρος επί του σκάφους που προορίζεται για την κουζίνα, τις καμπίνες, τις τουαλέτες ή τους χώρους αναψυχής, ο οποίος δεν έχει καμία σχέση με την ικανότητα αλίευσης ή αποθήκευσης ιχθύων, προσμετράται επί του παρόντος στην αλιευτική ικανότητα. Η ΚΑλΠ έρχεται σε σαφή αντίθεση με τις απαιτήσεις που ορίζονται στην κοινωνική νομοθεσία (8

| 3.12. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η στρατηγική για την ενεργειακή μετάβαση θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τους παράγοντες αυτούς και συνεπώς να προτείνει αναθεώρηση των μέτρων για τη χωρητικότητα, ώστε να καταστεί δυνατή η εγκατάσταση νέων τεχνολογιών και ο εκσυγχρονισμός του στόλου. Τα νέα μέτρα που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν είναι η «καθαρή χωρητικότητα» ή οι μεθοδολογίες που χρησιμοποιούνται στη Νορβηγία και την Ισλανδία, που αποκλείουν από τον υπολογισμό τούς χώρους που προορίζονται για αναψυχή και ανάπαυση των εργαζομένων σε συνάρτηση με παράγοντες όπως η χορηγούμενη ποσόστωση ή το μέγεθος του σκάφους. Η αναθεώρηση αυτή θα καταστήσει επιπλέον ευκολότερο το να συμπεριληφθούν οι βελτιώσεις των συνθηκών διαβίωσης που απαιτούνται για να καταστεί ο τομέας ελκυστικότερος για το νεανικό εργατικό δυναμικό, να αντιμετωπιστεί το χάσμα μεταξύ των γενεών και να διευκολυνθεί η ένταξη των γυναικών στον τομέα της αλιείας. |
| --- | --- |

3.12.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η στρατηγική για την ενεργειακή μετάβαση θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τους παράγοντες αυτούς και συνεπώς να προτείνει αναθεώρηση των μέτρων για τη χωρητικότητα, ώστε να καταστεί δυνατή η εγκατάσταση νέων τεχνολογιών και ο εκσυγχρονισμός του στόλου. Τα νέα μέτρα που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν είναι η «καθαρή χωρητικότητα» ή οι μεθοδολογίες που χρησιμοποιούνται στη Νορβηγία και την Ισλανδία, που αποκλείουν από τον υπολογισμό τούς χώρους που προορίζονται για αναψυχή και ανάπαυση των εργαζομένων σε συνάρτηση με παράγοντες όπως η χορηγούμενη ποσόστωση ή το μέγεθος του σκάφους. Η αναθεώρηση αυτή θα καταστήσει επιπλέον ευκολότερο το να συμπεριληφθούν οι βελτιώσεις των συνθηκών διαβίωσης που απαιτούνται για να καταστεί ο τομέας ελκυστικότερος για το νεανικό εργατικό δυναμικό, να αντιμετωπιστεί το χάσμα μεταξύ των γενεών και να διευκολυνθεί η ένταξη των γυναικών στον τομέα της αλιείας.

Φορολόγηση των παραδοσιακών καυσίμων

Φορολόγηση των παραδοσιακών καυσίμων

| 3.13. | Δεδομένου ότι μια νέα κατασκευή θα συνιστούσε οικονομικό κίνδυνο για τους πλοιοκτήτες της ΕΕ, η ΕΟΚΕ ζητεί την υιοθέτηση πολιτικών που θα παρέχουν ασφάλεια δικαίου στις πλοιοκτήτριες εταιρείες. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να παγώσει η θέσπιση νέων φόρων στο παραδοσιακό αλιευτικό καύσιμο (ντίζελ), μέχρι να είναι διαθέσιμες στο εμπόριο οι νέες τεχνολογίες πρόωσης και καυσίμων και να θεσπιστούν πλήρως τα νομοθετικά πλαίσια για την αντιμετώπιση των αναγκαίων ανακαινίσεων· το αντίθετο μόνο θα έβλαπτε τον τομέα. |
| --- | --- |

3.13.

Δεδομένου ότι μια νέα κατασκευή θα συνιστούσε οικονομικό κίνδυνο για τους πλοιοκτήτες της ΕΕ, η ΕΟΚΕ ζητεί την υιοθέτηση πολιτικών που θα παρέχουν ασφάλεια δικαίου στις πλοιοκτήτριες εταιρείες. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να παγώσει η θέσπιση νέων φόρων στο παραδοσιακό αλιευτικό καύσιμο (ντίζελ), μέχρι να είναι διαθέσιμες στο εμπόριο οι νέες τεχνολογίες πρόωσης και καυσίμων και να θεσπιστούν πλήρως τα νομοθετικά πλαίσια για την αντιμετώπιση των αναγκαίων ανακαινίσεων· το αντίθετο μόνο θα έβλαπτε τον τομέα.

Σύμπραξη για μια ενεργειακή μετάβαση στους τομείς της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας της ΕΕ

Σύμπραξη για μια ενεργειακή μετάβαση στους τομείς της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας της ΕΕ

| 3.14. | Ο κλάδος δεν διαθέτει κατευθυντήριες γραμμές, ούτε από τους παρόχους τεχνολογίας ούτε από τους φορείς χάραξης πολιτικής, όσον αφορά την κατεύθυνση που πρέπει να ακολουθήσει για την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να συγκροτήσει ομάδα εμπειρογνωμόνων για την παροχή συμβουλών σχετικά με τις διάφορες διαθέσιμες εναλλακτικές λύσεις, τις μελλοντικές εξελίξεις, την αγορά κ.λπ. Θα ήταν ιδιαίτερα σημαντικό να προσδιοριστούν οι τεχνολογίες που λειτουργούν καλύτερα για κάθε τμήμα του στόλου και κάθε περιφέρεια, καθώς ενδέχεται να είναι αναγκαίος ο συνδυασμός διαφορετικών πηγών ενέργειας. Επιπλέον, θα είναι χρήσιμο να πραγματοποιηθούν εκστρατείες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για την αλυσίδα του θαλάσσιου κλάδου με σκοπό την παροχή κινήτρων για την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές. |
| --- | --- |

3.14.

Ο κλάδος δεν διαθέτει κατευθυντήριες γραμμές, ούτε από τους παρόχους τεχνολογίας ούτε από τους φορείς χάραξης πολιτικής, όσον αφορά την κατεύθυνση που πρέπει να ακολουθήσει για την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να συγκροτήσει ομάδα εμπειρογνωμόνων για την παροχή συμβουλών σχετικά με τις διάφορες διαθέσιμες εναλλακτικές λύσεις, τις μελλοντικές εξελίξεις, την αγορά κ.λπ. Θα ήταν ιδιαίτερα σημαντικό να προσδιοριστούν οι τεχνολογίες που λειτουργούν καλύτερα για κάθε τμήμα του στόλου και κάθε περιφέρεια, καθώς ενδέχεται να είναι αναγκαίος ο συνδυασμός διαφορετικών πηγών ενέργειας. Επιπλέον, θα είναι χρήσιμο να πραγματοποιηθούν εκστρατείες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για την αλυσίδα του θαλάσσιου κλάδου με σκοπό την παροχή κινήτρων για την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές.

Γαλάζια οικονομία

Γαλάζια οικονομία

| 3.15. | Η γαλάζια οικονομία καλύπτει όλες τις οικονομικές δραστηριότητες που εξαρτώνται από τη θάλασσα. Οι διάφοροι τομείς που απαρτίζουν τη γαλάζια οικονομία είναι αλληλεξαρτώμενοι (αλιεία, βιοτεχνολογία, ναυτιλία, θαλάσσιες μεταφορές, υδατοκαλλιέργεια, ναυπηγεία, αλυσίδα εφοδιασμού, εφοδιαστική και μεταφορές), εφόσον βασίζονται σε κοινές αρμοδιότητες και κοινές υποδομές (λιμένες, δίκτυα εφοδιαστικής και διανομή ηλεκτρικής ενέργειας) και στη βιώσιμη χρήση των θαλάσσιων πόρων. Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να εφαρμοστεί μια ολιστική στρατηγική απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές και να εξευρεθούν συνέργειες μεταξύ των διαφόρων κρίκων της αλυσίδας. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ ζητεί επαρκείς ανθρώπινους πόρους και δεξιότητες για τον σχεδιασμό, την κατασκευή και τη λειτουργία σύγχρονων σκαφών. Η προσέλκυση ειδικευμένου εργατικού δυναμικού είναι απαραίτητη. |
| --- | --- |

3.15.

Η γαλάζια οικονομία καλύπτει όλες τις οικονομικές δραστηριότητες που εξαρτώνται από τη θάλασσα. Οι διάφοροι τομείς που απαρτίζουν τη γαλάζια οικονομία είναι αλληλεξαρτώμενοι (αλιεία, βιοτεχνολογία, ναυτιλία, θαλάσσιες μεταφορές, υδατοκαλλιέργεια, ναυπηγεία, αλυσίδα εφοδιασμού, εφοδιαστική και μεταφορές), εφόσον βασίζονται σε κοινές αρμοδιότητες και κοινές υποδομές (λιμένες, δίκτυα εφοδιαστικής και διανομή ηλεκτρικής ενέργειας) και στη βιώσιμη χρήση των θαλάσσιων πόρων. Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να εφαρμοστεί μια ολιστική στρατηγική απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές και να εξευρεθούν συνέργειες μεταξύ των διαφόρων κρίκων της αλυσίδας. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ ζητεί επαρκείς ανθρώπινους πόρους και δεξιότητες για τον σχεδιασμό, την κατασκευή και τη λειτουργία σύγχρονων σκαφών. Η προσέλκυση ειδικευμένου εργατικού δυναμικού είναι απαραίτητη.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

Ειδικές παρατηρήσεις

Προηγμένα καύσιμα

Προηγμένα καύσιμα

| 4.1. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει το δυναμικό των προηγμένων καυσίμων που δεν παράγονται από καλλιέργειες τροφίμων και ζωοτροφών στο πεδίο της κυκλικής οικονομίας, της καταπολέμησης της μείωσης του πληθυσμού στις αγροτικές παράκτιες περιοχές και, φυσικά, της ενίσχυσης της ενεργειακής ανεξαρτησίας της ΕΕ. Πράγματι, σύμφωνα με τους στόχους της ΕΕ για ουδετερότητα ως προς τις εκπομπές CO2, οι καθαρές εκπομπές CO2 των εν λόγω εναλλακτικών καυσίμων κατά την καύση εντός των κινητήρων μπορούν να γίνουν μηδενικές σε περίπτωση παραγωγής τους με ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές. |
| --- | --- |

4.1.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει το δυναμικό των προηγμένων καυσίμων που δεν παράγονται από καλλιέργειες τροφίμων και ζωοτροφών στο πεδίο της κυκλικής οικονομίας, της καταπολέμησης της μείωσης του πληθυσμού στις αγροτικές παράκτιες περιοχές και, φυσικά, της ενίσχυσης της ενεργειακής ανεξαρτησίας της ΕΕ. Πράγματι, σύμφωνα με τους στόχους της ΕΕ για ουδετερότητα ως προς τις εκπομπές CO2

2

| 4.2. | Για διάφορους λόγους, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή περιορίζει τη χρήση βιοκαυσίμων φυτικής προέλευσης, κάτι που η ΕΟΚΕ έχει επικροτήσει σε διάφορες γνωμοδοτήσεις της. Ωστόσο, δεν υπάρχει σαφής στρατηγική για την ανάπτυξη και την καθιέρωση εναλλακτικών καυσίμων, τα οποία θα ήταν σημαντικά όχι μόνο για τον τομέα της αλιείας αλλά και για άλλους κλάδους. Υπάρχει επίσης έλλειψη ιεράρχησης ως προς το ποιοι από τους τομείς που είναι δύσκολο να απαλλαγούν από τις ανθρακούχες εκπομπές (στους οποίους συγκαταλέγεται η αλιεία) θα πρέπει να έχουν κατά προτεραιότητα πρόσβαση στα εν λόγω καύσιμα. Αυτό περιπλέκει τις προσπάθειες του αλιευτικού τομέα για την όσο το δυνατόν ταχύτερη προώθηση της απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι τα ανανεώσιμα καύσιμα χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών αποτελούν μια επιλογή κοινής λογικής στην πορεία προς την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές τομέων που είναι δύσκολο να εξηλεκτριστούν, όπως η αλιεία. Τα προηγμένα εναλλακτικά καύσιμα που δεν παράγονται από καλλιέργειες τροφίμων και ζωοτροφών θα είναι πιο ακριβά, λόγω ελλείψεων και απαιτητικότερης τεχνολογίας. Προς τούτο, όπως έχει ήδη τονίσει η ΕΟΚΕ (9), η διαφορά τιμής μεταξύ των ορυκτών και των εναλλακτικών καυσίμων πρέπει να γεφυρωθεί και τα καθαρότερα καύσιμα να καταστούν οικονομικά προσιτότερα και ευρέως διαθέσιμα. |
| --- | --- |

4.2.

Για διάφορους λόγους, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή περιορίζει τη χρήση βιοκαυσίμων φυτικής προέλευσης, κάτι που η ΕΟΚΕ έχει επικροτήσει σε διάφορες γνωμοδοτήσεις της. Ωστόσο, δεν υπάρχει σαφής στρατηγική για την ανάπτυξη και την καθιέρωση εναλλακτικών καυσίμων, τα οποία θα ήταν σημαντικά όχι μόνο για τον τομέα της αλιείας αλλά και για άλλους κλάδους. Υπάρχει επίσης έλλειψη ιεράρχησης ως προς το ποιοι από τους τομείς που είναι δύσκολο να απαλλαγούν από τις ανθρακούχες εκπομπές (στους οποίους συγκαταλέγεται η αλιεία) θα πρέπει να έχουν κατά προτεραιότητα πρόσβαση στα εν λόγω καύσιμα. Αυτό περιπλέκει τις προσπάθειες του αλιευτικού τομέα για την όσο το δυνατόν ταχύτερη προώθηση της απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι τα ανανεώσιμα καύσιμα χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών αποτελούν μια επιλογή κοινής λογικής στην πορεία προς την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές τομέων που είναι δύσκολο να εξηλεκτριστούν, όπως η αλιεία. Τα προηγμένα εναλλακτικά καύσιμα που δεν παράγονται από καλλιέργειες τροφίμων και ζωοτροφών θα είναι πιο ακριβά, λόγω ελλείψεων και απαιτητικότερης τεχνολογίας. Προς τούτο, όπως έχει ήδη τονίσει η ΕΟΚΕ (9

| 4.3. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι το βιοντίζελ που χρησιμοποιείται σήμερα προέρχεται από καλλιέργειες (φοινικελαίου, κράμβης, σόγιας και ηλίανθου) που δεν θα επαρκούσαν για πλήρη απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές· επιπλέον, δεν υπάρχει αρκετή πρώτη ύλη. Η (μη διαθέσιμη ακόμη) λύση θα ήταν η ανάμειξη του σημερινού πετρελαίου ντίζελ με αυξανόμενες ποσότητες ηλεκτροντίζελ, ενός συνθετικού καυσίμου το οποίο κατασκευάζεται από πράσινο βασισμένο στην ηλεκτρική ενέργεια υδρογόνο και δεσμευμένο CO2. Τα εν λόγω συνθετικά καύσιμα παράγονται από διοξείδιο του άνθρακα το οποίο έχει προηγουμένως δεσμευτεί από την ατμόσφαιρα ή από βιομηχανικές διεργασίες που παράγουν CO2, προτού αυτό απελευθερωθεί. |
| --- | --- |

4.3.

Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι το βιοντίζελ που χρησιμοποιείται σήμερα προέρχεται από καλλιέργειες (φοινικελαίου, κράμβης, σόγιας και ηλίανθου) που δεν θα επαρκούσαν για πλήρη απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές· επιπλέον, δεν υπάρχει αρκετή πρώτη ύλη. Η (μη διαθέσιμη ακόμη) λύση θα ήταν η ανάμειξη του σημερινού πετρελαίου ντίζελ με αυξανόμενες ποσότητες ηλεκτροντίζελ, ενός συνθετικού καυσίμου το οποίο κατασκευάζεται από πράσινο βασισμένο στην ηλεκτρική ενέργεια υδρογόνο και δεσμευμένο CO2

2

| 4.4. | Αρχικά, τα βιώσιμα προηγμένα καύσιμα δεν θα παράγονται σε επαρκείς ποσότητες ώστε να ανταποκρίνονται στη ζήτηση του αλιευτικού κλάδου. Εκτιμάται ότι θα παράγονται 50 μεγατόνοι παγκοσμίως το 2050 (οι θαλάσσιες μεταφορές καταναλώνουν σήμερα 300 μεγατόνους περίπου και οι βαριές οδικές μεταφορές 900 μεγατόνους περίπου). Ωστόσο, μέχρι τότε, αναμένεται ότι τα φορτηγά θα είναι ηλεκτροκίνητα, οπότε θα είναι αναμενόμενο το σύνολο να προορίζεται για τα πλοία. Το 2020, ο τομέας της αλιείας στην Ευρώπη κατανάλωσε περί τα 1 900 εκατομμύρια λίτρα πετρελαίου εσωτερικής καύσης πλοίων. Πρέπει να ληφθούν πολιτικές αποφάσεις για να διασφαλιστεί ότι θα πραγματοποιηθεί η εν λόγω ιεράρχηση προτεραιοτήτων. |
| --- | --- |

4.4.

Αρχικά, τα βιώσιμα προηγμένα καύσιμα δεν θα παράγονται σε επαρκείς ποσότητες ώστε να ανταποκρίνονται στη ζήτηση του αλιευτικού κλάδου. Εκτιμάται ότι θα παράγονται 50 μεγατόνοι παγκοσμίως το 2050 (οι θαλάσσιες μεταφορές καταναλώνουν σήμερα 300 μεγατόνους περίπου και οι βαριές οδικές μεταφορές 900 μεγατόνους περίπου). Ωστόσο, μέχρι τότε, αναμένεται ότι τα φορτηγά θα είναι ηλεκτροκίνητα, οπότε θα είναι αναμενόμενο το σύνολο να προορίζεται για τα πλοία. Το 2020, ο τομέας της αλιείας στην Ευρώπη κατανάλωσε περί τα 1 900 εκατομμύρια λίτρα πετρελαίου εσωτερικής καύσης πλοίων. Πρέπει να ληφθούν πολιτικές αποφάσεις για να διασφαλιστεί ότι θα πραγματοποιηθεί η εν λόγω ιεράρχηση προτεραιοτήτων.

| 4.5. | Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί την επιτάχυνση της ανάπτυξης και της παραγωγής προηγμένων καυσίμων που δεν βασίζονται σε καλλιέργειες τροφίμων και ζωοτροφών (10), καθώς και τη λήψη σαφούς πολιτικής απόφασης που θα δίνει στα αλιευτικά σκάφη την κατά προτεραιότητα πρόσβαση σε αυτά τα προηγμένα καύσιμα σε προσιτή τιμή. |
| --- | --- |

4.5.

Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί την επιτάχυνση της ανάπτυξης και της παραγωγής προηγμένων καυσίμων που δεν βασίζονται σε καλλιέργειες τροφίμων και ζωοτροφών (10

Εναλλακτικές της απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές: εναλλακτικά προωστικά συστήματα

Εναλλακτικές της απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές: εναλλακτικά προωστικά συστήματα

| 4.6. | Διάφορες πρωτοβουλίες στον τομέα της ενέργειας έχουν αναπτυχθεί παγκοσμίως· ωστόσο, οι περισσότερες είναι πιλοτικά έργα που έχουν ως επακόλουθο ορισμένες προκλήσεις όσον αφορά την εγκατάσταση και τη χρήση τους στον τομέα της αλιείας. Μια άλλη πρόκληση που πρέπει να αντιμετωπιστεί είναι η ανάγκη ανάπτυξης υποδομών στην Ευρώπη και στους αλιευτικούς λιμένες τρίτων χωρών για την επαναφόρτιση αλιευτικών σκαφών, παρομοίως με ό,τι συμβαίνει με τα χερσαία οχήματα. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επικροτεί τα πιλοτικά έργα που δρομολογήθηκαν για τη φόρτιση στα ανοιχτά μέσω της χρήσης πλωτήρων ή αιολικών πάρκων (11). Με τον τρόπο αυτό, ένα ηλεκτρικό ή υβριδικό σκάφος θα είναι σε θέση να επαναφορτίζει τις μπαταρίες του χωρίς να χρειάζεται να προσεγγίσει τον λιμένα. |
| --- | --- |

4.6.

Διάφορες πρωτοβουλίες στον τομέα της ενέργειας έχουν αναπτυχθεί παγκοσμίως· ωστόσο, οι περισσότερες είναι πιλοτικά έργα που έχουν ως επακόλουθο ορισμένες προκλήσεις όσον αφορά την εγκατάσταση και τη χρήση τους στον τομέα της αλιείας. Μια άλλη πρόκληση που πρέπει να αντιμετωπιστεί είναι η ανάγκη ανάπτυξης υποδομών στην Ευρώπη και στους αλιευτικούς λιμένες τρίτων χωρών για την επαναφόρτιση αλιευτικών σκαφών, παρομοίως με ό,τι συμβαίνει με τα χερσαία οχήματα. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επικροτεί τα πιλοτικά έργα που δρομολογήθηκαν για τη φόρτιση στα ανοιχτά μέσω της χρήσης πλωτήρων ή αιολικών πάρκων (11

| 4.7. | Το υγροποιημένο φυσικό αέριο (ΥΦΑ) ως καύσιμο πλοίων αποτελεί ήδη πραγματικότητα καθώς παράγεται και διαθέτει υποδομές, ιδίως στην Ευρώπη. Ωστόσο, μια πρόσφατη μελέτη (12) δείχνει ότι, παρόλο που οι κινητήρες ΥΦΑ εκπέμπουν 25 % λιγότερο CO2 από το πετρέλαιο ντίζελ ανά μονάδα ισχύος κινητήρα, το αέριο αυτό αποτελείται σε μεγάλο βαθμό από μεθάνιο, οι επιπτώσεις του οποίου στο φαινόμενο του θερμοκηπίου είναι πολύ υψηλότερες από αυτές του CO2. Στη μελέτη εκτιμάται ότι, σε μια περίοδο 100 ετών, τα οφέλη από τη χρήση του ΥΦΑ όσον αφορά τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου θα είναι μόλις 15 %. Για τον λόγο αυτό, το ΥΦΑ αποτελεί σημαντικό βήμα προόδου, αλλά δεν μπορεί να θεωρηθεί οριστική λύση μακροπρόθεσμα. Επιπλέον, θα πρέπει να αναμειγνύεται με βιομεθάνιο και e-μεθάνιο, ανεπαρκή και ακριβά καύσιμα. Οι δεξαμενές είναι τρεις φορές μεγαλύτερες από τις κανονικές και τοποθετούνται στο κατάστρωμα, προκαλώντας προβλήματα χωρητικότητας και ασφάλειας. |
| --- | --- |

4.7.

Το υγροποιημένο φυσικό αέριο (ΥΦΑ) ως καύσιμο πλοίων αποτελεί ήδη πραγματικότητα καθώς παράγεται και διαθέτει υποδομές, ιδίως στην Ευρώπη. Ωστόσο, μια πρόσφατη μελέτη (12

2

2

| 4.8. | Αν και η αμμωνία δεν αποτελεί βιώσιμη εναλλακτική λύση ως μέσο πρόωσης, η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τη σημασία της στη διαδικασία απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές. Η ψύξη με αμμωνία χρησιμοποιείται ευρέως σε μεγάλα αλιευτικά σκάφη, ιδίως σε εκείνα που καταψύχουν ή κατεργάζονται τα αλιεύματά τους επί του σκάφους. Αυτή η πηγή ενέργειας είναι φιλική προς το περιβάλλον, διότι δεν έχει γνωστή επίδραση στη στιβάδα του όζοντος. Ωστόσο, πρόκειται για αέριο και, ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να ενισχυθεί η ασφάλεια των αλιευτικών σκαφών και η πρόληψη των διαρροών. |
| --- | --- |

4.8.

Αν και η αμμωνία δεν αποτελεί βιώσιμη εναλλακτική λύση ως μέσο πρόωσης, η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τη σημασία της στη διαδικασία απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές. Η ψύξη με αμμωνία χρησιμοποιείται ευρέως σε μεγάλα αλιευτικά σκάφη, ιδίως σε εκείνα που καταψύχουν ή κατεργάζονται τα αλιεύματά τους επί του σκάφους. Αυτή η πηγή ενέργειας είναι φιλική προς το περιβάλλον, διότι δεν έχει γνωστή επίδραση στη στιβάδα του όζοντος. Ωστόσο, πρόκειται για αέριο και, ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να ενισχυθεί η ασφάλεια των αλιευτικών σκαφών και η πρόληψη των διαρροών.

| 4.9. | Ούτε η χρήση υδρογόνου (H2) φαίνεται βιώσιμη στον τομέα της αλιείας, και μάλιστα είναι δύσκολη για τα εμπορικά σκάφη. Η κύρια αιτία είναι ότι θα απαιτούνταν δεξαμενές αποθήκευσης τέσσερις φορές μεγαλύτερες απ’ ό,τι για τα ορυκτά καύσιμα. Ωστόσο, αξίζουν ιδιαίτερη μνεία οι κινητήρες με κυψέλες καυσίμου που τροφοδοτούνται με υδρογόνο. Πρόκειται για μια ηλεκτροχημική διάταξη που μετατρέπει άμεσα τη χημική ενέργεια σε ηλεκτρική. Η ηλεκτροχημική διεργασία είναι εξαιρετικά αποδοτική και έχει ελάχιστες περιβαλλοντικές επιπτώσεις, ιδίως εάν η ηλεκτρόλυση (που απαιτεί ενέργεια) παράγεται από ηλιακές ή αιολικές πηγές. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι έχει ενδιαφέρον να μελετηθούν οι δυνατότητες ανάπτυξης αυτής της τεχνολογίας για τα αλιευτικά σκάφη, ακόμα και για τη χρήση της ως βοηθητικής ενέργειας στο σκάφος. |
| --- | --- |

4.9.

Ούτε η χρήση υδρογόνου (H2

| 4.10. | Όσον αφορά τα νεότευκτα σκάφη, η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει τη διερεύνηση και την εφαρμογή τεχνολογικών λύσεων κατάλληλων για τα εμπορικά πλοία. Για παράδειγμα, φαίνεται ότι η μεθανόλη θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε κινητήρες διπλού καυσίμου με την προσδοκία να χρησιμοποιείται ντίζελ και να προστίθεται βαθμιαία μείγμα μεθανόλης, εφόσον αρχίζει να υπάρχει πράσινη μεθανόλη. Άλλες τεχνολογίες και τομείς βελτίωσης που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν είναι τα υποβοηθούμενα από ιστία αλιευτικά σκάφη, η βελτιωμένη υδροδυναμική, τα βελτιωμένα ενεργειακά συστήματα, όπως η μετάβαση σε ηλεκτρικούς μηχανισμούς από μηχανικούς/υδραυλικούς μηχανισμούς, και η ελαφριά κατασκευή και τα υλικά (π.χ. μη μεταλλικές θύρες τράτας). |
| --- | --- |

4.10.

Όσον αφορά τα νεότευκτα σκάφη, η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει τη διερεύνηση και την εφαρμογή τεχνολογικών λύσεων κατάλληλων για τα εμπορικά πλοία. Για παράδειγμα, φαίνεται ότι η μεθανόλη θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε κινητήρες διπλού καυσίμου με την προσδοκία να χρησιμοποιείται ντίζελ και να προστίθεται βαθμιαία μείγμα μεθανόλης, εφόσον αρχίζει να υπάρχει πράσινη μεθανόλη. Άλλες τεχνολογίες και τομείς βελτίωσης που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν είναι τα υποβοηθούμενα από ιστία αλιευτικά σκάφη, η βελτιωμένη υδροδυναμική, τα βελτιωμένα ενεργειακά συστήματα, όπως η μετάβαση σε ηλεκτρικούς μηχανισμούς από μηχανικούς/υδραυλικούς μηχανισμούς, και η ελαφριά κατασκευή και τα υλικά (π.χ. μη μεταλλικές θύρες τράτας).

| 4.11. | Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι ο αλιευτικός κλάδος συνεργάζεται επί δεκαετίες με την επιστημονική κοινότητα για τη βελτίωση του σχεδιασμού και της αποδοτικότητας των αλιευτικών εργαλείων. Έχει ήδη επιτευχθεί μεγάλη τεχνική πρόοδος με πολλές καινοτόμες αλιευτικές τεχνικές ως αποτέλεσμα της αύξησης της επιλεκτικότητας, της μείωσης της επαφής με τον θαλάσσιο πυθμένα και/ή της αντίστασης στην πλοήγηση, καθώς και της μείωσης της χρήσης καυσίμων (13). Ένα παράδειγμα καινοτόμου εργαλείου είναι οι θύρες ημιπελαγικής τράτας που μπορούν να αποτρέπουν την επαφή με τον θαλάσσιο πυθμένα λειτουργώντας σε απόσταση 2-5 μέτρων από τον βυθό. Η τεχνική αυτή έχει σημαντικά μικρότερο αντίκτυπο στα βενθικά οικοσυστήματα και οδηγεί σε λιγότερα παρεμπίπτοντα αλιεύματα. Η νέα αυτή τεχνολογία μειώνει επίσης την κατανάλωση καυσίμων και, ως εκ τούτου, τη ρύπανση και τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. |
| --- | --- |

4.11.

Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι ο αλιευτικός κλάδος συνεργάζεται επί δεκαετίες με την επιστημονική κοινότητα για τη βελτίωση του σχεδιασμού και της αποδοτικότητας των αλιευτικών εργαλείων. Έχει ήδη επιτευχθεί μεγάλη τεχνική πρόοδος με πολλές καινοτόμες αλιευτικές τεχνικές ως αποτέλεσμα της αύξησης της επιλεκτικότητας, της μείωσης της επαφής με τον θαλάσσιο πυθμένα και/ή της αντίστασης στην πλοήγηση, καθώς και της μείωσης της χρήσης καυσίμων (13

| 4.12. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η μείωση του οικολογικού αποτυπώματος της αλιείας δεν θα εξαρτηθεί μόνο από δράσεις που σχετίζονται με την πρόωση. Για τον σκοπό αυτό, η ΕΕ θα πρέπει να επενδύσει σε νέες εμπορικές χρήσεις των θαλάσσιων προϊόντων (φαρμακευτικά προϊόντα, καλλυντικά κ.λπ.) για τη μέγιστη δυνατή χρήση των αλιευμάτων. Η ΕΕ θα πρέπει επίσης παράλληλα να παράσχει κίνητρα στις επιχειρήσεις για την αγορά ανακυκλώσιμων υλικών, να προωθήσει πρωτοβουλίες κυκλικής οικονομίας επί των σκαφών για την επαναχρησιμοποίηση των αποβλήτων και να χρηματοδοτήσει προγράμματα συλλογής θαλάσσιων απορριμμάτων όπως το «Fishing for litter» (14). Η βελτίωση της κατάστασης των ιχθυαποθεμάτων οδήγησε επίσης σε μείωση της αλιευτικής προσπάθειας και, συνεπώς, του χρόνου αλιείας, καθώς και της κατανάλωσης καυσίμων. Ομοίως, μπορούν να επιτευχθούν μειώσεις των εκπομπών μέσω της βελτιστοποίησης της διαχείρισης και της εφοδιαστικής του στόλου (5-50 % μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου) και της βελτιστοποίησης των αλιευτικών εξορμήσεων (1-10 % μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου) (15). |
| --- | --- |

4.12.

Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η μείωση του οικολογικού αποτυπώματος της αλιείας δεν θα εξαρτηθεί μόνο από δράσεις που σχετίζονται με την πρόωση. Για τον σκοπό αυτό, η ΕΕ θα πρέπει να επενδύσει σε νέες εμπορικές χρήσεις των θαλάσσιων προϊόντων (φαρμακευτικά προϊόντα, καλλυντικά κ.λπ.) για τη μέγιστη δυνατή χρήση των αλιευμάτων. Η ΕΕ θα πρέπει επίσης παράλληλα να παράσχει κίνητρα στις επιχειρήσεις για την αγορά ανακυκλώσιμων υλικών, να προωθήσει πρωτοβουλίες κυκλικής οικονομίας επί των σκαφών για την επαναχρησιμοποίηση των αποβλήτων και να χρηματοδοτήσει προγράμματα συλλογής θαλάσσιων απορριμμάτων όπως το «Fishing for litter» (14

15

| 4.13. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι ορισμένες νέες τεχνολογίες προσφέρουν περιορισμένη αυτονομία στα αλιευτικά σκάφη. Για παράδειγμα, τα υφιστάμενα πιλοτικά μοντέλα ηλεκτρικής ενέργειας προσφέρουν αυτονομία 5-6 ωρών που δεν επαρκεί για μια ολόκληρη ημέρα αλιείας (η οποία μπορεί να διαρκέσει έως 12-14 ώρες), χωρίς να αναφερθούμε στα αλιευτικά ταξίδια αρκετών εβδομάδων. Εξίσου σημαντική είναι η βελτίωση του σχεδιασμού και της αποδοτικότητας του σκάφους. |
| --- | --- |

4.13.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι ορισμένες νέες τεχνολογίες προσφέρουν περιορισμένη αυτονομία στα αλιευτικά σκάφη. Για παράδειγμα, τα υφιστάμενα πιλοτικά μοντέλα ηλεκτρικής ενέργειας προσφέρουν αυτονομία 5-6 ωρών που δεν επαρκεί για μια ολόκληρη ημέρα αλιείας (η οποία μπορεί να διαρκέσει έως 12-14 ώρες), χωρίς να αναφερθούμε στα αλιευτικά ταξίδια αρκετών εβδομάδων. Εξίσου σημαντική είναι η βελτίωση του σχεδιασμού και της αποδοτικότητας του σκάφους.

5.   
  «Μια φιλική προσέγγιση προς τα αλιεύματα και τους αλιείς»: ένα όραμα για το μέλλον ενός βιώσιμου αλιευτικού τομέα στην ΕΕ

«Μια φιλική προσέγγιση προς τα αλιεύματα και τους αλιείς»: ένα όραμα για το μέλλον ενός βιώσιμου αλιευτικού τομέα στην ΕΕ

| 5.1. | Τα τελευταία χρόνια, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έχει αναπτύξει στρατηγικά οράματα σε διάφορους τομείς: στην ολοκληρωμένη πολιτική για τα τρόφιμα (16), στη βιώσιμη αγροτική και αστική ανάπτυξη (17), καθώς και στην οικονομία της ευημερίας (18). Είναι καιρός η ΕΟΚΕ να αναπτύξει επίσης ένα μακροπρόθεσμο ολοκληρωμένο όραμα για έναν βιώσιμο αλιευτικό τομέα της ΕΕ, ένα όραμα το οποίο, σε συνδυασμό με όλες τις προσπάθειες στους τομείς της βιοποικιλότητας, της βιώσιμης πολιτικής για τα τρόφιμα, της υγείας και της ευημερίας, των καλών εργασιακών συνθηκών, της βιώσιμης αγροτικής και αστικής ανάπτυξης και της στρατηγικής αυτονομίας, θα πρέπει να δεσμεύσει την ΕΕ για την απαλλαγή του τομέα από τις ανθρακούχες εκπομπές, προκειμένου να διασφαλιστεί η οικονομική βιωσιμότητα που απαιτείται για την υλοποίηση της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και την εφαρμογή της Ατζέντας του 2030. Σύμφωνα με τη στρατηγική του FAO για τη γαλάζια μετάβαση και στο πλαίσιο της ευρύτερης έκκλησης της ΕΟΚΕ για μια Γαλάζια Συμφωνία της ΕΕ, η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να διασφαλιστεί και να αυξηθεί με βιώσιμο τρόπο η συμβολή των συστημάτων θαλάσσιων διατροφικών προϊόντων στην ασφαλή, θρεπτική και οικονομικά προσιτή υγιεινή διατροφή για όλους, με απώτερο στόχο τη μείωση της εξάρτησης της αγοράς της ΕΕ από τις εισαγωγές ψαριών. |
| --- | --- |

5.1.

Τα τελευταία χρόνια, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έχει αναπτύξει στρατηγικά οράματα σε διάφορους τομείς: στην ολοκληρωμένη πολιτική για τα τρόφιμα (16

17

18

| 5.2. | Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να αξιοποιήσει την ευκαιρία της παρούσας διερευνητικής γνωμοδότησης για να εντάξει το πρόβλημα της απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές σε ένα ευρύτερο στρατηγικό πλαίσιο. Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για έναν βιώσιμο αλιευτικό τομέα θα πρέπει να εφαρμοστεί με βάση τους ακόλουθους έξι άξονες: |
| --- | --- |

5.2.

Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να αξιοποιήσει την ευκαιρία της παρούσας διερευνητικής γνωμοδότησης για να εντάξει το πρόβλημα της απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές σε ένα ευρύτερο στρατηγικό πλαίσιο. Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για έναν βιώσιμο αλιευτικό τομέα θα πρέπει να εφαρμοστεί με βάση τους ακόλουθους έξι άξονες:

5.2.1.   Βιοποικιλότητα

Βιοποικιλότητα

Σύμφωνα με τον ΣΒΑ 14 για τη «ζωή στο νερό» και σε συνδυασμό με την ιστορική συμφωνία COP15 για τη βιοποικιλότητα (19), η ΕΟΚΕ επιβεβαιώνει την αταλάντευτη δέσμευσή της για τη διατήρηση υγιών και παραγωγικών ιχθυαποθεμάτων, καθώς και για την προώθηση άλλων πτυχών που σχετίζονται με τη βιοποικιλότητα στον τομέα της αλιείας. Όλα τα είδη που αποτελούν αντικείμενο εμπορικής εκμετάλλευσης θα πρέπει να επιτύχουν κατ’ ελάχιστον επίπεδα μέγιστης βιώσιμης απόδοσης (ΜΒΑ) εντός των συντομότερων δυνατών χρονικών ορίων που είναι συμβατά με τη διατήρηση της μακροπρόθεσμης οικονομικής βιωσιμότητας των διαφόρων αλιευτικών στόλων. Στο πλαίσιο αυτό, οι επιστήμονες που διενεργούν τις αξιολογήσεις του Διεθνούς Συμβουλίου για την Εξερεύνηση της Θάλασσας (ICES) και της Επιστημονικής, Τεχνικής και Οικονομικής Επιτροπής Αλιείας (ΕΤΟΕΑ) θα πρέπει να διαθέτουν τους αναγκαίους πόρους ώστε να είναι σε θέση να συγκεντρώσουν τα δεδομένα που λείπουν. Ελλείψει επαρκών επιστημονικών δεδομένων, η αρχή της προφύλαξης εφαρμόζεται συστηματικά στη διαχείριση των ιχθυαποθεμάτων, συμπεριλαμβανομένης της μείωσης των αλιευμάτων όταν συνιστάται από επιστήμονες. Όπου απαιτείται, τα προγράμματα παύσης αλιευτικών δραστηριοτήτων με επαρκείς δημοσιονομικούς πόρους για την προσαρμογή του μεγέθους του στόλου στις διαθέσιμες αλιευτικές δυνατότητες θα περιλαμβάνουν επιλογές επανειδίκευσης για τα μέλη των πληρωμάτων.

19

5.2.2.   Απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές

Απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές

Ο αλιευτικός τομέας της ΕΕ θα πρέπει να δεσμευτεί για την επίτευξη ουδέτερης ως προς το CO2 ισορροπίας το 2050, μέσω της επίτευξης των στόχων ενεργειακής μετάβασης που έχουν τεθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση και υποστηρίζονται από την καινοτομία και την τεχνολογία. Μια ολοκληρωμένη μελέτη σχετικά με τις τεχνολογικές εξελίξεις και τις διαθέσιμες τεχνολογίες αποτελεί το πρώτο βήμα για την εξεύρεση εξατομικευμένης λύσης (αντί της εφαρμογής ενιαίων μέτρων) για κάθε τμήμα του στόλου.

2

5.2.3.   Δίκαιη αμοιβή, ασφάλεια και εργασιακές συνθήκες

Δίκαιη αμοιβή, ασφάλεια και εργασιακές συνθήκες

Οι αλιείς θα λάβουν τα απαραίτητα εργαλεία και την καθοδήγηση ώστε να επικεντρωθούν στην επικείμενη μετάβαση που θα πρέπει να πραγματοποιηθεί, θα πρέπει όμως να υποστηριχθούν τόσο κατά τη διάρκεια των διαδικασιών απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές όσο και κατά τις ευρύτερες διαδικασίες διαρθρωτικού μετασχηματισμού. Είναι θέμα προτεραιότητας η ανανέωση των αλιευτικών σκαφών προκειμένου να βελτιωθούν οι συνθήκες παραμονής και διαβίωσης, καθώς και η ασφάλεια επί του σκάφους, ώστε να καταστεί ελκυστικότερος ο τομέας και, ως εκ τούτου, να υπάρχει δυνατότητα ηλικιακής ανανέωσης. Άλλες αναγκαίες βελτιώσεις που σχετίζονται με την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές περιλαμβάνουν τη μετάβαση από τα συστήματα πρόωσης και τα βοηθητικά συστήματα σε πιο προηγμένα και αποδοτικά συστήματα, και τη χρήση σύγχρονων, ενεργειακά αποδοτικών και επιλεκτικών αλιευτικών εργαλείων που δεν έχουν αρνητικό ή έχουν αμελητέο αντίκτυπο στην υγεία και τη βιοποικιλότητα του ευρύτερου οικοσυστήματος. Αυτό απαιτεί ολοκληρωμένη μελέτη σε επίπεδο ΕΕ σχετικά με τις διαθέσιμες τεχνολογίες για την ενεργειακή μετάβαση στον τομέα της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας, καθώς και σχετικά με το κόστος και τα οφέλη τους για κάθε τμήμα του στόλου και εθνική ιδιαιτερότητα. Η επανειδίκευση και η αναβάθμιση των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού είναι εξίσου σημαντικές για την κατάρτιση και την προετοιμασία των εργαζομένων στον ναυτιλιακό κλάδο για την ενεργειακή μετάβαση (σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Θεματολόγιο δεξιοτήτων για βιώσιμη ανταγωνιστικότητα, κοινωνική δικαιοσύνη και ανθεκτικότητα). Δεδομένης της επισφαλούς οικονομικής κατάστασης του αλιευτικού κλάδου σε πολλά μέρη της Ευρώπης και της συνεχούς μείωσης του στόλου, θα πρέπει να αναπτυχθούν στρατηγικά σχέδια και μέσα για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του τομέα, τα οποία θα στηρίζουν την ανάπτυξη και την καινοτομία του ώστε να συμβάλουν σε ένα δίκαιο βιοτικό επίπεδο για όσους εξαρτώνται από τις αλιευτικές δραστηριότητες.

5.2.4.   Αγροτικές και απομακρυσμένες παράκτιες περιοχές

Αγροτικές και απομακρυσμένες παράκτιες περιοχές

Μολονότι η διαφοροποίηση και η μερική μετάβαση σε άλλους τομείς δραστηριότητας, όπως στην ερασιτεχνική αλιεία ή σε άλλους τομείς βιώσιμου τουρισμού, μπορεί να δρομολογούνται όταν το επιτρέπει ο χωροταξικός σχεδιασμός, είναι αδιαμφισβήτητο ότι ο τομέας της αλιείας παραμένει η κύρια πηγή απασχόλησης και εισοδήματος σε πολλές παράκτιες περιοχές και περιφέρειες, όχι μόνο για το πλήρωμα επί των σκαφών αλλά και για τους εργαζομένους σε όλους τους συναφείς κλάδους και τις υπηρεσίες. Η εγκατάλειψη της αλιείας θα σήμαινε όχι μόνο τη φθίνουσα πορεία και τη σταδιακή αραίωση του πληθυσμού των περιοχών αυτών, αλλά και μια ανεπανόρθωτη απώλεια της πολιτιστικής κληρονομιάς που (καθ)ορίζει την ίδια την ουσία των ευρωπαϊκών κοινωνιών μας. Όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς πρέπει να εργαστούν κατά τρόπο που να οδηγεί σε μια πιο θετική έκβαση για τον τομέα της αλιείας. Επιπλέον, η υδατοκαλλιέργεια εσωτερικών υδάτων μπορεί να προσφέρει νέες οικονομικές ευκαιρίες στις αγροτικές περιοχές.

5.2.5.   Υγιεινή και βιώσιμη διατροφή

Υγιεινή και βιώσιμη διατροφή

Η βιώσιμη αλιεία παρέχει ζωικές πρωτεΐνες όχι μόνο με χαμηλότερο αποτύπωμα άνθρακα, αλλά και με εξαιρετικές διατροφικές ιδιότητες. Ενώ τα σημερινά πρότυπα κατανάλωσης κρέατος των Ευρωπαίων θα πρέπει να δίνουν προτεραιότητα στην ποιότητα έναντι της ποσότητας, αυτό δεν ισχύει στην περίπτωση της κατανάλωσης ψαριών, η οποία στις περισσότερες περιπτώσεις είναι χαμηλότερη από τις διατροφικές συστάσεις. Οι δημόσιες αρχές θα πρέπει να δώσουν προτεραιότητα στην προώθηση της κατανάλωσης ιχθύων σε προσιτές τιμές για τον πληθυσμό στο σύνολό του, προωθώντας για παράδειγμα την αναγνώριση της γευστικότητας λιγότερο γνωστών ειδών. Ως ακρογωνιαίος λίθος μιας υγιεινής και ισορροπημένης διατροφής (20), τα ψάρια θα πρέπει να υπόκεινται σε μειωμένο ΦΠΑ.

20

5.2.6.   Στρατηγική αυτονομία και ρόλος της υδατοκαλλιέργειας

Στρατηγική αυτονομία και ρόλος της υδατοκαλλιέργειας

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εισάγει τα τρία τέταρτα των ψαριών που καταναλώνει. Πέρα από την εμπορική ανισορροπία, το πρόβλημα που προκύπτει είναι οι άνισες εγγυήσεις υγειονομικής ασφάλειας των εν λόγω εισαγωγών, οι οποίες δεν υπόκεινται σε ιχνηλασιμότητα «από τα δίχτυα έως το πιάτο». Για την αντιμετώπιση αυτής της ανεπάρκειας, η ΕΕ θα πρέπει να χρησιμοποιήσει διμερή και πολυμερή εμπορικά μέσα για την εισαγωγή αποκλειστικά βιώσιμων θαλάσσιων προϊόντων που παράγονται σε τρίτες χώρες τα πρότυπα των οποίων είναι αντίστοιχα με εκείνα της ΕΕ, εξασφαλίζοντας θεμιτό ανταγωνισμό επί ίσοις όροις. Ομοίως, ο τομέας της υδατοκαλλιέργειας έχει αδιαμφισβήτητες δυνατότητες να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της αγοράς αλιείας της ΕΕ. Η βιώσιμη ανάπτυξη μπορεί να επιτευχθεί με την παροχή χώρου για νέες επιχειρήσεις μέσω κατάλληλου χωρικού σχεδιασμού και με τον εξορθολογισμό της διαδικασίας αδειοδότησης, η οποία συχνά εξαρτάται από διάφορες υπηρεσίες ή ακόμη και διαφορετικά επίπεδα (εθνικό, περιφερειακό, τοπικό) των δημόσιων διοικήσεων. Για να διασφαλίσει η ΕΕ την επισιτιστική της κυριαρχία, πρέπει να αξιοποιηθεί κάθε ευκαιρία για βιώσιμη αύξηση της παραγωγής ψαριών και θαλασσινών.

Βρυξέλλες, 12 Ιουλίου 2023.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Oliver RÖPKE

---

(1)  COM(2023) 100 final.

1

(2)  Βλέπε ετήσια δεδομένα σχετικά με τις εκπομπές που διαβιβάζονται ετησίως από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στη σύμβαση-Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή (πρωτόκολλο του Κιότο) σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές της IPCC, τα οποία καταγράφουν την εξέλιξη των εκπομπών μεταξύ 1990 και 2020 σε τόνους CO2, CH4 και N2O για τον αλιευτικό τομέα της ΕΕ (πρβλ. πίνακες 1.A(a)s4, 3s1 και 3s2, 1.A(a)s3, 1.D).

2

2

4

2

(3)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη χρήση ανανεώσιμων καυσίμων και καυσίμων χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών στις θαλάσσιες μεταφορές και για την τροποποίηση της οδηγίας 2009/16/ΕΚ» [COM(2021) 562 final — 2021/0210 (COD)] (ΕΕ C 152 της 6.4.2022, σ. 145).

3

(4)  https://oceans-and-fisheries.ec.europa.eu/facts-and-figures/facts-and-figures-common-fisheries-policy/fishing-fleet_el

4

(5)  https://ebcd.org/wp-content/uploads/2021/11/Je%CC%81ro%CC%82me-UAPF.pptx

5

(6)  https://op.europa.eu/el/publication-detail/-/publication/bba413d1-484c-11ed-92ed-01aa75ed71a1

6

(7)  https://www.fao.org/3/cc0461en/online/sofia/2022/capture-fisheries-production.html

7

(8)  Μελέτη κοινωνικού αντίκτυπου των περιορισμών στην ολική χωρητικότητα και την προωστήρια ισχύ, και πιθανές εναλλακτικές λύσεις που υλοποιούνται στο πλαίσιο ενός σχεδίου κοινωνικού διαλόγου.

8

(9)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη χρήση ανανεώσιμων καυσίμων και καυσίμων χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών στις θαλάσσιες μεταφορές και για την τροποποίηση της οδηγίας 2009/16/ΕΚ» [COM(2021) 562 final — 2021/0210 (COD)] (ΕΕ C 152 της 6.4.2022, σ. 145).

9

(10)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Προς έναν ισχυρό και βιώσιμο τομέα των φυκών της ΕΕ» [COM(2022) 592 final] (ΕΕ C 228 της 29.6.2023, σ. 126).

10

(11)  https://www.maersksupplyservice.com/2022/01/25/maersk-supply-service-launches-venture-company-stillstrom/

11

(12)  https://theicct.org/sites/default/files/publications/LNG%20as%20marine%20fuel%2C%20working%20paper-02_FINAL_20200416.pdf

12

(13)  https://www.ices.dk/news-and-events/news-archive/news/Pages/InnovativeFishingGear.aspx

13

(14)  https://fishingforlitter.org/

14

(15)  Γνωμοδοτικό Συμβούλιο Βόρειας Θάλασσας (NSAC), γνωμοδότηση αριθ. 17-2122. NSAC Advice on Decarbonisation of the Fishing Fleet (Γνωμοδότηση του NSAC σχετικά με την απαλλαγή του αλιευτικού στόλου από τις ανθρακούχες εκπομπές).

15

(16)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η συμβολή της κοινωνίας πολιτών στην ανάπτυξη μιας σφαιρικής πολιτικής για τα τρόφιμα στην ΕΕ» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (ΕΕ C 129 της 11.4.2018, σ. 18).

16

(17)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Προς μια συνολική στρατηγική βιώσιμης αγροτικής και αστικής ανάπτυξης» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (ΕΕ C 105 της 4.3.2022, σ. 49).

17

(18)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «H βιώσιμη οικονομία που χρειαζόμαστε» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (ΕΕ C 106 της 31.3.2020, σ. 1).

18

(19)  Απόφαση 15/4 — παγκόσμιο πλαίσιο για τη βιοποικιλότητα Κουνμίνγκ-Μόντρεαλ.

19

(20)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Προώθηση μιας υγιεινής και βιώσιμης διατροφής στην ΕΕ» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (ΕΕ C 190 της 5.6.2019, σ. 9).

20

---

| 29.9.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 349/50 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 349/50

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Τα οικονομικά στοιχεία μιας “Γαλάζιας Συμφωνίας της ΕΕ” — Επενδυτικές ανάγκες στην ΕΕ όσον αφορά το νερό»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2023/C 349/09)

| Εισηγητής: | ο κ. Florian MARIN |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Florian MARIN

Florian MARIN

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 25.1.2023 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 27.6.2023 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 13.7.2023 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 580 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 181/6/5 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

25.1.2023

Νομική βάση

Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

27.6.2023

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

13.7.2023

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

580

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

181/6/5

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η πρόσβαση σε ασφαλές, καθαρό και ποιοτικό νερό αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα και θεωρεί εντελώς απαράδεκτο το γεγονός ότι εξακολουθούν να υπάρχουν άνθρωποι στην ΕΕ που δεν έχουν πρόσβαση σε νερό. |
| --- | --- |

1.1.

Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η πρόσβαση σε ασφαλές, καθαρό και ποιοτικό νερό αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα και θεωρεί εντελώς απαράδεκτο το γεγονός ότι εξακολουθούν να υπάρχουν άνθρωποι στην ΕΕ που δεν έχουν πρόσβαση σε νερό.

| 1.2. | Η ανάπτυξη της υδατικής οικονομίας στην ΕΕ θα πρέπει να είναι συμπεριληπτική, ορθά ρυθμιζόμενη, διαφανής, εξαιρετικά ψηφιοποιημένη, ανθεκτική, βιώσιμη, προβλέψιμη και ασφαλής, να δίνει προτεραιότητα στους ανθρώπους και να δημιουργεί προστιθέμενη αξία. Είναι μείζονος σημασίας να επωμιστούν όλες οι βιομηχανίες το κοινωνικό κόστος της κατανάλωσης νερού με δίκαιο τρόπο. |
| --- | --- |

1.2.

Η ανάπτυξη της υδατικής οικονομίας στην ΕΕ θα πρέπει να είναι συμπεριληπτική, ορθά ρυθμιζόμενη, διαφανής, εξαιρετικά ψηφιοποιημένη, ανθεκτική, βιώσιμη, προβλέψιμη και ασφαλής, να δίνει προτεραιότητα στους ανθρώπους και να δημιουργεί προστιθέμενη αξία. Είναι μείζονος σημασίας να επωμιστούν όλες οι βιομηχανίες το κοινωνικό κόστος της κατανάλωσης νερού με δίκαιο τρόπο.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ καλεί τα θεσμικά όργανα της ΕΕ να αποδώσουν την ίδια σημασία και έμφαση στη Γαλάζια Συμφωνία της ΕΕ, όπως συνέβη όσον αφορά την Πράσινη Συμφωνία της ΕΕ, καθώς είναι αμφότερες πλήρως συμπληρωματικές. |
| --- | --- |

1.3.

Η ΕΟΚΕ καλεί τα θεσμικά όργανα της ΕΕ να αποδώσουν την ίδια σημασία και έμφαση στη Γαλάζια Συμφωνία της ΕΕ, όπως συνέβη όσον αφορά την Πράσινη Συμφωνία της ΕΕ, καθώς είναι αμφότερες πλήρως συμπληρωματικές.

| 1.4. | Το μελλοντικό κανονιστικό πλαίσιο της γαλάζιας οικονομίας της ΕΕ πρέπει:






  — | να βασίζεται στην αρχή της οικονομίας της ευημερίας, |
| --- | --- | --- |

1.4.

Το μελλοντικό κανονιστικό πλαίσιο της γαλάζιας οικονομίας της ΕΕ πρέπει:

—

να βασίζεται στην αρχή της οικονομίας της ευημερίας,

| — | να ενσωματώνει εγκάρσια τις κοινωνικές προϋποθέσεις και την εδαφική αλληλεγγύη, |
| --- | --- |

—

να ενσωματώνει εγκάρσια τις κοινωνικές προϋποθέσεις και την εδαφική αλληλεγγύη,

| — | να επιτυγχάνει ισορροπία μεταξύ περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών ανησυχιών, |
| --- | --- |

—

να επιτυγχάνει ισορροπία μεταξύ περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών ανησυχιών,

| — | να χρησιμοποιεί καινοτόμα μοντέλα διακρατικής διακυβέρνησης που ενθαρρύνουν τη χρηματοδότηση, ρυθμίζουν τη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα, βελτιώνουν τη διαχείριση των υδάτινων πόρων και τονώνουν την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ, |
| --- | --- |

—

να χρησιμοποιεί καινοτόμα μοντέλα διακρατικής διακυβέρνησης που ενθαρρύνουν τη χρηματοδότηση, ρυθμίζουν τη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα, βελτιώνουν τη διαχείριση των υδάτινων πόρων και τονώνουν την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ,

| — | να υιοθετεί συνεργατικά επιχειρηματικά μοντέλα και αρχές της συνεργατικής οικονομίας, |
| --- | --- |

—

να υιοθετεί συνεργατικά επιχειρηματικά μοντέλα και αρχές της συνεργατικής οικονομίας,

| — | να διαθέτει θεσμικό πλαίσιο το οποίο δεν θα επιβαρύνει την ανταγωνιστικότητα των οικονομικών δραστηριοτήτων της ΕΕ στην παγκόσμια αγορά, |
| --- | --- |

—

να διαθέτει θεσμικό πλαίσιο το οποίο δεν θα επιβαρύνει την ανταγωνιστικότητα των οικονομικών δραστηριοτήτων της ΕΕ στην παγκόσμια αγορά,

| — | να προσφέρει μεγαλύτερη διαφάνεια όσον αφορά τις πρωτοβουλίες για τη βιωσιμότητα. |
| --- | --- |

—

να προσφέρει μεγαλύτερη διαφάνεια όσον αφορά τις πρωτοβουλίες για τη βιωσιμότητα.

| 1.5. | Η EOKE ζητεί:






  — | αλλαγή του τρέχοντος οικονομικού μοντέλου προς ένα πιο βιώσιμο μοντέλο που θα φορολογεί την υπερκατανάλωση και θα συνάδει πλήρως με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ), |
| --- | --- | --- |

1.5.

Η EOKE ζητεί:

—

αλλαγή του τρέχοντος οικονομικού μοντέλου προς ένα πιο βιώσιμο μοντέλο που θα φορολογεί την υπερκατανάλωση και θα συνάδει πλήρως με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ),

| — | υπολογισμό των τιμών του νερού σε όλα τα κράτη μέλη σύμφωνα με την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», |
| --- | --- |

—

υπολογισμό των τιμών του νερού σε όλα τα κράτη μέλη σύμφωνα με την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει»,

| — | αναπροσαρμογή βασικών οικονομικών εννοιών, όπως οι κανόνες της αγοράς, η οικονομική βιωσιμότητα ή η παραγωγικότητα, ώστε να ληφθούν υπόψη τα πολυσχιδή οφέλη του νερού, |
| --- | --- |

—

αναπροσαρμογή βασικών οικονομικών εννοιών, όπως οι κανόνες της αγοράς, η οικονομική βιωσιμότητα ή η παραγωγικότητα, ώστε να ληφθούν υπόψη τα πολυσχιδή οφέλη του νερού,

| — | συνεκτική νομοθεσία σε όλα τα κράτη μέλη σχετικά με μηχανισμό της ΕΕ για την αποθήκευση νερού κατά τις υγρές περιόδους, |
| --- | --- |

—

συνεκτική νομοθεσία σε όλα τα κράτη μέλη σχετικά με μηχανισμό της ΕΕ για την αποθήκευση νερού κατά τις υγρές περιόδους,

| — | μακροπρόθεσμη στρατηγική για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας έναντι της λειψυδρίας, |
| --- | --- |

—

μακροπρόθεσμη στρατηγική για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας έναντι της λειψυδρίας,

| — | επέκταση της διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού (ΔΕΠ) στη διαχείριση των λυμάτων, |
| --- | --- |

—

επέκταση της διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού (ΔΕΠ) στη διαχείριση των λυμάτων,

| — | αντιμετώπιση του ζητήματος του μη ανταποδοτικού νερού (1) μέσω της ιεράρχησης των τρεχουσών πρωτοβουλιών συντήρησης που αποσκοπούν στη σημαντική μείωση των διαρροών νερού και στην έρευνα σχετικά με νέες τεχνολογίες ανίχνευσης διαρροών, |
| --- | --- |

—

αντιμετώπιση του ζητήματος του μη ανταποδοτικού νερού (1) μέσω της ιεράρχησης των τρεχουσών πρωτοβουλιών συντήρησης που αποσκοπούν στη σημαντική μείωση των διαρροών νερού και στην έρευνα σχετικά με νέες τεχνολογίες ανίχνευσης διαρροών,

1

| — | διεξοδική και άμεση αξιολόγηση των υπόγειων συστημάτων αποχέτευσης σε όλα τα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένης της συγκέντρωσης δεδομένων σε επίπεδο ΕΕ, |
| --- | --- |

—

διεξοδική και άμεση αξιολόγηση των υπόγειων συστημάτων αποχέτευσης σε όλα τα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένης της συγκέντρωσης δεδομένων σε επίπεδο ΕΕ,

| — | προσαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις στα χαρακτηριστικά των επενδύσεων στον τομέα των υδάτων, |
| --- | --- |

—

προσαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις στα χαρακτηριστικά των επενδύσεων στον τομέα των υδάτων,

| — | τιμές στις οποίες λαμβάνεται υπόψη η μακροπρόθεσμη ασφάλεια των υδάτων, |
| --- | --- |

—

τιμές στις οποίες λαμβάνεται υπόψη η μακροπρόθεσμη ασφάλεια των υδάτων,

| — | επενδύσεις σε συνθήκες εργασίας, ποιοτικές θέσεις εργασίας και κατάρτιση, καθώς και σε συγκεκριμένες δραστηριότητες σε αυτόν τον τομέα, ιδίως με αποδέκτη τη νεότερη γενιά. |
| --- | --- |

—

επενδύσεις σε συνθήκες εργασίας, ποιοτικές θέσεις εργασίας και κατάρτιση, καθώς και σε συγκεκριμένες δραστηριότητες σε αυτόν τον τομέα, ιδίως με αποδέκτη τη νεότερη γενιά.

| 1.6. | Αναγνωρίζοντας ότι η επίτευξη προόδου προς κλιματικά ουδέτερες βιομηχανίες θα πρέπει επίσης να λαμβάνει υπόψη τις βιομηχανικές εκπομπές στα ύδατα, τις δυσμενείς επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία και το συνακόλουθο κοινωνικό κόστος που προκύπτει για την κοινωνία, η ΕΟΚΕ ζητεί την ανάπτυξη ειδικών προτύπων για τη χρήση του νερού σε διάφορους οικονομικούς τομείς, όπως η γεωργία ή η βιομηχανία. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσω της σύστασης ομάδας εμπειρογνωμόνων επιφορτισμένης με την κατάρτιση τομεακών κατευθυντήριων γραμμών για τη χρήση του νερού. |
| --- | --- |

1.6.

Αναγνωρίζοντας ότι η επίτευξη προόδου προς κλιματικά ουδέτερες βιομηχανίες θα πρέπει επίσης να λαμβάνει υπόψη τις βιομηχανικές εκπομπές στα ύδατα, τις δυσμενείς επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία και το συνακόλουθο κοινωνικό κόστος που προκύπτει για την κοινωνία, η ΕΟΚΕ ζητεί την ανάπτυξη ειδικών προτύπων για τη χρήση του νερού σε διάφορους οικονομικούς τομείς, όπως η γεωργία ή η βιομηχανία. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσω της σύστασης ομάδας εμπειρογνωμόνων επιφορτισμένης με την κατάρτιση τομεακών κατευθυντήριων γραμμών για τη χρήση του νερού.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ προτείνει:






  — | να εκπονηθεί μια Γαλάζια συμφωνία και ένα θεματολόγιο της ΕΕ για το νερό, σε στενή συνέργεια με το αστικό θεματολόγιο της ΕΕ (2), τη συμφωνία της Λιουμπλιάνας (3) και το μακρόπνοο όραμα για τις αγροτικές περιοχές (4), |
| --- | --- | --- |

1.7.

Η ΕΟΚΕ προτείνει:

—

να εκπονηθεί μια Γαλάζια συμφωνία και ένα θεματολόγιο της ΕΕ για το νερό, σε στενή συνέργεια με το αστικό θεματολόγιο της ΕΕ (2), τη συμφωνία της Λιουμπλιάνας (3) και το μακρόπνοο όραμα για τις αγροτικές περιοχές (4),

2

3

4

| — | να εξορθολογιστεί η κατανάλωση νερού μέσω της εφαρμογής των ακόλουθων μέτρων: |
| --- | --- |

—

να εξορθολογιστεί η κατανάλωση νερού μέσω της εφαρμογής των ακόλουθων μέτρων:

| — | διαφοροποίηση των τιμών μεταξύ της κατανάλωσης για οικιακή χρήση και βασικές δημόσιες υπηρεσίες, αφενός, και της κατανάλωσης για παραγωγικούς σκοπούς, αφετέρου, |
| --- | --- |

—

διαφοροποίηση των τιμών μεταξύ της κατανάλωσης για οικιακή χρήση και βασικές δημόσιες υπηρεσίες, αφενός, και της κατανάλωσης για παραγωγικούς σκοπούς, αφετέρου,

| — | εφαρμογή συστήματος τιμολόγησης που θα αποθαρρύνει αποτελεσματικά τη μη βιώσιμη κατανάλωση, ενώ παράλληλα θα παρέχει κίνητρα προς όφελος της κατανάλωσης για παραγωγικούς σκοπούς, |
| --- | --- |

—

εφαρμογή συστήματος τιμολόγησης που θα αποθαρρύνει αποτελεσματικά τη μη βιώσιμη κατανάλωση, ενώ παράλληλα θα παρέχει κίνητρα προς όφελος της κατανάλωσης για παραγωγικούς σκοπούς,

| — | να συμπεριληφθεί στον καθορισμό της τιμής μια ελάχιστη απαίτηση δωρεάν παροχής νερού για τη διασφάλιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, |
| --- | --- |

—

να συμπεριληφθεί στον καθορισμό της τιμής μια ελάχιστη απαίτηση δωρεάν παροχής νερού για τη διασφάλιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων,

| — | να εξασφαλιστεί πλήρης διαφάνεια όσον αφορά το κόστος και την τιμή του νερού για όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, |
| --- | --- |

—

να εξασφαλιστεί πλήρης διαφάνεια όσον αφορά το κόστος και την τιμή του νερού για όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη,

| — | να εφαρμοστεί δημόσιος σχεδιασμός αποκλειστικά σε επίπεδο λεκάνης απορροής ποταμού (συμπεριλαμβανομένων των υπόγειων υδάτων) κατά τρόπον ώστε να προστατεύεται το γενικό συμφέρον της ΕΕ και να εξασφαλίζεται η διατήρηση της απαιτούμενης οικολογικής ροής υδάτων στο αρχικό υδατικό σύστημα, |
| --- | --- |

—

να εφαρμοστεί δημόσιος σχεδιασμός αποκλειστικά σε επίπεδο λεκάνης απορροής ποταμού (συμπεριλαμβανομένων των υπόγειων υδάτων) κατά τρόπον ώστε να προστατεύεται το γενικό συμφέρον της ΕΕ και να εξασφαλίζεται η διατήρηση της απαιτούμενης οικολογικής ροής υδάτων στο αρχικό υδατικό σύστημα,

| — | να υιοθετηθούν και να ενισχυθούν ρυθμιστικά πλαίσια σχετικά με τις συμβάσεις παραχώρησης ύδατος για τη διαχείριση του νερού ως δημόσιου αγαθού, και δη περισσότερο από ό,τι ως εμπορεύματος που μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο εμπορίας. Οι τιμές για τον πληθυσμό θα πρέπει να αντικατοπτρίζουν το γεγονός ότι το νερό αποτελεί δημόσιο αγαθό, |
| --- | --- |

—

να υιοθετηθούν και να ενισχυθούν ρυθμιστικά πλαίσια σχετικά με τις συμβάσεις παραχώρησης ύδατος για τη διαχείριση του νερού ως δημόσιου αγαθού, και δη περισσότερο από ό,τι ως εμπορεύματος που μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο εμπορίας. Οι τιμές για τον πληθυσμό θα πρέπει να αντικατοπτρίζουν το γεγονός ότι το νερό αποτελεί δημόσιο αγαθό,

| — | να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή και χρηματοδότηση σε διασυνοριακά έργα στον τομέα των υδάτων, |
| --- | --- |

—

να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή και χρηματοδότηση σε διασυνοριακά έργα στον τομέα των υδάτων,

| — | να καθιερωθεί η ανταλλαγή σημαντικών καινοτομιών στον τομέα των υδάτων μεταξύ των κρατών μελών και η ενθάρρυνση του πειραματισμού από τη βάση προς την κορυφή, λαμβανομένης υπόψη της ιδιαιτερότητας και της πολυπλοκότητας του νερού. |
| --- | --- |

—

να καθιερωθεί η ανταλλαγή σημαντικών καινοτομιών στον τομέα των υδάτων μεταξύ των κρατών μελών και η ενθάρρυνση του πειραματισμού από τη βάση προς την κορυφή, λαμβανομένης υπόψη της ιδιαιτερότητας και της πολυπλοκότητας του νερού.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι τα κονδύλια της ΕΕ είναι ζωτικής σημασίας για τη μετάβαση προς τη βιώσιμη χρήση του νερού και ζητεί:






  — | αντιμετώπιση των επενδύσεων στον τομέα των υδάτων ως υψηλή προτεραιότητα από τα κράτη μέλη κατά τις ανακατανομές πιστώσεων στο πλαίσιο των διαφόρων προγραμμάτων, |
| --- | --- | --- |

1.8.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι τα κονδύλια της ΕΕ είναι ζωτικής σημασίας για τη μετάβαση προς τη βιώσιμη χρήση του νερού και ζητεί:

—

αντιμετώπιση των επενδύσεων στον τομέα των υδάτων ως υψηλή προτεραιότητα από τα κράτη μέλη κατά τις ανακατανομές πιστώσεων στο πλαίσιο των διαφόρων προγραμμάτων,

| — | αυξημένη συμπληρωματικότητα μεταξύ των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων (ΕΔΕΤ) (5), του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, των προγραμμάτων InvestEU και Interreg Europe και άλλων ταμείων, |
| --- | --- |

—

αυξημένη συμπληρωματικότητα μεταξύ των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων (ΕΔΕΤ) (5), του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, των προγραμμάτων InvestEU και Interreg Europe και άλλων ταμείων,

5

| — | ειδική πρόσκληση υποβολής προτάσεων για την κατάρτιση προτάσεων και κατευθυντήριων γραμμών με συνεκτίμηση της πολυπλοκότητας και της ιδιαιτερότητας του νερού, |
| --- | --- |

—

ειδική πρόσκληση υποβολής προτάσεων για την κατάρτιση προτάσεων και κατευθυντήριων γραμμών με συνεκτίμηση της πολυπλοκότητας και της ιδιαιτερότητας του νερού,

| — | εκπόνηση ειδικού επιχειρησιακού προγράμματος για το νερό και τις ολοκληρωμένες εδαφικές επενδύσεις (ΟΕΕ) για τη γαλάζια οικονομία, |
| --- | --- |

—

εκπόνηση ειδικού επιχειρησιακού προγράμματος για το νερό και τις ολοκληρωμένες εδαφικές επενδύσεις (ΟΕΕ) για τη γαλάζια οικονομία,

| — | αναγνώριση των τομέων των υδάτων ως στρατηγική προτεραιότητα κατά την περίοδο προγραμματισμού 2028-2034 και, κατά περίπτωση, ως ειδικό επιχειρησιακό πρόγραμμα για το νερό, |
| --- | --- |

—

αναγνώριση των τομέων των υδάτων ως στρατηγική προτεραιότητα κατά την περίοδο προγραμματισμού 2028-2034 και, κατά περίπτωση, ως ειδικό επιχειρησιακό πρόγραμμα για το νερό,

| — | σύσταση Ταμείου Γαλάζιας Μετάβασης, |
| --- | --- |

—

σύσταση Ταμείου Γαλάζιας Μετάβασης,

| — | εξασφάλιση τεχνικής βοήθειας στα κράτη μέλη για την υλοποίηση έργων στον τομέα των υδάτων. |
| --- | --- |

—

εξασφάλιση τεχνικής βοήθειας στα κράτη μέλη για την υλοποίηση έργων στον τομέα των υδάτων.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί καίριας σημασίας την ενσωμάτωση της ανθεκτικότητας στα κριτήρια αξιολόγησης των επενδύσεων στον τομέα των υδάτων διότι η ανθεκτικότητα, όταν συνδυάζεται με βέλτιστες επενδύσεις σε μέτρα περιορισμού του κινδύνου, μπορεί να μειώσει τις δαπάνες που συνδέονται με την ανάκαμψη από απρόβλεπτα γεγονότα. |
| --- | --- |

1.9.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί καίριας σημασίας την ενσωμάτωση της ανθεκτικότητας στα κριτήρια αξιολόγησης των επενδύσεων στον τομέα των υδάτων διότι η ανθεκτικότητα, όταν συνδυάζεται με βέλτιστες επενδύσεις σε μέτρα περιορισμού του κινδύνου, μπορεί να μειώσει τις δαπάνες που συνδέονται με την ανάκαμψη από απρόβλεπτα γεγονότα.

| 1.10. | Θα πρέπει να υπάρχει αποτελεσματικός συντονισμός και συμπληρωματικότητα μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ) όσον αφορά τη χρηματοδότηση επενδύσεων στον τομέα των υδάτων, σε συνδυασμό με κοινούς βασικούς δείκτες επιδόσεων εντός του ευρωπαϊκού στρατηγικού πλαισίου. |
| --- | --- |

1.10.

Θα πρέπει να υπάρχει αποτελεσματικός συντονισμός και συμπληρωματικότητα μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ) όσον αφορά τη χρηματοδότηση επενδύσεων στον τομέα των υδάτων, σε συνδυασμό με κοινούς βασικούς δείκτες επιδόσεων εντός του ευρωπαϊκού στρατηγικού πλαισίου.

2.   Πλαίσιο πολιτικής και στρατηγικής

Πλαίσιο πολιτικής και στρατηγικής

| 2.1. | Η ανάπτυξη της υδατικής οικονομίας θα πρέπει να είναι συμπεριληπτική, ορθά ρυθμιζόμενη και διαφανής, λαμβανομένων υπόψη των πολυάριθμων διαφορών μεταξύ των περιφερειών και των κοινοτήτων. Θα πρέπει να είναι εξαιρετικά ψηφιοποιημένη, ανθεκτική, βιώσιμη, προβλέψιμη και ασφαλής, διασφαλίζοντας τη συμπληρωματικότητα μεταξύ των βιομηχανικών κλάδων και παραγόντων, δίνοντας προτεραιότητα στους πολίτες, προστατεύοντας τη ζωή και δημιουργώντας προστιθέμενη αξία μέσω μιας ειδικά προσαρμοσμένης προσέγγισης σε ένα βιώσιμο και δίκαιο οικοσύστημα. |
| --- | --- |

2.1.

Η ανάπτυξη της υδατικής οικονομίας θα πρέπει να είναι συμπεριληπτική, ορθά ρυθμιζόμενη και διαφανής, λαμβανομένων υπόψη των πολυάριθμων διαφορών μεταξύ των περιφερειών και των κοινοτήτων. Θα πρέπει να είναι εξαιρετικά ψηφιοποιημένη, ανθεκτική, βιώσιμη, προβλέψιμη και ασφαλής, διασφαλίζοντας τη συμπληρωματικότητα μεταξύ των βιομηχανικών κλάδων και παραγόντων, δίνοντας προτεραιότητα στους πολίτες, προστατεύοντας τη ζωή και δημιουργώντας προστιθέμενη αξία μέσω μιας ειδικά προσαρμοσμένης προσέγγισης σε ένα βιώσιμο και δίκαιο οικοσύστημα.

| 2.2. | Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία νέων προοπτικών όσον αφορά τα πλαίσια πολιτικής, τις θεσμικές ρυθμίσεις και τον επενδυτικό σχεδιασμό, συμπεριλαμβανομένης της μεγαλύτερης διαφάνειας ως προς τις πρωτοβουλίες για τη βιωσιμότητα και της δημιουργίας συγκεκριμένων κατευθυντήριων γραμμών και ταξινομήσεων για βιώσιμες και καινοτόμες επενδύσεις. Δεδομένου ότι η βιώσιμη χρήση και η προστασία των υδάτινων και των θαλάσσιων πόρων είναι ένας από τους έξι περιβαλλοντικούς στόχους που καθορίζονται στον κανονισμό για την ταξινόμηση (6), απαιτείται συγκεκριμένη κατ’ εξουσιοδότηση πράξη για τη βιώσιμη χρήση των υδάτων (οικολογικά σήματα, αποκατάσταση οικοσυστημάτων). H ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στις κοινές ενωσιακές αξίες που διέπουν τις υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος κατά την έννοια του άρθρου 14 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), όπως ορίζονται στο πρωτόκολλο αριθ. 26 σχετικά με τις υπηρεσίες γενικού συμφέροντος που προσαρτάται στη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ) και στη ΣΛΕΕ (7). |
| --- | --- |

2.2.

Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία νέων προοπτικών όσον αφορά τα πλαίσια πολιτικής, τις θεσμικές ρυθμίσεις και τον επενδυτικό σχεδιασμό, συμπεριλαμβανομένης της μεγαλύτερης διαφάνειας ως προς τις πρωτοβουλίες για τη βιωσιμότητα και της δημιουργίας συγκεκριμένων κατευθυντήριων γραμμών και ταξινομήσεων για βιώσιμες και καινοτόμες επενδύσεις. Δεδομένου ότι η βιώσιμη χρήση και η προστασία των υδάτινων και των θαλάσσιων πόρων είναι ένας από τους έξι περιβαλλοντικούς στόχους που καθορίζονται στον κανονισμό για την ταξινόμηση (6

7

| 2.3. | Η ιδιαιτερότητα του νερού απαιτεί τη ρύθμιση της υδατικής οικονομίας με πλήρη σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, με εγκάρσια ενσωμάτωση των κοινωνικών προϋποθέσεων, της ισότιμης αντιμετώπισης και των βασικών ανθρώπινων και κοινωνικών αναγκών. Η ΕΟΚΕ ζητεί ένα ειδικά προσαρμοσμένο δικαστικό σύστημα για τον τομέα των υδάτων, το οποίο θα βασίζεται σε συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς και θα περιλαμβάνει ταχείες διαδικασίες για την επίλυση διαφορών όσον αφορά το νερό. Θα πρέπει να δημιουργηθούν ειδικές υπερεθνικές και πολυτομεακές δομές παρακολούθησης και όργανα διακυβέρνησης για τον αποτελεσματικότερο και καταλληλότερο έλεγχο των επιχειρήσεων στον τομέα των υδάτων και της χρήσης του νερού εν γένει. Ο ρόλος του δημόσιου τομέα στη διαχείριση των υδάτων θα πρέπει να ενισχυθεί, όταν η αγορά δεν είναι σε θέση να εγγυηθεί σε όλους δίκαιη πρόσβαση στο νερό. |
| --- | --- |

2.3.

Η ιδιαιτερότητα του νερού απαιτεί τη ρύθμιση της υδατικής οικονομίας με πλήρη σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, με εγκάρσια ενσωμάτωση των κοινωνικών προϋποθέσεων, της ισότιμης αντιμετώπισης και των βασικών ανθρώπινων και κοινωνικών αναγκών. Η ΕΟΚΕ ζητεί ένα ειδικά προσαρμοσμένο δικαστικό σύστημα για τον τομέα των υδάτων, το οποίο θα βασίζεται σε συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς και θα περιλαμβάνει ταχείες διαδικασίες για την επίλυση διαφορών όσον αφορά το νερό. Θα πρέπει να δημιουργηθούν ειδικές υπερεθνικές και πολυτομεακές δομές παρακολούθησης και όργανα διακυβέρνησης για τον αποτελεσματικότερο και καταλληλότερο έλεγχο των επιχειρήσεων στον τομέα των υδάτων και της χρήσης του νερού εν γένει. Ο ρόλος του δημόσιου τομέα στη διαχείριση των υδάτων θα πρέπει να ενισχυθεί, όταν η αγορά δεν είναι σε θέση να εγγυηθεί σε όλους δίκαιη πρόσβαση στο νερό.

| 2.4. | Η ΕΟΚΕ συμπεραίνει ότι θα πρέπει να συσταθούν ειδικά θεσμικά όργανα σε όλα τα κράτη μέλη, με στόχο να διασφαλιστεί η λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων σχετικά με τη χρήση του νερού, καθώς και η υπεύθυνη και αποδοτική χρήση του. Για να μπορούν οι πολίτες να ασκούν πλήρως δημοκρατικό έλεγχο, είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί ότι γνωρίζουν τον κύκλο του νερού και την τιμή του. Η ΕΟΚΕ ζητεί να δοθεί η ίδια σημασία και προσοχή στη Γαλάζια Συμφωνία της ΕΕ, όπως συνέβη όσον αφορά την Πράσινη Συμφωνία της ΕΕ. |
| --- | --- |

2.4.

Η ΕΟΚΕ συμπεραίνει ότι θα πρέπει να συσταθούν ειδικά θεσμικά όργανα σε όλα τα κράτη μέλη, με στόχο να διασφαλιστεί η λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων σχετικά με τη χρήση του νερού, καθώς και η υπεύθυνη και αποδοτική χρήση του. Για να μπορούν οι πολίτες να ασκούν πλήρως δημοκρατικό έλεγχο, είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί ότι γνωρίζουν τον κύκλο του νερού και την τιμή του. Η ΕΟΚΕ ζητεί να δοθεί η ίδια σημασία και προσοχή στη Γαλάζια Συμφωνία της ΕΕ, όπως συνέβη όσον αφορά την Πράσινη Συμφωνία της ΕΕ.

3.   Η γαλάζια οικονομία

Η γαλάζια οικονομία

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι το μέλλον της υδατικής οικονομίας θα πρέπει να βασίζεται στην αρχή της οικονομίας της ευημερίας και ζητεί να λαμβάνονται υπόψη τα διάφορα οφέλη του νερού σε βασικές οικονομικές έννοιες, όπως οι κανόνες της αγοράς, η οικονομική βιωσιμότητα ή η παραγωγικότητα. Η ανταγωνιστικότητα θα πρέπει να επαναπροσδιοριστεί, ώστε να δημιουργεί ευημερία, ενώ, παράλληλα, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι ανθρώπινες ανάγκες και η δίκαιη πρόσβαση των πολιτών, των κοινοτήτων και των κλάδων στο νερό. Οι κοινωνικές πτυχές θα πρέπει να ενσωματωθούν εγκάρσια στην υδατική οικονομία. |
| --- | --- |

3.1.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι το μέλλον της υδατικής οικονομίας θα πρέπει να βασίζεται στην αρχή της οικονομίας της ευημερίας και ζητεί να λαμβάνονται υπόψη τα διάφορα οφέλη του νερού σε βασικές οικονομικές έννοιες, όπως οι κανόνες της αγοράς, η οικονομική βιωσιμότητα ή η παραγωγικότητα. Η ανταγωνιστικότητα θα πρέπει να επαναπροσδιοριστεί, ώστε να δημιουργεί ευημερία, ενώ, παράλληλα, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι ανθρώπινες ανάγκες και η δίκαιη πρόσβαση των πολιτών, των κοινοτήτων και των κλάδων στο νερό. Οι κοινωνικές πτυχές θα πρέπει να ενσωματωθούν εγκάρσια στην υδατική οικονομία.

| 3.2. | Υπάρχει σαφής ανάγκη αλλαγής υποδείγματος διακυβέρνησης για την ενοποίηση της υδατικής οικονομίας, συμπεριλαμβανομένης της επίτευξης ισορροπίας μεταξύ περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών ανησυχιών. Απαιτούνται καινοτόμα μοντέλα διακρατικής διακυβέρνησης τα οποία θα ενθαρρύνουν τη χρηματοδότηση, θα ρυθμίζουν τη δεοντολογική συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα, θα βελτιώνουν τη διαχείριση των υδάτινων πόρων και θα τονώνουν την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ. |
| --- | --- |

3.2.

Υπάρχει σαφής ανάγκη αλλαγής υποδείγματος διακυβέρνησης για την ενοποίηση της υδατικής οικονομίας, συμπεριλαμβανομένης της επίτευξης ισορροπίας μεταξύ περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών ανησυχιών. Απαιτούνται καινοτόμα μοντέλα διακρατικής διακυβέρνησης τα οποία θα ενθαρρύνουν τη χρηματοδότηση, θα ρυθμίζουν τη δεοντολογική συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα, θα βελτιώνουν τη διαχείριση των υδάτινων πόρων και θα τονώνουν την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ.

| 3.3. | Η πίεση που ασκείται στα επιχειρηματικά μοντέλα της υδατικής οικονομίας τροφοδοτείται από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, την ταχεία αστικοποίηση, τη μετανάστευση, την αύξηση του πληθυσμού στις εκβιομηχανισμένες αστικές περιοχές και τις βιομηχανικές δραστηριότητες, αλλά και από καινοτόμους τομείς, όπως η γαλάζια βιοοικονομία, η βιοτεχνολογία και η αφαλάτωση. Οι επιχειρήσεις θα πρέπει να ενσωματώσουν συνεργατικά επιχειρηματικά μοντέλα και αρχές της συνεργατικής οικονομίας, προκειμένου να ανταποκριθούν αποτελεσματικότερα στις σημερινές κοινωνικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις στον τομέα των υδάτων. Η αλληλεπίδραση και η συνεργασία μεταξύ τοπικών, περιφερειακών, εθνικών και διεθνών οργανισμών πρέπει να εντατικοποιηθούν, λαμβανομένων υπόψη των πολλών ειδών ενδιαφερόμενων μερών που δραστηριοποιούνται στον τομέα των υδάτων, και το ίδιο ισχύει και όσον αφορά τον διατομεακό διάλογο. |
| --- | --- |

3.3.

Η πίεση που ασκείται στα επιχειρηματικά μοντέλα της υδατικής οικονομίας τροφοδοτείται από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, την ταχεία αστικοποίηση, τη μετανάστευση, την αύξηση του πληθυσμού στις εκβιομηχανισμένες αστικές περιοχές και τις βιομηχανικές δραστηριότητες, αλλά και από καινοτόμους τομείς, όπως η γαλάζια βιοοικονομία, η βιοτεχνολογία και η αφαλάτωση. Οι επιχειρήσεις θα πρέπει να ενσωματώσουν συνεργατικά επιχειρηματικά μοντέλα και αρχές της συνεργατικής οικονομίας, προκειμένου να ανταποκριθούν αποτελεσματικότερα στις σημερινές κοινωνικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις στον τομέα των υδάτων. Η αλληλεπίδραση και η συνεργασία μεταξύ τοπικών, περιφερειακών, εθνικών και διεθνών οργανισμών πρέπει να εντατικοποιηθούν, λαμβανομένων υπόψη των πολλών ειδών ενδιαφερόμενων μερών που δραστηριοποιούνται στον τομέα των υδάτων, και το ίδιο ισχύει και όσον αφορά τον διατομεακό διάλογο.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ προτρέπει την Επιτροπή να θεσπίσει ένα πλαίσιο θεμιτού ανταγωνισμού για τις εταιρείες που εδρεύουν στην ΕΕ, σε σχέση με τις αντίστοιχες εταιρείες παγκόσμιας εμβέλειας, και να ενισχύσει την εφαρμογή των διεθνών συμφωνιών για την οικονομική συνεργασία, τις συνθήκες εργασίας και την προστασία του περιβάλλοντος. |
| --- | --- |

3.4.

Η ΕΟΚΕ προτρέπει την Επιτροπή να θεσπίσει ένα πλαίσιο θεμιτού ανταγωνισμού για τις εταιρείες που εδρεύουν στην ΕΕ, σε σχέση με τις αντίστοιχες εταιρείες παγκόσμιας εμβέλειας, και να ενισχύσει την εφαρμογή των διεθνών συμφωνιών για την οικονομική συνεργασία, τις συνθήκες εργασίας και την προστασία του περιβάλλοντος.

4.   Οικονομικά στοιχεία όσον αφορά το νερό

Οικονομικά στοιχεία όσον αφορά το νερό

| 4.1. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι το τρέχον οικονομικό μοντέλο που ενθαρρύνει την κατανάλωση νερού μέσω φόρων και κινήτρων θα πρέπει να αντιστραφεί, ώστε να καταστεί πιο βιώσιμο και να συνάδει πλήρως με τους ΣΒΑ. Η χρήση του νερού δεν πρέπει μόνο να είναι βιώσιμη, αλλά και να συμβάλλει στην αποκατάσταση της φύσης βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Η ΕΟΚΕ ζητεί μια παγκόσμια δημοσιονομική συμφωνία για τη χρηματοδότηση των προσπαθειών για το κλίμα και των επενδύσεων στον τομέα των υδάτων. |
| --- | --- |

4.1.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι το τρέχον οικονομικό μοντέλο που ενθαρρύνει την κατανάλωση νερού μέσω φόρων και κινήτρων θα πρέπει να αντιστραφεί, ώστε να καταστεί πιο βιώσιμο και να συνάδει πλήρως με τους ΣΒΑ. Η χρήση του νερού δεν πρέπει μόνο να είναι βιώσιμη, αλλά και να συμβάλλει στην αποκατάσταση της φύσης βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Η ΕΟΚΕ ζητεί μια παγκόσμια δημοσιονομική συμφωνία για τη χρηματοδότηση των προσπαθειών για το κλίμα και των επενδύσεων στον τομέα των υδάτων.

| 4.2. | Θα πρέπει να διευκολυνθεί η σαφής και αποτελεσματική συνοχή μεταξύ των διαφόρων φόρων που επιβάλλονται στο νερό σε τοπικό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Η EOKE ζητεί:






  — | την ανάπτυξη συστήματος φορολόγησης για τα υπόγεια και τα επιφανειακά ύδατα, βάσει εκπτώσεων για τη διευκόλυνση της πρόσβασης κάθε ατόμου και κλαδικού φορέα στο νερό, |
| --- | --- | --- |

4.2.

Θα πρέπει να διευκολυνθεί η σαφής και αποτελεσματική συνοχή μεταξύ των διαφόρων φόρων που επιβάλλονται στο νερό σε τοπικό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Η EOKE ζητεί:

—

την ανάπτυξη συστήματος φορολόγησης για τα υπόγεια και τα επιφανειακά ύδατα, βάσει εκπτώσεων για τη διευκόλυνση της πρόσβασης κάθε ατόμου και κλαδικού φορέα στο νερό,

| — | υπολογισμό των τιμών του νερού σε όλα τα κράτη μέλη σύμφωνα με την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», |
| --- | --- |

—

υπολογισμό των τιμών του νερού σε όλα τα κράτη μέλη σύμφωνα με την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει»,

| — | την επιβολή φόρων και πρόσθετων τελών για τη μη βιώσιμη χρήση του νερού, με παράλληλη παροχή κινήτρων για τη βιώσιμη χρήση του, |
| --- | --- |

—

την επιβολή φόρων και πρόσθετων τελών για τη μη βιώσιμη χρήση του νερού, με παράλληλη παροχή κινήτρων για τη βιώσιμη χρήση του,

| — | αναθεώρηση της οδηγίας της ΕΕ περί βιομηχανικών εκπομπών (8) όσον αφορά τον αντίκτυπο στο υδατικό οικοσύστημα της ΕΕ. |
| --- | --- |

—

αναθεώρηση της οδηγίας της ΕΕ περί βιομηχανικών εκπομπών (8) όσον αφορά τον αντίκτυπο στο υδατικό οικοσύστημα της ΕΕ.

8

| 4.3. | Η ΕΕ αντιμετωπίζει αυξημένη ζήτηση νερού, η οποία θα καταστεί πιο εμφανής στο μέλλον. Οι διαφορές μεταξύ της προσφοράς και της ζήτησης νερού μπορεί να οφείλονται είτε σε λειψυδρία είτε σε πλημμύρες, με δυνητικές καταστροφικές επιπτώσεις. Η ύπαρξη ανισορροπιών μεταξύ της προσφοράς και της ζήτησης νερού επηρεάζουν αρνητικά τις βιομηχανίες, τους καταναλωτές και τους πολίτες. Η επίτευξη προόδου προς κλιματικά ουδέτερες βιομηχανίες θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις βιομηχανικές εκπομπές στα ύδατα (9), καθώς και τις δυσμενείς επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία και το συνακόλουθο κοινωνικό κόστος που προκύπτει για την κοινωνία. Είναι μείζονος σημασίας να επωμιστούν οι βιομηχανίες το κοινωνικό κόστος των εκπομπών τους στα ύδατα. |
| --- | --- |

4.3.

Η ΕΕ αντιμετωπίζει αυξημένη ζήτηση νερού, η οποία θα καταστεί πιο εμφανής στο μέλλον. Οι διαφορές μεταξύ της προσφοράς και της ζήτησης νερού μπορεί να οφείλονται είτε σε λειψυδρία είτε σε πλημμύρες, με δυνητικές καταστροφικές επιπτώσεις. Η ύπαρξη ανισορροπιών μεταξύ της προσφοράς και της ζήτησης νερού επηρεάζουν αρνητικά τις βιομηχανίες, τους καταναλωτές και τους πολίτες. Η επίτευξη προόδου προς κλιματικά ουδέτερες βιομηχανίες θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις βιομηχανικές εκπομπές στα ύδατα (9

| 4.4. | Η ΕΟΚΕ ζητεί τη θέσπιση συνεκτικής νομοθεσίας σε όλα τα κράτη μέλη σχετικά με έναν μηχανισμό της ΕΕ για την αποθήκευση νερού κατά τις υγρές περιόδους, ειδικότερα μέσω της κατασκευής δεξαμενών αποθήκευσης και συστημάτων επαναφόρτισης των υπόγειων υδροφόρων οριζόντων. Η ΕΟΚΕ ζητεί μια μακροπρόθεσμη στρατηγική για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας έναντι της λειψυδρίας, λαμβανομένων υπόψη των περιφερειακών κλιματικών ιδιαιτεροτήτων και των βιομηχανικών χαρακτηριστικών. |
| --- | --- |

4.4.

Η ΕΟΚΕ ζητεί τη θέσπιση συνεκτικής νομοθεσίας σε όλα τα κράτη μέλη σχετικά με έναν μηχανισμό της ΕΕ για την αποθήκευση νερού κατά τις υγρές περιόδους, ειδικότερα μέσω της κατασκευής δεξαμενών αποθήκευσης και συστημάτων επαναφόρτισης των υπόγειων υδροφόρων οριζόντων. Η ΕΟΚΕ ζητεί μια μακροπρόθεσμη στρατηγική για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας έναντι της λειψυδρίας, λαμβανομένων υπόψη των περιφερειακών κλιματικών ιδιαιτεροτήτων και των βιομηχανικών χαρακτηριστικών.

| 4.5. | Στην αναδιάρθρωση του καθορισμού της τιμής του νερού στην Ευρώπη πρέπει να ληφθεί υπόψη η κατανομή των βαρών για τις υπηρεσίες οικοσυστήματος μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών, καθώς και μια διαφοροποιημένη προσέγγιση κατά την εφαρμογή της αρχής της τιμολόγησης για την ανάκτηση του πλήρους κόστους (τιμολόγηση πλήρους κόστους). Μια από τις προσεγγίσεις προκρίνει ότι το νερό για οικιακή χρήση και βασικές δημόσιες υπηρεσίες θα πρέπει να έχει σημαντικά χαμηλότερη τιμή από το νερό που χρησιμοποιείται για παραγωγικές δραστηριότητες. Στα κίνητρα όσον αφορά τις τιμές θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η σχέση μεταξύ της τιμολόγησης βάσει του οριακού κόστους και της οικονομικής αποδοτικότητας, της ισότιμης αντιμετώπισης και της βιωσιμότητας, και τα κίνητρα αυτά θα πρέπει να περιλαμβάνονται σε μια ευρύτερη δέσμη που θα ενθαρρύνει τη βιώσιμη κατανάλωση νερού. |
| --- | --- |

4.5.

Στην αναδιάρθρωση του καθορισμού της τιμής του νερού στην Ευρώπη πρέπει να ληφθεί υπόψη η κατανομή των βαρών για τις υπηρεσίες οικοσυστήματος μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών, καθώς και μια διαφοροποιημένη προσέγγιση κατά την εφαρμογή της αρχής της τιμολόγησης για την ανάκτηση του πλήρους κόστους (τιμολόγηση πλήρους κόστους). Μια από τις προσεγγίσεις προκρίνει ότι το νερό για οικιακή χρήση και βασικές δημόσιες υπηρεσίες θα πρέπει να έχει σημαντικά χαμηλότερη τιμή από το νερό που χρησιμοποιείται για παραγωγικές δραστηριότητες. Στα κίνητρα όσον αφορά τις τιμές θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η σχέση μεταξύ της τιμολόγησης βάσει του οριακού κόστους και της οικονομικής αποδοτικότητας, της ισότιμης αντιμετώπισης και της βιωσιμότητας, και τα κίνητρα αυτά θα πρέπει να περιλαμβάνονται σε μια ευρύτερη δέσμη που θα ενθαρρύνει τη βιώσιμη κατανάλωση νερού.

| 4.6. | Η ΕΟΚΕ ζητεί πλήρη διαφάνεια όσον αφορά το κόστος και την τιμή του νερού για όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. Η ΕΟΚΕ ζητεί διοικητικά καθοριζόμενες τιμές σε ορισμένες σαφώς προσδιορισμένες καταστάσεις και αιτείται προσεκτική παρακολούθηση, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι οικιακοί καταναλωτές λαμβάνουν τις υπηρεσίες για τις οποίες πληρώνουν. Η εμπορική κερδοσκοπία όσον αφορά το νερό είναι αποφευκτέα. |
| --- | --- |

4.6.

Η ΕΟΚΕ ζητεί πλήρη διαφάνεια όσον αφορά το κόστος και την τιμή του νερού για όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. Η ΕΟΚΕ ζητεί διοικητικά καθοριζόμενες τιμές σε ορισμένες σαφώς προσδιορισμένες καταστάσεις και αιτείται προσεκτική παρακολούθηση, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι οικιακοί καταναλωτές λαμβάνουν τις υπηρεσίες για τις οποίες πληρώνουν. Η εμπορική κερδοσκοπία όσον αφορά το νερό είναι αποφευκτέα.

| 4.7. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι επιπτώσεις της ρύπανσης και της υπερεκμετάλλευσης των υπόγειων υδροφόρων οριζόντων επιβαρύνουν δυσανάλογα τους φτωχούς και κοινωνικά ευάλωτους πολίτες. Τα τιμολόγια ύδρευσης πρέπει να διαμορφώνονται με μεγάλη προσοχή, διότι μπορούν να έχουν στρεβλωτικές επιπτώσεις και να προκαλέσουν έλλειψη νερού (υδάτινη φτώχεια) κοινωνική δυσφορία στον πληθυσμό. Η ΕΟΚΕ ζητεί την έναρξη εποικοδομητικής συζήτησης σε επίπεδο ΕΕ σχετικά με τον καθορισμό μιας δίκαιης τιμής του νερού. Στον καθορισμό της τιμής θα πρέπει να συμπεριληφθεί μια ελάχιστη απαίτηση δωρεάν παροχής νερού για τη διασφάλιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Στη διάρθρωση των τιμών θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι τρέχουσες και οι μελλοντικές κοινωνικές, κλιματικές και βιομηχανικές προκλήσεις. Η ΕΟΚΕ προτείνει στον καθορισμό των τιμών να λαμβάνεται εγκάρσια υπόψη η μακροπρόθεσμη ασφάλεια των υδάτων. |
| --- | --- |

4.7.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι επιπτώσεις της ρύπανσης και της υπερεκμετάλλευσης των υπόγειων υδροφόρων οριζόντων επιβαρύνουν δυσανάλογα τους φτωχούς και κοινωνικά ευάλωτους πολίτες. Τα τιμολόγια ύδρευσης πρέπει να διαμορφώνονται με μεγάλη προσοχή, διότι μπορούν να έχουν στρεβλωτικές επιπτώσεις και να προκαλέσουν έλλειψη νερού (υδάτινη φτώχεια) κοινωνική δυσφορία στον πληθυσμό. Η ΕΟΚΕ ζητεί την έναρξη εποικοδομητικής συζήτησης σε επίπεδο ΕΕ σχετικά με τον καθορισμό μιας δίκαιης τιμής του νερού. Στον καθορισμό της τιμής θα πρέπει να συμπεριληφθεί μια ελάχιστη απαίτηση δωρεάν παροχής νερού για τη διασφάλιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Στη διάρθρωση των τιμών θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι τρέχουσες και οι μελλοντικές κοινωνικές, κλιματικές και βιομηχανικές προκλήσεις. Η ΕΟΚΕ προτείνει στον καθορισμό των τιμών να λαμβάνεται εγκάρσια υπόψη η μακροπρόθεσμη ασφάλεια των υδάτων.

| 4.8. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η διευρυμένη ευθύνη του παραγωγού θα πρέπει να επεκταθεί στη διαχείριση των λυμάτων και υποστηρίζει την τρέχουσα αναθεώρηση της οδηγίας για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων (10) (11). Θα πρέπει να επιτευχθεί συνέργεια μεταξύ των προγραμμάτων διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού και των απαιτήσεων οικολογικού σχεδιασμού και παροχής πληροφοριών. Θα πρέπει να δρομολογηθούν ειδικές εκστρατείες ευαισθητοποίησης των καταναλωτών, οι οποίες θα συνδέουν ανόμοιους και διαφορετικούς ενδιαφερόμενους φορείς, με στόχο την κατανόηση και τη συνειδητοποίηση της βιώσιμης χρήσης του νερού. |
| --- | --- |

4.8.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η διευρυμένη ευθύνη του παραγωγού θα πρέπει να επεκταθεί στη διαχείριση των λυμάτων και υποστηρίζει την τρέχουσα αναθεώρηση της οδηγίας για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων (10

11

| 4.9. | Προκειμένου να εξασφαλιστεί η επαρκής συντήρηση των συστημάτων ύδρευσης και να ενθαρρυνθεί η βελτίωση της υδροδότησης, είναι ζωτικής σημασίας να αντιμετωπιστεί το ζήτημα του μη ανταποδοτικού νερού, μέσω της ιεράρχησης των τρεχουσών πρωτοβουλιών συντήρησης που αποσκοπούν στη σημαντική μείωση των διαρροών νερού. Για τη δέουσα χρηματοδότηση τέτοιων πρωτοβουλιών, απαιτείται η θέσπιση «χρυσού κανόνα» για τις δημόσιες επενδύσεις. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η κακοδιαχείριση και η υποχρηματοδότηση της συντήρησης, σε συνδυασμό με την ανεπαρκή διαχείριση περιουσιακών στοιχείων, προκαλούν σημαντικές οικονομικές απώλειες. Χρειάζεται να αναπτυχθούν άμεσα νέες τεχνολογίες για την ανίχνευση διαρροών και να προβλεφθεί ειδική υποστήριξη για αυτόν τον σκοπό. |
| --- | --- |

4.9.

Προκειμένου να εξασφαλιστεί η επαρκής συντήρηση των συστημάτων ύδρευσης και να ενθαρρυνθεί η βελτίωση της υδροδότησης, είναι ζωτικής σημασίας να αντιμετωπιστεί το ζήτημα του μη ανταποδοτικού νερού, μέσω της ιεράρχησης των τρεχουσών πρωτοβουλιών συντήρησης που αποσκοπούν στη σημαντική μείωση των διαρροών νερού. Για τη δέουσα χρηματοδότηση τέτοιων πρωτοβουλιών, απαιτείται η θέσπιση «χρυσού κανόνα» για τις δημόσιες επενδύσεις. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η κακοδιαχείριση και η υποχρηματοδότηση της συντήρησης, σε συνδυασμό με την ανεπαρκή διαχείριση περιουσιακών στοιχείων, προκαλούν σημαντικές οικονομικές απώλειες. Χρειάζεται να αναπτυχθούν άμεσα νέες τεχνολογίες για την ανίχνευση διαρροών και να προβλεφθεί ειδική υποστήριξη για αυτόν τον σκοπό.

| 4.10. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για τις ανεπαρκείς αξιολογήσεις της κατάστασης των υπόγειων συστημάτων αποχέτευσης σε πολλά κράτη μέλη και αιτείται διεξοδική και άμεση αξιολόγηση, συμπεριλαμβανομένης της συγκέντρωσης δεδομένων σε επίπεδο ΕΕ. Το κόστος της μη παρέμβασης είναι πολύ μεγαλύτερο από το κόστος των επισκευών στα δίκτυα αποχέτευσης. |
| --- | --- |

4.10.

Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για τις ανεπαρκείς αξιολογήσεις της κατάστασης των υπόγειων συστημάτων αποχέτευσης σε πολλά κράτη μέλη και αιτείται διεξοδική και άμεση αξιολόγηση, συμπεριλαμβανομένης της συγκέντρωσης δεδομένων σε επίπεδο ΕΕ. Το κόστος της μη παρέμβασης είναι πολύ μεγαλύτερο από το κόστος των επισκευών στα δίκτυα αποχέτευσης.

5.   Περιφερειακές επιπτώσεις όσον αφορά το νερό

Περιφερειακές επιπτώσεις όσον αφορά το νερό

| 5.1. | Η πρόσβαση σε ασφαλές, καθαρό και ποιοτικό νερό αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα και είναι ζωτικής σημασίας για την υγεία, την αξιοπρέπεια και την ευημερία όλων. Η ΕΟΚΕ θεωρεί εντελώς απαράδεκτο το γεγονός ότι εξακολουθούν να υπάρχουν άνθρωποι στην ΕΕ που δεν έχουν πρόσβαση σε νερό. |
| --- | --- |

5.1.

Η πρόσβαση σε ασφαλές, καθαρό και ποιοτικό νερό αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα και είναι ζωτικής σημασίας για την υγεία, την αξιοπρέπεια και την ευημερία όλων. Η ΕΟΚΕ θεωρεί εντελώς απαράδεκτο το γεγονός ότι εξακολουθούν να υπάρχουν άνθρωποι στην ΕΕ που δεν έχουν πρόσβαση σε νερό.

| 5.2. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι ζωτικής σημασίας να ενσωματωθεί το νερό σε όλες τις συναφείς πολιτικές (ενέργεια, εμπόριο, βιομηχανία, γεωργία κ.λπ.) και τα κράτη μέλη να εξασφαλίσουν συνέργειες μεταξύ των επενδύσεων σε διάφορους τομείς που γειτνιάζουν με τον τομέα των υδάτων, όπως η αστική ανάπτυξη, τα τρόφιμα, η γεωργία και η ενέργεια. Το νερό είναι ζωτικής σημασίας για την αστική και την αγροτική ανάπτυξη. |
| --- | --- |

5.2.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι ζωτικής σημασίας να ενσωματωθεί το νερό σε όλες τις συναφείς πολιτικές (ενέργεια, εμπόριο, βιομηχανία, γεωργία κ.λπ.) και τα κράτη μέλη να εξασφαλίσουν συνέργειες μεταξύ των επενδύσεων σε διάφορους τομείς που γειτνιάζουν με τον τομέα των υδάτων, όπως η αστική ανάπτυξη, τα τρόφιμα, η γεωργία και η ενέργεια. Το νερό είναι ζωτικής σημασίας για την αστική και την αγροτική ανάπτυξη.

| 5.3. | Η ΕΟΚΕ προτείνει να εκπονηθεί μια Γαλάζια Συμφωνία και ένα θεματολόγιο της ΕΕ με βάση την εταιρική σχέση για τις επενδύσεις στον τομέα των υδάτων, σε στενή συνέργεια με το αστικό θεματολόγιο της ΕΕ, παράλληλα με μια θεματική εταιρική σχέση για το νερό δυνάμει της συμφωνίας της Λιουμπλιάνας και σε πλήρη συμπληρωματικότητα με το μακρόπνοο όραμα για τις αγροτικές περιοχές. Η διασφάλιση εδαφικής αλληλεγγύης, οι προσαρμοσμένες δομές πολυμερούς διακυβέρνησης για την αντιμετώπιση των διαφορών μεταξύ αγροτικών και αστικών περιοχών και η ενοποίηση των περιφερειακών παρόχων νερού είναι σημαντικά στοιχεία. |
| --- | --- |

5.3.

Η ΕΟΚΕ προτείνει να εκπονηθεί μια Γαλάζια Συμφωνία και ένα θεματολόγιο της ΕΕ με βάση την εταιρική σχέση για τις επενδύσεις στον τομέα των υδάτων, σε στενή συνέργεια με το αστικό θεματολόγιο της ΕΕ, παράλληλα με μια θεματική εταιρική σχέση για το νερό δυνάμει της συμφωνίας της Λιουμπλιάνας και σε πλήρη συμπληρωματικότητα με το μακρόπνοο όραμα για τις αγροτικές περιοχές. Η διασφάλιση εδαφικής αλληλεγγύης, οι προσαρμοσμένες δομές πολυμερούς διακυβέρνησης για την αντιμετώπιση των διαφορών μεταξύ αγροτικών και αστικών περιοχών και η ενοποίηση των περιφερειακών παρόχων νερού είναι σημαντικά στοιχεία.

| 5.4. | Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να επιδειχθεί στα νησιά της Μεσογείου και στις εξόχως απόκεντρες περιοχές που αντιμετωπίζουν προβλήματα λειψυδρίας κατά τη διάρκεια συγκεκριμένων περιόδων ξηρασίας λόγω της γεωγραφικής τους θέσης. Στις περιοχές αυτές, η απαιτούμενη υδροδότηση πρέπει να εξασφαλίζεται μέσω ενός συστήματος που θα εγγυάται τον εφοδιασμό τόσο των οικογενειών όσο και των οικονομικών φορέων. |
| --- | --- |

5.4.

Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να επιδειχθεί στα νησιά της Μεσογείου και στις εξόχως απόκεντρες περιοχές που αντιμετωπίζουν προβλήματα λειψυδρίας κατά τη διάρκεια συγκεκριμένων περιόδων ξηρασίας λόγω της γεωγραφικής τους θέσης. Στις περιοχές αυτές, η απαιτούμενη υδροδότηση πρέπει να εξασφαλίζεται μέσω ενός συστήματος που θα εγγυάται τον εφοδιασμό τόσο των οικογενειών όσο και των οικονομικών φορέων.

| 5.5. | Η ΕΟΚΕ προτείνει να εφαρμοστεί δημόσιος σχεδιασμός αποκλειστικά σε επίπεδο λεκάνης απορροής ποταμού (συμπεριλαμβανομένων των υπόγειων υδάτων) κατά τρόπον ώστε να προστατεύεται το γενικό συμφέρον της ΕΕ και να εξασφαλίζεται η διατήρηση της απαιτούμενης οικολογικής ροής υδάτων στο αρχικό υδατικό σύστημα· Τα μέτρα και οι επενδύσεις στον τομέα των υδάτων για την προστασία των περιοχών από πλημμύρες ή για την πρόβλεψη ξηρασιών και την προστασία της πλοϊμότητας, έχουν ως στόχο τη συγκράτηση περισσότερων υδάτων και θα πρέπει να αποσκοπούν ταυτόχρονα στην ενίσχυση της βιοποικιλότητας και στον σεβασμό των γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών της λεκάνης απορροής ποταμού. |
| --- | --- |

5.5.

Η ΕΟΚΕ προτείνει να εφαρμοστεί δημόσιος σχεδιασμός αποκλειστικά σε επίπεδο λεκάνης απορροής ποταμού (συμπεριλαμβανομένων των υπόγειων υδάτων) κατά τρόπον ώστε να προστατεύεται το γενικό συμφέρον της ΕΕ και να εξασφαλίζεται η διατήρηση της απαιτούμενης οικολογικής ροής υδάτων στο αρχικό υδατικό σύστημα· Τα μέτρα και οι επενδύσεις στον τομέα των υδάτων για την προστασία των περιοχών από πλημμύρες ή για την πρόβλεψη ξηρασιών και την προστασία της πλοϊμότητας, έχουν ως στόχο τη συγκράτηση περισσότερων υδάτων και θα πρέπει να αποσκοπούν ταυτόχρονα στην ενίσχυση της βιοποικιλότητας και στον σεβασμό των γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών της λεκάνης απορροής ποταμού.

| 5.6. | Λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι το νερό είναι δημόσιο αγαθό, η ΕΟΚΕ προτείνει τον σαφή καθορισμό, τη μέτρηση και την παρακολούθηση του δικαιώματος χρήσης του νερού, με συνυπολογισμό όλων των νομικών μορφών, όπως οι παραχωρήσεις, οι εγκρίσεις, οι άδειες, τα συμβατικά δικαιώματα και η απόλυτη κυριότητα, παράλληλα με τον σεβασμό του νερού ως δημόσιου αγαθού. Τα δικαιώματα χρήσης θα πρέπει να είναι εύκολα μετρήσιμα με σαφώς καθορισμένους όρους. |
| --- | --- |

5.6.

Λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι το νερό είναι δημόσιο αγαθό, η ΕΟΚΕ προτείνει τον σαφή καθορισμό, τη μέτρηση και την παρακολούθηση του δικαιώματος χρήσης του νερού, με συνυπολογισμό όλων των νομικών μορφών, όπως οι παραχωρήσεις, οι εγκρίσεις, οι άδειες, τα συμβατικά δικαιώματα και η απόλυτη κυριότητα, παράλληλα με τον σεβασμό του νερού ως δημόσιου αγαθού. Τα δικαιώματα χρήσης θα πρέπει να είναι εύκολα μετρήσιμα με σαφώς καθορισμένους όρους.

| 5.7. | Η ΕΟΚΕ συνιστά στην ΕΕ να υιοθετήσει και να ενισχύσει ρυθμιστικά πλαίσια σχετικά με τις συμβάσεις παραχώρησης ύδατος για τη διαχείριση του νερού ως δημόσιου αγαθού, πέραν και περισσότερο από ό,τι ως εμπορεύματος που μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο εμπορίας. Οι τιμές για τον πληθυσμό θα πρέπει επίσης να αντικατοπτρίζουν το γεγονός ότι το νερό αποτελεί δημόσιο αγαθό, με πλήρη τήρηση του άρθρου 14 της ΣΛΕΕ και του πρωτοκόλλου αριθ. 26 που προσαρτάται στη ΣΕΕ και στη ΣΛΕΕ. Η ΕΟΚΕ ζητεί τη θέσπιση περιοριστικών κανόνων για την προστασία των υδάτινων πόρων της ΕΕ από τη χρήση τους προς όφελος ενδιαφερόμενων φορέων τρίτων χωρών. |
| --- | --- |

5.7.

Η ΕΟΚΕ συνιστά στην ΕΕ να υιοθετήσει και να ενισχύσει ρυθμιστικά πλαίσια σχετικά με τις συμβάσεις παραχώρησης ύδατος για τη διαχείριση του νερού ως δημόσιου αγαθού, πέραν και περισσότερο από ό,τι ως εμπορεύματος που μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο εμπορίας. Οι τιμές για τον πληθυσμό θα πρέπει επίσης να αντικατοπτρίζουν το γεγονός ότι το νερό αποτελεί δημόσιο αγαθό, με πλήρη τήρηση του άρθρου 14 της ΣΛΕΕ και του πρωτοκόλλου αριθ. 26 που προσαρτάται στη ΣΕΕ και στη ΣΛΕΕ. Η ΕΟΚΕ ζητεί τη θέσπιση περιοριστικών κανόνων για την προστασία των υδάτινων πόρων της ΕΕ από τη χρήση τους προς όφελος ενδιαφερόμενων φορέων τρίτων χωρών.

6.   Ταμεία της ΕΕ

Ταμεία της ΕΕ

| 6.1. | Η ΕΟΚΕ ζητεί μεγαλύτερη συνέργεια όσον αφορά την πρόσκληση υποβολής προτάσεων και τα επιχειρησιακά προγράμματα για την αντιμετώπιση των ιδιαιτεροτήτων των επενδύσεων στον τομέα των υδάτων και τη μεγιστοποίηση της ποιοτικής απορρόφησης των κονδυλίων της ΕΕ που προορίζονται για το νερό και τη γαλάζια οικονομία. Τα εποχικά και κυκλικά χαρακτηριστικά των δραστηριοτήτων στον τομέα των υδάτων θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στην πρόσκληση υποβολής προτάσεων και στον προγραμματισμό. Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να αντιμετωπίζουν τις επενδύσεις στον τομέα των υδάτων ως υψηλή προτεραιότητα κατά τις ανακατανομές πιστώσεων στο πλαίσιο των διαφόρων προγραμμάτων και να προσαρμόζουν τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των επενδύσεων στον τομέα των υδάτων. |
| --- | --- |

6.1.

Η ΕΟΚΕ ζητεί μεγαλύτερη συνέργεια όσον αφορά την πρόσκληση υποβολής προτάσεων και τα επιχειρησιακά προγράμματα για την αντιμετώπιση των ιδιαιτεροτήτων των επενδύσεων στον τομέα των υδάτων και τη μεγιστοποίηση της ποιοτικής απορρόφησης των κονδυλίων της ΕΕ που προορίζονται για το νερό και τη γαλάζια οικονομία. Τα εποχικά και κυκλικά χαρακτηριστικά των δραστηριοτήτων στον τομέα των υδάτων θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στην πρόσκληση υποβολής προτάσεων και στον προγραμματισμό. Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να αντιμετωπίζουν τις επενδύσεις στον τομέα των υδάτων ως υψηλή προτεραιότητα κατά τις ανακατανομές πιστώσεων στο πλαίσιο των διαφόρων προγραμμάτων και να προσαρμόζουν τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των επενδύσεων στον τομέα των υδάτων.

| 6.2. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας, Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας (12) δεν επαρκεί για τη στήριξη της ανάπτυξης και της μετάβασης της γαλάζιας οικονομίας. Είναι επείγον να διαφοροποιηθούν οι επιλέξιμες δραστηριότητες, να ενισχυθεί η συμπληρωματικότητα μεταξύ των ΕΔΕΤ (13), του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, των προγραμμάτων InvestEU και Interreg Europe και άλλων ταμείων. Επιπλέον, κατά την εφαρμογή της αρχής του ανταγωνισμού στα υδρολογικά έργα των ΕΔΕΤ θα πρέπει να συνυπολογίζονται οι βασικές ανάγκες που καλύπτει το νερό. |
| --- | --- |

6.2.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας, Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας (12

13

| 6.3. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η τοπική ανάπτυξη με πρωτοβουλία των τοπικών κοινοτήτων, οι ομάδες τοπικής δράσης για την αλιεία και οι ολοκληρωμένες εδαφικές επενδύσεις (ΟΕΕ) αποτελούν μέσα που καλύπτουν μόνο εν μέρει τις επενδυτικές ανάγκες στον τομέα των υδάτων. Η ΕΟΚΕ ζητεί ένα ειδικό επιχειρησιακό πρόγραμμα για το νερό και μια ΟΕΕ για τη γαλάζια οικονομία, μια συσχέτιση μεταξύ των διαφόρων προσκλήσεων υποβολής προτάσεων και μια εκτίμηση επιπτώσεων των επενδύσεων που χρηματοδοτούνται με κονδύλια της ΕΕ προοριζόμενα στις υποδομές στον τομέα των υδάτων. Η ΕΟΚΕ προτείνει να συσταθεί ένα Ταμείο Γαλάζιας Μετάβασης είτε με τη διασφάλιση της θεματικής συγκέντρωσης των υφιστάμενων κονδυλίων είτε με την προσθήκη νέων κονδυλίων. Το εν λόγω Ταμείο θα πρέπει να εστιάζει στις περιοχές που αντιμετωπίζουν προβλήματα λειψυδρίας και να καλύπτει τη μετάβαση προς τη βιώσιμη διαχείριση των υδάτων, αποτρέποντας τις ανισότητες όσον αφορά την πρόσβαση σε νερό και υποστηρίζοντας την πλήρη συμπληρωματικότητα των στόχων της ΕΕ για το 2050 με το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης. |
| --- | --- |

6.3.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η τοπική ανάπτυξη με πρωτοβουλία των τοπικών κοινοτήτων, οι ομάδες τοπικής δράσης για την αλιεία και οι ολοκληρωμένες εδαφικές επενδύσεις (ΟΕΕ) αποτελούν μέσα που καλύπτουν μόνο εν μέρει τις επενδυτικές ανάγκες στον τομέα των υδάτων. Η ΕΟΚΕ ζητεί ένα ειδικό επιχειρησιακό πρόγραμμα για το νερό και μια ΟΕΕ για τη γαλάζια οικονομία, μια συσχέτιση μεταξύ των διαφόρων προσκλήσεων υποβολής προτάσεων και μια εκτίμηση επιπτώσεων των επενδύσεων που χρηματοδοτούνται με κονδύλια της ΕΕ προοριζόμενα στις υποδομές στον τομέα των υδάτων. Η ΕΟΚΕ προτείνει να συσταθεί ένα Ταμείο Γαλάζιας Μετάβασης είτε με τη διασφάλιση της θεματικής συγκέντρωσης των υφιστάμενων κονδυλίων είτε με την προσθήκη νέων κονδυλίων. Το εν λόγω Ταμείο θα πρέπει να εστιάζει στις περιοχές που αντιμετωπίζουν προβλήματα λειψυδρίας και να καλύπτει τη μετάβαση προς τη βιώσιμη διαχείριση των υδάτων, αποτρέποντας τις ανισότητες όσον αφορά την πρόσβαση σε νερό και υποστηρίζοντας την πλήρη συμπληρωματικότητα των στόχων της ΕΕ για το 2050 με το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης.

| 6.4. | Η ΕΟΚΕ καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι τομείς των υδάτων θα πρέπει να αναγνωριστούν ως στρατηγικής σημασίας κατά την περίοδο προγραμματισμού 2028-2034 του επόμενου ΠΔΠ και, δεδομένου του αναγνωρισμένου ρόλου της ως φωνή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών της ΕΕ, η ΕΟΚΕ θα πρέπει να συμμετάσχει στην Πλατφόρμα έξυπνης εξειδίκευσης για βιώσιμη γαλάζια οικονομία (14). Η ΕΟΚΕ προτείνει την προσθήκη υποχρεωτικών εκ των προτέρων προϋποθέσεων για την περίοδο προγραμματισμού 2028-2034. |
| --- | --- |

6.4.

Η ΕΟΚΕ καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι τομείς των υδάτων θα πρέπει να αναγνωριστούν ως στρατηγικής σημασίας κατά την περίοδο προγραμματισμού 2028-2034 του επόμενου ΠΔΠ και, δεδομένου του αναγνωρισμένου ρόλου της ως φωνή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών της ΕΕ, η ΕΟΚΕ θα πρέπει να συμμετάσχει στην Πλατφόρμα έξυπνης εξειδίκευσης για βιώσιμη γαλάζια οικονομία (14

7.   Χρηματοδότηση της μετάβασης σε νέα βιώσιμα επιχειρηματικά μοντέλα

Χρηματοδότηση της μετάβασης σε νέα βιώσιμα επιχειρηματικά μοντέλα

| 7.1. | Η ΕΟΚΕ συνιστά στα κράτη μέλη να διερευνήσουν τον τρόπο με τον οποίο οι δημόσιοι προϋπολογισμοί και τα εργαλεία μετριασμού του κινδύνου, όπως οι εγγυήσεις και τα μέσα πιστωτικής ενίσχυσης, μπορούν να χρησιμοποιηθούν στρατηγικά για τη βελτίωση των χαρακτηριστικών κινδύνου-απόδοσης των επενδύσεων και την προσέλκυση εμπορικής χρηματοδότησης, πληθοχρηματοδότησης και επενδύσεων μετοχικού κεφαλαίου. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι η χορήγηση δημόσιας χρηματοδότησης θα είναι προβληματική σε ορισμένα κράτη μέλη λόγω του τρέχοντος επιπέδου του δημόσιου χρέους, των αυξημένων επιτοκίων και της επιδείνωσης των κρατικών πιστώσεων. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η χρηματοδότηση ιδιωτικών επενδύσεων για την κατασκευή δικτύων ύδρευσης μπορεί να αποθαρρυνθεί από τον κίνδυνο να έρθει αντιμέτωπη με τη διαφθορά και την κανονιστική αβεβαιότητα, καθώς και από το γεγονός ότι οι συγκεκριμένες επενδύσεις έχουν μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα. |
| --- | --- |

7.1.

Η ΕΟΚΕ συνιστά στα κράτη μέλη να διερευνήσουν τον τρόπο με τον οποίο οι δημόσιοι προϋπολογισμοί και τα εργαλεία μετριασμού του κινδύνου, όπως οι εγγυήσεις και τα μέσα πιστωτικής ενίσχυσης, μπορούν να χρησιμοποιηθούν στρατηγικά για τη βελτίωση των χαρακτηριστικών κινδύνου-απόδοσης των επενδύσεων και την προσέλκυση εμπορικής χρηματοδότησης, πληθοχρηματοδότησης και επενδύσεων μετοχικού κεφαλαίου. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι η χορήγηση δημόσιας χρηματοδότησης θα είναι προβληματική σε ορισμένα κράτη μέλη λόγω του τρέχοντος επιπέδου του δημόσιου χρέους, των αυξημένων επιτοκίων και της επιδείνωσης των κρατικών πιστώσεων. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η χρηματοδότηση ιδιωτικών επενδύσεων για την κατασκευή δικτύων ύδρευσης μπορεί να αποθαρρυνθεί από τον κίνδυνο να έρθει αντιμέτωπη με τη διαφθορά και την κανονιστική αβεβαιότητα, καθώς και από το γεγονός ότι οι συγκεκριμένες επενδύσεις έχουν μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα.

| 7.2. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι βιώσιμες επενδύσεις στον τομέα των υδάτων θα πρέπει να ενισχυθούν με τη χρήση βιώσιμων χρηματοδοτικών μέσων, όπως τα πράσινα ομόλογα, τα κοινωνικά ομόλογα και τα πράσινα δάνεια, συνοδευόμενων από συνεκτικούς ορισμούς της βιωσιμότητας σε διάφορες περιοχές δικαιοδοσίας, καθώς και από μεγαλύτερο βαθμό τυποποίησης και διαφάνειας των δεδομένων. Η ΕΟΚΕ προτείνει τη ρύθμιση των μπλε ομολόγων για επενδύσεις στον τομέα των υδάτων σε επίπεδο ΕΕ, καθώς και επενδυτικά μέσα στον τομέα των υδάτων ειδικά προσαρμοσμένα για τις ΜΜΕ (π.χ. μέσω εποχικών πιστώσεων). Η ΕΟΚΕ καλεί επίσης την Eurostat να παράσχει ειδικό κεφάλαιο και στατιστικά στοιχεία για τα δεδομένα της υδατικής οικονομίας. |
| --- | --- |

7.2.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι βιώσιμες επενδύσεις στον τομέα των υδάτων θα πρέπει να ενισχυθούν με τη χρήση βιώσιμων χρηματοδοτικών μέσων, όπως τα πράσινα ομόλογα, τα κοινωνικά ομόλογα και τα πράσινα δάνεια, συνοδευόμενων από συνεκτικούς ορισμούς της βιωσιμότητας σε διάφορες περιοχές δικαιοδοσίας, καθώς και από μεγαλύτερο βαθμό τυποποίησης και διαφάνειας των δεδομένων. Η ΕΟΚΕ προτείνει τη ρύθμιση των μπλε ομολόγων για επενδύσεις στον τομέα των υδάτων σε επίπεδο ΕΕ, καθώς και επενδυτικά μέσα στον τομέα των υδάτων ειδικά προσαρμοσμένα για τις ΜΜΕ (π.χ. μέσω εποχικών πιστώσεων). Η ΕΟΚΕ καλεί επίσης την Eurostat να παράσχει ειδικό κεφάλαιο και στατιστικά στοιχεία για τα δεδομένα της υδατικής οικονομίας.

| 7.3. | Η ενσωμάτωση παραγόντων ΠΚΔ (15) στη διαδικασία λήψης επενδυτικών αποφάσεων καθιστά δυνατό ένα ευρύτερο φάσμα επενδυτικών ευκαιριών και προωθεί τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Η ΕΟΚΕ ζητεί επενδύσεις σε υποδομές, συνθήκες εργασίας, ποιοτικές θέσεις εργασίας και κατάρτιση, καθώς και ζητεί συγκεκριμένες δράσεις και εκστρατείες για τον γραμματισμό όσον αφορά το νερό, ι ιδίως με αποδέκτη τη νεότερη γενιά. Η εξασφάλιση μιας προβλέψιμης και μακροπρόθεσμης σταδιοδρομίας και επαρκών μισθών είναι ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση των ανθρώπινων πόρων στον τομέα των υδάτων. |
| --- | --- |

7.3.

Η ενσωμάτωση παραγόντων ΠΚΔ (15

| 7.4. | Τα κράτη μέλη πρέπει να κατανοήσουν, να προωθήσουν και να στηρίξουν τις επενδύσεις στον τομέα των υδάτων, μεταξύ άλλων με τη χρήση κονδυλίων τεχνικής βοήθειας, και η Επιτροπή θα πρέπει να παράσχει ειδική στήριξη, εν προκειμένω, ιδίως όσον αφορά τις ευκαιρίες επαναχρησιμοποίησης των υδάτων. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ζωτικής σημασίας τη διοχέτευση χρηματοδοτικών πόρων σε έργα που μειώνουν την κατανάλωση νερού και ενθαρρύνουν τη σε επαναχρησιμοποίηση των υδάτων σε όλα τα κράτη μέλη, σύμφωνα με το άρθρο 9 της οδηγίας-πλαισίου για τα ύδατα (16). |
| --- | --- |

7.4.

Τα κράτη μέλη πρέπει να κατανοήσουν, να προωθήσουν και να στηρίξουν τις επενδύσεις στον τομέα των υδάτων, μεταξύ άλλων με τη χρήση κονδυλίων τεχνικής βοήθειας, και η Επιτροπή θα πρέπει να παράσχει ειδική στήριξη, εν προκειμένω, ιδίως όσον αφορά τις ευκαιρίες επαναχρησιμοποίησης των υδάτων. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ζωτικής σημασίας τη διοχέτευση χρηματοδοτικών πόρων σε έργα που μειώνουν την κατανάλωση νερού και ενθαρρύνουν τη σε επαναχρησιμοποίηση των υδάτων σε όλα τα κράτη μέλη, σύμφωνα με το άρθρο 9 της οδηγίας-πλαισίου για τα ύδατα (16

| 7.5. | Θα πρέπει να υπάρχει αποτελεσματικός συντονισμός και συμπληρωματικότητα μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της ΕΤΕπ και της ΕΤΑΑ όσον αφορά τη χρηματοδότηση επενδύσεων στον τομέα των υδάτων, συμπεριλαμβανομένης τόσο της ανάπτυξης κοινών βασικών δεικτών επιδόσεων (ΒΔΕ) εντός του στρατηγικού πλαισίου της ΕΕ όσο και της κυκλικής επίβλεψης στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Οι δημόσιες τράπεζες σε ολόκληρη την ΕΕ διαδραματίζουν επίσης σημαντικό ρόλο όσον αφορά τις επενδύσεις στον τομέα των υδάτων, ενώ η συνεργασία των ενδιαφερόμενων μερών με ιδιωτικές τράπεζες θα πρέπει να εδραιωθεί. |
| --- | --- |

7.5.

Θα πρέπει να υπάρχει αποτελεσματικός συντονισμός και συμπληρωματικότητα μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της ΕΤΕπ και της ΕΤΑΑ όσον αφορά τη χρηματοδότηση επενδύσεων στον τομέα των υδάτων, συμπεριλαμβανομένης τόσο της ανάπτυξης κοινών βασικών δεικτών επιδόσεων (ΒΔΕ) εντός του στρατηγικού πλαισίου της ΕΕ όσο και της κυκλικής επίβλεψης στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Οι δημόσιες τράπεζες σε ολόκληρη την ΕΕ διαδραματίζουν επίσης σημαντικό ρόλο όσον αφορά τις επενδύσεις στον τομέα των υδάτων, ενώ η συνεργασία των ενδιαφερόμενων μερών με ιδιωτικές τράπεζες θα πρέπει να εδραιωθεί.

8.   Επενδύσεις

Επενδύσεις

| 8.1. | Οι επενδυτικές αποφάσεις στην ΕΕ πρέπει να απορρέουν από ενδελεχή αξιολόγηση της μακροπρόθεσμης ζήτησης νερού, της διαθεσιμότητας υδάτινων πόρων και των επιλογών χρηματοδότησης, λαμβανομένων επίσης υπόψη των προκλήσεων που θέτει η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ο μακροπρόθεσμος προγραμματισμός των επενδύσεων θα πρέπει επίσης να ποσοτικοποιεί συγκεκριμένες δημογραφικές τάσεις και να ευθυγραμμίζεται με πρωτοβουλίες σε άλλους τομείς, όπως ο πολεοδομικός σχεδιασμός, η χρήση γης ή η γεωργία. Κατά τη βελτίωση των εγκαταστάσεων ύδρευσης θα πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη η μεγιστοποίηση της αποθήκευσης γαλάζιου άνθρακα. Η ΕΟΚΕ προτρέπει τα κράτη μέλη να υλοποιήσουν συγχρονισμένες πρωτοβουλίες χωροταξικού σχεδιασμού και συστήματα ανάλυσης μαζικών δεδομένων. Στις επενδύσεις και στη χρηματοδότηση στον τομέα των υδάτων θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι λειτουργικές δαπάνες με ολοκληρωμένο τρόπο. |
| --- | --- |

8.1.

Οι επενδυτικές αποφάσεις στην ΕΕ πρέπει να απορρέουν από ενδελεχή αξιολόγηση της μακροπρόθεσμης ζήτησης νερού, της διαθεσιμότητας υδάτινων πόρων και των επιλογών χρηματοδότησης, λαμβανομένων επίσης υπόψη των προκλήσεων που θέτει η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ο μακροπρόθεσμος προγραμματισμός των επενδύσεων θα πρέπει επίσης να ποσοτικοποιεί συγκεκριμένες δημογραφικές τάσεις και να ευθυγραμμίζεται με πρωτοβουλίες σε άλλους τομείς, όπως ο πολεοδομικός σχεδιασμός, η χρήση γης ή η γεωργία. Κατά τη βελτίωση των εγκαταστάσεων ύδρευσης θα πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη η μεγιστοποίηση της αποθήκευσης γαλάζιου άνθρακα. Η ΕΟΚΕ προτρέπει τα κράτη μέλη να υλοποιήσουν συγχρονισμένες πρωτοβουλίες χωροταξικού σχεδιασμού και συστήματα ανάλυσης μαζικών δεδομένων. Στις επενδύσεις και στη χρηματοδότηση στον τομέα των υδάτων θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι λειτουργικές δαπάνες με ολοκληρωμένο τρόπο.

| 8.2. | Η ΕΟΚΕ ζητεί την ανάπτυξη ειδικών προτύπων για τη χρήση του νερού σε διάφορους οικονομικούς τομείς, π.χ. στους τομείς της γεωργίας και της βιομηχανίας, μέσω της σύστασης ομάδας εμπειρογνωμόνων επιφορτισμένης με την κατάρτιση τομεακών κατευθυντήριων γραμμών για τη χρήση του νερού, στην οποία θα συμμετέχει και η ΕΟΚΕ. |
| --- | --- |

8.2.

Η ΕΟΚΕ ζητεί την ανάπτυξη ειδικών προτύπων για τη χρήση του νερού σε διάφορους οικονομικούς τομείς, π.χ. στους τομείς της γεωργίας και της βιομηχανίας, μέσω της σύστασης ομάδας εμπειρογνωμόνων επιφορτισμένης με την κατάρτιση τομεακών κατευθυντήριων γραμμών για τη χρήση του νερού, στην οποία θα συμμετέχει και η ΕΟΚΕ.

| 8.3. | Η καινοτομία και η τεχνολογία είναι καίριας σημασίας για την αποδοτική διαχείριση των υδάτων. Η ανταλλαγή σημαντικών καινοτομιών που σχετίζονται με το νερό μεταξύ των κρατών μελών και η ενθάρρυνση του πειραματισμού από τη βάση προς την κορυφή είναι ζωτικής σημασίας. Απαιτούνται πρόσθετες προσπάθειες για την αξιολόγηση του οικονομικού, κοινωνικού και περιβαλλοντικού κόστους και των αντίστοιχων οφελών των διαφόρων επενδυτικών οδών, από το τοπικό επίπεδο έως το επίπεδο λεκάνης, το εθνικό, το διασυνοριακό, ακόμη και το παγκόσμιο επίπεδο. Η εφαρμογή καινοτόμων τεχνολογιών, όπως τα χαμηλού κόστους συστήματα δορυφορικής παρακολούθησης που εντοπίζουν κρίσιμες παραμέτρους των υδάτων, μπορεί να ενισχύσει τη συλλογή και την ανάλυση των δεδομένων για τα ύδατα. Η συμμετοχή των κρατών μελών θα πρέπει να ληφθεί υπόψη εν προκειμένω. |
| --- | --- |

8.3.

Η καινοτομία και η τεχνολογία είναι καίριας σημασίας για την αποδοτική διαχείριση των υδάτων. Η ανταλλαγή σημαντικών καινοτομιών που σχετίζονται με το νερό μεταξύ των κρατών μελών και η ενθάρρυνση του πειραματισμού από τη βάση προς την κορυφή είναι ζωτικής σημασίας. Απαιτούνται πρόσθετες προσπάθειες για την αξιολόγηση του οικονομικού, κοινωνικού και περιβαλλοντικού κόστους και των αντίστοιχων οφελών των διαφόρων επενδυτικών οδών, από το τοπικό επίπεδο έως το επίπεδο λεκάνης, το εθνικό, το διασυνοριακό, ακόμη και το παγκόσμιο επίπεδο. Η εφαρμογή καινοτόμων τεχνολογιών, όπως τα χαμηλού κόστους συστήματα δορυφορικής παρακολούθησης που εντοπίζουν κρίσιμες παραμέτρους των υδάτων, μπορεί να ενισχύσει τη συλλογή και την ανάλυση των δεδομένων για τα ύδατα. Η συμμετοχή των κρατών μελών θα πρέπει να ληφθεί υπόψη εν προκειμένω.

| 8.4. | Για την άντληση επαρκών μακροπρόθεσμων κεφαλαίων ευθυγραμμισμένων με τους ΣΒΑ, τα έργα φυσικού κεφαλαίου που σχετίζονται με το νερό και αντιμετωπίζουν υψηλότερους διαρθρωτικούς κινδύνους συχνά απαιτούν ελαχιστοποίηση των κινδύνων. Πρέπει να εξεταστούν προσεκτικά το υψηλότερο κόστος, τα χαμηλότερα έσοδα και οι οικονομικές ζημίες που σχετίζονται με κινδύνους συναφείς με το νερό. Εν προκειμένω, θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν επίσης τα παραδοσιακά δάνεια και οι επιχορηγήσεις, τα επιχειρηματικά κεφάλαια, τα ιδιωτικά και δημόσια ίδια κεφάλαια, καθώς και τα συνταξιοδοτικά και τα επενδυτικά ταμεία. Η πιθανότητα προβολής ψευδοοικολογικής ταυτότητας παραμένει, λόγω της έλλειψης συνεκτικών προτύπων για τα πράσινα ομόλογα και τα επενδυτικά κεφάλαια ΠΚΔ. |
| --- | --- |

8.4.

Για την άντληση επαρκών μακροπρόθεσμων κεφαλαίων ευθυγραμμισμένων με τους ΣΒΑ, τα έργα φυσικού κεφαλαίου που σχετίζονται με το νερό και αντιμετωπίζουν υψηλότερους διαρθρωτικούς κινδύνους συχνά απαιτούν ελαχιστοποίηση των κινδύνων. Πρέπει να εξεταστούν προσεκτικά το υψηλότερο κόστος, τα χαμηλότερα έσοδα και οι οικονομικές ζημίες που σχετίζονται με κινδύνους συναφείς με το νερό. Εν προκειμένω, θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν επίσης τα παραδοσιακά δάνεια και οι επιχορηγήσεις, τα επιχειρηματικά κεφάλαια, τα ιδιωτικά και δημόσια ίδια κεφάλαια, καθώς και τα συνταξιοδοτικά και τα επενδυτικά ταμεία. Η πιθανότητα προβολής ψευδοοικολογικής ταυτότητας παραμένει, λόγω της έλλειψης συνεκτικών προτύπων για τα πράσινα ομόλογα και τα επενδυτικά κεφάλαια ΠΚΔ.

| 8.5. | Η Επιτροπή πρέπει να ενθαρρύνει τη χρήση όλων των σχετικών κονδυλίων της ΕΕ και την αξιοποίηση όλων των ευκαιριών εταιρικής σχέσης μέσω των κοινωνικών εταίρων και των δικτύων των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών για την προσέγγιση όλων των ενδιαφερόμενων μερών, με ιδιαίτερη έμφαση στις ΜΜΕ. Η μεικτή χρηματοδότηση μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο λόγω της χαμηλής απόδοσης των έργων υποδομής στον τομέα των υδάτων, ωστόσο οι εταιρείες παροχής υπηρεσιών ύδρευσης εξακολουθούν να αποτελούν καλό επενδυτικό μέσο. |
| --- | --- |

8.5.

Η Επιτροπή πρέπει να ενθαρρύνει τη χρήση όλων των σχετικών κονδυλίων της ΕΕ και την αξιοποίηση όλων των ευκαιριών εταιρικής σχέσης μέσω των κοινωνικών εταίρων και των δικτύων των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών για την προσέγγιση όλων των ενδιαφερόμενων μερών, με ιδιαίτερη έμφαση στις ΜΜΕ. Η μεικτή χρηματοδότηση μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο λόγω της χαμηλής απόδοσης των έργων υποδομής στον τομέα των υδάτων, ωστόσο οι εταιρείες παροχής υπηρεσιών ύδρευσης εξακολουθούν να αποτελούν καλό επενδυτικό μέσο.

| 8.6. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί καίριας σημασίας την ενσωμάτωση της ανθεκτικότητας στα κριτήρια αξιολόγησης των επενδύσεων στον τομέα των υδάτων. Η ανθεκτικότητα, όταν συνδυάζεται με βέλτιστες επενδύσεις σε μέτρα μείωσης των κινδύνων, μπορεί να μειώσει τις δαπάνες που συνδέονται με την ανάκαμψη από απρόβλεπτα γεγονότα όπως καταιγίδες, πλημμύρες, πυρκαγιές, ξηρασίες, επιθέσεις στον κυβερνοχώρο ή πανδημίες. Ιδιαίτερη προσοχή και χρηματοδότηση θα πρέπει να δοθεί σε διασυνοριακά έργα στον τομέα των υδάτων. |
| --- | --- |

8.6.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί καίριας σημασίας την ενσωμάτωση της ανθεκτικότητας στα κριτήρια αξιολόγησης των επενδύσεων στον τομέα των υδάτων. Η ανθεκτικότητα, όταν συνδυάζεται με βέλτιστες επενδύσεις σε μέτρα μείωσης των κινδύνων, μπορεί να μειώσει τις δαπάνες που συνδέονται με την ανάκαμψη από απρόβλεπτα γεγονότα όπως καταιγίδες, πλημμύρες, πυρκαγιές, ξηρασίες, επιθέσεις στον κυβερνοχώρο ή πανδημίες. Ιδιαίτερη προσοχή και χρηματοδότηση θα πρέπει να δοθεί σε διασυνοριακά έργα στον τομέα των υδάτων.

| 8.7. | Η ανεπάρκεια επενδύσεων και η έλλειψη αποδοτικότητας των δαπανών για έργα στον τομέα των υδάτων είναι ο κύριος λόγος για τον οποίο η ΕΕ και ο υπόλοιπος κόσμος δεν σημειώνουν σημαντική πρόοδο στην επίτευξη του ΣΒΑ 6 για την ύδρευση και την αποχέτευση. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η Ευρώπη έχει την ευκαιρία να μετατρέψει τις προκλήσεις που τίθενται στον τομέα των υδάτων σε νέες προοπτικές για τεχνολογική εξέλιξη, κοινωνική πρόοδο και επιχειρηματική ανάπτυξη, με απώτερο στόχο την επίτευξη μιας ασφαλούς και ανθεκτικής υδάτινης οικονομίας, που θα παρέχει ευκαιρίες πλήρους και παραγωγικής απασχόλησης και ποιοτικές θέσεις εργασίας για όλους. Η ΕΕ μπορεί να καταστεί παγκόσμιος ηγέτης στον τομέα της επαναχρησιμοποίησης του νερού. |
| --- | --- |

8.7.

Η ανεπάρκεια επενδύσεων και η έλλειψη αποδοτικότητας των δαπανών για έργα στον τομέα των υδάτων είναι ο κύριος λόγος για τον οποίο η ΕΕ και ο υπόλοιπος κόσμος δεν σημειώνουν σημαντική πρόοδο στην επίτευξη του ΣΒΑ 6 για την ύδρευση και την αποχέτευση. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η Ευρώπη έχει την ευκαιρία να μετατρέψει τις προκλήσεις που τίθενται στον τομέα των υδάτων σε νέες προοπτικές για τεχνολογική εξέλιξη, κοινωνική πρόοδο και επιχειρηματική ανάπτυξη, με απώτερο στόχο την επίτευξη μιας ασφαλούς και ανθεκτικής υδάτινης οικονομίας, που θα παρέχει ευκαιρίες πλήρους και παραγωγικής απασχόλησης και ποιοτικές θέσεις εργασίας για όλους. Η ΕΕ μπορεί να καταστεί παγκόσμιος ηγέτης στον τομέα της επαναχρησιμοποίησης του νερού.

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2023.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Oliver RÖPKE

---

(1)  Το μη ανταποδοτικό νερό είναι το νερό που χάνεται μέσα στο σύστημα διανομής νερού και δεν φτάνει ποτέ στον τελικό του προορισμό. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει νερό που δεν χρησιμοποιείται ή δεν πληρώνεται, γεγονός που επηρεάζει τις τοπικές οικονομίες και τους διαθέσιμους τοπικούς πόρους.

1

(2)  Αστικό θεματολόγιο της ΕΕ.

2

(3)  Συμφωνία της Λιουμπλιάνας και πολυετές πρόγραμμα εργασίας της — Ανανέωση του αστικού θεματολογίου της ΕΕ.

3

(4)  Μακρόπνοο όραμα για τις αγροτικές περιοχές: για ισχυρότερες, συνδεδεμένες, ανθεκτικές και ευημερούσες αγροτικές περιοχές της ΕΕ.

4

(5)  Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία 2014-2020.

5

(6)  Κανονισμός (ΕΕ) 2020/852 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Ιουνίου 2020, σχετικά με τη θέσπιση πλαισίου για τη διευκόλυνση των βιώσιμων επενδύσεων και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2019/2088 (ΕΕ L 198 της 22.6.2020, σ. 13).

6

(7)  
  ΕΕ C 202 της 7.6.2016, σ. 307.

7

(8)  Οδηγία 2010/75/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Νοεμβρίου 2010 , περί βιομηχανικών εκπομπών (ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχος της ρύπανσης) (ΕΕ L 334 της 17.12.2010, σ. 17).

8

(9)  Industrial pollutant releases to water in Europe (Απορρίψεις βιομηχανικών ρύπων στα ύδατα στην Ευρώπη), Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος.

9

(10)  Πρόταση αναθεωρημένης οδηγίας για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων.

10

(11)  Οδηγία 91/271/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Μαΐου 1991, για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων (ΕΕ L 135 της 30.5.1991, σ. 40).

11

(12)  Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας, Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας.

12

(13)  Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία 2014-2020.

13

(14)  https://s3platform.jrc.ec.europa.eu/blue-growth

14

(15)  Περιβαλλοντικοί, κοινωνικοί και σχετικοί με τη διακυβέρνηση (ΠΚΔ).

15

(16)  Οδηγία 2000/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Οκτωβρίου 2000, για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων (ΕΕ L 327 της 22.12.2000, σ. 1).

16

---

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Οι ακόλουθες τροπολογίες, οι οποίες έλαβαν τουλάχιστον το ένα τέταρτο των έγκυρων ψήφων, απορρίφθηκαν κατά τη διάρκεια της συζήτησης (άρθρο 74 παράγραφος 3 του Εσωτερικού Κανονισμού):

Τροπολογία 8

Σημείο 1.4

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| Γνωμοδότηση του τμήματος | Τροπολογία |
| --- | --- |
| Το μελλοντικό κανονιστικό πλαίσιο της γαλάζιας οικονομίας της ΕΕ πρέπει:






  — | να βασίζεται στην αρχή της οικονομίας της ευημερίας, |

Γνωμοδότηση του τμήματος

Τροπολογία

Το μελλοντικό κανονιστικό πλαίσιο της γαλάζιας οικονομίας της ΕΕ πρέπει:

—

να βασίζεται στην αρχή της οικονομίας της ευημερίας,

| — | να ενσωματώνει εγκάρσια τις κοινωνικές προϋποθέσεις και την εδαφική αλληλεγγύη, |
| --- | --- |

—

να ενσωματώνει εγκάρσια τις κοινωνικές προϋποθέσεις και την εδαφική αλληλεγγύη,

| — | να επιτυγχάνει ισορροπία μεταξύ περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών ανησυχιών, |
| --- | --- |

—

να επιτυγχάνει ισορροπία μεταξύ περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών ανησυχιών,

| — | να χρησιμοποιεί καινοτόμα μοντέλα διακρατικής διακυβέρνησης που ενθαρρύνουν τη χρηματοδότηση, ρυθμίζουν τη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα, βελτιώνουν τη διαχείριση των υδάτινων πόρων και τονώνουν την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ, |
| --- | --- |

—

να χρησιμοποιεί καινοτόμα μοντέλα διακρατικής διακυβέρνησης που ενθαρρύνουν τη χρηματοδότηση, ρυθμίζουν τη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα, βελτιώνουν τη διαχείριση των υδάτινων πόρων και τονώνουν την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ,

| — | να υιοθετεί συνεργατικά επιχειρηματικά μοντέλα και αρχές της συνεργατικής οικονομίας, |
| --- | --- |

—

να υιοθετεί συνεργατικά επιχειρηματικά μοντέλα και αρχές της συνεργατικής οικονομίας,

| — | να διαθέτει θεσμικό πλαίσιο το οποίο δεν θα επιβαρύνει την ανταγωνιστικότητα των οικονομικών δραστηριοτήτων της ΕΕ στην παγκόσμια αγορά, |
| --- | --- |

—

να διαθέτει θεσμικό πλαίσιο το οποίο δεν θα επιβαρύνει την ανταγωνιστικότητα των οικονομικών δραστηριοτήτων της ΕΕ στην παγκόσμια αγορά,

| — | να προσφέρει μεγαλύτερη διαφάνεια όσον αφορά τις πρωτοβουλίες για τη βιωσιμότητα. |
| --- | --- |

—

να προσφέρει μεγαλύτερη διαφάνεια όσον αφορά τις πρωτοβουλίες για τη βιωσιμότητα.

Το μελλοντικό κανονιστικό πλαίσιο της γαλάζιας οικονομίας της ΕΕ πρέπει:

| — | να βασίζεται στην αρχή της οικονομίας της ευημερίας, |
| --- | --- |

—

να βασίζεται στην αρχή της οικονομίας της ευημερίας,

| — | να ενσωματώνει εγκάρσια τις κοινωνικές προϋποθέσεις και την εδαφική αλληλεγγύη, |
| --- | --- |

—

να ενσωματώνει εγκάρσια τις κοινωνικές προϋποθέσεις και την εδαφική αλληλεγγύη,

| — | να επιτυγχάνει ισορροπία μεταξύ περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών ανησυχιών, |
| --- | --- |

—

να επιτυγχάνει ισορροπία μεταξύ περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών ανησυχιών,

| — | να χρησιμοποιεί καινοτόμα μοντέλα διακρατικής διακυβέρνησης που ενθαρρύνουν τη χρηματοδότηση, ρυθμίζουν τη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα, βελτιώνουν τη διαχείριση των υδάτινων πόρων και τονώνουν την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ, |
| --- | --- |

—

να χρησιμοποιεί καινοτόμα μοντέλα διακρατικής διακυβέρνησης που ενθαρρύνουν τη χρηματοδότηση, ρυθμίζουν τη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα, βελτιώνουν τη διαχείριση των υδάτινων πόρων και τονώνουν την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ,

| — | να θεσπίσει «χρυσό κανόνα» όσον αφορά τις επενδύσεις σε δημόσιες υποδομές, |
| --- | --- |

—

να θεσπίσει «χρυσό κανόνα» όσον αφορά τις επενδύσεις σε δημόσιες υποδομές,

| — | να υιοθετεί συνεργατικά επιχειρηματικά μοντέλα και αρχές της συνεργατικής οικονομίας, |
| --- | --- |

—

να υιοθετεί συνεργατικά επιχειρηματικά μοντέλα και αρχές της συνεργατικής οικονομίας,

| — | να διαθέτει θεσμικό πλαίσιο το οποίο δεν θα επιβαρύνει την ανταγωνιστικότητα των οικονομικών δραστηριοτήτων της ΕΕ στην παγκόσμια αγορά, |
| --- | --- |

—

να διαθέτει θεσμικό πλαίσιο το οποίο δεν θα επιβαρύνει την ανταγωνιστικότητα των οικονομικών δραστηριοτήτων της ΕΕ στην παγκόσμια αγορά,

| — | να προσφέρει μεγαλύτερη διαφάνεια όσον αφορά τις πρωτοβουλίες για τη βιωσιμότητα. |
| --- | --- |

—

να προσφέρει μεγαλύτερη διαφάνεια όσον αφορά τις πρωτοβουλίες για τη βιωσιμότητα.

Αιτιολογία

Η τροπολογία συνάδει με την τροποποίηση που έχει ήδη προταθεί και επεξηγηθεί όσον αφορά το σημείο 4.9: η θέσπιση «χρυσού κανόνα» για τις δημόσιες επενδύσεις είναι απαραίτητη για την εδραίωση της θέσης του νερού ως κοινού αγαθού, όπως αναφέρεται ήδη στη νομοθεσία της ΕΕ.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

| Ψήφοι υπέρ: | 84 |
| --- | --- |
| Ψήφοι κατά: | 93 |
| Αποχές: | 17 |

Ψήφοι υπέρ:

84

Ψήφοι κατά:

93

Αποχές:

17

Το ακόλουθο σημείο της γνωμοδότησης του τμήματος τροποποιήθηκε μέσω των τροπολογιών που ενέκρινε η Ολομέλεια, αλλά συγκέντρωσε στην αρχική του μορφή περισσότερο από το ένα τέταρτο των έγκυρων ψήφων (άρθρο 74 παράγραφος 4 του Εσωτερικού Κανονισμού):

Τροπολογία 6

Σημείο 4.9

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| Γνωμοδότηση του τμήματος | Τροπολογία |
| --- | --- |
| Προκειμένου να εξασφαλιστεί η επαρκής συντήρηση των συστημάτων ύδρευσης και να ενθαρρυνθεί η βελτίωση της υδροδότησης, είναι ζωτικής σημασίας να αντιμετωπιστεί το ζήτημα του μη ανταποδοτικού νερού, μέσω της ιεράρχησης των τρεχουσών πρωτοβουλιών συντήρησης που αποσκοπούν στη σημαντική μείωση των διαρροών νερού. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η κακοδιαχείριση και η υποχρηματοδότηση της συντήρησης, σε συνδυασμό με την ανεπαρκή διαχείριση περιουσιακών στοιχείων, προκαλούν σημαντικές οικονομικές απώλειες. Χρειάζεται να αναπτυχθούν άμεσα νέες τεχνολογίες για την ανίχνευση διαρροών και να προβλεφθεί ειδική υποστήριξη για αυτόν τον σκοπό. | Προκειμένου να εξασφαλιστεί η επαρκής συντήρηση των συστημάτων ύδρευσης και να ενθαρρυνθεί η βελτίωση της υδροδότησης, είναι ζωτικής σημασίας να αντιμετωπιστεί το ζήτημα του μη ανταποδοτικού νερού, μέσω της ιεράρχησης των τρεχουσών πρωτοβουλιών συντήρησης που αποσκοπούν στη σημαντική μείωση των διαρροών νερού.
  Για τη δέουσα χρηματοδότηση τέτοιων πρωτοβουλιών, απαιτείται η θέσπιση «χρυσού κανόνα» για τις δημόσιες επενδύσεις.
  Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η κακοδιαχείριση και η υποχρηματοδότηση της συντήρησης, σε συνδυασμό με την ανεπαρκή διαχείριση περιουσιακών στοιχείων, προκαλούν σημαντικές οικονομικές απώλειες. Χρειάζεται να αναπτυχθούν άμεσα νέες τεχνολογίες για την ανίχνευση διαρροών και να προβλεφθεί ειδική υποστήριξη για αυτόν τον σκοπό. |

Γνωμοδότηση του τμήματος

Τροπολογία

Προκειμένου να εξασφαλιστεί η επαρκής συντήρηση των συστημάτων ύδρευσης και να ενθαρρυνθεί η βελτίωση της υδροδότησης, είναι ζωτικής σημασίας να αντιμετωπιστεί το ζήτημα του μη ανταποδοτικού νερού, μέσω της ιεράρχησης των τρεχουσών πρωτοβουλιών συντήρησης που αποσκοπούν στη σημαντική μείωση των διαρροών νερού. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η κακοδιαχείριση και η υποχρηματοδότηση της συντήρησης, σε συνδυασμό με την ανεπαρκή διαχείριση περιουσιακών στοιχείων, προκαλούν σημαντικές οικονομικές απώλειες. Χρειάζεται να αναπτυχθούν άμεσα νέες τεχνολογίες για την ανίχνευση διαρροών και να προβλεφθεί ειδική υποστήριξη για αυτόν τον σκοπό.

Προκειμένου να εξασφαλιστεί η επαρκής συντήρηση των συστημάτων ύδρευσης και να ενθαρρυνθεί η βελτίωση της υδροδότησης, είναι ζωτικής σημασίας να αντιμετωπιστεί το ζήτημα του μη ανταποδοτικού νερού, μέσω της ιεράρχησης των τρεχουσών πρωτοβουλιών συντήρησης που αποσκοπούν στη σημαντική μείωση των διαρροών νερού.
  Για τη δέουσα χρηματοδότηση τέτοιων πρωτοβουλιών, απαιτείται η θέσπιση «χρυσού κανόνα» για τις δημόσιες επενδύσεις.
  Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η κακοδιαχείριση και η υποχρηματοδότηση της συντήρησης, σε συνδυασμό με την ανεπαρκή διαχείριση περιουσιακών στοιχείων, προκαλούν σημαντικές οικονομικές απώλειες. Χρειάζεται να αναπτυχθούν άμεσα νέες τεχνολογίες για την ανίχνευση διαρροών και να προβλεφθεί ειδική υποστήριξη για αυτόν τον σκοπό.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

| Ψήφοι υπέρ: | 93 |
| --- | --- |
| Ψήφοι κατά: | 76 |
| Αποχές: | 12 |

Ψήφοι υπέρ:

93

Ψήφοι κατά:

76

Αποχές:

12

---

| 29.9.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 349/60 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 349/60

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόσβαση στο νερό: αντιμετώπιση της έλλειψης νερού και των συνεπειών της στις κοινωνικές πολιτικές»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2023/C 349/10)

| Εισηγητές: | ο κ. Kinga JOÓ και ο κ. Carlos Manuel TRINDADE |
| --- | --- |

Εισηγητές:

ο κ. Kinga JOÓ και ο κ. Carlos Manuel TRINDADE

Kinga JOÓ και ο κ. Carlos Manuel TRINDADE

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 25.1.2023 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 21.6.2023 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 13.7.2023 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 580 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 171/19/22 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

25.1.2023

Νομική βάση

Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

21.6.2023

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

13.7.2023

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

580

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

171/19/22

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επικροτεί πλήρως τα ψηφίσματα των Ηνωμένων Εθνών που επιβεβαιώνουν ότι το νερό αποτελεί βασικό ανθρώπινο δικαίωμα (1) το οποίο είναι θεμελιώδες για τη ζωή και την άσκηση όλων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (2). Οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) των Ηνωμένων Εθνών, στον στόχο 6, και ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων (ΕΠΚΔ) της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην αρχή 20, καθιερώνουν τις γενικές αρχές του δικαιώματος πρόσβασης στο νερό. Στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής η έλλειψη νερού αποκτά μεγαλύτερη σημασία και απαιτούνται δημόσιες πολιτικές για την καταπολέμησή της. Σε περίπτωση λειψυδρίας, ο ευάλωτος πληθυσμός είναι εκείνος που πλήττεται περισσότερο. |
| --- | --- |

1.1.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επικροτεί πλήρως τα ψηφίσματα των Ηνωμένων Εθνών που επιβεβαιώνουν ότι το νερό αποτελεί βασικό ανθρώπινο δικαίωμα (1

2

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν μια προσέγγιση με βάση τα ανθρώπινα δικαιώματα σε όλες τις πολιτικές για τα ύδατα και να αντιμετωπίσουν την έλλειψη νερού, ευθυγραμμιζόμενα κατ’ αυτόν τον τρόπο και με τον ΕΠΚΔ. Οι υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης θα πρέπει να είναι βιώσιμες, δίκαιες, αποτελεσματικές, υψηλής ποιότητας και οικονομικά προσιτές για όλους, ενώ επίσης θα πρέπει να δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. |
| --- | --- |

1.2.

Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν μια προσέγγιση με βάση τα ανθρώπινα δικαιώματα σε όλες τις πολιτικές για τα ύδατα και να αντιμετωπίσουν την έλλειψη νερού, ευθυγραμμιζόμενα κατ’ αυτόν τον τρόπο και με τον ΕΠΚΔ. Οι υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης θα πρέπει να είναι βιώσιμες, δίκαιες, αποτελεσματικές, υψηλής ποιότητας και οικονομικά προσιτές για όλους, ενώ επίσης θα πρέπει να δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η καθολική πρόσβαση σε πόσιμο νερό και αποχέτευση υψηλής ποιότητας σε δίκαιες τιμές για τον πληθυσμό θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως δημόσιο αγαθό και όχι απλώς ως εμπόρευμα, για τον λόγο δε αυτό η διαχείρισή της δεν πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τους κανόνες της ενιαίας αγοράς. |
| --- | --- |

1.3.

Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η καθολική πρόσβαση σε πόσιμο νερό και αποχέτευση υψηλής ποιότητας σε δίκαιες τιμές για τον πληθυσμό θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως δημόσιο αγαθό και όχι απλώς ως εμπόρευμα, για τον λόγο δε αυτό η διαχείρισή της δεν πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τους κανόνες της ενιαίας αγοράς.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προωθήσει μια κοινή προσέγγιση για την κατανόηση της έλλειψης νερού σε επίπεδο ΕΕ και να αναπτύξει έναν ολοκληρωμένο ορισμό της έλλειψης νερού ο οποίος θα επιτρέπει τη σαφή και κοινή αντίληψή της (3) και στο πλαίσιο του οποίου κάθε κράτος μέλος θα μπορεί να αναπτύξει τον δικό του ορισμό ανάλογα με τις συγκεκριμένες περιστάσεις του, σύμφωνα με τον ευρωπαϊκό ορισμό. |
| --- | --- |

1.4.

Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προωθήσει μια κοινή προσέγγιση για την κατανόηση της έλλειψης νερού σε επίπεδο ΕΕ και να αναπτύξει έναν ολοκληρωμένο ορισμό της έλλειψης νερού ο οποίος θα επιτρέπει τη σαφή και κοινή αντίληψή της (3

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναπτύξει κοινές κατευθυντήριες γραμμές για την παρακολούθηση της πρόσβασης σε ποιοτικές και οικονομικά προσιτές υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης (4), καθώς και των σχετικών χωρικών και κοινωνικών ανισοτήτων, όπως και των ανισοτήτων μεταξύ των φύλων, σε επίπεδο κρατών μελών και ΕΕ, όπως επίσης να χαρτογραφήσει την τρέχουσα κατάσταση και να παρακολουθεί τακτικά τις εξελίξεις. Τα δεδομένα θα πρέπει να είναι αξιόπιστα, έγκυρα και διαθέσιμα στο κοινό. Αυτό είναι επίσης απαραίτητο για τη συμμόρφωση με το άρθρο 16 στοιχείο α) της οδηγίας (ΕΕ) 2020/2184 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2020, σχετικά με την ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης (αναδιατύπωση) (5) (εφεξής: οδηγία για το πόσιμο νερό), η δε ΕΟΚΕ προσδοκά ότι θα εγκριθεί η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την αναδιατύπωση της οδηγίας για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων (6), με την οποία εισάγεται το άρθρο 19 σχετικά με την πρόσβαση στην αποχέτευση. |
| --- | --- |

1.5.

Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναπτύξει κοινές κατευθυντήριες γραμμές για την παρακολούθηση της πρόσβασης σε ποιοτικές και οικονομικά προσιτές υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης (4

5

6

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ προτείνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή η επικείμενη αναθεώρηση της οδηγίας για το πόσιμο νερό να περιλαμβάνει τη διασφάλιση της καθολικής πρόσβασης στις υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης, όπως ορίζεται στον ΣΒΑ 6 των Ηνωμένων Εθνών. Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υιοθετήσει κοινές κατευθυντήριες γραμμές για την τιμολόγηση της ύδρευσης και της αποχέτευσης στο πλαίσιο των οποίων τα κράτη μέλη θα μπορούν να αναπτύξουν τα ρυθμιστικά τους πλαίσια ανάλογα με τις περιστάσεις τους. Οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές θα πρέπει να σέβονται το ανθρώπινο δικαίωμα στο νερό και την αρχή της μη υποβάθμισης, παρομοίως με όσα συνιστά ο ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα και για την πρόσβαση σε πόσιμο νερό και αποχέτευση. |
| --- | --- |

1.6.

Η ΕΟΚΕ προτείνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή η επικείμενη αναθεώρηση της οδηγίας για το πόσιμο νερό να περιλαμβάνει τη διασφάλιση της καθολικής πρόσβασης στις υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης, όπως ορίζεται στον ΣΒΑ 6 των Ηνωμένων Εθνών. Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υιοθετήσει κοινές κατευθυντήριες γραμμές για την τιμολόγηση της ύδρευσης και της αποχέτευσης στο πλαίσιο των οποίων τα κράτη μέλη θα μπορούν να αναπτύξουν τα ρυθμιστικά τους πλαίσια ανάλογα με τις περιστάσεις τους. Οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές θα πρέπει να σέβονται το ανθρώπινο δικαίωμα στο νερό και την αρχή της μη υποβάθμισης, παρομοίως με όσα συνιστά ο ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα και για την πρόσβαση σε πόσιμο νερό και αποχέτευση.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η πληρωμή των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης δεν θα πρέπει να θέτει σε κίνδυνο την ικανοποίηση άλλων κοινωνικών αναγκών. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προβεί σε επισκόπηση των μέτρων που εφαρμόζονται σε όλα τα κράτη μέλη όσον αφορά την οικονομική προσιτότητα και ιδίως τους ευάλωτους καταναλωτές. Με βάση την επισκόπηση αυτή, καλούμε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναπτύξει κοινές κατευθυντήριες γραμμές για τα κράτη μέλη, προκειμένου να εντοπιστούν τα νοικοκυριά με προβλήματα οικονομικής προσιτότητας, και ειδικότερα οι ευάλωτοι καταναλωτές, καθώς και μέτρα για την αντιμετώπισή τους. Οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι δεν θα διακόπτεται η παροχή νερού σε κανέναν χρήστη που βρίσκεται σε ευάλωτη κατάσταση (7). Τα μέτρα θα πρέπει να βασίζονται σε μια ολιστική θεώρηση της κατάστασης των πληττόμενων νοικοκυριών, θα πρέπει δε να εφαρμόζονται μέσα κοινωνικής πολιτικής, μέτρα στεγαστικής πολιτικής και ειδικά μέτρα σχετικά με τις υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης ανάλογα με το εκάστοτε πλαίσιο. Η αρχή της αλληλεγγύης πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά τη χρηματοδότηση τέτοιων μέτρων· εκτός από τη δημόσια χρηματοδότηση, πρέπει να διερευνηθούν καινοτόμες μορφές χρηματοδότησης, π.χ. η δημιουργία ειδικών ταμείων ενσωματωμένων στους λογαριασμούς ύδρευσης. |
| --- | --- |

1.7.

Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η πληρωμή των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης δεν θα πρέπει να θέτει σε κίνδυνο την ικανοποίηση άλλων κοινωνικών αναγκών. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προβεί σε επισκόπηση των μέτρων που εφαρμόζονται σε όλα τα κράτη μέλη όσον αφορά την οικονομική προσιτότητα και ιδίως τους ευάλωτους καταναλωτές. Με βάση την επισκόπηση αυτή, καλούμε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναπτύξει κοινές κατευθυντήριες γραμμές για τα κράτη μέλη, προκειμένου να εντοπιστούν τα νοικοκυριά με προβλήματα οικονομικής προσιτότητας, και ειδικότερα οι ευάλωτοι καταναλωτές, καθώς και μέτρα για την αντιμετώπισή τους. Οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι δεν θα διακόπτεται η παροχή νερού σε κανέναν χρήστη που βρίσκεται σε ευάλωτη κατάσταση (7

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ συνιστά στην ΕΕ να υιοθετήσει και να ενισχύσει ρυθμιστικά πλαίσια σχετικά με τις συμβάσεις παραχώρησης ύδατος για τη διαχείριση του νερού ως δημόσιου αγαθού και όχι ως εμπορεύματος που μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο εμπορίας. Τα εν λόγω ρυθμιστικά πλαίσια πρέπει:






  α) | να ευθυγραμμίζονται με τα ανθρώπινα δικαιώματα· |
| --- | --- | --- |

1.8.

Η ΕΟΚΕ συνιστά στην ΕΕ να υιοθετήσει και να ενισχύσει ρυθμιστικά πλαίσια σχετικά με τις συμβάσεις παραχώρησης ύδατος για τη διαχείριση του νερού ως δημόσιου αγαθού και όχι ως εμπορεύματος που μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο εμπορίας. Τα εν λόγω ρυθμιστικά πλαίσια πρέπει:

α)

να ευθυγραμμίζονται με τα ανθρώπινα δικαιώματα·

| β) | να προωθούν τη βιωσιμότητα των υδάτινων οικοσυστημάτων· |
| --- | --- |

β)

να προωθούν τη βιωσιμότητα των υδάτινων οικοσυστημάτων·

| γ) | να καθορίζονται και να εφαρμόζονται με διαφάνεια και με τη συμμετοχή του κοινού· |
| --- | --- |

γ)

να καθορίζονται και να εφαρμόζονται με διαφάνεια και με τη συμμετοχή του κοινού·

| δ) | να συμπληρώνουν το πλαίσιο των δικαιωμάτων παραχώρησης με δημόσιους φορείς για την ανάκτηση των δικαιωμάτων χρήσης ύδατος έναντι δίκαιης αποζημίωσης και να τα ανακατανέμουν σε χρήστες σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης κατά τη διάρκεια κρίσεων ξηρασίας. |
| --- | --- |

δ)

να συμπληρώνουν το πλαίσιο των δικαιωμάτων παραχώρησης με δημόσιους φορείς για την ανάκτηση των δικαιωμάτων χρήσης ύδατος έναντι δίκαιης αποζημίωσης και να τα ανακατανέμουν σε χρήστες σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης κατά τη διάρκεια κρίσεων ξηρασίας.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι υπάρχει θεμελιώδης διαφορά μεταξύ της δημόσιας και της ιδιωτικής διαχείρισης των υδάτων και ότι, και στις δύο περιπτώσεις, υπάρχουν καλά παραδείγματα και παραδείγματα προς αποφυγή. Ωστόσο, η ιδιωτική διαχείριση, λόγω της επικέντρωσής της στο κέρδος, ενδεχομένως να αντιμετωπίσει δυσκολίες κατά την ανταπόκριση στη θεμελιώδη απαίτηση περί καθολικότητας της υπηρεσίας, δηλαδή στην εξυπηρέτηση του 100 % του πληθυσμού. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η δημόσια διαχείριση των υδάτων μπορεί να διασφαλίσει καλύτερα την καθολική πρόσβαση σε συστήματα ύδρευσης και αποχέτευσης σε δίκαιη τιμή και με κατάλληλα πρότυπα ποιότητας, καθώς και την αποκατάσταση και την προστασία των οικοσυστημάτων. |
| --- | --- |

1.9.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι υπάρχει θεμελιώδης διαφορά μεταξύ της δημόσιας και της ιδιωτικής διαχείρισης των υδάτων και ότι, και στις δύο περιπτώσεις, υπάρχουν καλά παραδείγματα και παραδείγματα προς αποφυγή. Ωστόσο, η ιδιωτική διαχείριση, λόγω της επικέντρωσής της στο κέρδος, ενδεχομένως να αντιμετωπίσει δυσκολίες κατά την ανταπόκριση στη θεμελιώδη απαίτηση περί καθολικότητας της υπηρεσίας, δηλαδή στην εξυπηρέτηση του 100 % του πληθυσμού. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η δημόσια διαχείριση των υδάτων μπορεί να διασφαλίσει καλύτερα την καθολική πρόσβαση σε συστήματα ύδρευσης και αποχέτευσης σε δίκαιη τιμή και με κατάλληλα πρότυπα ποιότητας, καθώς και την αποκατάσταση και την προστασία των οικοσυστημάτων.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η ΕΕ και όλα τα κράτη μέλη θα πρέπει να υιοθετήσουν ένα περιβαλλοντικό όραμα και να αναπτύξουν προγράμματα για τη χρηματοδότηση των διανομέων νερού με στόχο τη μείωση των διαρροών και των απωλειών, μία από τις μεγαλύτερες πληγές στη διαχείριση των υδάτινων πόρων. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να εξετάσουν και να υποστηρίξουν νέες και καινοτόμες τεχνικές λύσεις για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας, όπως η αυξημένη χρήση των οικιακών και των επεξεργασμένων λυμάτων, καθώς και οι αποκεντρωμένες, μικρής κλίμακας, εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων. |
| --- | --- |

1.10.

Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η ΕΕ και όλα τα κράτη μέλη θα πρέπει να υιοθετήσουν ένα περιβαλλοντικό όραμα και να αναπτύξουν προγράμματα για τη χρηματοδότηση των διανομέων νερού με στόχο τη μείωση των διαρροών και των απωλειών, μία από τις μεγαλύτερες πληγές στη διαχείριση των υδάτινων πόρων. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να εξετάσουν και να υποστηρίξουν νέες και καινοτόμες τεχνικές λύσεις για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας, όπως η αυξημένη χρήση των οικιακών και των επεξεργασμένων λυμάτων, καθώς και οι αποκεντρωμένες, μικρής κλίμακας, εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να παράσχουν δημόσια χρηματοδότηση για την ανάπτυξη υποδομών, με ιδιαίτερη έμφαση στους ιδιοκτήτες ακίνητης περιουσίας με περιορισμένους πόρους και στις κοινωνικά υποβαθμισμένες αστικές και αγροτικές συνοικίες με επιτακτικές ανάγκες ανακαίνισης των υποδομών. Θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο ανάπτυξης των υποδομών ύδρευσης και αποχέτευσης που σχετίζονται με το κύμα ανακαινίσεων. Επιπλέον, στον χωροταξικό σχεδιασμό, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η περιβαλλοντικά, οικονομικά και κοινωνικά βιώσιμη παροχή υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης. |
| --- | --- |

1.11.

Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να παράσχουν δημόσια χρηματοδότηση για την ανάπτυξη υποδομών, με ιδιαίτερη έμφαση στους ιδιοκτήτες ακίνητης περιουσίας με περιορισμένους πόρους και στις κοινωνικά υποβαθμισμένες αστικές και αγροτικές συνοικίες με επιτακτικές ανάγκες ανακαίνισης των υποδομών. Θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο ανάπτυξης των υποδομών ύδρευσης και αποχέτευσης που σχετίζονται με το κύμα ανακαινίσεων. Επιπλέον, στον χωροταξικό σχεδιασμό, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η περιβαλλοντικά, οικονομικά και κοινωνικά βιώσιμη παροχή υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης.

| 1.12. | Επισημαίνοντας με προσοχή την ύπαρξη πολυάριθμων λεκανών απορροής ποταμών στην Ευρώπη που εκτείνονται σε πλείονα κράτη μέλη, η ΕΟΚΕ συνιστά την υιοθέτηση ενός πολιτικού και τεχνικού πλαισίου διακυβέρνησης και τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών για καθεμία από τις υφιστάμενες λεκάνες απορροής στην ΕΕ (βλέπε σημεία 6.4 και 6.5). Η ΕΟΚΕ προτείνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αξιολογήσει τις επιδόσεις της διαχείρισης των λεκανών απορροής ποταμών και να δημιουργήσει πολιτικούς, τεχνικούς και συμμετοχικούς μηχανισμούς για τη βελτίωσή τους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να συστήσει ένα συμβούλιο για τις λεκάνες απορροής ποταμών που θα εκπροσωπεί όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς, ως όργανο που θα επικουρεί την αρχή για τις λεκάνες απορροής ποταμών και θα αναλαμβάνει ρόλο διαμεσολαβητή σε διασυνοριακές συγκρούσεις. |
| --- | --- |

1.12.

Επισημαίνοντας με προσοχή την ύπαρξη πολυάριθμων λεκανών απορροής ποταμών στην Ευρώπη που εκτείνονται σε πλείονα κράτη μέλη, η ΕΟΚΕ συνιστά την υιοθέτηση ενός πολιτικού και τεχνικού πλαισίου διακυβέρνησης και τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών για καθεμία από τις υφιστάμενες λεκάνες απορροής στην ΕΕ (βλέπε σημεία 6.4 και 6.5). Η ΕΟΚΕ προτείνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αξιολογήσει τις επιδόσεις της διαχείρισης των λεκανών απορροής ποταμών και να δημιουργήσει πολιτικούς, τεχνικούς και συμμετοχικούς μηχανισμούς για τη βελτίωσή τους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να συστήσει ένα συμβούλιο για τις λεκάνες απορροής ποταμών που θα εκπροσωπεί όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς, ως όργανο που θα επικουρεί την αρχή για τις λεκάνες απορροής ποταμών και θα αναλαμβάνει ρόλο διαμεσολαβητή σε διασυνοριακές συγκρούσεις.

| 1.13. | Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή:






  — | να ρυθμίσει τα γεωργικά και βιομηχανικά έργα υψηλής χρήσης ύδατος όσον αφορά τα επακόλουθα περιβαλλοντικά και κοινωνικά προβλήματα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να καταρτίσει μια φάση σταδιακής κατάργησης αυτών των έργων, να βρει λύσεις για τις επιχειρήσεις, τους εργαζομένους και τις περιοχές που σχετίζονται με αυτά, και να διαθέσει τα αναγκαία κονδύλια για την επίτευξη ισορροπίας στην επιλεγείσα λύση, |
| --- | --- | --- |

1.13.

Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή:

—

να ρυθμίσει τα γεωργικά και βιομηχανικά έργα υψηλής χρήσης ύδατος όσον αφορά τα επακόλουθα περιβαλλοντικά και κοινωνικά προβλήματα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να καταρτίσει μια φάση σταδιακής κατάργησης αυτών των έργων, να βρει λύσεις για τις επιχειρήσεις, τους εργαζομένους και τις περιοχές που σχετίζονται με αυτά, και να διαθέσει τα αναγκαία κονδύλια για την επίτευξη ισορροπίας στην επιλεγείσα λύση,

| — | να θεσπίσει νομοθεσία για τη διασφάλιση της ελάχιστης ροής που καταλήγει στη θάλασσα, |
| --- | --- |

—

να θεσπίσει νομοθεσία για τη διασφάλιση της ελάχιστης ροής που καταλήγει στη θάλασσα,

| — | να διασφαλίσει ότι η ΕΕ θα εγκρίνει σχέδια έκτακτης ανάγκης που δίνουν προτεραιότητα στην πρόσβαση σε νερό για ανθρώπινη κατανάλωση σε περίπτωση κρίσης λειψυδρίας. |
| --- | --- |

—

να διασφαλίσει ότι η ΕΕ θα εγκρίνει σχέδια έκτακτης ανάγκης που δίνουν προτεραιότητα στην πρόσβαση σε νερό για ανθρώπινη κατανάλωση σε περίπτωση κρίσης λειψυδρίας.

| 1.14. | Η ΕΟΚΕ προτείνει στην ΕΕ να καταρτίσει πολιτικές για την προστασία των καταναλωτών, διασφαλίζοντας ότι όλοι έχουν πρόσβαση σε ασφαλές πόσιμο νερό σε δίκαιη τιμή και σε επαρκή συστήματα αποχέτευσης. Οι πολιτικές αυτές θα πρέπει να περιλαμβάνουν τη συμμετοχή των διαφόρων ενδιαφερόμενων φορέων (καταναλωτών, εργαζομένων, επιχειρήσεων) στα συμβουλευτικά όργανα. |
| --- | --- |

1.14.

Η ΕΟΚΕ προτείνει στην ΕΕ να καταρτίσει πολιτικές για την προστασία των καταναλωτών, διασφαλίζοντας ότι όλοι έχουν πρόσβαση σε ασφαλές πόσιμο νερό σε δίκαιη τιμή και σε επαρκή συστήματα αποχέτευσης. Οι πολιτικές αυτές θα πρέπει να περιλαμβάνουν τη συμμετοχή των διαφόρων ενδιαφερόμενων φορέων (καταναλωτών, εργαζομένων, επιχειρήσεων) στα συμβουλευτικά όργανα.

| 1.15. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να λάβουν μέτρα για τη βελτίωση της ευαισθητοποίησης των κατοίκων της ΕΕ σχετικά με την αξία του νερού και τη σημασία της πρόσβασης σε νερό και αποχέτευση για όλους. Οι δυνατότητες της επικοινωνίας και της εκπαίδευσης για ενίσχυση της ευαισθητοποίησης θα πρέπει να αξιοποιηθούν για την προώθηση πιο βιώσιμης χρήσης των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης (8), τα δε παιδιά και οι νέοι θα πρέπει να αποτελέσουν βασικούς παράγοντες για τη βιώσιμη χρήση των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης στο μέλλον, ωστόσο, η ευαισθητοποίηση θα πρέπει να περιλαμβάνει όλες τις ηλικιακές ομάδες. Στην περίπτωση νοικοκυριών που αντιμετωπίζουν έλλειψη νερού, η ευαισθητοποίηση θα πρέπει να ενταχθεί σε άλλα μέτρα για τη βελτίωση της πρόσβασης των νοικοκυριών σε ποιοτικές και οικονομικά προσιτές υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης. |
| --- | --- |

1.15.

Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να λάβουν μέτρα για τη βελτίωση της ευαισθητοποίησης των κατοίκων της ΕΕ σχετικά με την αξία του νερού και τη σημασία της πρόσβασης σε νερό και αποχέτευση για όλους. Οι δυνατότητες της επικοινωνίας και της εκπαίδευσης για ενίσχυση της ευαισθητοποίησης θα πρέπει να αξιοποιηθούν για την προώθηση πιο βιώσιμης χρήσης των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης (8

| 1.16. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι πολιτικές της ΕΕ και των κρατών μελών για τα ύδατα θα πρέπει να συνοδεύονται από συστηματικές έρευνες των απαιτήσεων προσωπικού που απασχολείται στον τομέα των υδάτων, συμπεριλαμβανομένων των απαραίτητων προσόντων, της ανάπτυξης του εργατικού δυναμικού και της διαχείρισης της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία. Αυτές θα πρέπει να πραγματοποιούνται από κοινού με τους κοινωνικούς εταίρους του τομέα. |
| --- | --- |

1.16.

Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι πολιτικές της ΕΕ και των κρατών μελών για τα ύδατα θα πρέπει να συνοδεύονται από συστηματικές έρευνες των απαιτήσεων προσωπικού που απασχολείται στον τομέα των υδάτων, συμπεριλαμβανομένων των απαραίτητων προσόντων, της ανάπτυξης του εργατικού δυναμικού και της διαχείρισης της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία. Αυτές θα πρέπει να πραγματοποιούνται από κοινού με τους κοινωνικούς εταίρους του τομέα.

2.   Εισαγωγή και πεδίο εφαρμογής της γνωμοδότησης

Εισαγωγή και πεδίο εφαρμογής της γνωμοδότησης

| 2.1. | Το νερό έχει θεμελιώδη σημασία για όλες τις πτυχές της ζωής. Αποτελεί επίσης βασικό στοιχείο της βιώσιμης ανάπτυξης και είναι ουσιαστικής σημασίας για την ειρήνη του πολιτισμού μας. Η κλιματική αλλαγή έχει ήδη επιδεινώσει τα προβλήματα που σχετίζονται με το νερό και θα συνεχίσει να το πράττει σε ακόμη μεγαλύτερη κλίμακα στο μέλλον. Η ανεπαρκής παροχή πόσιμου νερού ασκεί αυξανόμενη πίεση στις ανθρώπινες κοινότητες, ιδίως στις ευάλωτες ομάδες. |
| --- | --- |

2.1.

Το νερό έχει θεμελιώδη σημασία για όλες τις πτυχές της ζωής. Αποτελεί επίσης βασικό στοιχείο της βιώσιμης ανάπτυξης και είναι ουσιαστικής σημασίας για την ειρήνη του πολιτισμού μας. Η κλιματική αλλαγή έχει ήδη επιδεινώσει τα προβλήματα που σχετίζονται με το νερό και θα συνεχίσει να το πράττει σε ακόμη μεγαλύτερη κλίμακα στο μέλλον. Η ανεπαρκής παροχή πόσιμου νερού ασκεί αυξανόμενη πίεση στις ανθρώπινες κοινότητες, ιδίως στις ευάλωτες ομάδες.

| 2.2. | Το 2010 (9), η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών αναγνώρισε ρητά το ανθρώπινο δικαίωμα στην ύδρευση και την αποχέτευση, το οποίο επιβεβαιώθηκε εκ νέου στη διάσκεψη του 2023 των Ηνωμένων Εθνών για τα ύδατα (10). Τα Ηνωμένα Έθνη αναγνωρίζουν επίσης ότι το καθαρό πόσιμο νερό και η αποχέτευση είναι απαραίτητα για την πραγμάτωση όλων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Οι 17 διεθνώς συμφωνημένοι ΣΒΑ των Ηνωμένων Εθνών περιλαμβάνουν τον στόχο 6: «Διασφάλιση της διαθεσιμότητας και της βιώσιμης διαχείρισης του νερού και της αποχέτευσης για όλους». Παράλληλα με αυτές τις παγκόσμιες δεσμεύσεις, η αρχή 20 του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων ορίζει ότι «κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες καλής ποιότητας, στις οποίες περιλαμβάνονται η ύδρευση και η αποχέτευση». |
| --- | --- |

2.2.

Το 2010 (9

10

| 2.3. | Η ΕΕ έχει θεσπίσει ένα ολοκληρωμένο νομικό πλαίσιο και πλαίσιο διακυβέρνησης για τη διασφάλιση της βιώσιμης διαχείρισης των υδάτινων πόρων της και έχει σημειώσει πρόοδο στην εφαρμογή του (11), (12). Σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη σύνδεση των προκλήσεων που συνδέονται με το νερό με τα μέτρα για την αντιμετώπιση της φτώχειας και τον στόχο της εξάλειψής της (13), την προώθηση της παροχής νερού και αποχέτευσης ως δημόσιων υπηρεσιών ζωτικής σημασίας για όλους (14) και τη διευκόλυνση της πρόσβασης σε πόσιμο νερό για τις ευάλωτες ομάδες και τα άτομα που ζουν σε απομονωμένες περιοχές και σε μειονεκτούσες ή περιφερειακές αγροτικές περιοχές (15). |
| --- | --- |

2.3.

Η ΕΕ έχει θεσπίσει ένα ολοκληρωμένο νομικό πλαίσιο και πλαίσιο διακυβέρνησης για τη διασφάλιση της βιώσιμης διαχείρισης των υδάτινων πόρων της και έχει σημειώσει πρόοδο στην εφαρμογή του (11

12

13

14

15

| 2.4. | Η παρούσα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας εφιστά την προσοχή στις τρέχουσες προκλήσεις όσον αφορά την πρόσβαση σε καθαρό νερό και αποχέτευση. Διερευνά επίσης τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν σε ευρωπαϊκό, εθνικό και τοπικό επίπεδο και τον ρόλο της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στην αντιμετώπιση της έλλειψης νερού και των επιπτώσεών της, ιδίως στους πλέον ευάλωτους. Τέλος, εξετάζει τρόπους μετριασμού των κοινωνικών, πολιτικών και οικονομικών επιπτώσεων της έλλειψης νερού και των επιπτώσεών της στην ανθρώπινη υγεία. |
| --- | --- |

2.4.

Η παρούσα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας εφιστά την προσοχή στις τρέχουσες προκλήσεις όσον αφορά την πρόσβαση σε καθαρό νερό και αποχέτευση. Διερευνά επίσης τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν σε ευρωπαϊκό, εθνικό και τοπικό επίπεδο και τον ρόλο της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στην αντιμετώπιση της έλλειψης νερού και των επιπτώσεών της, ιδίως στους πλέον ευάλωτους. Τέλος, εξετάζει τρόπους μετριασμού των κοινωνικών, πολιτικών και οικονομικών επιπτώσεων της έλλειψης νερού και των επιπτώσεών της στην ανθρώπινη υγεία.

| 2.5. | Η έλλειψη νερού είναι πραγματικότητα στην ΕΕ, παρά τη σχετικά καλή θέση της ΕΕ σε παγκόσμιο επίπεδο. Η έλλειψη πρόσβασης σε καλής ποιότητας και οικονομικά προσιτό νερό και αποχέτευση, μια κατάσταση που μπορεί να περιγραφεί ως έλλειψη νερού, αποτελεί καθημερινή πραγματικότητα για εκατομμύρια πολίτες της ΕΕ. Με άλλα λόγια, εκατομμύρια Ευρωπαίοι στερούνται το δικαίωμα πρόσβασης σε οικονομικά προσιτό και καλής ποιότητας νερό και αποχέτευση. |
| --- | --- |

2.5.

Η έλλειψη νερού είναι πραγματικότητα στην ΕΕ, παρά τη σχετικά καλή θέση της ΕΕ σε παγκόσμιο επίπεδο. Η έλλειψη πρόσβασης σε καλής ποιότητας και οικονομικά προσιτό νερό και αποχέτευση, μια κατάσταση που μπορεί να περιγραφεί ως έλλειψη νερού, αποτελεί καθημερινή πραγματικότητα για εκατομμύρια πολίτες της ΕΕ. Με άλλα λόγια, εκατομμύρια Ευρωπαίοι στερούνται το δικαίωμα πρόσβασης σε οικονομικά προσιτό και καλής ποιότητας νερό και αποχέτευση.

| 2.6. | Ωστόσο, η έλλειψη νερού έχει εκτεταμένες κοινωνικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές συνέπειες, συμπεριλαμβανομένων των κινδύνων για την υγεία σε ατομικό και κοινοτικό επίπεδο, της μειωμένης απασχολησιμότητας και της επιδείνωσης της τοπικής οικονομίας, του κοινωνικού αποκλεισμού, της περιβαλλοντικής ρύπανσης, των μετακινήσεων/της μετανάστευσης του πληθυσμού και της πολιτικής αστάθειας. Οι συνέπειες αυτές είναι εξαιρετικά δυσανάλογες με το μερίδιο των νοικοκυριών στη χρήση νερού και την παραγωγή λυμάτων σε σύγκριση με τη βιομηχανία και τη γεωργία. Αυτό αντικατοπτρίζεται στο γεγονός ότι η πρώτη επιτυχημένη Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών αφορούσε την πρόσβαση σε ύδρευση και αποχέτευση, ζητώντας εγγυημένες υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης για όλους στην ΕΕ, προτεραιότητα στα ανθρώπινα δικαιώματα έναντι των συμφερόντων της αγοράς στον τομέα της ύδρευσης και μεγαλύτερες προσπάθειες εκ μέρους της ΕΕ με σκοπό τη διασφάλιση καθολικής πρόσβασης σε ύδρευση και αποχέτευση (16). Η αντιμετώπιση της έλλειψης νερού είναι απαραίτητη για την επίτευξη των πολιτικών προτεραιοτήτων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με ιδιαίτερη έμφαση στην Πράσινη Συμφωνία και την υπόσχεσή της να μην μείνει κανείς στο περιθώριο. |
| --- | --- |

2.6.

Ωστόσο, η έλλειψη νερού έχει εκτεταμένες κοινωνικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές συνέπειες, συμπεριλαμβανομένων των κινδύνων για την υγεία σε ατομικό και κοινοτικό επίπεδο, της μειωμένης απασχολησιμότητας και της επιδείνωσης της τοπικής οικονομίας, του κοινωνικού αποκλεισμού, της περιβαλλοντικής ρύπανσης, των μετακινήσεων/της μετανάστευσης του πληθυσμού και της πολιτικής αστάθειας. Οι συνέπειες αυτές είναι εξαιρετικά δυσανάλογες με το μερίδιο των νοικοκυριών στη χρήση νερού και την παραγωγή λυμάτων σε σύγκριση με τη βιομηχανία και τη γεωργία. Αυτό αντικατοπτρίζεται στο γεγονός ότι η πρώτη επιτυχημένη Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών αφορούσε την πρόσβαση σε ύδρευση και αποχέτευση, ζητώντας εγγυημένες υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης για όλους στην ΕΕ, προτεραιότητα στα ανθρώπινα δικαιώματα έναντι των συμφερόντων της αγοράς στον τομέα της ύδρευσης και μεγαλύτερες προσπάθειες εκ μέρους της ΕΕ με σκοπό τη διασφάλιση καθολικής πρόσβασης σε ύδρευση και αποχέτευση (16

| 2.7. | Η οδηγία για το πόσιμο νερό καθιερώνει υποχρέωση των κρατών μελών να λάβουν όλα τα αναγκαία μέτρα για την εξασφάλιση της πρόσβασης σε πόσιμο νερό για τις ευάλωτες και περιθωριοποιημένες ομάδες. Ωστόσο, δεν αναγνωρίζει το καθολικό δικαίωμα πρόσβασης σε ασφαλές πόσιμο νερό και αποχέτευση, όπως προβλέπεται στους ΣΒΑ. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συμπεριλάβει την αναγνώριση αυτή στην επόμενη αναθεώρηση της οδηγίας για το πόσιμο νερό. |
| --- | --- |

2.7.

Η οδηγία για το πόσιμο νερό καθιερώνει υποχρέωση των κρατών μελών να λάβουν όλα τα αναγκαία μέτρα για την εξασφάλιση της πρόσβασης σε πόσιμο νερό για τις ευάλωτες και περιθωριοποιημένες ομάδες. Ωστόσο, δεν αναγνωρίζει το καθολικό δικαίωμα πρόσβασης σε ασφαλές πόσιμο νερό και αποχέτευση, όπως προβλέπεται στους ΣΒΑ. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συμπεριλάβει την αναγνώριση αυτή στην επόμενη αναθεώρηση της οδηγίας για το πόσιμο νερό.

| 2.8. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει με λύπη ότι τα διαθέσιμα στοιχεία είναι περιορισμένα και κατακερματισμένα, γεγονός που δυσχεραίνει τη συνολική επισκόπηση της κλίμακας και των χαρακτηριστικών του φαινομένου. |
| --- | --- |

2.8.

Η ΕΟΚΕ σημειώνει με λύπη ότι τα διαθέσιμα στοιχεία είναι περιορισμένα και κατακερματισμένα, γεγονός που δυσχεραίνει τη συνολική επισκόπηση της κλίμακας και των χαρακτηριστικών του φαινομένου.

3.   Πρόσβαση σε ποιοτικό νερό και αποχέτευση

Πρόσβαση σε ποιοτικό νερό και αποχέτευση

| 3.1. | Το 2,2 % του πληθυσμού της ΕΕ, δηλαδή περίπου 9,8 εκατομμύρια άτομα, δεν χρησιμοποιεί ασφαλώς διαχειριζόμενο πόσιμο νερό από βελτιωμένη πηγή, στο οποίο μπορεί να έχει πρόσβαση στον ιδιωτικό του χώρο (17). Ένα επιπλέον 2 %, περίπου 9,4 εκατομμύρια άτομα, μπορεί να έχει πρόσβαση μόνο σε βασικές υπηρεσίες πόσιμου νερού εκτός του ιδιωτικού του χώρου (18). Περίπου 450 000 άτομα που κατοικούν στην ΕΕ (19) δεν έχουν πρόσβαση ούτε σε βασικές υπηρεσίες πόσιμου νερού. 6,7 εκατομμύρια άνθρωποι στην ΕΕ, το 1,5 % του πληθυσμού, ζουν χωρίς εγκαταστάσεις υγιεινής, δηλαδή σε νοικοκυριό χωρίς μπάνιο, ντους ή αποχωρητήριο εσωτερικού χώρου με καταιονισμό νερού, ενώ 84,5 εκατομμύρια άνθρωποι, το 19 % του πληθυσμού, ζουν χωρίς πρόσβαση σε τουλάχιστον δευτερογενή επεξεργασία λυμάτων (20). |
| --- | --- |

3.1.

Το 2,2 % του πληθυσμού της ΕΕ, δηλαδή περίπου 9,8 εκατομμύρια άτομα, δεν χρησιμοποιεί ασφαλώς διαχειριζόμενο πόσιμο νερό από βελτιωμένη πηγή, στο οποίο μπορεί να έχει πρόσβαση στον ιδιωτικό του χώρο (17

18

19

20

| 3.2. | Η έλλειψη νερού πλήττει ιδιαίτερα τα ευάλωτα άτομα και νοικοκυριά.






  — | Τα φτωχά νοικοκυριά είναι πάνω από τρεις φορές πιθανό να μην έχουν εγκαταστάσεις υγιεινής (21). |
| --- | --- | --- |

3.2.

Η έλλειψη νερού πλήττει ιδιαίτερα τα ευάλωτα άτομα και νοικοκυριά.

—

Τα φτωχά νοικοκυριά είναι πάνω από τρεις φορές πιθανό να μην έχουν εγκαταστάσεις υγιεινής (21).

21

| — | Η έλλειψη πρόσβασης σε νερό, αποχέτευση και υγιεινή έχει δυσανάλογο αντίκτυπο στις γυναίκες με πολλούς τρόπους, για παράδειγμα λόγω του δυσανάλογου ρόλου τους στην εκτέλεση οικιακών εργασιών και λόγω ζητημάτων που συνδέονται με τη διαχείριση της εμμηνόρροιας. |
| --- | --- |

—

Η έλλειψη πρόσβασης σε νερό, αποχέτευση και υγιεινή έχει δυσανάλογο αντίκτυπο στις γυναίκες με πολλούς τρόπους, για παράδειγμα λόγω του δυσανάλογου ρόλου τους στην εκτέλεση οικιακών εργασιών και λόγω ζητημάτων που συνδέονται με τη διαχείριση της εμμηνόρροιας.

| — | Τα παιδιά πλήττονται δυσανάλογα, καθώς είναι πιο επιρρεπή στις συνέπειες της κακής υγιεινής. |
| --- | --- |

—

Τα παιδιά πλήττονται δυσανάλογα, καθώς είναι πιο επιρρεπή στις συνέπειες της κακής υγιεινής.

| — | Τα άτομα με αναπηρία ή ειδικές ανάγκες αντιμετωπίζουν επίσης αυξημένη έκθεση στις συνέπειες της έλλειψης νερού. |
| --- | --- |

—

Τα άτομα με αναπηρία ή ειδικές ανάγκες αντιμετωπίζουν επίσης αυξημένη έκθεση στις συνέπειες της έλλειψης νερού.

| — | Οι άστεγοι, ιδίως όσοι διαμένουν στο δρόμο, πλήττονται σοβαρά από την έλλειψη νερού, αποχέτευσης και υγιεινής, λόγω της ακραίας έλλειψης στέγασης. |
| --- | --- |

—

Οι άστεγοι, ιδίως όσοι διαμένουν στο δρόμο, πλήττονται σοβαρά από την έλλειψη νερού, αποχέτευσης και υγιεινής, λόγω της ακραίας έλλειψης στέγασης.

| — | Η μεγαλύτερη εθνοτική μειονότητα της Ευρώπης, οι Ρομά, πλήττεται σε μεγάλο βαθμό από την έλλειψη πρόσβασης σε ασφαλές και οικονομικά προσιτό πόσιμο νερό και αποχέτευση. Ένας στους τρεις Ρομά ζει σε κατοικίες χωρίς νερό από βρύση (22), ενώ λίγο περισσότεροι από τους μισούς έχουν αποχωρητήριο με καταιονισμό νερού ή ντους εσωτερικού χώρου (23). Υπάρχουν παραδείγματα περιθωριοποιημένων κοινοτήτων, στις οποίες οι Ρομά υπερεκπροσωπούνται, όπου τα άτομα στερούνται ακόμη και τις βασικές υπηρεσίες πόσιμου νερού, λόγω της φραγής δημόσιων βρυσών (24), και ζουν σε περιοχές που επηρεάζονται από τη ρύπανση των υπόγειων υδάτων λόγω οικονομικών δραστηριοτήτων (25). |
| --- | --- |

—

Η μεγαλύτερη εθνοτική μειονότητα της Ευρώπης, οι Ρομά, πλήττεται σε μεγάλο βαθμό από την έλλειψη πρόσβασης σε ασφαλές και οικονομικά προσιτό πόσιμο νερό και αποχέτευση. Ένας στους τρεις Ρομά ζει σε κατοικίες χωρίς νερό από βρύση (22), ενώ λίγο περισσότεροι από τους μισούς έχουν αποχωρητήριο με καταιονισμό νερού ή ντους εσωτερικού χώρου (23). Υπάρχουν παραδείγματα περιθωριοποιημένων κοινοτήτων, στις οποίες οι Ρομά υπερεκπροσωπούνται, όπου τα άτομα στερούνται ακόμη και τις βασικές υπηρεσίες πόσιμου νερού, λόγω της φραγής δημόσιων βρυσών (24), και ζουν σε περιοχές που επηρεάζονται από τη ρύπανση των υπόγειων υδάτων λόγω οικονομικών δραστηριοτήτων (25).

22

23

24

25

| — | Οι μετανάστες, ιδίως εκείνοι χωρίς επίσημα έγγραφα σε καταλύματα έκτακτης ανάγκης και σε άτυπη στέγαση, μπορεί να είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένοι στην περιορισμένη πρόσβαση σε ύδρευση και αποχέτευση. |
| --- | --- |

—

Οι μετανάστες, ιδίως εκείνοι χωρίς επίσημα έγγραφα σε καταλύματα έκτακτης ανάγκης και σε άτυπη στέγαση, μπορεί να είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένοι στην περιορισμένη πρόσβαση σε ύδρευση και αποχέτευση.

| — | Η έλλειψη πρόσβασης σε οικονομικά προσιτή ύδρευση και αποχέτευση μπορεί να επηρεάσει τις οικογενειακές επιχειρήσεις των ευάλωτων νοικοκυριών, δημιουργώντας κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα. |
| --- | --- |

—

Η έλλειψη πρόσβασης σε οικονομικά προσιτή ύδρευση και αποχέτευση μπορεί να επηρεάσει τις οικογενειακές επιχειρήσεις των ευάλωτων νοικοκυριών, δημιουργώντας κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα.

| 3.3. | Οι χωρικές ανισότητες στις υποδομές ύδρευσης και αποχέτευσης αποτελούν σημαντικό —αν και όχι τον μοναδικό— παράγοντα κοινωνικής άνισης πρόσβασης. Σε πολλούς τομείς, τα προβλήματα υποδομών και τα κοινωνικά προβλήματα διαπλέκονται. Οι περιθωριοποιημένες αγροτικές κοινότητες μπορεί να βρίσκονται σε ιδιαίτερα μειονεκτική θέση. Επιπλέον, στις φτωχές από πλευράς πόρων συνοικίες με μόνιμες ανάγκες ανακαίνισης, οι υποδομές χαμηλής ποιότητας επιτείνουν την έλλειψη νερού και τα περιβαλλοντικά προβλήματα. |
| --- | --- |

3.3.

Οι χωρικές ανισότητες στις υποδομές ύδρευσης και αποχέτευσης αποτελούν σημαντικό —αν και όχι τον μοναδικό— παράγοντα κοινωνικής άνισης πρόσβασης. Σε πολλούς τομείς, τα προβλήματα υποδομών και τα κοινωνικά προβλήματα διαπλέκονται. Οι περιθωριοποιημένες αγροτικές κοινότητες μπορεί να βρίσκονται σε ιδιαίτερα μειονεκτική θέση. Επιπλέον, στις φτωχές από πλευράς πόρων συνοικίες με μόνιμες ανάγκες ανακαίνισης, οι υποδομές χαμηλής ποιότητας επιτείνουν την έλλειψη νερού και τα περιβαλλοντικά προβλήματα.

| 3.4. | Παράλληλα, οι δημογραφικές αλλαγές επηρεάζουν τη χωρική κατανομή της ζήτησης για υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης. Η αστικοποίηση αυξάνει την πίεση στις υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης σε πολλές πυκνοκατοικημένες αστικές περιοχές. Σε άλλα μέρη της ΕΕ, ιδίως —αλλά όχι αποκλειστικά— στις αγροτικές περιοχές, η μείωση του πληθυσμού θέτει προκλήσεις για τη λειτουργία των δικτύων. |
| --- | --- |

3.4.

Παράλληλα, οι δημογραφικές αλλαγές επηρεάζουν τη χωρική κατανομή της ζήτησης για υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης. Η αστικοποίηση αυξάνει την πίεση στις υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης σε πολλές πυκνοκατοικημένες αστικές περιοχές. Σε άλλα μέρη της ΕΕ, ιδίως —αλλά όχι αποκλειστικά— στις αγροτικές περιοχές, η μείωση του πληθυσμού θέτει προκλήσεις για τη λειτουργία των δικτύων.

| 3.5. | Ενώ τα προαναφερθέντα προβλήματα σε σχέση με την έλλειψη πρόσβασης στις υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης επηρεάζουν κυρίως κοινωνικές ομάδες, ένα πολύ υψηλότερο ποσοστό του πληθυσμού της ΕΕ —30 % κατά μέσο όρο— επηρεάζεται από κάποια μορφή καταπόνησης των υδάτινων πόρων, δηλαδή αναντιστοιχία μεταξύ ζήτησης και προσφοράς νερού (26). Οι άνθρωποι στη νότια Ευρώπη αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα καταπόνησης των υδάτινων πόρων καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Σε άλλα μέρη της Ευρώπης, η λειψυδρία παρατηρείται περιστασιακά και σε συγκεκριμένα κομβικά σημεία. Συνολικά, 8 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ευρώπη ζουν σε περιοχές με υψηλή συχνότητα ξηρασίας ή καταπόνησης των υδάτινων πόρων (27). Η κλιματική αλλαγή αναμένεται να προκαλέσει περαιτέρω εποχική μείωση της διαθεσιμότητας νερού στις περισσότερες περιοχές της Ευρώπης. |
| --- | --- |

3.5.

Ενώ τα προαναφερθέντα προβλήματα σε σχέση με την έλλειψη πρόσβασης στις υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης επηρεάζουν κυρίως κοινωνικές ομάδες, ένα πολύ υψηλότερο ποσοστό του πληθυσμού της ΕΕ —30 % κατά μέσο όρο— επηρεάζεται από κάποια μορφή καταπόνησης των υδάτινων πόρων, δηλαδή αναντιστοιχία μεταξύ ζήτησης και προσφοράς νερού (26

27

| 3.6. | Επιπλέον, η κλιματική αλλαγή, με τη μεταβολή των υδρολογικών κύκλων, τη μεταβολή της κατανομής των ατμοσφαιρικών κατακρημνισμάτων και την αύξηση των θερμοκρασιών, αποτελεί σημαντικό παράγοντα που επηρεάζει την καταπόνηση των υδάτινων πόρων και έχει άμεσο αντίκτυπο στο νερό, την αποχέτευση και την υγιεινή με πολλαπλούς τρόπους. Οι ξηρασίες, η αύξηση της θερμοκρασίας, ακόμη και οι ακραίες βροχοπτώσεις, μειώνουν τη διαθεσιμότητα και την ποιότητα των υδάτων και προκαλούν ζημίες στις υποδομές, με αποτέλεσμα να δυσχεραίνεται η διατήρηση συμπεριφορών υγιεινής και αποχέτευσης. Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας μπορεί να μειώσει τη διαθεσιμότητα πόσιμου νερού λόγω πλημμυρών και εισροής αλμυρού νερού. Τα στοιχεία που αφορούν ειδικά την Ευρώπη είναι σπάνια· ωστόσο, με βάση τις παγκόσμιες τάσεις, μπορεί εύλογα να υποστηριχθεί ότι η κλιματική αλλαγή έχει δυσανάλογες επιπτώσεις στα ευάλωτα άτομα, νοικοκυριά και κοινότητες (28). |
| --- | --- |

3.6.

Επιπλέον, η κλιματική αλλαγή, με τη μεταβολή των υδρολογικών κύκλων, τη μεταβολή της κατανομής των ατμοσφαιρικών κατακρημνισμάτων και την αύξηση των θερμοκρασιών, αποτελεί σημαντικό παράγοντα που επηρεάζει την καταπόνηση των υδάτινων πόρων και έχει άμεσο αντίκτυπο στο νερό, την αποχέτευση και την υγιεινή με πολλαπλούς τρόπους. Οι ξηρασίες, η αύξηση της θερμοκρασίας, ακόμη και οι ακραίες βροχοπτώσεις, μειώνουν τη διαθεσιμότητα και την ποιότητα των υδάτων και προκαλούν ζημίες στις υποδομές, με αποτέλεσμα να δυσχεραίνεται η διατήρηση συμπεριφορών υγιεινής και αποχέτευσης. Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας μπορεί να μειώσει τη διαθεσιμότητα πόσιμου νερού λόγω πλημμυρών και εισροής αλμυρού νερού. Τα στοιχεία που αφορούν ειδικά την Ευρώπη είναι σπάνια· ωστόσο, με βάση τις παγκόσμιες τάσεις, μπορεί εύλογα να υποστηριχθεί ότι η κλιματική αλλαγή έχει δυσανάλογες επιπτώσεις στα ευάλωτα άτομα, νοικοκυριά και κοινότητες (28

| 3.7. | Η ποσότητα νερού που χρησιμοποιούν τα νοικοκυριά διαφέρει σημαντικά ανάλογα με το κράτος μέλος και κυμαίνεται από 77 έως 220 λίτρα κατά κεφαλήν ημερησίως (29). Στα ανατολικά κράτη μέλη, η κατανάλωση τείνει να είναι χαμηλότερη από ό,τι στα δυτικά κράτη μέλη, με ορισμένα νότια κράτη μέλη να είναι οι μεγαλύτεροι καταναλωτές· ωστόσο, υπάρχουν εξαιρέσεις (30). |
| --- | --- |

3.7.

Η ποσότητα νερού που χρησιμοποιούν τα νοικοκυριά διαφέρει σημαντικά ανάλογα με το κράτος μέλος και κυμαίνεται από 77 έως 220 λίτρα κατά κεφαλήν ημερησίως (29

30

| 3.8. | Μολονότι η ποιότητα των υδάτων στην ΕΕ είναι γενικά καλή, εξακολουθούν να υπάρχουν προβλήματα ποιότητας σε ορισμένες περιοχές, όπως καταδεικνύεται από τις υποθέσεις μη συμμόρφωσης κατόπιν άσκησης προσφυγής κατά ορισμένων κρατών μελών βάσει της οδηγίας για το πόσιμο νερό. Επιπλέον, η έλλειψη πρόσβασης σε ασφαλώς διαχειριζόμενο πόσιμο νερό, ιδίως σε βασικές υπηρεσίες ύδρευσης, ενέχει υψηλό κίνδυνο μη ασφαλούς χρήσης του πόσιμου νερού. |
| --- | --- |

3.8.

Μολονότι η ποιότητα των υδάτων στην ΕΕ είναι γενικά καλή, εξακολουθούν να υπάρχουν προβλήματα ποιότητας σε ορισμένες περιοχές, όπως καταδεικνύεται από τις υποθέσεις μη συμμόρφωσης κατόπιν άσκησης προσφυγής κατά ορισμένων κρατών μελών βάσει της οδηγίας για το πόσιμο νερό. Επιπλέον, η έλλειψη πρόσβασης σε ασφαλώς διαχειριζόμενο πόσιμο νερό, ιδίως σε βασικές υπηρεσίες ύδρευσης, ενέχει υψηλό κίνδυνο μη ασφαλούς χρήσης του πόσιμου νερού.

| 3.9. | Η ικανοποίηση από την ποιότητα του πόσιμου νερού είναι γενικά υψηλή, αν και όχι καθολική. Τα στοιχεία ερευνών από τα μέσα της δεκαετίας του 2010 δείχνουν ότι το 82 % των κατοίκων της ΕΕ θεωρούσαν την ποιότητα του πόσιμου νερού στην περιοχή όπου ζουν καλή (31), με το 7 % περίπου να διαφωνεί. Η γενική αξιολόγηση του πόσιμου νερού στην ΕΕ ήταν πολύ λιγότερο θετική, με μόλις το 27 % να συμφωνεί με τη δήλωση ότι υπάρχει καλή πρόσβαση σε υγιεινό και καθαρό νερό στην ΕΕ συνολικά. |
| --- | --- |

3.9.

Η ικανοποίηση από την ποιότητα του πόσιμου νερού είναι γενικά υψηλή, αν και όχι καθολική. Τα στοιχεία ερευνών από τα μέσα της δεκαετίας του 2010 δείχνουν ότι το 82 % των κατοίκων της ΕΕ θεωρούσαν την ποιότητα του πόσιμου νερού στην περιοχή όπου ζουν καλή (31

| 3.10. | Ενώ η συντριπτική πλειονότητα των κατοίκων της ΕΕ χρησιμοποιεί νερό της βρύσης για πλύσιμο, προσωπική υγιεινή και μαγείρεμα, το ποσοστό των ατόμων που χρησιμοποιούν το νερό της βρύσης ως πόσιμο είναι κάπως χαμηλότερο. Στα μέσα της δεκαετίας του 2010, πάνω από το 90 % ανέφερε ότι χρησιμοποιούσε το νερό της βρύσης για το μαγείρεμα, ενώ μόνο το 55 % δήλωνε ότι χρησιμοποιεί πάντοτε απευθείας το νερό της βρύσης για πόση, ενώ ένα επιπλέον 10 % κατανάλωνε πάντα το νερό της βρύσης έπειτα από φιλτράρισμα. |
| --- | --- |

3.10.

Ενώ η συντριπτική πλειονότητα των κατοίκων της ΕΕ χρησιμοποιεί νερό της βρύσης για πλύσιμο, προσωπική υγιεινή και μαγείρεμα, το ποσοστό των ατόμων που χρησιμοποιούν το νερό της βρύσης ως πόσιμο είναι κάπως χαμηλότερο. Στα μέσα της δεκαετίας του 2010, πάνω από το 90 % ανέφερε ότι χρησιμοποιούσε το νερό της βρύσης για το μαγείρεμα, ενώ μόνο το 55 % δήλωνε ότι χρησιμοποιεί πάντοτε απευθείας το νερό της βρύσης για πόση, ενώ ένα επιπλέον 10 % κατανάλωνε πάντα το νερό της βρύσης έπειτα από φιλτράρισμα.

| 3.11. | Κατά τις τελευταίες δεκαετίες το νερό υπέστη εμπορευματοποίηση, οι δε υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης υποβλήθηκαν σε διαδικασία ιδιωτικοποίησης και χρηματιστικοποίησης. Τα τελευταία χρόνια οι διαδικασίες αυτές έχουν τεθεί υπό αμφισβήτηση και υπάρχουν ήδη παραδείγματα δήμων που έχουν αναλάβει εκ νέου τις υπηρεσίες ύδρευσης. Το νερό είναι απαραίτητο για τη ζωή· είναι κοινό αγαθό και ανθρώπινο δικαίωμα. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ φρονεί ότι, ως υπηρεσίες δημοσίου συμφέροντος, οι υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης θα πρέπει να υπόκεινται σε σαφή ρύθμιση που να εγγυάται τις υποχρεώσεις παροχής υπηρεσιών, προκειμένου να διασφαλίζεται ότι η διαχείριση των υδάτων και των λυμάτων επιτυγχάνεται καθολικά σε προσιτή τιμή και με επαρκή ποιότητα υπηρεσιών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να διατηρήσει τις εξαιρέσεις για το νερό και τα λύματα στην οδηγία για τις συμβάσεις παραχώρησης (2014/23/ΕΕ) (32) οι οποίες χορηγήθηκαν χάρη στην επιτυχημένη Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών «Right2Water» για το δικαίωμα στο νερό. Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξαιρέσει τις υπηρεσίες ύδρευσης από τους κανόνες της ενιαίας αγοράς. |
| --- | --- |

3.11.

Κατά τις τελευταίες δεκαετίες το νερό υπέστη εμπορευματοποίηση, οι δε υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης υποβλήθηκαν σε διαδικασία ιδιωτικοποίησης και χρηματιστικοποίησης. Τα τελευταία χρόνια οι διαδικασίες αυτές έχουν τεθεί υπό αμφισβήτηση και υπάρχουν ήδη παραδείγματα δήμων που έχουν αναλάβει εκ νέου τις υπηρεσίες ύδρευσης. Το νερό είναι απαραίτητο για τη ζωή· είναι κοινό αγαθό και ανθρώπινο δικαίωμα. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ φρονεί ότι, ως υπηρεσίες δημοσίου συμφέροντος, οι υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης θα πρέπει να υπόκεινται σε σαφή ρύθμιση που να εγγυάται τις υποχρεώσεις παροχής υπηρεσιών, προκειμένου να διασφαλίζεται ότι η διαχείριση των υδάτων και των λυμάτων επιτυγχάνεται καθολικά σε προσιτή τιμή και με επαρκή ποιότητα υπηρεσιών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να διατηρήσει τις εξαιρέσεις για το νερό και τα λύματα στην οδηγία για τις συμβάσεις παραχώρησης (2014/23/ΕΕ) (32

4.   Οικονομική προσιτότητα

Οικονομική προσιτότητα

| 4.1. | Η οικονομική προσιτότητα των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης προκαλεί ολοένα μεγαλύτερη ανησυχία για τους κατοίκους της ΕΕ —μεταξύ άλλων, λόγω της πρόσφατης αύξησης των τιμών της ενέργειας— οι δε δαπάνες για τις υπηρεσίες αυτές αναμένεται να αυξηθούν. Αν και, σε γενικές γραμμές, το κόστος των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης δεν επιβαρύνει υπερβολικά τα νοικοκυριά, συχνά η υπερβολική επιβάρυνση αφορά τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος και ο αριθμός των νοικοκυριών που επηρεάζονται είναι πιθανό να αυξηθεί. Χρησιμοποιώντας ένα όριο 3 %, σε 13 χώρες της ΕΕ το φτωχότερο 5 % του πληθυσμού αντιμετωπίζει προβλήματα οικονομικής προσιτότητας όσον αφορά τις υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης, ενώ σε ορισμένες χώρες πλήττεται ακόμη και το φτωχότερο 10 % του πληθυσμού (33). Πάντως, μια τέτοια προσέγγιση για τον υπολογισμό των προβλημάτων οικονομικής προσιτότητας επιδέχεται συζήτηση, είναι μάλλον δύσκολα μετρήσιμη και ενδέχεται να μην καταδεικνύει την πλήρη κλίμακα του προβλήματος, εφόσον δεν λαμβάνει υπόψη τα νοικοκυριά που υποκαταναλώνουν, τις διαφορές στην τιμολόγηση του νερού (34) και τη σχετική εισοδηματική κατάσταση των νοικοκυριών. |
| --- | --- |

4.1.

Η οικονομική προσιτότητα των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης προκαλεί ολοένα μεγαλύτερη ανησυχία για τους κατοίκους της ΕΕ —μεταξύ άλλων, λόγω της πρόσφατης αύξησης των τιμών της ενέργειας— οι δε δαπάνες για τις υπηρεσίες αυτές αναμένεται να αυξηθούν. Αν και, σε γενικές γραμμές, το κόστος των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης δεν επιβαρύνει υπερβολικά τα νοικοκυριά, συχνά η υπερβολική επιβάρυνση αφορά τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος και ο αριθμός των νοικοκυριών που επηρεάζονται είναι πιθανό να αυξηθεί. Χρησιμοποιώντας ένα όριο 3 %, σε 13 χώρες της ΕΕ το φτωχότερο 5 % του πληθυσμού αντιμετωπίζει προβλήματα οικονομικής προσιτότητας όσον αφορά τις υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης, ενώ σε ορισμένες χώρες πλήττεται ακόμη και το φτωχότερο 10 % του πληθυσμού (33

34

| 4.2. | Η τιμολόγηση των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης παρουσιάζει υψηλό βαθμό χωρικής ανισότητας εντός των χωρών και μεταξύ τους (35), ενώ, λόγω της έλλειψης λεπτομερών στατιστικών στοιχείων, δεν μπορεί να υπάρξει ολοκληρωμένη επισκόπηση. Ωστόσο, τα συστήματα διανομής στις αγροτικές περιοχές χαρακτηρίζονται από μεγαλύτερα δίκτυα και υψηλότερο κόστος λειτουργίας, γεγονός που οδηγεί σε υψηλότερα τιμολόγια. |
| --- | --- |

4.2.

Η τιμολόγηση των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης παρουσιάζει υψηλό βαθμό χωρικής ανισότητας εντός των χωρών και μεταξύ τους (35

| 4.3. | Εκτός από το χαμηλότερο εισόδημα, τα ευάλωτα νοικοκυριά μπορεί να είναι πιο επιρρεπή σε ζητήματα οικονομικής προσιτότητας λόγω της χαμηλότερης ποιότητας, του λιγότερο αποδοτικού εξοπλισμού και του περισσότερου χρόνου που δαπανάται στο σπίτι. Οι περιθωριοποιημένες γυναίκες, τα παιδιά και οι νέοι, καθώς και οι άνεργοι, πλήττονται δυσανάλογα. |
| --- | --- |

4.3.

Εκτός από το χαμηλότερο εισόδημα, τα ευάλωτα νοικοκυριά μπορεί να είναι πιο επιρρεπή σε ζητήματα οικονομικής προσιτότητας λόγω της χαμηλότερης ποιότητας, του λιγότερο αποδοτικού εξοπλισμού και του περισσότερου χρόνου που δαπανάται στο σπίτι. Οι περιθωριοποιημένες γυναίκες, τα παιδιά και οι νέοι, καθώς και οι άνεργοι, πλήττονται δυσανάλογα.

| 4.4. | Ενώ τα κύρια προβλήματα οικονομικής προσιτότητας απαιτούν στοχευμένα και αποτελεσματικά κοινωνικά μέτρα, επί του παρόντος δεν μπορεί να υπάρξει ολοκληρωμένη εικόνα των μέτρων που υιοθετούν τα κράτη μέλη προκειμένου να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα οικονομικής προσιτότητας, συμπεριλαμβανομένων των μέτρων που αφορούν τους ευάλωτους καταναλωτές. Επιπλέον, δεν υπάρχει ολοκληρωμένη εικόνα σχετικά με τη δυνατότητα —ή μη— διακοπής της υπηρεσίας και σχετικά με την ελάχιστη υπηρεσία. Ωστόσο, κάποιες πληροφορίες είναι διαθέσιμες για ορισμένες χώρες (36), από τις οποίες προκύπτει ποικιλία τέτοιων μέτρων για την αντιμετώπιση ζητημάτων οικονομικής προσιτότητας. |
| --- | --- |

4.4.

Ενώ τα κύρια προβλήματα οικονομικής προσιτότητας απαιτούν στοχευμένα και αποτελεσματικά κοινωνικά μέτρα, επί του παρόντος δεν μπορεί να υπάρξει ολοκληρωμένη εικόνα των μέτρων που υιοθετούν τα κράτη μέλη προκειμένου να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα οικονομικής προσιτότητας, συμπεριλαμβανομένων των μέτρων που αφορούν τους ευάλωτους καταναλωτές. Επιπλέον, δεν υπάρχει ολοκληρωμένη εικόνα σχετικά με τη δυνατότητα —ή μη— διακοπής της υπηρεσίας και σχετικά με την ελάχιστη υπηρεσία. Ωστόσο, κάποιες πληροφορίες είναι διαθέσιμες για ορισμένες χώρες (36

| 4.5. | Η οδηγία-πλαίσιο για τα ύδατα εμβαθύνει την έννοια της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» μέσω του στόχου της πλήρους ανάκτησης του κόστους για τη διασφάλιση της υγείας των οικοσυστημάτων. Ωστόσο, η εφαρμογή της αρχής αυτής έρχεται σε αντίθεση με την αρχή της καθολικής πρόσβασης σε πόσιμο νερό υψηλής ποιότητας σε προσιτές τιμές και στην πράξη έχει σοβαρές κοινωνικές συνέπειες, ιδίως την αύξηση των ανισοτήτων, δεδομένου ότι οι φτωχότεροι πληθυσμοί είτε αντιμετωπίζουν αναλογικά υψηλότερα τιμολόγια είτε δεν υπόκεινται στην προαναφερθείσα αρχή. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η αρχή της καθολικής πρόσβασης σε πόσιμο νερό υψηλής ποιότητας σε προσιτές τιμές θα πρέπει να είναι θεμελιώδης και να λαμβάνεται υπόψη σε συνδυασμό με τις περιβαλλοντικές ανησυχίες τις οποίες συνεπάγονται η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» και η αρχή της πλήρους ανάκτησης του κόστους. |
| --- | --- |

4.5.

Η οδηγία-πλαίσιο για τα ύδατα εμβαθύνει την έννοια της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» μέσω του στόχου της πλήρους ανάκτησης του κόστους για τη διασφάλιση της υγείας των οικοσυστημάτων. Ωστόσο, η εφαρμογή της αρχής αυτής έρχεται σε αντίθεση με την αρχή της καθολικής πρόσβασης σε πόσιμο νερό υψηλής ποιότητας σε προσιτές τιμές και στην πράξη έχει σοβαρές κοινωνικές συνέπειες, ιδίως την αύξηση των ανισοτήτων, δεδομένου ότι οι φτωχότεροι πληθυσμοί είτε αντιμετωπίζουν αναλογικά υψηλότερα τιμολόγια είτε δεν υπόκεινται στην προαναφερθείσα αρχή. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η αρχή της καθολικής πρόσβασης σε πόσιμο νερό υψηλής ποιότητας σε προσιτές τιμές θα πρέπει να είναι θεμελιώδης και να λαμβάνεται υπόψη σε συνδυασμό με τις περιβαλλοντικές ανησυχίες τις οποίες συνεπάγονται η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» και η αρχή της πλήρους ανάκτησης του κόστους.

| 4.6. | Προκειμένου να διασφαλισθούν ο σεβασμός του ανθρωπίνου δικαιώματος στο νερό, η προστασία των οικοσυστημάτων και η συνεκτίμηση των κοινωνικών ανησυχιών, η τιμολογιακή διάρθρωση του νερού αποτελεί σημαντικό μοχλό για την οικονομική προσιτότητα, την αποδοτικότητα, την ισότητα και τη διατήρηση των υδάτων. Για τον πολλαπλό αυτό σκοπό, υπάρχουν διάφορες τιμολογιακές διαρθρώσεις, συμπεριλαμβανομένης αυτής του Ειδικού εισηγητή (37) για το ανθρώπινο δικαίωμα στο πόσιμο νερό και στην αποχέτευση κατά την 76η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών (38). |
| --- | --- |

4.6.

Προκειμένου να διασφαλισθούν ο σεβασμός του ανθρωπίνου δικαιώματος στο νερό, η προστασία των οικοσυστημάτων και η συνεκτίμηση των κοινωνικών ανησυχιών, η τιμολογιακή διάρθρωση του νερού αποτελεί σημαντικό μοχλό για την οικονομική προσιτότητα, την αποδοτικότητα, την ισότητα και τη διατήρηση των υδάτων. Για τον πολλαπλό αυτό σκοπό, υπάρχουν διάφορες τιμολογιακές διαρθρώσεις, συμπεριλαμβανομένης αυτής του Ειδικού εισηγητή (37

38

5.   Βιωσιμότητα

Βιωσιμότητα

| 5.1. | Στο πλαίσιο της παρούσας γνωμοδότησης δεν εξετάζουμε περιβαλλοντικά προβλήματα, όπως η εισροή αλμυρού νερού ή η ρύπανση, τα οποία ενδέχεται τελικά να ευθύνονται για κοινωνικά προβλήματα. Δίνεται έμφαση στις ανθρώπινες δραστηριότητες που οδηγούν σε υπερεκμετάλλευση και προκαλούν συγκρούσεις χρήσης. Το πιο γνωστό πρόβλημα αυτού του είδους είναι όταν η χρήση του νερού από μέρους μιας ομάδας εμποδίζει τη χρήση του νερού από κάποια άλλη ομάδα. Η ενωσιακή και η εθνική νομοθεσία προσπαθούν να αντιμετωπίσουν το ζήτημα αυτό μέσω της διαχείρισης των λεκανών απορροής ποταμών (39), η οποία χαρακτηρίζεται από διαφορετικά επίπεδα εφαρμογής και επίτευξης σε ολόκληρη την Ευρώπη. |
| --- | --- |

5.1.

Στο πλαίσιο της παρούσας γνωμοδότησης δεν εξετάζουμε περιβαλλοντικά προβλήματα, όπως η εισροή αλμυρού νερού ή η ρύπανση, τα οποία ενδέχεται τελικά να ευθύνονται για κοινωνικά προβλήματα. Δίνεται έμφαση στις ανθρώπινες δραστηριότητες που οδηγούν σε υπερεκμετάλλευση και προκαλούν συγκρούσεις χρήσης. Το πιο γνωστό πρόβλημα αυτού του είδους είναι όταν η χρήση του νερού από μέρους μιας ομάδας εμποδίζει τη χρήση του νερού από κάποια άλλη ομάδα. Η ενωσιακή και η εθνική νομοθεσία προσπαθούν να αντιμετωπίσουν το ζήτημα αυτό μέσω της διαχείρισης των λεκανών απορροής ποταμών (39

| 5.2. | Η υπερεκμετάλλευση οδηγεί σε αύξηση της λειψυδρίας και υποβάθμιση της ποιότητας των υδάτων και της ποιότητας των υπηρεσιών. Ωστόσο, η υποβάθμιση της ποιότητας του νερού αυξάνει επίσης τη λειψυδρία, όχι λόγω έλλειψης της ίδιας της ποσότητας νερού, αλλά μέσω της μείωσης της ποσότητας νερού που είναι κατάλληλη για οποιονδήποτε σκοπό ή, τουλάχιστον, της αύξησης των πόρων που απαιτούνται για την επαναφορά του νερού σε αποδεκτά πρότυπα. Για την αντιμετώπιση του προβλήματος της υπερεκμετάλλευσης, πρέπει να επικεντρωθούμε στις αιτίες και όχι στις συνέπειες, οι οποίες συζητήθηκαν στο προηγούμενο σημείο. Η υπερεκμετάλλευση προκαλεί περιβαλλοντικά προβλήματα, τα οποία ευθύνονται για κοινωνικά προβλήματα, δεδομένου ότι οι ανθρώπινες δραστηριότητες εξαρτώνται από τα οικοσυστήματα, ιδίως τα υγιή οικοσυστήματα. |
| --- | --- |

5.2.

Η υπερεκμετάλλευση οδηγεί σε αύξηση της λειψυδρίας και υποβάθμιση της ποιότητας των υδάτων και της ποιότητας των υπηρεσιών. Ωστόσο, η υποβάθμιση της ποιότητας του νερού αυξάνει επίσης τη λειψυδρία, όχι λόγω έλλειψης της ίδιας της ποσότητας νερού, αλλά μέσω της μείωσης της ποσότητας νερού που είναι κατάλληλη για οποιονδήποτε σκοπό ή, τουλάχιστον, της αύξησης των πόρων που απαιτούνται για την επαναφορά του νερού σε αποδεκτά πρότυπα. Για την αντιμετώπιση του προβλήματος της υπερεκμετάλλευσης, πρέπει να επικεντρωθούμε στις αιτίες και όχι στις συνέπειες, οι οποίες συζητήθηκαν στο προηγούμενο σημείο. Η υπερεκμετάλλευση προκαλεί περιβαλλοντικά προβλήματα, τα οποία ευθύνονται για κοινωνικά προβλήματα, δεδομένου ότι οι ανθρώπινες δραστηριότητες εξαρτώνται από τα οικοσυστήματα, ιδίως τα υγιή οικοσυστήματα.

| 5.3. | Ένα ιδιαίτερο πρόβλημα είναι η ανάπτυξη εξαιρετικά εντατικών γεωργικών και βιομηχανικών έργων σε περιοχές φτωχές σε νερό, όπου τα έργα αυτά είναι εφικτά μόνο με τη μεταφορά υδάτων από άλλες λεκάνες και με την υπερεκμετάλλευση των επιφανειακών υδάτων, γεγονός που οδηγεί σε επακόλουθα περιβαλλοντικά και κοινωνικά προβλήματα. Για παράδειγμα, η υπερεκμετάλλευση ενός ποταμού οδηγεί σε μείωση των ιζημάτων και των θρεπτικών ουσιών που φθάνουν στη θάλασσα, αυξάνοντας την υποβάθμιση των παράκτιων περιοχών και μειώνοντας τα αποθέματα αλιευμάτων. Συνολικά, η υπερεκμετάλλευση οδηγεί στην εξάντληση των οικοσυστημάτων, η οποία επηρεάζει περισσότερο τους πλέον ευάλωτους πληθυσμούς. |
| --- | --- |

5.3.

Ένα ιδιαίτερο πρόβλημα είναι η ανάπτυξη εξαιρετικά εντατικών γεωργικών και βιομηχανικών έργων σε περιοχές φτωχές σε νερό, όπου τα έργα αυτά είναι εφικτά μόνο με τη μεταφορά υδάτων από άλλες λεκάνες και με την υπερεκμετάλλευση των επιφανειακών υδάτων, γεγονός που οδηγεί σε επακόλουθα περιβαλλοντικά και κοινωνικά προβλήματα. Για παράδειγμα, η υπερεκμετάλλευση ενός ποταμού οδηγεί σε μείωση των ιζημάτων και των θρεπτικών ουσιών που φθάνουν στη θάλασσα, αυξάνοντας την υποβάθμιση των παράκτιων περιοχών και μειώνοντας τα αποθέματα αλιευμάτων. Συνολικά, η υπερεκμετάλλευση οδηγεί στην εξάντληση των οικοσυστημάτων, η οποία επηρεάζει περισσότερο τους πλέον ευάλωτους πληθυσμούς.

| 5.4. | Από τη μείωση της αλιείας και, ενδεχομένως, από τη μείωση του τουρισμού στις ακτές προκύπτουν κοινωνικά προβλήματα. Ενώ μπορούμε να μετριάσουμε τα προβλήματα υποβάθμισης των ακτών προκειμένου να διατηρήσουμε τον τουρισμό μέσω μεγάλων επενδύσεων, δεν μπορούμε να πούμε το ίδιο για τα αποθέματα αλιευμάτων. Από την άλλη πλευρά, εάν η ΕΕ νομοθετήσει προκειμένου να σταματήσει τα έργα που ευθύνονται για την υπερεκμετάλλευση, θα πρέπει να αντιμετωπίσει την ανεργία των οικείων εργαζομένων. |
| --- | --- |

5.4.

Από τη μείωση της αλιείας και, ενδεχομένως, από τη μείωση του τουρισμού στις ακτές προκύπτουν κοινωνικά προβλήματα. Ενώ μπορούμε να μετριάσουμε τα προβλήματα υποβάθμισης των ακτών προκειμένου να διατηρήσουμε τον τουρισμό μέσω μεγάλων επενδύσεων, δεν μπορούμε να πούμε το ίδιο για τα αποθέματα αλιευμάτων. Από την άλλη πλευρά, εάν η ΕΕ νομοθετήσει προκειμένου να σταματήσει τα έργα που ευθύνονται για την υπερεκμετάλλευση, θα πρέπει να αντιμετωπίσει την ανεργία των οικείων εργαζομένων.

| 5.5. | Οι διαρροές και οι απώλειες (40) δεν εμπίπτουν στην υπερεκμετάλλευση, αλλά συνιστούν αναποτελεσματική και απαράδεκτη χρήση του νερού. Ωστόσο, πρόκειται για ένα ζήτημα που απαιτεί ένα μοναδικό όραμα. Όσον αφορά τις διαρροές και τις απώλειες, το κύριο όραμα των διανομέων νερού για ανθρώπινη κατανάλωση είναι οικονομικό (41). Οι διαρροές και οι απώλειες αντιμετωπίζονται όταν η αντιμετώπισή τους δεν είναι πιο δαπανηρή από το να συνεχίζουμε να ζούμε με αυτές. Κατά κανόνα, αυτό αντιστοιχεί περίπου στο 15 % των διαρροών και των απωλειών (42). Μπορεί να υπάρξει και ένα άλλο όραμα και, σήμερα, με την αύξηση της λειψυδρίας, ένα τέτοιο όραμα είναι επίσης ιδιαιτέρως αναγκαίο για την υπέρβαση του 15 %. |
| --- | --- |

5.5.

Οι διαρροές και οι απώλειες (40

41

42

6.   Διακυβέρνηση

Διακυβέρνηση

| 6.1. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η διανομή νερού και η αποχέτευση σε παγκόσμιο επίπεδο αποτελούν δημοτική αρμοδιότητα, με διάφορους τύπους διανομέων (εταιρείες ή δημοτικές υπηρεσίες) που εξυπηρετούν έναν ή περισσότερους δήμους, καθώς και το ότι στην Ευρωπαϊκή Ένωση και σε ολόκληρο τον κόσμο η συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων εξυπηρετείται από δημόσιες εταιρείες ύδρευσης. Εκτός από τις διάφορες μορφές που μπορούν να λάβουν οι διανομείς νερού, υπάρχει μια βασική διάκριση: δημόσια και ιδιωτική διαχείριση. Σε καθεμία από αυτές, μπορούμε να βρούμε διάφορα είδη διαχείρισης. Μπορούμε επίσης να βρούμε καλά και κακά παραδείγματα δημόσιας και ιδιωτικής διαχείρισης. Ωστόσο, η ιδιωτική διαχείριση, με την επικέντρωσή της στο κέρδος, ενδέχεται να δυσκολευτεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της καθολικότητας της υπηρεσίας, μια διάσταση την οποία οι δημόσιες υπηρεσίες μπορούν να επιτύχουν αποτελεσματικά σε προσιτή τιμή και με επαρκή ποιότητα υπηρεσιών. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι το συμπέρασμα αυτό ενισχύεται από τα παραδείγματα εκ νέου ανάθεσης των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης στους δήμους κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες. |
| --- | --- |

6.1.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η διανομή νερού και η αποχέτευση σε παγκόσμιο επίπεδο αποτελούν δημοτική αρμοδιότητα, με διάφορους τύπους διανομέων (εταιρείες ή δημοτικές υπηρεσίες) που εξυπηρετούν έναν ή περισσότερους δήμους, καθώς και το ότι στην Ευρωπαϊκή Ένωση και σε ολόκληρο τον κόσμο η συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων εξυπηρετείται από δημόσιες εταιρείες ύδρευσης. Εκτός από τις διάφορες μορφές που μπορούν να λάβουν οι διανομείς νερού, υπάρχει μια βασική διάκριση: δημόσια και ιδιωτική διαχείριση. Σε καθεμία από αυτές, μπορούμε να βρούμε διάφορα είδη διαχείρισης. Μπορούμε επίσης να βρούμε καλά και κακά παραδείγματα δημόσιας και ιδιωτικής διαχείρισης. Ωστόσο, η ιδιωτική διαχείριση, με την επικέντρωσή της στο κέρδος, ενδέχεται να δυσκολευτεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της καθολικότητας της υπηρεσίας, μια διάσταση την οποία οι δημόσιες υπηρεσίες μπορούν να επιτύχουν αποτελεσματικά σε προσιτή τιμή και με επαρκή ποιότητα υπηρεσιών. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι το συμπέρασμα αυτό ενισχύεται από τα παραδείγματα εκ νέου ανάθεσης των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης στους δήμους κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες.

| 6.2. | Για τη διασφάλιση της ποιότητας των υπηρεσιών, της οικονομικής προσιτότητας και των καθολικών υπηρεσιών, η συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων μερών, σε επίπεδο διοίκησης και σε ρυθμιστικούς φορείς, αποτελεί το καλύτερο μέσο για τη διατήρηση της διανομής νερού και της αποχέτευσης σε τροχιά συμμόρφωσης με τον ΣΒΑ 6 σε ένα σενάριο αυξανόμενης λειψυδρίας και αύξησης των τιμών. Σε επίπεδο διανομέων νερού, υπάρχει ένα επιτυχημένο παράδειγμα στην Κόρδοβα, όπου η δημοτική εταιρεία EMACSA διαθέτει ένα κοινό συμβούλιο με τη συμμετοχή ενδιαφερόμενων μερών, γεγονός που αποτελεί υπόδειγμα συμμετοχικής διαχείρισης (43). Οι ρυθμιστικοί φορείς, αντί να διοικούνται από ένα μόνον πρόσωπο, πρέπει να διαθέτουν ένα συμβούλιο στο οποίο θα συμμετέχουν τα ενδιαφερόμενα μέρη, προκειμένου να διασφαλίζεται η αποτελεσματικότερη ρύθμιση. |
| --- | --- |

6.2.

Για τη διασφάλιση της ποιότητας των υπηρεσιών, της οικονομικής προσιτότητας και των καθολικών υπηρεσιών, η συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων μερών, σε επίπεδο διοίκησης και σε ρυθμιστικούς φορείς, αποτελεί το καλύτερο μέσο για τη διατήρηση της διανομής νερού και της αποχέτευσης σε τροχιά συμμόρφωσης με τον ΣΒΑ 6 σε ένα σενάριο αυξανόμενης λειψυδρίας και αύξησης των τιμών. Σε επίπεδο διανομέων νερού, υπάρχει ένα επιτυχημένο παράδειγμα στην Κόρδοβα, όπου η δημοτική εταιρεία EMACSA διαθέτει ένα κοινό συμβούλιο με τη συμμετοχή ενδιαφερόμενων μερών, γεγονός που αποτελεί υπόδειγμα συμμετοχικής διαχείρισης (43

| 6.3. | Οι διεθνείς ποταμοί και τα υδατικά συστήματα μπορούν να αποτελέσουν πηγή εντάσεων και, τελικά, συγκρούσεων μεταξύ κρατών, ακόμη και εντός της ΕΕ. Η ΕΟΚΕ θεωρεί και προτείνει να συμμετάσχει η ΕΕ στο τμήμα της διακυβέρνησης των λεκανών απορροής ποταμών στο οποίο συμμετέχουν πολλά κράτη μέλη, καθορίζοντας γενικές αρχές, απτούς στόχους και εξειδικευμένη παρακολούθηση, ως τον καλύτερο τρόπο συμβολής στη διαχείριση των υδάτων σε περιόδους λειψυδρίας, οι οποίες προκαλούν κρίσεις διαφόρων ειδών. |
| --- | --- |

6.3.

Οι διεθνείς ποταμοί και τα υδατικά συστήματα μπορούν να αποτελέσουν πηγή εντάσεων και, τελικά, συγκρούσεων μεταξύ κρατών, ακόμη και εντός της ΕΕ. Η ΕΟΚΕ θεωρεί και προτείνει να συμμετάσχει η ΕΕ στο τμήμα της διακυβέρνησης των λεκανών απορροής ποταμών στο οποίο συμμετέχουν πολλά κράτη μέλη, καθορίζοντας γενικές αρχές, απτούς στόχους και εξειδικευμένη παρακολούθηση, ως τον καλύτερο τρόπο συμβολής στη διαχείριση των υδάτων σε περιόδους λειψυδρίας, οι οποίες προκαλούν κρίσεις διαφόρων ειδών.

| 6.4. | Επί του παρόντος, το μοντέλο διαχείρισης των υδάτων (διασπορά και έλλειψη ιεραρχικών εποπτικών οργάνων και γραφειοκρατική αδιαφάνεια) είναι αναποτελεσματικό. Υπάρχει επείγουσα ανάγκη να εξευρεθεί ένα νέο μοντέλο διακυβέρνησης για τα υδραυλικά οικοσυστήματα, ιδίως εκείνα στα οποία συμμετέχουν πολλά κράτη μέλη. Υπάρχουν πλείστες αρχές στον τομέα των υδάτων με αρμοδιότητες σε διάφορα στάδια του κύκλου του νερού, με αντικρουόμενα οράματα και στόχους και, ενίοτε, με αλληλεπικαλυπτόμενες αρμοδιότητες. Η ΕΟΚΕ προτείνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να θεσπιστεί πλαίσιο διακυβέρνησης των λεκανών απορροής ποταμών με πολιτικούς και τεχνικούς φορείς στο επίπεδο των λεκανών απορροής, ώστε να διασφαλιστεί, με τη μέγιστη δυνατή αποδοτικότητα, η γενική πολιτική καθοδήγηση και η τεχνική διαχείριση, καθώς και η συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων φορέων μέσω αποτελεσματικών μηχανισμών συμμετοχής. |
| --- | --- |

6.4.

Επί του παρόντος, το μοντέλο διαχείρισης των υδάτων (διασπορά και έλλειψη ιεραρχικών εποπτικών οργάνων και γραφειοκρατική αδιαφάνεια) είναι αναποτελεσματικό. Υπάρχει επείγουσα ανάγκη να εξευρεθεί ένα νέο μοντέλο διακυβέρνησης για τα υδραυλικά οικοσυστήματα, ιδίως εκείνα στα οποία συμμετέχουν πολλά κράτη μέλη. Υπάρχουν πλείστες αρχές στον τομέα των υδάτων με αρμοδιότητες σε διάφορα στάδια του κύκλου του νερού, με αντικρουόμενα οράματα και στόχους και, ενίοτε, με αλληλεπικαλυπτόμενες αρμοδιότητες. Η ΕΟΚΕ προτείνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να θεσπιστεί πλαίσιο διακυβέρνησης των λεκανών απορροής ποταμών με πολιτικούς και τεχνικούς φορείς στο επίπεδο των λεκανών απορροής, ώστε να διασφαλιστεί, με τη μέγιστη δυνατή αποδοτικότητα, η γενική πολιτική καθοδήγηση και η τεχνική διαχείριση, καθώς και η συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων φορέων μέσω αποτελεσματικών μηχανισμών συμμετοχής.

| 6.5. | Συγκεκριμένα, η ΕΟΚΕ προτείνει ένα πολιτικό και τεχνικό, δημοκρατικό και ανοικτό μοντέλο διακυβέρνησης, με στόχο την εφαρμογή στην πράξη της αρχής της καθολικής πρόσβασης σε ποιοτικό πόσιμο νερό σε προσιτές τιμές για τους πολίτες. Η ΕΟΚΕ προτείνει να συγκροτηθούν «επιτροπές διακυβέρνησης», αποτελούμενες από μέλη από όλες τις ενδιαφερόμενες χώρες, με καθήκον την εξασφάλιση πολιτικής διαχείρισης και την επίλυση τυχόν συγκρούσεων συμφερόντων μεταξύ των χωρών. Οι εν λόγω επιτροπές διακυβέρνησης των λεκανών απορροής ποταμών πρέπει να επικουρούνται από τεχνική επιτροπή εμπειρογνωμόνων και να εξασφαλίζουν την τεχνική διαχείριση των λεκανών απορροής των ποταμών. Η «επιτροπή διακυβέρνησης» πρέπει να καθορίζει δημόσια και αυστηρά την ιεράρχηση των αρμοδιοτήτων μεταξύ της ίδιας και των διαφόρων οντοτήτων που υπάρχουν στις χώρες που συμμετέχουν στις λεκάνες απορροής των ποταμών, ώστε να μην υπάρχουν ασυμβατότητες ούτε σύγχυση όσον αφορά τις ευθύνες. Παράλληλα με την επιτροπή διακυβέρνησης των λεκανών απορροής των ποταμών θα πρέπει να λειτουργεί ένα «γνωμοδοτικό συμβούλιο». Το συμβούλιο αυτό θα αποτελείται από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, ιδίως περιβαλλοντικές, κλιματικές και καταναλωτικές οργανώσεις, καθώς και από τους κοινωνικούς εταίρους, θα έχει ως ρόλο τη διεξαγωγή διαρθρωμένου κοινωνικού διαλόγου με την «επιτροπή διακυβέρνησης» και θα συμβάλλει στην επίλυση πιθανών συγκρούσεων συμφερόντων. |
| --- | --- |

6.5.

Συγκεκριμένα, η ΕΟΚΕ προτείνει ένα πολιτικό και τεχνικό, δημοκρατικό και ανοικτό μοντέλο διακυβέρνησης, με στόχο την εφαρμογή στην πράξη της αρχής της καθολικής πρόσβασης σε ποιοτικό πόσιμο νερό σε προσιτές τιμές για τους πολίτες. Η ΕΟΚΕ προτείνει να συγκροτηθούν «επιτροπές διακυβέρνησης», αποτελούμενες από μέλη από όλες τις ενδιαφερόμενες χώρες, με καθήκον την εξασφάλιση πολιτικής διαχείρισης και την επίλυση τυχόν συγκρούσεων συμφερόντων μεταξύ των χωρών. Οι εν λόγω επιτροπές διακυβέρνησης των λεκανών απορροής ποταμών πρέπει να επικουρούνται από τεχνική επιτροπή εμπειρογνωμόνων και να εξασφαλίζουν την τεχνική διαχείριση των λεκανών απορροής των ποταμών. Η «επιτροπή διακυβέρνησης» πρέπει να καθορίζει δημόσια και αυστηρά την ιεράρχηση των αρμοδιοτήτων μεταξύ της ίδιας και των διαφόρων οντοτήτων που υπάρχουν στις χώρες που συμμετέχουν στις λεκάνες απορροής των ποταμών, ώστε να μην υπάρχουν ασυμβατότητες ούτε σύγχυση όσον αφορά τις ευθύνες. Παράλληλα με την επιτροπή διακυβέρνησης των λεκανών απορροής των ποταμών θα πρέπει να λειτουργεί ένα «γνωμοδοτικό συμβούλιο». Το συμβούλιο αυτό θα αποτελείται από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, ιδίως περιβαλλοντικές, κλιματικές και καταναλωτικές οργανώσεις, καθώς και από τους κοινωνικούς εταίρους, θα έχει ως ρόλο τη διεξαγωγή διαρθρωμένου κοινωνικού διαλόγου με την «επιτροπή διακυβέρνησης» και θα συμβάλλει στην επίλυση πιθανών συγκρούσεων συμφερόντων.

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2023.

O Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Oliver RÖPKE

---

(1)  https://www.ohchr.org/en/water-and-sanitation

1

(2)  https://digitallibrary.un.org/record/687002

2

(3)  Βλέπε επίσης γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας και ανθεκτικότητα της ΕΕ: προκλήσεις από οικονομική και κοινωνική σκοπιά» (διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της Τσεχικής Προεδρίας) (EE C 486 της 21.12.2022, σ. 88).

3

(4)  Συμπληρώνοντας την παρακολούθηση που προβλέπεται στην οδηγία για το πόσιμο νερό [οδηγία (ΕΕ) 2020/2184].

4

(5)  
  ΕΕ L 435 της 23.12.2020, σ. 1. «Εντοπίζουν άτομα χωρίς πρόσβαση, ή με περιορισμένη πρόσβαση, σε νερό ανθρώπινης κατανάλωσης, περιλαμβανομένων ευάλωτων και περιθωριοποιημένων ομάδων, και λόγους για αυτή την έλλειψη πρόσβασης», https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32020L2184.

5

(6)  
  Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων (αναδιατύπωση), COM(2022) 541 final, 2022/0345 (COD).

6

Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων (αναδιατύπωση),

(7)  Βλέπε επίσης: https://www.aquapublica.eu/article/news/access-water-and-sanitation-must-be-priority-commission-action-plan-implement-pillar.

7

(8)  Όπως τονίστηκε επίσης, μεταξύ άλλων, στα μηνύματα και τις συστάσεις πολιτικής της συνόδου κορυφής της Βουδαπέστης του 2016 για τα ύδατα (https://www.budapestwatersummit.hu/hu/Vilagtalalkozo/Letoltheto_dokumentumok) και στην έκκληση που απευθύνθηκε στο πλαίσιο της συνόδου κορυφής της Βουδαπέστης του 2019 για τα ύδατα (https://www.budapestwatersummit.hu/en/Summit/Budapest_Appeal).

8

(9)  Ψήφισμα 64/292: «
  The human right to water and sanitation
  » (Το ανθρώπινο δικαίωμα στην ύδρευση και την αποχέτευση, 2010), https://www.un.org/waterforlifedecade/human_right_to_water.shtml.

9

The human right to water and sanitation

(10)  https://sdgs.un.org/sites/default/files/2023-03/Closing%20press%20release_waterconference_FINAL_24Mar.pdf

10

(11)  Αναδιατύπωση της οδηγίας για το πόσιμο νερό (2018).

11

(12)  Πρόταση αναθεώρησης της οδηγίας για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων (2022).

12

(13)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η ενσωμάτωση της πολιτικής για τα ύδατα σε άλλες συναφείς πολιτικές» (διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήσεως της ουγγρικής προεδρίας) (ΕΕ C 248 της 25.8.2011, σ. 43).

13

(14)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής για την πρωτοβουλία ευρωπαίων πολιτών “Η ύδρευση και η αποχέτευση είναι ανθρώπινο δικαίωμα! Το νερό είναι δημόσιο αγαθό, όχι εμπόρευμα”
  » [COM(2014) 177 final] (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (ΕΕ C 12 της 15.1.2015, σ. 33).

14

(15)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης (αναδιατύπωση)» [COM(2017) 753 final — 2017/0332(COD)] (ΕΕ C 367 της 10.10.2018, σ. 107).

15

(16)  https://right2water.eu/

16

(17)  https://data.worldbank.org/indicator/SH.H2O.SMDW.ZS?locations=EU (έτος αναφοράς: 2020). Το ποσοστό των ατόμων που δεν χρησιμοποιούν πόσιμο νερό από βελτιωμένη πηγή, στο οποίο μπορεί να έχουν πρόσβαση στον ιδιωτικό τους χώρο, το οποίο είναι διαθέσιμο όταν το χρειάζονται και απαλλαγμένο από περιττώματα και χημική ρύπανση προτεραιότητας. Στις βελτιωμένες πηγές νερού περιλαμβάνονται το νερό με αγωγούς, οι γεωτρήσεις ή τα φρεάτια σωλήνων, τα προστατευμένα φρεάτια, οι προστατευμένες πηγές και το συσκευασμένο ή παραδιδόμενο νερό.

17

(18)  https://data.worldbank.org/indicator/SH.H2O.BASW.ZS?locations=EU (έτος αναφοράς: 2020). Ο δείκτης αυτός περιλαμβάνει τόσο τα άτομα που χρησιμοποιούν βασικές υπηρεσίες ύδρευσης όσο και εκείνα που χρησιμοποιούν ασφαλώς διαχειριζόμενες υπηρεσίες ύδρευσης. Οι βασικές υπηρεσίες πόσιμου νερού ορίζονται ως η πόση νερού από βελτιωμένη πηγή, υπό την προϋπόθεση ότι ο χρόνος για την προμήθειά του δεν υπερβαίνει τα 30 λεπτά για μια διαδρομή μετ’ επιστροφής. Στις βελτιωμένες πηγές νερού περιλαμβάνονται το νερό με αγωγούς, οι γεωτρήσεις ή τα φρεάτια σωλήνων, τα προστατευμένα φρεάτια, οι προστατευμένες πηγές και το συσκευασμένο ή παραδιδόμενο νερό.

18

(19)  Eurostat, https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/sdg_06_10/default/table?lang=en. https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/demo_pjan/default/table?lang=en.

19

(20)  Eurostat, https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/sdg_06_20/default/table?lang=en. https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/demo_pjan/default/table?lang=en.

20

(21)  https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/ilc_mdho05/default/table?lang=en

21

(22)  https://fra.europa.eu/el/content/fra-opinions-eu-midis-ii-roma

22

(23)  https://www.europarl.europa.eu/news/el/headlines/society/20200918STO87401/to-ek-zita-ischurotera-metra-gia-tin-katapolemisi-tis-perithoriopoiisis-ton-roma

23

(24)  http://www.errc.org/uploads/upload_en/file/thirsting-for-justice-march-2017.pdf

24

(25)  https://eeb.org/wp-content/uploads/2020/04/Pushed-to-the-Wastelands.pdf

25

(26)  https://www.eea.europa.eu/publications/water-resources-across-europe-confronting

26

(27)  Πρώτη ακρόαση με θέμα «Ώρα για μια Γαλάζια Συμφωνία», 27 Φεβρουαρίου 2023.

27

(28)  https://www.preventionweb.net/understanding-disaster-risk/risk-drivers/poverty-inequality

28

(29)  EUREAU, The governance of water services in Europe (Η διακυβέρνηση των υπηρεσιών ύδρευσης στην Ευρώπη), 2020 https://www.eureau.org/resources/publications/5268-the-governance-of-water-services-in-europe-2020-edition-2/file.

29

(30)  https://smartwatermagazine.com/news/locken/water-ranking-europe-2020

30

(31)  https://circabc.europa.eu/sd/a/0070b535-5a6c-4ee4-84ba-6f6eb1682556/Public%20Consultation%20Report.pdf

31

(32)  Οδηγία 2014/23/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014 , σχετικά με την ανάθεση συμβάσεων παραχώρησης (ΕΕ L 94 της 28.3.2014, σ. 1).

32

(33)  https://www.eesc.europa.eu/sites/default/files/files/blue_deal_fiasconaro.pdf

33

(34)  https://www.oecd-ilibrary.org/sites/e1b8a4b6-en/index.html?itemId=/content/component/e1b8a4b6-en

34

(35)  https://www.eureau.org/resources/publications/eureau-publications/5824-europe-s-water-in-figures-2021/file

35

(36)  https://www.wareg.org/documents/affordability-in-european-water-systems/, https://www.oecd.org/env/resources/15425332.pdf

36

(37)  Η πρότασή του είναι ένα κλιμακωτό τιμολόγιο, σύμφωνα με το οποίο η πρώτη βαθμίδα θα πρέπει να είναι οικονομικά προσιτή, ακόμη και δωρεάν σε ορισμένες περιπτώσεις, σε συμμόρφωση με το ανθρώπινο δικαίωμα στο νερό· η δεύτερη βαθμίδα θα πρέπει να είναι ένα τιμολόγιο ανάκτησης του κόστους και η τρίτη βαθμίδα θα πρέπει να έχει πολύ υψηλότερες τιμές, ώστε οι χρήσεις πολυτελείας να επιδοτούν έμμεσα τις βασικές χρήσεις και να αποτρέπεται η υπερεκμετάλλευση. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι ο καθορισμός των τιμών κάθε βαθμίδας θα πρέπει να πραγματοποιείται από κάθε κράτος μέλος ή ακόμη και από κάθε υπηρεσία ύδρευσης και αποχέτευσης.

37

(38)  
  «Risks and impacts of the commodification and financialisation of water on the human rights to safe drinking water and sanitation» (Κίνδυνοι και επιπτώσεις της εμπορευματοποίησης και της χρηματιστικοποίησης του νερού για τα ανθρώπινα δικαιώματα σε ασφαλές πόσιμο νερό και αποχέτευση), έκθεση που υποβλήθηκε στην 76η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών από τον Ειδικό εισηγητή για το ανθρώπινο δικαίωμα στο πόσιμο νερό και στην αποχέτευση, Pedro Arrojo Agudo, A/76/159.

38

(39)  Οδηγία 2000/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Οκτωβρίου 2000, για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων (οδηγία-πλαίσιο για τα ύδατα) (ΕΕ L 327 της 22.12.2000, σ. 1).

39

(40)  Συνολικά, οι διαρροές και οι απώλειες αναφέρονται σε φυσικά απολεσθέντα ύδατα και σε νερό που δεν χρεώνεται, λαμβανομένου υπόψη ότι ένα μέρος του νερού που δεν χρεώνεται είναι παρ’ όλα αυτά εγκεκριμένο. Για περισσότερες λεπτομέρειες, συμβουλευτείτε ένα ισοζύγιο νερού.

40

(41)  Για την παράγραφο αυτή, στην περίπτωση ζημιών δεν γίνεται λόγος για μη τιμολογημένη εγκεκριμένη κατανάλωση.

41

(42)  Αυτή είναι η τυπική τιμή στόχου που χρησιμοποιείται στην Πορτογαλία. Άλλες χώρες της ΕΕ μπορούν να έχουν διαφορετικές τιμές-στόχους, αλλά η ίδια η αξία δεν έχει σημασία για την ανάπτυξη της ιδέας μας.

42

(43)  Enrique Ortega de Miguel και Andrés Sanz Mulas, «Water Management in Córdoba (Spain): A Participative, Efficient and Effective Public Model» [«Διαχείριση των υδάτων στην Κόρδοβα (Ισπανία): Ένα συμμετοχικό, αποδοτικό και αποτελεσματικό δημόσιο μοντέλο»] στο βιβλίο Reclaiming Public Water, εκδ. TNI, 2005.

43

---

| 29.9.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 349/69 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 349/69

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πώς να συνεργαστούμε με το ενδιαφερόμενο κοινό και πώς θα χρησιμοποιηθούν αποτελεσματικά τα πορίσματα των εργασιών των ομάδων πολιτών;»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2023/C 349/11)

| Εισηγητής: | ο κ. Christophe QUAREZ |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Christophe QUAREZ

Christophe QUAREZ

| Αίτηση γνωμοδότησης | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας, 23.1.2023 |
| --- | --- |
| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 25.1.2023 |
| Νομική βάση | Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 21.6.2023 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 13.7.2023 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 780 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 163/4/8 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας, 23.1.2023

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

25.1.2023

Νομική βάση

Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

21.6.2023

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

13.7.2023

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

780

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

163/4/8

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η συμμετοχική δημοκρατία δεν δύναται παρά να συμπληρώνει την αντιπροσωπευτική δημοκρατία, η οποία παραμένει ο θεμελιώδης πυλώνας των πολιτικών μας συστημάτων. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, για να επανενισχυθεί η εμπιστοσύνη στην πολιτική απαιτείται συνεχής βελτίωση του τρόπου λειτουργίας της δημοκρατίας στην ΕΕ, ιδίως μέσω της ανάπτυξης συμμετοχικών και διαβουλευτικών μηχανισμών, ανοικτών στους πολίτες, με αξιοποίηση του συνόλου των υφιστάμενων μέσων της ΕΕ. Τούτου λεχθέντος, επαναλαμβάνει ότι η άποψη ενός σωματείου που εκπροσωπεί χιλιάδες μέλη έχει πολύ μεγαλύτερη βαρύτητα από εκείνη ενός μεμονωμένου πολίτη. |
| --- | --- |

1.1.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η συμμετοχική δημοκρατία δεν δύναται παρά να συμπληρώνει την αντιπροσωπευτική δημοκρατία, η οποία παραμένει ο θεμελιώδης πυλώνας των πολιτικών μας συστημάτων. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, για να επανενισχυθεί η εμπιστοσύνη στην πολιτική απαιτείται συνεχής βελτίωση του τρόπου λειτουργίας της δημοκρατίας στην ΕΕ, ιδίως μέσω της ανάπτυξης συμμετοχικών και διαβουλευτικών μηχανισμών, ανοικτών στους πολίτες, με αξιοποίηση του συνόλου των υφιστάμενων μέσων της ΕΕ. Τούτου λεχθέντος, επαναλαμβάνει ότι η άποψη ενός σωματείου που εκπροσωπεί χιλιάδες μέλη έχει πολύ μεγαλύτερη βαρύτητα από εκείνη ενός μεμονωμένου πολίτη.

| 1.2. | Εμπειρίες συμμετοχικής δημοκρατίας με ομάδες πολιτών έχουν αποκτηθεί, χάρη ιδίως στην ανάπτυξη ψηφιακών εργαλείων, σε όλα τα κράτη μέλη. Περιοριζόμενες αρχικά σε τοπικά ή περιφερειακά ζητήματα, οι συνεισφορές των ομάδων πολιτών στις δημόσιες συζητήσεις έχουν καλύψει σταδιακά όλους τους τομείς πολιτικής, όπως στην Ιρλανδία (γάμος για όλους και άμβλωση) ή στη Γαλλία (σύμβαση πολιτών για το κλίμα) ή, για παράδειγμα, στη διάσκεψη για το μέλλον της Ευρώπης. |
| --- | --- |

1.2.

Εμπειρίες συμμετοχικής δημοκρατίας με ομάδες πολιτών έχουν αποκτηθεί, χάρη ιδίως στην ανάπτυξη ψηφιακών εργαλείων, σε όλα τα κράτη μέλη. Περιοριζόμενες αρχικά σε τοπικά ή περιφερειακά ζητήματα, οι συνεισφορές των ομάδων πολιτών στις δημόσιες συζητήσεις έχουν καλύψει σταδιακά όλους τους τομείς πολιτικής, όπως στην Ιρλανδία (γάμος για όλους και άμβλωση) ή στη Γαλλία (σύμβαση πολιτών για το κλίμα) ή, για παράδειγμα, στη διάσκεψη για το μέλλον της Ευρώπης.

| 1.3. | Ως οίκος της οργανωμένης και αντιπροσωπευτικής κοινωνίας των πολιτών, η ΕΟΚΕ διαθέτει ειδική εμπειρογνωμοσύνη και συνιστά μοναδικό και μόνιμο φόρουμ διαλόγου με τους πολίτες, όπου προτείνονται λύσεις βάσει συναίνεσης μεταξύ των διαφόρων ενδιαφερόμενων μερών. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να διαδραματίσει μείζονα ρόλο στην ανάπτυξη συμμετοχικών μέσων. |
| --- | --- |

1.3.

Ως οίκος της οργανωμένης και αντιπροσωπευτικής κοινωνίας των πολιτών, η ΕΟΚΕ διαθέτει ειδική εμπειρογνωμοσύνη και συνιστά μοναδικό και μόνιμο φόρουμ διαλόγου με τους πολίτες, όπου προτείνονται λύσεις βάσει συναίνεσης μεταξύ των διαφόρων ενδιαφερόμενων μερών. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να διαδραματίσει μείζονα ρόλο στην ανάπτυξη συμμετοχικών μέσων.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ, εδραιωμένη θεσμική φωνή της οργανωμένης και αντιπροσωπευτικής κοινωνίας των πολιτών, πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο της διαδικασίας ενίσχυσης της συμμετοχικής δημοκρατίας στα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα. Ως εκ τούτου, προτείνεται να διερευνηθεί μέσω πειραματισμού το φάσμα των συμμετοχικών μέσων, όπως οι ομάδες πολιτών, που μπορεί να χρησιμοποιεί η ΕΟΚΕ στο συμβουλευτικό της έργο. Εν προκειμένω, για την ενσωμάτωση της εν λόγω προσέγγισης, θα χρειαστεί να τροποποιηθεί ο Εσωτερικός Κανονισμός της ΕΟΚΕ. |
| --- | --- |

1.4.

Η ΕΟΚΕ, εδραιωμένη θεσμική φωνή της οργανωμένης και αντιπροσωπευτικής κοινωνίας των πολιτών, πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο της διαδικασίας ενίσχυσης της συμμετοχικής δημοκρατίας στα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα. Ως εκ τούτου, προτείνεται να διερευνηθεί μέσω πειραματισμού το φάσμα των συμμετοχικών μέσων, όπως οι ομάδες πολιτών, που μπορεί να χρησιμοποιεί η ΕΟΚΕ στο συμβουλευτικό της έργο. Εν προκειμένω, για την ενσωμάτωση της εν λόγω προσέγγισης, θα χρειαστεί να τροποποιηθεί ο Εσωτερικός Κανονισμός της ΕΟΚΕ.

| 1.5. | Στο πλαίσιο του εν λόγω προβληματισμού, η ΕΟΚΕ θα μπορούσε να εξετάσει τον νέο της ρόλο όσον αφορά την περαιτέρω ανάπτυξη της εμπειρογνωμοσύνης της σε όλα τα θέματα που σχετίζονται με τη συμμετοχή των πολιτών και τη συμμετοχική δημοκρατία. Ειδικότερα, το προεδρείο της ΕΟΚΕ θα μπορούσε να λαμβάνει αποφάσεις επί θεμάτων όπως η εμβέλεια και η μεθοδολογία της συμμετοχής των ομάδων πολιτών στις εργασίες της ΕΟΚΕ, καθώς και σχετικά με τα θέματα που θα υπόκεινται σε διαβούλευση στις ομάδες πολιτών. Η ΕΟΚΕ θεωρεί χρήσιμο να εξεταστεί η δυνατότητα σύστασης ειδικής ομάδας εργασίας για τον καθορισμό τυχόν απαιτούμενων διαδικασιών, με την επιφύλαξη της διαθεσιμότητας δημοσιονομικών πόρων και κατόπιν διαβούλευσης με το προεδρείο της ΕΟΚΕ και σχετικής απόφασής του (1). Η προαναφερθείσα ομάδα εργασίας θα μπορούσε να επιληφθεί θεμάτων όπως, μεταξύ άλλων, τα εξής:






  — | η διαδικασία ενσωμάτωσης των εν λόγω ομάδων στις εργασίες της ΕΟΚΕ, |
| --- | --- | --- |

1.5.

Στο πλαίσιο του εν λόγω προβληματισμού, η ΕΟΚΕ θα μπορούσε να εξετάσει τον νέο της ρόλο όσον αφορά την περαιτέρω ανάπτυξη της εμπειρογνωμοσύνης της σε όλα τα θέματα που σχετίζονται με τη συμμετοχή των πολιτών και τη συμμετοχική δημοκρατία. Ειδικότερα, το προεδρείο της ΕΟΚΕ θα μπορούσε να λαμβάνει αποφάσεις επί θεμάτων όπως η εμβέλεια και η μεθοδολογία της συμμετοχής των ομάδων πολιτών στις εργασίες της ΕΟΚΕ, καθώς και σχετικά με τα θέματα που θα υπόκεινται σε διαβούλευση στις ομάδες πολιτών. Η ΕΟΚΕ θεωρεί χρήσιμο να εξεταστεί η δυνατότητα σύστασης ειδικής ομάδας εργασίας για τον καθορισμό τυχόν απαιτούμενων διαδικασιών, με την επιφύλαξη της διαθεσιμότητας δημοσιονομικών πόρων και κατόπιν διαβούλευσης με το προεδρείο της ΕΟΚΕ και σχετικής απόφασής του (1

—

η διαδικασία ενσωμάτωσης των εν λόγω ομάδων στις εργασίες της ΕΟΚΕ,

| — | ο καθορισμός κριτηρίων ως προς τα θέματα διαβούλευσης με τις ομάδες πολιτών, προκειμένου να διασφαλίζεται η συμπερίληψη οριζόντιων ζητημάτων ευρύτερου κοινωνικού ενδιαφέροντος, |
| --- | --- |

—

ο καθορισμός κριτηρίων ως προς τα θέματα διαβούλευσης με τις ομάδες πολιτών, προκειμένου να διασφαλίζεται η συμπερίληψη οριζόντιων ζητημάτων ευρύτερου κοινωνικού ενδιαφέροντος,

| — | η εξασφάλιση προϋπολογισμού, καθώς και των απαραίτητων ανθρώπινων πόρων· |
| --- | --- |

—

η εξασφάλιση προϋπολογισμού, καθώς και των απαραίτητων ανθρώπινων πόρων·

| — | οι προδιαγραφές για την κλήρωση και την ψηφιακή πλατφόρμα, |
| --- | --- |

—

οι προδιαγραφές για την κλήρωση και την ψηφιακή πλατφόρμα,

| — | η μέθοδος και η οργάνωση των συζητήσεων που θα καθιστούν δυνατή μια τελική συζήτηση μεταξύ των ομάδων πολιτών και των μελών της ΕΟΚΕ, |
| --- | --- |

—

η μέθοδος και η οργάνωση των συζητήσεων που θα καθιστούν δυνατή μια τελική συζήτηση μεταξύ των ομάδων πολιτών και των μελών της ΕΟΚΕ,

| — | ο ορισμός της εντολής που θα καθορίσει τον τρόπο με τον οποίο θα λαμβάνονται υπόψη τα αποτελέσματα των διαβουλεύσεων στις γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ, |
| --- | --- |

—

ο ορισμός της εντολής που θα καθορίσει τον τρόπο με τον οποίο θα λαμβάνονται υπόψη τα αποτελέσματα των διαβουλεύσεων στις γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ,

| — | οι όροι και το χρονοδιάγραμμα της πειραματικής φάσης. |
| --- | --- |

—

οι όροι και το χρονοδιάγραμμα της πειραματικής φάσης.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ είναι προσηλωμένη στη διαβουλευτική διάσταση μιας ομάδας πολιτών που θα συμμετέχει στις εργασίες της, ως συμπλήρωμα για τον εμπλουτισμό της υφιστάμενης συμμετοχικής εργαλειοθήκης της ΕΕ. |
| --- | --- |

1.6.

Η ΕΟΚΕ είναι προσηλωμένη στη διαβουλευτική διάσταση μιας ομάδας πολιτών που θα συμμετέχει στις εργασίες της, ως συμπλήρωμα για τον εμπλουτισμό της υφιστάμενης συμμετοχικής εργαλειοθήκης της ΕΕ.

2.   Η απαραίτητη δημοκρατική ανανέωση

Η απαραίτητη δημοκρατική ανανέωση

| 2.1. | Οι ευρωπαϊκές κοινωνίες έχουν σχεδόν όλες συστήματα αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Αντιπροσωπευτικής καθότι ο τρόπος επιλογής των κυβερνώντων βασίζεται κυρίως σε εκλογές με άμεση και καθολική ψηφοφορία, κυρίως βουλευτικές αλλά και προεδρικές. |
| --- | --- |

2.1.

Οι ευρωπαϊκές κοινωνίες έχουν σχεδόν όλες συστήματα αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Αντιπροσωπευτικής καθότι ο τρόπος επιλογής των κυβερνώντων βασίζεται κυρίως σε εκλογές με άμεση και καθολική ψηφοφορία, κυρίως βουλευτικές αλλά και προεδρικές.

| 2.2. | Ο 21ος αιώνας χαρακτηρίζεται στην Ευρώπη από αυξανόμενη έλλειψη εμπιστοσύνης στους πολιτικούς και τη δράση τους, με ποικίλους βαθμούς έντασης ανάλογα με την εκάστοτε χώρα. Οι παλαιές και οι νέες δημοκρατίες φαίνεται να αγκομαχούν, όπως απέδειξαν το Brexit, η δυσκολία των ευρωπαϊκών δημοκρατιών να αντιμετωπίσουν ενωμένες την πανδημία COVID-19, τα κινήματα διαμαρτυρίας των «Αγανακτισμένων» και των «κίτρινων γιλέκων» που διαταράσσουν τους θεσμικούς διαύλους δημοκρατικής έκφρασης, ή ακόμη η άνοδος του αυταρχικού λαϊκισμού. Επιπλέον, η επανάσταση των νέων τεχνολογιών έχει εντείνει την αποδιαμεσολάβηση και την απορρύθμιση των πολιτικών σχέσεων. |
| --- | --- |

2.2.

Ο 21ος αιώνας χαρακτηρίζεται στην Ευρώπη από αυξανόμενη έλλειψη εμπιστοσύνης στους πολιτικούς και τη δράση τους, με ποικίλους βαθμούς έντασης ανάλογα με την εκάστοτε χώρα. Οι παλαιές και οι νέες δημοκρατίες φαίνεται να αγκομαχούν, όπως απέδειξαν το Brexit, η δυσκολία των ευρωπαϊκών δημοκρατιών να αντιμετωπίσουν ενωμένες την πανδημία COVID-19, τα κινήματα διαμαρτυρίας των «Αγανακτισμένων» και των «κίτρινων γιλέκων» που διαταράσσουν τους θεσμικούς διαύλους δημοκρατικής έκφρασης, ή ακόμη η άνοδος του αυταρχικού λαϊκισμού. Επιπλέον, η επανάσταση των νέων τεχνολογιών έχει εντείνει την αποδιαμεσολάβηση και την απορρύθμιση των πολιτικών σχέσεων.

| 2.3. | Τρεις αντικειμενικοί δείκτες καθιστούν δυνατή τη μέτρηση του βαθμού της δημοκρατικής ύφεσης από την άποψη της σημερινής κρίσης δημοκρατικής νομιμοποίησης στην Ευρώπη: η αύξηση της αποχής, η μεγαλύτερη εκλογική αστάθεια και η μείωση του αριθμού των μελών των πολιτικών κομμάτων. Οι εν λόγω αντικειμενικοί δείκτες συμπληρώνονται από υποκειμενικούς δείκτες, όπως τη διάβρωση της εμπιστοσύνης στους δημόσιους θεσμούς. |
| --- | --- |

2.3.

Τρεις αντικειμενικοί δείκτες καθιστούν δυνατή τη μέτρηση του βαθμού της δημοκρατικής ύφεσης από την άποψη της σημερινής κρίσης δημοκρατικής νομιμοποίησης στην Ευρώπη: η αύξηση της αποχής, η μεγαλύτερη εκλογική αστάθεια και η μείωση του αριθμού των μελών των πολιτικών κομμάτων. Οι εν λόγω αντικειμενικοί δείκτες συμπληρώνονται από υποκειμενικούς δείκτες, όπως τη διάβρωση της εμπιστοσύνης στους δημόσιους θεσμούς.

| 2.4. | Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, η επανενίσχυση της εμπιστοσύνης στην πολιτική προϋποθέτει βελτίωση των δημοκρατικών μηχανισμών. Τούτο σημαίνει καταρχάς ότι η αντιπροσωπευτική δημοκρατία, η οποία αποτελεί τη βάση του πολιτικού μας συστήματος, χρειάζεται μια νέα πνοή. |
| --- | --- |

2.4.

Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, η επανενίσχυση της εμπιστοσύνης στην πολιτική προϋποθέτει βελτίωση των δημοκρατικών μηχανισμών. Τούτο σημαίνει καταρχάς ότι η αντιπροσωπευτική δημοκρατία, η οποία αποτελεί τη βάση του πολιτικού μας συστήματος, χρειάζεται μια νέα πνοή.

| 2.5. | Επιπλέον, οι συμμετοχικοί ή οι διαβουλευτικοί μηχανισμοί μπορούν να συμβάλουν στην ενίσχυση του δεσμού μεταξύ εκπροσωπούμενων και εκπροσώπων, και να καταστήσουν αποτελεσματικές τις αντίστοιχες αρμοδιότητές τους. |
| --- | --- |

2.5.

Επιπλέον, οι συμμετοχικοί ή οι διαβουλευτικοί μηχανισμοί μπορούν να συμβάλουν στην ενίσχυση του δεσμού μεταξύ εκπροσωπούμενων και εκπροσώπων, και να καταστήσουν αποτελεσματικές τις αντίστοιχες αρμοδιότητές τους.

| 2.6. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, σε ένα σύστημα αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, κάθε πολίτης έχει ελευθερία συμμετοχής, προσχωρώντας στο πολιτικό κόμμα, στη συνδικαλιστική οργάνωση ή στο σωματείο της επιλογής του. Επομένως, η εν λόγω ελευθερία είναι ο πρώτος εγγυητής ενός δημοκρατικού καθεστώτος. |
| --- | --- |

2.6.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, σε ένα σύστημα αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, κάθε πολίτης έχει ελευθερία συμμετοχής, προσχωρώντας στο πολιτικό κόμμα, στη συνδικαλιστική οργάνωση ή στο σωματείο της επιλογής του. Επομένως, η εν λόγω ελευθερία είναι ο πρώτος εγγυητής ενός δημοκρατικού καθεστώτος.

3.   Ανάγκη θεσμοθέτησης της συμμετοχής των πολιτών;

Ανάγκη θεσμοθέτησης της συμμετοχής των πολιτών;

| 3.1. | Ο αριθμός των συμμετοχικών μηχανισμών αυξήθηκε εκθετικά στην Ευρώπη, όπου πραγματοποιήθηκαν χιλιάδες πειράματα, πρώτα σε τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο, μέσω συμμετοχικών προϋπολογισμών, και στη συνέχεια για περιβαλλοντικά, κοινωνικά ή θεσμικά θέματα σε περιφερειακό ή εθνικό επίπεδο. |
| --- | --- |

3.1.

Ο αριθμός των συμμετοχικών μηχανισμών αυξήθηκε εκθετικά στην Ευρώπη, όπου πραγματοποιήθηκαν χιλιάδες πειράματα, πρώτα σε τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο, μέσω συμμετοχικών προϋπολογισμών, και στη συνέχεια για περιβαλλοντικά, κοινωνικά ή θεσμικά θέματα σε περιφερειακό ή εθνικό επίπεδο.

| 3.2. | Δεν είναι πλέον μόνον οι συνοικίες που αποκτούν θεσμικό ρόλο μέσω νομοθετικών και κανονιστικών ρυθμίσεων σε πολλές χώρες, αλλά και πιο καινοτόμοι μηχανισμοί. |
| --- | --- |

3.2.

Δεν είναι πλέον μόνον οι συνοικίες που αποκτούν θεσμικό ρόλο μέσω νομοθετικών και κανονιστικών ρυθμίσεων σε πολλές χώρες, αλλά και πιο καινοτόμοι μηχανισμοί.

| 3.3. | Τέτοια περίπτωση συντρέχει στο Βέλγιο, όπου τα μόνιμα συμβούλια τυχαία επιλεγέντων πολιτών συστάθηκαν προσφάτως διά νόμου στις Βρυξέλλες. Παρόμοια παραδείγματα εντοπίζονται στην Ιρλανδία, όπου χάρη στις συνελεύσεις πολιτών, ενίοτε σε συνδυασμό με δημοψηφίσματα, νομιμοποιήθηκαν ο γάμος για όλους και οι αμβλώσεις, ή στη Γαλλία όπου οργανώνονται συνελεύσεις πολιτών για το κλίμα και για το τέλος της ζωής. |
| --- | --- |

3.3.

Τέτοια περίπτωση συντρέχει στο Βέλγιο, όπου τα μόνιμα συμβούλια τυχαία επιλεγέντων πολιτών συστάθηκαν προσφάτως διά νόμου στις Βρυξέλλες. Παρόμοια παραδείγματα εντοπίζονται στην Ιρλανδία, όπου χάρη στις συνελεύσεις πολιτών, ενίοτε σε συνδυασμό με δημοψηφίσματα, νομιμοποιήθηκαν ο γάμος για όλους και οι αμβλώσεις, ή στη Γαλλία όπου οργανώνονται συνελεύσεις πολιτών για το κλίμα και για το τέλος της ζωής.

| 3.4. | Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το μεγαλύτερο μέχρι σήμερα πείραμα συμμετοχικής και διαβουλευτικής δημοκρατίας ήταν η διάσκεψη για το μέλλον της Ευρώπης, στο πλαίσιο της οποίας οργανώθηκαν τέσσερις ομάδες πολιτών προκειμένου να δοθεί στους πολίτες η δυνατότητα να προβληματιστούν από κοινού σχετικά με το μέλλον που επιθυμούν για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ΕΟΚΕ συμμετείχε επίσημα στην πρωτοβουλία αυτή. Εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι το εν λόγω πιλοτικό εγχείρημα αξιολογείται διεξοδικά, με σκοπό να αντληθούν διδάγματα σχετικά με τον τρόπο βελτίωσης πιθανών μελλοντικών πρωτοβουλιών. |
| --- | --- |

3.4.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το μεγαλύτερο μέχρι σήμερα πείραμα συμμετοχικής και διαβουλευτικής δημοκρατίας ήταν η διάσκεψη για το μέλλον της Ευρώπης, στο πλαίσιο της οποίας οργανώθηκαν τέσσερις ομάδες πολιτών προκειμένου να δοθεί στους πολίτες η δυνατότητα να προβληματιστούν από κοινού σχετικά με το μέλλον που επιθυμούν για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ΕΟΚΕ συμμετείχε επίσημα στην πρωτοβουλία αυτή. Εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι το εν λόγω πιλοτικό εγχείρημα αξιολογείται διεξοδικά, με σκοπό να αντληθούν διδάγματα σχετικά με τον τρόπο βελτίωσης πιθανών μελλοντικών πρωτοβουλιών.

| 3.5. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει ειδικότερα τη λύπη της για την έλλειψη προβολής της εν λόγω διάσκεψης στα κράτη μέλη, για το χαμηλό ενδιαφέρον που αυτή συγκέντρωσε, καθώς και για τη σύγχυση που προκλήθηκε ως προς τους στόχους της. |
| --- | --- |

3.5.

Η ΕΟΚΕ εκφράζει ειδικότερα τη λύπη της για την έλλειψη προβολής της εν λόγω διάσκεψης στα κράτη μέλη, για το χαμηλό ενδιαφέρον που αυτή συγκέντρωσε, καθώς και για τη σύγχυση που προκλήθηκε ως προς τους στόχους της.

| 3.6. | Στην τελική έκθεση (2) της διάσκεψης για το μέλλον της Ευρώπης, η σύσταση 36 σχετικά με την ενημέρωση και τη συμμετοχή των πολιτών και η σύσταση 39 σχετικά με τη διαδικασία λήψης αποφάσεων της ΕΕ δίνουν σαφή εντολή στην ΕΟΚΕ για τη διαρθρωτική ενίσχυση του θεσμικού της ρόλου ως εγγυητή και παράγοντα διευκόλυνσης των δραστηριοτήτων συμμετοχικής δημοκρατίας, όπως του διαρθρωμένου διαλόγου με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τις ομάδες πολιτών. Από θεσμική άποψη, η ΕΟΚΕ είναι απολύτως σε θέση να διαδραματίσει έναν ρόλο στην ενίσχυση της συμμετοχικής δημοκρατίας, με την ανάληψη συνεκτικής και περιεκτικής δράσης. |
| --- | --- |

3.6.

Στην τελική έκθεση (2

| 3.7. | Η ΕΕ διαθέτει ήδη ένα εκτενές σύνολο μέσων συμμετοχής, τα οποία περιλαμβάνουν π.χ. τις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, τους διαλόγους με τους πολίτες και την Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών, όπως και την υποβολή αναφορών προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή. Επιπλέον, κατά την εκπόνηση νομοθετικών πρωτοβουλιών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διεξάγει δημόσιες διαβουλεύσεις με σκοπό να δώσει στα ενδιαφερόμενα μέρη —συμπεριλαμβανομένων των πολιτών— την ευκαιρία να εκφέρουν γνώμη για κάποιο συγκεκριμένο θέμα. Η δημόσια διαβούλευση θεμελιώνεται στις κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη βελτίωση της νομοθεσίας και υλοποιείται μέσω της δικτυακής πύλης της Επιτροπής «Πείτε την άποψή σας». |
| --- | --- |

3.7.

Η ΕΕ διαθέτει ήδη ένα εκτενές σύνολο μέσων συμμετοχής, τα οποία περιλαμβάνουν π.χ. τις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, τους διαλόγους με τους πολίτες και την Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών, όπως και την υποβολή αναφορών προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή. Επιπλέον, κατά την εκπόνηση νομοθετικών πρωτοβουλιών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διεξάγει δημόσιες διαβουλεύσεις με σκοπό να δώσει στα ενδιαφερόμενα μέρη —συμπεριλαμβανομένων των πολιτών— την ευκαιρία να εκφέρουν γνώμη για κάποιο συγκεκριμένο θέμα. Η δημόσια διαβούλευση θεμελιώνεται στις κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη βελτίωση της νομοθεσίας και υλοποιείται μέσω της δικτυακής πύλης της Επιτροπής «Πείτε την άποψή σας».

| 3.8. | Η Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών, η οποία δημιουργήθηκε το 2012, αποτελεί μία από τις βασικές καινοτομίες της συμμετοχικής δημοκρατίας σε επίπεδο ΕΕ. Μέσω αυτής, μια ομάδα πολιτών έχει τη δυνατότητα να συμπεριλάβει ένα θέμα στην ημερήσια διάταξη των ευρωπαϊκών νομοθετικών οργάνων. |
| --- | --- |

3.8.

Η Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών

| 3.9. | Ωστόσο, οι τέσσερις Ευρωπαϊκές Πρωτοβουλίες Πολιτών που κατόρθωσαν να συγκεντρώσουν το ένα εκατομμύριο υπογραφές, το οποίο απαιτείται προκειμένου να ανταποκριθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, είχαν σχετικά μικρό αντίκτυπο μέχρι στιγμής, με νομοθετικές προτάσεις που εγκρίθηκαν ως συνέχεια των πρωτοβουλιών «Δικαίωμα στο νερό» και «Απαγόρευση της γλυφοσάτης», και μια πρόταση που ανακοινώθηκε για το 2023 με στόχο την απαγόρευση των κλωβών για όλα τα ζώα. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, η Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών δεν ανταποκρίνεται πλήρως στις προσδοκίες και, ως εκ τούτου, μάλλον θα πρέπει να μεταρρυθμιστεί, η δε ΕΟΚΕ θα πρέπει να συμμετάσχει στη σχετική διαδικασία. |
| --- | --- |

3.9.

Ωστόσο, οι τέσσερις Ευρωπαϊκές Πρωτοβουλίες Πολιτών που κατόρθωσαν να συγκεντρώσουν το ένα εκατομμύριο υπογραφές, το οποίο απαιτείται προκειμένου να ανταποκριθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, είχαν σχετικά μικρό αντίκτυπο μέχρι στιγμής, με νομοθετικές προτάσεις που εγκρίθηκαν ως συνέχεια των πρωτοβουλιών «Δικαίωμα στο νερό» και «Απαγόρευση της γλυφοσάτης», και μια πρόταση που ανακοινώθηκε για το 2023 με στόχο την απαγόρευση των κλωβών για όλα τα ζώα. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, η Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών δεν ανταποκρίνεται πλήρως στις προσδοκίες και, ως εκ τούτου, μάλλον θα πρέπει να μεταρρυθμιστεί, η δε ΕΟΚΕ θα πρέπει να συμμετάσχει στη σχετική διαδικασία.

| 3.10. | Η συμμετοχή των πολιτών ενισχύθηκε χάρη στις ψηφιακές πλατφόρμες. Το διαδίκτυο κατέστησε δυνατή τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών σε μεγάλη κλίμακα και τη συμμετοχή κατηγοριών κοινού που απέχουν πολύ από αυτό το είδος προσέγγισης, ιδίως των νέων. |
| --- | --- |

3.10.

Η συμμετοχή των πολιτών ενισχύθηκε χάρη στις ψηφιακές πλατφόρμες. Το διαδίκτυο κατέστησε δυνατή τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών σε μεγάλη κλίμακα και τη συμμετοχή κατηγοριών κοινού που απέχουν πολύ από αυτό το είδος προσέγγισης, ιδίως των νέων.

| 3.11. | Ωστόσο, ενώ η ψηφιακή τεχνολογία συμβάλλει στη διευκόλυνση και τη διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της συμμετοχής, χαρακτηρίζεται επίσης από περιορισμούς. Οι διαδικτυακές διαβουλεύσεις καθιστούν δυνατή τη συλλογή απόψεων, αλλά όχι πάντα για πραγματική συζήτηση. |
| --- | --- |

3.11.

Ωστόσο, ενώ η ψηφιακή τεχνολογία συμβάλλει στη διευκόλυνση και τη διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της συμμετοχής, χαρακτηρίζεται επίσης από περιορισμούς. Οι διαδικτυακές διαβουλεύσεις καθιστούν δυνατή τη συλλογή απόψεων, αλλά όχι πάντα για πραγματική συζήτηση.

| 3.12. | Η δημιουργία βιώσιμων μελλοντικών ομάδων πολιτών απαιτεί ισχυρή διαδικτυακή συνιστώσα, η οποία αποτελεί βασικό στοιχείο για διακρατικές συζητήσεις με τη συμμετοχή του μεγαλύτερου δυνατού αριθμού πολιτών. Βάσει της εμπειρίας και των διδαγμάτων που αντλήθηκαν από την πολύγλωσση πλατφόρμα της διάσκεψης για το μέλλον της Ευρώπης, η ΕΟΚΕ προτείνει να δημιουργηθεί μια βελτιωμένη πολύγλωσση διαδικτυακή πλατφόρμα/εφαρμογή για φορητές συσκευές. Τούτο θα παρείχε δυνατότητα πολύ μεγαλύτερης συμμετοχής από ό,τι είναι εφικτό κατά τις διά ζώσης εκδηλώσεις, υπό την προϋπόθεση ότι το διαδικτυακό εργαλείο θα σχεδιαστεί κατά τρόπο ώστε να παρέχει πρόσβαση σε όσο το δυνατόν περισσότερους πολίτες. Οι εκδηλώσεις με φυσική παρουσία παραμένουν σημαντικό εργαλείο, συμπληρωματικό προς τις διαδικτυακές διαβουλεύσεις, αλλά θα πρέπει να περιορίζονται σε εύλογο αριθμό και να εστιάζουν ως επί το πλείστον σε επίκαιρα θέματα οριζόντιου ενδιαφέροντος. Για τη δημιουργία μιας τέτοιας υπερσύγχρονης ψηφιακής πλατφόρμας, θα απαιτηθούν επαρκείς πόροι (3). |
| --- | --- |

3.12.

Η δημιουργία βιώσιμων μελλοντικών ομάδων πολιτών απαιτεί ισχυρή διαδικτυακή συνιστώσα, η οποία αποτελεί βασικό στοιχείο για διακρατικές συζητήσεις με τη συμμετοχή του μεγαλύτερου δυνατού αριθμού πολιτών. Βάσει της εμπειρίας και των διδαγμάτων που αντλήθηκαν από την πολύγλωσση πλατφόρμα της διάσκεψης για το μέλλον της Ευρώπης, η ΕΟΚΕ προτείνει να δημιουργηθεί μια βελτιωμένη πολύγλωσση διαδικτυακή πλατφόρμα/εφαρμογή για φορητές συσκευές. Τούτο θα παρείχε δυνατότητα πολύ μεγαλύτερης συμμετοχής από ό,τι είναι εφικτό κατά τις διά ζώσης εκδηλώσεις, υπό την προϋπόθεση ότι το διαδικτυακό εργαλείο θα σχεδιαστεί κατά τρόπο ώστε να παρέχει πρόσβαση σε όσο το δυνατόν περισσότερους πολίτες. Οι εκδηλώσεις με φυσική παρουσία παραμένουν σημαντικό εργαλείο, συμπληρωματικό προς τις διαδικτυακές διαβουλεύσεις, αλλά θα πρέπει να περιορίζονται σε εύλογο αριθμό και να εστιάζουν ως επί το πλείστον σε επίκαιρα θέματα οριζόντιου ενδιαφέροντος. Για τη δημιουργία μιας τέτοιας υπερσύγχρονης ψηφιακής πλατφόρμας, θα απαιτηθούν επαρκείς πόροι (3

| 3.13. | Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, πρέπει να τεθεί το ζήτημα της αντιπροσωπευτικότητας και της εμπειρογνωμοσύνης της συμβολής των πολιτών στον δημόσιο διάλογο. Η άποψη ενός σωματείου που εκπροσωπεί χιλιάδες μέλη λαμβάνεται υπόψη όσο και η γνώμη ενός μεμονωμένου πολίτη; |
| --- | --- |

3.13.

Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, πρέπει να τεθεί το ζήτημα της αντιπροσωπευτικότητας και της εμπειρογνωμοσύνης της συμβολής των πολιτών στον δημόσιο διάλογο. Η άποψη ενός σωματείου που εκπροσωπεί χιλιάδες μέλη λαμβάνεται υπόψη όσο και η γνώμη ενός μεμονωμένου πολίτη;

| 3.14. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η προστιθέμενη αξία των γνωμοδοτήσεων και των συστάσεών της απορρέει από την επίτευξη συναίνεσης μεταξύ της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, καθώς και από τη γεφύρωση των αντικρουόμενων συμφερόντων των διαφόρων κοινωνικών οργανώσεων. |
| --- | --- |

3.14.

Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η προστιθέμενη αξία των γνωμοδοτήσεων και των συστάσεών της απορρέει από την επίτευξη συναίνεσης μεταξύ της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, καθώς και από τη γεφύρωση των αντικρουόμενων συμφερόντων των διαφόρων κοινωνικών οργανώσεων.

| 3.15. | Η εντολή της διαβούλευσης με τους πολίτες πρέπει να είναι σαφής. Για την ΕΟΚΕ, είναι σημαντικό να διευκρινιστεί, σε πρώιμο στάδιο, ο τρόπος με τον οποίο οι ζητούμενες συνεισφορές θα ενσωματωθούν στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. |
| --- | --- |

3.15.

Η εντολή της διαβούλευσης με τους πολίτες πρέπει να είναι σαφής. Για την ΕΟΚΕ, είναι σημαντικό να διευκρινιστεί, σε πρώιμο στάδιο, ο τρόπος με τον οποίο οι ζητούμενες συνεισφορές θα ενσωματωθούν στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

| 3.16. | Κάθε διαδικασία πραγματικού διαλόγου με τους πολίτες απαιτεί μηχανισμό ανατροφοδότησης για τη διασφάλιση της νομιμότητάς της. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο είναι τόσο σημαντικό να εγκαθιδρύσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έναν μηχανισμό για την παρακολούθηση των συστάσεων των πολιτών. Για τον σκοπό αυτό, θα πρέπει να δημιουργηθεί ένας πίνακας συστάσεων πολιτικής ο οποίος θα χρησιμεύει, στη συνέχεια, για να καθορίζεται η συνέχεια που θα δίνεται στις προτάσεις, όπως ζήτησε η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή στη διάσκεψη για το μέλλον της Ευρώπης. |
| --- | --- |

3.16.

Κάθε διαδικασία πραγματικού διαλόγου με τους πολίτες απαιτεί μηχανισμό ανατροφοδότησης για τη διασφάλιση της νομιμότητάς της. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο είναι τόσο σημαντικό να εγκαθιδρύσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έναν μηχανισμό για την παρακολούθηση των συστάσεων των πολιτών. Για τον σκοπό αυτό, θα πρέπει να δημιουργηθεί ένας πίνακας συστάσεων πολιτικής ο οποίος θα χρησιμεύει, στη συνέχεια, για να καθορίζεται η συνέχεια που θα δίνεται στις προτάσεις, όπως ζήτησε η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή στη διάσκεψη για το μέλλον της Ευρώπης.

| 3.17. | Η ΕΟΚΕ θα πρέπει να θεωρηθεί σημαντικό μέσο για τη μείωση του δημοκρατικού ελλείμματος της ΕΕ, τη γεφύρωση του χάσματος και την προώθηση μιας ευρωπαϊκής πολιτικής ταυτότητας μεταξύ των πολιτών της. |
| --- | --- |

3.17.

Η ΕΟΚΕ θα πρέπει να θεωρηθεί σημαντικό μέσο για τη μείωση του δημοκρατικού ελλείμματος της ΕΕ, τη γεφύρωση του χάσματος και την προώθηση μιας ευρωπαϊκής πολιτικής ταυτότητας μεταξύ των πολιτών της.

4.   Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής στη διοργάνωση της διαβούλευσης με τους πολίτες

Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής στη διοργάνωση της διαβούλευσης με τους πολίτες

| 4.1. | Η διάταξη του άρθρου 11 της ΣΕΕ για «ανοιχτό, διαφανή και τακτικό διάλογο με τις αντιπροσωπευτικές ενώσεις και την κοινωνία των πολιτών» θα πρέπει να εφαρμοστεί πλήρως σε όλους τους τομείς πολιτικής της ΕΕ. |
| --- | --- |

4.1.

Η διάταξη του άρθρου 11 της ΣΕΕ για «ανοιχτό, διαφανή και τακτικό διάλογο με τις αντιπροσωπευτικές ενώσεις και την κοινωνία των πολιτών» θα πρέπει να εφαρμοστεί πλήρως σε όλους τους τομείς πολιτικής της ΕΕ.

| 4.2. | Με την πάροδο των ετών, η ΕΟΚΕ έχει ενισχύσει τη θέση των πρωτοβουλιών των πολιτών και την προβολή τους στο καθημερινό έργο των θεσμικών οργάνων. Από την καθιέρωση της Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών, η ΕΟΚΕ διοργανώνει ετήσια διάσκεψη υψηλού επιπέδου επ’ ευκαιρία της Ημέρας της Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών. Η ειδική ομάδα της ΕΟΚΕ για την Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών συστάθηκε για να παρέχει πολιτική καθοδήγηση σχετικά με τις πρωτοβουλίες των πολιτών και να παρακολουθεί τις εξελίξεις στον τομέα αυτόν. |
| --- | --- |

4.2.

Με την πάροδο των ετών, η ΕΟΚΕ έχει ενισχύσει τη θέση των πρωτοβουλιών των πολιτών και την προβολή τους στο καθημερινό έργο των θεσμικών οργάνων. Από την καθιέρωση της Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών, η ΕΟΚΕ διοργανώνει ετήσια διάσκεψη υψηλού επιπέδου επ’ ευκαιρία της Ημέρας της Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών. Η ειδική ομάδα της ΕΟΚΕ για την Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών συστάθηκε για να παρέχει πολιτική καθοδήγηση σχετικά με τις πρωτοβουλίες των πολιτών και να παρακολουθεί τις εξελίξεις στον τομέα αυτόν.

| 4.3. | Η ΕΟΚΕ παρέχει επίσης πληροφορίες σχετικά με τα δικαιώματα των πολιτών. Η έκδοσή της με την ευρύτερη διανομή, το «Ευρωπαϊκό διαβατήριο δημοκρατίας», έχει καταστεί δημοφιλής πηγή πληροφοριών για το ευρύ κοινό, παρουσιάζεται δε και χρησιμοποιείται σε διάφορες εκδηλώσεις που διοργανώνονται από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. |
| --- | --- |

4.3.

Η ΕΟΚΕ παρέχει επίσης πληροφορίες σχετικά με τα δικαιώματα των πολιτών. Η έκδοσή της με την ευρύτερη διανομή, το «Ευρωπαϊκό διαβατήριο δημοκρατίας», έχει καταστεί δημοφιλής πηγή πληροφοριών για το ευρύ κοινό, παρουσιάζεται δε και χρησιμοποιείται σε διάφορες εκδηλώσεις που διοργανώνονται από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.

| 4.4. | Ο θεσμικός ρόλος της ΕΟΚΕ θα πρέπει να ενδυναμωθεί και η ΕΟΚΕ θα πρέπει να εξουσιοδοτηθεί να παρέχει συμβουλές για τη χάραξη των ενωσιακών πολιτικών, τόσο ως καθιερωμένος εκπρόσωπος της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών όσο και ως διαμεσολαβητής και εγγυητής δραστηριοτήτων συμμετοχικής δημοκρατίας, όπως ο διαρθρωμένος διάλογος με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τις ομάδες πολιτών. Μια ζωντανή κοινωνία των πολιτών είναι ζωτικής σημασίας για τη δημοκρατική ζωή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. |
| --- | --- |

4.4.

Ο θεσμικός ρόλος της ΕΟΚΕ θα πρέπει να ενδυναμωθεί και η ΕΟΚΕ θα πρέπει να εξουσιοδοτηθεί να παρέχει συμβουλές για τη χάραξη των ενωσιακών πολιτικών, τόσο ως καθιερωμένος εκπρόσωπος της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών όσο και ως διαμεσολαβητής και εγγυητής δραστηριοτήτων συμμετοχικής δημοκρατίας, όπως ο διαρθρωμένος διάλογος με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τις ομάδες πολιτών. Μια ζωντανή κοινωνία των πολιτών είναι ζωτικής σημασίας για τη δημοκρατική ζωή της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

| 4.5. | Ως οίκος της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, η ΕΟΚΕ διαθέτει ειδική εμπειρογνωμοσύνη και συνιστά μοναδικό και μόνιμο φόρουμ διαλόγου με τους πολίτες, όπου προτείνονται λύσεις βάσει συναίνεσης μεταξύ των διαφόρων ενδιαφερόμενων μερών. Τα μέλη της διορίζονται από τις αντίστοιχες οργανώσεις τους. |
| --- | --- |

4.5.

Ως οίκος της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, η ΕΟΚΕ διαθέτει ειδική εμπειρογνωμοσύνη και συνιστά μοναδικό και μόνιμο φόρουμ διαλόγου με τους πολίτες, όπου προτείνονται λύσεις βάσει συναίνεσης μεταξύ των διαφόρων ενδιαφερόμενων μερών. Τα μέλη της διορίζονται από τις αντίστοιχες οργανώσεις τους.

| 4.6. | Η εμπειρία της διάσκεψης για το μέλλον της Ευρώπης δημιούργησε προσδοκίες, ωθεί δε τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα να εξασφαλίσουν τη δέουσα συνέχεια της εν λόγω διαβούλευσης. |
| --- | --- |

4.6.

Η εμπειρία της διάσκεψης για το μέλλον της Ευρώπης δημιούργησε προσδοκίες, ωθεί δε τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα να εξασφαλίσουν τη δέουσα συνέχεια της εν λόγω διαβούλευσης.

| 4.7. | Η ΕΟΚΕ είναι προσηλωμένη στη διαβουλευτική διάσταση των ομάδων πολιτών που θα συμμετέχουν στις εργασίες της, συμπληρωματικά προς τις διαδικτυακές διαβουλεύσεις που διεξάγονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, οι οποίες αποτελούν μεν πολύτιμο μέσο, αλλά δεν καθιστούν δυνατή τη διεξαγωγή απευθείας συζητήσεων μεταξύ των συμμετεχόντων μερών. |
| --- | --- |

4.7.

Η ΕΟΚΕ είναι προσηλωμένη στη διαβουλευτική διάσταση των ομάδων πολιτών που θα συμμετέχουν στις εργασίες της, συμπληρωματικά προς τις διαδικτυακές διαβουλεύσεις που διεξάγονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, οι οποίες αποτελούν μεν πολύτιμο μέσο, αλλά δεν καθιστούν δυνατή τη διεξαγωγή απευθείας συζητήσεων μεταξύ των συμμετεχόντων μερών.

| 4.8. | Στο μανιφέστο του Προέδρου της ΕΟΚΕ προτείνεται να συσταθούν ομάδες πολιτών πριν από τις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου το 2024, οι οποίες θα συνεισφέρουν στη σύνταξη οριζόντιου ψηφίσματος από όλα τα τμήματα της ΕΟΚΕ με τα κύρια αιτήματα της ΕΟΚΕ για το νέο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τη νέα Ευρωπαϊκή Επιτροπή. |
| --- | --- |

4.8.

Στο μανιφέστο του Προέδρου της ΕΟΚΕ προτείνεται να συσταθούν ομάδες πολιτών πριν από τις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου το 2024, οι οποίες θα συνεισφέρουν στη σύνταξη οριζόντιου ψηφίσματος από όλα τα τμήματα της ΕΟΚΕ με τα κύρια αιτήματα της ΕΟΚΕ για το νέο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τη νέα Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

| 4.9. | Επιπλέον, στο πλαίσιο του κύκλου διαλόγου της ομάδας συνδέσμου 2023 της ΕΟΚΕ, συγκροτήθηκε ομάδα εργασίας «Ομάδες πολιτών» ως συνιστώσα της διεξαγωγής τακτικών θεματικών διαλόγων μεταξύ των μελών της ΕΟΚΕ και των σχετικών οργανώσεων της κοινωνίας της πολιτών που συμμετέχουν στην ομάδα συνδέσμου, όπως προβλέπεται στην επικοινωνιακή στρατηγική της ΕΟΚΕ για την περίοδο 2022-2027. Απόρροια αυτού του διαλόγου θα είναι ένα έγγραφο προβληματισμού το οποίο θα μπορούσε να συμβάλει στις πρωτοβουλίες της ΕΟΚΕ που αποσκοπούν στη συμμετοχή των πολιτών. |
| --- | --- |

4.9.

Επιπλέον, στο πλαίσιο του κύκλου διαλόγου της ομάδας συνδέσμου 2023 της ΕΟΚΕ, συγκροτήθηκε ομάδα εργασίας «Ομάδες πολιτών» ως συνιστώσα της διεξαγωγής τακτικών θεματικών διαλόγων μεταξύ των μελών της ΕΟΚΕ και των σχετικών οργανώσεων της κοινωνίας της πολιτών που συμμετέχουν στην ομάδα συνδέσμου, όπως προβλέπεται στην επικοινωνιακή στρατηγική της ΕΟΚΕ για την περίοδο 2022-2027. Απόρροια αυτού του διαλόγου θα είναι ένα έγγραφο προβληματισμού το οποίο θα μπορούσε να συμβάλει στις πρωτοβουλίες της ΕΟΚΕ που αποσκοπούν στη συμμετοχή των πολιτών.

| 4.10. | Στο πλαίσιο του εν λόγω προβληματισμού, η ΕΟΚΕ θα μπορούσε να εξετάσει τον νέο της ρόλο όσον αφορά την περαιτέρω ανάπτυξη της εμπειρογνωμοσύνης της σε όλα τα θέματα που σχετίζονται με τη συμμετοχή των πολιτών και τη συμμετοχική δημοκρατία. Ειδικότερα, το προεδρείο της ΕΟΚΕ είναι το όργανο το οποίο θα μπορούσε να λαμβάνει αποφάσεις επί θεμάτων όπως η εμβέλεια και η μεθοδολογία της συμμετοχής των ομάδων πολιτών στις εργασίες της ΕΟΚΕ, καθώς και σχετικά με τα θέματα που θα υπόκεινται σε διαβούλευση στις ομάδες πολιτών. |
| --- | --- |

4.10.

Στο πλαίσιο του εν λόγω προβληματισμού, η ΕΟΚΕ θα μπορούσε να εξετάσει τον νέο της ρόλο όσον αφορά την περαιτέρω ανάπτυξη της εμπειρογνωμοσύνης της σε όλα τα θέματα που σχετίζονται με τη συμμετοχή των πολιτών και τη συμμετοχική δημοκρατία. Ειδικότερα, το προεδρείο της ΕΟΚΕ είναι το όργανο το οποίο θα μπορούσε να λαμβάνει αποφάσεις επί θεμάτων όπως η εμβέλεια και η μεθοδολογία της συμμετοχής των ομάδων πολιτών στις εργασίες της ΕΟΚΕ, καθώς και σχετικά με τα θέματα που θα υπόκεινται σε διαβούλευση στις ομάδες πολιτών.

| 4.11. | Για τη νέα της αυτή αρμοδιότητα, η ΕΟΚΕ θα πρέπει να διαθέτει ειδική χρηματοδότηση, ανθρώπινους πόρους και ένα ψηφιακό εργαλείο. |
| --- | --- |

4.11.

Για τη νέα της αυτή αρμοδιότητα, η ΕΟΚΕ θα πρέπει να διαθέτει ειδική χρηματοδότηση, ανθρώπινους πόρους και ένα ψηφιακό εργαλείο.

| 4.12. | Με εσωτερικό κανονισμό που θα εφαρμόζεται στο δείγμα του κοινού που επιλέγεται με κλήρωση θα πρέπει να καθορισθούν: οι λεπτομέρειες λειτουργίας, η επικοινωνία και οι σχέσεις με τα μέσα ενημέρωσης, η σχέση μεταξύ της ΕΟΚΕ ή της οικείας σύνθεσης εργασίας και του δείγματος του κοινού. |
| --- | --- |

4.12.

Με εσωτερικό κανονισμό που θα εφαρμόζεται στο δείγμα του κοινού που επιλέγεται με κλήρωση θα πρέπει να καθορισθούν: οι λεπτομέρειες λειτουργίας, η επικοινωνία και οι σχέσεις με τα μέσα ενημέρωσης, η σχέση μεταξύ της ΕΟΚΕ ή της οικείας σύνθεσης εργασίας και του δείγματος του κοινού.

| 4.13. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί χρήσιμο να εξεταστεί η δυνατότητα σύστασης ειδικής ομάδας εργασίας για τον καθορισμό τυχόν απαιτούμενων διαδικασιών, με την επιφύλαξη της διαθεσιμότητας δημοσιονομικών πόρων και κατόπιν διαβούλευσης με το προεδρείο της ΕΟΚΕ και σχετικής απόφασής του (4). Η προαναφερθείσα ομάδα εργασίας θα μπορούσε να επιληφθεί θεμάτων όπως, μεταξύ άλλων, τα εξής:






  — | η διαδικασία ενσωμάτωσης των εν λόγω ομάδων στις εργασίες της ΕΟΚΕ, |
| --- | --- | --- |

4.13.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί χρήσιμο να εξεταστεί η δυνατότητα σύστασης ειδικής ομάδας εργασίας για τον καθορισμό τυχόν απαιτούμενων διαδικασιών, με την επιφύλαξη της διαθεσιμότητας δημοσιονομικών πόρων και κατόπιν διαβούλευσης με το προεδρείο της ΕΟΚΕ και σχετικής απόφασής του (4

—

η διαδικασία ενσωμάτωσης των εν λόγω ομάδων στις εργασίες της ΕΟΚΕ,

| — | ο καθορισμός κριτηρίων ως προς τα θέματα διαβούλευσης με τις ομάδες πολιτών, προκειμένου να διασφαλίζεται η συμπερίληψη οριζόντιων ζητημάτων ευρύτερου κοινωνικού ενδιαφέροντος, |
| --- | --- |

—

ο καθορισμός κριτηρίων ως προς τα θέματα διαβούλευσης με τις ομάδες πολιτών, προκειμένου να διασφαλίζεται η συμπερίληψη οριζόντιων ζητημάτων ευρύτερου κοινωνικού ενδιαφέροντος,

| — | οι προδιαγραφές για την κλήρωση και την ψηφιακή πλατφόρμα, |
| --- | --- |

—

οι προδιαγραφές για την κλήρωση και την ψηφιακή πλατφόρμα,

| — | η εξασφάλιση χρηματοδότησης και ειδικών ανθρώπινων πόρων και τεχνικών μέσων, |
| --- | --- |

—

η εξασφάλιση χρηματοδότησης και ειδικών ανθρώπινων πόρων και τεχνικών μέσων,

| — | η μέθοδος και η οργάνωση των συζητήσεων που θα καθιστούν δυνατή μια τελική συζήτηση μεταξύ των ομάδων πολιτών και των μελών της ΕΟΚΕ, |
| --- | --- |

—

η μέθοδος και η οργάνωση των συζητήσεων που θα καθιστούν δυνατή μια τελική συζήτηση μεταξύ των ομάδων πολιτών και των μελών της ΕΟΚΕ,

| — | ο ορισμός της εντολής που θα καθορίσει τον τρόπο με τον οποίο θα λαμβάνονται υπόψη τα αποτελέσματα των διαβουλεύσεων στις γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ, |
| --- | --- |

—

ο ορισμός της εντολής που θα καθορίσει τον τρόπο με τον οποίο θα λαμβάνονται υπόψη τα αποτελέσματα των διαβουλεύσεων στις γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ,

| — | η επιλογή του φορέα που θα διοργανώνει την επιλογή των προσώπων με κλήρωση, με βάση τη συναίνεσή τους, |
| --- | --- |

—

η επιλογή του φορέα που θα διοργανώνει την επιλογή των προσώπων με κλήρωση, με βάση τη συναίνεσή τους,

| — | οι όροι και το χρονοδιάγραμμα της πειραματικής φάσης. |
| --- | --- |

—

οι όροι και το χρονοδιάγραμμα της πειραματικής φάσης.

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2023.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Oliver RÖPKE

---

(1)  Όπως επισημαίνεται στη μελέτη της ΕΟΚΕ «Η ανάδειξη της ΕΟΚΕ σε συντελεστή και εγγυητή δραστηριοτήτων της συμμετοχικής δημοκρατίας όπως ο διαρθρωμένος διάλογος με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και με τις επιτροπές πολιτών» (2023), κάθε νέα μορφή δραστηριότητας της ΕΟΚΕ σε σχέση με τη συμμετοχική δημοκρατία θα πρέπει να διαθέτει τον χρόνο, τους πόρους και την προσοχή που χρειάζεται για να είναι αποτελεσματική.

1

(2)  Βλέπε την έκθεση σχετικά με το τελικό αποτέλεσμα της διάσκεψης για το μέλλον της Ευρώπης.

2

(3)  Όπως επισημαίνεται στη μελέτη της ΕΟΚΕ, «Η ανάδειξη της ΕΟΚΕ σε συντελεστή και εγγυητή δραστηριοτήτων της συμμετοχικής δημοκρατίας όπως ο διαρθρωμένος διάλογος με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και με τις επιτροπές πολιτών» (2023), η ζήτηση για ψηφιοποίηση είναι προφανής, ωστόσο, θα πρέπει να διατεθούν πόροι για να συνεχιστεί η φυσική συμμετοχή.

3

(4)  Όπως επισημαίνεται στη μελέτη της ΕΟΚΕ «Η ανάδειξη της ΕΟΚΕ σε συντελεστή και εγγυητή δραστηριοτήτων της συμμετοχικής δημοκρατίας όπως ο διαρθρωμένος διάλογος με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και με τις επιτροπές πολιτών» (2023), κάθε νέα μορφή δραστηριότητας της ΕΟΚΕ σε σχέση με τη συμμετοχική δημοκρατία θα πρέπει να διαθέτει τον χρόνο, τους πόρους και την προσοχή που χρειάζεται για να είναι αποτελεσματική.

4

---

| 29.9.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 349/74 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 349/74

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Βιομηχανίες υψηλής χρήσης ύδατος και τεχνολογίες αποδοτικής χρήσης του νερού»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2023/C 349/12)

| Εισηγητής: | ο κ. Paul RÜBIG |
| --- | --- |
| Συνεισηγητής: | ο κ. John BRYAN |

Εισηγητής:

ο κ. Paul RÜBIG

Paul RÜBIG

Συνεισηγητής:

ο κ. John BRYAN

John BRYAN

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 25.1.2023 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 22.6.2023 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 13.7.2023 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 580 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 200/0/3 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

25.1.2023

Νομική βάση

Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

22.6.2023

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

13.7.2023

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

580

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

200/0/3

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Στο πλαίσιο της ενωσιακής Γαλάζιας Συμφωνίας, η ΕΕ πρέπει επειγόντως να αναπτύξει μια νέα πολιτική της Ένωσης για τα ύδατα, η οποία θα περιλαμβάνει μια ολοκληρωμένη πολιτική βιώσιμης διαχείρισης των υδάτων για τη βιομηχανία με βάση τη μείωση της χρήσης, την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση του νερού, τη μείωση της ρύπανσης των υδάτων και την εστίαση στις βιομηχανίες υψηλής χρήσης νερού, καθώς και την προοδευτική εισαγωγή και χρήση τεχνολογιών αποδοτικής χρήσης του νερού. Δεδομένης της σχέσης ενέργειας, νερού και κρίσιμων πρώτων υλών, η πολιτική για τα ύδατα θα πρέπει να καταστεί ένας από τους πυλώνες της βιομηχανικής στρατηγικής της ΕΕ. |
| --- | --- |

1.1.

Στο πλαίσιο της ενωσιακής Γαλάζιας Συμφωνίας, η ΕΕ πρέπει επειγόντως να αναπτύξει μια νέα πολιτική της Ένωσης για τα ύδατα, η οποία θα περιλαμβάνει μια ολοκληρωμένη πολιτική βιώσιμης διαχείρισης των υδάτων για τη βιομηχανία με βάση τη μείωση της χρήσης, την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση του νερού, τη μείωση της ρύπανσης των υδάτων και την εστίαση στις βιομηχανίες υψηλής χρήσης νερού, καθώς και την προοδευτική εισαγωγή και χρήση τεχνολογιών αποδοτικής χρήσης του νερού. Δεδομένης της σχέσης ενέργειας, νερού και κρίσιμων πρώτων υλών, η πολιτική για τα ύδατα θα πρέπει να καταστεί ένας από τους πυλώνες της βιομηχανικής στρατηγικής της ΕΕ.

| 1.2. | Η ΕΕ χρειάζεται συνεπώς έναν χάρτη πορείας που θα στηρίζει τις βιομηχανίες ώστε να καταστούν σταδιακά αποδοτικές ως προς τη χρήση του νερού, με ορόσημα και τομεακή προσέγγιση, λαμβάνοντας πλήρως υπόψη τη σχέση ενέργειας, νερού και κρίσιμων πρώτων υλών. Αυτό απαιτεί αναθεώρηση της βιομηχανικής στρατηγικής της ΕΕ και των εγγράφων για την πορεία μετάβασης εντός των επόμενων δύο ετών. Η εν λόγω τομεακή προσέγγιση θα πρέπει να ενσωματώνει τα χαρακτηριστικά της αποδοτικής χρήσης του νερού και τις προκλήσεις στον τομέα των υδάτων που αφορούν ειδικά κάθε τομέα, και να βασίζεται σε μια προσέγγιση ανάλυσης προοπτικών με επιλογές, επιπτώσεις και εκτίμηση κινδύνου με ανάλυση κόστους του κύκλου ζωής. |
| --- | --- |

1.2.

Η ΕΕ χρειάζεται συνεπώς έναν χάρτη πορείας που θα στηρίζει τις βιομηχανίες ώστε να καταστούν σταδιακά αποδοτικές ως προς τη χρήση του νερού, με ορόσημα και τομεακή προσέγγιση, λαμβάνοντας πλήρως υπόψη τη σχέση ενέργειας, νερού και κρίσιμων πρώτων υλών. Αυτό απαιτεί αναθεώρηση της βιομηχανικής στρατηγικής της ΕΕ και των εγγράφων για την πορεία μετάβασης εντός των επόμενων δύο ετών. Η εν λόγω τομεακή προσέγγιση θα πρέπει να ενσωματώνει τα χαρακτηριστικά της αποδοτικής χρήσης του νερού και τις προκλήσεις στον τομέα των υδάτων που αφορούν ειδικά κάθε τομέα, και να βασίζεται σε μια προσέγγιση ανάλυσης προοπτικών με επιλογές, επιπτώσεις και εκτίμηση κινδύνου με ανάλυση κόστους του κύκλου ζωής.

| 1.3. | Ενόψει της ανάπτυξης του αναδυόμενου τομέα των τεχνολογιών αποδοτικής χρήσης του νερού, ενός τομέα στον οποίο η ΕΕ θα μπορούσε να διαδραματίσει εξέχοντα ρόλο, η ολοκληρωμένη πολιτική της ΕΕ για τα ύδατα πρέπει να συμβαδίζει με ένα φιλόδοξο ενωσιακό σχέδιο χρηματοδότησης που θα επιτρέψει στη βιομηχανία να πραγματοποιήσει τις απαραίτητες επενδύσεις σε τεχνολογίες αποδοτικής χρήσης του νερού. Θα πρέπει να υιοθετηθούν θετικά κίνητρα χρηματοδότησης, όπως εκπτώσεις φόρου, υψηλότεροι συντελεστές απόσβεσης και άλλοι μηχανισμοί. Για τη συμπλήρωση της δημόσιας στήριξης θα μπορούσαν να εξεταστούν καινοτόμα μέσα χρηματοδότησης, όπως η συμμετοχική χρηματοδότηση. |
| --- | --- |

1.3.

Ενόψει της ανάπτυξης του αναδυόμενου τομέα των τεχνολογιών αποδοτικής χρήσης του νερού, ενός τομέα στον οποίο η ΕΕ θα μπορούσε να διαδραματίσει εξέχοντα ρόλο, η ολοκληρωμένη πολιτική της ΕΕ για τα ύδατα πρέπει να συμβαδίζει με ένα φιλόδοξο ενωσιακό σχέδιο χρηματοδότησης που θα επιτρέψει στη βιομηχανία να πραγματοποιήσει τις απαραίτητες επενδύσεις σε τεχνολογίες αποδοτικής χρήσης του νερού. Θα πρέπει να υιοθετηθούν θετικά κίνητρα χρηματοδότησης, όπως εκπτώσεις φόρου, υψηλότεροι συντελεστές απόσβεσης και άλλοι μηχανισμοί. Για τη συμπλήρωση της δημόσιας στήριξης θα μπορούσαν να εξεταστούν καινοτόμα μέσα χρηματοδότησης, όπως η συμμετοχική χρηματοδότηση.

| 1.4. | Η ΕΕ πρέπει να πρωτοστατήσει παγκοσμίως στην ανάπτυξη, την κατασκευή και τη χρήση τεχνολογιών αποδοτικής χρήσης του νερού, και να αποκτήσει παγκόσμια φήμη ως περιοχή παραγωγής με μικρό υδατικό αποτύπωμα. Οι τεχνολογίες αποδοτικής χρήσης του νερού αποτελούν έναν βιομηχανικό τομέα που συγκαταλέγεται στις καθαρές τεχνολογίες. Ως εκ τούτου, οι τεχνολογίες αποδοτικής χρήσης του νερού θα πρέπει επίσης να είναι ενεργειακά αποδοτικές. Δεδομένου ότι οι καθαρές τεχνολογίες συγκροτούν μόνες τους το δικό τους βιομηχανικό οικοσύστημα, η ΕΟΚΕ προτείνει τη χάραξη εντός των επόμενων δύο ετών μιας πορείας μετάβασης για το οικοσύστημα αυτό, με φιλόδοξους αλλά ρεαλιστικούς στόχους, συμπεριλαμβανομένου ενός σχεδίου για τη διαχείριση και τις δεξιότητες. |
| --- | --- |

1.4.

Η ΕΕ πρέπει να πρωτοστατήσει παγκοσμίως στην ανάπτυξη, την κατασκευή και τη χρήση τεχνολογιών αποδοτικής χρήσης του νερού, και να αποκτήσει παγκόσμια φήμη ως περιοχή παραγωγής με μικρό υδατικό αποτύπωμα. Οι τεχνολογίες αποδοτικής χρήσης του νερού αποτελούν έναν βιομηχανικό τομέα που συγκαταλέγεται στις καθαρές τεχνολογίες. Ως εκ τούτου, οι τεχνολογίες αποδοτικής χρήσης του νερού θα πρέπει επίσης να είναι ενεργειακά αποδοτικές. Δεδομένου ότι οι καθαρές τεχνολογίες συγκροτούν μόνες τους το δικό τους βιομηχανικό οικοσύστημα, η ΕΟΚΕ προτείνει τη χάραξη εντός των επόμενων δύο ετών μιας πορείας μετάβασης για το οικοσύστημα αυτό, με φιλόδοξους αλλά ρεαλιστικούς στόχους, συμπεριλαμβανομένου ενός σχεδίου για τη διαχείριση και τις δεξιότητες.

| 1.5. | Απαιτείται μεγαλύτερη έμφαση στην κατανάλωση, την ανακύκλωση και τη συγκέντρωση του νερού κατά τις διαδικασίες έγκρισης νέων βιομηχανικών εγκαταστάσεων και στα συστήματα παροχής κινήτρων για έργα εξοικονόμησης νερού στις υφιστάμενες εγκαταστάσεις. Ωστόσο, οι διάφοροι βιομηχανικοί κλάδοι έχουν διαφορετικές ανάγκες όσον αφορά τη χρήση του νερού και διαφορετικές ευκαιρίες να χρησιμοποιούν αποδοτικά το νερό. Η αρχή του «μη βλάπτειν» πρέπει να συνδυάζεται με το δικαίωμα των οικονομικών δραστηριοτήτων να καταναλώνουν νερό και με τη δέσμευση της βιομηχανίας για σταδιακή βελτίωση της αποδοτικής χρήσης του νερού μέσω ενός χάρτη πορείας για την αποδοτική χρήση του νερού. |
| --- | --- |

1.5.

Απαιτείται μεγαλύτερη έμφαση στην κατανάλωση, την ανακύκλωση και τη συγκέντρωση του νερού κατά τις διαδικασίες έγκρισης νέων βιομηχανικών εγκαταστάσεων και στα συστήματα παροχής κινήτρων για έργα εξοικονόμησης νερού στις υφιστάμενες εγκαταστάσεις. Ωστόσο, οι διάφοροι βιομηχανικοί κλάδοι έχουν διαφορετικές ανάγκες όσον αφορά τη χρήση του νερού και διαφορετικές ευκαιρίες να χρησιμοποιούν αποδοτικά το νερό. Η αρχή του «μη βλάπτειν» πρέπει να συνδυάζεται με το δικαίωμα των οικονομικών δραστηριοτήτων να καταναλώνουν νερό και με τη δέσμευση της βιομηχανίας για σταδιακή βελτίωση της αποδοτικής χρήσης του νερού μέσω ενός χάρτη πορείας για την αποδοτική χρήση του νερού.

| 1.6. | Η ζήτηση, η κατανάλωση και η αποθήκευση του νερού πρέπει να έχουν πολύ μεγαλύτερη προτεραιότητα στις ενωσιακές στρατηγικές για την οικονομική ανάπτυξη των βιομηχανικών τομέων. Η ΕΟΚΕ τονίζει τον καίριο ρόλο του νερού στην κυκλική οικονομία. |
| --- | --- |

1.6.

Η ζήτηση, η κατανάλωση και η αποθήκευση του νερού πρέπει να έχουν πολύ μεγαλύτερη προτεραιότητα στις ενωσιακές στρατηγικές για την οικονομική ανάπτυξη των βιομηχανικών τομέων. Η ΕΟΚΕ τονίζει τον καίριο ρόλο του νερού στην κυκλική οικονομία.

| 1.7. | Δεδομένου ότι η χρήση των υδάτων ποικίλλει στην ΕΕ και στους διάφορους τομείς, είναι αναγκαίο να καταγράφονται και να υποβάλλονται στοιχεία για τη βιομηχανική χρήση των υδάτων σε όλα τα κράτη μέλη, και να χαρτογραφούνται οι υφιστάμενες τεχνολογίες. Υπάρχει επίσης ανάγκη συλλογής των δεδομένων αυτών σε επίπεδο βιομηχανικών μονάδων, καθώς αυτό είναι το πρώτο βήμα προς την εφαρμογή διαδικασιών για την αποδοτική χρήση του νερού. Τα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας πρέπει να ευθυγραμμιστούν με τις ισχύουσες απαιτήσεις διαφάνειας των δεδομένων. |
| --- | --- |

1.7.

Δεδομένου ότι η χρήση των υδάτων ποικίλλει στην ΕΕ και στους διάφορους τομείς, είναι αναγκαίο να καταγράφονται και να υποβάλλονται στοιχεία για τη βιομηχανική χρήση των υδάτων σε όλα τα κράτη μέλη, και να χαρτογραφούνται οι υφιστάμενες τεχνολογίες. Υπάρχει επίσης ανάγκη συλλογής των δεδομένων αυτών σε επίπεδο βιομηχανικών μονάδων, καθώς αυτό είναι το πρώτο βήμα προς την εφαρμογή διαδικασιών για την αποδοτική χρήση του νερού. Τα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας πρέπει να ευθυγραμμιστούν με τις ισχύουσες απαιτήσεις διαφάνειας των δεδομένων.

| 1.8. | Η ΕΕ θα πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο δημιουργίας πλατφόρμας για τη Γαλάζια Συμφωνία η οποία θα απευθύνεται στους εκπροσώπους της βιομηχανίας και της γεωργίας, όπως και στους πολίτες, ώστε να μεγιστοποιηθούν οι διαβουλεύσεις και η αποδοχή όσον αφορά τη διαδικασία ανάπτυξης μιας νέας πολιτικής για τα ύδατα. Οι εν λόγω μόνιμες διαβουλεύσεις αναμένεται να διευκολύνουν ιδίως την άρση των νομοθετικών εμποδίων στην υιοθέτηση τεχνολογιών για την αποδοτική χρήση του νερού στις βιομηχανικές και γεωργικές διαδικασίες και από τα νοικοκυριά, καθώς και να συμβάλουν στην τακτική επικαιροποίηση των σχεδίων δράσης που πρόκειται να τεθούν σε εφαρμογή, όπως της πορείας μετάβασης για τη βιομηχανία. |
| --- | --- |

1.8.

Η ΕΕ θα πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο δημιουργίας πλατφόρμας για τη Γαλάζια Συμφωνία η οποία θα απευθύνεται στους εκπροσώπους της βιομηχανίας και της γεωργίας, όπως και στους πολίτες, ώστε να μεγιστοποιηθούν οι διαβουλεύσεις και η αποδοχή όσον αφορά τη διαδικασία ανάπτυξης μιας νέας πολιτικής για τα ύδατα. Οι εν λόγω μόνιμες διαβουλεύσεις αναμένεται να διευκολύνουν ιδίως την άρση των νομοθετικών εμποδίων στην υιοθέτηση τεχνολογιών για την αποδοτική χρήση του νερού στις βιομηχανικές και γεωργικές διαδικασίες και από τα νοικοκυριά, καθώς και να συμβάλουν στην τακτική επικαιροποίηση των σχεδίων δράσης που πρόκειται να τεθούν σε εφαρμογή, όπως της πορείας μετάβασης για τη βιομηχανία.

2.   Εισαγωγή και γενικές παρατηρήσεις

Εισαγωγή και γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Σε γενικές γραμμές, οι υδάτινοι πόροι ανά κάτοικο είναι συγκριτικά υψηλοί στην Ευρώπη, αλλά με ουσιαστικές διαφορές μεταξύ των περιφερειών της βόρειας/κεντρικής Ευρώπης και των νότιων περιφερειών, οι οποίες οφείλονται κυρίως στις επιπτώσεις των κλιματικών παραγόντων στους υδάτινους πόρους. Ορισμένα από τα κύρια προβλήματα όσον αφορά τους κύκλους του νερού είναι τα εξής: 1) μεγαλύτερες περίοδοι ξηρασίας, ακολουθούμενες από περιόδους με έντονες βροχοπτώσεις και πλημμύρες, συνθήκες οι οποίες περιορίζουν αμφότερες την πρόσβαση σε καθαρό νερό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί, 2) αυξανόμενη κατανάλωση νερού λόγω της αύξησης ή της μεγαλύτερης συγκέντρωσης του πληθυσμού και της οικονομικής ανάπτυξης, καθώς και της αυξανόμενης ζήτησης νερού για βιομηχανική, γεωργική και ιδιωτική χρήση, και 3) αυξανόμενη ρύπανση των υδάτινων πηγών λόγω της έλλειψης επεξεργασίας των λυμάτων. Ένα ευρύ φάσμα νέων ρύπων, όπως τα μικροπλαστικά, οι φαρμακευτικές ουσίες κ.λπ., εισέρχονται σε υδάτινες πηγές και, σε κάποιον βαθμό, εντοπίζονται μόνο μετά τη συσσώρευση επιβλαβών ποσοτήτων. Προκειμένου να αντιμετωπιστούν αυτοί οι τρεις βασικοί τομείς προκλήσεων, πρέπει να προσδιοριστούν μέτρα, τα οποία θα υποβληθούν σε επεξεργασία και θα εφαρμοστούν. |
| --- | --- |

2.1.

Σε γενικές γραμμές, οι υδάτινοι πόροι ανά κάτοικο είναι συγκριτικά υψηλοί στην Ευρώπη, αλλά με ουσιαστικές διαφορές μεταξύ των περιφερειών της βόρειας/κεντρικής Ευρώπης και των νότιων περιφερειών, οι οποίες οφείλονται κυρίως στις επιπτώσεις των κλιματικών παραγόντων στους υδάτινους πόρους. Ορισμένα από τα κύρια προβλήματα όσον αφορά τους κύκλους του νερού είναι τα εξής: 1) μεγαλύτερες περίοδοι ξηρασίας, ακολουθούμενες από περιόδους με έντονες βροχοπτώσεις και πλημμύρες, συνθήκες οι οποίες περιορίζουν αμφότερες την πρόσβαση σε καθαρό νερό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί, 2) αυξανόμενη κατανάλωση νερού λόγω της αύξησης ή της μεγαλύτερης συγκέντρωσης του πληθυσμού και της οικονομικής ανάπτυξης, καθώς και της αυξανόμενης ζήτησης νερού για βιομηχανική, γεωργική και ιδιωτική χρήση, και 3) αυξανόμενη ρύπανση των υδάτινων πηγών λόγω της έλλειψης επεξεργασίας των λυμάτων. Ένα ευρύ φάσμα νέων ρύπων, όπως τα μικροπλαστικά, οι φαρμακευτικές ουσίες κ.λπ., εισέρχονται σε υδάτινες πηγές και, σε κάποιον βαθμό, εντοπίζονται μόνο μετά τη συσσώρευση επιβλαβών ποσοτήτων. Προκειμένου να αντιμετωπιστούν αυτοί οι τρεις βασικοί τομείς προκλήσεων, πρέπει να προσδιοριστούν μέτρα, τα οποία θα υποβληθούν σε επεξεργασία και θα εφαρμοστούν.

| 2.2. | Η καταπόνηση των υδάτινων πόρων αποτελεί μείζον και αυξανόμενο πρόβλημα στην Ευρώπη. Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος (ΕΟΠ), περίπου το 20 % του ευρωπαϊκού εδάφους και το 30 % των Ευρωπαίων πλήττονται από την καταπόνηση των υδάτινων πόρων κατά τη διάρκεια ενός μέσου έτους (1). Μη βιώσιμη χρήση του νερού είναι η αφαίρεση του νερού από τους φυσικούς πόρους με ρυθμό ταχύτερο από αυτόν με τον οποίο μπορεί να ανανεωθεί από τη φύση. Σε περίπου το 60 % των μεγάλων ευρωπαϊκών πόλεων (άνω των 100 000 κατοίκων) υπάρχουν 140 εκατομμύρια άνθρωποι που ζουν σε περιοχές τέτοιας υπερεκμετάλλευσης υπόγειων υδάτων ή κοντά σε αυτές (2). Ένας σημαντικός παράγοντας είναι ο αρνητικός αντίκτυπος στην ύδρευση από φάσεις πλημμυρών που προκαλούνται από έντονες βροχοπτώσεις οι οποίες σχετίζονται με το κλίμα (πολύ συχνά οι μεγάλες πόλεις εξαρτώνται από πηγές υπόγειων υδάτων που τροφοδοτούνται από ποταμούς). |
| --- | --- |

2.2.

Η καταπόνηση των υδάτινων πόρων αποτελεί μείζον και αυξανόμενο πρόβλημα στην Ευρώπη. Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος (ΕΟΠ), περίπου το 20 % του ευρωπαϊκού εδάφους και το 30 % των Ευρωπαίων πλήττονται από την καταπόνηση των υδάτινων πόρων κατά τη διάρκεια ενός μέσου έτους (1

2

| 2.3. | Σε πολλές περιοχές της νότιας Ευρώπης, κατά τις περιόδους ξηρασίας πρέπει να γίνονται επιλογές μεταξύ της διατήρησης της χρήσης του νερού στη βιομηχανία, στη γεωργία ή της χρήσης νερού για τα νοικοκυριά. Σε ορισμένες περιοχές υπάρχει κίνδυνος να εκτοπιστούν οι βιομηχανίες από ζώνες που υποφέρουν από καταπόνηση των υδάτινων πόρων, με αποτέλεσμα την απώλεια απασχόλησης και την αποσταθεροποίηση των οικονομιών και των βιομηχανικών μετασχηματισμών. |
| --- | --- |

2.3.

Σε πολλές περιοχές της νότιας Ευρώπης, κατά τις περιόδους ξηρασίας πρέπει να γίνονται επιλογές μεταξύ της διατήρησης της χρήσης του νερού στη βιομηχανία, στη γεωργία ή της χρήσης νερού για τα νοικοκυριά. Σε ορισμένες περιοχές υπάρχει κίνδυνος να εκτοπιστούν οι βιομηχανίες από ζώνες που υποφέρουν από καταπόνηση των υδάτινων πόρων, με αποτέλεσμα την απώλεια απασχόλησης και την αποσταθεροποίηση των οικονομιών και των βιομηχανικών μετασχηματισμών.

| 2.4. | Η πολιτική της ΕΕ για τα ύδατα τείνει να επικεντρώνεται στο νομικό πλαίσιο για την προστασία και τη διαχείριση των υδάτων, εστιάζοντας στη ρύπανση και την πρόληψη. Οι κύριες υφιστάμενες πολιτικές της ΕΕ για τα ύδατα που επηρεάζουν τη βιομηχανία περιλαμβάνουν την οδηγία-πλαίσιο για τα ύδατα, την οδηγία για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων, την οδηγία περί βιομηχανικών εκπομπών και το σχέδιο δράσης για μηδενική ρύπανση στο πλαίσιο της Πράσινης Συμφωνίας της ΕΕ. Ωστόσο, η πτυχή των υδάτων αναφέρεται ελάχιστα στις βιομηχανικές πορείες μετάβασης της ΕΕ ή στην έκθεση στρατηγικής ανάλυσης προοπτικών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2022. |
| --- | --- |

2.4.

Η πολιτική της ΕΕ για τα ύδατα τείνει να επικεντρώνεται στο νομικό πλαίσιο για την προστασία και τη διαχείριση των υδάτων, εστιάζοντας στη ρύπανση και την πρόληψη. Οι κύριες υφιστάμενες πολιτικές της ΕΕ για τα ύδατα που επηρεάζουν τη βιομηχανία περιλαμβάνουν την οδηγία-πλαίσιο για τα ύδατα, την οδηγία για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων, την οδηγία περί βιομηχανικών εκπομπών και το σχέδιο δράσης για μηδενική ρύπανση στο πλαίσιο της Πράσινης Συμφωνίας της ΕΕ. Ωστόσο, η πτυχή των υδάτων αναφέρεται ελάχιστα στις βιομηχανικές πορείες μετάβασης της ΕΕ ή στην έκθεση στρατηγικής ανάλυσης προοπτικών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2022.

| 2.5. | Στο όραμα της ΕΕ για πράσινη και ψηφιακή μετάβαση της βιομηχανίας και των οικοσυστημάτων της δεν γίνεται μνεία στα ύδατα. Η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με το βιομηχανικό σχέδιο της Πράσινης Συμφωνίας (3) αναφέρει την ύδρευση και την αποχέτευση ως βασικούς τομείς για την πράσινη μετάβαση σε υποσημείωση, αλλά στο έγγραφο δεν περιλαμβάνεται περαιτέρω μνεία στο νερό. Η ΕΕ πρέπει να αντιμετωπίσει την πολιτική για τα ύδατα με την ίδια αποφασιστικότητα με την οποία αντιμετωπίζει την κλιματική κρίση. |
| --- | --- |

2.5.

Στο όραμα της ΕΕ για πράσινη και ψηφιακή μετάβαση της βιομηχανίας και των οικοσυστημάτων της δεν γίνεται μνεία στα ύδατα. Η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με το βιομηχανικό σχέδιο της Πράσινης Συμφωνίας (3

3.   Ανάγκη ενσωμάτωσης του νερού στη βιομηχανική πολιτική της ΕΕ με παράλληλη υιοθέτηση τομεακής προσέγγισης

Ανάγκη ενσωμάτωσης του νερού στη βιομηχανική πολιτική της ΕΕ με παράλληλη υιοθέτηση τομεακής προσέγγισης

| 3.1. | Η πολιτική για τα ύδατα και η διαχείριση των υδάτων λειτουργούν πολύ διαφορετικά σε πολυάριθμα κράτη μέλη της ΕΕ, γεγονός που δημιουργεί σημαντικές δυσκολίες στους πολίτες και τις βιομηχανίες. Δεδομένου ότι τα επιφανειακά ύδατα της ΕΕ είναι διασυνοριακά σε ποσοστό 60 %, πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο θέσπισης κοινής πολιτικής της ΕΕ για τα ύδατα. |
| --- | --- |

3.1.

Η πολιτική για τα ύδατα και η διαχείριση των υδάτων λειτουργούν πολύ διαφορετικά σε πολυάριθμα κράτη μέλη της ΕΕ, γεγονός που δημιουργεί σημαντικές δυσκολίες στους πολίτες και τις βιομηχανίες. Δεδομένου ότι τα επιφανειακά ύδατα της ΕΕ είναι διασυνοριακά σε ποσοστό 60 %, πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο θέσπισης κοινής πολιτικής της ΕΕ για τα ύδατα.

| 3.2. | Τον Μάρτιο του 2023 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκρινε το ακόλουθο συμπέρασμα: «Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο χαιρετίζει τη διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για τα ύδατα του 2023 και το θεματολόγιο δράσης της για τα ύδατα. Αναγνωρίζει την ανάγκη για ενισχυμένη ενωσιακή και παγκόσμια δράση στον τομέα των υδάτων και υπογραμμίζει τη σημασία της ύπαρξης στρατηγικής προσέγγισης της ΕΕ για την ασφάλεια των υδάτων» (4). |
| --- | --- |

3.2.

Τον Μάρτιο του 2023 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκρινε το ακόλουθο συμπέρασμα: «Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο χαιρετίζει τη διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για τα ύδατα του 2023 και το θεματολόγιο δράσης της για τα ύδατα. Αναγνωρίζει την ανάγκη για ενισχυμένη ενωσιακή και παγκόσμια δράση στον τομέα των υδάτων και υπογραμμίζει τη σημασία της ύπαρξης στρατηγικής προσέγγισης της ΕΕ για την ασφάλεια των υδάτων» (4

| 3.3. | Η ΕΕ πρέπει να προωθήσει μια ολοκληρωμένη πολιτική βιώσιμης διαχείρισης των υδάτων για τη βιομηχανία, η οποία θα βασίζεται στη μείωση της χρήσης, την ανάκτηση, την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση, μεταξύ άλλων με έμφαση στις βιομηχανίες υψηλής χρήσης νερού και με την εφαρμογή τεχνολογιών αποδοτικής χρήσης του νερού. Η κλιμακωτή ιεράρχηση των υδάτων πρέπει να έχει προτεραιότητα. |
| --- | --- |

3.3.

Η ΕΕ πρέπει να προωθήσει μια ολοκληρωμένη πολιτική βιώσιμης διαχείρισης των υδάτων για τη βιομηχανία, η οποία θα βασίζεται στη μείωση της χρήσης, την ανάκτηση, την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση, μεταξύ άλλων με έμφαση στις βιομηχανίες υψηλής χρήσης νερού και με την εφαρμογή τεχνολογιών αποδοτικής χρήσης του νερού. Η κλιμακωτή ιεράρχηση των υδάτων πρέπει να έχει προτεραιότητα.

| 3.4. | Όλοι οι βιομηχανικοί κλάδοι βασίζονται στο νερό. Η βιομηχανία αντιπροσωπεύει περίπου το 40 % της συνολικής υδροληψίας στην Ευρώπη (5). Οι κύριες βιομηχανίες υψηλής χρήσης ύδατος στην ΕΕ περιλαμβάνουν τα ορυχεία και τα λατομεία, τη μεταποίηση, την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, τις κατασκευές, τις χημικές ουσίες, τη γεωργία, την παραγωγή τροφίμων και ποτών, τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα, το χαρτί και τον χαρτοπολτό, τη φαρμακοβιομηχανία, τις ΤΠΕ συμπεριλαμβανομένων των κέντρων δεδομένων, την αυτοκινητοβιομηχανία, τον χάλυβα, τα λιπάσματα και τις μεταφορές. Ωστόσο, τα δεδομένα σχετικά με την υδροληψία και τη χρήση του νερού στην ΕΕ είναι παλαιότερα και ανεπαρκή. Η βιομηχανική στρατηγική της ΕΕ για τα ύδατα πρέπει να βασίζεται σε δεδομένα που συλλέγονται σε ενωσιακό επίπεδο, με τη συμμετοχή της Eurostat, ώστε να καταστεί δυνατή μια ευρεία και ολοκληρωμένη επισκόπηση. Υπάρχει επίσης ανάγκη συλλογής των δεδομένων αυτών σε επίπεδο βιομηχανικών μονάδων, καθώς αυτό είναι το πρώτο βήμα προς την εφαρμογή διαδικασιών για την αποδοτική χρήση του νερού. Επιπλέον, ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO) εργάζεται με σκοπό τη δημιουργία πλατφόρμας διαλειτουργικότητας για μια παγκόσμια αποθήκη δεδομένων. |
| --- | --- |

3.4.

Όλοι οι βιομηχανικοί κλάδοι βασίζονται στο νερό. Η βιομηχανία αντιπροσωπεύει περίπου το 40 % της συνολικής υδροληψίας στην Ευρώπη (5

| 3.5. | Υπάρχει σαφής ανάγκη για μια ολοκληρωμένη προσέγγιση της ΕΕ όσον αφορά τις πολιτικές για τα ύδατα, η οποία θα περιλαμβάνει καλύτερο συντονισμό των πολυάριθμων νομοθετικών απαιτήσεων που απορρέουν από διάφορους τομείς και χρήσεις, συμπεριλαμβανομένων των βιομηχανικών τομέων. Επιπλέον, απαιτείται πολύ εντονότερη πολιτική φιλοδοξία για τη βελτίωση της αποδοτικής χρήσης του νερού και τη μείωση της ρύπανσης και της κατανάλωσης του νερού στις ευρωπαϊκές βιομηχανίες, ιδίως μέσω της σταδιακής εισαγωγής τεχνολογιών αποδοτικής χρήσης του νερού. Ωστόσο, απαιτείται τομεακή προσέγγιση, δεδομένου ότι η δυνατότητα να καταστεί αποδοτικότερη η χρήση του νερού ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των τομέων, ανάλογα με την ύπαρξη προσαρμοσμένων τεχνολογιών αποδοτικής χρήσης του νερού. |
| --- | --- |

3.5.

Υπάρχει σαφής ανάγκη για μια ολοκληρωμένη προσέγγιση της ΕΕ όσον αφορά τις πολιτικές για τα ύδατα, η οποία θα περιλαμβάνει καλύτερο συντονισμό των πολυάριθμων νομοθετικών απαιτήσεων που απορρέουν από διάφορους τομείς και χρήσεις, συμπεριλαμβανομένων των βιομηχανικών τομέων. Επιπλέον, απαιτείται πολύ εντονότερη πολιτική φιλοδοξία για τη βελτίωση της αποδοτικής χρήσης του νερού και τη μείωση της ρύπανσης και της κατανάλωσης του νερού στις ευρωπαϊκές βιομηχανίες, ιδίως μέσω της σταδιακής εισαγωγής τεχνολογιών αποδοτικής χρήσης του νερού. Ωστόσο, απαιτείται τομεακή προσέγγιση, δεδομένου ότι η δυνατότητα να καταστεί αποδοτικότερη η χρήση του νερού ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των τομέων, ανάλογα με την ύπαρξη προσαρμοσμένων τεχνολογιών αποδοτικής χρήσης του νερού.

| 3.6. | Όσον αφορά τους διάφορους βιομηχανικούς τομείς, πρέπει να διενεργηθεί διεξοδική ανάλυση σε ευρωπαϊκό επίπεδο με σκοπό τον καθορισμό δεικτών αναφοράς, κατευθυντήριων γραμμών και συστημάτων υποβολής εκθέσεων για τη μελλοντική βιώσιμη ανάπτυξη των κύκλων του νερού. Θα πρέπει να αναγνωριστεί ότι υπάρχουν ήδη σε επίπεδο ΕΕ ορισμένοι πόροι που αφορούν τους βιομηχανικούς κύκλους του νερού άμεσα ή έμμεσα, όπως η μελέτη του 2021 σχετικά με τις προοπτικές της κυκλικής οικονομίας στον κλωστοϋφαντουργικό τομέα της ΕΕ (6), αλλά απαιτούνται περισσότερες προσπάθειες για να καλυφθούν οι διάφοροι σχετικοί βιομηχανικοί τομείς. Η ΕΟΚΕ ζητεί την αναθεώρηση των βιομηχανικών μεταβατικών πορειών εντός των επόμενων δύο ετών, ώστε να συμπεριληφθούν η διάσταση της αποδοτικής χρήσης του νερού και ένας φιλόδοξος αλλά ρεαλιστικός χάρτης πορείας για τη σταδιακή αύξηση της αποδοτικής χρήσης του νερού. |
| --- | --- |

3.6.

Όσον αφορά τους διάφορους βιομηχανικούς τομείς, πρέπει να διενεργηθεί διεξοδική ανάλυση σε ευρωπαϊκό επίπεδο με σκοπό τον καθορισμό δεικτών αναφοράς, κατευθυντήριων γραμμών και συστημάτων υποβολής εκθέσεων για τη μελλοντική βιώσιμη ανάπτυξη των κύκλων του νερού. Θα πρέπει να αναγνωριστεί ότι υπάρχουν ήδη σε επίπεδο ΕΕ ορισμένοι πόροι που αφορούν τους βιομηχανικούς κύκλους του νερού άμεσα ή έμμεσα, όπως η μελέτη του 2021 σχετικά με τις προοπτικές της κυκλικής οικονομίας στον κλωστοϋφαντουργικό τομέα της ΕΕ (6

| 3.7. | Απαιτείται μεγαλύτερη έμφαση στην κατανάλωση και στην ανακύκλωση του νερού κατά τις διαδικασίες έγκρισης νέων βιομηχανικών εγκαταστάσεων και στα συστήματα παροχής κινήτρων για έργα εξοικονόμησης νερού στις υφιστάμενες εγκαταστάσεις. Ωστόσο, οι διάφορες βιομηχανίες έχουν διαφορετικές ανάγκες όσον αφορά τη χρήση του νερού και διαφορετικές ευκαιρίες/δυνατότητες να καταστούν αποδοτικές ως προς τη χρήση του νερού. Η αρχή του «μη βλάπτειν» πρέπει να συνδυάζεται με το δικαίωμα των οικονομικών δραστηριοτήτων να καταναλώνουν νερό. Το δικαίωμα αυτό θα πρέπει να αναγνωρίζεται, ενώ ταυτόχρονα θα πρέπει να εξασφαλίζεται η δέσμευση της βιομηχανικής εγκατάστασης ότι θα βελτιώσει σταδιακά την αποδοτική χρήση του νερού μέσω χάρτη πορείας για την αποδοτική χρήση του νερού, που θα μετράται με βάση τον τομεακό δείκτη αναφοράς. |
| --- | --- |

3.7.

Απαιτείται μεγαλύτερη έμφαση στην κατανάλωση και στην ανακύκλωση του νερού κατά τις διαδικασίες έγκρισης νέων βιομηχανικών εγκαταστάσεων και στα συστήματα παροχής κινήτρων για έργα εξοικονόμησης νερού στις υφιστάμενες εγκαταστάσεις. Ωστόσο, οι διάφορες βιομηχανίες έχουν διαφορετικές ανάγκες όσον αφορά τη χρήση του νερού και διαφορετικές ευκαιρίες/δυνατότητες να καταστούν αποδοτικές ως προς τη χρήση του νερού. Η αρχή του «μη βλάπτειν» πρέπει να συνδυάζεται με το δικαίωμα των οικονομικών δραστηριοτήτων να καταναλώνουν νερό. Το δικαίωμα αυτό θα πρέπει να αναγνωρίζεται, ενώ ταυτόχρονα θα πρέπει να εξασφαλίζεται η δέσμευση της βιομηχανικής εγκατάστασης ότι θα βελτιώσει σταδιακά την αποδοτική χρήση του νερού μέσω χάρτη πορείας για την αποδοτική χρήση του νερού, που θα μετράται με βάση τον τομεακό δείκτη αναφοράς.

| 3.8. | Οι βιομηχανίες θα αντιμετωπίζουν όλο και περισσότερο πιέσεις για να μειώσουν τις περιβαλλοντικές τους επιπτώσεις και να βελτιώσουν την αποδοτική χρήση των υδάτινων πόρων, συμπεριλαμβανομένης της άμεσης και έμμεσης χρήσης του νερού. Όπως συμβαίνει με την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές και την ενέργεια, πολλές βιομηχανίες αντιμετωπίζουν την ανάγκη για επενδύσεις μεγάλης κλίμακας ώστε να καταστεί αποδοτικότερη η χρήση του νερού στις διαδικασίες παραγωγής και στις αξιακές αλυσίδες τους, και να μειωθεί ο αντίκτυπός τους στην ποιότητα των υδάτων. |
| --- | --- |

3.8.

Οι βιομηχανίες θα αντιμετωπίζουν όλο και περισσότερο πιέσεις για να μειώσουν τις περιβαλλοντικές τους επιπτώσεις και να βελτιώσουν την αποδοτική χρήση των υδάτινων πόρων, συμπεριλαμβανομένης της άμεσης και έμμεσης χρήσης του νερού. Όπως συμβαίνει με την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές και την ενέργεια, πολλές βιομηχανίες αντιμετωπίζουν την ανάγκη για επενδύσεις μεγάλης κλίμακας ώστε να καταστεί αποδοτικότερη η χρήση του νερού στις διαδικασίες παραγωγής και στις αξιακές αλυσίδες τους, και να μειωθεί ο αντίκτυπός τους στην ποιότητα των υδάτων.

| 3.9. | Κατά τη μετάβαση σε μια κοινωνία με ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα και αποδοτική ως προς τη χρήση ενέργειας και νερού, είναι σημαντικό οι βιομηχανίες που δραστηριοποιούνται στην ΕΕ να παραμείνουν ανταγωνιστικές και να μην βρεθούν σε μειονεκτική θέση συγκριτικά με άλλες περιοχές του κόσμου όπου εγκρίνονται λιγότερο υπεύθυνες και περιοριστικές πολιτικές, με αποτέλεσμα τη διάβρωση της παραγωγής, των παραγόμενων προϊόντων και της απασχόλησης στην ΕΕ, χωρίς να σημειώνεται πρόοδος στο μέτωπο του νερού σε παγκόσμιο επίπεδο. Πρέπει να προστατεύσουμε τα μελλοντικά φιλικά προς το νερό προϊόντα και υπηρεσίες της ΕΕ από λιγότερο αποδοτικές από πλευράς υδάτινων πόρων εισαγωγές. |
| --- | --- |

3.9.

Κατά τη μετάβαση σε μια κοινωνία με ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα και αποδοτική ως προς τη χρήση ενέργειας και νερού, είναι σημαντικό οι βιομηχανίες που δραστηριοποιούνται στην ΕΕ να παραμείνουν ανταγωνιστικές και να μην βρεθούν σε μειονεκτική θέση συγκριτικά με άλλες περιοχές του κόσμου όπου εγκρίνονται λιγότερο υπεύθυνες και περιοριστικές πολιτικές, με αποτέλεσμα τη διάβρωση της παραγωγής, των παραγόμενων προϊόντων και της απασχόλησης στην ΕΕ, χωρίς να σημειώνεται πρόοδος στο μέτωπο του νερού σε παγκόσμιο επίπεδο. Πρέπει να προστατεύσουμε τα μελλοντικά φιλικά προς το νερό προϊόντα και υπηρεσίες της ΕΕ από λιγότερο αποδοτικές από πλευράς υδάτινων πόρων εισαγωγές.

4.   Τεχνολογίες αποδοτικής χρήσης του νερού που καθιστούν δυνατή τη βιώσιμη διαχείριση των υδάτων

Τεχνολογίες αποδοτικής χρήσης του νερού που καθιστούν δυνατή τη βιώσιμη διαχείριση των υδάτων

| 4.1. | Η επιτυχής υιοθέτηση τεχνολογιών αποδοτικής χρήσης του νερού στη βιομηχανία και σε άλλους τομείς είναι απαραίτητη για την επιτυχία μιας βιώσιμης πολιτικής της ΕΕ για τα ύδατα. Οι εν λόγω τεχνολογίες έχουν τη δυνατότητα να μειώσουν σημαντικά τη χρήση του νερού και να προωθήσουν την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση, καθώς και να βελτιώσουν την ποιότητα των υδάτων και να ελαχιστοποιήσουν την απόρριψη λυμάτων. Η ασφάλεια της ευμετάβλητης ύδρευσης θα πρέπει να αυξηθεί μέσω καλά σχεδιασμένων συστημάτων κατακράτησης των υδάτων (ομβρίων υδάτων και πλημμυρών). |
| --- | --- |

4.1.

Η επιτυχής υιοθέτηση τεχνολογιών αποδοτικής χρήσης του νερού στη βιομηχανία και σε άλλους τομείς είναι απαραίτητη για την επιτυχία μιας βιώσιμης πολιτικής της ΕΕ για τα ύδατα. Οι εν λόγω τεχνολογίες έχουν τη δυνατότητα να μειώσουν σημαντικά τη χρήση του νερού και να προωθήσουν την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση, καθώς και να βελτιώσουν την ποιότητα των υδάτων και να ελαχιστοποιήσουν την απόρριψη λυμάτων. Η ασφάλεια της ευμετάβλητης ύδρευσης θα πρέπει να αυξηθεί μέσω καλά σχεδιασμένων συστημάτων κατακράτησης των υδάτων (ομβρίων υδάτων και πλημμυρών).

| 4.2. | Υπάρχουν ήδη αρκετές τεχνολογίες αποδοτικής χρήσης του νερού. Ορισμένες από τις κύριες τεχνολογίες που χρησιμοποιούνται επί του παρόντος στη βιομηχανία είναι οι εξής: ανακύκλωση και επαναχρησιμοποίηση του νερού (επεξεργασία και επαναχρησιμοποίηση των λυμάτων σε βιομηχανικές δραστηριότητες με αποτέλεσμα τη μείωση της ζήτησης γλυκού νερού)· αξιολόγηση και βελτιστοποίηση των βιομηχανικών διαδικασιών με σκοπό τη μείωση της χρήσης του νερού και την ελαχιστοποίηση των αποβλήτων· εφαρμογή σταδίου αντίστροφης ώσμωσης αντί σταδίου ανταλλαγής ιόντων για το νερό τροφοδοσίας των λεβήτων με σκοπό τη μείωση του φορτίου αλάτων κατά την απόρριψη των λυμάτων που προκύπτουν από τη διαδικασία ανανέωσης· διήθηση με μεμβράνη (αφαίρεση των ακαθαρσιών από το νερό ώστε αυτό να μπορεί να χρησιμοποιηθεί εκ νέου για βιομηχανικούς σκοπούς)· εκμετάλλευση ακάθαρτων υδάτων και λυμάτων· εγκαταστάσεις χαμηλής ροής (μείωση της χρήσης νερού στα κτίρια μέσω της εγκατάστασης βρυσών, κεφαλών ντους και τουαλετών με αποδοτική χρήση νερού)· στάγδην άρδευση και γεωργία ακριβείας (ελαχιστοποίηση της χρήσης του νερού στη γεωργία και βελτιστοποίηση της απόδοσης των καλλιεργειών)· αναεροβική επεξεργασία λυμάτων (βιολογική παραγωγή αερίου με απουσία οξυγόνου για την παραγωγή ενέργειας — χρήση μικροοργανισμών για τη διάσπαση ρύπων στα λύματα με παραγωγή υγρών αποβλήτων που μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν)· συλλογή και αποθήκευση ομβρίων υδάτων για χρήση στην άρδευση, στον καθαρισμό ή σε άλλες χρήσεις που δεν απαιτούν πόσιμο νερό· συστήματα κλειστού βρόχου (ελαχιστοποίηση της χρήσης και των αποβλήτων του νερού μέσω της ανακύκλωσης των υδάτων επεξεργασίας στο πλαίσιο μιας βιομηχανικής διαδικασίας)· υποκατάσταση υλικών (χρήση εναλλακτικών υλικών που απαιτούν λιγότερο νερό για παραγωγή και έχουν μικρότερο υδατικό αποτύπωμα). |
| --- | --- |

4.2.

Υπάρχουν ήδη αρκετές τεχνολογίες αποδοτικής χρήσης του νερού. Ορισμένες από τις κύριες τεχνολογίες που χρησιμοποιούνται επί του παρόντος στη βιομηχανία είναι οι εξής: ανακύκλωση και επαναχρησιμοποίηση του νερού (επεξεργασία και επαναχρησιμοποίηση των λυμάτων σε βιομηχανικές δραστηριότητες με αποτέλεσμα τη μείωση της ζήτησης γλυκού νερού)· αξιολόγηση και βελτιστοποίηση των βιομηχανικών διαδικασιών με σκοπό τη μείωση της χρήσης του νερού και την ελαχιστοποίηση των αποβλήτων· εφαρμογή σταδίου αντίστροφης ώσμωσης αντί σταδίου ανταλλαγής ιόντων για το νερό τροφοδοσίας των λεβήτων με σκοπό τη μείωση του φορτίου αλάτων κατά την απόρριψη των λυμάτων που προκύπτουν από τη διαδικασία ανανέωσης· διήθηση με μεμβράνη (αφαίρεση των ακαθαρσιών από το νερό ώστε αυτό να μπορεί να χρησιμοποιηθεί εκ νέου για βιομηχανικούς σκοπούς)· εκμετάλλευση ακάθαρτων υδάτων και λυμάτων· εγκαταστάσεις χαμηλής ροής (μείωση της χρήσης νερού στα κτίρια μέσω της εγκατάστασης βρυσών, κεφαλών ντους και τουαλετών με αποδοτική χρήση νερού)· στάγδην άρδευση και γεωργία ακριβείας (ελαχιστοποίηση της χρήσης του νερού στη γεωργία και βελτιστοποίηση της απόδοσης των καλλιεργειών)· αναεροβική επεξεργασία λυμάτων (βιολογική παραγωγή αερίου με απουσία

| 4.3. | Πολλοί βιομηχανικοί κλάδοι χρησιμοποιούν ήδη τεχνολογίες αποδοτικής χρήσης του νερού. Για παράδειγμα, όσον αφορά τον γαλακτοκομικό τομέα, ένα καλό παράδειγμα είναι η Ιρλανδία, όπου η αξία των εξαγωγών γαλακτοκομικών προϊόντων ανέρχεται σε 6,8 δισεκατ. ευρώ από 11 δισεκατ. λίτρα γάλακτος που υποβάλλονται σε επεξεργασία ετησίως. Ο μεγαλύτερος γαλακτοκομικός γεωργικός συνεταιρισμός της Ιρλανδίας, ο Tirlan, αντλεί περίπου 11 000 m3 νερού ημερησίως από τον τοπικό ποταμό και γεωτρήσεις στη μεγαλύτερη μονάδα επεξεργασίας που διαθέτει στο Μπαλιράγκετ της κομητείας Κιλκένι. Ωστόσο, χάρη στις τεχνολογίας κατεργασίας και επεξεργασίας του νερού, η μονάδα επιστρέφει καθημερινά περίπου 14 500 m3 καθαρού νερού στον τοπικό ποταμό Nore, ο οποίος αποτελεί ειδική ζώνη διατήρησης. Αυτό σημαίνει ότι η γαλακτοκομική μονάδα επιστρέφει περίπου ένα επιπλέον 30 % ανανεωμένου καθαρού νερού στον τοπικό ποταμό. Αυτό το επιστρεφόμενο νερό είναι τόσο καλής ποιότητας ώστε με την πάροδο του χρόνου έχει συμβάλει στη βελτίωση της ποιότητας του ποταμού και στη διατήρηση του καθεστώτος του ποταμού ως ειδικής ζώνης διατήρησης και ζώνης ειδικής προστασίας. Σημαντικές επενδύσεις πραγματοποιήθηκαν στον σταθμό επεξεργασίας λυμάτων και στις κατάλληλες τεχνολογίες. |
| --- | --- |

4.3.

Πολλοί βιομηχανικοί κλάδοι χρησιμοποιούν ήδη τεχνολογίες αποδοτικής χρήσης του νερού. Για παράδειγμα, όσον αφορά τον γαλακτοκομικό τομέα, ένα καλό παράδειγμα είναι η Ιρλανδία, όπου η αξία των εξαγωγών γαλακτοκομικών προϊόντων ανέρχεται σε 6,8 δισεκατ. ευρώ από 11 δισεκατ. λίτρα γάλακτος που υποβάλλονται σε επεξεργασία ετησίως. Ο μεγαλύτερος γαλακτοκομικός γεωργικός συνεταιρισμός της Ιρλανδίας, ο Tirlan, αντλεί περίπου 11 000 m3

3

| 4.4. | Η κλωστοϋφαντουργία, μολονότι κυριαρχείται από την ασιατική παραγωγή, απασχολεί πάνω από 1,6 εκατομμύρια άτομα στην ΕΕ. Ο τομέας έχει μεγάλο αντίκτυπο στους υδάτινους πόρους. Τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα περιέχουν πολλούς δυνητικούς ρύπους που εισέρχονται στον κύκλο του νερού κατά το στάδιο χρήσης των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων και, ως εκ τούτου, πρέπει να αντιμετωπιστούν με ένα εύρωστο κανονιστικό πλαίσιο. Σε αυτούς περιλαμβάνονται μικροτμήματα ινών, παράγοντες/χημικές ουσίες στεγανοποίησης και χρωστικές ύλες κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων. Επιπλέον, μπορεί να προβλεφθεί ότι η λειψυδρία στις χώρες παραγωγής θα έχει ολοένα και μεγαλύτερο αντίκτυπο στο κόστος και θα θέτει περιορισμούς στην παραγωγική ικανότητα. Είναι αναγκαίο να γίνουν κατανοητές οι αξιακές αλυσίδες και οι ροές υλικών στην Ευρώπη και παγκοσμίως. Υπάρχουν επίσης επικείμενες προκλήσεις και υποχρεώσεις όσον αφορά τη συλλογή και την επεξεργασία των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων μετά την κατανάλωση. |
| --- | --- |

4.4.

Η κλωστοϋφαντουργία, μολονότι κυριαρχείται από την ασιατική παραγωγή, απασχολεί πάνω από 1,6 εκατομμύρια άτομα στην ΕΕ. Ο τομέας έχει μεγάλο αντίκτυπο στους υδάτινους πόρους. Τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα περιέχουν πολλούς δυνητικούς ρύπους που εισέρχονται στον κύκλο του νερού κατά το στάδιο χρήσης των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων και, ως εκ τούτου, πρέπει να αντιμετωπιστούν με ένα εύρωστο κανονιστικό πλαίσιο. Σε αυτούς περιλαμβάνονται μικροτμήματα ινών, παράγοντες/χημικές ουσίες στεγανοποίησης και χρωστικές ύλες κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων. Επιπλέον, μπορεί να προβλεφθεί ότι η λειψυδρία στις χώρες παραγωγής θα έχει ολοένα και μεγαλύτερο αντίκτυπο στο κόστος και θα θέτει περιορισμούς στην παραγωγική ικανότητα. Είναι αναγκαίο να γίνουν κατανοητές οι αξιακές αλυσίδες και οι ροές υλικών στην Ευρώπη και παγκοσμίως. Υπάρχουν επίσης επικείμενες προκλήσεις και υποχρεώσεις όσον αφορά τη συλλογή και την επεξεργασία των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων μετά την κατανάλωση.

| 4.5. | Με βάση τη στρατηγική της ΕΕ για τα βιώσιμα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα, το κανονιστικό πλαίσιο για τις σχετικές με το νερό πτυχές της κυκλικής οικονομίας θα πρέπει να αναπτυχθεί λεπτομερέστερα σε πρώιμο στάδιο. Η στρατηγική αναφέρει την ανάγκη ανάπτυξης κυκλικής οικονομίας, αλλά δεν αντιμετωπίζει ρητά την ανάγκη για υδάτινους πόρους. Ωστόσο, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η εφαρμογή των αρχών της κυκλικής οικονομίας στην κλωστοϋφαντουργία θα απαιτήσει μεγάλες ποσότητες νερού. Ο προσδιορισμός των αναγκών για έρευνα, ανάπτυξη και εκπαίδευση σχετικά με τον κύκλο του νερού, σε συνδυασμό με την αντίστοιχη κρατική χρηματοδότηση, είναι ζωτικής σημασίας. Πρέπει επίσης να καθοριστούν στόχοι και όρια για τη ζήτηση γλυκού νερού, η οποία θα πρέπει να ελαχιστοποιηθεί με τη βελτιστοποίηση των διαδικασιών (ανακύκλωση). Επιπλέον, η ΕΕ θα πρέπει να εξετάσει τη δημιουργία χάρτη πορείας για τη σταδιακή μετάβαση προς έναν στόχο μηδενικών απορρίψεων ο οποίος αφορά τουλάχιστον το φάσμα της δυνητικής ρύπανσης. |
| --- | --- |

4.5.

Με βάση τη στρατηγική της ΕΕ για τα βιώσιμα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα, το κανονιστικό πλαίσιο για τις σχετικές με το νερό πτυχές της κυκλικής οικονομίας θα πρέπει να αναπτυχθεί λεπτομερέστερα σε πρώιμο στάδιο. Η στρατηγική αναφέρει την ανάγκη ανάπτυξης κυκλικής οικονομίας, αλλά δεν αντιμετωπίζει ρητά την ανάγκη για υδάτινους πόρους. Ωστόσο, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η εφαρμογή των αρχών της κυκλικής οικονομίας στην κλωστοϋφαντουργία θα απαιτήσει μεγάλες ποσότητες νερού. Ο προσδιορισμός των αναγκών για έρευνα, ανάπτυξη και εκπαίδευση σχετικά με τον κύκλο του νερού, σε συνδυασμό με την αντίστοιχη κρατική χρηματοδότηση, είναι ζωτικής σημασίας. Πρέπει επίσης να καθοριστούν στόχοι και όρια για τη ζήτηση γλυκού νερού, η οποία θα πρέπει να ελαχιστοποιηθεί με τη βελτιστοποίηση των διαδικασιών (ανακύκλωση). Επιπλέον, η ΕΕ θα πρέπει να εξετάσει τη δημιουργία χάρτη πορείας για τη σταδιακή μετάβαση προς έναν στόχο μηδενικών απορρίψεων ο οποίος αφορά τουλάχιστον το φάσμα της δυνητικής ρύπανσης.

| 4.6. | Ένα άλλο παράδειγμα είναι η χαρτοβιομηχανία, η οποία έχει επιδείξει μεγάλες δυνατότητες λήψης μέτρων με σκοπό την ελαχιστοποίηση ή ακόμη και την αποφυγή αρνητικών επιπτώσεων στις υδάτινες πηγές. Η χαρτοβιομηχανία στην Ευρώπη διαθέτει ήδη ένα συγκριτικά καλό επίπεδο χρήσης νερού (7), αλλά υπάρχει περιθώριο για περαιτέρω βελτίωση. Αυτή μπορεί να επιτευχθεί με την ενίσχυση της εφαρμογής των διαδικασιών επαναχρησιμοποίησης των υδάτων, την εφαρμογή των πλέον πρόσφατων τεχνολογιών επεξεργασίας και τον καθορισμό δυνητικού στόχου για σχεδόν μηδενικές απορρίψεις με φιλόδοξο αλλά ρεαλιστικό χρονοδιάγραμμα. Η κρατική στήριξη για την ανάπτυξη και την καινοτομία στην ευρωπαϊκή χαρτοβιομηχανία και τα μέτρα για τη βελτιστοποίηση της χρήσης του νερού μπορούν να οδηγήσουν σε οικονομικό πλεονέκτημα. Για παράδειγμα, η τεχνογνωσία για τη βελτιστοποίηση της χρήσης του νερού στη χαρτοβιομηχανία αποτελεί ήδη οικονομικό παράγοντα για την ευρωπαϊκή παραγωγή μηχανημάτων και οι λύσεις που έχουν επιλεγεί έχουν εφαρμοστεί και σε άλλους τομείς. Σε άλλα μέρη του κόσμου, μεγάλα εργοστάσια χαρτοποιίας αναγκάστηκαν να κλείσουν λόγω των εξαιρετικά αρνητικών επιπτώσεών τους στα ύδατα της γύρω περιοχής. |
| --- | --- |

4.6.

Ένα άλλο παράδειγμα είναι η χαρτοβιομηχανία, η οποία έχει επιδείξει μεγάλες δυνατότητες λήψης μέτρων με σκοπό την ελαχιστοποίηση ή ακόμη και την αποφυγή αρνητικών επιπτώσεων στις υδάτινες πηγές. Η χαρτοβιομηχανία στην Ευρώπη διαθέτει ήδη ένα συγκριτικά καλό επίπεδο χρήσης νερού (7

| 4.7. | Οι βιομηχανίες ύδρευσης (έργα ύδρευσης και επεξεργασίας λυμάτων) θα πρέπει να είναι κλιματικά και ενεργειακά ουδέτερες (ή ακόμη και θετικές) κρίσιμες υποδομές, και να είναι ασφαλείς απέναντι σε κυβερνοεπιθέσεις. Καλά παραδείγματα υπάρχουν τόσο στην Ευρώπη όσο και σε ολόκληρο τον κόσμο. Από την άλλη πλευρά, οι περιφέρειες με πολύ χαμηλούς υδάτινους πόρους έχουν πολλές δυνατότητες βελτίωσης (διαχείριση, αφαλάτωση, κυκλικότητα των υδάτων, αποδοτικότητα). |
| --- | --- |

4.7.

Οι βιομηχανίες ύδρευσης (έργα ύδρευσης και επεξεργασίας λυμάτων) θα πρέπει να είναι κλιματικά και ενεργειακά ουδέτερες (ή ακόμη και θετικές) κρίσιμες υποδομές, και να είναι ασφαλείς απέναντι σε κυβερνοεπιθέσεις. Καλά παραδείγματα υπάρχουν τόσο στην Ευρώπη όσο και σε ολόκληρο τον κόσμο. Από την άλλη πλευρά, οι περιφέρειες με πολύ χαμηλούς υδάτινους πόρους έχουν πολλές δυνατότητες βελτίωσης (διαχείριση, αφαλάτωση, κυκλικότητα των υδάτων, αποδοτικότητα).

| 4.8. | Όπως συνέβη με την πρωτοβουλία για την αντιμετώπιση των κλιματικών και ενεργειακών προκλήσεων που δρομολογήθηκε στις περισσότερες χώρες της ΕΕ όσον αφορά τις απαιτήσεις μόνωσης και μετασκευής για τα κτίρια, θα πρέπει να θεσπιστεί πολιτική για τη συλλογή και την επαναχρησιμοποίηση του νερού σε όλα τα νέα κτίρια. Όσον αφορά τη βιομηχανία, πρέπει να αναπτυχθεί πολιτική σχετικά με τη χρήση των φαιών υδάτων εκτός της πόσιμης χρήσης. Για παράδειγμα, το Κοινό Κέντρο Ερευνών (ΚΚΕρ) έχει αναπτύξει τεχνικές κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή βασικών αρχών διαχείρισης κινδύνου όσον αφορά την αξιολόγηση και τη διαχείριση των κινδύνων για την υγεία και το περιβάλλον που συνδέονται με τα συστήματα επαναχρησιμοποίησης των υδάτων (8). Ωστόσο, απαιτούνται συστηματικότερες εφαρμογές των υφιστάμενων και των νέων τεχνολογιών, οι οποίες θα πρέπει να εφαρμόζονται λαμβανομένου υπόψη του πλήρους κύκλου του νερού. |
| --- | --- |

4.8.

Όπως συνέβη με την πρωτοβουλία για την αντιμετώπιση των κλιματικών και ενεργειακών προκλήσεων που δρομολογήθηκε στις περισσότερες χώρες της ΕΕ όσον αφορά τις απαιτήσεις μόνωσης και μετασκευής για τα κτίρια, θα πρέπει να θεσπιστεί πολιτική για τη συλλογή και την επαναχρησιμοποίηση του νερού σε όλα τα νέα κτίρια. Όσον αφορά τη βιομηχανία, πρέπει να αναπτυχθεί πολιτική σχετικά με τη χρήση των φαιών υδάτων εκτός της πόσιμης χρήσης. Για παράδειγμα, το Κοινό Κέντρο Ερευνών (ΚΚΕρ) έχει αναπτύξει τεχνικές κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή βασικών αρχών διαχείρισης κινδύνου όσον αφορά την αξιολόγηση και τη διαχείριση των κινδύνων για την υγεία και το περιβάλλον που συνδέονται με τα συστήματα επαναχρησιμοποίησης των υδάτων (8

| 4.9. | Η ΕΕ πρέπει να πρωτοστατήσει παγκοσμίως στην ανάπτυξη, την κατασκευή και τη χρήση τεχνολογιών αποδοτικής χρήσης του νερού, καθώς και να αποκτήσει παγκόσμια φήμη ως περιοχή παραγωγής με μικρό υδατικό αποτύπωμα. Οι επενδύσεις στην έρευνα και την ανάπτυξη και στη διαχείριση και τις δεξιότητες της βιομηχανίας ύδρευσης θα είναι ουσιαστικής σημασίας. Θα απαιτηθούν νέα επαγγέλματα και καταρτισμένοι εργαζόμενοι με ειδίκευση στο νερό για την υποστήριξη της τεχνογνωσίας και της εφαρμογής νέων τεχνολογιών χρήσης του νερού, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης σε αυτόν τον τομέα. Η ΕΕ μπορεί να αναλάβει ηγετικό ρόλο στη γαλάζια παραγωγή και στην αγορά επεξεργασίας βιομηχανικών υδάτων, εστιάζοντας στη δημιουργία νέων ιδιαιτέρως εξειδικευμένων θέσεων εργασίας στην Ευρώπη. Η τεχνογνωσία σχετικά με τις διαδικασίες εξοικονόμησης νερού θα αποτελέσει βασική ικανότητα και βασικό δείκτη επιδόσεων (ΒΔΕ) για τη βιομηχανία στο μέλλον. Οι τεχνολογίες αποδοτικής χρήσης του νερού αποτελούν έναν βιομηχανικό τομέα που συγκαταλέγεται στις καθαρές τεχνολογίες. Δεδομένου ότι οι καθαρές τεχνολογίες συγκροτούν μόνες τους το δικό τους οικοσύστημα, η ΕΟΚΕ προτείνει τη χάραξη μιας πορείας μετάβασης για το οικοσύστημα αυτό τα επόμενα δύο χρόνια, με φιλόδοξους αλλά ρεαλιστικούς στόχους, συμπεριλαμβανομένου ενός σχεδίου για τις δεξιότητες. |
| --- | --- |

4.9.

Η ΕΕ πρέπει να πρωτοστατήσει παγκοσμίως στην ανάπτυξη, την κατασκευή και τη χρήση τεχνολογιών αποδοτικής χρήσης του νερού, καθώς και να αποκτήσει παγκόσμια φήμη ως περιοχή παραγωγής με μικρό υδατικό αποτύπωμα. Οι επενδύσεις στην έρευνα και την ανάπτυξη και στη διαχείριση και τις δεξιότητες της βιομηχανίας ύδρευσης θα είναι ουσιαστικής σημασίας. Θα απαιτηθούν νέα επαγγέλματα και καταρτισμένοι εργαζόμενοι με ειδίκευση στο νερό για την υποστήριξη της τεχνογνωσίας και της εφαρμογής νέων τεχνολογιών χρήσης του νερού, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης σε αυτόν τον τομέα. Η ΕΕ μπορεί να αναλάβει ηγετικό ρόλο στη γαλάζια παραγωγή και στην αγορά επεξεργασίας βιομηχανικών υδάτων, εστιάζοντας στη δημιουργία νέων ιδιαιτέρως εξειδικευμένων θέσεων εργασίας στην Ευρώπη. Η τεχνογνωσία σχετικά με τις διαδικασίες εξοικονόμησης νερού θα αποτελέσει βασική ικανότητα και βασικό δείκτη επιδόσεων (ΒΔΕ) για τη βιομηχανία στο μέλλον. Οι τεχνολογίες αποδοτικής χρήσης του νερού αποτελούν έναν βιομηχανικό τομέα που συγκαταλέγεται στις καθαρές τεχνολογίες. Δεδομένου ότι οι καθαρές τεχνολογίες συγκροτούν μόνες τους το δικό τους οικοσύστημα, η ΕΟΚΕ προτείνει τη χάραξη μιας πορείας μετάβασης για το οικοσύστημα αυτό τα επόμενα δύο χρόνια, με φιλόδοξους αλλά ρεαλιστικούς στόχους, συμπεριλαμβανομένου ενός σχεδίου για τις δεξιότητες.

| 4.10. | Η διαβούλευση και η συμμετοχή των κορυφαίων φορέων και των εκπροσώπων του κλάδου είναι ουσιαστικής σημασίας για τη διαμόρφωση μιας βιώσιμης πολιτικής της ΕΕ για τα ύδατα. Επιπλέον, είναι ουσιαστικής σημασίας να ενστερνιστούν οι πολίτες της ΕΕ την πολιτική για τα ύδατα. Σε πολλούς τομείς, η εθνική νομοθεσία δεν επιτρέπει την επαναχρησιμοποίηση των υδάτων, με αποτέλεσμα να παρακωλύεται η διαδικασία της κυκλικής οικονομίας. Για να ξεπεραστεί αυτό το πρόβλημα, η ΕΕ πρέπει να θεσπίσει ελάχιστες απαιτήσεις για την ποιότητα και την παρακολούθηση των υδάτων. Για τον σκοπό αυτό, θα μπορούσε να δημιουργηθεί μια πλατφόρμα για τη Γαλάζια Συμφωνία, η οποία θα απευθύνεται στους εκπροσώπους της βιομηχανίας και της γεωργίας όπως και στους πολίτες της ΕΕ, όπου θα μπορούσαν να ανταλλάσσονται ιδέες και ζητήματα σχετικά με την κοινή χρήση των υδάτων, τις χρήσεις του νερού και την καινοτομία των έργων. Η πλατφόρμα θα μπορούσε να περιλαμβάνει δομές από το τοπικό, το περιφερειακό, το εθνικό και το ενωσιακό επίπεδο. Στόχος αυτής της ενωσιακής πλατφόρμας για τη Γαλάζια Συμφωνία θα είναι να βοηθήσει την ΕΕ και τα κράτη μέλη να λάβουν το συντομότερο δυνατόν τις αναγκαίες πολιτικές αποφάσεις σχετικά με την πολιτική για τα ύδατα. Είναι επίσης σημαντικό να ενταθεί ο διάλογος για το νερό με τα τοπικά και εθνικά θεσμικά όργανα, προκειμένου να ενθαρρυνθεί η δομημένη ευαισθητοποίηση, ενημέρωση και εκπαίδευση με επίκεντρο τη δράση σχετικά με τη στρατηγική σημασία του νερού ως περιορισμένου πόρου. Η εν λόγω μόνιμη διαβούλευση θα μπορούσε επίσης να διευκολύνει την άρση των νομοθετικών εμποδίων για την υιοθέτηση τεχνολογιών αποδοτικής χρήσης του νερού στις βιομηχανικές και γεωργικές διαδικασίες και από τα νοικοκυριά. |
| --- | --- |

4.10.

Η διαβούλευση και η συμμετοχή των κορυφαίων φορέων και των εκπροσώπων του κλάδου είναι ουσιαστικής σημασίας για τη διαμόρφωση μιας βιώσιμης πολιτικής της ΕΕ για τα ύδατα. Επιπλέον, είναι ουσιαστικής σημασίας να ενστερνιστούν οι πολίτες της ΕΕ την πολιτική για τα ύδατα. Σε πολλούς τομείς, η εθνική νομοθεσία δεν επιτρέπει την επαναχρησιμοποίηση των υδάτων, με αποτέλεσμα να παρακωλύεται η διαδικασία της κυκλικής οικονομίας. Για να ξεπεραστεί αυτό το πρόβλημα, η ΕΕ πρέπει να θεσπίσει ελάχιστες απαιτήσεις για την ποιότητα και την παρακολούθηση των υδάτων. Για τον σκοπό αυτό, θα μπορούσε να δημιουργηθεί μια πλατφόρμα για τη Γαλάζια Συμφωνία, η οποία θα απευθύνεται στους εκπροσώπους της βιομηχανίας και της γεωργίας όπως και στους πολίτες της ΕΕ, όπου θα μπορούσαν να ανταλλάσσονται ιδέες και ζητήματα σχετικά με την κοινή χρήση των υδάτων, τις χρήσεις του νερού και την καινοτομία των έργων. Η πλατφόρμα θα μπορούσε να περιλαμβάνει δομές από το τοπικό, το περιφερειακό, το εθνικό και το ενωσιακό επίπεδο. Στόχος αυτής της ενωσιακής πλατφόρμας για τη Γαλάζια Συμφωνία θα είναι να βοηθήσει την ΕΕ και τα κράτη μέλη να λάβουν το συντομότερο δυνατόν τις αναγκαίες πολιτικές αποφάσεις σχετικά με την πολιτική για τα ύδατα. Είναι επίσης σημαντικό να ενταθεί ο διάλογος για το νερό με τα τοπικά και εθνικά θεσμικά όργανα, προκειμένου να ενθαρρυνθεί η δομημένη ευαισθητοποίηση, ενημέρωση και εκπαίδευση με επίκεντρο τη δράση σχετικά με τη στρατηγική σημασία του νερού ως περιορισμένου πόρου. Η εν λόγω μόνιμη διαβούλευση θα μπορούσε επίσης να διευκολύνει την άρση των νομοθετικών εμποδίων για την υιοθέτηση τεχνολογιών αποδοτικής χρήσης του νερού στις βιομηχανικές και γεωργικές διαδικασίες και από τα νοικοκυριά.

| 4.11. | Η ολοκληρωμένη πολιτική της ΕΕ για τα ύδατα πρέπει να συνδυαστεί με ένα εξίσου φιλόδοξο ενωσιακό σχέδιο χρηματοδότησης, ώστε να δοθεί η δυνατότητα στη βιομηχανία και τις δημοτικές αρχές να πραγματοποιήσουν τις απαραίτητες επενδύσεις σε τεχνολογίες αποδοτικής χρήσης του νερού. Θα πρέπει να θεσπιστούν θετικά κίνητρα χρηματοδότησης, όπως εκπτώσεις φόρου, υψηλότεροι συντελεστές απόσβεσης και άλλοι μηχανισμοί. Τα εργαλεία και ο μηχανισμός πράσινης χρηματοδότησης (π.χ. ΠΚΔ και ταξινομία) πρέπει να συμπληρωθούν με περισσότερες και βαθύτερες διαστάσεις της χρήσης του νερού. |
| --- | --- |

4.11.

Η ολοκληρωμένη πολιτική της ΕΕ για τα ύδατα πρέπει να συνδυαστεί με ένα εξίσου φιλόδοξο ενωσιακό σχέδιο χρηματοδότησης, ώστε να δοθεί η δυνατότητα στη βιομηχανία και τις δημοτικές αρχές να πραγματοποιήσουν τις απαραίτητες επενδύσεις σε τεχνολογίες αποδοτικής χρήσης του νερού. Θα πρέπει να θεσπιστούν θετικά κίνητρα χρηματοδότησης, όπως εκπτώσεις φόρου, υψηλότεροι συντελεστές απόσβεσης και άλλοι μηχανισμοί. Τα εργαλεία και ο μηχανισμός πράσινης χρηματοδότησης (π.χ. ΠΚΔ και ταξινομία) πρέπει να συμπληρωθούν με περισσότερες και βαθύτερες διαστάσεις της χρήσης του νερού.

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2023.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Oliver RÖPKE

---

(1)  https://www.eea.europa.eu/highlights/water-stress-is-a-major

1

(2)  https://www.eea.europa.eu/publications/92-9167-025-1/page003.html

2

(3)  COM(2023) 62 final

3

(4)  Σύνοδος Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (23 Μαρτίου 2023) — Συμπεράσματα

4

(5)  https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Archive:Water_use_in_industry&oldid=196132

5

(6)  Αποθετήριο εκδόσεων του ΚΚΕρ — Οι προοπτικές της κυκλικής οικονομίας στον κλωστοϋφαντουργικό τομέα της ΕΕ (europa.eu).

6

(7)  https://www.africapulpaper.com/en/articles/water-usage-in-paper-mills

7

(8)  https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC129596

8

---

| 29.9.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 349/80 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 349/80

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Βιώσιμη διαχείριση των υδάτων και κλιματική έκτακτη ανάγκη: κυκλικές και άλλες λύσεις για το αγροδιατροφικό σύστημα της ΕΕ σε μια μελλοντική “Γαλάζια συμφωνία της ΕΕ”
  »

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2023/C 349/13)

| Εισηγητής: | ο κ. Josep PUXEU ROCAMORA |
| --- | --- |
| Συνεισηγητής: | ο κ. John COMER |

Εισηγητής:

ο κ. Josep PUXEU ROCAMORA

Josep PUXEU ROCAMORA

Συνεισηγητής:

ο κ. John COMER

John COMER

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 23.1.2023 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 28.6.2023 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 13.7.2023 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 580 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 181/0/0 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

23.1.2023

Νομική βάση

Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

28.6.2023

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

13.7.2023

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

580

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

181/0/0

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η κλιματική αλλαγή μεταβάλλει την ένταση και τη συχνότητα των βροχοπτώσεων στην ΕΕ με εύλογες επιπτώσεις στις ποσότητες νερού που διατίθενται για τη γεωργία. Αυτό οδηγεί όχι μόνο σε μείωση της παραγωγής των καλλιεργειών αλλά και σε αυξημένο ανταγωνισμό μεταξύ των διαφορετικών χρήσεων κατανάλωσης (πληθυσμού, βιομηχανίας και γεωργίας). Επιπλέον, και οι ανθρώπινες δραστηριότητες επηρεάζουν την ποιότητα του νερού, προκαλώντας την έντονη παρουσία θρεπτικών ουσιών και ρύπων. |
| --- | --- |

1.1.

Η κλιματική αλλαγή μεταβάλλει την ένταση και τη συχνότητα των βροχοπτώσεων στην ΕΕ με εύλογες επιπτώσεις στις ποσότητες νερού που διατίθενται για τη γεωργία. Αυτό οδηγεί όχι μόνο σε μείωση της παραγωγής των καλλιεργειών αλλά και σε αυξημένο ανταγωνισμό μεταξύ των διαφορετικών χρήσεων κατανάλωσης (πληθυσμού, βιομηχανίας και γεωργίας). Επιπλέον, και οι ανθρώπινες δραστηριότητες επηρεάζουν την ποιότητα του νερού, προκαλώντας την έντονη παρουσία θρεπτικών ουσιών και ρύπων.

| 1.2. | Με την κοινή γεωργική πολιτική (ΚΓΠ), τη στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» και τη στρατηγική για τη βιοποικιλότητα έχουν τεθεί στόχοι για την επίτευξη βιώσιμης παραγωγής τροφίμων και την προστασία των οικοσυστημάτων. Για την επίτευξη των εν λόγω στόχων, ο αγροδιατροφικός τομέας απαιτεί τη διατήρηση των αγροτικών περιοχών και των δομών παραγωγής, υποστήριξη των παραγωγών σε τοπικό επίπεδο, βιώσιμη διαχείριση της γης και των υδάτων, καθώς και ανοικτή στρατηγική αυτονομία. Το νερό είναι θεμελιώδης πόρος για την παραγωγή τροφίμων και, ως εκ τούτου, η διασφάλιση τόσο της πρόσβασης σε νερό κατάλληλης ποιότητας όσο και της βιώσιμης διαχείρισής του είναι ουσιαστικής σημασίας για την κατοχύρωση επαρκούς και βιώσιμης παραγωγής τροφίμων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Όλα τα καθεστώτα της ΚΓΠ θα πρέπει να ενθαρρύνουν τη βιώσιμη και αποδοτική διαχείριση των υδάτων, με την ενσωμάτωση δεικτών για την παρακολούθηση της προόδου στη διαχείριση των υδάτων σε κάθε κράτος μέλος. |
| --- | --- |

1.2.

Με την κοινή γεωργική πολιτική (ΚΓΠ), τη στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» και τη στρατηγική για τη βιοποικιλότητα έχουν τεθεί στόχοι για την επίτευξη βιώσιμης παραγωγής τροφίμων και την προστασία των οικοσυστημάτων. Για την επίτευξη των εν λόγω στόχων, ο αγροδιατροφικός τομέας απαιτεί τη διατήρηση των αγροτικών περιοχών και των δομών παραγωγής, υποστήριξη των παραγωγών σε τοπικό επίπεδο, βιώσιμη διαχείριση της γης και των υδάτων, καθώς και ανοικτή στρατηγική αυτονομία. Το νερό είναι θεμελιώδης πόρος για την παραγωγή τροφίμων και, ως εκ τούτου, η διασφάλιση τόσο της πρόσβασης σε νερό κατάλληλης ποιότητας όσο και της βιώσιμης διαχείρισής του είναι ουσιαστικής σημασίας για την κατοχύρωση επαρκούς και βιώσιμης παραγωγής τροφίμων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Όλα τα καθεστώτα της ΚΓΠ θα πρέπει να ενθαρρύνουν τη βιώσιμη και αποδοτική διαχείριση των υδάτων, με την ενσωμάτωση δεικτών για την παρακολούθηση της προόδου στη διαχείριση των υδάτων σε κάθε κράτος μέλος.

| 1.3. | Η βιώσιμη διαχείριση των υδάτων πρέπει να είναι επικεντρωμένη στη διαχείριση εφοδιασμού, με τη λήψη μέτρων που θα διασφαλίζουν τη διαθεσιμότητα νερού για όλους τους χρήστες. Η διαχείριση εφοδιασμού πρέπει απαραιτήτως να περιλαμβάνει τη βελτιστοποίηση της αποδοτικής χρήσης, τη μείωση των απωλειών, την ιεράρχηση των χρήσεων, την εξάλειψη των παράνομων χρήσεων, τη θέσπιση μέτρων για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας ολόκληρου του συστήματος και, τέλος, την υιοθέτηση ενός συνόλου προσεγγίσεων, εναρμονισμένων με στρατηγικές, για την εδραίωση της επαρκούς παραγωγής τροφίμων στην ΕΕ. |
| --- | --- |

1.3.

Η βιώσιμη διαχείριση των υδάτων πρέπει να είναι επικεντρωμένη στη διαχείριση εφοδιασμού, με τη λήψη μέτρων που θα διασφαλίζουν τη διαθεσιμότητα νερού για όλους τους χρήστες. Η διαχείριση εφοδιασμού πρέπει απαραιτήτως να περιλαμβάνει τη βελτιστοποίηση της αποδοτικής χρήσης, τη μείωση των απωλειών, την ιεράρχηση των χρήσεων, την εξάλειψη των παράνομων χρήσεων, τη θέσπιση μέτρων για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας ολόκληρου του συστήματος και, τέλος, την υιοθέτηση ενός συνόλου προσεγγίσεων, εναρμονισμένων με στρατηγικές, για την εδραίωση της επαρκούς παραγωγής τροφίμων στην ΕΕ.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ ζητεί την καθιέρωση ειδικών προτύπων όσον αφορά τη χρήση του νερού σε διάφορους οικονομικούς τομείς, για παράδειγμα, στη γεωργία και στη βιομηχανία, μέσω της συγκρότησης διαχειριστικής δομής με συμμετοχή της ΕΟΚΕ και σκοπό τη χάραξη τομεακών κατευθυντήριων γραμμών για τη χρήση του νερού. |
| --- | --- |

1.4.

Η ΕΟΚΕ ζητεί την καθιέρωση ειδικών προτύπων όσον αφορά τη χρήση του νερού σε διάφορους οικονομικούς τομείς, για παράδειγμα, στη γεωργία και στη βιομηχανία, μέσω της συγκρότησης διαχειριστικής δομής με συμμετοχή της ΕΟΚΕ και σκοπό τη χάραξη τομεακών κατευθυντήριων γραμμών για τη χρήση του νερού.

| 1.5. | Ο ρόλος των τεχνολογιών στην εξασφάλιση νερού για τη γεωργική παραγωγή θα είναι καθοριστικός. Πρέπει να διατεθούν για την έρευνα και την προσαρμογή των γονιδιωματικών γνώσεων κατάλληλοι και επαρκείς δημοσιονομικοί πόροι, με στόχο την ανάπτυξη καλλιεργειών που είναι πιο ανθεκτικές και προσαρμοσμένες στις κλιματικές συνθήκες. Πόροι θα χρειαστούν και για την προώθηση νέων τεχνικών μετασχηματισμού ύδατος, όπως η επαναχρησιμοποίηση και η αφαλάτωση. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ προτείνει την προώθηση των αναγκαίων μέτρων για την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών, με παράλληλο σεβασμό των οικοσυστημάτων στα οποία βρίσκονται και με προτεραιότητα στις περιβαλλοντικές παραμέτρους. |
| --- | --- |

1.5.

Ο ρόλος των τεχνολογιών στην εξασφάλιση νερού για τη γεωργική παραγωγή θα είναι καθοριστικός. Πρέπει να διατεθούν για την έρευνα και την προσαρμογή των γονιδιωματικών γνώσεων κατάλληλοι και επαρκείς δημοσιονομικοί πόροι, με στόχο την ανάπτυξη καλλιεργειών που είναι πιο ανθεκτικές και προσαρμοσμένες στις κλιματικές συνθήκες. Πόροι θα χρειαστούν και για την προώθηση νέων τεχνικών μετασχηματισμού ύδατος, όπως η επαναχρησιμοποίηση και η αφαλάτωση. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ προτείνει την προώθηση των αναγκαίων μέτρων για την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών, με παράλληλο σεβασμό των οικοσυστημάτων στα οποία βρίσκονται και με προτεραιότητα στις περιβαλλοντικές παραμέτρους.

| 1.6. | Οι τιμές ενέργειας επηρεάζουν την εισαγωγή νέων τεχνολογιών, η λειτουργία των οποίων συνδέεται στενά με τη χρήση ορυκτών καυσίμων. Η ΕΟΚΕ ζητεί την απανθρακοποίηση της γεωργίας, την προσαρμογή των τιμών των γεωργικών προϊόντων στον πρωτογενή τομέα και την εντατική χρήση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ώστε να ενισχυθεί η σχέση μεταξύ ενέργειας, νερού και τροφίμων. |
| --- | --- |

1.6.

Οι τιμές ενέργειας επηρεάζουν την εισαγωγή νέων τεχνολογιών, η λειτουργία των οποίων συνδέεται στενά με τη χρήση ορυκτών καυσίμων. Η ΕΟΚΕ ζητεί την απανθρακοποίηση της γεωργίας, την προσαρμογή των τιμών των γεωργικών προϊόντων στον πρωτογενή τομέα και την εντατική χρήση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ώστε να ενισχυθεί η σχέση μεταξύ ενέργειας, νερού και τροφίμων.

| 1.7. | Η κλιματική αλλαγή συνεπάγεται υψηλότερες θερμοκρασίες, αυξημένη εξατμισοδιαπνοή και σημαντική αύξηση των ακραίων καιρικών φαινομένων, προκαλώντας ξηρασίες, πλημμύρες, καταιγίδες και πυρκαγιές. Τα προβλήματα αυτά είναι άκρως καταστροφικά για τις καλλιέργειες και το ζωικό κεφάλαιο. Χρειάζεται στρατηγικό σχέδιο που να αξιοποιεί την επιστημονική και την τεχνολογική εμπειρογνωσία για τη διασφάλιση της διαθεσιμότητας ασφαλούς νερού για τη γεωργία σε ολόκληρη την ΕΕ. Πρέπει να καταρτιστούν συγκεκριμένα σχέδια για τοπικές περιοχές και περιφέρειες που πλήττονται από παρατεταμένες ξηρασίες ή πλημμύρες, Θα χρειαστούν ειδικός αυτόνομος προϋπολογισμός και κονδύλια στήριξης, όπως και ένας ενωσιακός κανονισμός που να κατευθύνει πόρους με σκοπό να καθιστά δυνατά και να διευκολύνει τα κεντρικά, περιφερειακά και τοπικά σχέδια εφοδιασμού με επαρκές νερό. Τα εν λόγω σχέδια πρέπει να διασφαλίζουν την κατασκευή και τη συντήρηση υποδομών ύδρευσης, κατάλληλων για τον επιδιωκόμενο σκοπό, σε όλα τα μέρη της ΕΕ. |
| --- | --- |

1.7.

Η κλιματική αλλαγή συνεπάγεται υψηλότερες θερμοκρασίες, αυξημένη εξατμισοδιαπνοή και σημαντική αύξηση των ακραίων καιρικών φαινομένων, προκαλώντας ξηρασίες, πλημμύρες, καταιγίδες και πυρκαγιές. Τα προβλήματα αυτά είναι άκρως καταστροφικά για τις καλλιέργειες και το ζωικό κεφάλαιο. Χρειάζεται στρατηγικό σχέδιο που να αξιοποιεί την επιστημονική και την τεχνολογική εμπειρογνωσία για τη διασφάλιση της διαθεσιμότητας ασφαλούς νερού για τη γεωργία σε ολόκληρη την ΕΕ. Πρέπει να καταρτιστούν συγκεκριμένα σχέδια για τοπικές περιοχές και περιφέρειες που πλήττονται από παρατεταμένες ξηρασίες ή πλημμύρες, Θα χρειαστούν ειδικός αυτόνομος προϋπολογισμός και κονδύλια στήριξης, όπως και ένας ενωσιακός κανονισμός που να κατευθύνει πόρους με σκοπό να καθιστά δυνατά και να διευκολύνει τα κεντρικά, περιφερειακά και τοπικά σχέδια εφοδιασμού με επαρκές νερό. Τα εν λόγω σχέδια πρέπει να διασφαλίζουν την κατασκευή και τη συντήρηση υποδομών ύδρευσης, κατάλληλων για τον επιδιωκόμενο σκοπό, σε όλα τα μέρη της ΕΕ.

2.   Πλαίσιο της ευρωπαϊκής γεωργίας

Πλαίσιο της ευρωπαϊκής γεωργίας

| 2.1. | Στόχος της παρούσας γνωμοδότησης πρωτοβουλίας είναι η μελέτη του δίπτυχου νερού-γεωργίας σε επίπεδο ΕΕ, σε σχέση με την κλιματική έκτακτη ανάγκη και τον μελλοντικό αντίκτυπο στην επισιτιστική ασφάλεια και βιωσιμότητα. Η γνωμοδότηση θέτει στοιχεία προβληματισμού σχετικά με τις επιπτώσεις των ακραίων καιρικών φαινομένων και την επίδραση των διαφόρων ενωσιακών πολιτικών και κανονισμών. Με την παρούσα γνωμοδότηση περιγράφονται ο επείγων χαρακτήρας της βιώσιμης διαχείρισης των υδάτων και τα συγκεκριμένα προβλήματα που επηρεάζουν τη γεωργία στην ΕΕ, και υποβάλλονται προτάσεις για την ενίσχυση της επισιτιστικής αυτονομίας της ΕΕ, καθώς και της ποιότητας και της ποσότητας του αποθέματος νερού για την επίτευξη του στόχου αυτού. |
| --- | --- |

2.1.

Στόχος της παρούσας γνωμοδότησης πρωτοβουλίας είναι η μελέτη του δίπτυχου νερού-γεωργίας σε επίπεδο ΕΕ, σε σχέση με την κλιματική έκτακτη ανάγκη και τον μελλοντικό αντίκτυπο στην επισιτιστική ασφάλεια και βιωσιμότητα. Η γνωμοδότηση θέτει στοιχεία προβληματισμού σχετικά με τις επιπτώσεις των ακραίων καιρικών φαινομένων και την επίδραση των διαφόρων ενωσιακών πολιτικών και κανονισμών. Με την παρούσα γνωμοδότηση περιγράφονται ο επείγων χαρακτήρας της βιώσιμης διαχείρισης των υδάτων και τα συγκεκριμένα προβλήματα που επηρεάζουν τη γεωργία στην ΕΕ, και υποβάλλονται προτάσεις για την ενίσχυση της επισιτιστικής αυτονομίας της ΕΕ, καθώς και της ποιότητας και της ποσότητας του αποθέματος νερού για την επίτευξη του στόχου αυτού.

| 2.2. | Η γεωργία αποτελεί στρατηγικό τομέα στην ΕΕ, κυρίως λόγω της κοινωνικοοικονομικής σημασίας της. Εκτιμάται ότι το 30 % της παραγωγικής γεωργικής έκτασης της ΕΕ αρδεύεται, αν και το ποσοστό αυτό είναι υψηλότερο στα κράτη μέλη του νότου λόγω των ιδιαίτερων κλιματικών συνθηκών τους, φθάνοντας το 70 % σε ορισμένες περιοχές (1). |
| --- | --- |

2.2.

Η γεωργία αποτελεί στρατηγικό τομέα στην ΕΕ, κυρίως λόγω της κοινωνικοοικονομικής σημασίας της. Εκτιμάται ότι το 30 % της παραγωγικής γεωργικής έκτασης της ΕΕ αρδεύεται, αν και το ποσοστό αυτό είναι υψηλότερο στα κράτη μέλη του νότου λόγω των ιδιαίτερων κλιματικών συνθηκών τους, φθάνοντας το 70 % σε ορισμένες περιοχές (1

3.   Λειψυδρία και οι κύριες προκλήσεις για το αγροδιατροφικό σύστημα της ΕΕ

Λειψυδρία και οι κύριες προκλήσεις για το αγροδιατροφικό σύστημα της ΕΕ

| 3.1. | Η γεωργική παραγωγή εξαρτάται από τη διαθεσιμότητα νερού. Από την άλλη πλευρά, και η γεωργία έχει αντίκτυπο τόσο στην ποσότητα όσο και στην ποιότητα του νερού, είτε μέσω της διάχυτης ρύπανσης λόγω της χρήσης λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων, είτε μέσω της διείσδυσης αλμυρού νερού σε παράκτιους υδροφόρους ορίζοντες που υφίστανται υπερεκμετάλλευση. Εκτιμάται ότι το 20 % των εκτάσεων της Ευρώπης και το 30 % του πληθυσμού της πλήττονται κάθε χρόνο από λειψυδρία (2), ενώ η καταπόνηση των υδατικών πόρων αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά σε επίπεδο ΕΕ κατά την επόμενη δεκαετία (3). |
| --- | --- |

3.1.

Η γεωργική παραγωγή εξαρτάται από τη διαθεσιμότητα νερού. Από την άλλη πλευρά, και η γεωργία έχει αντίκτυπο τόσο στην ποσότητα όσο και στην ποιότητα του νερού, είτε μέσω της διάχυτης ρύπανσης λόγω της χρήσης λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων, είτε μέσω της διείσδυσης αλμυρού νερού σε παράκτιους υδροφόρους ορίζοντες που υφίστανται υπερεκμετάλλευση. Εκτιμάται ότι το 20 % των εκτάσεων της Ευρώπης και το 30 % του πληθυσμού της πλήττονται κάθε χρόνο από λειψυδρία (2

3

| 3.2. | Σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος, οι ανανεώσιμοι υδατικοί πόροι σε επίπεδο ΕΕ μειώθηκαν από 3 219 km3 το 2010 σε 2 883 km3 το 2020 (4). Η κατάσταση αυτή θα επηρεαστεί αρνητικά από την αναμενόμενη αύξηση της θερμοκρασίας και την υψηλότερη εξατμισοδιαπνοή, κάτι που θα επιτείνει τη ζήτηση νερού για τη γεωργία και τον ανταγωνισμό μεταξύ των διαφόρων χρήσεων. |
| --- | --- |

3.2.

Σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος, οι ανανεώσιμοι υδατικοί πόροι σε επίπεδο ΕΕ μειώθηκαν από 3 219 km3

3

4

| 3.3. | Τα τελευταία 55 χρόνια, έχει παρατηρηθεί στο σύνολο της ΕΕ μείωση κατά 17 % των κατά κεφαλήν ανανεώσιμων υδατικών πόρων της (5). Αν και αυτό μπορεί να εξηγηθεί εν μέρει από την αύξηση του πληθυσμού, είναι επίσης αλήθεια ότι η πίεση από την οικονομική δραστηριότητα —συμπεριλαμβανομένης της γεωργίας— και την κλιματική αλλαγή επιδεινώνει την εποχική και την ετήσια λειψυδρία σε πολλές περιοχές της ΕΕ. |
| --- | --- |

3.3.

Τα τελευταία 55 χρόνια, έχει παρατηρηθεί στο σύνολο της ΕΕ μείωση κατά 17 % των κατά κεφαλήν ανανεώσιμων υδατικών πόρων της (5

| 3.4. | Κατά την περίοδο 2010-2016, τα επιφανειακά ύδατα αντιπροσώπευαν το 54 % των υδάτων που χρησιμοποιήθηκαν για τη γεωργία στην ΕΕ, ενώ τα υπόγεια ύδατα το 39 %. Το ανακυκλωμένο νερό αντιπροσώπευε το 4 % και η αφαλάτωση το 3 % (6). Τα ποσοστά αυτά μπορεί να διαφέρουν σημαντικά από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, ανάλογα με τις κλιματικές συνθήκες. Η δέσμευση για επαναχρησιμοποίηση των επεξεργασμένων λυμάτων αποτελεί στοιχείο της κυκλικής οικονομίας, ιδίως δεδομένου ότι μόνο 1 100 hm3 λυμάτων επαναχρησιμοποιούνται στην ΕΕ κάθε χρόνο (περίπου το 0,4 % του συνόλου του δεσμευόμενου γλυκού νερού στην ΕΕ) (7). |
| --- | --- |

3.4.

Κατά την περίοδο 2010-2016, τα επιφανειακά ύδατα αντιπροσώπευαν το 54 % των υδάτων που χρησιμοποιήθηκαν για τη γεωργία στην ΕΕ, ενώ τα υπόγεια ύδατα το 39 %. Το ανακυκλωμένο νερό αντιπροσώπευε το 4 % και η αφαλάτωση το 3 % (6

3

7

| 3.5. | Όσο ευθύνεται η γεωργία για τη λειψυδρία άλλο τόσο πλήττεται από αυτήν. Σύμφωνα με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), η γεωργία αντιπροσωπεύει σχεδόν το 70 % της συνολικής άντλησης νερού, ενώ το ποσοστό αυτό μπορεί να φτάσει έως και το 95 % σε ορισμένες αναπτυσσόμενες χώρες (8). Ωστόσο, σε πολλές χώρες, η απόδοση της άρδευσης είναι χαμηλή. |
| --- | --- |

3.5.

Όσο ευθύνεται η γεωργία για τη λειψυδρία άλλο τόσο πλήττεται από αυτήν. Σύμφωνα με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), η γεωργία αντιπροσωπεύει σχεδόν το 70 % της συνολικής άντλησης νερού, ενώ το ποσοστό αυτό μπορεί να φτάσει έως και το 95 % σε ορισμένες αναπτυσσόμενες χώρες (8

| 3.6. | Μολονότι το υδατικό αποτύπωμα της γεωργικής παραγωγής της ΕΕ μειώνεται, παραμένει σημαντικό σε περιοχές με εντατικοποίηση της γεωργίας και όπου ασκείται μεγαλύτερη πίεση στους υδατικούς πόρους. Μπορεί επίσης να εμποδίσει την εμφάνιση δραστηριοτήτων διαφοροποίησης, όπως της υδατοκαλλιέργειας εσωτερικών υδάτων και της καλλιέργειας φυκών, οι οποίες θα μπορούσαν να παρέχουν πρόσθετες πηγές εσόδων σε ορισμένες αγροτικές περιοχές της ΕΕ, αλλά εξαρτώνται από τη διαθεσιμότητα τουλάχιστον κάποιας ελάχιστης ποσότητας νερού. |
| --- | --- |

3.6.

Μολονότι το υδατικό αποτύπωμα της γεωργικής παραγωγής της ΕΕ μειώνεται, παραμένει σημαντικό σε περιοχές με εντατικοποίηση της γεωργίας και όπου ασκείται μεγαλύτερη πίεση στους υδατικούς πόρους. Μπορεί επίσης να εμποδίσει την εμφάνιση δραστηριοτήτων διαφοροποίησης, όπως της υδατοκαλλιέργειας εσωτερικών υδάτων και της καλλιέργειας φυκών, οι οποίες θα μπορούσαν να παρέχουν πρόσθετες πηγές εσόδων σε ορισμένες αγροτικές περιοχές της ΕΕ, αλλά εξαρτώνται από τη διαθεσιμότητα τουλάχιστον κάποιας ελάχιστης ποσότητας νερού.

| 3.7. | Η λειψυδρία αλλάζει την έννοια του νερού ως πόρου, καθώς και τα υφιστάμενα μοντέλα διαχείρισης. Το νερό πρέπει να νοείται ως βασικός πόρος ζωής και, ως εκ τούτου, θα πρέπει να αποτελεί αντικείμενο διαχείρισης ως σπάνιο οικονομικό αγαθό υψηλής αξίας. Τα πρότυπα διαχείρισης που βασίζονται στη ζήτηση είναι, επί του παρόντος, δύσκολο να εφαρμοστούν και πρέπει να εξελιχθούν προς την κατεύθυνση της διαχείρισης της προσφοράς, βάσει κριτηρίων ασφάλειας και βιωσιμότητας. |
| --- | --- |

3.7.

Η λειψυδρία αλλάζει την έννοια του νερού ως πόρου, καθώς και τα υφιστάμενα μοντέλα διαχείρισης. Το νερό πρέπει να νοείται ως βασικός πόρος ζωής και, ως εκ τούτου, θα πρέπει να αποτελεί αντικείμενο διαχείρισης ως σπάνιο οικονομικό αγαθό υψηλής αξίας. Τα πρότυπα διαχείρισης που βασίζονται στη ζήτηση είναι, επί του παρόντος, δύσκολο να εφαρμοστούν και πρέπει να εξελιχθούν προς την κατεύθυνση της διαχείρισης της προσφοράς, βάσει κριτηρίων ασφάλειας και βιωσιμότητας.

| 3.8. | Τα προβλήματα στη διαχείριση των πόρων δεν οφείλονται μόνο στην έλλειψη εργαλείων σχεδιασμού ή διαχείρισης, ή στα συγκρουόμενα συμφέροντα διαφόρων παραγόντων, αλλά συχνά προκαλούνται λόγω της κακής κατάστασης των αρδευτικών υποδομών και των συστημάτων αποστράγγισης, με αποτέλεσμα την απώλεια νερού και τη μη αποδοτική χρήση του. |
| --- | --- |

3.8.

Τα προβλήματα στη διαχείριση των πόρων δεν οφείλονται μόνο στην έλλειψη εργαλείων σχεδιασμού ή διαχείρισης, ή στα συγκρουόμενα συμφέροντα διαφόρων παραγόντων, αλλά συχνά προκαλούνται λόγω της κακής κατάστασης των αρδευτικών υποδομών και των συστημάτων αποστράγγισης, με αποτέλεσμα την απώλεια νερού και τη μη αποδοτική χρήση του.

| 3.9. | Η γεωργία στα κράτη μέλη του νότου της ΕΕ αντιμετωπίζει μια σειρά προκλήσεων που συνδέονται άμεσα με τη λειψυδρία, πιο συγκεκριμένα: παρατεταμένες ξηρασίες, οι οποίες είναι πιο έντονες στην περιοχή της Μεσογείου· άνιση διαθεσιμότητα και διανομή του νερού· ανταγωνισμό για το νερό, ιδίως για αστική χρήση και ως αποτέλεσμα της τουριστικής έντασης. Στα κράτη μέλη του βορρά της ΕΕ επικρατεί το πρόβλημα της ρύπανσης των υδάτων που προκαλείται από την εντατική γεωργία και τη χρήση θρεπτικών ουσιών και φυτοφαρμάκων. Επιπλέον, η ύπαρξη πλωτών οδών και οδών μεταφοράς που απαιτούν ελάχιστες ροές για τη διατήρηση της αποτελεσματικότητάς τους δημιουργεί μεγαλύτερο ανταγωνισμό μεταξύ πιθανών εναλλακτικών χρήσεων ενός ολοένα και πιο σπάνιου πόρου. |
| --- | --- |

3.9.

Η γεωργία στα κράτη μέλη του νότου της ΕΕ αντιμετωπίζει μια σειρά προκλήσεων που συνδέονται άμεσα με τη λειψυδρία, πιο συγκεκριμένα: παρατεταμένες ξηρασίες, οι οποίες είναι πιο έντονες στην περιοχή της Μεσογείου· άνιση διαθεσιμότητα και διανομή του νερού· ανταγωνισμό για το νερό, ιδίως για αστική χρήση και ως αποτέλεσμα της τουριστικής έντασης. Στα κράτη μέλη του βορρά της ΕΕ επικρατεί το πρόβλημα της ρύπανσης των υδάτων που προκαλείται από την εντατική γεωργία και τη χρήση θρεπτικών ουσιών και φυτοφαρμάκων. Επιπλέον, η ύπαρξη πλωτών οδών και οδών μεταφοράς που απαιτούν ελάχιστες ροές για τη διατήρηση της αποτελεσματικότητάς τους δημιουργεί μεγαλύτερο ανταγωνισμό μεταξύ πιθανών εναλλακτικών χρήσεων ενός ολοένα και πιο σπάνιου πόρου.

| 3.10. | Η ανοικτή στρατηγική αυτονομία στον αγροδιατροφικό τομέα, όπως έχει ήδη οριστεί από την ΕΟΚΕ (9), αποτελεί ιδιαίτερα σημαντικό μέλημα. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν διάφοροι δείκτες για τον ποσοτικό προσδιορισμό της επισιτιστικής αυτονομίας της ΕΕ. Ωστόσο, παρόλο που το ποσοστό επισιτιστικής αυτονομίας της ΕΕ είναι υψηλό, η αποφασιστικότητά της είναι υπερβολικά γενικευμένη, καθώς ποικίλλει σε μεγάλο βαθμό ανάλογα με τους διάφορους τύπους τροφίμων και περιοχών, με σημαντικές ελλείψεις στην παραγωγή σιτηρών, σπόρων σόγιας και φυτικών ελαίων. |
| --- | --- |

3.10.

Η ανοικτή στρατηγική αυτονομία στον αγροδιατροφικό τομέα, όπως έχει ήδη οριστεί από την ΕΟΚΕ (9

| 3.11. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην έκθεση στρατηγικών προβλέψεων του 2021, θεωρεί τη διασφάλιση βιώσιμων και ανθεκτικών συστημάτων τροφίμων ως έναν από τους βασικούς στρατηγικούς τομείς για την ενίσχυση της παγκόσμιας πρωτοκαθεδρίας της ΕΕ, επισημαίνοντας την ανάγκη επένδυσης στην καινοτομία για τη διασφάλιση ανθεκτικών και βιώσιμων συστημάτων τροφίμων. |
| --- | --- |

3.11.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην έκθεση στρατηγικών προβλέψεων του 2021, θεωρεί τη διασφάλιση βιώσιμων και ανθεκτικών συστημάτων τροφίμων ως έναν από τους βασικούς στρατηγικούς τομείς για την ενίσχυση της παγκόσμιας πρωτοκαθεδρίας της ΕΕ, επισημαίνοντας την ανάγκη επένδυσης στην καινοτομία για τη διασφάλιση ανθεκτικών και βιώσιμων συστημάτων τροφίμων.

| 3.12. | Θα πρέπει να διασφαλιστεί η αποδοτική χρήση του εδαφικού νερού, το οποίο νοείται ως το μέρος των βροχοπτώσεων που διαχέεται και εισχωρεί στο έδαφος. Η καθοριστική λειτουργία του εδάφους στη διήθηση και την απορρόφηση των υδάτων πρέπει να ενισχυθεί με την υποστήριξη πολιτικών αναγέννησης του εδάφους. |
| --- | --- |

3.12.

Θα πρέπει να διασφαλιστεί η αποδοτική χρήση του εδαφικού νερού, το οποίο νοείται ως το μέρος των βροχοπτώσεων που διαχέεται και εισχωρεί στο έδαφος. Η καθοριστική λειτουργία του εδάφους στη διήθηση και την απορρόφηση των υδάτων πρέπει να ενισχυθεί με την υποστήριξη πολιτικών αναγέννησης του εδάφους.

| 3.13. | Η απόφαση να επιλεγεί η κυκλική οικονομία όσον αφορά τις χρήσεις του νερού (ανακύκλωση των αποχετευτικών υδάτων ή των αστικών λυμάτων για άρδευση) και περισσότερα τεχνολογικά συστήματα (αφαλάτωση) αποτελεί παράδειγμα προς μίμηση σε ορισμένα κράτη μέλη παραγωγής στη νότια Ευρώπη. Ωστόσο, και οι δύο λύσεις είναι πολύ εντατικές όσον αφορά την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας και είναι δυνητικά επιβλαβείς για το έδαφος και τις καλλιέργειες. Το ανακυκλωμένο νερό πρέπει να υποβάλλεται σε κατάλληλη επεξεργασία, και η εξασφάλιση ασφαλούς νερού για τη γεωργία θα πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα. Επιπλέον, η αναγκαία ενέργεια προέρχεται από διαφορετικά συστήματα, τα οποία δεν είναι πάντοτε ανανεώσιμα. Η ΕΟΚΕ ζητεί την απανθρακοποίηση της κυκλικής διαχείρισης των υδάτων και τη γενίκευση της χρήσης εναλλακτικών πηγών ενέργειας ώστε να ενισχυθεί η σχέση μεταξύ ενέργειας, νερού και τροφίμων. |
| --- | --- |

3.13.

Η απόφαση να επιλεγεί η κυκλική οικονομία όσον αφορά τις χρήσεις του νερού (ανακύκλωση των αποχετευτικών υδάτων ή των αστικών λυμάτων για άρδευση) και περισσότερα τεχνολογικά συστήματα (αφαλάτωση) αποτελεί παράδειγμα προς μίμηση σε ορισμένα κράτη μέλη παραγωγής στη νότια Ευρώπη. Ωστόσο, και οι δύο λύσεις είναι πολύ εντατικές όσον αφορά την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας και είναι δυνητικά επιβλαβείς για το έδαφος και τις καλλιέργειες. Το ανακυκλωμένο νερό πρέπει να υποβάλλεται σε κατάλληλη επεξεργασία, και η εξασφάλιση ασφαλούς νερού για τη γεωργία θα πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα. Επιπλέον, η αναγκαία ενέργεια προέρχεται από διαφορετικά συστήματα, τα οποία δεν είναι πάντοτε ανανεώσιμα. Η ΕΟΚΕ ζητεί την απανθρακοποίηση της κυκλικής διαχείρισης των υδάτων και τη γενίκευση της χρήσης εναλλακτικών πηγών ενέργειας ώστε να ενισχυθεί η σχέση μεταξύ ενέργειας, νερού και τροφίμων.

| 3.14. | Αυτή η εξάρτηση από την ηλεκτρική ενέργεια δέχτηκε πλήγμα το 2022 από την αύξηση των τιμών της ενέργειας, που είχε καθοριστική επίδραση στο κόστος παραγωγής, ιδίως στις παράκτιες περιοχές της Μεσογείου, όπου η διαρθρωτική έλλειψη νερού απαιτεί τη χρήση αυτών των τεχνολογικών λύσεων. |
| --- | --- |

3.14.

Αυτή η εξάρτηση από την ηλεκτρική ενέργεια δέχτηκε πλήγμα το 2022 από την αύξηση των τιμών της ενέργειας, που είχε καθοριστική επίδραση στο κόστος παραγωγής, ιδίως στις παράκτιες περιοχές της Μεσογείου, όπου η διαρθρωτική έλλειψη νερού απαιτεί τη χρήση αυτών των τεχνολογικών λύσεων.

| 3.15. | Η διαχείριση των διασυνοριακών επιφανειακών υδάτων δεν επηρεάζει μόνο την ποσότητα του πόρου κατάντη, αλλά και την ποιότητά του. Ανεξάρτητα από τις διατάξεις της οδηγίας-πλαίσιο για τα ύδατα (ΟΠΥ) (10) και την υφιστάμενη υποχρέωση θέσπισης ολοκληρωμένου σχεδιασμού σε επίπεδο λεκάνης απορροής ποταμού, είναι σαφές ότι υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης των μηχανισμών διαχείρισης αυτού του τύπου υδάτων, είτε μέσω νέων εξειδικευμένων φορέων είτε μέσω της περαιτέρω ανάπτυξης της κανονιστικής νομοθεσίας. |
| --- | --- |

3.15.

Η διαχείριση των διασυνοριακών επιφανειακών υδάτων δεν επηρεάζει μόνο την ποσότητα του πόρου κατάντη, αλλά και την ποιότητά του. Ανεξάρτητα από τις διατάξεις της οδηγίας-πλαίσιο για τα ύδατα (ΟΠΥ) (10

| 3.16. | Οι ανεξέλεγκτες εισροές στα υδατικά συστήματα εξαιτίας ορισμένων βιομηχανικών δραστηριοτήτων έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία και την ασφάλεια των τροφίμων, καθώς και κόστος για την κοινωνία στο σύνολό της. Η ΕΟΚΕ παραμένει προσηλωμένη στην ανάπτυξη κλιματικά ουδέτερων βιομηχανιών, με ελεγχόμενες εκπομπές, οι οποίες επωμίζονται το περιβαλλοντικό κόστος της παραγωγής τους. |
| --- | --- |

3.16.

Οι ανεξέλεγκτες εισροές στα υδατικά συστήματα εξαιτίας ορισμένων βιομηχανικών δραστηριοτήτων έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία και την ασφάλεια των τροφίμων, καθώς και κόστος για την κοινωνία στο σύνολό της. Η ΕΟΚΕ παραμένει προσηλωμένη στην ανάπτυξη κλιματικά ουδέτερων βιομηχανιών, με ελεγχόμενες εκπομπές, οι οποίες επωμίζονται το περιβαλλοντικό κόστος της παραγωγής τους.

4.   Υφιστάμενες ενωσιακές και εθνικές πολιτικές

Υφιστάμενες ενωσιακές και εθνικές πολιτικές

| 4.1. | Το βασικό κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ για τις ποσοτικές και ποιοτικές πτυχές των υδάτων και της γεωργίας περιλαμβάνει την ΟΠΥ και την ΚΓΠ (11). Οι ειδικοί στόχοι που προτείνονται από τη νέα ΚΓΠ περιλαμβάνουν την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης και της αποτελεσματικής διαχείρισης των φυσικών πόρων, όπως το έδαφος, ο αέρας και, φυσικά, το νερό. Επιπλέον, το νερό είναι ο Στόχος Βιώσιμης Ανάπτυξης αριθ. 6 του ΟΗΕ, οι στόχοι του οποίου αφορούν την αποδοτική χρήση του νερού και την ολοκληρωμένη διαχείριση των υδάτων. |
| --- | --- |

4.1.

Το βασικό κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ για τις ποσοτικές και ποιοτικές πτυχές των υδάτων και της γεωργίας περιλαμβάνει την ΟΠΥ και την ΚΓΠ (11

| 4.2. | Η ΟΠΥ ορίζει ότι το νερό είναι φυσικός πόρος που πρέπει να προστατεύεται, να διατηρείται και να υπόκειται σε βιώσιμη διαχείριση. Για τον σκοπό αυτόν, θεσπίζεται ένα πλαίσιο διαχείρισης, είτε άμεσα είτε με παραχώρηση, εξαρτώμενο από τις διαφορετικές περιοχές· αυτό το πλαίσιο διαχείρισης αποσκοπεί στη διασφάλιση ολοκληρωμένης και βιώσιμης διαχείρισης των υδάτων σε επίπεδο ΕΕ. |
| --- | --- |

4.2.

Η ΟΠΥ ορίζει ότι το νερό είναι φυσικός πόρος που πρέπει να προστατεύεται, να διατηρείται και να υπόκειται σε βιώσιμη διαχείριση. Για τον σκοπό αυτόν, θεσπίζεται ένα πλαίσιο διαχείρισης, είτε άμεσα είτε με παραχώρηση, εξαρτώμενο από τις διαφορετικές περιοχές· αυτό το πλαίσιο διαχείρισης αποσκοπεί στη διασφάλιση ολοκληρωμένης και βιώσιμης διαχείρισης των υδάτων σε επίπεδο ΕΕ.

| 4.3. | Το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο για την περίοδο 2021-2027 διαθέτει το συνολικό ποσό των 386,6 δισεκατομμυρίων ευρώ για την ΚΓΠ, το οποίο θα κατανεμηθεί μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών και θα χρησιμοποιηθεί στις διάφορες πολιτικές του πρώτου και του δεύτερου πυλώνα. Η ΕΟΚΕ ζητεί τη δημιουργία ειδικού προϋπολογισμού και κονδυλίων για το νερό, όπως επιχειρηματολογήθηκε στη γνωμοδότηση με θέμα «Τα οικονομικά στοιχεία μιας “Γαλάζιας Συμφωνίας της ΕΕ”» (12). |
| --- | --- |

4.3.

Το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο για την περίοδο 2021-2027 διαθέτει το συνολικό ποσό των 386,6 δισεκατομμυρίων ευρώ για την ΚΓΠ, το οποίο θα κατανεμηθεί μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών και θα χρησιμοποιηθεί στις διάφορες πολιτικές του πρώτου και του δεύτερου πυλώνα. Η ΕΟΚΕ ζητεί τη δημιουργία ειδικού προϋπολογισμού και κονδυλίων για το νερό, όπως επιχειρηματολογήθηκε στη γνωμοδότηση με θέμα «Τα οικονομικά στοιχεία μιας “Γαλάζιας Συμφωνίας της ΕΕ”» (12

| 4.4. | Οι περισσότερες άμεσες ενισχύσεις της ΚΓΠ, καθώς και ορισμένες ενισχύσεις του δεύτερου πυλώνα, υπόκεινται σε κανόνες πολλαπλής συμμόρφωσης που αφορούν κανονιστικές απαιτήσεις διαχείρισης, καθώς και σε καλές γεωργικές και περιβαλλοντικές συνθήκες που επιβάλλουν βιώσιμες γεωργικές πρακτικές, συμπεριλαμβανομένων των ενσωματωμένων διαδικασιών διαχείρισης υδάτων για άρδευση. Ωστόσο, οι περισσότερες πληρωμές διαπιστώθηκε ότι είχαν ουδέτερες επιδράσεις όσον αφορά την άρδευση (13). Όλα τα καθεστώτα της ΚΓΠ θα πρέπει να ενθαρρύνουν τη βιώσιμη και αποδοτική διαχείριση των υδάτων, με την ενσωμάτωση δεικτών για την παρακολούθηση της προόδου στη διαχείριση των υδάτων σε κάθε κράτος μέλος. |
| --- | --- |

4.4.

Οι περισσότερες άμεσες ενισχύσεις της ΚΓΠ, καθώς και ορισμένες ενισχύσεις του δεύτερου πυλώνα, υπόκεινται σε κανόνες πολλαπλής συμμόρφωσης που αφορούν κανονιστικές απαιτήσεις διαχείρισης, καθώς και σε καλές γεωργικές και περιβαλλοντικές συνθήκες που επιβάλλουν βιώσιμες γεωργικές πρακτικές, συμπεριλαμβανομένων των ενσωματωμένων διαδικασιών διαχείρισης υδάτων για άρδευση. Ωστόσο, οι περισσότερες πληρωμές διαπιστώθηκε ότι είχαν ουδέτερες επιδράσεις όσον αφορά την άρδευση (13

| 4.5. | Ορισμένα κράτη μέλη χρησιμοποιούν κονδύλια της ΕΕ για την υποστήριξη καλλιεργειών υψηλής χρήσης ύδατος σε περιοχές με λειψυδρία χωρίς να θεσπίζουν διασφαλίσεις, χρησιμοποιώντας την προαιρετική συνδεδεμένη υποστήριξη για τη διατήρηση ή την αύξηση της παραγωγής ορισμένων καλλιεργειών σε τομείς υψηλής χρήσης ύδατος οι οποίοι είναι συγκεντρωμένοι στα κράτη μέλη του Νότου. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι απαραίτητο να τηρείται η βιώσιμη διαχείριση των υδάτων και η ανάλυση κόστους-οφέλους, ώστε να διασφαλίζεται όχι μόνο η βιωσιμότητα αλλά και η αποδοτικότητα στη χρήση των υδατικών πόρων. |
| --- | --- |

4.5.

Ορισμένα κράτη μέλη χρησιμοποιούν κονδύλια της ΕΕ για την υποστήριξη καλλιεργειών υψηλής χρήσης ύδατος σε περιοχές με λειψυδρία χωρίς να θεσπίζουν διασφαλίσεις, χρησιμοποιώντας την προαιρετική συνδεδεμένη υποστήριξη για τη διατήρηση ή την αύξηση της παραγωγής ορισμένων καλλιεργειών σε τομείς υψηλής χρήσης ύδατος οι οποίοι είναι συγκεντρωμένοι στα κράτη μέλη του Νότου. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι απαραίτητο να τηρείται η βιώσιμη διαχείριση των υδάτων και η ανάλυση κόστους-οφέλους, ώστε να διασφαλίζεται όχι μόνο η βιωσιμότητα αλλά και η αποδοτικότητα στη χρήση των υδατικών πόρων.

| 4.6. | Όλα τα κράτη μέλη οφείλουν να τηρούν μητρώο αντλήσεων επιφανειακών και υπόγειων υδάτων και αποθήκευσης επιφανειακών υδάτων, ενώ οι χρήστες των υδάτων πρέπει να αδειοδοτούνται πριν από την άντληση ή την αποθήκευση υδάτων. Όλα τα κράτη μέλη θα πρέπει να ενισχύσουν και να αυστηροποιήσουν τα υφιστάμενα συστήματα παρακολούθησης για τον εντοπισμό παράνομων χρήσεων νερού και την επιβολή των σχετικών κυρώσεων. |
| --- | --- |

4.6.

Όλα τα κράτη μέλη οφείλουν να τηρούν μητρώο αντλήσεων επιφανειακών και υπόγειων υδάτων και αποθήκευσης επιφανειακών υδάτων, ενώ οι χρήστες των υδάτων πρέπει να αδειοδοτούνται πριν από την άντληση ή την αποθήκευση υδάτων. Όλα τα κράτη μέλη θα πρέπει να ενισχύσουν και να αυστηροποιήσουν τα υφιστάμενα συστήματα παρακολούθησης για τον εντοπισμό παράνομων χρήσεων νερού και την επιβολή των σχετικών κυρώσεων.

| 4.7. | Το Ελεγκτικό Συνέδριο της ΕΕ θεωρεί ότι η ανάκτηση του κόστους των υπηρεσιών που συνδέονται με τα ύδατα στη γεωργία είναι ελλιπής, κυρίως επειδή το περιβαλλοντικό κόστος και το κόστος των πόρων δεν αντικατοπτρίζονται επαρκώς στις τιμές του νερού. Συνεπώς, σύμφωνα με την Επιτροπή, αυτό αντιπροσωπεύει ένα κρυφό κόστος για την κοινωνία και περιορίζει τα δυνητικά έσοδα για τη χρηματοδότηση μέτρων που αποσκοπούν στην αποτελεσματική εφαρμογή της ΟΠΥ. |
| --- | --- |

4.7.

Το Ελεγκτικό Συνέδριο της ΕΕ θεωρεί ότι η ανάκτηση του κόστους των υπηρεσιών που συνδέονται με τα ύδατα στη γεωργία είναι ελλιπής, κυρίως επειδή το περιβαλλοντικό κόστος και το κόστος των πόρων δεν αντικατοπτρίζονται επαρκώς στις τιμές του νερού. Συνεπώς, σύμφωνα με την Επιτροπή, αυτό αντιπροσωπεύει ένα κρυφό κόστος για την κοινωνία και περιορίζει τα δυνητικά έσοδα για τη χρηματοδότηση μέτρων που αποσκοπούν στην αποτελεσματική εφαρμογή της ΟΠΥ.

| 4.8. | Η αρχή της ενότητας της ευρωπαϊκής αγοράς δεν τηρείται στην περίπτωση του νερού. Οι χρήστες καταβάλλουν πολύ διαφορετικές τιμές για παρόμοιες υπηρεσίες, ανάλογα με το κράτος μέλος και ακόμη ανάλογα με τη συγκεκριμένη τοποθεσία δραστηριοποίησης εντός ενός κράτους μέλους. Δεδομένου του εν λόγω ζητήματος, θα ήταν ωφέλιμο να προωθηθεί μια μεθοδολογία της ΕΕ για τον εξορθολογισμό και την τυποποίηση των συστημάτων τιμολόγησης του νερού (14). |
| --- | --- |

4.8.

Η αρχή της ενότητας της ευρωπαϊκής αγοράς δεν τηρείται στην περίπτωση του νερού. Οι χρήστες καταβάλλουν πολύ διαφορετικές τιμές για παρόμοιες υπηρεσίες, ανάλογα με το κράτος μέλος και ακόμη ανάλογα με τη συγκεκριμένη τοποθεσία δραστηριοποίησης εντός ενός κράτους μέλους. Δεδομένου του εν λόγω ζητήματος, θα ήταν ωφέλιμο να προωθηθεί μια μεθοδολογία της ΕΕ για τον εξορθολογισμό και την τυποποίηση των συστημάτων τιμολόγησης του νερού (14

| 4.9. | Ειδικότερα, η ΕΟΚΕ ζητεί να θεσπιστούν ειδικά πρότυπα σχετικά με τη χρήση του νερού σε διάφορους οικονομικούς τομείς, όπως στη γεωργία και τη βιομηχανία, μέσω της συγκρότησης διαχειριστικής δομής, με συμμετοχή της ΕΟΚΕ, με σκοπό τη χάραξη τομεακών κατευθυντήριων γραμμών για τη χρήση του νερού (15). |
| --- | --- |

4.9.

Ειδικότερα, η ΕΟΚΕ ζητεί να θεσπιστούν ειδικά πρότυπα σχετικά με τη χρήση του νερού σε διάφορους οικονομικούς τομείς, όπως στη γεωργία και τη βιομηχανία, μέσω της συγκρότησης διαχειριστικής δομής, με συμμετοχή της ΕΟΚΕ, με σκοπό τη χάραξη τομεακών κατευθυντήριων γραμμών για τη χρήση του νερού (15

| 4.10. | Η μέση αύξηση των τιμών των τροφίμων και των εισροών μπορεί να αποδοθεί σε διάφορες συνθήκες (16). Ωστόσο, η τρέχουσα πληθωριστική κατάσταση υποδηλώνει ότι οι συνεισφορές της ΚΓΠ έχουν μειωθεί σε πραγματικούς όρους, σε πολύ σημαντικό βαθμό. Θα πρέπει να ληφθούν κατάλληλα δημοσιονομικά μέτρα για τη διόρθωση της κατάστασης και την αποκατάσταση του οικονομικού πεδίου εφαρμογής των στόχων της ΕΕ. |
| --- | --- |

4.10.

Η μέση αύξηση των τιμών των τροφίμων και των εισροών μπορεί να αποδοθεί σε διάφορες συνθήκες (16

5.   Μακροπρόθεσμες προτάσεις, λύσεις και απαντήσεις

Μακροπρόθεσμες προτάσεις, λύσεις και απαντήσεις

| 5.1. | Η λειψυδρία και η κλιματική έκτακτη ανάγκη είναι δύο από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα το αγροδιατροφικό σύστημα της ΕΕ. Για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων και τη διασφάλιση της βιωσιμότητας της παραγωγής τροφίμων στην Ευρώπη μακροπρόθεσμα, απαιτούνται κυκλικές και άλλες καινοτόμες λύσεις. Η ιδέα της Γαλάζιας Συμφωνίας προτάθηκε ως ένα πλαίσιο για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, με βάση την εμπειρία και τις αρχές της Πράσινης Συμφωνίας της ΕΕ. |
| --- | --- |

5.1.

Η λειψυδρία και η κλιματική έκτακτη ανάγκη είναι δύο από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα το αγροδιατροφικό σύστημα της ΕΕ. Για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων και τη διασφάλιση της βιωσιμότητας της παραγωγής τροφίμων στην Ευρώπη μακροπρόθεσμα, απαιτούνται κυκλικές και άλλες καινοτόμες λύσεις. Η ιδέα της Γαλάζιας Συμφωνίας προτάθηκε ως ένα πλαίσιο για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, με βάση την εμπειρία και τις αρχές της Πράσινης Συμφωνίας της ΕΕ.

| 5.2. | Η εξασφάλιση ανοικτής στρατηγικής αυτονομίας στον αγροδιατροφικό τομέα σε επίπεδο ΕΕ θα πρέπει να αποτελεί στόχο προτεραιότητας. Ως εκ τούτου, είναι αναγκαίο να δοθεί έμφαση στη διατήρηση της γεωργικής παραγωγής της ΕΕ, στην ανάπτυξη πολιτικών που προωθούν είδη καλλιεργειών όπου έχουν εντοπιστεί ελλείψεις και στην εξισορρόπηση της πλεονάζουσας παραγωγής. |
| --- | --- |

5.2.

Η εξασφάλιση ανοικτής στρατηγικής αυτονομίας στον αγροδιατροφικό τομέα σε επίπεδο ΕΕ θα πρέπει να αποτελεί στόχο προτεραιότητας. Ως εκ τούτου, είναι αναγκαίο να δοθεί έμφαση στη διατήρηση της γεωργικής παραγωγής της ΕΕ, στην ανάπτυξη πολιτικών που προωθούν είδη καλλιεργειών όπου έχουν εντοπιστεί ελλείψεις και στην εξισορρόπηση της πλεονάζουσας παραγωγής.

| 5.3. | Αυτή η εγγύηση της γεωργικής παραγωγής θα περιλαμβάνει απαραιτήτως τη διασφάλιση της ποσότητας και της ποιότητας του νερού, χωρίς να εγκαταλειφθούν οι πολιτικές για την προώθηση της μείωσης του υδατικού αποτυπώματος. Οι πολιτικές για την προώθηση της εξοικονόμησης νερού στην παραγωγή θα επιτρέψουν τη διάθεση περισσότερων πόρων, χωρίς να επηρεάζεται η βιωσιμότητα του υδρολογικού κύκλου. |
| --- | --- |

5.3.

Αυτή η εγγύηση της γεωργικής παραγωγής θα περιλαμβάνει απαραιτήτως τη διασφάλιση της ποσότητας και της ποιότητας του νερού, χωρίς να εγκαταλειφθούν οι πολιτικές για την προώθηση της μείωσης του υδατικού αποτυπώματος. Οι πολιτικές για την προώθηση της εξοικονόμησης νερού στην παραγωγή θα επιτρέψουν τη διάθεση περισσότερων πόρων, χωρίς να επηρεάζεται η βιωσιμότητα του υδρολογικού κύκλου.

| 5.4. | Η μείωση του υδατικού αποτυπώματος της γεωργίας στην ΕΕ απαιτεί συνδυασμό τεχνολογιών, βιώσιμων γεωργικών πρακτικών, βιώσιμης και αποδοτικής διαχείρισης των υδάτων και αποτελεσματικών δημόσιων πολιτικών που προωθούν τη βιωσιμότητα στον αγροδιατροφικό τομέα. |
| --- | --- |

5.4.

Η μείωση του υδατικού αποτυπώματος της γεωργίας στην ΕΕ απαιτεί συνδυασμό τεχνολογιών, βιώσιμων γεωργικών πρακτικών, βιώσιμης και αποδοτικής διαχείρισης των υδάτων και αποτελεσματικών δημόσιων πολιτικών που προωθούν τη βιωσιμότητα στον αγροδιατροφικό τομέα.

| 5.5. | Στο πλαίσιο αυτό, κρίνεται αναγκαία η περαιτέρω προώθηση πολιτικών που παρέχουν κίνητρα για την αποδοτικότητα της άρδευσης και της χρήσης των νερού εν γένει, τόσο στο πλαίσιο της ΚΓΠ όσο και των άλλων ταμείων της ΕΕ. Θα πρέπει να σημειωθεί πρόοδος στην εφαρμογή βιώσιμων γεωργικών πρακτικών, στη χρήση τεχνολογιών που επιτρέπουν την αποδοτικότερη χρήση του νερού και στην ανάπτυξη καλλιεργειών που είναι πιο ανθεκτικές στην ξηρασία. Χωρίς τους αναγκαίους δημοσιονομικούς πόρους, δεν θα καταστεί δυνατή η δημιουργία ανθεκτικών και βιώσιμων αγροδιατροφικών συστημάτων στην Ευρώπη. |
| --- | --- |

5.5.

Στο πλαίσιο αυτό, κρίνεται αναγκαία η περαιτέρω προώθηση πολιτικών που παρέχουν κίνητρα για την αποδοτικότητα της άρδευσης και της χρήσης των νερού εν γένει, τόσο στο πλαίσιο της ΚΓΠ όσο και των άλλων ταμείων της ΕΕ. Θα πρέπει να σημειωθεί πρόοδος στην εφαρμογή βιώσιμων γεωργικών πρακτικών, στη χρήση τεχνολογιών που επιτρέπουν την αποδοτικότερη χρήση του νερού και στην ανάπτυξη καλλιεργειών που είναι πιο ανθεκτικές στην ξηρασία. Χωρίς τους αναγκαίους δημοσιονομικούς πόρους, δεν θα καταστεί δυνατή η δημιουργία ανθεκτικών και βιώσιμων αγροδιατροφικών συστημάτων στην Ευρώπη.

| 5.6. | Η βιώσιμη διαχείριση των υδατικών πόρων στις αγροτικές περιοχές, μέσω της εφαρμογής μέτρων όπως η αποκατάσταση των υγροτόπων, η δημιουργία ζωνών προστασίας και η βελτίωση της ποιότητας των υδάτων των ποταμών και των λιμνών, μπορεί να συμβάλει στη μείωση του υδατικού αποτυπώματος της γεωργίας στην ΕΕ. Τα ζητήματα αυτά θα πρέπει να αντιμετωπιστούν στα σχέδια διαχείρισης λεκάνης απορροής ποταμού για τις διάφορες λεκάνες απορροής και η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να διασφαλίσουν τη συμμόρφωση με τις εν λόγω υποχρεώσεις. |
| --- | --- |

5.6.

Η βιώσιμη διαχείριση των υδατικών πόρων στις αγροτικές περιοχές, μέσω της εφαρμογής μέτρων όπως η αποκατάσταση των υγροτόπων, η δημιουργία ζωνών προστασίας και η βελτίωση της ποιότητας των υδάτων των ποταμών και των λιμνών, μπορεί να συμβάλει στη μείωση του υδατικού αποτυπώματος της γεωργίας στην ΕΕ. Τα ζητήματα αυτά θα πρέπει να αντιμετωπιστούν στα σχέδια διαχείρισης λεκάνης απορροής ποταμού για τις διάφορες λεκάνες απορροής και η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να διασφαλίσουν τη συμμόρφωση με τις εν λόγω υποχρεώσεις.

| 5.7. | Θα πρέπει να διατεθεί επαρκής προϋπολογισμός για την καινοτομία και την έρευνα, με επίκεντρο την ανάπτυξη τεχνολογιών και γεωργικών πρακτικών που είναι πιο αποδοτικές και βιώσιμες όσον αφορά τη χρήση νερού. Είναι επίσης σημαντικό να χρηματοδοτηθεί η ανάπτυξη πολιτικών και πρακτικών που προωθούν τη γεωργία ακριβείας, τη βιώσιμη διαχείριση του εδάφους, την ικανότητα του εδάφους να συγκρατεί το νερό, καθώς και την προσαρμογή των γονιδιωματικών γνώσεων σχετικά με τα φυτά και τους σπόρους. |
| --- | --- |

5.7.

Θα πρέπει να διατεθεί επαρκής προϋπολογισμός για την καινοτομία και την έρευνα, με επίκεντρο την ανάπτυξη τεχνολογιών και γεωργικών πρακτικών που είναι πιο αποδοτικές και βιώσιμες όσον αφορά τη χρήση νερού. Είναι επίσης σημαντικό να χρηματοδοτηθεί η ανάπτυξη πολιτικών και πρακτικών που προωθούν τη γεωργία ακριβείας, τη βιώσιμη διαχείριση του εδάφους, την ικανότητα του εδάφους να συγκρατεί το νερό, καθώς και την προσαρμογή των γονιδιωματικών γνώσεων σχετικά με τα φυτά και τους σπόρους.

| 5.8. | Η μείωση της σπατάλης τροφίμων μπορεί να μειώσει την ποσότητα νερού που απαιτείται για την παραγωγή τροφίμων. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσω εκστρατειών που να προωθούν την εκπαίδευση των καταναλωτών, τη βελτίωση της διαχείρισης της αλυσίδας εφοδιασμού και την προώθηση καινοτόμων τεχνολογιών για τη διατήρηση των τροφίμων. |
| --- | --- |

5.8.

Η μείωση της σπατάλης τροφίμων μπορεί να μειώσει την ποσότητα νερού που απαιτείται για την παραγωγή τροφίμων. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσω εκστρατειών που να προωθούν την εκπαίδευση των καταναλωτών, τη βελτίωση της διαχείρισης της αλυσίδας εφοδιασμού και την προώθηση καινοτόμων τεχνολογιών για τη διατήρηση των τροφίμων.

| 5.9. | Τα κράτη μέλη θα πρέπει να εφαρμόσουν διαφανείς πολιτικές τιμολόγησης του νερού που θα παρέχουν κίνητρα για αποδοτικότητα και εξοικονόμηση, και θα διασφαλίζουν ότι όλες οι κατηγορίες χρηστών του νερού συμβάλλουν επαρκώς στην ανάκτηση του κόστους, σύμφωνα με τις αρχές της ΟΠΥ. |
| --- | --- |

5.9.

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να εφαρμόσουν διαφανείς πολιτικές τιμολόγησης του νερού που θα παρέχουν κίνητρα για αποδοτικότητα και εξοικονόμηση, και θα διασφαλίζουν ότι όλες οι κατηγορίες χρηστών του νερού συμβάλλουν επαρκώς στην ανάκτηση του κόστους, σύμφωνα με τις αρχές της ΟΠΥ.

| 5.10. | Εξυπακούεται ότι η ογκομετρική τιμολόγηση στο κατάλληλο επίπεδο μπορεί να αποτελέσει κίνητρο για τη μετάβαση σε τεχνολογίες και πρακτικές άρδευσης που προωθούν την αποδοτική χρήση των υδάτων ή σε καλλιέργειες που χρειάζονται λιγότερο νερό. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να εγκαταλειφθεί σταδιακά η τιμολόγηση των υδάτων άρδευσης με βάση την αρδευόμενη έκταση από τα κράτη μέλη που εξακολουθούν να τη διατηρούν. |
| --- | --- |

5.10.

Εξυπακούεται ότι η ογκομετρική τιμολόγηση στο κατάλληλο επίπεδο μπορεί να αποτελέσει κίνητρο για τη μετάβαση σε τεχνολογίες και πρακτικές άρδευσης που προωθούν την αποδοτική χρήση των υδάτων ή σε καλλιέργειες που χρειάζονται λιγότερο νερό. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να εγκαταλειφθεί σταδιακά η τιμολόγηση των υδάτων άρδευσης με βάση την αρδευόμενη έκταση από τα κράτη μέλη που εξακολουθούν να τη διατηρούν.

| 5.11. | Το Ελεγκτικό Συνέδριο της ΕΕ διαπίστωσε ότι η ανάκτηση του κόστους των υπηρεσιών ύδατος στη γεωργία είναι ελλιπής. Ένα στοιχείο που εξηγεί αυτή την κατάσταση είναι ότι το περιβαλλοντικό κόστος και το σχετιζόμενο με τους πόρους κόστος δεν αντικατοπτρίζονται (ακόμη) στην τιμολόγηση του νερού. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει μεγάλος αριθμός ειδικών εξαιρέσεων για τις τιμές του νερού άρδευσης, γεγονός που καθιστά το νερό για τη γεωργία φθηνότερο από ό,τι για άλλες χρήσεις. Χωρίς να χρειάζεται απαραιτήτως να εγκαταλειφθεί αυτή η προσέγγιση, εξυπακούεται ότι οι εν λόγω γενικές πολιτικές θα πρέπει να επαναξιολογηθούν και να κατευθύνουν τις εξαιρέσεις προς κίνητρα και ανταμοιβές για την εξοικονόμηση νερού. |
| --- | --- |

5.11.

Το Ελεγκτικό Συνέδριο της ΕΕ διαπίστωσε ότι η ανάκτηση του κόστους των υπηρεσιών ύδατος στη γεωργία είναι ελλιπής. Ένα στοιχείο που εξηγεί αυτή την κατάσταση είναι ότι το περιβαλλοντικό κόστος και το σχετιζόμενο με τους πόρους κόστος δεν αντικατοπτρίζονται (ακόμη) στην τιμολόγηση του νερού. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει μεγάλος αριθμός ειδικών εξαιρέσεων για τις τιμές του νερού άρδευσης, γεγονός που καθιστά το νερό για τη γεωργία φθηνότερο από ό,τι για άλλες χρήσεις. Χωρίς να χρειάζεται απαραιτήτως να εγκαταλειφθεί αυτή η προσέγγιση, εξυπακούεται ότι οι εν λόγω γενικές πολιτικές θα πρέπει να επαναξιολογηθούν και να κατευθύνουν τις εξαιρέσεις προς κίνητρα και ανταμοιβές για την εξοικονόμηση νερού.

| 5.12. | Η ΟΠΥ είναι 23 ετών και καταρτίστηκε σε οικονομικό, κοινωνικό και κλιματικό πλαίσιο που ήταν πολύ διαφορετικό από το σημερινό. Θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο επανεξέτασης μέρους του περιεχομένου της, ώστε η ΟΠΥ να καταστεί αποτελεσματικό μέσο στήριξης της επισιτιστικής ασφάλειας. |
| --- | --- |

5.12.

Η ΟΠΥ είναι 23 ετών και καταρτίστηκε σε οικονομικό, κοινωνικό και κλιματικό πλαίσιο που ήταν πολύ διαφορετικό από το σημερινό. Θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο επανεξέτασης μέρους του περιεχομένου της, ώστε η ΟΠΥ να καταστεί αποτελεσματικό μέσο στήριξης της επισιτιστικής ασφάλειας.

| 5.13. | Λαμβάνοντας υπόψη ότι, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα να εφαρμόζουν και να επιβάλλουν την υποχρέωση αδειοδότησης για την άντληση υδάτων βάσει επιμέρους κριτηρίων (σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο), έχει διαπιστωθεί ότι η ανομοιογένεια αυτή οδηγεί στην απώλεια του ελέγχου όσον αφορά την πρόσβαση σε ορισμένες υδάτινες μάζες. Για τον λόγο αυτόν, τόσο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσο και τα κράτη μέλη θα πρέπει να συμφωνήσουν σε ένα πιο επιλεκτικό κριτήριο και να εφαρμόσουν αυστηρές κανονιστικές απαιτήσεις και απαιτήσεις αιρεσιμότητας για την άντληση τόσο επιφανειακών όσο και υπόγειων υδάτων. |
| --- | --- |

5.13.

Λαμβάνοντας υπόψη ότι, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα να εφαρμόζουν και να επιβάλλουν την υποχρέωση αδειοδότησης για την άντληση υδάτων βάσει επιμέρους κριτηρίων (σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο), έχει διαπιστωθεί ότι η ανομοιογένεια αυτή οδηγεί στην απώλεια του ελέγχου όσον αφορά την πρόσβαση σε ορισμένες υδάτινες μάζες. Για τον λόγο αυτόν, τόσο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσο και τα κράτη μέλη θα πρέπει να συμφωνήσουν σε ένα πιο επιλεκτικό κριτήριο και να εφαρμόσουν αυστηρές κανονιστικές απαιτήσεις και απαιτήσεις αιρεσιμότητας για την άντληση τόσο επιφανειακών όσο και υπόγειων υδάτων.

| 5.14. | Είναι ανάγκη να ενισχυθεί και να ενθαρρυνθεί ο εκσυγχρονισμός των συστημάτων άρδευσης και, ειδικότερα, να μειωθούν οι απώλειες λόγω διαρροών στα δίκτυα και η εξάτμιση σε ανοικτά κανάλια και υδατοδεξαμενές. Η ΚΓΠ και τα άλλα ταμεία της ΕΕ θα πρέπει να συμβάλουν στην ανάπτυξη νέων αρδευτικών δομών, αποφεύγοντας τη στήριξη καταστάσεων που αντιβαίνουν στους στόχους της ΟΠΥ. |
| --- | --- |

5.14.

Είναι ανάγκη να ενισχυθεί και να ενθαρρυνθεί ο εκσυγχρονισμός των συστημάτων άρδευσης και, ειδικότερα, να μειωθούν οι απώλειες λόγω διαρροών στα δίκτυα και η εξάτμιση σε ανοικτά κανάλια και υδατοδεξαμενές. Η ΚΓΠ και τα άλλα ταμεία της ΕΕ θα πρέπει να συμβάλουν στην ανάπτυξη νέων αρδευτικών δομών, αποφεύγοντας τη στήριξη καταστάσεων που αντιβαίνουν στους στόχους της ΟΠΥ.

| 5.15. | Σύμφωνα με το σημείο 3.4, τον Μάιο του 2020 εκδόθηκε ο κανονισμός σχετικά με τις ελάχιστες απαιτήσεις για την επαναχρησιμοποίηση των υδάτων (17). Στον νέο αυτόν κανονισμό σχετικά με την επαναχρησιμοποίηση των λυμάτων για γεωργική άρδευση, που θα τεθεί σε εφαρμογή από το έτος 2023, καθορίζονται οι ελάχιστες απαιτήσεις για την ποιότητα των υδάτων, την παρακολούθηση, τη διαχείριση κινδύνου και τη διαφάνεια. Ο αντίκτυπός του αξιολογήθηκε υπό την έννοια ότι θα επιτρέψει την επαναχρησιμοποίηση ποσοστού μεγαλύτερου του 50 % του συνολικού όγκου νερού που είναι θεωρητικά διαθέσιμο για άρδευση και προέρχεται από τις μονάδες επεξεργασίας λυμάτων στην ΕΕ, καθώς και την αποφυγή 5 % και πλέον της άμεσης άντλησης υδάτων από τα υδατικά συστήματα και τα υπόγεια ύδατα. Αυτό θα οδηγήσει σε μείωση της συνολικής καταπόνησης των υδατικών πόρων κατά 5 % και πλέον. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η χρηματοδότηση των εν λόγω εγκαταστάσεων επαναχρησιμοποίησης, όπως θα πρέπει να ενθαρρυνθούν και προληπτικά μέτρα για την αποφυγή της ρύπανσης του εδάφους και την εξασφάλιση ασφαλούς νερού για τη γεωργία. |
| --- | --- |

5.15.

Σύμφωνα με το σημείο 3.4, τον Μάιο του 2020 εκδόθηκε ο κανονισμός σχετικά με τις ελάχιστες απαιτήσεις για την επαναχρησιμοποίηση των υδάτων (17

| 5.16. | Η προώθηση της αστικής και περιαστικής γεωργίας μπορεί να μειώσει την ανάγκη μεταφοράς τροφίμων από τις αγροτικές περιοχές, με αποτέλεσμα τη μείωση του αποτυπώματος άνθρακα (διαδικασία απαλλαγής της γεωργίας από τις ανθρακούχες εκπομπές), καθώς και της χρήσης νερού στη γεωργία. Επιπλέον, τα αστικά αρδευτικά συστήματα μπορούν να χρησιμοποιούν τα όμβρια ύδατα και τα ύδατα των συστημάτων ανακύκλωσης για άρδευση. |
| --- | --- |

5.16.

Η προώθηση της αστικής και περιαστικής γεωργίας μπορεί να μειώσει την ανάγκη μεταφοράς τροφίμων από τις αγροτικές περιοχές, με αποτέλεσμα τη μείωση του αποτυπώματος άνθρακα (διαδικασία απαλλαγής της γεωργίας από τις ανθρακούχες εκπομπές), καθώς και της χρήσης νερού στη γεωργία. Επιπλέον, τα αστικά αρδευτικά συστήματα μπορούν να χρησιμοποιούν τα όμβρια ύδατα και τα ύδατα των συστημάτων ανακύκλωσης για άρδευση.

| 5.17. | Η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όπως η ηλιακή και η αιολική ενέργεια, μπορεί να αποτελέσει βιώσιμη πηγή ενέργειας για τα συστήματα επαναχρησιμοποίησης των υδάτων, την αφαλάτωση, καθώς και την άρδευση και τα άλλα γεωργικά μηχανήματα, με αποτέλεσμα τη μείωση του αποτυπώματος άνθρακα (διαδικασία απαλλαγής της γεωργίας από τις ανθρακούχες εκπομπές) και της κατανάλωσης νερού. |
| --- | --- |

5.17.

Η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όπως η ηλιακή και η αιολική ενέργεια, μπορεί να αποτελέσει βιώσιμη πηγή ενέργειας για τα συστήματα επαναχρησιμοποίησης των υδάτων, την αφαλάτωση, καθώς και την άρδευση και τα άλλα γεωργικά μηχανήματα, με αποτέλεσμα τη μείωση του αποτυπώματος άνθρακα (διαδικασία απαλλαγής της γεωργίας από τις ανθρακούχες εκπομπές) και της κατανάλωσης νερού.

| 5.18. | Αυτές οι κυκλικές και άλλες λύσεις μπορούν να συμβάλουν σε μια μελλοντική «Γαλάζια Συμφωνία» για την ΕΕ, που να αντιμετωπίζει τη λειψυδρία και την κλιματική έκτακτη ανάγκη στο αγροδιατροφικό σύστημα της ΕΕ. Είναι σημαντικό να συνεχιστεί η διερεύνηση νέων τεχνολογιών και καινοτόμων πρακτικών για τη βελτίωση της αποδοτικής χρήσης του νερού και τη μακροπρόθεσμη διασφάλιση της βιωσιμότητας και της ανθεκτικότητας της παραγωγής τροφίμων στην Ευρώπη. |
| --- | --- |

5.18.

Αυτές οι κυκλικές και άλλες λύσεις μπορούν να συμβάλουν σε μια μελλοντική «Γαλάζια Συμφωνία» για την ΕΕ, που να αντιμετωπίζει τη λειψυδρία και την κλιματική έκτακτη ανάγκη στο αγροδιατροφικό σύστημα της ΕΕ. Είναι σημαντικό να συνεχιστεί η διερεύνηση νέων τεχνολογιών και καινοτόμων πρακτικών για τη βελτίωση της αποδοτικής χρήσης του νερού και τη μακροπρόθεσμη διασφάλιση της βιωσιμότητας και της ανθεκτικότητας της παραγωγής τροφίμων στην Ευρώπη.

| 5.19. | Κρίνεται απαραίτητη η εξασφάλιση των υποδομών που θα επιτρέπουν την αποθήκευση, τη διανομή και τον καθαρισμό του νερού, καθώς και την πρόληψη των συνεπειών των ακραίων καιρικών φαινομένων. Το μοντέλο διαχείρισης των προαναφερθεισών υποδομών θα πρέπει να βασίζεται στις αρχές της ακεραιότητας και της βιωσιμότητας, διασφαλίζοντας την περιβαλλοντική βιωσιμότητά τους. Λαμβανομένων υπόψη των πιθανών δημοσιονομικών δυσκολιών των δημόσιων διοικήσεων, μπορούν να εξεταστούν εναλλακτικοί τρόποι χρηματοδότησης και συνεργασίας. |
| --- | --- |

5.19.

Κρίνεται απαραίτητη η εξασφάλιση των υποδομών που θα επιτρέπουν την αποθήκευση, τη διανομή και τον καθαρισμό του νερού, καθώς και την πρόληψη των συνεπειών των ακραίων καιρικών φαινομένων. Το μοντέλο διαχείρισης των προαναφερθεισών υποδομών θα πρέπει να βασίζεται στις αρχές της ακεραιότητας και της βιωσιμότητας, διασφαλίζοντας την περιβαλλοντική βιωσιμότητά τους. Λαμβανομένων υπόψη των πιθανών δημοσιονομικών δυσκολιών των δημόσιων διοικήσεων, μπορούν να εξεταστούν εναλλακτικοί τρόποι χρηματοδότησης και συνεργασίας.

| 5.20. | Η ΟΠΥ υποχρεώνει τα κράτη μέλη να καταρτίζουν και να ανανεώνουν σχέδια διαχείρισης λεκάνης απορροής ποταμού. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η υλοποίηση, το πεδίο εφαρμογής και ο βαθμός συμμόρφωσης με τα εν λόγω σχέδια ήταν άνισα έως τώρα. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να ενισχύσουν τα στρατηγικά σχέδια που αποσκοπούν στην εγγύηση της ασφάλειας των υδάτων και ένα πλαίσιο για τη γεωργία που να μπορεί να εγγυάται την ανθεκτικότητα των συστημάτων τροφίμων της ΕΕ. Τα στρατηγικά σχέδια θα πρέπει να διαθέτουν επαρκείς ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς πόρους, σύμφωνα με τα όσα ορίζονται στο σημείο 4.3. Θα πρέπει επίσης να τεθούν ειδικά χρονοδιαγράμματα, όπως και στόχοι και προτεραιότητες μέσω συναίνεσης, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις και τις προτάσεις που διατυπώνονται στην παρούσα γνωμοδότηση. |
| --- | --- |

5.20.

Η ΟΠΥ υποχρεώνει τα κράτη μέλη να καταρτίζουν και να ανανεώνουν σχέδια διαχείρισης λεκάνης απορροής ποταμού. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η υλοποίηση, το πεδίο εφαρμογής και ο βαθμός συμμόρφωσης με τα εν λόγω σχέδια ήταν άνισα έως τώρα. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να ενισχύσουν τα στρατηγικά σχέδια που αποσκοπούν στην εγγύηση της ασφάλειας των υδάτων και ένα πλαίσιο για τη γεωργία που να μπορεί να εγγυάται την ανθεκτικότητα των συστημάτων τροφίμων της ΕΕ. Τα στρατηγικά σχέδια θα πρέπει να διαθέτουν επαρκείς ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς πόρους, σύμφωνα με τα όσα ορίζονται στο σημείο 4.3. Θα πρέπει επίσης να τεθούν ειδικά χρονοδιαγράμματα, όπως και στόχοι και προτεραιότητες μέσω συναίνεσης, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις και τις προτάσεις που διατυπώνονται στην παρούσα γνωμοδότηση.

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2023.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Oliver RÖPKE

---

(1)  Eurostat, Οικονομικοί λογαριασμοί για τη γεωργία ανά περιφέρεια NUTS 2 και Eurostat, Agriculture, forestry and fishery statistics (Στατιστικά στοιχεία για τη γεωργία, τη δασοκομία και την αλιεία).

1

(2)  Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος, Water stress is a major and growing concern in Europe [Η καταπόνηση των υδατικών πόρων αποτελεί μείζον και αυξανόμενο πρόβλημα στην Ευρώπη].

2

(3)  ΕΕΣ, Ειδική έκθεση 20/2021: Βιώσιμη χρήση των υδάτων στη γεωργία.

3

(4)  Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος, Waterbase — Water Quantity [Βάση δεδομένων «Waterbase» — Ποσότητα των υδάτων].

4

(5)  Παγκόσμια Τράπεζα, Renewable internal freshwater resources per capita (cubic meters) — European Union [Ανανεώσιμοι εσωτερικοί πόροι γλυκού νερού κατά κεφαλήν (κυβικά μέτρα) — Ευρωπαϊκή Ένωση].

5

(6)  Eurostat, Annual freshwater abstraction by source and sector [Ετήσια άντληση γλυκών υδάτων ανά πηγή και τομέα] και Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος, European waters — Assessment of status and pressures 2018 [Αξιολόγηση της κατάστασης των υδάτων το 2018 στην ΕΕ και των πιέσεων που ασκούνται].

6

(7)  BIO by Deloitte, Optimising water reuse in the EU [Βελτιστοποίηση της επαναχρησιμοποίησης των υδάτων στην ΕΕ], μέρος I.

7

(8)  FAO, Water Scarcity — One of the greatest challenges of our time [Η λειψυδρία ως ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της εποχής μας].

8

(9)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Στρατηγική αυτονομία και επισιτιστική ασφάλεια και βιωσιμότητα» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (ΕΕ C 105 της 4.3.2022, σ. 56).

9

(10)  Οδηγία 2000/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Οκτωβρίου 2000, για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων (ΕΕ L 327 της 22.12.2000, σ. 1).

10

(11)  Η κοινή γεωργική πολιτική: 2023-2027.

11

(12)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα«Τα οικονομικά στοιχεία μιας “Γαλάζιας Συμφωνίας της ΕΕ” — Επενδυτικές ανάγκες στην ΕΕ όσον αφορά το νερό» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (βλέπε σελίδα 50 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας).

12

(13)  ΕΕΣ, Ειδική έκθεση 20/2021: Βιώσιμη χρήση των υδάτων στη γεωργία.

13

(14)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόσβαση στο νερό: αντιμετώπιση της έλλειψης νερού και των συνεπειών της στις κοινωνικές πολιτικές» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (βλέπε σελίδα 60 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας) και γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Τα οικονομικά στοιχεία μιας “Γαλάζιας Συμφωνίας της ΕΕ” — Επενδυτικές ανάγκες στην ΕΕ όσον αφορά το νερό» ((βλέπε σελίδα 50 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας).

14

(15)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Βιομηχανίες υψηλής χρήσης ύδατος και τεχνολογίες αποδοτικής χρήσης του νερού» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (βλέπε σελίδα 74 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας) και γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Τα οικονομικά στοιχεία μιας “Γαλάζιας Συμφωνίας της ΕΕ” — Επενδυτικές ανάγκες στην ΕΕ όσον αφορά το νερό» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (βλέπε σελίδα 50 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας).

15

(16)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η κρίση των τιμών των τροφίμων: η κερδοσκοπία και συγκεκριμένες προτάσεις αντίδρασης στον απόηχο του πολέμου στην Ουκρανία» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (ΕΕ C 100 της 16.3.2023, σ. 51).

16

(17)  Κανονισμός (ΕΕ) 2020/741 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Μαΐου 2020, σχετικά με τις ελάχιστες απαιτήσεις για την επαναχρησιμοποίηση των υδάτων (ΕΕ L 177 της 5.6.2020, σ. 32).

17

---

| 29.9.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 349/87 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 349/87

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Βιώσιμες και ανθεκτικές υποδομές ύδρευσης και δίκτυα διανομής»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2023/C 349/14)

| Εισηγητής: | ο κ. Thomas KATTNIG |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Thomas KATTNIG

Thomas KATTNIG

| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 25.1.2023 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού |
| | Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας |
| Αρμόδιο τμήμα | Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 26.6.2023 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 13.7.2023 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 580 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 199/10/17 |

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

25.1.2023

Νομική βάση

Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού

Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας

Αρμόδιο τμήμα

Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

26.6.2023

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

13.7.2023

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

580

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

199/10/17

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι, δεδομένης της κλιματικής κρίσης και της συναρτώμενης με αυτήν έλλειψης υδάτινων πόρων, πρέπει να εφαρμοστεί κάθε αναγκαίο μέτρο για τη μείωση των απωλειών νερού, για τη διασφάλιση της δίκαιης κατανομής των υδάτινων πόρων, καθώς και για τη διευκόλυνση της βιώσιμης διαχείρισης των υδάτων. Η παροχή καθαρού και οικονομικά προσιτού πόσιμου νερού στους ανθρώπους πρέπει να αποτελεί πάντοτε πρώτη προτεραιότητα σε ό,τι αφορά τη διανομή και τη χρήση, ιδίως σε περίπτωση λειψυδρίας, και πρέπει να υπερισχύει της χρήσης του νερού από τη βιομηχανία, τον τουρισμό και τη γεωργία. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν μια προσέγγιση με βάση τα δικαιώματα σε όλες τις πολιτικές για τα ύδατα και να αντιμετωπίσουν την έλλειψη νερού, ευθυγραμμιζόμενα κατ’ αυτόν τον τρόπο και με τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. Η ΕΟΚΕ προτείνει την προώθηση μιας κοινής προσέγγισης για την κατανόηση της έλλειψης νερού σε επίπεδο ΕΕ και την ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου ορισμού της έλλειψης νερού, με κάθε κράτος μέλος να δύναται να αναπτύξει τον δικό του ορισμό σύμφωνα με τον ευρωπαϊκό ορισμό. |
| --- | --- |

1.1.

Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι, δεδομένης της κλιματικής κρίσης και της συναρτώμενης με αυτήν έλλειψης υδάτινων πόρων, πρέπει να εφαρμοστεί κάθε αναγκαίο μέτρο για τη μείωση των απωλειών νερού, για τη διασφάλιση της δίκαιης κατανομής των υδάτινων πόρων, καθώς και για τη διευκόλυνση της βιώσιμης διαχείρισης των υδάτων. Η παροχή καθαρού και οικονομικά προσιτού πόσιμου νερού στους ανθρώπους πρέπει να αποτελεί πάντοτε πρώτη προτεραιότητα σε ό,τι αφορά τη διανομή και τη χρήση, ιδίως σε περίπτωση λειψυδρίας, και πρέπει να υπερισχύει της χρήσης του νερού από τη βιομηχανία, τον τουρισμό και τη γεωργία. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν μια προσέγγιση με βάση τα δικαιώματα σε όλες τις πολιτικές για τα ύδατα και να αντιμετωπίσουν την έλλειψη νερού, ευθυγραμμιζόμενα κατ’ αυτόν τον τρόπο και με τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. Η ΕΟΚΕ προτείνει την προώθηση μιας κοινής προσέγγισης για την κατανόηση της έλλειψης νερού σε επίπεδο ΕΕ και την ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου ορισμού της έλλειψης νερού, με κάθε κράτος μέλος να δύναται να αναπτύξει τον δικό του ορισμό σύμφωνα με τον ευρωπαϊκό ορισμό.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η παροχή ύδρευσης αποτελεί δημόσιο αγαθό, καθώς εστιάζει στην παροχή υψηλής ποιότητας και οικονομικά προσιτών υπηρεσιών. Οι προκλήσεις που θέτει η κλιματική κρίση, καθώς και οι αναγκαίες επενδύσεις σε υποδομές ύδρευσης, συνεπάγονται σημαντικό κόστος. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι υπάρχει διαφορά μεταξύ της δημόσιας και της ιδιωτικής διαχείρισης των υδάτων και ότι, και στις δύο περιπτώσεις, υπάρχουν καλά παραδείγματα και παραδείγματα προς αποφυγή. H ιδιωτική διαχείριση, λόγω της επικέντρωσής της στο κέρδος, ενδεχομένως να αντιμετωπίσει δυσκολίες κατά την ανταπόκριση στη θεμελιώδη απαίτηση περί καθολικότητας της υπηρεσίας, δηλαδή στην εξυπηρέτηση του 100 % του πληθυσμού. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι, παρά τα αυστηρά δημοσιονομικά ανώτατα όρια και τα γραφειοκρατικά όρια, η δημόσια διαχείριση των υδάτων μπορεί να διασφαλίσει καλύτερα την καθολική πρόσβαση σε συστήματα ύδρευσης και αποχέτευσης σε δίκαιη τιμή και με κατάλληλα πρότυπα ποιότητας, καθώς και την αποκατάσταση και την προστασία των οικοσυστημάτων, καθώς και να διασφαλίσει τις αναγκαίες επενδύσεις σε υποδομές. Η ΕΟΚΕ συνιστά εκ νέου (1) τη θέσπιση «χρυσού κανόνα» όσον αφορά τις επενδύσεις σε δημόσιες υποδομές, με στόχο την εξασφάλιση της παραγωγικότητας και την προστασία της κοινωνικής και οικολογικής βάσης για την ευημερία των μελλοντικών γενεών. |
| --- | --- |

1.2.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η παροχή ύδρευσης αποτελεί δημόσιο αγαθό, καθώς εστιάζει στην παροχή υψηλής ποιότητας και οικονομικά προσιτών υπηρεσιών. Οι προκλήσεις που θέτει η κλιματική κρίση, καθώς και οι αναγκαίες επενδύσεις σε υποδομές ύδρευσης, συνεπάγονται σημαντικό κόστος. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι υπάρχει διαφορά μεταξύ της δημόσιας και της ιδιωτικής διαχείρισης των υδάτων και ότι, και στις δύο περιπτώσεις, υπάρχουν καλά παραδείγματα και παραδείγματα προς αποφυγή. H ιδιωτική διαχείριση, λόγω της επικέντρωσής της στο κέρδος, ενδεχομένως να αντιμετωπίσει δυσκολίες κατά την ανταπόκριση στη θεμελιώδη απαίτηση περί καθολικότητας της υπηρεσίας, δηλαδή στην εξυπηρέτηση του 100 % του πληθυσμού. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι, παρά τα αυστηρά δημοσιονομικά ανώτατα όρια και τα γραφειοκρατικά όρια, η δημόσια διαχείριση των υδάτων μπορεί να διασφαλίσει καλύτερα την καθολική πρόσβαση σε συστήματα ύδρευσης και αποχέτευσης σε δίκαιη τιμή και με κατάλληλα πρότυπα ποιότητας, καθώς και την αποκατάσταση και την προστασία των οικοσυστημάτων, καθώς και να διασφαλίσει τις αναγκαίες επενδύσεις σε υποδομές. Η ΕΟΚΕ συνιστά εκ νέου (1

| 1.3. | Το νερό είναι απαραίτητο για τη ζωή· είναι κοινό αγαθό και ανθρώπινο δικαίωμα, όπως αναγνωρίζεται στην πρώτη επιτυχημένη Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών «Right2Water» για το δικαίωμα στο νερό, η οποία απετέλεσε το έναυσμα για την αναθεώρηση της οδηγίας για το πόσιμο νερό που εγκρίθηκε από την ΕΕ το 2020, με συμπερίληψη ειδικού άρθρου για την πρόσβαση στο νερό. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ συνιστά στην ΕΕ να εγκρίνει και να ενισχύσει τα κανονιστικά πλαίσια για τις συμβάσεις παραχώρησης υδάτων, να διασφαλίσει την πρόσβαση σε συστήματα ύδρευσης και αποχέτευσης σε δίκαιη τιμή και με κατάλληλα πρότυπα ποιότητας, καθώς και την αποκατάσταση και την προστασία των οικοσυστημάτων, καθώς και να διασφαλίζει τις αναγκαίες επενδύσεις σε υποδομές ύδρευσης. Οι εξαιρέσεις για τα ύδατα και τα λύματα που χορηγήθηκαν με την οδηγία 2014/23/ΕΕ (2), ως αποτέλεσμα της επιτυχημένης Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών «Right2Water», πρέπει να διατηρηθούν στο μέλλον. Υπό το πρίσμα ιδίως της κλιματικής κρίσης, η ΕΟΚΕ αντιτίθεται επίσης σε οποιαδήποτε υποχρέωση ελευθέρωσης στους τομείς της ύδρευσης και της αποχέτευσης. |
| --- | --- |

1.3.

Το νερό είναι απαραίτητο για τη ζωή· είναι κοινό αγαθό και ανθρώπινο δικαίωμα, όπως αναγνωρίζεται στην πρώτη επιτυχημένη Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών «Right2Water» για το δικαίωμα στο νερό, η οποία απετέλεσε το έναυσμα για την αναθεώρηση της οδηγίας για το πόσιμο νερό που εγκρίθηκε από την ΕΕ το 2020, με συμπερίληψη ειδικού άρθρου για την πρόσβαση στο νερό. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ συνιστά στην ΕΕ να εγκρίνει και να ενισχύσει τα κανονιστικά πλαίσια για τις συμβάσεις παραχώρησης υδάτων, να διασφαλίσει την πρόσβαση σε συστήματα ύδρευσης και αποχέτευσης σε δίκαιη τιμή και με κατάλληλα πρότυπα ποιότητας, καθώς και την αποκατάσταση και την προστασία των οικοσυστημάτων, καθώς και να διασφαλίζει τις αναγκαίες επενδύσεις σε υποδομές ύδρευσης. Οι εξαιρέσεις για τα ύδατα και τα λύματα που χορηγήθηκαν με την οδηγία 2014/23/ΕΕ (2

| 1.4. | Στο πλαίσιο της επιδεινούμενης διανομής των υδάτινων πόρων, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η οικονομία, ιδίως η γεωργία και οι βιομηχανίες υψηλής έντασης νερού, θα πρέπει να διαμορφωθούν κατά τρόπο ώστε να μειωθεί η κατανάλωση νερού και να βελτιωθεί η επαναχρησιμοποίηση των υδάτων. Αυτό θα απαιτήσει επίσης εθνικούς και ενωσιακούς κανόνες και συστάσεις για την καλύτερη ρύθμιση της κατανάλωσης νερού και την παροχή αποτελεσματικότερης χρηματοδοτικής στήριξης για τις υποδομές ύδρευσης. Η ΕΟΚΕ καλεί τα θεσμικά όργανα της ΕΕ να αρχίσουν να δίνουν προτεραιότητα στο ζήτημα των υδάτων και να αναπτύξουν μια ενωσιακή «Γαλάζια Συμφωνία». |
| --- | --- |

1.4.

Στο πλαίσιο της επιδεινούμενης διανομής των υδάτινων πόρων, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η οικονομία, ιδίως η γεωργία και οι βιομηχανίες υψηλής έντασης νερού, θα πρέπει να διαμορφωθούν κατά τρόπο ώστε να μειωθεί η κατανάλωση νερού και να βελτιωθεί η επαναχρησιμοποίηση των υδάτων. Αυτό θα απαιτήσει επίσης εθνικούς και ενωσιακούς κανόνες και συστάσεις για την καλύτερη ρύθμιση της κατανάλωσης νερού και την παροχή αποτελεσματικότερης χρηματοδοτικής στήριξης για τις υποδομές ύδρευσης. Η ΕΟΚΕ καλεί τα θεσμικά όργανα της ΕΕ να αρχίσουν να δίνουν προτεραιότητα στο ζήτημα των υδάτων και να αναπτύξουν μια ενωσιακή «Γαλάζια Συμφωνία».

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ είναι προσηλωμένη στην ενίσχυση της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» στον τομέα των υδάτων, ώστε οι ρύποι να αντιμετωπίζονται στην πηγή και να μην απομακρύνονται από τα λύματα με λύσεις αντιμετώπισης τελικών επιπτώσεων. Οι απορρίψεις ρύπων στα ύδατα και τα υπόγεια ύδατα πρέπει να μειωθούν σε μόνιμη βάση, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η παροχή πόσιμου νερού, καθώς και οι υπηρεσίες διάθεσης και καθαρισμού των λυμάτων θα παραμείνουν οικονομικά προσιτές. Η στοχευμένη βελτίωση της επεξεργασίας των λυμάτων, με παράλληλη στενή σύνδεσή της με ένα πρόγραμμα ευθύνης του παραγωγού, όπως προτείνεται από την Επιτροπή στην αναδιατύπωση της οδηγίας για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων, αποτελεί σημαντικό βήμα και υποστηρίζεται από την ΕΟΚΕ, αν και είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί ότι οι οργανώσεις ευθύνης του παραγωγού ελέγχονται από το δημόσιο και ότι όλες οι επενδύσεις σε σταθμούς επεξεργασίας λυμάτων πραγματοποιούνται με ανεξάρτητο τρόπο και χωρίς επιρροή από τις οργανώσεις παραγωγών. |
| --- | --- |

1.5.

Η ΕΟΚΕ είναι προσηλωμένη στην ενίσχυση της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» στον τομέα των υδάτων, ώστε οι ρύποι να αντιμετωπίζονται στην πηγή και να μην απομακρύνονται από τα λύματα με λύσεις αντιμετώπισης τελικών επιπτώσεων. Οι απορρίψεις ρύπων στα ύδατα και τα υπόγεια ύδατα πρέπει να μειωθούν σε μόνιμη βάση, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η παροχή πόσιμου νερού, καθώς και οι υπηρεσίες διάθεσης και καθαρισμού των λυμάτων θα παραμείνουν οικονομικά προσιτές. Η στοχευμένη βελτίωση της επεξεργασίας των λυμάτων, με παράλληλη στενή σύνδεσή της με ένα πρόγραμμα ευθύνης του παραγωγού, όπως προτείνεται από την Επιτροπή στην αναδιατύπωση της οδηγίας για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων, αποτελεί σημαντικό βήμα και υποστηρίζεται από την ΕΟΚΕ, αν και είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί ότι οι οργανώσεις ευθύνης του παραγωγού ελέγχονται από το δημόσιο και ότι όλες οι επενδύσεις σε σταθμούς επεξεργασίας λυμάτων πραγματοποιούνται με ανεξάρτητο τρόπο και χωρίς επιρροή από τις οργανώσεις παραγωγών.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στις μείζονες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι δήμοι όσον αφορά την ανάπτυξη και τη συντήρηση των υποδομών ύδρευσης. Για την αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων, η διαδημοτική συνεργασία θα πρέπει να αναπτυχθεί περαιτέρω και να διευκολυνθεί σημαντικά. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να διευρύνει το νομικό περιθώριο ελιγμών, ιδίως όσον αφορά τη νομοθεσία για τις δημόσιες συμβάσεις. |
| --- | --- |

1.6.

Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στις μείζονες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι δήμοι όσον αφορά την ανάπτυξη και τη συντήρηση των υποδομών ύδρευσης. Για την αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων, η διαδημοτική συνεργασία θα πρέπει να αναπτυχθεί περαιτέρω και να διευκολυνθεί σημαντικά. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να διευρύνει το νομικό περιθώριο ελιγμών, ιδίως όσον αφορά τη νομοθεσία για τις δημόσιες συμβάσεις.

| 1.7. | Οι επενδύσεις στη διαχείριση των υδάτων και των λυμάτων που απαιτούνται για τη δημιουργία μιας βιώσιμης, ανταγωνιστικής και δίκαιης «γαλάζιας μετάβασης» πρέπει, ως εκ τούτου, να στοχεύουν στη βέλτιστη σχέση κόστους-οφέλους για το περιβάλλον και την οικονομία, με ιδιαίτερη έμφαση στις ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού. Η έρευνα, η καινοτομία καθώς και οι εκστρατείες ενημέρωσης για τη βιομηχανία, τη γεωργία και τα νοικοκυριά είναι επίσης απαραίτητες για την προώθηση οικονομιών και συμπεριφορών που χρησιμοποιούν ορθολογικά τους υδάτινους πόρους. |
| --- | --- |

1.7.

Οι επενδύσεις στη διαχείριση των υδάτων και των λυμάτων που απαιτούνται για τη δημιουργία μιας βιώσιμης, ανταγωνιστικής και δίκαιης «γαλάζιας μετάβασης» πρέπει, ως εκ τούτου, να στοχεύουν στη βέλτιστη σχέση κόστους-οφέλους για το περιβάλλον και την οικονομία, με ιδιαίτερη έμφαση στις ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού. Η έρευνα, η καινοτομία καθώς και οι εκστρατείες ενημέρωσης για τη βιομηχανία, τη γεωργία και τα νοικοκυριά είναι επίσης απαραίτητες για την προώθηση οικονομιών και συμπεριφορών που χρησιμοποιούν ορθολογικά τους υδάτινους πόρους.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει την απώλεια βιοποικιλότητας ως αποτέλεσμα της κλιματικής κρίσης, η οποία επιδεινώνεται περαιτέρω από μέτρα όπως η επανακυκλοφορία πολύ ζεστών υδάτων στους ποταμούς. Οι αστοχίες αυτές πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά τον μελλοντικό σχεδιασμό των υποδομών ύδρευσης, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι τα ζητήματα αυτά αντιμετωπίζονται όσο το δυνατόν καλύτερα, αντί να εντείνονται περαιτέρω. Ταυτόχρονα, πρέπει να ληφθούν ολοκληρωμένα μέτρα για την επίτευξη του στόχου του 1,5 oC έως το 2050. |
| --- | --- |

1.8.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει την απώλεια βιοποικιλότητας ως αποτέλεσμα της κλιματικής κρίσης, η οποία επιδεινώνεται περαιτέρω από μέτρα όπως η επανακυκλοφορία πολύ ζεστών υδάτων στους ποταμούς. Οι αστοχίες αυτές πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά τον μελλοντικό σχεδιασμό των υποδομών ύδρευσης, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι τα ζητήματα αυτά αντιμετωπίζονται όσο το δυνατόν καλύτερα, αντί να εντείνονται περαιτέρω. Ταυτόχρονα, πρέπει να ληφθούν ολοκληρωμένα μέτρα για την επίτευξη του στόχου του 1,5 o

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ προτείνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τη δρομολόγηση μιας πανευρωπαϊκής διαδικασίας δημόσιας διαβούλευσης, η οποία, μέσω της αξιολόγησης των ευρωπαϊκών αναγκών σε νερό, θα αποτελέσει το θεμέλιο των μελλοντικών παρεμβάσεων της «Γαλάζιας Συμφωνίας της ΕΕ». |
| --- | --- |

1.9.

Η ΕΟΚΕ προτείνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τη δρομολόγηση μιας πανευρωπαϊκής διαδικασίας δημόσιας διαβούλευσης, η οποία, μέσω της αξιολόγησης των ευρωπαϊκών αναγκών σε νερό, θα αποτελέσει το θεμέλιο των μελλοντικών παρεμβάσεων της «Γαλάζιας Συμφωνίας της ΕΕ».

2.   Γενικό πλαίσιο

Γενικό πλαίσιο

| 2.1. | Το νερό αποτελεί ζωτικό αγαθό και είναι απαραίτητο για τους ανθρώπους, τη φύση και τη λειτουργία της οικονομίας και της κοινωνίας. Το μεγαλύτερο μέρος του νερού, ήτοι το 70 %, χρησιμοποιείται στη γεωργία, το 22 % στη βιομηχανία και το 8 % από τα νοικοκυριά. Ταυτόχρονα, οι μέσες ετήσιες δαπάνες για ύδρευση και αποχέτευση σε ολόκληρη την ΕΕ ανέρχονται σε 100 δισεκατομμύρια ευρώ. Το ποσό αυτό αναμένεται να αυξηθεί σε περίπου 250 δισεκατομμύρια ευρώ προκειμένου να επιτευχθεί συμμόρφωση με τη νομοθεσία της ΕΕ σχετικά με την επεξεργασία λυμάτων και την παροχή πόσιμου νερού (3). |
| --- | --- |

2.1.

Το νερό αποτελεί ζωτικό αγαθό και είναι απαραίτητο για τους ανθρώπους, τη φύση και τη λειτουργία της οικονομίας και της κοινωνίας. Το μεγαλύτερο μέρος του νερού, ήτοι το 70 %, χρησιμοποιείται στη γεωργία, το 22 % στη βιομηχανία και το 8 % από τα νοικοκυριά. Ταυτόχρονα, οι μέσες ετήσιες δαπάνες για ύδρευση και αποχέτευση σε ολόκληρη την ΕΕ ανέρχονται σε 100 δισεκατομμύρια ευρώ. Το ποσό αυτό αναμένεται να αυξηθεί σε περίπου 250 δισεκατομμύρια ευρώ προκειμένου να επιτευχθεί συμμόρφωση με τη νομοθεσία της ΕΕ σχετικά με την επεξεργασία λυμάτων και την παροχή πόσιμου νερού (3

| 2.2. | Προκειμένου να υπάρχει μελλοντικά επαρκές νερό, θα είναι αναγκαίο να βελτιωθούν οι υποδομές ύδρευσης και να αυξηθεί η ικανότητα αποθήκευσης. Αυτό απαιτεί ένα ευρύ φάσμα μέτρων, από τη συλλογή ομβρίων υδάτων σε δεξαμενές, την κατασκευή ταμιευτήρων και κλειστών κυκλικών αγωγών έως τη μείωση της στεγανοποίησης του εδάφους και την αύξηση της ικανότητας αποθήκευσης του εδάφους. Σε περίπτωση πλημμυρών διαφόρων τύπων ροών των υδάτων, είναι αναγκαίο να επιχειρηθεί η διοχέτευση και η αποθήκευση του πλεονάσματος σε ελεγχόμενους ταμιευτήρες. Η ρυθμιστική ικανότητα θα πρέπει να παρέχεται κατά διαστήματα κατά μήκος των ροών των υδάτων, ώστε να είναι δυνατή η εκροή των πλεοναζόντων υδάτων με την πάροδο του χρόνου και να μετριάζονται τα υπερβολικά επίπεδα νερού. Η ετοιμότητα για τέτοιες καταστάσεις με επενδύσεις σε υποδομές είναι απαραίτητη εκ των προτέρων. |
| --- | --- |

2.2.

Προκειμένου να υπάρχει μελλοντικά επαρκές νερό, θα είναι αναγκαίο να βελτιωθούν οι υποδομές ύδρευσης και να αυξηθεί η ικανότητα αποθήκευσης. Αυτό απαιτεί ένα ευρύ φάσμα μέτρων, από τη συλλογή ομβρίων υδάτων σε δεξαμενές, την κατασκευή ταμιευτήρων και κλειστών κυκλικών αγωγών έως τη μείωση της στεγανοποίησης του εδάφους και την αύξηση της ικανότητας αποθήκευσης του εδάφους. Σε περίπτωση πλημμυρών διαφόρων τύπων ροών των υδάτων, είναι αναγκαίο να επιχειρηθεί η διοχέτευση και η αποθήκευση του πλεονάσματος σε ελεγχόμενους ταμιευτήρες. Η ρυθμιστική ικανότητα θα πρέπει να παρέχεται κατά διαστήματα κατά μήκος των ροών των υδάτων, ώστε να είναι δυνατή η εκροή των πλεοναζόντων υδάτων με την πάροδο του χρόνου και να μετριάζονται τα υπερβολικά επίπεδα νερού. Η ετοιμότητα για τέτοιες καταστάσεις με επενδύσεις σε υποδομές είναι απαραίτητη εκ των προτέρων.

| 2.3. | Το ανθρώπινο δικαίωμα στην ύδρευση και την αποχέτευση αναγνωρίστηκε ρητά ως αυτοτελές δικαίωμα από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών το 2010 (4). Τα πρώτα βήματα για την πραγμάτωση αυτού του δικαιώματος, τα οποία καθορίζονται στην οδηγία (ΕΕ) 2020/2184 (5) και ως πρόταση της Επιτροπής στο πλαίσιο της αναδιατύπωσης της οδηγίας 91/271/EΟΚ (6), είναι επειγόντως αναγκαία. Τα κράτη μέλη δεσμεύονται επομένως να βελτιώσουν την πρόσβαση σε καθαρό και οικονομικά προσιτό πόσιμο νερό και αποχέτευση για όλους τους ανθρώπους στην ΕΕ έως το 2030. Σύμφωνα με στοιχεία της Επιτροπής (7), περίπου 10 εκατομμύρια άνθρωποι στην ΕΕ δεν έχουν επί του παρόντος καμία πρόσβαση σε εγκαταστάσεις υγιεινής. Τούτο πρέπει να ληφθεί επαρκώς υπόψη από τα κράτη μέλη κατά τη διαδικασία εφαρμογής. Η πρωτοβουλία για τη «Γαλάζια Συμφωνία» αποσκοπεί στην περαιτέρω προώθηση αυτών των προσπαθειών. |
| --- | --- |

2.3.

Το ανθρώπινο δικαίωμα στην ύδρευση και την αποχέτευση αναγνωρίστηκε ρητά ως αυτοτελές δικαίωμα από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών το 2010 (4

5

6

7

| 2.4. | Η κλιματική κρίση έχει ήδη σημαντικές επιπτώσεις στη διαχείριση των υδάτων σε παγκόσμιο επίπεδο. Μία από τις επιπτώσεις είναι η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, γεγονός που οδηγεί σε θαλάσσια διείσδυση στις παράκτιες περιοχές. Ταυτόχρονα, οδηγεί σε πτώση της στάθμης των ποταμών και των υπόγειων υδάτων σε πολλές περιοχές. Αυτό συνεπάγεται αυξημένες ελλείψεις σε τρόφιμα, καθώς η χρήση γλυκού νερού είναι αναντικατάστατη για την παραγωγή ορισμένων τροφίμων (8). |
| --- | --- |

2.4.

Η κλιματική κρίση έχει ήδη σημαντικές επιπτώσεις στη διαχείριση των υδάτων σε παγκόσμιο επίπεδο. Μία από τις επιπτώσεις είναι η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, γεγονός που οδηγεί σε θαλάσσια διείσδυση στις παράκτιες περιοχές. Ταυτόχρονα, οδηγεί σε πτώση της στάθμης των ποταμών και των υπόγειων υδάτων σε πολλές περιοχές. Αυτό συνεπάγεται αυξημένες ελλείψεις σε τρόφιμα, καθώς η χρήση γλυκού νερού είναι αναντικατάστατη για την παραγωγή ορισμένων τροφίμων (8

| 2.5. | Η κλιματική κρίση μειώνει τους υφιστάμενους υδάτινους πόρους και οδηγεί σε ξηρασία, εξάτμιση των υδάτων (9), υπερθέρμανση των ωκεανών και καταστροφή των οικοτόπων, με συνέπειες για το συνολικό οικοσύστημα. |
| --- | --- |

2.5.

Η κλιματική κρίση μειώνει τους υφιστάμενους υδάτινους πόρους και οδηγεί σε ξηρασία, εξάτμιση των υδάτων (9

| 2.6. | Η υδροδότηση είναι ζωτικής σημασίας για τους πολίτες και αποτελεί μέρος των υποδομών ζωτικής σημασίας. Για τη μεταφορά πόσιμου νερού στους πολίτες, απαιτείται συνήθως ενέργεια για τη λειτουργία των αντλιών νερού. Οι εταιρείες ύδρευσης χρησιμοποιούν ήδη περιττά συστήματα και δικούς τους ενεργειακούς κύκλους προκειμένου να είναι σε θέση να συνεχίσουν να παρέχουν στους πολίτες πόσιμο νερό σε περίπτωση γενικής διακοπής. |
| --- | --- |

2.6.

Η υδροδότηση είναι ζωτικής σημασίας για τους πολίτες και αποτελεί μέρος των υποδομών ζωτικής σημασίας. Για τη μεταφορά πόσιμου νερού στους πολίτες, απαιτείται συνήθως ενέργεια για τη λειτουργία των αντλιών νερού. Οι εταιρείες ύδρευσης χρησιμοποιούν ήδη περιττά συστήματα και δικούς τους ενεργειακούς κύκλους προκειμένου να είναι σε θέση να συνεχίσουν να παρέχουν στους πολίτες πόσιμο νερό σε περίπτωση γενικής διακοπής.

| 2.7. | Τα τελευταία χρόνια, σε πολλές χώρες της ΕΕ η ευθύνη για τις υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης ανατίθεται εκ νέου σε δημόσιους φορείς. Ειδικότερα, οι αρνητικές εμπειρίες από την ιδιωτικοποίηση των υπηρεσιών οδήγησαν τις περιφέρειες και τους δήμους να αναθέσουν εκ νέου την παροχή υπηρεσιών κοινής ωφέλειας στο Δημόσιο. Οι χαμηλότερες επενδύσεις σε υποδομές, οι χειρότερες συνθήκες εργασίας, το υψηλότερο κόστος για τους καταναλωτές και η απώλεια ελέγχου και τεχνογνωσίας ήταν συχνά ορισμένες από τις αρνητικές επιπτώσεις (10). Με την εκ νέου ανάθεση της ευθύνης σε αυτούς, οι πόλεις και οι δήμοι θα ανακτήσουν το πεδίο για πολιτική δράση, καθώς και τον δημοκρατικό έλεγχο και τη δυνατότητα άσκησης επιρροής στον τομέα της ύδρευσης (11). |
| --- | --- |

2.7.

Τα τελευταία χρόνια, σε πολλές χώρες της ΕΕ η ευθύνη για τις υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης ανατίθεται εκ νέου σε δημόσιους φορείς. Ειδικότερα, οι αρνητικές εμπειρίες από την ιδιωτικοποίηση των υπηρεσιών οδήγησαν τις περιφέρειες και τους δήμους να αναθέσουν εκ νέου την παροχή υπηρεσιών κοινής ωφέλειας στο Δημόσιο. Οι χαμηλότερες επενδύσεις σε υποδομές, οι χειρότερες συνθήκες εργασίας, το υψηλότερο κόστος για τους καταναλωτές και η απώλεια ελέγχου και τεχνογνωσίας ήταν συχνά ορισμένες από τις αρνητικές επιπτώσεις (10

11

| 2.8. | Το νερό συνιστά ένα ιδιαίτερα πολιτικό και κοινωνικό ζήτημα που απαιτεί μια μακροπρόθεσμη προσέγγιση που δεν συνάδει με τους εκλογικούς κύκλους, προϋποθέτει δε σημαντική προσπάθεια από τους δημόσιους φορείς λήψης αποφάσεων όσον αφορά τις επενδύσεις και το κόστος λειτουργίας και συντήρησης. Για να μπορούν οι πολίτες να ασκούν πλήρως δημοκρατικό έλεγχο, είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί ότι γνωρίζουν τον κύκλο του νερού και την τιμή του. |
| --- | --- |

2.8.

Το νερό συνιστά ένα ιδιαίτερα πολιτικό και κοινωνικό ζήτημα που απαιτεί μια μακροπρόθεσμη προσέγγιση που δεν συνάδει με τους εκλογικούς κύκλους, προϋποθέτει δε σημαντική προσπάθεια από τους δημόσιους φορείς λήψης αποφάσεων όσον αφορά τις επενδύσεις και το κόστος λειτουργίας και συντήρησης. Για να μπορούν οι πολίτες να ασκούν πλήρως δημοκρατικό έλεγχο, είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί ότι γνωρίζουν τον κύκλο του νερού και την τιμή του.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

Γενικές παρατηρήσεις

Η κοινωνική διάσταση του νερού

Η κοινωνική διάσταση του νερού

| 3.1. | Το νερό αποτελεί ζωτικό αλλά ολοένα και πιο σπάνιο πόρο ως συνέπεια της κλιματικής κρίσης. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί μια ενωσιακή «Γαλάζια Συμφωνία» για την ευαισθητοποίηση σχετικά με αυτόν τον ζωτικό πόρο. Η ΕΟΚΕ συνιστά τη χαρτογράφηση της τρέχουσας κατάστασης των υποδομών ύδρευσης και της διαθεσιμότητας νερού σε κάθε κράτος μέλος, προκειμένου να συγκεντρωθούν επικαιροποιημένες πληροφορίες σχετικά με την κατάσταση των υφιστάμενων υποδομών ύδρευσης και να προσδιοριστούν οι επείγουσες ανάγκες για επενδύσεις. |
| --- | --- |

3.1.

Το νερό αποτελεί ζωτικό αλλά ολοένα και πιο σπάνιο πόρο ως συνέπεια της κλιματικής κρίσης. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί μια ενωσιακή «Γαλάζια Συμφωνία» για την ευαισθητοποίηση σχετικά με αυτόν τον ζωτικό πόρο. Η ΕΟΚΕ συνιστά τη χαρτογράφηση της τρέχουσας κατάστασης των υποδομών ύδρευσης και της διαθεσιμότητας νερού σε κάθε κράτος μέλος, προκειμένου να συγκεντρωθούν επικαιροποιημένες πληροφορίες σχετικά με την κατάσταση των υφιστάμενων υποδομών ύδρευσης και να προσδιοριστούν οι επείγουσες ανάγκες για επενδύσεις.

| 3.2. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι το νερό δεν αποτελεί εμπορικό προϊόν όπως όλα τα άλλα, αλλά κληρονομιά που πρέπει να αντιμετωπίζεται αναλόγως (12). Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η καθολική πρόσβαση σε πόσιμο νερό και αποχέτευση υψηλής ποιότητας σε δίκαιες τιμές για τον πληθυσμό θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως δημόσιο αγαθό και όχι απλώς ως εμπόρευμα, με πλήρη σεβασμό του άρθρου 14 της ΣΛΕΕ και του πρωτοκόλλου αριθ. 26 που προσαρτάται στη ΣΕΕ και τη ΣΛΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ συνιστά στην ΕΕ να εγκρίνει και να ενισχύσει τα κανονιστικά πλαίσια για τις συμβάσεις παραχώρησης υδάτων, να διασφαλίσει την καθολική πρόσβαση σε συστήματα ύδρευσης και αποχέτευσης σε δίκαιη τιμή και με κατάλληλα πρότυπα ποιότητας, καθώς και την αποκατάσταση και την προστασία των οικοσυστημάτων, καθώς και να διασφαλίζει τις αναγκαίες επενδύσεις σε υποδομές ύδρευσης. Οι εξαιρέσεις για τα ύδατα και τα λύματα που χορηγήθηκαν με την οδηγία 2014/23/ΕΕ σχετικά με την ανάθεση συμβάσεων παραχώρησης ως αποτέλεσμα της επιτυχημένης Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών «Right2Water» (13) πρέπει επίσης να διατηρηθούν στο μέλλον, με πλήρη σεβασμό του άρθρου 14 της ΣΛΕΕ και του πρωτοκόλλου αριθ. 26 που προσαρτάται στη ΣΕΕ και τη ΣΛΕΕ. Υπό το πρίσμα της κλιματικής κρίσης, η ΕΟΚΕ αντιτίθεται ιδιαίτερα σε οποιαδήποτε υποχρέωση ελευθέρωσης στους ευαίσθητους τομείς της ύδρευσης και της αποχέτευσης και ζητεί, αντ’ αυτού, την ενίσχυση των δημόσιων υπηρεσιών κοινής ωφέλειας στον τομέα της ύδρευσης και πέραν αυτού. |
| --- | --- |

3.2.

Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι το νερό δεν αποτελεί εμπορικό προϊόν όπως όλα τα άλλα, αλλά κληρονομιά που πρέπει να αντιμετωπίζεται αναλόγως (12

13

| 3.3. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν μια προσέγγιση με βάση τα δικαιώματα σε όλες τις πολιτικές για τα ύδατα και να αντιμετωπίσουν την έλλειψη νερού, ευθυγραμμιζόμενα κατ’ αυτόν τον τρόπο και με τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. Η ΕΟΚΕ προτείνει την προώθηση μιας κοινής προσέγγισης για την κατανόηση της έλλειψης νερού σε επίπεδο ΕΕ και την ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου ορισμού της έλλειψης νερού, με κάθε κράτος μέλος να δύναται να αναπτύξει τον δικό του ορισμό σύμφωνα με τον ευρωπαϊκό ορισμό. Θα πρέπει να διατεθούν δημόσιοι πόροι για την ανάπτυξη υποδομών με σκοπό την ανταπόκριση στις ανάγκες ανακαίνισης υποδομών ιδίως των ιδιοκτητών ακίνητης περιουσίας με περιορισμένους πόρους και των κοινωνικά υποβαθμισμένων αστικών και αγροτικών περιοχών. |
| --- | --- |

3.3.

Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν μια προσέγγιση με βάση τα δικαιώματα σε όλες τις πολιτικές για τα ύδατα και να αντιμετωπίσουν την έλλειψη νερού, ευθυγραμμιζόμενα κατ’ αυτόν τον τρόπο και με τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. Η ΕΟΚΕ προτείνει την προώθηση μιας κοινής προσέγγισης για την κατανόηση της έλλειψης νερού σε επίπεδο ΕΕ και την ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου ορισμού της έλλειψης νερού, με κάθε κράτος μέλος να δύναται να αναπτύξει τον δικό του ορισμό σύμφωνα με τον ευρωπαϊκό ορισμό. Θα πρέπει να διατεθούν δημόσιοι πόροι για την ανάπτυξη υποδομών με σκοπό την ανταπόκριση στις ανάγκες ανακαίνισης υποδομών ιδίως των ιδιοκτητών ακίνητης περιουσίας με περιορισμένους πόρους και των κοινωνικά υποβαθμισμένων αστικών και αγροτικών περιοχών.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η «δίκαιη μετάβαση» δεν είναι μόνο ζήτημα χρηματοδότησης· περιλαμβάνει, επίσης, τον στόχο να δημιουργηθούν αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας και υψηλής ποιότητας θέσεις εργασίας και κοινωνική ασφάλεια, καθώς και να διατηρηθεί η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων της ΕΕ, ενώ απαιτεί ειδικές δράσεις σε όλα τα επίπεδα, ιδίως στο περιφερειακό. |
| --- | --- |

3.4.

Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η «δίκαιη μετάβαση» δεν είναι μόνο ζήτημα χρηματοδότησης· περιλαμβάνει, επίσης, τον στόχο να δημιουργηθούν αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας και υψηλής ποιότητας θέσεις εργασίας και κοινωνική ασφάλεια, καθώς και να διατηρηθεί η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων της ΕΕ, ενώ απαιτεί ειδικές δράσεις σε όλα τα επίπεδα, ιδίως στο περιφερειακό.

| 3.5. | Όλο και περισσότερες περιφέρειες στην ΕΕ αντιμετωπίζουν λειψυδρία (14). Αυτό αναδεικνύει την ανάγκη ανάπτυξης ανθεκτικών υποδομών ύδρευσης, ιδίως την ανάγκη δημιουργίας εγκαταστάσεων αποθήκευσης. Σε περίπτωση ενδεχόμενης λειψυδρίας, πρέπει να διασφαλίζεται η παροχή νερού για τον άνθρωπο και για τις βασικές ανθρώπινες ανάγκες και να δίνεται προτεραιότητα στον τομέα αυτό έναντι της χρήσης νερού για τη βιομηχανία„ τον τουρισμό και τη γεωργία. Αυτό πρέπει να διασφαλίζεται από τα κράτη μέλη. Είναι δε απαραίτητο για την πρόληψη συγκρούσεων σχετικά με το νερό, κάτι που παρατηρείται ήδη σε άλλες περιοχές του κόσμου. Βάσει των ανωτέρω, καθίσταται επειγόντως αναγκαία μια ενωσιακή «Γαλάζια Συμφωνία», μεταξύ άλλων για να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στη διαθεσιμότητα και τη διανομή νερού στο μέλλον, καθώς και για να ενισχυθούν η έρευνα και η καινοτομία. |
| --- | --- |

3.5.

Όλο και περισσότερες περιφέρειες στην ΕΕ αντιμετωπίζουν λειψυδρία (14

Ποιότητα του νερού και καθαρισμός

Ποιότητα του νερού και καθαρισμός

| 3.6. | Η ΕΟΚΕ ζητεί την καλύτερη εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης και της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας του νερού και τη μετακύλιση του κόστους στους ρυπαίνοντες και όχι στους καταναλωτές. Τα υπόγεια ύδατα θα πρέπει να έχουν ποιότητα πόσιμου νερού, ώστε να αποφεύγεται η δαπανηρή και ενεργοβόρος επεξεργασία του πόσιμου νερού. |
| --- | --- |

3.6.

Η ΕΟΚΕ ζητεί την καλύτερη εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης και της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας του νερού και τη μετακύλιση του κόστους στους ρυπαίνοντες και όχι στους καταναλωτές. Τα υπόγεια ύδατα θα πρέπει να έχουν ποιότητα πόσιμου νερού, ώστε να αποφεύγεται η δαπανηρή και ενεργοβόρος επεξεργασία του πόσιμου νερού.

| 3.7. | Ειδικότερα, οι εισροές από τη γεωργία, τη βιομηχανία τροφίμων και τη βιομηχανία επιτείνουν τη διάχυτη ρύπανση από νιτρικά άλατα και φυτοφάρμακα, γεγονός που σημαίνει ότι στα υπόγεια ύδατα συχνά δεν επικρατεί καλή χημική κατάσταση. Η νομοθεσία στους τομείς της γεωργίας (π.χ. η ΚΓΠ), της βιομηχανίας και της χημείας (π.χ. ο κανονισμός για τα φυτοφάρμακα) θα πρέπει να σχεδιαστεί, ως εκ τούτου, κατά τρόπο ώστε να μην επηρεάζονται αρνητικά τα υδάτινα οικοσυστήματα. |
| --- | --- |

3.7.

Ειδικότερα, οι εισροές από τη γεωργία, τη βιομηχανία τροφίμων και τη βιομηχανία επιτείνουν τη διάχυτη ρύπανση από νιτρικά άλατα και φυτοφάρμακα, γεγονός που σημαίνει ότι στα υπόγεια ύδατα συχνά δεν επικρατεί καλή χημική κατάσταση. Η νομοθεσία στους τομείς της γεωργίας (π.χ. η ΚΓΠ), της βιομηχανίας και της χημείας (π.χ. ο κανονισμός για τα φυτοφάρμακα) θα πρέπει να σχεδιαστεί, ως εκ τούτου, κατά τρόπο ώστε να μην επηρεάζονται αρνητικά τα υδάτινα οικοσυστήματα.

Χρήση και σπατάλη νερού

Χρήση και σπατάλη νερού

| 3.8. | Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στις μείζονες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι δήμοι όσον αφορά την ανάπτυξη και τη συντήρηση των υποδομών ύδρευσης. Για την αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων, η διαδημοτική συνεργασία θα πρέπει να αναπτυχθεί περαιτέρω και να διευκολυνθεί σημαντικά, προκειμένου να ενισχυθούν οι επιδόσεις των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης και η ανάπτυξη και συντήρηση των υποδομών ύδρευσης και να διασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα αυτών των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας στις αγροτικές περιοχές. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να διευρύνει το νομικό περιθώριο ελιγμών, ιδίως όσον αφορά τη νομοθεσία για τις δημόσιες συμβάσεις. |
| --- | --- |

3.8.

Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στις μείζονες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι δήμοι όσον αφορά την ανάπτυξη και τη συντήρηση των υποδομών ύδρευσης. Για την αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων, η διαδημοτική συνεργασία θα πρέπει να αναπτυχθεί περαιτέρω και να διευκολυνθεί σημαντικά, προκειμένου να ενισχυθούν οι επιδόσεις των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης και η ανάπτυξη και συντήρηση των υποδομών ύδρευσης και να διασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα αυτών των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας στις αγροτικές περιοχές. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να διευρύνει το νομικό περιθώριο ελιγμών, ιδίως όσον αφορά τη νομοθεσία για τις δημόσιες συμβάσεις.

| 3.9. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι το συνολικό κόστος της οδηγίας για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων υπερβαίνει τα 3,8 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως. Το μεγαλύτερο μέρος του κόστους αυτού θα πρέπει να καλυφθεί από τα νοικοκυριά (15), γεγονός που θα αύξανε περαιτέρω το κόστος της αποχέτευσης, το οποίο με τη σειρά του θα είχε σημαντικό αντίκτυπο στις πλέον ευάλωτες οικονομικά ομάδες της κοινωνίας. Η ΕΟΚΕ ζητεί, ως εκ τούτου, τον επιμερισμό του κόστους και των κερδών κατά τρόπο που να μην επιβαρύνονται τα νοικοκυριά. |
| --- | --- |

3.9.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι το συνολικό κόστος της οδηγίας για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων υπερβαίνει τα 3,8 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως. Το μεγαλύτερο μέρος του κόστους αυτού θα πρέπει να καλυφθεί από τα νοικοκυριά (15

| 3.10. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι απώλειες νερού από διαρροές σε δίκτυα, οι οποίες σε ορισμένες χώρες της ΕΕ κυμαίνονται σε ποσοστό άνω του 20 % (16), καθώς και η σπατάλη νερού στη γεωργία, τη βιομηχανία, τον κατασκευαστικό κλάδο και τον τουρισμό, πρέπει να μειωθούν σημαντικά. Οι τομείς αυτοί μπορούν να συμβάλουν στην εξεύρεση λύσης, ενισχύοντας την έρευνα και την καινοτομία για πρακτικές αποδοτικής χρήσης των υδάτων και αξιοποιώντας καλύτερα τις υφιστάμενες γνώσεις (π.χ. στάγδην άρδευση, καλλιέργειες που δεν χρειάζονται μεγάλες ποσότητες νερού, ενίσχυση της κυκλικής οικονομίας, προσαρμογή της παραγωγής τροφίμων στις τοπικές συνθήκες κ.λπ.). |
| --- | --- |

3.10.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι απώλειες νερού από διαρροές σε δίκτυα, οι οποίες σε ορισμένες χώρες της ΕΕ κυμαίνονται σε ποσοστό άνω του 20 % (16

| 3.11. | Οι ενημερωμένοι πολίτες χρησιμοποιούν με μεγαλύτερη φειδώ το νερό στα σπίτια τους. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ επικροτεί τις υψηλότερες απαιτήσεις για τους παρόχους πόσιμου νερού και τους φορείς εκμετάλλευσης λυμάτων να παρέχουν ενημέρωση στα νοικοκυριά βάσει της νομοθεσίας της ΕΕ. |
| --- | --- |

3.11.

Οι ενημερωμένοι πολίτες χρησιμοποιούν με μεγαλύτερη φειδώ το νερό στα σπίτια τους. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ επικροτεί τις υψηλότερες απαιτήσεις για τους παρόχους πόσιμου νερού και τους φορείς εκμετάλλευσης λυμάτων να παρέχουν ενημέρωση στα νοικοκυριά βάσει της νομοθεσίας της ΕΕ.

Πλωτές μεταφορές

Πλωτές μεταφορές

| 3.12. | Η κλιματική κρίση έχει σημαντικές επιπτώσεις στις πλωτές μεταφορές παγκοσμίως. Ειδικότερα, η χαμηλή στάθμη των υδάτων στους ποταμούς, οι αλλαγές των προτύπων μετεωρολογικών κατακρημνίσεων, τα αυξανόμενα ακραία καιρικά φαινόμενα και η άνοδος της στάθμης της θάλασσας έχουν αντίκτυπο στις μεταφορές εμπορευμάτων και προσώπων. |
| --- | --- |

3.12.

Η κλιματική κρίση έχει σημαντικές επιπτώσεις στις πλωτές μεταφορές παγκοσμίως. Ειδικότερα, η χαμηλή στάθμη των υδάτων στους ποταμούς, οι αλλαγές των προτύπων μετεωρολογικών κατακρημνίσεων, τα αυξανόμενα ακραία καιρικά φαινόμενα και η άνοδος της στάθμης της θάλασσας έχουν αντίκτυπο στις μεταφορές εμπορευμάτων και προσώπων.

| 3.13. | Τα βάθη των πλωτών οδών μειώνονται και οι υποδομές των λιμένων και οι υδατοφράκτες πρέπει να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες. Αυτό συνεπάγεται υψηλότερο κόστος και μεγαλύτερους χρόνους αναμονής για τα πλοία και επιβραδύνει τη μεταφορά εμπορευμάτων. |
| --- | --- |

3.13.

Τα βάθη των πλωτών οδών μειώνονται και οι υποδομές των λιμένων και οι υδατοφράκτες πρέπει να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες. Αυτό συνεπάγεται υψηλότερο κόστος και μεγαλύτερους χρόνους αναμονής για τα πλοία και επιβραδύνει τη μεταφορά εμπορευμάτων.

| 3.14. | Πρέπει να ληφθούν μέτρα για την προσαρμογή των υποδομών των λιμένων και των υδατοφρακτών (κλεισιάδων) και για τη βελτίωση του σχεδιασμού των διαύλων και των διαδρομών ναυσιπλοΐας, ώστε οι πλωτές μεταφορές να μπορούν να εκτελούνται με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα στο μέλλον. |
| --- | --- |

3.14.

Πρέπει να ληφθούν μέτρα για την προσαρμογή των υποδομών των λιμένων και των υδατοφρακτών (κλεισιάδων) και για τη βελτίωση του σχεδιασμού των διαύλων και των διαδρομών ναυσιπλοΐας, ώστε οι πλωτές μεταφορές να μπορούν να εκτελούνται με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα στο μέλλον.

| 3.15. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί καίριας σημασίας την ανάπτυξη και την καλύτερη διασύνδεση των πλωτών οδών εντός της ΕΕ. Όπως αναφέρεται στη γνωμοδότηση TEN/764 (17), η διατροπικότητα θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη εν προκειμένω. |
| --- | --- |

3.15.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί καίριας σημασίας την ανάπτυξη και την καλύτερη διασύνδεση των πλωτών οδών εντός της ΕΕ. Όπως αναφέρεται στη γνωμοδότηση TEN/764 (17

Ενέργεια

Ενέργεια

| 3.16. | Η κατάσταση στις αγορές ενέργειας τον Αύγουστο του 2022 έδειξε ότι, λόγω της κλιματικής κρίσης, δεν υπάρχουν πάντοτε 100 % αξιόπιστες πηγές ενέργειας. Για παράδειγμα, διαπιστώνονται οι επιπτώσεις της ξηρασίας στην παραγωγή υδροηλεκτρικής και πυρηνικής ενέργειας. |
| --- | --- |

3.16.

Η κατάσταση στις αγορές ενέργειας τον Αύγουστο του 2022 έδειξε ότι, λόγω της κλιματικής κρίσης, δεν υπάρχουν πάντοτε 100 % αξιόπιστες πηγές ενέργειας. Για παράδειγμα, διαπιστώνονται οι επιπτώσεις της ξηρασίας στην παραγωγή υδροηλεκτρικής και πυρηνικής ενέργειας.

| 3.17. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις προσπάθειες να χρησιμοποιηθεί υδροηλεκτρική ενέργεια για την παραγωγή και την αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, αλλά επισημαίνει ότι η έλλειψη νερού που οφείλεται στην κλιματική κρίση θα επηρεάσει αρνητικά την παραγωγή και την αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας μακροπρόθεσμα. Αυτό μειώνει την παραγωγή, γεγονός που μπορεί επίσης να επηρεάσει αρνητικά το δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας. Θα πρέπει να συνεχιστεί η παροχή στήριξης για την ταχεία επέκταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ιδίως στους τομείς της ηλιακής και της αιολικής ενέργειας, ώστε να αντισταθμιστούν πιθανές ελλείψεις από υδροηλεκτρικούς σταθμούς. |
| --- | --- |

3.17.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις προσπάθειες να χρησιμοποιηθεί υδροηλεκτρική ενέργεια για την παραγωγή και την αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, αλλά επισημαίνει ότι η έλλειψη νερού που οφείλεται στην κλιματική κρίση θα επηρεάσει αρνητικά την παραγωγή και την αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας μακροπρόθεσμα. Αυτό μειώνει την παραγωγή, γεγονός που μπορεί επίσης να επηρεάσει αρνητικά το δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας. Θα πρέπει να συνεχιστεί η παροχή στήριξης για την ταχεία επέκταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ιδίως στους τομείς της ηλιακής και της αιολικής ενέργειας, ώστε να αντισταθμιστούν πιθανές ελλείψεις από υδροηλεκτρικούς σταθμούς.

| 3.18. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι ο εξηλεκτρισμός των μεταφορών μπορεί επίσης να αυξήσει τη χρήση νερού, δεδομένου ότι οι ηλεκτρολύτες που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή συσσωρευτών απαιτούν σημαντική ποσότητα νερού. Ως εκ τούτου, η ανάπτυξη εργοστασίων συσσωρευτών απαιτεί προσεκτικό σχεδιασμό. |
| --- | --- |

3.18.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι ο εξηλεκτρισμός των μεταφορών μπορεί επίσης να αυξήσει τη χρήση νερού, δεδομένου ότι οι ηλεκτρολύτες που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή συσσωρευτών απαιτούν σημαντική ποσότητα νερού. Ως εκ τούτου, η ανάπτυξη εργοστασίων συσσωρευτών απαιτεί προσεκτικό σχεδιασμό.

| 3.19. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας απαιτούν γενικά λιγότερο νερό από ό, τι η εξόρυξη και η επεξεργασία των παραδοσιακών ορυκτών καυσίμων· ωστόσο, υπάρχει μια ανανεώσιμη πηγή ενέργειας για την οποία απαιτείται σημαντική κατανάλωση νερού, τα βιοκαύσιμα. Η άρδευση και η μεταποίηση καλλιεργειών για την παραγωγή βιοκαυσίμων απαιτούν μεγάλη ποσότητα νερού, το οποίο πρέπει να παρέχεται με τη βοήθεια των υποδομών ύδρευσης και των δικτύων διανομής. |
| --- | --- |

3.19.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας απαιτούν γενικά λιγότερο νερό από ό, τι η εξόρυξη και η επεξεργασία των παραδοσιακών ορυκτών καυσίμων· ωστόσο, υπάρχει μια ανανεώσιμη πηγή ενέργειας για την οποία απαιτείται σημαντική κατανάλωση νερού, τα βιοκαύσιμα. Η άρδευση και η μεταποίηση καλλιεργειών για την παραγωγή βιοκαυσίμων απαιτούν μεγάλη ποσότητα νερού, το οποίο πρέπει να παρέχεται με τη βοήθεια των υποδομών ύδρευσης και των δικτύων διανομής.

| 3.20. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η παραγωγή πυρηνικής ενέργειας απαιτεί μεγάλες ποσότητες νερού για την ψύξη. Η κλιματική κρίση αυξάνει τις θερμοκρασίες και ταυτόχρονα μειώνει τη στάθμη του νερού των ποταμών. Καθώς αυξάνονται οι θερμοκρασίες, οι πυρηνικοί σταθμοί θα πρέπει να μειώσουν τις επιδόσεις τους λόγω λειψυδρίας. Επιπλέον, η απόρριψη νερού ψύξης, το οποίο είναι πολύ ζεστό, αυξάνει τα επίπεδα οξυγόνου στους ποταμούς, γεγονός που έχει αρνητικό αντίκτυπο στην οικολογική κατάσταση των υδάτων και τη βιοποικιλότητα (18). |
| --- | --- |

3.20.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η παραγωγή πυρηνικής ενέργειας απαιτεί μεγάλες ποσότητες νερού για την ψύξη. Η κλιματική κρίση αυξάνει τις θερμοκρασίες και ταυτόχρονα μειώνει τη στάθμη του νερού των ποταμών. Καθώς αυξάνονται οι θερμοκρασίες, οι πυρηνικοί σταθμοί θα πρέπει να μειώσουν τις επιδόσεις τους λόγω λειψυδρίας. Επιπλέον, η απόρριψη νερού ψύξης, το οποίο είναι πολύ ζεστό, αυξάνει τα επίπεδα οξυγόνου στους ποταμούς, γεγονός που έχει αρνητικό αντίκτυπο στην οικολογική κατάσταση των υδάτων και τη βιοποικιλότητα (18

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

Ειδικές παρατηρήσεις

| 4.1. | Η ΕΟΚΕ επικρίνει την έλλειψη συνοχής της πολιτικής της ΕΕ για τα ύδατα με άλλες πολιτικές της ΕΕ και καλεί την Επιτροπή να προβεί σε βελτιώσεις προκειμένου να αποφευχθούν αντικρουόμενες πολιτικές και συμβιβασμοί. |
| --- | --- |

4.1.

Η ΕΟΚΕ επικρίνει την έλλειψη συνοχής της πολιτικής της ΕΕ για τα ύδατα με άλλες πολιτικές της ΕΕ και καλεί την Επιτροπή να προβεί σε βελτιώσεις προκειμένου να αποφευχθούν αντικρουόμενες πολιτικές και συμβιβασμοί.

| 4.2. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την απόφαση της Επιτροπής στην αναδιατύπωση της οδηγίας για το πόσιμο νερό να ελαχιστοποιήσει τις απώλειες νερού στους αγωγούς νερού (19). Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι απαιτούνται επειγόντως άμεσα μέτρα καθώς και δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις σε υποδομές ύδρευσης προκειμένου να αποφευχθούν απώλειες νερού και να διασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα και βιωσιμότητα των βασικών υποδομών ύδρευσης. Όταν σημειώνονται διαρροές νερού, πρέπει να αντιμετωπίζονται ως περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Για τις περιπτώσεις αυτές, το εξειδικευμένο προσωπικό και ο εξοπλισμός είναι καίριας σημασίας για την άμεση παύση των διαρροών. |
| --- | --- |

4.2.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί την απόφαση της Επιτροπής στην αναδιατύπωση της οδηγίας για το πόσιμο νερό να ελαχιστοποιήσει τις απώλειες νερού στους αγωγούς νερού (19

| 4.3. | Όσον αφορά τη χρηματοδότηση σχεδίων υποδομών, οι αυστηροί δημοσιονομικοί κανόνες αποδεικνύονται συνεχώς το μεγαλύτερο εμπόδιο για τις δημόσιες αρχές. Ως εκ τούτου, στόχος πρέπει να είναι η εξαίρεση όλων των έργων που αφορούν την Πράσινη Συμφωνία της ΕΕ, την ενεργειακή ανεξαρτησία, καθώς και τον ψηφιακό τομέα, από κάθε καθεστώς το οποίο εμποδίζει τέτοιου είδους δημόσιες επενδύσεις. Όπως και σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της (20), η ΕΟΚΕ συνιστά επομένως την εφαρμογή του «χρυσού κανόνα» στις δημόσιες επενδύσεις. |
| --- | --- |

4.3.

Όσον αφορά τη χρηματοδότηση σχεδίων υποδομών, οι αυστηροί δημοσιονομικοί κανόνες αποδεικνύονται συνεχώς το μεγαλύτερο εμπόδιο για τις δημόσιες αρχές. Ως εκ τούτου, στόχος πρέπει να είναι η εξαίρεση όλων των έργων που αφορούν την Πράσινη Συμφωνία της ΕΕ, την ενεργειακή ανεξαρτησία, καθώς και τον ψηφιακό τομέα, από κάθε καθεστώς το οποίο εμποδίζει τέτοιου είδους δημόσιες επενδύσεις. Όπως και σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της (20

| 4.4. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την προτεινόμενη αναθεώρηση της οδηγίας 2006/118/ΕΚ (21) και της οδηγίας 2008/105/ΕΚ (22), καθώς και τον ορισμό οριακών τιμών για τις υπερφθοριωμένες και πολυφθοριωμένες χημικές ουσίες (PFC) και τα μικροπλαστικά. Σε ειδική έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου επισημαίνεται η ασυνεπής εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» στον τομέα των υδάτων, παρά το σημαντικό λειτουργικό και επενδυτικό κόστος (23). |
| --- | --- |

4.4.

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την προτεινόμενη αναθεώρηση της οδηγίας 2006/118/ΕΚ (21

22

23

| 4.5. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, για τη διατήρηση και την ανάπτυξη βιώσιμων και ανθεκτικών υποδομών ύδρευσης και δικτύων διανομής, απαιτείται ειδικευμένο εργατικό δυναμικό και, κυρίως, εξειδικευμένο προσωπικό και ότι απαιτείται κατάλληλη διαχείριση γνώσεων, δηλαδή στρατηγικές και επιχειρησιακές δραστηριότητες που βελτιστοποιούν τη χρήση των γνώσεων. Η ΕΟΚΕ ζητεί τη δημιουργία των απαραίτητων δομών και συνθηκών εργασίας για την αποφυγή των εμποδίων στον τομέα αυτό και τη διάθεση επαρκούς ειδικευμένου προσωπικού για την εφαρμογή των αναγκαίων μέτρων. |
| --- | --- |

4.5.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, για τη διατήρηση και την ανάπτυξη βιώσιμων και ανθεκτικών υποδομών ύδρευσης και δικτύων διανομής, απαιτείται ειδικευμένο εργατικό δυναμικό και, κυρίως, εξειδικευμένο προσωπικό και ότι απαιτείται κατάλληλη διαχείριση γνώσεων, δηλαδή στρατηγικές και επιχειρησιακές δραστηριότητες που βελτιστοποιούν τη χρήση των γνώσεων. Η ΕΟΚΕ ζητεί τη δημιουργία των απαραίτητων δομών και συνθηκών εργασίας για την αποφυγή των εμποδίων στον τομέα αυτό και τη διάθεση επαρκούς ειδικευμένου προσωπικού για την εφαρμογή των αναγκαίων μέτρων.

| 4.6. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η συνεχιζόμενη ψηφιοποίηση στον τομέα των υδάτων αυξάνει επίσης τους κινδύνους όσον αφορά την ασφάλεια και την προστασία των δεδομένων. Είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι κατά την επεξεργασία των συλλεγόμενων δεδομένων υπάρχει συμμόρφωση με την κατά το δυνατόν αυστηρότερη νομοθεσία για την προστασία δεδομένων. Ταυτόχρονα, η κυβερνοασφάλεια πρέπει επίσης να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στις υποδομές ύδρευσης και στα δίκτυα διανομής, δεδομένων των αυξανόμενων απειλών που συνιστούν οι επιθέσεις στον κυβερνοχώρο κατά υποδομών ζωτικής σημασίας. |
| --- | --- |

4.6.

Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η συνεχιζόμενη ψηφιοποίηση στον τομέα των υδάτων αυξάνει επίσης τους κινδύνους όσον αφορά την ασφάλεια και την προστασία των δεδομένων. Είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι κατά την επεξεργασία των συλλεγόμενων δεδομένων υπάρχει συμμόρφωση με την κατά το δυνατόν αυστηρότερη νομοθεσία για την προστασία δεδομένων. Ταυτόχρονα, η κυβερνοασφάλεια πρέπει επίσης να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στις υποδομές ύδρευσης και στα δίκτυα διανομής, δεδομένων των αυξανόμενων απειλών που συνιστούν οι επιθέσεις στον κυβερνοχώρο κατά υποδομών ζωτικής σημασίας.

| 4.7. | Σε πολλά κράτη μέλη υπάρχει ελάχιστη έως μηδενική ενοποίηση των εταιρειών που συμμετέχουν στην παραγωγή και τη διανομή πόσιμου νερού, καθώς και στη διαχείριση και τον καθαρισμό των λυμάτων. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η ανάθεση της διεύθυνσης και της διαχείρισης σε έναν ενιαίο δημόσιο οργανισμό θα συμβάλει στην εξοικονόμηση κόστους και στην αύξηση της αποδοτικότητας. |
| --- | --- |

4.7.

Σε πολλά κράτη μέλη υπάρχει ελάχιστη έως μηδενική ενοποίηση των εταιρειών που συμμετέχουν στην παραγωγή και τη διανομή πόσιμου νερού, καθώς και στη διαχείριση και τον καθαρισμό των λυμάτων. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η ανάθεση της διεύθυνσης και της διαχείρισης σε έναν ενιαίο δημόσιο οργανισμό θα συμβάλει στην εξοικονόμηση κόστους και στην αύξηση της αποδοτικότητας.

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2023.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Oliver RÖPKE

---

(1)  Βλέπε, για παράδειγμα, γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Σχέδιο REPowerEU» [COM(2022) 230 final] και «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2021/241 όσον αφορά τα κεφάλαια για το REPowerEU στα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2021/1060, του κανονισμού (ΕΕ) 2021/2115, της οδηγίας 2003/87/ΕΚ και της απόφασης (ΕΕ) 2015/1814» [COM(2022) 231 final — 2022/0164(COD)] (ΕΕ C 486 της 21.12.2022, σ.185), γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Οι δημόσιες επενδύσεις σε ενεργειακές υποδομές ως μέρος της λύσης για τα κλιματικά ζητήματα» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (ΕΕ C 486 της 21.12.2022, σ. 67) και γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ένα στρατηγικό όραμα για την ενεργειακή μετάβαση ώστε να καταστεί δυνατή η στρατηγική αυτονομία της ΕΕ» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (ΕΕ C 75 της 28.02.2023, σ. 102) κ.λπ.

1

(2)  Οδηγία 2014/23/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014 , σχετικά με την ανάθεση συμβάσεων παραχώρησης (ΕΕ L 94 της 28.3.2014, σ. 1).

2

(3)  https://www.aquapublica.eu/sites/default/files/article/file/20230310_Joint%20statement_EPR%20scheme.pdf.

3

(4)  https://www.un.org/Depts/german/gv-64/band3/ar64292.pdf.

4

(5)  Οδηγία (ΕΕ) 2020/2184 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2020, σχετικά με την ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης (αναδιατύπωση) (ΕΕ L 435 της 23.12.2020, σ. 1).

5

(6)  Οδηγία 91/271/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Μαΐου 1991, για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων (ΕΕ L 135 της 30.5.1991, σ. 40).

6

(7)  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/qanda_22_6281

7

(8)  https://wires.onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1002/wat2.1633

8

(9)  Europe’s next crisis: Water — POLITICO (Η επόμενη κρίση στην Ευρώπη: το νερό).

9

(10)  Getzner, Köhler, Krisch, Plank (2018) — Endbericht (Langfassung): Vergleich europäischer Systeme der Wasserversorgung und Abwasserentsorgung. [Τελική έκθεση (εκτενής έκδοση): Σύγκριση των ευρωπαϊκών συστημάτων ύδρευσης και αποχέτευσης]. Στο: Informationen zur Umweltpolitik, 197.

10

https://emedien.arbeiterkammer.at/viewer/ppnresolver?id=AC15177626.

(11)  https://www.epsu.org/search?f%5B0%5D=policies%3A56

11

(12)  Οδηγία 2000/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Οκτωβρίου 2000, για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων (ΕΕ L 327 της 22.12.2000, σ. 1), αιτιολογική σκέψη 1.

12

(13)  https://right2water.eu/

13

(14)  https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC133025

14

(15)  Κατανομή σύμφωνα με την εκτίμηση επιπτώσεων: 51 % νοικοκυριά, 22 % δημόσιες δαπάνες και 27 % βιομηχανία.

15

(16)  https://emedien.arbeiterkammer.at/viewer/ppnresolver?id=AC15249737

16

(17)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Τροποποιημένη πρόταση Κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί των προσανατολισμών της Ένωσης για την ανάπτυξη του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2021/1153 και του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 913/2010 και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1315/2013» [COM(2022) 384 final — 2021/0420 (COD)] (ΕΕ C 75 της 28.02.2023, σ. 190).

17

(18)  https://www.dw.com/de/wie-k%C3%BChlen-hei%C3%9Fe-l%C3%A4nder-ihre-kernkraftwerke/a-49758541

18

(19)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/HTML/?uri=CELEX:32020L2184

19

(20)  Βλέπε υποσημείωση 1.

20

(21)  Οδηγία 2006/118/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2006 , σχετικά με την προστασία των υπόγειων υδάτων από τη ρύπανση και την υποβάθμιση (ΕΕ L 372 της 27.12.2006, σ. 19).

21

(22)  Οδηγία 2008/105/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2008 , σχετικά με πρότυπα ποιότητας περιβάλλοντος στον τομέα της πολιτικής των υδάτων καθώς και σχετικά με την τροποποίηση και τη συνακόλουθη κατάργηση των οδηγιών του Συμβουλίου 82/176/ΕΟΚ, 83/513/ΕΟΚ, 84/156/ΕΟΚ, 84/491/ΕΟΚ και 86/280/ΕΟΚ και την τροποποίηση της οδηγίας 2000/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ L 348 της 24.12.2008, σ. 84).

22

(23)  https://www.eca.europa.eu/Lists/ECADocuments/SR21_12/SR_polluter_pays_principle_EL.pdf

23

---

| 29.9.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 349/94 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 349/94

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η διαφήμιση μέσω επηρεαστών και ο αντίκτυπός της στους καταναλωτές»

[διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της ισπανικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ]

(2023/C 349/15)

| Εισηγητής: | ο κ. Bernardo HERNÁNDEZ BATALLER |
| --- | --- |
| Συνεισηγητής: | ο κ. Stefano PALMIERI |

Εισηγητής:

ο κ. Bernardo HERNÁNDEZ BATALLER

Bernardo HERNÁNDEZ BATALLER

Συνεισηγητής:

ο κ. Stefano PALMIERI

Stefano PALMIERI

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ισπανική Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 7.2.2023 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 29.6.2023 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 13.7.2023 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 580 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 179/0/3 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ισπανική Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 7.2.2023

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

29.6.2023

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

13.7.2023

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

580

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

179/0/3

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά φαινόμενα του μετασχηματισμού που συντελείται στον χώρο των οπτικοακουστικών και ηλεκτρονικών επικοινωνιών είναι η μεγάλη διάδοση που έχουν οι λεγόμενοι επηρεαστές, ένα είδος χρηστών οι οποίοι δημιουργούν διαδικτυακό περιεχόμενο, διαδίδουν τα μηνύματά τους συστηματικά και με διάφορα μέσα (βίντεο, σχόλια, φωτογραφίες) και αποκτούν μεγάλη σημασία για το κοινό στο οποίο απευθύνονται. |
| --- | --- |

1.1.

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά φαινόμενα του μετασχηματισμού που συντελείται στον χώρο των οπτικοακουστικών και ηλεκτρονικών επικοινωνιών είναι η μεγάλη διάδοση που έχουν οι λεγόμενοι επηρεαστές,

| 1.2. | Παρότι σε ενωσιακό επίπεδο δεν υπάρχει ειδική ρύθμιση για τη δραστηριότητα των δημιουργών περιεχομένου — επηρεαστών, η κείμενη νομοθεσία παρέχει κατάλληλο επίπεδο προστασίας στη διπλή δραστηριότητα που μπορούν να αναπτύσσουν στην εσωτερική αγορά οι δημιουργοί περιεχομένου — επηρεαστές: κυρίως ως διαφημιστές (και έμποροι), καθώς και ως πωλητές/παραγωγοί. |
| --- | --- |

1.2.

Παρότι σε ενωσιακό επίπεδο δεν υπάρχει ειδική ρύθμιση για τη δραστηριότητα των δημιουργών περιεχομένου — επηρεαστών, η κείμενη νομοθεσία παρέχει κατάλληλο επίπεδο προστασίας στη διπλή δραστηριότητα που μπορούν να αναπτύσσουν στην εσωτερική αγορά οι δημιουργοί περιεχομένου — επηρεαστές: κυρίως ως διαφημιστές

και έμποροι

πωλητές/παραγωγοί

| 1.3. | Με βάση την εν λόγω νομοθεσία, διάφορα κράτη μέλη αναπτύσσουν τη δική τους νομοθεσία ως απόκριση στα ζητήματα που θέτει το φαινόμενο αυτό, νομοθεσία που παρέχει τη δυνατότητα στις εθνικές ρυθμιστικές αρχές να ασκούν τις εξουσίες τους όσον αφορά την εποπτεία, τον έλεγχο και, κατά περίπτωση, την επιβολή κυρώσεων. |
| --- | --- |

1.3.

Με βάση την εν λόγω νομοθεσία, διάφορα κράτη μέλη αναπτύσσουν τη δική τους νομοθεσία ως απόκριση στα ζητήματα που θέτει το φαινόμενο αυτό, νομοθεσία που παρέχει τη δυνατότητα στις εθνικές ρυθμιστικές αρχές να ασκούν τις εξουσίες τους όσον αφορά την εποπτεία, τον έλεγχο και, κατά περίπτωση, την επιβολή κυρώσεων.

| 1.4. | Σε κάθε περίπτωση, δεδομένων των συνεχών εξελίξεων στον χώρο αυτό, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) θεωρεί αναγκαία τη λήψη μέτρων για την εξασφάλιση εναρμονισμένης αντιμετώπισης των «ειδικών» παράνομων δραστηριοτήτων των δημιουργών περιεχομένου — επηρεαστών στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), με εξίσου «ειδικές» υποχρεώσεις: για τους διαχειριστές των πλατφορμών και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης όπου δραστηριοποιούνται, καθώς και για τους ίδιους τους δημιουργούς περιεχομένου — επηρεαστές (είτε μόνιμους κατοίκους της ΕΕ είτε όχι). |
| --- | --- |

1.4.

Σε κάθε περίπτωση, δεδομένων των συνεχών εξελίξεων στον χώρο αυτό, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) θεωρεί αναγκαία τη λήψη μέτρων για την εξασφάλιση εναρμονισμένης αντιμετώπισης των «ειδικών» παράνομων δραστηριοτήτων των δημιουργών περιεχομένου — επηρεαστών στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), με εξίσου «ειδικές» υποχρεώσεις: για τους διαχειριστές των πλατφορμών και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης

δημιουργούς περιεχομένου — επηρεαστές

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ καλεί τους διαχειριστές πλατφορμών και μέσων κοινωνικής δικτύωσης:






  — | να είναι από κοινού και εις ολόκληρον υπεύθυνοι για το παράνομο περιεχόμενο που δημοσιεύεται από δημιουργούς περιεχομένου — επηρεαστές, |
| --- | --- | --- |

1.5.

Η ΕΟΚΕ καλεί τους διαχειριστές πλατφορμών και μέσων κοινωνικής δικτύωσης:

—

να είναι από κοινού και εις ολόκληρον υπεύθυνοι για το παράνομο περιεχόμενο που δημοσιεύεται από δημιουργούς περιεχομένου — επηρεαστές,

| — | να υποχρεούνται —σε όλες τις περιπτώσεις καταγγελίας παράνομης δραστηριότητας που αναπτύσσουν δημιουργοί περιεχομένου — επηρεαστές— να λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για την εξουδετέρωση της παράνομης διαδικτυακής επικοινωνίας και να καταγγέλλουν στην αρμόδια αρχή την παράνομη δραστηριότητα των δημιουργών περιεχομένου — επηρεαστών, |
| --- | --- |

—

να υποχρεούνται —σε όλες τις περιπτώσεις καταγγελίας παράνομης δραστηριότητας που αναπτύσσουν δημιουργοί περιεχομένου — επηρεαστές— να λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για την εξουδετέρωση της παράνομης διαδικτυακής επικοινωνίας και να καταγγέλλουν στην αρμόδια αρχή την παράνομη δραστηριότητα των δημιουργών περιεχομένου — επηρεαστών,

| — | για όλους τους δημιουργούς περιεχομένου — επηρεαστές που δραστηριοποιούνται εκτός της ΕΕ, οι διαχειριστές πλατφόρμας και μέσων κοινωνικής δικτύωσης θα πρέπει να τους ζητούν να προσδιορίσουν σαφή νομική ευθύνη εντός της ΕΕ και να διαθέτουν ασφάλιση επαγγελματικής αστικής ευθύνης που θα ενεργοποιείται σε περίπτωση ζημίας προκληθείσας από παράνομη συμπεριφορά. |
| --- | --- |

—

για όλους τους δημιουργούς περιεχομένου — επηρεαστές που δραστηριοποιούνται εκτός της ΕΕ, οι διαχειριστές πλατφόρμας και μέσων κοινωνικής δικτύωσης θα πρέπει να τους ζητούν να προσδιορίσουν σαφή νομική ευθύνη εντός της ΕΕ και να διαθέτουν ασφάλιση επαγγελματικής αστικής ευθύνης που θα ενεργοποιείται σε περίπτωση ζημίας προκληθείσας από παράνομη συμπεριφορά.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι αυτή η εναρμονισμένη αντιμετώπιση των επηρεαστών σε ενωσιακό επίπεδο θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τουλάχιστον κριτήρια όπως τα εξής:






  — | ο διαφημιστικός χαρακτήρας των μηνυμάτων με εμπορική επιδίωξη θα πρέπει να εντοπίζεται μέσω δεικτών και σαφών προειδοποιήσεων, με αποφυγή της συγκεκαλυμμένης διαφήμισης, |
| --- | --- | --- |

1.6.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι αυτή η εναρμονισμένη αντιμετώπιση των επηρεαστών σε ενωσιακό επίπεδο θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τουλάχιστον κριτήρια όπως τα εξής:

—

ο διαφημιστικός χαρακτήρας των μηνυμάτων με εμπορική επιδίωξη θα πρέπει να εντοπίζεται μέσω δεικτών και σαφών προειδοποιήσεων, με αποφυγή της συγκεκαλυμμένης διαφήμισης,

| — | τα μηνύματα αυτά θα πρέπει να υπόκεινται στους κανόνες του εκάστοτε κλάδου, με σκοπό την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των καταναλωτών και των χρηστών, ιδίως δε των ανηλίκων και άλλων ευάλωτων ομάδων, |
| --- | --- |

—

τα μηνύματα αυτά θα πρέπει να υπόκεινται στους κανόνες του εκάστοτε κλάδου, με σκοπό την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των καταναλωτών και των χρηστών, ιδίως δε των ανηλίκων και άλλων ευάλωτων ομάδων,

| — | η παραβίαση των κανόνων θα πρέπει να θεωρείται παράβαση των επηρεαστών, με την επιφύλαξη της αλληλέγγυας και εις ολόκληρον ευθύνης των διαφημιζόμενων και των πλατφορμών και μέσων κοινωνικής δικτύωσης. |
| --- | --- |

—

η παραβίαση των κανόνων θα πρέπει να θεωρείται παράβαση των επηρεαστών, με την επιφύλαξη της αλληλέγγυας και εις ολόκληρον ευθύνης των διαφημιζόμενων και των πλατφορμών και μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

| 1.7. | Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει επίσης να δοθεί στη χρήση παραπλανητικού σχεδιασμού, στην παράνομη χρήση ή δυσφήμιση εμπορικών σημάτων, στα μη εγκεκριμένα χρηματοπιστωτικά προϊόντα, στην κλοπή ταυτότητας ή σε ψευδεπίγραφους επηρεαστές που εκμεταλλεύονται την εικόνα γνωστών προσώπων εν αγνοία τους, φαινόμενα που είναι όλο και συχνότερα, κυρίως στον τομέα των χρηματοοικονομικών επενδύσεων και των κρυπτονομισμάτων. Πρόκειται για παράνομες συμπεριφορές που ενδέχεται να καταστούν όλο και πιο εξελιγμένες και διαδεδομένες λόγω της χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης και πρέπει να καταπολεμηθούν αποτελεσματικά. |
| --- | --- |

1.7.

Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει επίσης να δοθεί στη χρήση παραπλανητικού σχεδιασμού, στην παράνομη χρήση ή δυσφήμιση εμπορικών σημάτων, στα μη εγκεκριμένα χρηματοπιστωτικά προϊόντα, στην κλοπή ταυτότητας ή σε ψευδεπίγραφους επηρεαστές που εκμεταλλεύονται την εικόνα γνωστών προσώπων εν αγνοία τους, φαινόμενα που είναι όλο και συχνότερα, κυρίως στον τομέα των χρηματοοικονομικών επενδύσεων και των κρυπτονομισμάτων. Πρόκειται για παράνομες συμπεριφορές που ενδέχεται να καταστούν όλο και πιο εξελιγμένες και διαδεδομένες λόγω της χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης και πρέπει να καταπολεμηθούν αποτελεσματικά.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ προτείνει να αποσαφηνιστεί και να εφαρμοστεί η εν λόγω κανονιστική εναρμόνιση, με την επιφύλαξη της συμπληρωματικής έγκρισης πλαισίων συρρύθμισης. Στη συρρύθμιση θα πρέπει να συμμετέχουν οι επηρεαστές, οι πράκτορές τους και οι αντιπροσωπευτικές τους ενώσεις· η βιομηχανία και οι διαφημιζόμενοι· οι ενώσεις αυτορρύθμισης της διαφήμισης· οι ενώσεις καταναλωτών και χρηστών, κοινωνικών εταίρων και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, και οι ρυθμιστικές αρχές. |
| --- | --- |

1.8.

Η ΕΟΚΕ προτείνει να αποσαφηνιστεί και να εφαρμοστεί η εν λόγω κανονιστική εναρμόνιση, με την επιφύλαξη της συμπληρωματικής έγκρισης πλαισίων συρρύθμισης. Στη συρρύθμιση θα πρέπει να συμμετέχουν οι επηρεαστές, οι πράκτορές τους και οι αντιπροσωπευτικές τους ενώσεις· η βιομηχανία και οι διαφημιζόμενοι· οι ενώσεις αυτορρύθμισης της διαφήμισης· οι ενώσεις καταναλωτών και χρηστών, κοινωνικών εταίρων και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, και οι ρυθμιστικές αρχές.

| 1.9. | Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, υπάρχουν ορισμένα ζητήματα σχετικά με τη δραστηριότητα των δημιουργών περιεχομένου — επηρεαστών —όπως η θέση τους στο εργατικό δίκαιο, τα θέματα φορολογίας εισοδήματος, ο φόρος προστιθέμενης αξίας, καθώς και η ειδική δραστηριότητα των ανήλικων επηρεαστών—, τα οποία θεωρούμε ότι θα πρέπει να αναλυθούν προσεκτικά σε επίπεδο ΕΕ. |
| --- | --- |

1.9.

Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, υπάρχουν ορισμένα ζητήματα σχετικά με τη δραστηριότητα των δημιουργών περιεχομένου — επηρεαστών —όπως η θέση τους στο εργατικό δίκαιο, τα θέματα φορολογίας εισοδήματος, ο φόρος προστιθέμενης αξίας, καθώς και η ειδική δραστηριότητα των ανήλικων επηρεαστών—, τα οποία θεωρούμε ότι θα πρέπει να αναλυθούν προσεκτικά σε επίπεδο ΕΕ.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

Γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά φαινόμενα του ψηφιακού μετασχηματισμού που σημειώθηκε στον χώρο των οπτικοακουστικών και ηλεκτρονικών επικοινωνιών κατά την τελευταία δεκαετία είναι η εμφάνιση πληθώρας παραγωγών περιεχομένου οι οποίοι, κατά τα φαινόμενα ως ιδιώτες, διαδίδουν τα μηνύματά τους συστηματικά και με διάφορα μέσα (βίντεο, σχόλια, φωτογραφίες) μέσω διαδικτυακών πλατφορμών, μέσων κοινωνικής δικτύωσης και ηλεκτρονικών μηνυμάτων. Όταν οι εν λόγω παραγωγοί περιεχομένου έχουν σημαντικό πλήθος πιστών ακολούθων, καθίστανται επηρεαστές, μια έννοια η οποία στον χώρο της διαφήμισης μπορεί να οριστεί ως «ένας δημιουργός περιεχομένου με εμπορική επιδίωξη, ο οποίος καλλιεργεί με το κοινό του μια σχέση με βάση την εμπιστοσύνη και την αυθεντικότητα, κυρίως σε πλατφόρμες μέσων κοινωνικής δικτύωσης, και αναπτύσσει διαδικτυακές επαφές με εμπορικούς παράγοντες μέσω διαφόρων επιχειρηματικών μοντέλων για σκοπούς οικονομικής εκμετάλλευσης» (1). |
| --- | --- |

2.1.

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά φαινόμενα του ψηφιακού μετασχηματισμού που σημειώθηκε στον χώρο των οπτικοακουστικών και ηλεκτρονικών επικοινωνιών κατά την τελευταία δεκαετία είναι η εμφάνιση πληθώρας παραγωγών περιεχομένου οι οποίοι, κατά τα φαινόμενα ως ιδιώτες, διαδίδουν τα μηνύματά τους συστηματικά και με διάφορα μέσα (βίντεο, σχόλια, φωτογραφίες) μέσω διαδικτυακών πλατφορμών, μέσων κοινωνικής δικτύωσης και ηλεκτρονικών μηνυμάτων. Όταν οι εν λόγω παραγωγοί περιεχομένου έχουν σημαντικό πλήθος πιστών ακολούθων, καθίστανται επηρεαστές,

1

| 2.2. | Η σχέση μεταξύ επηρεαστών και ακολούθων —που χαρακτηρίζεται από αίσθηση εγγύτητας, αυθεντικότητας και εμπιστοσύνης— έχει άμεσο και έμμεσο αντίκτυπο στη στάση τους απέναντι στα εμπορικά σήματα και στη λήψη αποφάσεων αγοράς ή κατανάλωσης από τους ακολούθους. Αυτό ισχύει ιδίως για τα παιδιά, τους νέους και τους καταναλωτές χαμηλού μορφωτικού επιπέδου και/ή χαμηλών εισοδημάτων και ελλιπούς γραμματισμού στα μέσα μαζικής ενημέρωσης και την πληροφόρηση. |
| --- | --- |

2.2.

Η σχέση μεταξύ επηρεαστών και ακολούθων —που χαρακτηρίζεται από αίσθηση εγγύτητας, αυθεντικότητας και εμπιστοσύνης— έχει άμεσο και έμμεσο αντίκτυπο στη στάση τους απέναντι στα εμπορικά σήματα και στη λήψη αποφάσεων αγοράς ή κατανάλωσης από τους ακολούθους. Αυτό ισχύει ιδίως για τα παιδιά, τους νέους και τους καταναλωτές χαμηλού μορφωτικού επιπέδου και/ή χαμηλών εισοδημάτων και ελλιπούς γραμματισμού στα μέσα μαζικής ενημέρωσης και την πληροφόρηση.

| 2.3. | Στον συγκεκριμένο χώρο της εμπορικής επικοινωνίας, η χρήση επηρεαστών για να προωθούν προϊόντα και εμπορικά σήματα δεν δίνει απλώς στις διαφημιζόμενες επιχειρήσεις τη δυνατότητα να επωφελούνται από τον αντίκτυπο και τη φήμη τους, στο πλαίσιο του λεγόμενου μάρκετινγκ επιρροής, ιδίως δε όσον αφορά τους νέους, οι οποίοι είναι δυσκολότερο να προσεγγιστούν με πιο παραδοσιακά μέσα μαζικής ενημέρωσης. Παρέχει επίσης στις εν λόγω επιχειρήσεις μεγαλύτερη ελευθερία όσον αφορά την ανάπτυξη επιχειρηματολογίας που δεν θα χρησιμοποιούσαν στη συμβατική τους διαφήμιση, και η οποία ενίοτε βρίσκεται στα όρια της νομιμότητας. Εξάλλου, οι ίδιοι οι διαφημιζόμενοι τονίζουν ότι, λόγω της ιδιαιτερότητάς τους, οι επηρεαστές διαθέτουν μεγάλο βαθμό αυτονομίας ως προς τη διαμόρφωση του εμπορικού μηνύματος, την οποία δεν μπορεί πάντοτε να ελέγχει ο διαφημιζόμενος. |
| --- | --- |

2.3.

Στον συγκεκριμένο χώρο της εμπορικής επικοινωνίας, η χρήση επηρεαστών για να προωθούν προϊόντα και εμπορικά σήματα δεν δίνει απλώς στις διαφημιζόμενες επιχειρήσεις τη δυνατότητα να επωφελούνται από τον αντίκτυπο και τη φήμη τους, στο πλαίσιο του λεγόμενου μάρκετινγκ επιρροής, ιδίως δε όσον αφορά τους νέους, οι οποίοι είναι δυσκολότερο να προσεγγιστούν με πιο παραδοσιακά μέσα μαζικής ενημέρωσης. Παρέχει επίσης στις εν λόγω επιχειρήσεις μεγαλύτερη ελευθερία όσον αφορά την ανάπτυξη επιχειρηματολογίας που δεν θα χρησιμοποιούσαν στη συμβατική τους διαφήμιση, και η οποία ενίοτε βρίσκεται στα όρια της νομιμότητας. Εξάλλου, οι ίδιοι οι διαφημιζόμενοι τονίζουν ότι, λόγω της ιδιαιτερότητάς τους, οι επηρεαστές διαθέτουν μεγάλο βαθμό αυτονομίας ως προς τη διαμόρφωση του εμπορικού μηνύματος, την οποία δεν μπορεί πάντοτε να ελέγχει ο διαφημιζόμενος.

| 2.4. | Αυτό σημαίνει πως, παρότι σε ενωσιακό επίπεδο δεν υπάρχει ειδική ρύθμιση για τη δραστηριότητα των επηρεαστών, η κείμενη νομοθεσία παρέχει προς το παρόν κατάλληλο επίπεδο προστασίας στη διπλή δραστηριότητα που μπορούν να αναπτύσσουν οι επηρεαστές στην εσωτερική αγορά: κυρίως ως διαφημιστές (και έμποροι), καθώς και ως πωλητές/παραγωγοί. |
| --- | --- |

2.4.

Αυτό σημαίνει πως, παρότι σε ενωσιακό επίπεδο δεν υπάρχει ειδική ρύθμιση για τη δραστηριότητα των επηρεαστών, η κείμενη νομοθεσία παρέχει προς το παρόν κατάλληλο επίπεδο προστασίας στη διπλή δραστηριότητα που μπορούν να αναπτύσσουν οι επηρεαστές στην εσωτερική αγορά: κυρίως ως διαφημιστές

και έμποροι

πωλητές/παραγωγοί

| 2.4.1. | Όσον αφορά τους επηρεαστές κυρίως ως διαφημιστές (και εμπόρους) ας αναφερθούν τα εξής σε επίπεδο ΕΕ:






  — | η οδηγία για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές
   (2), η οποία παρέχει ένα νομικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση της παραπλανητικής διαφήμισης και των αντίστοιχων εμπορικών πρακτικών στις οποίες επιδίδονται οι επηρεαστές. Οι κατευθυντήριες γραμμές για την ερμηνεία και την εφαρμογή της οδηγίας για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές
   (3), στις οποίες διασαφηνίζεται η εφαρμογή της οδηγίας στην περίπτωση όπου ο επηρεαστής ενεργεί ως εμπορευόμενος ή, εναλλακτικά, ως πρόσωπο που ενεργεί εξ ονόματος ή για λογαριασμό ενός εμπορευόμενου· Εν προκειμένω, η Επιτροπή διεξάγει επί του παρόντος έλεγχο καταλληλότητας για την ψηφιακή δικαιοσύνη, στον οποίο θα πρέπει επίσης να εξετασθεί και το θέμα των επηρεαστών (4), |
| --- | --- | --- |

2.4.1.

Όσον αφορά τους επηρεαστές κυρίως ως διαφημιστές (και εμπόρους)

—

η οδηγία για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές
   (2), η οποία παρέχει ένα νομικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση της παραπλανητικής διαφήμισης και των αντίστοιχων εμπορικών πρακτικών στις οποίες επιδίδονται οι επηρεαστές. Οι κατευθυντήριες γραμμές για την ερμηνεία και την εφαρμογή της οδηγίας για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές
   (3), στις οποίες διασαφηνίζεται η εφαρμογή της οδηγίας στην περίπτωση όπου ο επηρεαστής ενεργεί ως εμπορευόμενος ή, εναλλακτικά, ως πρόσωπο που ενεργεί εξ ονόματος ή για λογαριασμό ενός εμπορευόμενου· Εν προκειμένω, η Επιτροπή διεξάγει επί του παρόντος έλεγχο καταλληλότητας για την ψηφιακή δικαιοσύνη, στον οποίο θα πρέπει επίσης να εξετασθεί και το θέμα των επηρεαστών (4),

οδηγία για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές

2

κατευθυντήριες γραμμές για την ερμηνεία και την εφαρμογή της οδηγίας για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές

3

4

| — | η οδηγία για το ηλεκτρονικό εμπόριο
   (5), η οποία παρέχει συμπληρωματική προστασία στους καταναλωτές όταν οι επηρεαστές αναρτούν εμπορικές ανακοινώσεις στο διαδίκτυο μέσω των λογαριασμών τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και των ιστολογίων τους, |
| --- | --- |

—

η οδηγία για το ηλεκτρονικό εμπόριο
   (5), η οποία παρέχει συμπληρωματική προστασία στους καταναλωτές όταν οι επηρεαστές αναρτούν εμπορικές ανακοινώσεις στο διαδίκτυο μέσω των λογαριασμών τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και των ιστολογίων τους,

οδηγία για το ηλεκτρονικό εμπόριο

5

| — | η οδηγία για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων
   (6), η οποία εισάγει νέους ειδικούς κανόνες για τις «υπηρεσίες πλατφόρμας διαμοιρασμού βίντεο» και αφορά τους επηρεαστές όταν αναφέρεται στα βίντεο που παράγονται από χρήστες και διαδίδονται μέσω των εν λόγω πλατφορμών και τα οποία ενδέχεται να περιέχουν εμπορικές ανακοινώσεις. |
| --- | --- |

—

η οδηγία για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων
   (6), η οποία εισάγει νέους ειδικούς κανόνες για τις «υπηρεσίες πλατφόρμας διαμοιρασμού βίντεο» και αφορά τους επηρεαστές όταν αναφέρεται στα βίντεο που παράγονται από χρήστες και διαδίδονται μέσω των εν λόγω πλατφορμών και τα οποία ενδέχεται να περιέχουν εμπορικές ανακοινώσεις.

οδηγία για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων

6

| 2.4.2. | Όσον αφορά τους επηρεαστές ως πωλητές ή παραγωγούς, υφίστανται σε επίπεδο ΕΕ:






  — | η οδηγία για τα δικαιώματα των καταναλωτών
   (7), |
| --- | --- | --- |

2.4.2.

Όσον αφορά τους επηρεαστές ως πωλητές ή παραγωγούς,

—

η οδηγία για τα δικαιώματα των καταναλωτών
   (7),

οδηγία για τα δικαιώματα των καταναλωτών

7

| — | η οδηγία για το ψηφιακό περιεχόμενο και τις ψηφιακές υπηρεσίες
   (8), |
| --- | --- |

—

η οδηγία για το ψηφιακό περιεχόμενο και τις ψηφιακές υπηρεσίες
   (8),

οδηγία για το ψηφιακό περιεχόμενο και τις ψηφιακές υπηρεσίες

8

| — | η οδηγία για την πώληση αγαθών
   (9). |
| --- | --- |

—

η οδηγία για την πώληση αγαθών
   (9).

οδηγία για την πώληση αγαθών

9

| 2.4.3. | Σε αυτούς τους δύο ειδικούς τομείς παρέμβασης της νομοθεσίας της ΕΕ προστίθεται η δέσμη μέτρων για τις ψηφιακές υπηρεσίες, ήτοι:






  — | ο κανονισμός για τις ψηφιακές υπηρεσίες
   (10), για μεγαλύτερη διαφάνεια και λογοδοσία όσον αφορά το περιεχόμενο των ψηφιακών υπηρεσιών και την προστασία των καταναλωτών, και |
| --- | --- | --- |

2.4.3.

Σε αυτούς τους δύο ειδικούς τομείς παρέμβασης της νομοθεσίας της ΕΕ προστίθεται η δέσμη μέτρων για τις ψηφιακές υπηρεσίες, ήτοι:

—

ο κανονισμός για τις ψηφιακές υπηρεσίες
   (10), για μεγαλύτερη διαφάνεια και λογοδοσία όσον αφορά το περιεχόμενο των ψηφιακών υπηρεσιών και την προστασία των καταναλωτών, και

κανονισμός για τις ψηφιακές υπηρεσίες

10

| — | ο κανονισμός για τις ψηφιακές αγορές
   (11), για τη ρύθμιση των λεγόμενων «πυλωρών», οι οποίοι είναι πλατφόρμες με τουλάχιστον 45 εκατομμύρια ενεργούς μηνιαίους χρήστες. |
| --- | --- |

—

ο κανονισμός για τις ψηφιακές αγορές
   (11), για τη ρύθμιση των λεγόμενων «πυλωρών», οι οποίοι είναι πλατφόρμες με τουλάχιστον 45 εκατομμύρια ενεργούς μηνιαίους χρήστες.

κανονισμός για τις ψηφιακές αγορές

11

| 2.4.3.1. | Με τον κανονισμό για τις ψηφιακές υπηρεσίες, η ΕΕ ορίζει το «παράνομο περιεχόμενο» ως «κάθε πληροφορία, η οποία, από μόνη της ή σε σύνδεση με μια δραστηριότητα, συμπεριλαμβανομένης της πώλησης προϊόντων ή της παροχής υπηρεσιών, δεν συμμορφώνεται με το ενωσιακό δίκαιο ή το δίκαιο οποιουδήποτε κράτους μέλους, ανεξάρτητα από το ακριβές αντικείμενο ή τη φύση του δικαίου αυτού». Με τον νέο αυτό ορισμό, η μη συμμόρφωση με τους εν λόγω κανόνες μπορεί να καταστήσει το περιεχόμενο παράνομο στην ΕΕ. |
| --- | --- |

2.4.3.1.

Με τον κανονισμό για τις ψηφιακές υπηρεσίες, η ΕΕ ορίζει το «παράνομο περιεχόμενο» ως «κάθε πληροφορία, η οποία, από μόνη της ή σε σύνδεση με μια δραστηριότητα, συμπεριλαμβανομένης της πώλησης προϊόντων ή της παροχής υπηρεσιών, δεν συμμορφώνεται με το ενωσιακό δίκαιο ή το δίκαιο οποιουδήποτε κράτους μέλους, ανεξάρτητα από το ακριβές αντικείμενο ή τη φύση του δικαίου αυτού». Με τον νέο αυτό ορισμό, η μη συμμόρφωση με τους εν λόγω κανόνες μπορεί να καταστήσει το περιεχόμενο παράνομο στην ΕΕ.

| 2.5. | Παρά την ύπαρξη ορισμένων διατάξεων της ενωσιακής νομοθεσίας, βάσει των οποίων η μη νόμιμη συμπεριφορά των επηρεαστών (ως διαφημιστών ή ως πωλητών/παραγωγών) είναι δυνατόν να ρυθμίζεται από τα κράτη μέλη, διαπιστώνεται η ανάγκη παρέμβασης με διάφορους τρόπους όπως:






  — | η θέσπιση ειδικής νομοθεσίας για τους επηρεαστές, |
| --- | --- | --- |

2.5.

Παρά την ύπαρξη ορισμένων διατάξεων της ενωσιακής νομοθεσίας, βάσει των οποίων η μη νόμιμη συμπεριφορά των επηρεαστών (ως διαφημιστών ή ως πωλητών/παραγωγών) είναι δυνατόν να ρυθμίζεται από τα κράτη μέλη, διαπιστώνεται η ανάγκη παρέμβασης με διάφορους τρόπους όπως:

—

η θέσπιση ειδικής νομοθεσίας για τους επηρεαστές,

| — | η εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας περί προστασίας των καταναλωτών, |
| --- | --- |

—

η εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας περί προστασίας των καταναλωτών,

| — | η δημοσίευση κατευθυντήριων γραμμών και κωδίκων δεοντολογίας για την καθιέρωση ορθών πρακτικών, |
| --- | --- |

—

η δημοσίευση κατευθυντήριων γραμμών και κωδίκων δεοντολογίας για την καθιέρωση ορθών πρακτικών,

| — | η χρήση ψηφιακών εργαλείων ελέγχου και επιβολής, |
| --- | --- |

—

η χρήση ψηφιακών εργαλείων ελέγχου και επιβολής,

| — | η παροχή κατάρτισης και πιστοποίησης των επηρεαστών, |
| --- | --- |

—

η παροχή κατάρτισης και πιστοποίησης των επηρεαστών,

| — | η ευαισθητοποίηση και υποστήριξη των καταναλωτών, |
| --- | --- |

—

η ευαισθητοποίηση και υποστήριξη των καταναλωτών,

| — | η διευκόλυνση της συμμόρφωσης στις πλατφόρμες μέσω τυποποιημένων εργαλείων διάδοσης. |
| --- | --- |

—

η διευκόλυνση της συμμόρφωσης στις πλατφόρμες μέσω τυποποιημένων εργαλείων διάδοσης.

| 2.6. | Δεδομένου του ιδιαίτερου και διαρκώς εξελισσόμενου περιβάλλοντος εντός του οποίου δραστηριοποιούνται οι δημιουργοί περιεχομένου — επηρεαστές, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, παρά την υφιστάμενη ενωσιακή νομοθεσία, πρέπει να ληφθεί μέριμνα για την ομοιογενή εφαρμογή ειδικής νομοθεσίας με σκοπό την καταπολέμηση των συγκεκριμένων παράνομων δραστηριοτήτων των επηρεαστών στην ΕΕ. Αυτή η θέση της ΕΟΚΕ ενισχύεται από το γεγονός ότι η Επιτροπή αξιολογεί κατά πόσον πρέπει να προχωρήσει σε ειδική νομοθεσία. |
| --- | --- |

2.6.

Δεδομένου του ιδιαίτερου και διαρκώς εξελισσόμενου περιβάλλοντος εντός του οποίου δραστηριοποιούνται οι δημιουργοί περιεχομένου — επηρεαστές, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, παρά την υφιστάμενη ενωσιακή νομοθεσία, πρέπει να ληφθεί μέριμνα για την ομοιογενή εφαρμογή ειδικής νομοθεσίας με σκοπό την καταπολέμηση των συγκεκριμένων παράνομων δραστηριοτήτων των επηρεαστών στην ΕΕ. Αυτή η θέση της ΕΟΚΕ ενισχύεται από το γεγονός ότι η Επιτροπή αξιολογεί κατά πόσον πρέπει να προχωρήσει σε ειδική νομοθεσία.

| 2.7. | Τον ίδιο προβληματισμό αναπτύσσουν εδώ και αρκετά χρόνια οι κυβερνήσεις, οι ενωσιακές και εθνικές ρυθμιστικές αρχές, καθώς και οι ενώσεις καταναλωτών και χρηστών και οι φορείς της κοινωνίας των πολιτών (12). Αυτό έχει οδηγήσει σε ποικίλες νομοθετικές πρωτοβουλίες στα διάφορα κράτη (13) —όπως στη Γαλλία, στο Βέλγιο (Φλάνδρα) και στην Ισπανία—, καθώς και σε πρωτοβουλίες αυτορρύθμισης και συρρύθμισης σε ενωσιακό επίπεδο (14) και σε επίπεδο κρατών μελών. Εξάλλου, αυτό δικαιολογεί επίσης το ενδιαφέρον που επέδειξε η Ισπανική κυβέρνηση, με την ευκαιρία της Προεδρίας της στο Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ζητώντας από την ΕΟΚΕ την εκπόνηση της παρούσας διερευνητικής γνωμοδότησης σχετικά με τη διαφήμιση μέσω επηρεαστών και τον αντίκτυπό της στους καταναλωτές. |
| --- | --- |

2.7.

Τον ίδιο προβληματισμό αναπτύσσουν εδώ και αρκετά χρόνια οι κυβερνήσεις, οι ενωσιακές και εθνικές ρυθμιστικές αρχές, καθώς και οι ενώσεις καταναλωτών και χρηστών και οι φορείς της κοινωνίας των πολιτών (12

13

14

| 2.8. | Στο αίτημά του για τη γνωμοδότηση, το ισπανικό υπουργείο Καταναλωτών αναφέρεται στην αίσθηση εγγύτητας, αυθεντικότητας και εμπιστοσύνης που χαρακτηρίζει τη σχέση μεταξύ επηρεαστών και καταναλωτών, η οποία δεν εμφανίζεται συνήθως με την ίδια ένταση σε άλλα μοντέλα κοινωνικής επικοινωνίας, και επικεντρώνει τις ανησυχίες του κυρίως σε δύο λόγους:






  — | πρώτον, τη συνεχή και παρατεταμένη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης μεταξύ των ανηλίκων, οι οποίοι χαρακτηρίζονται από την ευάλωτη θέση τους ως καταναλωτές, με αποτέλεσμα να εκτίθενται σε εμπορικές ανακοινώσεις που ενδέχεται να περιέχουν στοιχεία επιζήμια για τη σωματική, ψυχολογική, κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξή τους, |
| --- | --- | --- |

2.8.

Στο αίτημά του για τη γνωμοδότηση, το ισπανικό υπουργείο Καταναλωτών αναφέρεται στην αίσθηση εγγύτητας, αυθεντικότητας και εμπιστοσύνης που χαρακτηρίζει τη σχέση μεταξύ επηρεαστών και καταναλωτών, η οποία δεν εμφανίζεται συνήθως με την ίδια ένταση σε άλλα μοντέλα κοινωνικής επικοινωνίας, και επικεντρώνει τις ανησυχίες του κυρίως σε δύο λόγους:

—

πρώτον, τη συνεχή και παρατεταμένη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης μεταξύ των ανηλίκων, οι οποίοι χαρακτηρίζονται από την ευάλωτη θέση τους ως καταναλωτές, με αποτέλεσμα να εκτίθενται σε εμπορικές ανακοινώσεις που ενδέχεται να περιέχουν στοιχεία επιζήμια για τη σωματική, ψυχολογική, κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξή τους,

| — | δεύτερον, την έλλειψη διαφάνειας και δυνατότητας εντοπισμού αυτού του είδους των εμπορικών ανακοινώσεων, η οποία πολύ συχνά χαρακτηρίζει τη δραστηριότητα των επηρεαστών, αποκρύπτοντας δολίως από τους καταναλωτές τον διαφημιστικό τους χαρακτήρα. |
| --- | --- |

—

δεύτερον, την έλλειψη διαφάνειας και δυνατότητας εντοπισμού αυτού του είδους των εμπορικών ανακοινώσεων, η οποία πολύ συχνά χαρακτηρίζει τη δραστηριότητα των επηρεαστών, αποκρύπτοντας δολίως από τους καταναλωτές τον διαφημιστικό τους χαρακτήρα.

3.   Προτάσεις

Προτάσεις

| 3.1. | Με δεδομένη την υφιστάμενη προβληματική, η ΕΟΚΕ φρονεί ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις για να εξασφαλιστεί τόσο η βελτίωση όσο και η εφαρμογή της ενωσιακής νομοθεσίας για τις ειδικές εκείνες παράνομες δραστηριότητες στις οποίες εμπλέκονται επηρεαστές, καθώς και η εναρμόνισή της σε ενωσιακό επίπεδο, με ειδικές υποχρεώσεις για τους διαχειριστές των πλατφορμών στις οποίες δραστηριοποιούνται οι επηρεαστές, καθώς και για τους ίδιους τους δημιουργούς περιεχομένου και/ή επηρεαστές (είτε μόνιμους κατοίκους της ΕΕ είτε όχι). |
| --- | --- |

3.1.

Με δεδομένη την υφιστάμενη προβληματική, η ΕΟΚΕ φρονεί ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις για να εξασφαλιστεί τόσο η βελτίωση όσο και η εφαρμογή της ενωσιακής νομοθεσίας για τις ειδικές εκείνες παράνομες δραστηριότητες στις οποίες εμπλέκονται επηρεαστές, καθώς και η εναρμόνισή της σε ενωσιακό επίπεδο, με ειδικές υποχρεώσεις για τους διαχειριστές των πλατφορμών στις οποίες δραστηριοποιούνται οι επηρεαστές, καθώς και για τους ίδιους τους δημιουργούς περιεχομένου και/ή επηρεαστές (είτε μόνιμους κατοίκους της ΕΕ είτε όχι).

3.2.   Πλατφόρμες ανταλλαγής βίντεο και μέσα κοινωνικής δικτύωσης

Πλατφόρμες ανταλλαγής βίντεο και μέσα κοινωνικής δικτύωσης

| 3.2.1. | Ενώ η ενωσιακή νομοθεσία (η οδηγία για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων και η δέσμη μέτρων για τις ψηφιακές υπηρεσίες) απαιτεί από τους διαχειριστές των πλατφορμών ανταλλαγής βίντεο και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, στις οποίες δραστηριοποιούνται οι δημιουργοί περιεχομένου και οι επηρεαστές, να συμμορφώνονται με τις διατάξεις για τις εμπορικές ανακοινώσεις και την προστασία των ανηλίκων, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι:






  — | οι διαχειριστές πλατφόρμας δεν έχουν συντακτική ευθύνη για «παράνομο» περιεχόμενο που δημιουργείται από χρήστες, |
| --- | --- | --- |

3.2.1.

Ενώ η ενωσιακή νομοθεσία (η οδηγία για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων και η δέσμη μέτρων για τις ψηφιακές υπηρεσίες) απαιτεί από τους διαχειριστές των πλατφορμών ανταλλαγής βίντεο και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, στις οποίες δραστηριοποιούνται οι δημιουργοί περιεχομένου και οι επηρεαστές, να συμμορφώνονται με τις διατάξεις για τις εμπορικές ανακοινώσεις και την προστασία των ανηλίκων, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι:

—

οι διαχειριστές πλατφόρμας δεν έχουν συντακτική ευθύνη για «παράνομο» περιεχόμενο που δημιουργείται από χρήστες,

| — | ομοίως, δεν είναι υποχρεωτική διά νόμου η συνεργασία των δημιουργών περιεχομένου — επηρεαστών με τους διαχειριστές πλατφορμών για την εξασφάλιση της πραγματικής συμμόρφωσης με την ενωσιακή νομοθεσία. |
| --- | --- |

—

ομοίως, δεν είναι υποχρεωτική διά νόμου η συνεργασία των δημιουργών περιεχομένου — επηρεαστών με τους διαχειριστές πλατφορμών για την εξασφάλιση της πραγματικής συμμόρφωσης με την ενωσιακή νομοθεσία.

| 3.2.2. | Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ εισηγείται οι διαχειριστές πλατφορμών και μέσων κοινωνικής δικτύωσης:






  — | να είναι από κοινού και εις ολόκληρον υπεύθυνοι για το παράνομο περιεχόμενο που δημοσιεύεται από δημιουργούς περιεχομένου — επηρεαστές, |
| --- | --- | --- |

3.2.2.

Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ εισηγείται οι διαχειριστές πλατφορμών και μέσων κοινωνικής δικτύωσης:

—

να είναι από κοινού και εις ολόκληρον υπεύθυνοι για το παράνομο περιεχόμενο που δημοσιεύεται από δημιουργούς περιεχομένου — επηρεαστές,

| — | να υποχρεούνται —σε όλες τις περιπτώσεις καταγγελίας παράνομης δραστηριότητας που αναπτύσσουν δημιουργοί περιεχομένου — επηρεαστές— να λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για την εξουδετέρωση της παράνομης διαδικτυακής επικοινωνίας και να καταγγέλλουν στην αρμόδια αρχή την παράνομη δραστηριότητα των δημιουργών περιεχομένου — επηρεαστών, |
| --- | --- |

—

να υποχρεούνται —σε όλες τις περιπτώσεις καταγγελίας παράνομης δραστηριότητας που αναπτύσσουν δημιουργοί περιεχομένου — επηρεαστές— να λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για την εξουδετέρωση της παράνομης διαδικτυακής επικοινωνίας και να καταγγέλλουν στην αρμόδια αρχή την παράνομη δραστηριότητα των δημιουργών περιεχομένου — επηρεαστών,

| — | να υποχρεούνται να ζητούν από όλους τους δημιουργούς περιεχομένου — επηρεαστές που δραστηριοποιούνται εκτός της ΕΕ να ορίζουν σαφή νομική ευθύνη εντός της ΕΕ και να διαθέτουν ασφάλιση επαγγελματικής αστικής ευθύνης που θα ενεργοποιείται σε περίπτωση ζημίας προκληθείσας λόγω παράνομης συμπεριφοράς. |
| --- | --- |

—

να υποχρεούνται να ζητούν από όλους τους δημιουργούς περιεχομένου — επηρεαστές που δραστηριοποιούνται εκτός της ΕΕ να ορίζουν σαφή νομική ευθύνη εντός της ΕΕ και να διαθέτουν ασφάλιση επαγγελματικής αστικής ευθύνης που θα ενεργοποιείται σε περίπτωση ζημίας προκληθείσας λόγω παράνομης συμπεριφοράς.

3.3.   Δημιουργοί περιεχομένου — επηρεαστές

Δημιουργοί περιεχομένου — επηρεαστές

| 3.3.1. | Κατά την υποβολή προτάσεων σχετικά με την αποτελεσματική ρύθμιση της διάθεσης περιεχομένου από τους χρήστες μέσω πλατφορμών ανταλλαγής βίντεο και μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ειδικότερα δε της διαφημιστικής δραστηριότητας των επηρεαστών, μπορεί να είναι ενδιαφέρον να ληφθούν υπόψη οι εκθέσεις που δημοσίευσε το 2021 και το 2022 η Ομάδα των ευρωπαϊκών ρυθμιστικών αρχών για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων (ERGA) (15), στις οποίες διατύπωσε συστάσεις για την αντιμετώπιση των vloggers, όπως ονομάζονται εκεί. |
| --- | --- |

3.3.1.

Κατά την υποβολή προτάσεων σχετικά με την αποτελεσματική ρύθμιση της διάθεσης περιεχομένου από τους χρήστες μέσω πλατφορμών ανταλλαγής βίντεο και μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ειδικότερα δε της διαφημιστικής δραστηριότητας των επηρεαστών, μπορεί να είναι ενδιαφέρον να ληφθούν υπόψη οι εκθέσεις που δημοσίευσε το 2021 και το 2022 η Ομάδα των ευρωπαϊκών ρυθμιστικών αρχών για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων (ERGA) (15

vloggers,

| 3.3.2. | Κατ’ ουσίαν, στην ERGA αναφέρεται ότι, για τους σκοπούς της οδηγίας για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων, η δραστηριότητα των επηρεαστών μπορεί να θεωρηθεί υπηρεσία οπτικοακουστικών μέσων κατά την έννοια της σχετικής οδηγίας, υπό τον όρο να πληρούνται ταυτόχρονα ορισμένες προϋποθέσεις:






  — | πρέπει να πρόκειται για οικονομική υπηρεσία, όπως αυτή ορίζεται στα άρθρα 56 και 57 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), |
| --- | --- | --- |

3.3.2.

Κατ’ ουσίαν, στην

αναφέρεται ότι, για τους σκοπούς της οδηγίας για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων

—

πρέπει να πρόκειται για οικονομική υπηρεσία, όπως αυτή ορίζεται στα άρθρα 56 και 57 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ),

| — | ο πάροχος πρέπει να έχει τη συντακτική ευθύνη για το περιεχόμενο που προσφέρει, |
| --- | --- |

—

ο πάροχος πρέπει να έχει τη συντακτική ευθύνη για το περιεχόμενο που προσφέρει,

| — | πρέπει να πρόκειται για υπηρεσία απευθυνόμενη στο κοινό, το οποίο επιλέγει και ζητεί, σε ατομική βάση, την προβολή του περιεχομένου της, και η οποία στοχεύει στην επίτευξη σαφούς αντικτύπου σε σημαντικό μερίδιο του εν λόγω κοινού, |
| --- | --- |

—

πρέπει να πρόκειται για υπηρεσία απευθυνόμενη στο κοινό, το οποίο επιλέγει και ζητεί, σε ατομική βάση, την προβολή του περιεχομένου της, και η οποία στοχεύει στην επίτευξη σαφούς αντικτύπου σε σημαντικό μερίδιο του εν λόγω κοινού,

| — | ο ρόλος του διαδιδόμενου περιεχομένου (βίντεο/προγράμματα) θα πρέπει να είναι πρωτίστως ενημερωτικός, ψυχαγωγικός ή εκπαιδευτικός, |
| --- | --- |

—

ο ρόλος του διαδιδόμενου περιεχομένου (βίντεο/προγράμματα) θα πρέπει να είναι πρωτίστως ενημερωτικός, ψυχαγωγικός ή εκπαιδευτικός,

| — | το περιεχόμενο θα πρέπει να είναι οπτικοακουστικό και να παρέχεται μέσω δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών. |
| --- | --- |

—

το περιεχόμενο θα πρέπει να είναι οπτικοακουστικό και να παρέχεται μέσω δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών.

| 3.3.3. | Υπό αυτή την έννοια, πρέπει να εξεταστεί μια εναρμόνιση σε ενωσιακό επίπεδο, βάσει της οποίας να προβλέπεται ρητά η ρύθμιση των δημιουργών περιεχομένου — επηρεαστών και η ευθύνη τους όταν παράγουν και/ή διαδίδουν εμπορικές ανακοινώσεις, προκειμένου να εξασφαλιστεί μεγαλύτερη διαφάνεια και υπευθυνότητα κατά την ανάπτυξη των δραστηριοτήτων τους. |
| --- | --- |

3.3.3.

Υπό αυτή την έννοια, πρέπει να εξεταστεί μια εναρμόνιση σε ενωσιακό επίπεδο, βάσει της οποίας να προβλέπεται ρητά η ρύθμιση των δημιουργών περιεχομένου — επηρεαστών και η ευθύνη τους όταν παράγουν και/ή διαδίδουν εμπορικές ανακοινώσεις, προκειμένου να εξασφαλιστεί μεγαλύτερη διαφάνεια και υπευθυνότητα κατά την ανάπτυξη των δραστηριοτήτων τους.

| 3.3.3.1. | Υπάρχει μια ολόκληρη αλυσίδα παραγόντων που συμμετέχουν στη δραστηριότητα των δημιουργών περιεχομένου — επηρεαστών: εμπορικά σήματα, επιχειρήσεις πολυμέσων ή αυτοαπασχολούμενοι, πρακτορεία και πράκτορες διαχείρισης ταλέντων, πλατφόρμες ανάλυσης μέσων κοινωνικής δικτύωσης, δίκτυα πολλαπλών καναλιών, επιχειρήσεις δημοσίων σχέσεων και/ή διαφήμισης, στις συμβάσεις των οποίων πρέπει να διευκρινίζονται οι ειδικές ευθύνες όλων των ενδιαφερομένων, συμπεριλαμβανομένης της κοινής ευθύνης για την παράνομη συμπεριφορά των δημιουργών περιεχομένου — επηρεαστών. |
| --- | --- |

3.3.3.1.

Υπάρχει μια ολόκληρη αλυσίδα παραγόντων που συμμετέχουν στη δραστηριότητα των δημιουργών περιεχομένου — επηρεαστών: εμπορικά σήματα, επιχειρήσεις πολυμέσων ή αυτοαπασχολούμενοι, πρακτορεία και πράκτορες διαχείρισης ταλέντων, πλατφόρμες ανάλυσης μέσων κοινωνικής δικτύωσης, δίκτυα πολλαπλών καναλιών, επιχειρήσεις δημοσίων σχέσεων και/ή διαφήμισης, στις συμβάσεις των οποίων πρέπει να διευκρινίζονται οι ειδικές ευθύνες όλων των ενδιαφερομένων, συμπεριλαμβανομένης της κοινής ευθύνης για την παράνομη συμπεριφορά των δημιουργών περιεχομένου — επηρεαστών.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ καλεί τόσο τους διαχειριστές πλατφορμών και μέσων κοινωνικής δικτύωσης όσο και τους δημιουργούς περιεχομένου — επηρεαστές να εγγυώνται:






  — | ότι θα είναι τεχνικά εφικτό να αποκλείονται οι ανήλικοι χρήστες από το κοινό που θα μπορεί να παρακολουθεί στην πλατφόρμα και/ή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης οποιοδήποτε ευαίσθητο περιεχόμενο (με αλκοόλ και ενεργειακά ποτά, τυχερά παιχνίδια και στοιχήματα, πορνογραφία, καπνό και παράγωγά του, συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών τσιγάρων, αισθητική χειρουργική κ.λπ.), το οποίο σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να φέρει την ένδειξη «απαγορεύεται σε άτομα ηλικίας κάτω των 18 ετών», καθώς και να απαιτείται εξακρίβωση της ηλικίας και να επιτρέπεται η χρήση γονικού ελέγχου, |
| --- | --- | --- |

3.4.

Η ΕΟΚΕ καλεί τόσο τους διαχειριστές πλατφορμών και μέσων κοινωνικής δικτύωσης όσο και τους δημιουργούς περιεχομένου — επηρεαστές να εγγυώνται:

—

ότι θα είναι τεχνικά εφικτό να αποκλείονται οι ανήλικοι χρήστες από το κοινό που θα μπορεί να παρακολουθεί στην πλατφόρμα και/ή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης οποιοδήποτε ευαίσθητο περιεχόμενο (με αλκοόλ και ενεργειακά ποτά, τυχερά παιχνίδια και στοιχήματα, πορνογραφία, καπνό και παράγωγά του, συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών τσιγάρων, αισθητική χειρουργική κ.λπ.), το οποίο σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να φέρει την ένδειξη «απαγορεύεται σε άτομα ηλικίας κάτω των 18 ετών», καθώς και να απαιτείται εξακρίβωση της ηλικίας και να επιτρέπεται η χρήση γονικού ελέγχου,

| — | ότι θα συμπεριλαμβάνεται η ένδειξη «διαφήμιση», «εμπορική ανακοίνωση» ή «με τη χορηγία του» στα μηνύματα τέτοιου χαρακτήρα, |
| --- | --- |

—

ότι θα συμπεριλαμβάνεται η ένδειξη «διαφήμιση», «εμπορική ανακοίνωση» ή «με τη χορηγία του» στα μηνύματα τέτοιου χαρακτήρα,

| — | ότι για τις ρετουσαρισμένες ή τροποποιημένες εικόνες, θα υπάρχει η ένδειξη «ρετουσαρισμένη εικόνα», |
| --- | --- |

—

ότι για τις ρετουσαρισμένες ή τροποποιημένες εικόνες, θα υπάρχει η ένδειξη «ρετουσαρισμένη εικόνα»,

| — | ότι για παραγωγές που δημιουργούνται με τεχνητή νοημοσύνη θα υπάρχει η ένδειξη «εικονική απεικόνιση», καθώς και ότι θα διευκρινίζεται η χρήση εικονικών επηρεαστών. |
| --- | --- |

—

ότι για παραγωγές που δημιουργούνται με τεχνητή νοημοσύνη θα υπάρχει η ένδειξη «εικονική απεικόνιση», καθώς και ότι θα διευκρινίζεται η χρήση εικονικών επηρεαστών.

| 3.5. | Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει επίσης να δοθεί στη χρήση παραπλανητικού σχεδιασμού, στην παράνομη χρήση ή δυσφήμιση εμπορικών σημάτων, στην προώθηση μη εγκεκριμένων χρηματοπιστωτικών προϊόντων, στην κλοπή ταυτότητας ή σε ψευδεπίγραφους επηρεαστές που εκμεταλλεύονται την εικόνα γνωστών προσώπων εν αγνοία τους, φαινόμενα που είναι όλο και συχνότερα, κυρίως στον τομέα των χρηματοοικονομικών επενδύσεων και των κρυπτονομισμάτων. Πρόκειται για παράνομες συμπεριφορές όλο και πιο εξελιγμένες και διαδεδομένες λόγω της χρήσης τεχνητής νοημοσύνης και πρέπει να καταπολεμηθούν αποτελεσματικά. |
| --- | --- |

3.5.

Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει επίσης να δοθεί στη χρήση παραπλανητικού σχεδιασμού, στην παράνομη χρήση ή δυσφήμιση εμπορικών σημάτων, στην προώθηση μη εγκεκριμένων χρηματοπιστωτικών προϊόντων, στην κλοπή ταυτότητας ή σε ψευδεπίγραφους επηρεαστές που εκμεταλλεύονται την εικόνα γνωστών προσώπων εν αγνοία τους, φαινόμενα που είναι όλο και συχνότερα, κυρίως στον τομέα των χρηματοοικονομικών επενδύσεων και των κρυπτονομισμάτων. Πρόκειται για παράνομες συμπεριφορές όλο και πιο εξελιγμένες και διαδεδομένες λόγω της χρήσης τεχνητής νοημοσύνης και πρέπει να καταπολεμηθούν αποτελεσματικά.

| 3.6. | Η κανονιστική εναρμόνιση που προτείνει η ΕΟΚΕ μπορεί να συμπληρωθεί με πλαίσια συρρύθμισης, στα οποία θα πρέπει να συμμετέχουν οι επηρεαστές, οι πράκτορές τους και οι αντιπροσωπευτικές τους ενώσεις· η βιομηχανία και οι διαφημιζόμενοι· οι ενώσεις αυτορρύθμισης της διαφήμισης· οι ενώσεις καταναλωτών και χρηστών, κοινωνικών εταίρων και άλλων φορέων της κοινωνίας των πολιτών, και οι ρυθμιστικές αρχές. |
| --- | --- |

3.6.

Η κανονιστική εναρμόνιση που προτείνει η ΕΟΚΕ μπορεί να συμπληρωθεί με πλαίσια συρρύθμισης, στα οποία θα πρέπει να συμμετέχουν οι επηρεαστές, οι πράκτορές τους και οι αντιπροσωπευτικές τους ενώσεις· η βιομηχανία και οι διαφημιζόμενοι· οι ενώσεις αυτορρύθμισης της διαφήμισης· οι ενώσεις καταναλωτών και χρηστών, κοινωνικών εταίρων και άλλων φορέων της κοινωνίας των πολιτών, και οι ρυθμιστικές αρχές.

| 3.7. | Κατά την ΕΟΚΕ, απομένουν αρκετά ζητήματα σχετικά με τη δραστηριότητα των δημιουργών περιεχομένου — επηρεαστών —όπως η θέση τους στο εργατικό δίκαιο, τα θέματα φορολογίας εισοδήματος, ο φόρος προστιθέμενης αξίας, καθώς και η ειδική δραστηριότητα των ανήλικων επηρεαστών—, τα οποία θεωρούμε ότι θα πρέπει να αναλυθούν προσεκτικά σε επίπεδο ΕΕ. |
| --- | --- |

3.7.

Κατά την ΕΟΚΕ, απομένουν αρκετά ζητήματα σχετικά με τη δραστηριότητα των δημιουργών περιεχομένου — επηρεαστών —όπως η θέση τους στο εργατικό δίκαιο, τα θέματα φορολογίας εισοδήματος, ο φόρος προστιθέμενης αξίας, καθώς και η ειδική δραστηριότητα των ανήλικων επηρεαστών—, τα οποία θεωρούμε ότι θα πρέπει να αναλυθούν προσεκτικά σε επίπεδο ΕΕ.

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2023.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Oliver RÖPKE

---

(1)  
  The impact of influencers on advertising and consumer protection in the Single Market [Ο αντίκτυπος των επηρεαστών στη διαφήμιση και στην προστασία των καταναλωτών στην ενιαία αγορά], Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 2022, σ. 9.

1

The impact of influencers on advertising and consumer protection in the Single Market

(2)  Οδηγία 2005/29/EK του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου 2005, για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές στην εσωτερική αγορά και για την τροποποίηση της οδηγίας 84/450/ΕΟΚ του Συμβουλίου, των οδηγιών 97/7/ΕΚ, 98/27/ΕΚ, 2002/65/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2006/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου («Οδηγία για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές») (ΕΕ L 149 της 11.6.2005, σ. 22).

2

(3)  Ανακοίνωση της Επιτροπής — Κατευθυντήριες γραμμές για την ερμηνεία και την εφαρμογή της οδηγίας 2005/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές στην εσωτερική αγορά (ΕΕ C 526 της 29.12.2021, σ. 1), σημείο 4.2.6.

3

(4)  Βλέπε Επανεξέταση της νομοθεσίας της ΕΕ για την προστασία των καταναλωτών (europa.eu).

4

(5)  Οδηγία 2000/31/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 8ης Ιουνίου 2000 για ορισμένες νομικές πτυχές των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, ιδίως του ηλεκτρονικού εμπορίου, στην εσωτερική αγορά («οδηγία για το ηλεκτρονικό εμπόριο») (ΕΕ L 178 της 17.7.2000, σ. 1).

5

(6)  Οδηγία (EE) 2018/1808 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Νοεμβρίου 2018, για την τροποποίηση της οδηγίας 2010/13/ΕΕ για τον συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την παροχή υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων (οδηγία για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων) ενόψει των μεταβαλλόμενων συνθηκών της αγοράς (ΕΕ L 303 της 28.11.2018, σ. 69).

6

(7)  Οδηγία 2011/83/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2011 , σχετικά με τα δικαιώματα των καταναλωτών, την τροποποίηση της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου και της οδηγίας 1999/44/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και την κατάργηση της οδηγίας 85/577/ΕΟΚ του Συμβουλίου και της οδηγίας 97/7/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ L 304 της 22.11.2011, σ. 64).

7

(8)  Οδηγία (ΕΕ) 2019/770 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2019, σχετικά με ορισμένες πτυχές που αφορούν τις συμβάσεις για την προμήθεια ψηφιακού περιεχομένου και ψηφιακών υπηρεσιών (ΕΕ L 136 της 22.5.2019, σ. 1).

8

(9)  Οδηγία (ΕΕ) 2019/771 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2019, σχετικά με ορισμένες πτυχές που αφορούν τις συμβάσεις για τις πωλήσεις αγαθών, την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2017/2394 και της οδηγίας 2009/22/ΕΚ, και την κατάργηση της οδηγίας 1999/44/ΕΚ (ΕΕ L 136 της 22.5.2019, σ. 28).

9

(10)  Κανονισμός (ΕΕ) 2022/2065 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 19ης Οκτωβρίου 2022, σχετικά με την ενιαία αγορά ψηφιακών υπηρεσιών και την τροποποίηση της οδηγίας 2000/31/ΕΚ (πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες) (ΕΕ L 277 της 27.10.2022, σ. 1).

10

(11)  Κανονισμός (ΕΕ) 2022/1925 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Σεπτεμβρίου 2022, σχετικά με διεκδικήσιμες και δίκαιες αγορές στον ψηφιακό τομέα και για την τροποποίηση των οδηγιών (ΕΕ) 2019/1937 και (ΕΕ) 2020/1828 (Πράξη για τις Ψηφιακές Αγορές) (ΕΕ L 265 της 12.10.2022, σ. 1).

11

(12)  Βλ. υποσημείωση 1.

12

(13)  
  Mapping report on the rules applicable to video-sharing platforms [Έκθεση χαρτογράφησης σχετικά με τους κανόνες που εφαρμόζονται στις πλατφόρμες ανταλλαγής βίντεο], Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο του Οπτικοακουστικού Τομέα, 2022.

13

Mapping report on the rules applicable to video-sharing platforms

(14)  
  EASA Best Practice Recommendation on Influencer Marketing 2023 [Σύσταση της EASA για τις βέλτιστες πρακτικές σχετικά με τη διαφήμιση μέσω επηρεαστών 2023], Ευρωπαϊκή Ένωση Διαφημιστικών Προτύπων (EASA), 2023.

14

EASA Best Practice Recommendation on Influencer Marketing 2023

(15)  
  Analysis and recommendations concerning the regulation of vloggers [Ανάλυση και συστάσεις σχετικά με τη ρύθμιση των vloggers], ERGA, 2021, και ERGA Vloggers Report 2 [2η έκθεση της ERGA για τους vloggers], ERGA, 2022.

15

Analysis and recommendations concerning the regulation of vloggers

ERGA Vloggers Report 2

---

| 29.9.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 349/100 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 349/100

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Μέτρα για τη βελτίωση της ψυχικής υγείας»

(διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της ισπανικής Προεδρίας)

(2023/C 349/16)

| Εισηγήτρια: | η κ. Milena ANGELOVA |
| --- | --- |
| Συνεισηγητής: | ο κ. Ivan KOKALOV |

Εισηγήτρια:

η κ. Milena ANGELOVA

Milena ANGELOVA

Συνεισηγητής:

ο κ. Ivan KOKALOV

Ivan KOKALOV

| Αίτημα της ισπανικής Προεδρίας του Συμβουλίου | Επιστολή με ημερομηνία 8.12.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| | Διερευνητική γνωμοδότηση |
| Αρμόδιο τμήμα | Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 21.6.2023 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 13.7.2023 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 580 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 205/0/2 |

Αίτημα της ισπανικής Προεδρίας του Συμβουλίου

Επιστολή με ημερομηνία 8.12.2022

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Διερευνητική γνωμοδότηση

Αρμόδιο τμήμα

Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

21.6.2023

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

13.7.2023

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

580

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

205/0/2

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ψυχική υγεία έχει σύνθετο χαρακτήρα και επηρεάζεται από πληθώρα παραγόντων: βιολογικούς, ψυχολογικούς, εκπαιδευτικούς, κοινωνικούς, οικονομικούς, επαγγελματικούς, πολιτισμικούς και περιβαλλοντικούς. Η βελτίωση και η προαγωγή (1) της ψυχικής υγείας και η πρόληψη των προβλημάτων ψυχικής υγείας προϋποθέτουν σύνθετη, πολυεπιστημονική και διά βίου προσέγγιση η οποία θα ακολουθείται και θα εμπεδώνεται ως διατομεακή κορυφαία προτεραιότητα στη χάραξη πολιτικής σε ενωσιακό και εθνικό (περιφερειακό και τομεακό) επίπεδο με μέλημα τα ακόλουθα: |
| --- | --- |

1.1.

Η ψυχική υγεία έχει σύνθετο χαρακτήρα και επηρεάζεται από πληθώρα παραγόντων: βιολογικούς, ψυχολογικούς, εκπαιδευτικούς, κοινωνικούς, οικονομικούς, επαγγελματικούς, πολιτισμικούς και περιβαλλοντικούς. Η βελτίωση και η προαγωγή (1

| 1.1.1. | Την ενθάρρυνση της μεταρρύθμισης των συστημάτων υγείας σε ολόκληρη την ΕΕ, έτσι ώστε να παρέχουν ολοκληρωμένες και προγραμματισμένες μακροπρόθεσμες υπηρεσίες και περίθαλψη με σκοπό, όχι μόνο τη θεραπεία, αλλά και για την πρόληψη των παθήσεων με τη βοήθεια πολυεπιστημονικών ομάδων, αντί να οργανώνονται γύρω από αποσπασματικά μοντέλα περίθαλψης. Ο απώτερος στόχος θα πρέπει να είναι η εκ νέου χάραξη της κύριας κατεύθυνσης του συστήματος υγείας στον τομέα της ψυχικής υγείας προς σύνθετες βιοψυχοκοινωνικές και βασιζόμενες στα ανθρώπινα δικαιώματα πρακτικές με μέλημα την πρόληψη, την έγκαιρη διάγνωση και τον προσυμπτωματικό έλεγχο της προβληματικής ψυχικής υγείας, καθώς και την αποτελεσματική διαχείριση περιστατικών και την προσέγγιση κάθε ατόμου ξεχωριστά στην κοινότητα. |
| --- | --- |

1.1.1.

Την ενθάρρυνση της μεταρρύθμισης των συστημάτων υγείας σε ολόκληρη την ΕΕ, έτσι ώστε να παρέχουν ολοκληρωμένες και προγραμματισμένες μακροπρόθεσμες υπηρεσίες και περίθαλψη με σκοπό, όχι μόνο τη θεραπεία, αλλά και για την πρόληψη των παθήσεων με τη βοήθεια πολυεπιστημονικών ομάδων, αντί να οργανώνονται γύρω από αποσπασματικά μοντέλα περίθαλψης. Ο απώτερος στόχος θα πρέπει να είναι η εκ νέου χάραξη της κύριας κατεύθυνσης του συστήματος υγείας στον τομέα της ψυχικής υγείας προς σύνθετες βιοψυχοκοινωνικές και βασιζόμενες στα ανθρώπινα δικαιώματα πρακτικές με μέλημα την πρόληψη, την έγκαιρη διάγνωση και τον προσυμπτωματικό έλεγχο της προβληματικής ψυχικής υγείας, καθώς και την αποτελεσματική διαχείριση περιστατικών και την προσέγγιση κάθε ατόμου ξεχωριστά στην κοινότητα.

| 1.1.2. | Την έμφαση στη συνεχή προαγωγή της ψυχικής υγείας, στην πρόληψη των ψυχικών ασθενειών και στην απόκτηση ανθεκτικότητας που θα ενσωματώνεται πάγια σε όλες τις ενωσιακές, εθνικές, περιφερειακές και τομεακές πολιτικές. Ενώ προσβλέπει στην επικείμενη ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με θέμα τη σφαιρική προσέγγιση της ψυχικής υγείας, η ΕΟΚΕ επικροτεί την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με μια ολοκληρωμένη προσέγγιση της ψυχικής υγείας (2) και συμφωνεί σαφώς ότι θα «πρέπει να αποτελεί μείζονα στόχο της δημόσιας πολιτικής η διασφάλιση ότι κανείς δεν μένει στο περιθώριο, ότι οι πολίτες έχουν ισότιμη πρόσβαση σε υπηρεσίες πρόληψης και ψυχικής υγείας σε ολόκληρη την ΕΕ, καθώς και ότι η συλλογική δράση για την αντιμετώπιση των ψυχικών ασθενειών είναι στραμμένη προς την επανένταξη και την κοινωνική ένταξη». Προκρίνει δε την ταχεία μεταφορά της σε μια στρατηγική της ΕΕ για την ψυχική υγεία που να έχει χρονοδιάγραμμα, να χρηματοδοτείται επαρκώς, να καθορίζει αρμοδιότητες και να περιλαμβάνει δείκτες για την παρακολούθηση της προόδου σε ολόκληρη την ΕΕ και τα κράτη μέλη — μεταξύ άλλων, στο πλαίσιο της διαδικασίας του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο θα πρέπει να λάβει περισσότερο υπόψη τον αντίκτυπο των κοινωνικοοικονομικών και περιβαλλοντικών παραγόντων στην ψυχική υγεία, συμπεριλαμβανομένων των σημαντικών οφελών από τη βελτίωση της πρόσβασης σε οικονομικά προσιτές και ποιοτικές υπηρεσίες γενικού συμφέροντος (στέγαση, ενέργεια, απόβλητα/νερό κ.λπ.). Στην ιδανική περίπτωση, αυτό θα κατευθύνει το έργο σε εθνικό επίπεδο, απαιτώντας, για παράδειγμα, από τα κράτη μέλη να αναπτύξουν και να εφαρμόσουν σχέδια δράσης τα οποία η Επιτροπή θα μπορούσε να επανεξετάζει περιοδικά και να φέρνει σε επαφή τις χώρες προκειμένου να ανταλλάσσουν απόψεις και να εμπνέουν η μία την άλλη για την επιδίωξη φιλόδοξων δράσεων. Οι κύριοι περιβαλλοντικοί και κοινωνικοί παράγοντες κινδύνου θα πρέπει να παρακολουθούνται συνεχώς, ενώ σχετικές στρατηγικές και μέτρα θα πρέπει να θεσπίζονται άμεσα για την ελαχιστοποίηση και την εξάλειψη των κινδύνων αυτών. |
| --- | --- |

1.1.2.

Την έμφαση στη συνεχή προαγωγή της ψυχικής υγείας, στην πρόληψη των ψυχικών ασθενειών και στην απόκτηση ανθεκτικότητας που θα ενσωματώνεται πάγια σε όλες τις ενωσιακές, εθνικές, περιφερειακές και τομεακές πολιτικές. Ενώ προσβλέπει στην επικείμενη ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με θέμα τη σφαιρική προσέγγιση της ψυχικής υγείας, η ΕΟΚΕ επικροτεί την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με μια ολοκληρωμένη προσέγγιση της ψυχικής υγείας (2

| 1.1.3. | Την παροχή δυνατοτήτων έγκαιρης διάγνωσης, κατάλληλης αγωγής, ψυχοθεραπείας και αποκατάστασης σε άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας και ψυχολογική αναπηρία, καθώς και τη δυνατότητα κοινωνικής τους ένταξης με βάση τον σεβασμό της προσωπικής τους αξιοπρέπειας, των δικαιωμάτων τους ως ατόμων, της ελευθερίας και της ισότητας. |
| --- | --- |

1.1.3.

Την παροχή δυνατοτήτων έγκαιρης διάγνωσης, κατάλληλης αγωγής, ψυχοθεραπείας και αποκατάστασης σε άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας και ψυχολογική αναπηρία, καθώς και τη δυνατότητα κοινωνικής τους ένταξης με βάση τον σεβασμό της προσωπικής τους αξιοπρέπειας, των δικαιωμάτων τους ως ατόμων, της ελευθερίας και της ισότητας.

| 1.1.4. | Η ψυχική υγεία θα πρέπει να αναγνωρίζεται σε όλα τα κράτη μέλη ως σοβαρό θέμα που χρήζει επαρκούς προσοχής και συνολικής, συντονισμένης, δομημένης και ανθρωποκεντρικής αντιμετώπισης. Ο εξαναγκασμός, το στίγμα, ο διαχωρισμός και οι διακρίσεις γύρω από τις ψυχικές παθήσεις πρέπει να αρθούν. Η κατάλληλη χρηματοδότηση για τις υγειονομικές υπηρεσίες με σκοπό την αντιμετώπιση των προβλημάτων ψυχικής υγείας είναι ουσιαστική, προκειμένου οι υπηρεσίες αυτές να καταστούν καθολικά προσβάσιμες και οικονομικά προσιτές. Αυτό περιλαμβάνει επενδύσεις σε κατάλληλα καταρτισμένο προσωπικό ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης σε επαρκείς αριθμούς. Επαρκή επίπεδα αποδοχών, η συνεχής αναβάθμιση των δεξιοτήτων και επαρκή επίπεδα στελέχωσης θα διασφαλίσουν ότι δίνεται αρκετή προσοχή και αφιερώνεται αρκετός χρόνος όχι μόνο στους ασθενείς, αλλά και στα άτομα που αναζητούν ιατρικές συμβουλές, γνώμες ή θεραπείες. Η πτυχή της χρηματοδότησης, τόσο για τις υλικές όσο και για τις κοινωνικές υποδομές στον τομέα της υγείας, θα πρέπει να αναπτυχθεί αποτελεσματικότερα στα εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΕΣΑΑ), στα οποία η εκπροσώπηση και η κάλυψη των έργων στον τομέα της υγείας απουσιάζουν σημαντικά στην τρέχουσα μορφή τους. Πολλά ΕΣΑΑ δεν αντιμετωπίζουν επαρκώς τις πρόσφατες πολλές κρίσεις που επιδεινώνουν τον κίνδυνο αλυσιδωτών προβλημάτων ψυχικής υγείας, και, συνεπώς, θα πρέπει να επικαιροποιηθούν άμεσα. |
| --- | --- |

1.1.4.

Η ψυχική υγεία θα πρέπει να αναγνωρίζεται σε όλα τα κράτη μέλη ως σοβαρό θέμα που χρήζει επαρκούς προσοχής και συνολικής, συντονισμένης, δομημένης και ανθρωποκεντρικής αντιμετώπισης. Ο εξαναγκασμός, το στίγμα, ο διαχωρισμός και οι διακρίσεις γύρω από τις ψυχικές παθήσεις πρέπει να αρθούν. Η κατάλληλη χρηματοδότηση για τις υγειονομικές υπηρεσίες με σκοπό την αντιμετώπιση των προβλημάτων ψυχικής υγείας είναι ουσιαστική, προκειμένου οι υπηρεσίες αυτές να καταστούν καθολικά προσβάσιμες και οικονομικά προσιτές. Αυτό περιλαμβάνει επενδύσεις σε κατάλληλα καταρτισμένο προσωπικό ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης σε επαρκείς αριθμούς. Επαρκή επίπεδα αποδοχών, η συνεχής αναβάθμιση των δεξιοτήτων και επαρκή επίπεδα στελέχωσης θα διασφαλίσουν ότι δίνεται αρκετή προσοχή και αφιερώνεται αρκετός χρόνος όχι μόνο στους ασθενείς, αλλά και στα άτομα που αναζητούν ιατρικές συμβουλές, γνώμες ή θεραπείες. Η πτυχή της χρηματοδότησης, τόσο για τις υλικές όσο και για τις κοινωνικές υποδομές στον τομέα της υγείας, θα πρέπει να αναπτυχθεί αποτελεσματικότερα στα εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΕΣΑΑ), στα οποία η εκπροσώπηση και η κάλυψη των έργων στον τομέα της υγείας απουσιάζουν σημαντικά στην τρέχουσα μορφή τους. Πολλά ΕΣΑΑ δεν αντιμετωπίζουν επαρκώς τις πρόσφατες πολλές κρίσεις που επιδεινώνουν τον κίνδυνο αλυσιδωτών προβλημάτων ψυχικής υγείας, και, συνεπώς, θα πρέπει να επικαιροποιηθούν άμεσα.

| 1.1.5. | Θα πρέπει να παρασχεθεί βελτιωμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες υποστήριξης, θεραπεία, ψυχοθεραπεία, ιατρική αποκατάσταση και κοινωνική επανένταξη, ειδική και γενική περίθαλψη και δραστηριότητες που σχετίζονται με την ψυχοκοινωνική υποστήριξη. Αυτό θα πρέπει να γίνει με την ανάπτυξη και την παροχή καινοτόμων, εξατομικευμένων και τεκμηριωμένων υπηρεσιών, τη βελτίωση και τη διασφάλιση ισότιμης και κοινωνικά αποδεκτής πρόσβασης σε φαρμακευτική αγωγή, τη στήριξη των οικογενειών των ατόμων με ψυχικές διαταραχές, τη βελτίωση των ικανοτήτων και των προσόντων όσων παρέχουν γενική και εξειδικευμένη περίθαλψη, καθώς και τη δημιουργία ενός συστήματος ολοκληρωμένης περίθαλψης παρεχόμενης —και στην εκάστοτε κοινότητα— από πολυεπιστημονικές ομάδες. |
| --- | --- |

1.1.5.

Θα πρέπει να παρασχεθεί βελτιωμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες υποστήριξης, θεραπεία, ψυχοθεραπεία, ιατρική αποκατάσταση και κοινωνική επανένταξη, ειδική και γενική περίθαλψη και δραστηριότητες που σχετίζονται με την ψυχοκοινωνική υποστήριξη. Αυτό θα πρέπει να γίνει με την ανάπτυξη και την παροχή καινοτόμων, εξατομικευμένων και τεκμηριωμένων υπηρεσιών, τη βελτίωση και τη διασφάλιση ισότιμης και κοινωνικά αποδεκτής πρόσβασης σε φαρμακευτική αγωγή, τη στήριξη των οικογενειών των ατόμων με ψυχικές διαταραχές, τη βελτίωση των ικανοτήτων και των προσόντων όσων παρέχουν γενική και εξειδικευμένη περίθαλψη, καθώς και τη δημιουργία ενός συστήματος ολοκληρωμένης περίθαλψης παρεχόμενης —και στην εκάστοτε κοινότητα— από πολυεπιστημονικές ομάδες.

| 1.1.6. | Την ανάπτυξη και εφαρμογή συμπληρωματικών προσεγγίσεων για την παροχή κατάλληλης στήριξης σε καταστάσεις κρίσης και έκτακτης ανάγκης. Είναι αναγκαίο να δημιουργηθεί μια «πυραμίδα υπηρεσιών» που θα βασίζεται στην πάγια συνεκτίμηση των κοινωνικών και των πολιτισμικών παραγόντων σε βασικά μέτρα για την αντιμετώπιση της ιατρικών παθήσεων, στην ενίσχυση των κοινοτικών δεσμών και της οικογενειακής στήριξης μέσω εστιασμένης μη ειδικής υποστήριξης, καθώς και στην παροχή εξειδικευμένων υπηρεσιών και βοήθειας από διάφορους επαγγελματίες του κλάδου της υγείας σε άτομα με ακόμη πιο σοβαρές διαταραχές. Σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες, τα προγράμματα σπουδών για την προαγωγή της υγείας θα πρέπει να επικεντρώνονται στην ενδεδειγμένη συμπεριφορά και στην εξασφάλιση βασικής ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, καθώς και στους κινδύνους για την ψυχική υγεία και στους τρόπους αποφυγής ή μείωσης των επιπτώσεών τους, με έμφαση σε ειδικές περιπτώσεις όπως οι πανδημίες ή οι φυσικές καταστροφές. |
| --- | --- |

1.1.6.

Την ανάπτυξη και εφαρμογή συμπληρωματικών προσεγγίσεων για την παροχή κατάλληλης στήριξης σε καταστάσεις κρίσης και έκτακτης ανάγκης. Είναι αναγκαίο να δημιουργηθεί μια «πυραμίδα υπηρεσιών» που θα βασίζεται στην πάγια συνεκτίμηση των κοινωνικών και των πολιτισμικών παραγόντων σε βασικά μέτρα για την αντιμετώπιση της ιατρικών παθήσεων, στην ενίσχυση των κοινοτικών δεσμών και της οικογενειακής στήριξης μέσω εστιασμένης μη ειδικής υποστήριξης, καθώς και στην παροχή εξειδικευμένων υπηρεσιών και βοήθειας από διάφορους επαγγελματίες του κλάδου της υγείας σε άτομα με ακόμη πιο σοβαρές διαταραχές. Σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες, τα προγράμματα σπουδών για την προαγωγή της υγείας θα πρέπει να επικεντρώνονται στην ενδεδειγμένη συμπεριφορά και στην εξασφάλιση βασικής ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, καθώς και στους κινδύνους για την ψυχική υγεία και στους τρόπους αποφυγής ή μείωσης των επιπτώσεών τους, με έμφαση σε ειδικές περιπτώσεις όπως οι πανδημίες ή οι φυσικές καταστροφές.

| 1.1.7. | Την ενεργοποίηση συστημάτων ψυχικής υγείας που βασίζονται στα δικαιώματα, είναι προσωποκεντρικά, προσανατολίζονται στην ανάρρωση και λειτουργούν σε επίπεδο τοπικής κοινότητας, ενώ δίνουν προτεραιότητα στην ενδυνάμωση και την ενεργό συμμετοχή του ατόμου στη δική του ανάρρωση, με απώτερο στόχο τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ατόμων με ψυχικές παθήσεις. Την προαγωγή των προσπαθειών για την παροχή καθολικής περίθαλψης και υποστήριξης στο πλαίσιο του συστήματος ψυχικής υγείας, με έμφαση στις ανάγκες συγκεκριμένων και ευάλωτων ομάδων, όπως τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι, οι πρόσφυγες και οι μετανάστες, τα άτομα ΛΟΑΤΚΙ+, καθώς και τα άτομα που βρίσκονται σε μειονεκτική κοινωνικοοικονομική κατάσταση. |
| --- | --- |

1.1.7.

Την ενεργοποίηση συστημάτων ψυχικής υγείας που βασίζονται στα δικαιώματα, είναι προσωποκεντρικά, προσανατολίζονται στην ανάρρωση και λειτουργούν σε επίπεδο τοπικής κοινότητας, ενώ δίνουν προτεραιότητα στην ενδυνάμωση και την ενεργό συμμετοχή του ατόμου στη δική του ανάρρωση, με απώτερο στόχο τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ατόμων με ψυχικές παθήσεις. Την προαγωγή των προσπαθειών για την παροχή καθολικής περίθαλψης και υποστήριξης στο πλαίσιο του συστήματος ψυχικής υγείας, με έμφαση στις ανάγκες συγκεκριμένων και ευάλωτων ομάδων, όπως τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι, οι πρόσφυγες και οι μετανάστες, τα άτομα ΛΟΑΤΚΙ+, καθώς και τα άτομα που βρίσκονται σε μειονεκτική κοινωνικοοικονομική κατάσταση.

| 1.1.8. | Την παροχή παγκόσμιας, διακρατικής και διατομεακής συνεργασίας στα της ψυχικής υγείας, την ανάπτυξη πολυσυμμετοχικής ικανότητας και την εξασφάλιση συμμετοχής χωρίς αποκλεισμούς στην υλοποίηση των πρωτοβουλιών. Αυτό θα πρέπει να συνεπάγεται τα εξής: συντονισμό, ανταλλαγή πληροφοριών, εμπειριών και ορθών πρακτικών· ενίσχυση της επιστημονικής έρευνας και της καινοτομίας· επιδίωξη θετικών επιδόσεων στα της υγείας και της κοινωνίας, καθώς και ψηφιοποίηση των σχετικών διαδικασιών· προαγωγή του έργου σε δίκτυα/πλατφόρμες των κοινωνικών εταίρων, των ερευνητών και των επιστημόνων, των επαγγελματιών της υγείας, των κοινωνικών λειτουργών, των ΜΚΟ ασθενών και των κοινωνικών υπηρεσιών. |
| --- | --- |

1.1.8.

Την παροχή παγκόσμιας, διακρατικής και διατομεακής συνεργασίας στα της ψυχικής υγείας, την ανάπτυξη πολυσυμμετοχικής ικανότητας και την εξασφάλιση συμμετοχής χωρίς αποκλεισμούς στην υλοποίηση των πρωτοβουλιών. Αυτό θα πρέπει να συνεπάγεται τα εξής: συντονισμό, ανταλλαγή πληροφοριών, εμπειριών και ορθών πρακτικών· ενίσχυση της επιστημονικής έρευνας και της καινοτομίας· επιδίωξη θετικών επιδόσεων στα της υγείας και της κοινωνίας, καθώς και ψηφιοποίηση των σχετικών διαδικασιών· προαγωγή του έργου σε δίκτυα/πλατφόρμες των κοινωνικών εταίρων, των ερευνητών και των επιστημόνων, των επαγγελματιών της υγείας, των κοινωνικών λειτουργών, των ΜΚΟ ασθενών και των κοινωνικών υπηρεσιών.

| 1.1.9. | Ο χώρος εργασίας θεωρείται εστία ενίσχυσης της ψυχικής υγείας και παροχής υποστήριξης. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να προάγονται οι κοινές πρωτοβουλίες και η κοινή δράση των κοινωνικών εταίρων με στόχο τη συνεχή βελτίωση των συνθηκών εργασίας, μεταξύ άλλων μέσω της επαρκούς χρηματοδότησης. Οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι στον χώρο εργασίας πρέπει να αξιολογούνται και να εξαλείφονται και πρέπει να καταβάλλεται κάθε δυνατή προσπάθεια για την πρόληψη της άσκησης βίας και της ηθικής παρενόχλησης (3). |
| --- | --- |

1.1.9.

Ο χώρος εργασίας θεωρείται εστία ενίσχυσης της ψυχικής υγείας και παροχής υποστήριξης. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να προάγονται οι κοινές πρωτοβουλίες και η κοινή δράση των κοινωνικών εταίρων με στόχο τη συνεχή βελτίωση των συνθηκών εργασίας, μεταξύ άλλων μέσω της επαρκούς χρηματοδότησης. Οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι στον χώρο εργασίας πρέπει να αξιολογούνται και να εξαλείφονται και πρέπει να καταβάλλεται κάθε δυνατή προσπάθεια για την πρόληψη της άσκησης βίας και της ηθικής παρενόχλησης (3

| 1.2. | Λόγω της αυξανόμενης σημασίας της ψυχικής υγείας και για να σταλεί ένα ισχυρό μήνυμα για την ανάγκη σύμπηξης ισχυρής συμμαχίας με σκοπό τη βελτίωση και την προώθηση της ψυχικής υγείας, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ανακηρύξει το 2024 σε «Ευρωπαϊκό έτος ψυχικής υγείας». |
| --- | --- |

1.2.

Λόγω της αυξανόμενης σημασίας της ψυχικής υγείας και για να σταλεί ένα ισχυρό μήνυμα για την ανάγκη σύμπηξης ισχυρής συμμαχίας με σκοπό τη βελτίωση και την προώθηση της ψυχικής υγείας, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ανακηρύξει το 2024 σε «Ευρωπαϊκό έτος ψυχικής υγείας».

| 1.3. | Υπάρχει άμεση σχέση μεταξύ των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της κακής ψυχικής υγείας, καθότι άτομα με ψυχική αναπηρία, νοητική υστέρηση και προβλήματα κατάχρησης ουσιών υφίστανται συχνά κακή μεταχείριση, παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων τους και διακρίσεις στους χώρους ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Σε πολλές χώρες, η ποιότητα της περίθαλψης τόσο ενδονοσοκομειακά όσο και στα εξωτερικά ιατρεία είναι κακή ή ακόμη και επιβλαβής και μπορεί να παρεμποδίσει ενεργά την ανάρρωση (4). Είναι αναγκαίο να παρακολουθούνται οι υφιστάμενες υπηρεσίες κοινωνικής πρόνοιας και ψυχιατρικής περίθαλψης βάσει των προτύπων της σύμβασης του ΟΗΕ για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, να αναπτύσσονται πρακτικές που βασίζονται στα δικαιώματα, καθώς και να πραγματοποιούνται επενδύσεις σε υπηρεσίες και υποστήριξη που σέβονται την ελεύθερη και εν επιγνώσει συναίνεση του ατόμου, χωρίς εξαναγκασμό και αναγκαστική θεραπεία. Είναι αναγκαίο να εκδοθούν κατευθυντήριες γραμμές και πρωτόκολλα, καθώς και να παρασχεθεί στους εργαζομένους στους τομείς της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και της κοινωνικής πρόνοιας κατάρτιση σχετικά με τις προσεγγίσεις που βασίζονται στα δικαιώματα. |
| --- | --- |

1.3.

Υπάρχει άμεση σχέση μεταξύ των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της κακής ψυχικής υγείας, καθότι άτομα με ψυχική αναπηρία, νοητική υστέρηση και προβλήματα κατάχρησης ουσιών υφίστανται συχνά κακή μεταχείριση, παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων τους και διακρίσεις στους χώρους ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Σε πολλές χώρες, η ποιότητα της περίθαλψης τόσο ενδονοσοκομειακά όσο και στα εξωτερικά ιατρεία είναι κακή ή ακόμη και επιβλαβής και μπορεί να παρεμποδίσει ενεργά την ανάρρωση (4

2.   Γενικό πλαίσιο

Γενικό πλαίσιο

| 2.1. | Η ψυχική υγεία αποτελεί αντικείμενο αυξανόμενης ανησυχίας σε ολόκληρη την ΕΕ, καθώς δεν αποτελεί μόνο ακρογωνιαίο λίθο της ευημερίας και του ευρωπαϊκού τρόπου ζωής, αλλά κοστίζει επίσης το 4 % του ΑΕΠ της ΕΕ ετησίως. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ αποφάσισε να αφιερώσει μια γνωμοδότηση πρωτοβουλίας στο θέμα αυτό. Στην ομιλία της για την κατάσταση της Ένωσης τον Σεπτέμβριο του 2022, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen ανακοίνωσε την πρόθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να παρουσιάσει μια νέα ολοκληρωμένη προσέγγιση για την ψυχική υγεία το 2023 (που περιλαμβάνεται στο πρόγραμμα εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2023). Η αυξανόμενη σημασία της ψυχικής υγείας τονίστηκε επίσης στα συμπεράσματα της διάσκεψης για το μέλλον της Ευρώπης, στα οποία ζητείται –μετά από ειδικό αίτημα των νέων– να αναληφθούν πρωτοβουλίες για τη βελτίωση της κατανόησης των προβλημάτων ψυχικής υγείας και για τους τρόπους αντιμετώπισής τους. Η αναθεωρημένη έκθεση στο πλαίσιο του έργου CultureForHealth (Πολιτισμός για την υγεία) τον Δεκέμβριο του 2022 (5) καλεί επίσης την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επικεντρωθεί στην ψυχική υγεία ως στρατηγική προτεραιότητα. |
| --- | --- |

2.1.

Η ψυχική υγεία αποτελεί αντικείμενο αυξανόμενης ανησυχίας σε ολόκληρη την ΕΕ, καθώς δεν αποτελεί μόνο ακρογωνιαίο λίθο της ευημερίας και του ευρωπαϊκού τρόπου ζωής, αλλά κοστίζει επίσης το 4 % του ΑΕΠ της ΕΕ ετησίως. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ αποφάσισε να αφιερώσει μια γνωμοδότηση πρωτοβουλίας στο θέμα αυτό. Στην ομιλία της για την κατάσταση της Ένωσης τον Σεπτέμβριο του 2022, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen ανακοίνωσε την πρόθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να παρουσιάσει μια νέα ολοκληρωμένη προσέγγιση για την ψυχική υγεία το 2023 (που περιλαμβάνεται στο πρόγραμμα εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2023). Η αυξανόμενη σημασία της ψυχικής υγείας τονίστηκε επίσης στα συμπεράσματα της διάσκεψης για το μέλλον της Ευρώπης, στα οποία ζητείται –μετά από ειδικό αίτημα των νέων– να αναληφθούν πρωτοβουλίες για τη βελτίωση της κατανόησης των προβλημάτων ψυχικής υγείας και για τους τρόπους αντιμετώπισής τους. Η αναθεωρημένη έκθεση στο πλαίσιο του έργου CultureForHealth (Πολιτισμός για την υγεία) τον Δεκέμβριο του 2022 (5

| 2.2. | Έπειτα από το αίτημα των Ευρωπαίων πολιτών, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (6) και το Συμβούλιο ζήτησαν επίσης την ανάληψη δράσης στον τομέα αυτόν. Πρόσφατα, η επερχόμενη ισπανική Προεδρία ζήτησε την κατάρτιση διερευνητικής γνωμοδότησης από την ΕΟΚΕ, γεγονός που συνδυάστηκε με την αρχική πρόταση για κατάρτιση γνωμοδότησης πρωτοβουλίας. |
| --- | --- |

2.2.

Έπειτα από το αίτημα των Ευρωπαίων πολιτών, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (6

3.   Καθοριστικοί παράγοντες για την ψυχική υγεία

Καθοριστικοί παράγοντες για την ψυχική υγεία

| 3.1. | Οι σημαντικότεροι καθοριστικοί παράγοντες της ψυχικής υγείας είναι το μικροπεριβάλλον και το μακροπεριβάλλον, οι ατομικοί κοινωνικοψυχολογικοί παράγοντες και οι πολιτισμικοί-περιβαλλοντικοί παράγοντες (π.χ. η οικογενειακή κατάσταση, το φύλο, η έλλειψη υποστηρικτικών σχέσεων, το χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης, το χαμηλό εισόδημα και/ή η κοινωνικοοικονομική κατάσταση, τα επαγγελματικά προβλήματα, οι κακές ή επισφαλείς συνθήκες εργασίας, η ανεργία, οι οικονομικές δυσκολίες, ο εικαζόμενος στιγματισμός και οι διακρίσεις, η κακή σωματική υγεία, η μοναξιά, η χαμηλή αυτοεκτίμηση, οι κακές συνθήκες διαβίωσης, η γήρανση, τα αρνητικά συμβάντα στη ζωή κ.λπ.). Οι ευπάθειες και η αβεβαιότητα για το μέλλον, σε συνδυασμό με τις αλλαγές στα συστήματα αξιών και την τήρηση αυτών από τις νέες γενιές, επιδεινώνουν επίσης τον κίνδυνο εκδήλωσης ψυχικών προβλημάτων. Η αξιολόγηση εξατομικευμένων ψυχοκοινωνικών κινδύνων είναι ύψιστης σημασίας στον κόσμο της εργασίας — ειδικά όταν υπάρχει υψηλή ευθύνη, αβεβαιότητα, επισφάλεια, επικίνδυνο περιβάλλον ή άτυπη εργασία. Πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη τα ατομικά χαρακτηριστικά, π.χ. η αντοχή στο άγχος, χρόνιες ασθένειες κ.λπ. |
| --- | --- |

3.1.

Οι σημαντικότεροι καθοριστικοί παράγοντες της ψυχικής υγείας είναι το μικροπεριβάλλον και το μακροπεριβάλλον, οι ατομικοί κοινωνικοψυχολογικοί παράγοντες και οι πολιτισμικοί-περιβαλλοντικοί παράγοντες (π.χ. η οικογενειακή κατάσταση, το φύλο, η έλλειψη υποστηρικτικών σχέσεων, το χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης, το χαμηλό εισόδημα και/ή η κοινωνικοοικονομική κατάσταση, τα επαγγελματικά προβλήματα, οι κακές ή επισφαλείς συνθήκες εργασίας, η ανεργία, οι οικονομικές δυσκολίες, ο εικαζόμενος στιγματισμός και οι διακρίσεις, η κακή σωματική υγεία, η μοναξιά, η χαμηλή αυτοεκτίμηση, οι κακές συνθήκες διαβίωσης, η γήρανση, τα αρνητικά συμβάντα στη ζωή κ.λπ.). Οι ευπάθειες και η αβεβαιότητα για το μέλλον, σε συνδυασμό με τις αλλαγές στα συστήματα αξιών και την τήρηση αυτών από τις νέες γενιές, επιδεινώνουν επίσης τον κίνδυνο εκδήλωσης ψυχικών προβλημάτων. Η αξιολόγηση εξατομικευμένων ψυχοκοινωνικών κινδύνων είναι ύψιστης σημασίας στον κόσμο της εργασίας — ειδικά όταν υπάρχει υψηλή ευθύνη, αβεβαιότητα, επισφάλεια, επικίνδυνο περιβάλλον ή άτυπη εργασία. Πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη τα ατομικά χαρακτηριστικά, π.χ. η αντοχή στο άγχος, χρόνιες ασθένειες κ.λπ.

| 3.2. | Σε επίπεδο πληθυσμού, οι παράγοντες κινδύνου συνδέονται με τις δυσμενείς εμπειρίες της παιδικής ηλικίας, τη φτώχεια, την ανεπαρκή διοίκηση, τις διακρίσεις, τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την ανεπαρκή εκπαίδευση, την ανεργία, την ανεπαρκή ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, την έλλειψη στέγης και επαρκών κοινωνικών και ιατρικών υπηρεσιών, καθώς και ποιοτικών πολιτικών κοινωνικής προστασίας, την έλλειψη ευκαιριών κ.λπ. Υπάρχει δε αλληλεξάρτηση μεταξύ της φτώχειας και των ψυχικών παθήσεων, καθώς δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος — οι ψυχικές παθήσεις οδηγούν στη φτώχεια, και η φτώχεια είναι μία από τις αιτίες της κακής ψυχικής υγείας. |
| --- | --- |

3.2.

Σε επίπεδο πληθυσμού, οι παράγοντες κινδύνου συνδέονται με τις δυσμενείς εμπειρίες της παιδικής ηλικίας, τη φτώχεια, την ανεπαρκή διοίκηση, τις διακρίσεις, τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την ανεπαρκή εκπαίδευση, την ανεργία, την ανεπαρκή ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, την έλλειψη στέγης και επαρκών κοινωνικών και ιατρικών υπηρεσιών, καθώς και ποιοτικών πολιτικών κοινωνικής προστασίας, την έλλειψη ευκαιριών κ.λπ. Υπάρχει δε αλληλεξάρτηση μεταξύ της φτώχειας και των ψυχικών παθήσεων, καθώς δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος — οι ψυχικές παθήσεις οδηγούν στη φτώχεια, και η φτώχεια είναι μία από τις αιτίες της κακής ψυχικής υγείας.

| 3.3. | Οι περιβαλλοντικοί παράγοντες επηρεάζουν επίσης την ψυχική υγεία. Η επιρροή τους είναι πάντοτε σύνθετη και εξαρτάται από το πλαίσιο ή το υπόβαθρο που επικρατεί και στο οποίο εμφανίζονται οι ψυχικές παθήσεις. Πολλά από αυτά σχετίζονται με το κλίμα, τα φυσικά φαινόμενα και καταστροφές, όπως τυφώνες ή σεισμούς. Άλλες συνδέονται με τη διαθεσιμότητα και την ποιότητα του πόσιμου νερού, την ύπαρξη αποχέτευσης, τον βαθμό αστικοποίησης κ.λπ. |
| --- | --- |

3.3.

Οι περιβαλλοντικοί παράγοντες επηρεάζουν επίσης την ψυχική υγεία. Η επιρροή τους είναι πάντοτε σύνθετη και εξαρτάται από το πλαίσιο ή το υπόβαθρο που επικρατεί και στο οποίο εμφανίζονται οι ψυχικές παθήσεις. Πολλά από αυτά σχετίζονται με το κλίμα, τα φυσικά φαινόμενα και καταστροφές, όπως τυφώνες ή σεισμούς. Άλλες συνδέονται με τη διαθεσιμότητα και την ποιότητα του πόσιμου νερού, την ύπαρξη αποχέτευσης, τον βαθμό αστικοποίησης κ.λπ.

| 3.4. | Οι καθοριστικοί παράγοντες για την ψυχική υγεία επηρεάζουν διαφορετικές ομάδες ατόμων σε διαφορετικό βαθμό. Συνήθως, όσο πιο ευάλωτη είναι μια ομάδα, τόσο περισσότερο επηρεάζεται. Στις πιο ευάλωτες ομάδες περιλαμβάνονται οι νέοι και οι ηλικιωμένοι που ζουν μόνοι τους, τα άτομα που αισθάνονται μοναξιά και τα άτομα που ζουν με υποκείμενα νοσήματα ή έχουν νοητική υστέρηση ή κινητική αναπηρία και οι μετανάστες. |
| --- | --- |

3.4.

Οι καθοριστικοί παράγοντες για την ψυχική υγεία επηρεάζουν διαφορετικές ομάδες ατόμων σε διαφορετικό βαθμό. Συνήθως, όσο πιο ευάλωτη είναι μια ομάδα, τόσο περισσότερο επηρεάζεται. Στις πιο ευάλωτες ομάδες περιλαμβάνονται οι νέοι και οι ηλικιωμένοι που ζουν μόνοι τους, τα άτομα που αισθάνονται μοναξιά και τα άτομα που ζουν με υποκείμενα νοσήματα ή έχουν νοητική υστέρηση ή κινητική αναπηρία και οι μετανάστες.

| 3.5. | Κάθε μορφή εξάρτησης —είτε αφορά ουσίες είτε τη συμπεριφορά— θέτει σε κίνδυνο την ψυχική υγεία. Παράλληλα με τις εξαρτήσεις από το αλκοόλ, τον καπνό και τα ναρκωτικά, ορισμένα φάρμακα μπορούν επίσης να προκαλέσουν εθισμό — συμπεριλαμβανομένων όσων συνταγογραφούνται για την ανακούφιση ψυχικών παθήσεων. Συνεπώς, είναι σημαντικό να παρέχεται σε όλους όσοι έχουν ανάγκη ταχεία πρόσβαση σε επαγγελματίες ψυχιάτρους και ψυχοθεραπευτές, που μπορούν να βοηθούν στην αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων σε βάθος. Τα φάρμακα μπορούν να είναι μια προσωρινή λύση κατά τη λήψη επαγγελματικής βοήθειας. Οι συμπεριφορικοί εθισμοί χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής, ιδίως όσοι οφείλονται στην υπερβολική χρήση ψηφιακών συσκευών (φοβία στέρησης κινητού ή no-mob-phobia, στα αγγλικά (7)), καθότι επηρεάζουν ιδιαιτέρως τα παιδιά και τους εφήβους. Οι αλγόριθμοι που χρησιμοποιούνται για την εξατομίκευση περιεχομένου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν επίσης να προκαλέσουν την επιδείνωση των ψυχικών παθήσεων, καθώς εξακολουθούν να προτείνουν το περιεχόμενο που προκαλεί προβλήματα ψυχικής υγείας (με συχνότερα εξ αυτών το άγχος και την κατάθλιψη). Όσον αφορά τις ψυχεδελικές θεραπείες, οι οποίες αναδύονται ως νέα κατηγορία πρωτοποριακών θεραπειών για παθήσεις όπως η σοβαρή κατάθλιψη, η διαταραχή μετατραυματικής καταπόνησης και η διαταραχή λόγω της χρήσης οινοπνεύματος, απαιτείται περισσότερη έρευνα σε ελεγχόμενο θεραπευτικό περιβάλλον. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τις δυνατότητες αυτών των θεραπειών και ζητεί ειδική χρηματοδότηση για την προώθηση της έρευνας, της ανάπτυξης και της ενδεχόμενης εμπορίας τους. |
| --- | --- |

3.5.

Κάθε μορφή εξάρτησης —είτε αφορά ουσίες είτε τη συμπεριφορά— θέτει σε κίνδυνο την ψυχική υγεία. Παράλληλα με τις εξαρτήσεις από το αλκοόλ, τον καπνό και τα ναρκωτικά, ορισμένα φάρμακα μπορούν επίσης να προκαλέσουν εθισμό — συμπεριλαμβανομένων όσων συνταγογραφούνται για την ανακούφιση ψυχικών παθήσεων. Συνεπώς, είναι σημαντικό να παρέχεται σε όλους όσοι έχουν ανάγκη ταχεία πρόσβαση σε επαγγελματίες ψυχιάτρους και ψυχοθεραπευτές, που μπορούν να βοηθούν στην αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων σε βάθος. Τα φάρμακα μπορούν να είναι μια προσωρινή λύση κατά τη λήψη επαγγελματικής βοήθειας. Οι συμπεριφορικοί εθισμοί χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής, ιδίως όσοι οφείλονται στην υπερβολική χρήση ψηφιακών συσκευών (φοβία στέρησης κινητού ή no-mob-phobia, στα αγγλικά (7

| 3.6. | Ο δείκτης ψυχικής υγείας της πρωτοβουλίας Headway (8) περιγράφει τις επιπτώσεις, συμπεριλαμβανομένης της αυξημένης θνησιμότητας, της παρορμητικής και επιθετικής συμπεριφοράς και των υψηλότερων ποσοστών αυτοκτονίας. Αποκάλυψε επίσης ότι προηγουμένως ελάχιστα συζητούμενοι παράγοντες, όπως η μέση μηνιαία αύξηση της θερμοκρασίας κατά έναν βαθμό, συνδέονταν με αύξηση κατά 0,48 % των επισκέψεων στις αίθουσες επειγόντων περιστατικών ψυχικής υγείας και αύξηση κατά 0,35 % των αυτοκτονιών. |
| --- | --- |

3.6.

Ο δείκτης ψυχικής υγείας της πρωτοβουλίας Headway (8

| 3.6.1. | Ο δείκτης αυτός φανερώνει ότι περίπου το 22,1 % των ατόμων που βρίσκονται σε συγκρουσιακό περιβάλλον παρουσιάζουν κάποια ψυχική πάθηση (το 13 % έχουν ήπιες μορφές κατάθλιψης, άγχους και διαταραχής μετατραυματικής καταπόνησης, το 4 % έχουν πιο μέτριες μορφές, και το 5,1 % υποφέρουν από μείζονα κατάθλιψη και άγχος, σχιζοφρένεια ή διπολική διαταραχή). Περίπου ένα στα πέντε άτομα συνεχίζει να ζει με μια μετασυγκρουσιακή ψυχική πάθηση. |
| --- | --- |

3.6.1.

Ο δείκτης αυτός φανερώνει ότι περίπου το 22,1 % των ατόμων που βρίσκονται σε συγκρουσιακό περιβάλλον παρουσιάζουν κάποια ψυχική πάθηση (το 13 % έχουν ήπιες μορφές κατάθλιψης, άγχους και διαταραχής μετατραυματικής καταπόνησης, το 4 % έχουν πιο μέτριες μορφές, και το 5,1 % υποφέρουν από μείζονα κατάθλιψη και άγχος, σχιζοφρένεια ή διπολική διαταραχή). Περίπου ένα στα πέντε άτομα συνεχίζει να ζει με μια μετασυγκρουσιακή ψυχική πάθηση.

| 3.6.2. | Με 27 συνεχιζόμενες συγκρούσεις (9) ανά την υφήλιο και 68,6 εκατομμύρια εκτοπισμένα άτομα παγκοσμίως (10), η αντιμετώπιση των προβλημάτων ψυχικής υγείας ατόμων που έχουν βιώσει συγκρούσεις και τη μετανάστευση αποτελεί βασική προτεραιότητα και απαιτεί αυξημένη παρακολούθηση της υγείας τους επί τουλάχιστον τρία έτη μετά το συμβάν. |
| --- | --- |

3.6.2.

Με 27 συνεχιζόμενες συγκρούσεις (9

10

| 3.6.3. | Ο δείκτης περιγράφει περαιτέρω τις βασικές ευκαιρίες ώστε τα συστήματα υγείας να βελτιώσουν ή να διατηρήσουν στο μέλλον τα αποτελέσματα όσον αφορά την ψυχική υγεία. Τα στοιχεία καταδεικνύουν σημαντικό κενό στις στρατηγικές, τις πολιτικές και τη νομοθεσία για την ψυχική υγεία, καθώς και μεγάλες διαφορές στις δαπάνες ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης μεταξύ των κρατών μελών (π.χ. 14,5 % στη Γαλλία έναντι 1 % στο Λουξεμβούργο) (11). Μια θετική πτυχή είναι ότι πραγματοποιούνται βήματα προόδου ως προς τα ψυχοθεραπευτικά κέντρα εξωτερικής παραμονής, τα οποία έχουν αυξηθεί από 3,9 σε 9,1 ανά ένα εκατομμύριο άτομα. |
| --- | --- |

3.6.3.

Ο δείκτης περιγράφει περαιτέρω τις βασικές ευκαιρίες ώστε τα συστήματα υγείας να βελτιώσουν ή να διατηρήσουν στο μέλλον τα αποτελέσματα όσον αφορά την ψυχική υγεία. Τα στοιχεία καταδεικνύουν σημαντικό κενό στις στρατηγικές, τις πολιτικές και τη νομοθεσία για την ψυχική υγεία, καθώς και μεγάλες διαφορές στις δαπάνες ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης μεταξύ των κρατών μελών (π.χ. 14,5 % στη Γαλλία έναντι 1 % στο Λουξεμβούργο) (11

4.   Οι επιπτώσεις των πρόσφατων πολλών κρίσεων στην ψυχική υγεία

Οι επιπτώσεις των πρόσφατων πολλών κρίσεων στην ψυχική υγεία

| 4.1. | Πριν από την πανδημία COVID-19, τα στοιχεία έδειχναν ότι πάνω από 84 εκατομμύρια άτομα (ή ένα στα έξι) στην ΕΕ έπασχαν από ψυχικές ασθένειες — αριθμός που ασφαλώς έχει αυξηθεί έκτοτε (12). Περίπου το 5 % του ενεργού πληθυσμού είχε υψηλές ανάγκες λόγω κάποιας ψυχικής πάθησης, ενώ το 15 % είχε μέτριες ανάγκες ψυχικής υγείας, που μείωναν τις προοπτικές απασχόλησης, την παραγωγικότητα και τους μισθούς τους. Οι ψυχικές παθήσεις και οι διαταραχές συμπεριφοράς ευθύνονται περίπου για το 4 % των θανάτων ετησίως στην Ευρώπη και αποτελούν τη δεύτερη πιο συχνή αιτία θανάτου μεταξύ των νέων. |
| --- | --- |

4.1.

Πριν από την πανδημία COVID-19, τα στοιχεία έδειχναν ότι πάνω από 84 εκατομμύρια άτομα (ή ένα στα έξι) στην ΕΕ έπασχαν από ψυχικές ασθένειες — αριθμός που ασφαλώς έχει αυξηθεί έκτοτε (12

| 4.2. | Γενικά, η ψυχική υγεία έχει επιδεινωθεί περαιτέρω από την έναρξη της πανδημίας COVID-19 και μετέπειτα, αλλά ο αντίκτυπός της είναι ιδιαίτερα αισθητός στους νέους, στους ηλικιωμένους, σε όσους έχουν χάσει κάποιο προσφιλές πρόσωπο λόγω της νόσου COVID-19, καθώς και σε άλλες ευπαθείς ομάδες. Η κοινωνική απομόνωση και το κοινωνικό άγχος επηρεάζουν αρνητικά την ψυχική υγεία και την ευημερία των ατόμων. Τα άτομα με υποκείμενα προβλήματα υγείας είναι εκτεθειμένα σε κίνδυνο επιδείνωσης της σωματικής και ψυχικής υγείας. Παρά την αυξημένη ζήτηση για ψυχοθεραπευτικές υπηρεσίες, η πρόσβαση στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη διαταράχθηκε σημαντικά κατά τη διάρκεια της πανδημίας, τουλάχιστον στην πρώτη φάση της. Η αυξημένη ζήτηση βοήθειας σε θέματα ψυχικής υγείας αναδεικνύει την αυξανόμενη σημασία της τηλεϊατρικής και των ψηφιακών λύσεων για την πρόληψη, τη διάγνωση, τη θεραπεία και την παρακολούθηση των προβλημάτων ψυχικής υγείας. |
| --- | --- |

4.2.

Γενικά, η ψυχική υγεία έχει επιδεινωθεί περαιτέρω από την έναρξη της πανδημίας COVID-19 και μετέπειτα, αλλά ο αντίκτυπός της είναι ιδιαίτερα αισθητός στους νέους, στους ηλικιωμένους, σε όσους έχουν χάσει κάποιο προσφιλές πρόσωπο λόγω της νόσου COVID-19, καθώς και σε άλλες ευπαθείς ομάδες. Η κοινωνική απομόνωση και το κοινωνικό άγχος επηρεάζουν αρνητικά την ψυχική υγεία και την ευημερία των ατόμων. Τα άτομα με υποκείμενα προβλήματα υγείας είναι εκτεθειμένα σε κίνδυνο επιδείνωσης της σωματικής και ψυχικής υγείας. Παρά την αυξημένη ζήτηση για ψυχοθεραπευτικές υπηρεσίες, η πρόσβαση στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη διαταράχθηκε σημαντικά κατά τη διάρκεια της πανδημίας, τουλάχιστον στην πρώτη φάση της. Η αυξημένη ζήτηση βοήθειας σε θέματα ψυχικής υγείας αναδεικνύει την αυξανόμενη σημασία της τηλεϊατρικής και των ψηφιακών λύσεων για την πρόληψη, τη διάγνωση, τη θεραπεία και την παρακολούθηση των προβλημάτων ψυχικής υγείας.

| 4.3. | Στους στρεσογόνους παράγοντες που συνοδεύουν την πανδημία COVID-19 περιλαμβάνονται οι ακόλουθοι: ο κίνδυνος μόλυνσης και μετάδοσης του ιού σε άλλα άτομα, ο φόβος για τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της πανδημίας (συμπεριλαμβανομένων των οικονομικών), η εσφαλμένη ερμηνεία συμπτωμάτων άλλων ασθενειών (ιδίως του αναπνευστικού συστήματος) ως συμπτωμάτων της νόσου COVID-19, η αύξηση του άγχους των γονέων και των φροντιστών λόγω του κλεισίματος των σχολείων και των νηπιαγωγείων, τα συναισθήματα θυμού και δυσαρέσκειας με την κυβέρνηση και το ιατρικό προσωπικό, ή η δυσπιστία έναντι πληροφοριών που παρέχονται από την κυβέρνηση και άλλους επίσημους φορείς. |
| --- | --- |

4.3.

Στους στρεσογόνους παράγοντες που συνοδεύουν την πανδημία COVID-19 περιλαμβάνονται οι ακόλουθοι: ο κίνδυνος μόλυνσης και μετάδοσης του ιού σε άλλα άτομα, ο φόβος για τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της πανδημίας (συμπεριλαμβανομένων των οικονομικών), η εσφαλμένη ερμηνεία συμπτωμάτων άλλων ασθενειών (ιδίως του αναπνευστικού συστήματος) ως συμπτωμάτων της νόσου COVID-19, η αύξηση του άγχους των γονέων και των φροντιστών λόγω του κλεισίματος των σχολείων και των νηπιαγωγείων, τα συναισθήματα θυμού και δυσαρέσκειας με την κυβέρνηση και το ιατρικό προσωπικό, ή η δυσπιστία έναντι πληροφοριών που παρέχονται από την κυβέρνηση και άλλους επίσημους φορείς.

| 4.4. | Επιπλέον, οι εργαζόμενοι στον τομέα της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή (όπως οι νοσηλευτές, οι ιατροί, οι οδηγοί ασθενοφόρων, οι εργαστηριακοί τεχνικοί και οι ασκούντες παραϊατρικά επαγγέλματα) αντιμετωπίζουν πρόσθετους στρεσογόνους παράγοντες κατά τη διάρκεια της πανδημίας, όπως ο στιγματισμός της εργασίας με ασθενείς που διατρέχουν κίνδυνο, ο ανεπαρκής εξοπλισμός ατομικής προστασίας και η έλλειψη εξοπλισμού για την περίθαλψη σοβαρών περιστατικών, η ανάγκη για συνεχή επαγρύπνηση, οι αυξημένες ώρες εργασίας, ο αυξημένος αριθμός ασθενών, η ανάγκη για συνεχή αναβάθμιση των δεξιοτήτων και κατάρτιση, οι αλλαγές στα πρωτόκολλα διάγνωσης και θεραπείας ασθενών με νόσο COVID-19, η μειωμένη κοινωνική υποστήριξη, η ανεπαρκής προσωπική ικανότητα αυτοφροντίδας, οι ανεπαρκείς ιατρικές πληροφορίες σχετικά με τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της λοίμωξης και ο φόβος μόλυνσης της οικογένειας και των αγαπημένων προσώπων. |
| --- | --- |

4.4.

Επιπλέον, οι εργαζόμενοι στον τομέα της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή (όπως οι νοσηλευτές, οι ιατροί, οι οδηγοί ασθενοφόρων, οι εργαστηριακοί τεχνικοί και οι ασκούντες παραϊατρικά επαγγέλματα) αντιμετωπίζουν πρόσθετους στρεσογόνους παράγοντες κατά τη διάρκεια της πανδημίας, όπως ο στιγματισμός της εργασίας με ασθενείς που διατρέχουν κίνδυνο, ο ανεπαρκής εξοπλισμός ατομικής προστασίας και η έλλειψη εξοπλισμού για την περίθαλψη σοβαρών περιστατικών, η ανάγκη για συνεχή επαγρύπνηση, οι αυξημένες ώρες εργασίας, ο αυξημένος αριθμός ασθενών, η ανάγκη για συνεχή αναβάθμιση των δεξιοτήτων και κατάρτιση, οι αλλαγές στα πρωτόκολλα διάγνωσης και θεραπείας ασθενών με νόσο COVID-19, η μειωμένη κοινωνική υποστήριξη, η ανεπαρκής προσωπική ικανότητα αυτοφροντίδας, οι ανεπαρκείς ιατρικές πληροφορίες σχετικά με τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της λοίμωξης και ο φόβος μόλυνσης της οικογένειας και των αγαπημένων προσώπων.

| 4.5. | Πρόσφατα, η επίθεση της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, οι συνέπειές της στα μέσα βιοπορισμού και η αβεβαιότητα για το μέλλον έχουν προκαλέσει νέους κλυδωνισμούς με μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην ψυχική υγεία. Οι υπήκοοι τρίτων χωρών, όπως εκείνοι που εγκαταλείπουν την Ουκρανία, ενδέχεται να αντιμετωπίσουν ιδιαίτερες προκλήσεις όσον αφορά την ψυχική υγεία, λόγω τραυματικών εμπειριών στη χώρα καταγωγής τους ή της διαφυγής τους στην ΕΕ. Ταυτόχρονα, ο πόλεμος έχει δευτερογενείς επιπτώσεις και επιβαρύνει τον πληθυσμό της ΕΕ από κοινωνικοοικονομική άποψη, εγκυμονώντας έτσι πρόσθετους μακροπρόθεσμους κινδύνους για την ψυχική υγεία σε ολόκληρη την ΕΕ. |
| --- | --- |

4.5.

Πρόσφατα, η επίθεση της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, οι συνέπειές της στα μέσα βιοπορισμού και η αβεβαιότητα για το μέλλον έχουν προκαλέσει νέους κλυδωνισμούς με μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην ψυχική υγεία. Οι υπήκοοι τρίτων χωρών, όπως εκείνοι που εγκαταλείπουν την Ουκρανία, ενδέχεται να αντιμετωπίσουν ιδιαίτερες προκλήσεις όσον αφορά την ψυχική υγεία, λόγω τραυματικών εμπειριών στη χώρα καταγωγής τους ή της διαφυγής τους στην ΕΕ. Ταυτόχρονα, ο πόλεμος έχει δευτερογενείς επιπτώσεις και επιβαρύνει τον πληθυσμό της ΕΕ από κοινωνικοοικονομική άποψη, εγκυμονώντας έτσι πρόσθετους μακροπρόθεσμους κινδύνους για την ψυχική υγεία σε ολόκληρη την ΕΕ.

5.   Ευάλωτες ομάδες

Ευάλωτες ομάδες

| 5.1. | Παιδιά και έφηβοι Οι παρεμβάσεις προαγωγής της ψυχικής υγείας στην πρώιμη παιδική ηλικία θα πρέπει να αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της γενικής ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης για τα παιδιά, καθώς και για τους γονείς και τους φροντιστές τους. Αυτές ξεκινούν κατά την κύηση και συνεχίζονται με την υποστήριξη για την υπεύθυνη ανατροφή των παιδιών, καθώς και συμβουλές για την ανάπτυξη στην πρώιμη παιδική ηλικία. Τα εκπαιδευτικά συστήματα θα πρέπει να επικεντρωθούν στην ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση, την πρόληψη και τον έλεγχο —τόσο της σωματικής όσο και της διαδικτυακής— βίας και της κατάχρησης αλκοόλ, καπνίσματος ή ναρκωτικών κ.λπ. Η χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης απειλεί την ψυχική υγεία όταν είναι υπερβολική, αλλά τα μέσα αυτά προσφέρουν επίσης ευκαιρίες για θεραπεία ψυχικών παθήσεων. Η επίδραση του άγχους και των επιδόσεων στο σχολείο μπορεί επίσης να επιδράσει επιβαρυντικά στην ψυχική υγεία. |
| --- | --- |

5.1.

Παιδιά και έφηβοι

| 5.1.1. | Θα πρέπει να εισαχθούν προγράμματα για την προώθηση της ψυχικής ευεξίας στα σχολεία και να αναβαθμιστούν οι γνώσεις στον τομέα της ψυχικής υγείας. Θα πρέπει να αναπτυχθούν αποτελεσματικές οδοί στον τομέα της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, έτσι ώστε να βοηθιούνται τα παιδιά από μικρή ηλικία να αναγνωρίζουν τα συναισθήματά τους και εκείνα των άλλων και να διαχειρίζονται δύσκολα συναισθήματα και καταστάσεις επιλέγοντας αποτελεσματικές στρατηγικές αντιμετώπισής τους. Επιβάλλεται να υπάρχουν διαδικτυακές πλατφόρμες για την προαγωγή της ψυχικής υγείας στα εκπαιδευτικά ιδρύματα, καθώς και ηλικιακά κατάλληλοι διαδραστικοί ιστότοποι για τους νέους. |
| --- | --- |

5.1.1.

Θα πρέπει να εισαχθούν προγράμματα για την προώθηση της ψυχικής ευεξίας στα σχολεία και να αναβαθμιστούν οι γνώσεις στον τομέα της ψυχικής υγείας. Θα πρέπει να αναπτυχθούν αποτελεσματικές οδοί στον τομέα της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, έτσι ώστε να βοηθιούνται τα παιδιά από μικρή ηλικία να αναγνωρίζουν τα συναισθήματά τους και εκείνα των άλλων και να διαχειρίζονται δύσκολα συναισθήματα και καταστάσεις επιλέγοντας αποτελεσματικές στρατηγικές αντιμετώπισής τους. Επιβάλλεται να υπάρχουν διαδικτυακές πλατφόρμες για την προαγωγή της ψυχικής υγείας στα εκπαιδευτικά ιδρύματα, καθώς και ηλικιακά κατάλληλοι διαδραστικοί ιστότοποι για τους νέους.

| 5.1.2. | Η ψυχική υγεία των παιδιών δεν προϋποθέτει μόνο ιατρικά μέτρα για να μην υπάρχουν κλινικά συμπτώματα, αλλά και εύστοχες προσπάθειες για την επίτευξη καλής ποιότητας ζωής και πλήρους κοινωνικής προσαρμογής. Απαιτείται να εφαρμόζεται συνεργατική μέθοδος στα σχολεία (με τη συνεργασία των τομέων της εκπαίδευσης, της υγείας και της κοινωνίας) με σκοπό την προαγωγή της ψυχικής υγείας, την αντιμετώπιση των τραυματικών εμπειριών και την πρόληψη και θεραπεία των προβλημάτων ψυχικής υγείας, της χρήσης και κατάχρησης ουσιών, των αυτοκτονιών, της βίας των νέων και των διαφόρων μορφών εκφοβισμού. |
| --- | --- |

5.1.2.

Η ψυχική υγεία των παιδιών δεν προϋποθέτει μόνο ιατρικά μέτρα για να μην υπάρχουν κλινικά συμπτώματα, αλλά και εύστοχες προσπάθειες για την επίτευξη καλής ποιότητας ζωής και πλήρους κοινωνικής προσαρμογής. Απαιτείται να εφαρμόζεται συνεργατική μέθοδος στα σχολεία (με τη συνεργασία των τομέων της εκπαίδευσης, της υγείας και της κοινωνίας) με σκοπό την προαγωγή της ψυχικής υγείας, την αντιμετώπιση των τραυματικών εμπειριών και την πρόληψη και θεραπεία των προβλημάτων ψυχικής υγείας, της χρήσης και κατάχρησης ουσιών, των αυτοκτονιών, της βίας των νέων και των διαφόρων μορφών εκφοβισμού.

| 5.2. | Άτομα σε προχωρημένη ηλικία Το μέσο προσδόκιμο ζωής στα κράτη μέλη αυξάνεται συνεχώς, γεγονός που φέρνει στο προσκήνιο το ζήτημα της τρίτης ηλικίας. Οι διαδικασίες γήρανσης μπορεί συχνά να προκαλέσουν αλλαγές στη ζωή (συμπεριλαμβανομένων των ψυχοαισθητηρίων) και εμφάνιση αναγκών που σχετίζονται με ψυχικές παθήσεις. Οι παραβιάσεις στην ψυχοκινητική και αισθητηριακή σφαίρα, η σταδιακή απώλεια της οξύτητας της αντίληψης και οι δυσκολίες προσαρμογής στο μεταβαλλόμενο περιβάλλον οδηγούν σε άγχος και κατάθλιψη. Οι νευρολογικές διαταραχές που αφορούν τον εγκεφαλικό φλοιό, ένας συνδυασμός αλλαγών στον εγκέφαλο λόγω ηλικίας, καθώς και γενετικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες, όπως και παράγοντες που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής, έχουν επίσης επιπτώσεις. Ενώ αυξάνονται οι ανάγκες αναβάθμισης των ικανοτήτων χρήσης των ολοένα και πιο πολύπλοκων οικιακών συσκευών, οι ικανότητες μάθησης και απόκτησης νέων δεξιοτήτων των ατόμων προχωρημένης ηλικίας μειώνονται και αυτό μπορεί να προκαλεί άγχος στην καθημερινή τους ζωή. Συν τοις άλλοις, η εμπειρία ορισμένων αλλαγών στη ζωή, δυσκολιών, απωλειών και απομόνωσης αυξάνει επίσης την πίεση στην ψυχική υγεία σε μεγαλύτερη ηλικία. Για να βρεθούν απαντήσεις σε όλα αυτά τα ζητήματα, πρέπει να αναπτυχθούν πρότυπα άρτια δομημένης φροντίδας που θα υπερβαίνει το ιδρυματικό επίπεδο και θα ικανοποιεί τις προσωπικές ανάγκες των ηλικιωμένων. Η ανάπτυξη προγραμμάτων παροχής φροντίδας με επίκεντρο τον άνθρωπο στην κοινότητα είναι ζωτικής σημασίας, ώστε να μην περιορίζεται η παροχή των συναφών υπηρεσιών μόνο σε ιδρύματα όπως οι οίκοι ευγηρίας ή τα ιδρύματα παρηγορητικής φροντίδας. Πρέπει να καταβληθεί περαιτέρω προσπάθεια για την ενεργό αναζήτηση ατόμων που χρειάζονται στήριξη, ιδίως σε καταστάσεις κρίσης ή μετά από κάποιο τραυματικό βίωμα. |
| --- | --- |

5.2.

Άτομα σε προχωρημένη ηλικία

| 5.3. | Η διάσταση του φύλου Οι ανισορροπίες μεταξύ των φύλων που συνδέονται με την ψυχική υγεία αποτελούν επίσης πρόβλημα. Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων (EIGE), μέσω του δείκτη ισότητας των φύλων 2022 (13), διαπίστωσε ότι οι γυναίκες ανέφεραν χαμηλότερα επίπεδα ψυχικής ευεξίας από τους άνδρες σε καθένα από τα τρία κύματα της πανδημίας. Σημειώθηκε επίσης σημαντική αύξηση της ενδοοικογενειακής βίας κατά τη διάρκεια της πανδημίας, που ονομάζεται «σκιώδης πανδημία». Συν τοις άλλοις, οι γυναίκες έχουν διπλάσιες πιθανότητες από τους άνδρες να πάσχουν από μακροχρόνια νόσο COVID-19 με νευρολογικά συμπτώματα και υψηλότερα επίπεδα κατάθλιψης και άγχους (14). Η ευρωπαϊκή στρατηγική για τη φροντίδα (15) αντιμετωπίζει επίσης τις ανάγκες που σχετίζονται με την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής, ιδίως των γυναικών (16). |
| --- | --- |

5.3.

Η διάσταση του φύλου

13

14

ευρωπαϊκή στρατηγική για τη φροντίδα

15

16

| 5.3.1. | Θα πρέπει να πραγματοποιείται εκτίμηση επιπτώσεων ως προς το φύλο σε όλες τις πολιτικές για την ψυχική υγεία σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο, ώστε να διασφαλίζεται η ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου. Υπάρχουν βιολογικές διαφορές, αλλά οι ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες διαδραματίζουν επίσης σημαντικό ρόλο. Αν και αρκετά είναι ήδη γνωστά για τις διαφορές επιπολασμού, η γνώση σχετικά με την επίδραση που μπορεί να έχει αυτό στην πρόληψη, τους κινδύνους, τη διάγνωση και τις θεραπείες είναι συχνά περιορισμένη. Συνεπώς, απαιτείται περισσότερη έρευνα. Ένα σημαντικό παράδειγμα είναι η τάση πολύ μεγαλύτερης επιδείνωσης της ψυχικής υγείας των εφήβων κοριτσιών σε σύγκριση με τα αγόρια, με την πίεση που δέχονται τα κορίτσια να είναι τρεις φορές εντονότερη σήμερα από ό,τι πριν από 20 χρόνια. |
| --- | --- |

5.3.1.

Θα πρέπει να πραγματοποιείται εκτίμηση επιπτώσεων ως προς το φύλο σε όλες τις πολιτικές για την ψυχική υγεία σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο, ώστε να διασφαλίζεται η ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου. Υπάρχουν βιολογικές διαφορές, αλλά οι ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες διαδραματίζουν επίσης σημαντικό ρόλο. Αν και αρκετά είναι ήδη γνωστά για τις διαφορές επιπολασμού, η γνώση σχετικά με την επίδραση που μπορεί να έχει αυτό στην πρόληψη, τους κινδύνους, τη διάγνωση και τις θεραπείες είναι συχνά περιορισμένη. Συνεπώς, απαιτείται περισσότερη έρευνα. Ένα σημαντικό παράδειγμα είναι η τάση πολύ μεγαλύτερης επιδείνωσης της ψυχικής υγείας των εφήβων κοριτσιών σε σύγκριση με τα αγόρια, με την πίεση που δέχονται τα κορίτσια να είναι τρεις φορές εντονότερη σήμερα από ό,τι πριν από 20 χρόνια.

| 5.3.2. | Υπάρχει επείγουσα ανάγκη για προσαρμοσμένη στο φύλο στήριξη της ψυχικής υγείας και θεραπεία. Κατά τη διάρκεια της ζωής μιας γυναίκας, υπάρχουν πολλά επεισόδια που θα μπορούσαν να προκαλέσουν προβλήματα ψυχικής υγείας όπως: η προεμμηνορροϊκή δυσφορική διαταραχή (PMDD), η ψυχική, σωματική, ψυχιατρική και φαρμακοκινητική επίδραση της εμμηνόπαυσης ή της στοματικής αντισύλληψης· η έλλειψη φαρμακευτικής αγωγής για τις εγκύους και τις θηλάζουσες γυναίκες· η έλλειψη εξατομικευμένης ψυχικής και ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και θεραπείας μετά από οικογενειακή και/ή σεξουαλική βία, ο πρώιμος γάμος, η (πρώιμη) έκθεση σε (βίαιο) πορνογραφικό υλικό ή εμπορία ανθρώπων. Όλα αυτά μπορούν να οδηγήσουν σε επιδείνωση της ψυχικής υγείας και ευεξίας. |
| --- | --- |

5.3.2.

Υπάρχει επείγουσα ανάγκη για προσαρμοσμένη στο φύλο στήριξη της ψυχικής υγείας και θεραπεία. Κατά τη διάρκεια της ζωής μιας γυναίκας, υπάρχουν πολλά επεισόδια που θα μπορούσαν να προκαλέσουν προβλήματα ψυχικής υγείας όπως: η προεμμηνορροϊκή δυσφορική διαταραχή (PMDD), η ψυχική, σωματική, ψυχιατρική και φαρμακοκινητική επίδραση της εμμηνόπαυσης ή της στοματικής αντισύλληψης· η έλλειψη φαρμακευτικής αγωγής για τις εγκύους και τις θηλάζουσες γυναίκες· η έλλειψη εξατομικευμένης ψυχικής και ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και θεραπείας μετά από οικογενειακή και/ή σεξουαλική βία, ο πρώιμος γάμος, η (πρώιμη) έκθεση σε (βίαιο) πορνογραφικό υλικό ή εμπορία ανθρώπων. Όλα αυτά μπορούν να οδηγήσουν σε επιδείνωση της ψυχικής υγείας και ευεξίας.

| 5.4. | Άτομα με εθισμό Θα πρέπει να δοθεί έμφαση στις ψυχικές παθήσεις που σχετίζονται με το αλκοόλ και/ή την παράνομη τοξικομανία. Οι κίνδυνοι που σχετίζονται με τη χρήση του αλκοόλ έχουν ιδιαίτερη σημασία λόγω της ευρείας κατανάλωσής του. Το προανάκρουσμα του αλκοολισμού είναι η υπερβολική και επιβλαβής κατανάλωση οινοπνεύματος, η οποία ξεκινά με τη δικαιολογία της κατανάλωσής του ως ανακούφισης από το άγχος και συχνά οδηγεί σε εθισμό. Δυστυχώς, η μελέτη στο πλαίσιο της Πανευρωπαϊκής έρευνας στον μαθητικό πληθυσμό για το αλκοόλ και τα άλλα ναρκωτικά (ESPAD) καταδεικνύει ότι αυτή η επικίνδυνη χρήση αλκοόλ παρατηρείται επίσης στη νεότερη γενιά. Η χρήση άλλων παράνομων ναρκωτικών έχει επίσης εξελιχθεί σε σοβαρό πρόβλημα για τη δημόσια υγεία τις τελευταίες δεκαετίες, με μια ιδιαίτερα έντονη γενεαλογική πτυχή. |
| --- | --- |

5.4.

Άτομα με εθισμό

| 5.5. | Άτομα με νοητική υστέρηση και ψυχοκοινωνική αναπηρία Τα άτομα με υψηλές ανάγκες ψυχολογικής υποστήριξης χρειάζονται σε επίπεδο κοινότητας μια αλυσίδα υπηρεσιών ψυχικής υγείας που είναι υψηλής ποιότητας, προσβάσιμες, προσωποκεντρικές και βασιζόμενες στα δικαιώματα. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, άτομα με αναπηρία που ζούσαν σε ιδρύματα ήταν «αποκομμένα από την υπόλοιπη κοινωνία», με καταγγελίες για υπερβολική χορήγηση φαρμάκων, ηρεμιστικών και απομόνωση, καθώς και περιστατικά αυτοτραυματισμού (17). Κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, υπήρχαν υψηλότερα ποσοστά θνησιμότητας ατόμων με νοητική υστέρηση, τα οποία είναι επίσης λιγότερο πιθανό να λάβουν υπηρεσίες εντατικής θεραπείας (18). Η παροχή εξατομικευμένης και προσωποκεντρικής περίθαλψης και στήριξης σε συνθήκες κρίσης είναι σημαντικά πιο δύσκολο να επιτευχθεί σε ιδρύματα μεγάλης κλίμακας, κάτι που θέτει τα άτομα με νοητική υστέρηση και ψυχοκοινωνική αναπηρία σε σοβαρό κίνδυνο ανισοτήτων όσον αφορά την περίθαλψη και τη θεραπεία (19). Ως εκ τούτου, πρέπει να καταργηθούν οι πρακτικές διαχωρισμού και πρέπει η αποϊδρυματοποίηση να βρίσκεται στο επίκεντρο των κοινωνικών πολιτικών, ώστε να μπορούν τα άτομα με αναπηρία να απολαύουν του δικαιώματός τους να ζουν στην κοινότητα. |
| --- | --- |

5.5.

Άτομα με νοητική υστέρηση και ψυχοκοινωνική αναπηρία

17

18

19

5.6.   Υπερβολική έκθεση σε άγχος λόγω π.χ. πανδημίας, φυσικών καταστροφών ή συγκρούσεων

Υπερβολική έκθεση σε άγχος λόγω π.χ. πανδημίας, φυσικών καταστροφών ή συγκρούσεων

| 5.6.1. | Η πανδημία COVID-19 και το επακόλουθο σύνδρομο μακράς COVID, έχουν επιδεινώσει πολλούς παράγοντες κινδύνου που επηρεάζουν τα άτομα, προκαλώντας κακή ψυχική υγεία, καθώς και αποδυναμώνοντας πολλούς μηχανισμούς προστασίας, με συνέπεια τον πρωτοφανή επιπολασμό του άγχους και της κατάθλιψης. Σε ορισμένα κράτη μέλη, ο επιπολασμός αυτός έχει διπλασιαστεί (20). Η ψυχική υγεία έτεινε να επιδεινώνεται σε περιόδους έξαρσης της πανδημίας, με τα συμπτώματα κατάθλιψης να είναι συνήθως σοβαρότερα κατά την περίοδο των αυστηρών μέτρων περιορισμού. |
| --- | --- |

5.6.1.

Η πανδημία COVID-19 και το επακόλουθο σύνδρομο μακράς COVID, έχουν επιδεινώσει πολλούς παράγοντες κινδύνου που επηρεάζουν τα άτομα, προκαλώντας κακή ψυχική υγεία, καθώς και αποδυναμώνοντας πολλούς μηχανισμούς προστασίας, με συνέπεια τον πρωτοφανή επιπολασμό του άγχους και της κατάθλιψης. Σε ορισμένα κράτη μέλη, ο επιπολασμός αυτός έχει διπλασιαστεί (20

| 5.6.2. | Η πανδημία COVID-19 ανέδειξε τους πιθανούς τρόπους θετικής αλληλεπίδρασης μεταξύ ασφαλών και υγιών συνθηκών εργασίας και δημόσιας υγείας (21). Αποδείχθηκε επίσης ότι ορισμένα επαγγέλματα εκτίθενται σε ψυχοκοινωνικούς παράγοντες που μπορούν να αυξήσουν την έκθεση στο άγχος (22) και να έχουν αρνητικές επιπτώσεις. Για παράδειγμα, η επαγγελματική εξουθένωση του προσωπικού και οι δημογραφικές αλλαγές ενέχουν τον κίνδυνο της μόνιμης συρρίκνωσης του εργατικού δυναμικού στον κλάδο της υγείας στην Ευρώπη (23). Ορισμένα επαγγέλματα είναι περισσότερο εκτεθειμένα από άλλα στην επισφάλεια (24) και στον κίνδυνο της σωματικής παρενόχλησης [π.χ. κλάδοι της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και της εκπαίδευσης (14,6 %), των μεταφορών και των επικοινωνιών (9,8 %), της φιλοξενίας (9,3 %) και του λιανικού εμπορίου (9,2 %)]. Στους κλάδους αυτούς καταγγέλλεται επίσης ανεπιθύμητη σεξουαλική προσοχή [φιλοξενία (3,9 %), ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και εκπαίδευση (2,7 %) και μεταφορές και επικοινωνία (2,6 %)] (25). Αυτές οι αγχωτικές καταστάσεις μπορούν να προκαλέσουν ψυχικά προβλήματα και παθήσεις και πρέπει να προλαμβάνονται. |
| --- | --- |

5.6.2.

Η πανδημία COVID-19 ανέδειξε τους πιθανούς τρόπους θετικής αλληλεπίδρασης μεταξύ ασφαλών και υγιών συνθηκών εργασίας και δημόσιας υγείας (21

22

23

24

25

| 5.6.3. | Άτομα που έχουν βιώσει το επικίνδυνο περιβάλλον ανεξέλεγκτων φυσικών καταστροφών (π.χ. σεισμοί, τυφώνες, πυρκαγιές και πλημμύρες), θύματα εμπορίας ανθρώπων, καθώς και αιτούντες διεθνή προστασία. Υπάρχουν επίσης διαφορετικά είδη αντιδράσεων (26) μετά από ένα τραυματικό βίωμα:






  — | Άγχος: ξεπερνιέται σχεδόν αμέσως, |
| --- | --- | --- |

5.6.3.

Άτομα που έχουν βιώσει το επικίνδυνο περιβάλλον ανεξέλεγκτων φυσικών καταστροφών

26

—

Άγχος: ξεπερνιέται σχεδόν αμέσως,

| — | Οξύ άγχος: η προσοχή μειώνεται, η συνείδηση είναι θολωμένη, προσωρινή αμνησία, αποπροσανατολισμός, τρέμουλο, εμφάνιση επιθετικότητας και άγχους, τα οποία μπορεί να διαρκέσουν από αρκετές ώρες έως τέσσερις εβδομάδες, |
| --- | --- |

—

Οξύ άγχος: η προσοχή μειώνεται, η συνείδηση είναι θολωμένη, προσωρινή αμνησία, αποπροσανατολισμός, τρέμουλο, εμφάνιση επιθετικότητας και άγχους, τα οποία μπορεί να διαρκέσουν από αρκετές ώρες έως τέσσερις εβδομάδες,

| — | Διαταραχή μετατραυματικού στρες: εμφανίζονται τα ίδια συμπτώματα μέχρι και έναν μήνα μετά το συμβάν (π.χ. σεισμός). |
| --- | --- |

—

Διαταραχή μετατραυματικού στρες: εμφανίζονται τα ίδια συμπτώματα μέχρι και έναν μήνα μετά το συμβάν (π.χ. σεισμός).

6.   Παραδείγματα ορθών πρακτικών

Παραδείγματα ορθών πρακτικών

| 6.1. | Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, πολλά κράτη μέλη έλαβαν μέτρα για την ενίσχυση της υποστήριξης της ψυχικής υγείας. Η πλειονότητα των κρατών μελών ανέπτυξαν νέες μορφές ενημέρωσης για την ψυχική υγεία και/ή γραμμές βοήθειας με σκοπό την παροχή συμβουλών για μέτρα αντιμετώπισης κατά τη διάρκεια της κρίσης της νόσου COVID-19, ενώ πολλές χώρες αύξησαν επίσης τις προσπάθειες πρόληψης και προαγωγής, καθώς και την πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας και τη χρηματοδότηση για τις υπηρεσίες αυτές (27). Ορισμένα παραδείγματα περιλαμβάνουν:






  — | Κύπρος — Διεύρυνση των αρμοδιοτήτων των επιδημιολογικών επιτροπών από την αντιμετώπιση των κινδύνων για τη σωματική υγεία, στην ενσωμάτωση επίσης προβλημάτων ψυχικής υγείας σε εξειδικευμένες υποεπιτροπές (28), |
| --- | --- | --- |

6.1.

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, πολλά κράτη μέλη έλαβαν μέτρα για την ενίσχυση της υποστήριξης της ψυχικής υγείας. Η πλειονότητα των κρατών μελών ανέπτυξαν νέες μορφές ενημέρωσης για την ψυχική υγεία και/ή γραμμές βοήθειας με σκοπό την παροχή συμβουλών για μέτρα αντιμετώπισης κατά τη διάρκεια της κρίσης της νόσου COVID-19, ενώ πολλές χώρες αύξησαν επίσης τις προσπάθειες πρόληψης και προαγωγής, καθώς και την πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας και τη χρηματοδότηση για τις υπηρεσίες αυτές (27

—

Κύπρος — Διεύρυνση των αρμοδιοτήτων των επιδημιολογικών επιτροπών από την αντιμετώπιση των κινδύνων για τη σωματική υγεία, στην ενσωμάτωση επίσης προβλημάτων ψυχικής υγείας σε εξειδικευμένες υποεπιτροπές (28),

28

| — | Φινλανδία — Ως χώρα μεγάλων αποστάσεων και υψηλής αφομοίωσης των ψηφιακών τεχνολογιών, η χρήση ψηφιακών εργαλείων μπορεί να παρέχει απλούστερη, οικονομικά αποδοτική και ευχερέστερη πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας (πρόληψη, διάγνωση, θεραπεία, παρακολούθηση). Για παράδειγμα, το Mielenterveystalo.fi είναι μια διαδικτυακή υπηρεσία που παρέχει πληροφορίες και υπηρεσίες σχετικές με την ψυχική υγεία σε απλούς πολίτες και επαγγελματίες του κλάδου της κοινωνικής και ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης στη Φινλανδία. Ιδίως σε τομείς που δεν διαθέτουν επιτόπου υπηρεσίες ψυχικής υγείας και για ευπαθείς ομάδες, όπως οι νέοι που χρησιμοποιούν με ενεργό τρόπο ψηφιακά εργαλεία και συσκευές ή για άτομα με σωματική αναπηρία, οι ψηφιακές λύσεις μπορούν να ενισχύσουν την αφομοίωση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας και να αποτρέψουν τα συναφή προβλήματα. |
| --- | --- |

—

Φινλανδία — Ως χώρα μεγάλων αποστάσεων και υψηλής αφομοίωσης των ψηφιακών τεχνολογιών, η χρήση ψηφιακών εργαλείων μπορεί να παρέχει απλούστερη, οικονομικά αποδοτική και ευχερέστερη πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας (πρόληψη, διάγνωση, θεραπεία, παρακολούθηση). Για παράδειγμα, το Mielenterveystalo.fi είναι μια διαδικτυακή υπηρεσία που παρέχει πληροφορίες και υπηρεσίες σχετικές με την ψυχική υγεία σε απλούς πολίτες και επαγγελματίες του κλάδου της κοινωνικής και ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης στη Φινλανδία. Ιδίως σε τομείς που δεν διαθέτουν επιτόπου υπηρεσίες ψυχικής υγείας και για ευπαθείς ομάδες, όπως οι νέοι που χρησιμοποιούν με ενεργό τρόπο ψηφιακά εργαλεία και συσκευές ή για άτομα με σωματική αναπηρία, οι ψηφιακές λύσεις μπορούν να ενισχύσουν την αφομοίωση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας και να αποτρέψουν τα συναφή προβλήματα.

| — | Πορτογαλία — δωρεάν 24ωρη τηλεφωνική γραμμή ψυχολογικής υποστήριξης, |
| --- | --- |

—

Πορτογαλία — δωρεάν 24ωρη τηλεφωνική γραμμή ψυχολογικής υποστήριξης,

| — | Γαλλία — εισήγαγε δωρεάν συμβουλευτικές συνεδρίες με ψυχολόγο ή ψυχίατρο για φοιτητές, |
| --- | --- |

—

Γαλλία — εισήγαγε δωρεάν συμβουλευτικές συνεδρίες με ψυχολόγο ή ψυχίατρο για φοιτητές,

| — | Ιρλανδία — παρείχε πρόσθετη χρηματοδότηση ύψους 50 εκατομμυρίων ευρώ το 2021 για τη δημιουργία νέων υπηρεσιών ψυχικής υγείας ως απάντηση σε μια κρίση, καθώς και πρόσθετη στήριξη για τις υφιστάμενες ανάγκες ψυχικής υγείας, |
| --- | --- |

—

Ιρλανδία — παρείχε πρόσθετη χρηματοδότηση ύψους 50 εκατομμυρίων ευρώ το 2021 για τη δημιουργία νέων υπηρεσιών ψυχικής υγείας ως απάντηση σε μια κρίση, καθώς και πρόσθετη στήριξη για τις υφιστάμενες ανάγκες ψυχικής υγείας,

| — | Λετονία — αύξησε τη χρηματοδότηση για τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας και τους οικογενειακούς ιατρούς που παρέχουν υποστήριξη ψυχικής υγείας, |
| --- | --- |

—

Λετονία — αύξησε τη χρηματοδότηση για τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας και τους οικογενειακούς ιατρούς που παρέχουν υποστήριξη ψυχικής υγείας,

| — | Λιθουανία — εθνική πλατφόρμα για την ψυχική υγεία με πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο διατήρησης της ψυχικής υγείας και πόρους για υποστήριξη, |
| --- | --- |

—

Λιθουανία — εθνική πλατφόρμα για την ψυχική υγεία με πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο διατήρησης της ψυχικής υγείας και πόρους για υποστήριξη,

| — | Τσεχία — τα περισσότερα ταμεία υποχρεωτικής ασφάλισης υγείας έχουν εισαγάγει μερική επιστροφή εξόδων ψυχοθεραπείας ανοικτή σε όλους τους δικαιούχους τους. |
| --- | --- |

—

Τσεχία — τα περισσότερα ταμεία υποχρεωτικής ασφάλισης υγείας έχουν εισαγάγει μερική επιστροφή εξόδων ψυχοθεραπείας ανοικτή σε όλους τους δικαιούχους τους.

| 6.2. | Άλλα κράτη μέλη έχουν επίσης θεσπίσει εθνικές στρατηγικές για την αντιμετώπιση των προκλήσεων της ψυχικής υγείας. Για παράδειγμα, η Ισπανία έχει αφιερώσει ένα ολόκληρο κεφάλαιο της εθνικής στρατηγικής της για την περίοδο 2022-2026 στις προκλήσεις της ψυχικής υγείας ως αποτέλεσμα της πανδημίας COVID-19, εισάγοντας μια σειρά κατευθυντήριων γραμμών για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων κατά τη διάρκεια της κρίσης και μετά από αυτήν. Στη Λιθουανία, το 2020, αναπτύχθηκε ένα σχέδιο δράσης ως απάντηση στη νόσο COVID-19 για την ενίσχυση της ψυχικής περίθαλψης και τον μετριασμό των πιθανών αρνητικών επιπτώσεων της πανδημίας (29). Το σχέδιο δράσης της Λιθουανίας καθορίζει επίσης δέσμη μέτρων για την επέκταση και την προσαρμογή των υφιστάμενων υπηρεσιών, εισάγοντας νέες υπηρεσίες, όπως οι ομάδες κρίσης ψυχολογικής υποστήριξης σε επίπεδο κοινότητας και η διαθεσιμότητα ψυχολογικής συμβουλευτικής άμεσης πρόσβασης σε επίπεδο δήμων, καθώς και καθιστώντας πιο προσβάσιμες τις υπηρεσίες προαγωγής της ψυχικής υγείας. |
| --- | --- |

6.2.

Άλλα κράτη μέλη έχουν επίσης θεσπίσει εθνικές στρατηγικές για την αντιμετώπιση των προκλήσεων της ψυχικής υγείας. Για παράδειγμα, η Ισπανία έχει αφιερώσει ένα ολόκληρο κεφάλαιο της εθνικής στρατηγικής της για την περίοδο 2022-2026 στις προκλήσεις της ψυχικής υγείας ως αποτέλεσμα της πανδημίας COVID-19, εισάγοντας μια σειρά κατευθυντήριων γραμμών για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων κατά τη διάρκεια της κρίσης και μετά από αυτήν. Στη Λιθουανία, το 2020, αναπτύχθηκε ένα σχέδιο δράσης ως απάντηση στη νόσο COVID-19 για την ενίσχυση της ψυχικής περίθαλψης και τον μετριασμό των πιθανών αρνητικών επιπτώσεων της πανδημίας (29

| 6.3. | Η ψυχοθεραπεία, η ψυχολογική συμβουλευτική, οι διάφορες συνεδρίες και ομαδικές θεραπείες είναι τεκμηριωμένες θεραπείες, οι οποίες πρέπει να επεκταθούν ώστε να είναι οικονομικά προσιτές, προσβάσιμες και διαθέσιμες για τα άτομα που τις χρειάζονται, με μέλημα να εξισορροπηθούν οι επικρατούσες παραδοσιακές μέθοδοι θεραπείας. |
| --- | --- |

6.3.

Η ψυχοθεραπεία, η ψυχολογική συμβουλευτική, οι διάφορες συνεδρίες και ομαδικές θεραπείες είναι τεκμηριωμένες θεραπείες, οι οποίες πρέπει να επεκταθούν ώστε να είναι οικονομικά προσιτές, προσβάσιμες και διαθέσιμες για τα άτομα που τις χρειάζονται, με μέλημα να εξισορροπηθούν οι επικρατούσες παραδοσιακές μέθοδοι θεραπείας.

| 6.4. | Οι μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της πανδημίας στην ανάγκη για υπηρεσίες ψυχικής υγείας μένει να διαπιστωθούν. Υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι η ψυχική υγεία και ευεξία βελτιώθηκαν τους πρώτους μήνες του 2022, αλλά τα ποσοστά κακής ψυχικής υγείας παραμένουν υψηλά. Τα περιορισμένα στοιχεία που είναι διαθέσιμα σε εθνικό επίπεδο καταδεικνύουν σοβαρότερα συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους μεταξύ των ενηλίκων από ό,τι πριν από την πανδημία (30). |
| --- | --- |

6.4.

Οι μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της πανδημίας στην ανάγκη για υπηρεσίες ψυχικής υγείας μένει να διαπιστωθούν. Υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι η ψυχική υγεία και ευεξία βελτιώθηκαν τους πρώτους μήνες του 2022, αλλά τα ποσοστά κακής ψυχικής υγείας παραμένουν υψηλά. Τα περιορισμένα στοιχεία που είναι διαθέσιμα σε εθνικό επίπεδο καταδεικνύουν σοβαρότερα συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους μεταξύ των ενηλίκων από ό,τι πριν από την πανδημία (30

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2023.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Oliver RÖPKE

---

(1)  Ο C. Winslow (1923) όρισε την προαγωγή της υγείας ως μια οργανωμένη προσπάθεια της κοινωνίας να εκπαιδεύσει το άτομο σε θέματα προσωπικής υγείας και να αναπτύξει ένα κοινωνικό σύστημα που παρέχει σε κάθε άτομο ένα επίπεδο διαβίωσης επαρκές για τη διατήρηση και τη βελτίωση της υγείας του.

1

(2)  COM(2023) 298 final.

2

(3)  Συγκεκριμένα στοιχεία σχετικά με την επισφαλή εργασία και την ψυχική υγεία εξετάζονται λεπτομερώς στη Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Επισφαλής απασχόληση και ψυχική υγεία» (διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της ισπανικής Προεδρίας) (ΕΕ C 228 της 29.6.2023, σ. 28).

3

(4)  Εργαλειοθήκη του ΠΟΥ για την ποιότητα και τα δικαιώματα με σκοπό την αξιολόγηση και τη βελτίωση της ποιότητας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις μονάδες ψυχιατρικής περίθαλψης και κοινωνικής πρόνοιας. Γενεύη, Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, 2012.

4

(5)  https://www.cultureforhealth.eu/knowledge/.

5

(6)  Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 10ης Ιουλίου 2020, σχετικά με τη στρατηγική της ΕΕ για τη δημόσια υγεία μετά την κρίση COVID-19 [2020/2691(RSP)] (ΕΕ C 371 της 15.9.2021, σ. 102), https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2020-0205_EL.html.

6

(7)  Πρόκειται για τον φόβο αδυναμίας χρήσης κινητού τηλεφώνου ή άλλης συσκευής, η οποία σχετίζεται επίσης με τον εθισμό στη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και του διαδικτύου.

7

(8)  https://eventi.ambrosetti.eu/headway/wp-content/uploads/sites/225/2022/09/220927_Headway_Mental-Health-Index-2.0_Report-1.pdf.

8

(9)  https://eventi.ambrosetti.eu/headway/wp-content/uploads/sites/225/2022/09/220927_Headway_Mental-Health-Index-2.0_Report-1.pdf, σ. 60.

9

(10)  Δεδομένα του ΟΗΕ.

10

(11)  https://www.angelinipharma.com/media/press-releases/new-headway-report-highlights-environmental-determinants-of-mental-health/.

11

(12)  https://health.ec.europa.eu/system/files/2022-12/2022_healthatglance_rep_en_0.pdf.

12

(13)  Έκθεση αναρτημένη στην ιστοσελίδα https://eige.europa.eu/sites/default/files/documents/gender_equality_index_2022_corr.pdf. Βλέπε επίσης https://eige.europa.eu/publications/gender-equality-index-2021-report/women-report-poorer-mental-well-being-men.

13

(14)  https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/health-fitness/health-news/females-twice-more-likely-to-suffer-from-long-covid-who-releases-alarming-data-on-sufferers-and-symptoms/photostory/94194227.cms?picid=94194317.

14

(15)  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/ip_22_5169

15

(16)  https://ec.europa.eu/social/main.jsp?langId=el&catId=89&furtherNews=yes&newsId=10382navItem-relatedDocuments.

16

(17)  Brennan, C.S., Disability Rights During the Pandemic: A Global Report on Findings of the COVID-19 Disability Rights Monitor [Τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία κατά τη διάρκεια της πανδημίας, παγκόσμια έκθεση με θέμα τα ευρήματα της πρωτοβουλίας «COVID-19 Disability Rights Monitor»]. 2020, COVID-19 Disability Rights Monitor.

17

(18)  https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/disability-and-health.

18

(19)  https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/333964/WHO-EURO-2020-40745-54930-eng.pdf.

19

(20)  Health at a Glance: Europe 2022 [Η υγεία με μια ματιά: Ευρώπη 2022] © ΟΟΣΑ/Ευρωπαϊκή Ένωση, 2022.

20

(21)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52021DC0323.

21

(22)  https://osha.europa.eu/el/themes/health-and-social-care-sector-osh.

22

(23)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Στρατηγική για την περίθαλψη και το εργατικό δυναμικό στον τομέα της υγείας για το μέλλον της Ευρώπης» [γνωμοδότηση πρωτοβουλίας] (ΕΕ C 486 της 21.12.2022, σ. 37).

23

(24)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Επισφαλής απασχόληση και ψυχική υγεία» (διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της ισπανικής Προεδρίας) (ΕΕ C 228 της 29.6.2023, σ. 28).

24

(25)  https://osha.europa.eu/el/themes/health-and-social-care-sector-osh.

25

(26)  Flore Gil Bernal, Ιβηροαμερικανικό Πανεπιστήμιο Μεξικού, www.fearof.net.

26

(27)  Εθνική Στατιστική Υπηρεσία (2021), Coronavirus and depression in adults [Κορονοϊός και κατάθλιψη στους ενηλίκους], Μεγάλη Βρετανία: Ιούλιος έως Αύγουστος 2021.

27

Coronavirus and depression in adults

(28)  Σύνδρομο Long COVID — https://www.oeb.org.cy/egcheiridia-long-covid-cyprus.

28

(29)  Wijker, Sillitti και Hewlett (2022), The provision of community-based mental health care in Lithuania [Η παροχή ψυχικής περίθαλψης σε επίπεδο τοπικής κοινότητας στη Λιθουανία], https://doi.org/10.1787/18de%24d5-en.

29

The provision of community-based mental health care in Lithuania

(30)  Sciensano, 2022, Santé publique France, 2022.

30

---

| 29.9.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 349/108 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 349/108

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Μέτρα για τη μείωση της παιδικής παχυσαρκίας»

(διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της ισπανικής Προεδρίας)

(2023/C 349/17)

| Εισηγητής: | ο κ. Josep PUXEU ROCAMORA |
| --- | --- |
| Συνεισηγήτρια: | η κ. Isabel CAÑO AGUILAR |

Εισηγητής:

ο κ. Josep PUXEU ROCAMORA

Josep PUXEU ROCAMORA

Συνεισηγήτρια:

η κ. Isabel CAÑO AGUILAR

Isabel CAÑO AGUILAR

| Αίτηση γνωμοδότησης | Επιστολή της ισπανικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, 8.12.2022 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 1.6.2023 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 13.7.2023 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 580 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 197/0/0 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Επιστολή της ισπανικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, 8.12.2022

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

1.6.2023

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

13.7.2023

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

580

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

197/0/0

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η υγεία αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα. Επιπλέον, στην περίπτωση των παιδιών, το να μεγαλώνουν ευτυχισμένα και υγιή και να αναπτύσσουν πλήρως τις δυνατότητές τους αποτελεί δικαίωμα που κατοχυρώνεται στη σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού. |
| --- | --- |

1.1.

Η υγεία αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα. Επιπλέον, στην περίπτωση των παιδιών, το να μεγαλώνουν ευτυχισμένα και υγιή και να αναπτύσσουν πλήρως τις δυνατότητές τους αποτελεί δικαίωμα που κατοχυρώνεται στη σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού.

| 1.2. | Επί του παρόντος, το υπερβολικό βάρος και η παχυσαρκία των παιδιών εξακολουθούν να συγκαταλέγονται στις κύριες προκλήσεις στον τομέα της δημόσιας υγείας στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) εξαιτίας περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών παραγόντων. Η παιδική παχυσαρκία σχετίζεται με προβλήματα σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής υγείας κατά την παιδική ηλικία και την ενηλικίωση. |
| --- | --- |

1.2.

Επί του παρόντος, το υπερβολικό βάρος και η παχυσαρκία των παιδιών εξακολουθούν να συγκαταλέγονται στις κύριες προκλήσεις στον τομέα της δημόσιας υγείας στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) εξαιτίας περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών παραγόντων. Η παιδική παχυσαρκία σχετίζεται με προβλήματα σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής υγείας κατά την παιδική ηλικία και την ενηλικίωση.

| 1.3. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επισημαίνει την ανάγκη μείωσης των κοινωνικοοικονομικών ανισοτήτων, διότι συνδέονται άμεσα με το υπερβολικό βάρος των παιδιών. Σε ορισμένες περιπτώσεις το ποσοστό παιδιών και εφήβων με παχυσαρκία είναι διπλάσιο στα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος. |
| --- | --- |

1.3.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επισημαίνει την ανάγκη μείωσης των κοινωνικοοικονομικών ανισοτήτων, διότι συνδέονται άμεσα με το υπερβολικό βάρος των παιδιών. Σε ορισμένες περιπτώσεις το ποσοστό παιδιών και εφήβων με παχυσαρκία είναι διπλάσιο στα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι υπάρχουν διαφορετικά κριτήρια για την προσέγγιση του ζητήματος της παιδικής παχυσαρκίας στα διάφορα κράτη μέλη (όσον αφορά διάφορες παραμέτρους όπως η επικοινωνία, η διατροφική επισήμανση στις συσκευασίες, η προώθηση της σωματικής άσκησης και της βιώσιμης διατροφής, καθώς και η συνεκτίμηση πιο πρόσφατων παραμέτρων, όπως η υγιής χρήση των οθονών ή η προαγωγή της ψυχοσυναισθηματικής υγείας) και καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να δράσουν εν προκειμένω πιο προορατικά, καθώς και να μεριμνήσουν για την περαιτέρω τυποποίηση και ένα αποτελεσματικότερο πλαίσιο. |
| --- | --- |

1.4.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι υπάρχουν διαφορετικά κριτήρια για την προσέγγιση του ζητήματος της παιδικής παχυσαρκίας στα διάφορα κράτη μέλη (όσον αφορά διάφορες παραμέτρους όπως η επικοινωνία, η διατροφική επισήμανση στις συσκευασίες, η προώθηση της σωματικής άσκησης και της βιώσιμης διατροφής, καθώς και η συνεκτίμηση πιο πρόσφατων παραμέτρων, όπως η υγιής χρήση των οθονών ή η προαγωγή της ψυχοσυναισθηματικής υγείας) και καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να δράσουν εν προκειμένω πιο προορατικά, καθώς και να μεριμνήσουν για την περαιτέρω τυποποίηση και ένα αποτελεσματικότερο πλαίσιο.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει με ανησυχία ότι οι περισσότεροι εθνικοί περιορισμοί στην προώθηση και τη διαφήμιση τροφίμων και μη αλκοολούχων ποτών που απευθύνονται σε παιδιά είναι υπερβολικά ελαστικοί και ότι οι υφιστάμενες προαιρετικές προσεγγίσεις δεν επαρκούν για την προστασία των παιδιών και των εφήβων. Θεωρεί ότι το διατροφικό προφίλ του ΠΟΥ θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως βάση για τον περιορισμό της διαφήμισης προϊόντων με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη, λιπαρά ή αλάτι. Θεωρεί δε σημαντικό να αντληθούν διδάγματα από τα ορθά μέτρα και τις αντίστοιχες πρακτικές σε χώρες που καταδεικνύουν την αποτελεσματικότητα των διαφόρων πολιτικών, συμπεριλαμβανομένων των κανονιστικών ρυθμίσεων, με σκοπό τον περιορισμό της έκθεσης των παιδιών στα οπτικοακουστικά εμπορικά μηνύματα προώθησης τροφίμων και ποτών με υψηλή περιεκτικότητα σε αλάτι, σάκχαρα, λιπαρά, κορεσμένα λιπαρά ή trans-λιπαρά οξέα, με παράλληλο σεβασμό των ωρών μετάδοσης για παιδιά και με μέριμνα ότι όλες οι διαφημίσεις θα συμμορφώνονται με την αρχή της αλήθειας της διαφήμισης. Θα πρέπει να υπενθυμιστεί ότι ο ΠΟΥ τάσσεται υπέρ του περιορισμού όλων των σχετικών μορφών διαφήμισης τροφίμων που απευθύνονται σε παιδιά. |
| --- | --- |

1.5.

Η ΕΟΚΕ σημειώνει με ανησυχία ότι οι περισσότεροι εθνικοί περιορισμοί στην προώθηση και τη διαφήμιση τροφίμων και μη αλκοολούχων ποτών που απευθύνονται σε παιδιά είναι υπερβολικά ελαστικοί και ότι οι υφιστάμενες προαιρετικές προσεγγίσεις δεν επαρκούν για την προστασία των παιδιών και των εφήβων. Θεωρεί ότι το διατροφικό προφίλ του ΠΟΥ θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως βάση για τον περιορισμό της διαφήμισης προϊόντων με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη, λιπαρά ή αλάτι. Θεωρεί δε σημαντικό να αντληθούν διδάγματα από τα ορθά μέτρα και τις αντίστοιχες πρακτικές σε χώρες που καταδεικνύουν την αποτελεσματικότητα των διαφόρων πολιτικών, συμπεριλαμβανομένων των κανονιστικών ρυθμίσεων, με σκοπό τον περιορισμό της έκθεσης των παιδιών στα οπτικοακουστικά εμπορικά μηνύματα προώθησης τροφίμων και ποτών με υψηλή περιεκτικότητα σε αλάτι, σάκχαρα, λιπαρά, κορεσμένα λιπαρά ή trans-λιπαρά οξέα, με παράλληλο σεβασμό των ωρών μετάδοσης για παιδιά και με μέριμνα ότι όλες οι διαφημίσεις θα συμμορφώνονται με την αρχή της αλήθειας της διαφήμισης. Θα πρέπει να υπενθυμιστεί ότι ο ΠΟΥ τάσσεται υπέρ του περιορισμού όλων των σχετικών μορφών διαφήμισης τροφίμων που απευθύνονται σε παιδιά.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης την ανανέωση του Σχεδίου δράσης της ΕΕ για την παιδική παχυσαρκία της περιόδου 2014-2020, με συνυπολογισμό των προτάσεων που διατυπώνονται στην παρούσα γνωμοδότηση. |
| --- | --- |

1.6.

Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης την ανανέωση του Σχεδίου δράσης της ΕΕ για την παιδική παχυσαρκία της περιόδου 2014-2020, με συνυπολογισμό των προτάσεων που διατυπώνονται στην παρούσα γνωμοδότηση.

| 1.7. | Για την επίτευξη αυτών των στόχων, ένα από τα μέτρα που η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο είναι να ενισχύσουν τα θεσμικά όργανα την κατανάλωση εκείνων των τροφίμων που θεωρείται ότι αποτελούν ουσιώδες μέρος της υγιεινής και βιώσιμης διατροφής (φρέσκα και τοπικά παραγόμενα φρούτα και λαχανικά εποχής, όσπρια, σιτηρά ολικής άλεσης και ζωικές πρωτεΐνες όπως τα ψάρια). Τούτο δε, για παράδειγμα, δίνοντας έμφαση στις πολιτικές για την προώθηση των γεωργικών προϊόντων της ΕΕ, αναπτύσσοντας δημόσιους διαγωνισμούς που προάγουν την υγιεινή και βιώσιμη διατροφή ή χρησιμοποιώντας φορολογικά κίνητρα (όπως επιστροφές ΦΠΑ) ως μέσο υποστήριξης της αγοράς και της κατανάλωσης τέτοιων τροφίμων, μεταξύ άλλων. Επίσης, σε ένα πληθωριστικό περιβάλλον με αυξανόμενες τιμές, αμφότερα τα μέτρα θα μπορούσαν να συμβάλουν ώστε πολύ περισσότερες οικογένειες, ιδίως οι πλέον μειονεκτούσες, να έχουν ευκολότερη πρόσβαση σε θρεπτική και ποιοτική διατροφή. Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει επίσης τη συνέχιση της διαδικασίας αναδιαμόρφωσης και βελτίωσης της σύνθεσης των τροφίμων και των ποτών στην ευρωπαϊκή αγορά. |
| --- | --- |

1.7.

Για την επίτευξη αυτών των στόχων, ένα από τα μέτρα που η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο είναι να ενισχύσουν τα θεσμικά όργανα την κατανάλωση εκείνων των τροφίμων που θεωρείται ότι αποτελούν ουσιώδες μέρος της υγιεινής και βιώσιμης διατροφής (φρέσκα και τοπικά παραγόμενα φρούτα και λαχανικά εποχής, όσπρια, σιτηρά ολικής άλεσης και ζωικές πρωτεΐνες όπως τα ψάρια). Τούτο δε, για παράδειγμα, δίνοντας έμφαση στις πολιτικές για την προώθηση των γεωργικών προϊόντων της ΕΕ, αναπτύσσοντας δημόσιους διαγωνισμούς που προάγουν την υγιεινή και βιώσιμη διατροφή ή χρησιμοποιώντας φορολογικά κίνητρα (όπως επιστροφές ΦΠΑ) ως μέσο υποστήριξης της αγοράς και της κατανάλωσης τέτοιων τροφίμων, μεταξύ άλλων. Επίσης, σε ένα πληθωριστικό περιβάλλον με αυξανόμενες τιμές, αμφότερα τα μέτρα θα μπορούσαν να συμβάλουν ώστε πολύ περισσότερες οικογένειες, ιδίως οι πλέον μειονεκτούσες, να έχουν ευκολότερη πρόσβαση σε θρεπτική και ποιοτική διατροφή. Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει επίσης τη συνέχιση της διαδικασίας αναδιαμόρφωσης και βελτίωσης της σύνθεσης των τροφίμων και των ποτών στην ευρωπαϊκή αγορά.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ ζητεί να παρασχεθούν στις οικογένειες απλά μέσα ώστε να αποκτήσουν τις απαραίτητες γνώσεις για να κατανοήσουν τα ποικιλόμορφα αίτια της παιδικής παχυσαρκίας και τις συνέπειές της στην υγεία τόσο κατά την παιδική ηλικία όσο και μετά την ενηλικίωση. Συν τοις άλλοις, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι σημαντικό η κοινωνία στο σύνολό της να επικεντρωθεί στην υγιή χρήση των τεχνολογιών των πληροφοριών και των επικοινωνιών και στις προτάσεις που έχουν ήδη διατυπωθεί επ’ αυτού. Η υπερβολική χρήση οθονών έχει ως αποτέλεσμα τον καθιστικό τρόπο ζωής και την αύξηση της έκθεσης σε διαφημίσεις τροφίμων και ποτών με υψηλή περιεκτικότητα σε σάκχαρα, λίπη και αλάτι και ενέχει κινδύνους για την ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων. |
| --- | --- |

1.8.

Η ΕΟΚΕ ζητεί να παρασχεθούν στις οικογένειες απλά μέσα ώστε να αποκτήσουν τις απαραίτητες γνώσεις για να κατανοήσουν τα ποικιλόμορφα αίτια της παιδικής παχυσαρκίας και τις συνέπειές της στην υγεία τόσο κατά την παιδική ηλικία όσο και μετά την ενηλικίωση. Συν τοις άλλοις, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι σημαντικό η κοινωνία στο σύνολό της να επικεντρωθεί στην υγιή χρήση των τεχνολογιών των πληροφοριών και των επικοινωνιών και στις προτάσεις που έχουν ήδη διατυπωθεί επ’ αυτού. Η υπερβολική χρήση οθονών έχει ως αποτέλεσμα τον καθιστικό τρόπο ζωής και την αύξηση της έκθεσης σε διαφημίσεις τροφίμων και ποτών με υψηλή περιεκτικότητα σε σάκχαρα, λίπη και αλάτι και ενέχει κινδύνους για την ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ ζητεί την προαγωγή της σωματικής άσκησης, της υγιεινής διατροφής και της ψυχοσυναισθηματικής υγείας μέσω του εκπαιδευτικού περιβάλλοντος. Τα εκπαιδευτικά ιδρύματα αποτελούν ιδανικό χώρο για την προώθηση υγιεινών τρόπων ζωής και την αντιμετώπιση της παιδικής παχυσαρκίας με θετικό τρόπο, χωρίς κοινωνικό στιγματισμό ή απόρριψη ορισμένων σωματοτύπων. Για τον σκοπό αυτό, θεωρεί ότι ένα από τα μέτρα είναι η αναθεώρηση των υφιστάμενων προγραμμάτων σπουδών, με την αύξηση του χρόνου που προβλέπεται για τη σωματική άσκηση, καθώς και την επένδυση στη διατροφική και γαστρονομική αγωγή. Τα σχολικά εστιατόρια αποτελούν βασικό στοιχείο για την προώθηση των υγιεινών διατροφικών συνηθειών των παιδιών και των εφήβων και, ως εκ τούτου, θεωρείται πολύ σημαντικό να είναι διαθέσιμα σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες και να ληφθεί μέριμνα ώστε η προσφερόμενη διατροφή να είναι υγιεινή, ισορροπημένη και ποιοτική. Επισημαίνει επίσης ότι μπορεί να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση και να τονωθεί η εφαρμογή του προγράμματος της ΕΕ για την προώθηση της κατανάλωσης φρούτων, λαχανικών και γάλακτος στα σχολεία και ότι μπορούν να προωθηθούν τα επιδόματα γεύματος με αποδέκτες παιδιά από μειονεκτούσες οικογένειες. |
| --- | --- |

1.9.

Η ΕΟΚΕ ζητεί την προαγωγή της σωματικής άσκησης, της υγιεινής διατροφής και της ψυχοσυναισθηματικής υγείας μέσω του εκπαιδευτικού περιβάλλοντος. Τα εκπαιδευτικά ιδρύματα αποτελούν ιδανικό χώρο για την προώθηση υγιεινών τρόπων ζωής και την αντιμετώπιση της παιδικής παχυσαρκίας με θετικό τρόπο, χωρίς κοινωνικό στιγματισμό ή απόρριψη ορισμένων σωματοτύπων. Για τον σκοπό αυτό, θεωρεί ότι ένα από τα μέτρα είναι η αναθεώρηση των υφιστάμενων προγραμμάτων σπουδών, με την αύξηση του χρόνου που προβλέπεται για τη σωματική άσκηση, καθώς και την επένδυση στη διατροφική και γαστρονομική αγωγή. Τα σχολικά εστιατόρια αποτελούν βασικό στοιχείο για την προώθηση των υγιεινών διατροφικών συνηθειών των παιδιών και των εφήβων και, ως εκ τούτου, θεωρείται πολύ σημαντικό να είναι διαθέσιμα σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες και να ληφθεί μέριμνα ώστε η προσφερόμενη διατροφή να είναι υγιεινή, ισορροπημένη και ποιοτική. Επισημαίνει επίσης ότι μπορεί να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση και να τονωθεί η εφαρμογή του προγράμματος της ΕΕ για την προώθηση της κατανάλωσης φρούτων, λαχανικών και γάλακτος στα σχολεία και ότι μπορούν να προωθηθούν τα επιδόματα γεύματος με αποδέκτες παιδιά από μειονεκτούσες οικογένειες.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να διευρύνουν και να βελτιώσουν τους δημόσιους χώρους και τις υποδομές κατά τρόπο που να ενθαρρύνει και να διευκολύνει την ενεργό κινητικότητα, ιδίως στις περιοχές γύρω από τα σχολεία ή στις διαδρομές προς τα εκπαιδευτικά ιδρύματα. Θεωρεί επίσης αναγκαία τη δημιουργία αστικών χώρων που να διαθέτουν αθλητικές περιοχές, παιδικές χαρές και χώρους πρασίνου που θα είναι προσβάσιμοι, ασφαλείς και φιλικοί για τα παιδιά και τους εφήβους. |
| --- | --- |

1.10.

Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να διευρύνουν και να βελτιώσουν τους δημόσιους χώρους και τις υποδομές κατά τρόπο που να ενθαρρύνει και να διευκολύνει την ενεργό κινητικότητα, ιδίως στις περιοχές γύρω από τα σχολεία ή στις διαδρομές προς τα εκπαιδευτικά ιδρύματα. Θεωρεί επίσης αναγκαία τη δημιουργία αστικών χώρων που να διαθέτουν αθλητικές περιοχές, παιδικές χαρές και χώρους πρασίνου που θα είναι προσβάσιμοι, ασφαλείς και φιλικοί για τα παιδιά και τους εφήβους.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ προτείνει να χρησιμοποιηθεί το ψηφιακό περιβάλλον για την προώθηση υγιεινών τρόπων ζωής, σχέσεων και συμπεριφορών. Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ ζητεί εκ νέου να πραγματοποιηθούν οπτικές διαφημιστικές εκστρατείες εμπνευσμένες από θετικές κοινωνικές διαφημιστικές εκστρατείες που απευθύνονται στα παιδιά, που να προωθούν πιο υγιεινά τρόφιμα και διατροφή, τον μη καθιστικό βίο και την υγιή χρήση των οθονών. |
| --- | --- |

1.11.

Η ΕΟΚΕ προτείνει να χρησιμοποιηθεί το ψηφιακό περιβάλλον για την προώθηση υγιεινών τρόπων ζωής, σχέσεων και συμπεριφορών. Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ ζητεί εκ νέου να πραγματοποιηθούν οπτικές διαφημιστικές εκστρατείες εμπνευσμένες από θετικές κοινωνικές διαφημιστικές εκστρατείες που απευθύνονται στα παιδιά, που να προωθούν πιο υγιεινά τρόφιμα και διατροφή, τον μη καθιστικό βίο και την υγιή χρήση των οθονών.

| 1.12. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει τις προτάσεις της Αξιολόγησης του προγράμματος της ΕΕ με θέμα (1), τη σίτιση στα σχολεία, τις γνωμοδοτήσεις με θέμα την υγιεινή και βιώσιμη διατροφή και τη στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο». Επίσης, ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συμπεριλάβει μέτρα για την καταπολέμηση της παιδικής παχυσαρκίας στο επόμενο πλαίσιο για τα βιώσιμα συστήματα τροφίμων, μέτρα, για παράδειγμα, σχετικά με τη διατροφική επισήμανση και τις δημόσιες συμβάσεις. |
| --- | --- |

1.12.

Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει τις προτάσεις της Αξιολόγησης του προγράμματος της ΕΕ

1

| 1.13. | Η ΕΟΚΕ είναι επίσης πεπεισμένη, όπως έχει επισημάνει σε άλλες γνωμοδοτήσεις της, ότι οι δημοκρατικές καινοτομίες, όπως τα συμβούλια πολιτικής για τα τρόφιμα και η πρόκριση συμμετοχικών μεθόδων, συμβάλλουν στην ποιοτική αναβάθμιση και την ευρεία αποδοχή της χάραξης πολιτικής για τα τρόφιμα. Σε ενωσιακό δε επίπεδο ενθαρρύνει τη δημιουργία ενός μέσου όπως το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Επισιτιστικής Πολιτικής. |
| --- | --- |

1.13.

Η ΕΟΚΕ είναι επίσης πεπεισμένη, όπως έχει επισημάνει σε άλλες γνωμοδοτήσεις της, ότι οι δημοκρατικές καινοτομίες, όπως τα συμβούλια πολιτικής για τα τρόφιμα και η πρόκριση συμμετοχικών μεθόδων, συμβάλλουν στην ποιοτική αναβάθμιση και την ευρεία αποδοχή της χάραξης πολιτικής για τα τρόφιμα. Σε ενωσιακό δε επίπεδο ενθαρρύνει τη δημιουργία ενός μέσου όπως το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Επισιτιστικής Πολιτικής.

| 1.14. | Εν ολίγοις, η ΕΟΚΕ επιδιώκει να προσεγγίσει το ζήτημα της παχυσαρκίας σφαιρικά, εξετάζοντας τον μετασχηματισμό του τρόπου ζωής επί το υγιεινότερο, αλλά και όλες τις κοινωνικές παραμέτρους, και συνιστά την προώθηση δημόσιων στρατηγικών που θα εγγυώνται την καθολική πρόσβαση στην υγιεινή διατροφή, τη σωματική άσκηση και την άθληση, την καλή ανάπαυση και την ψυχοσυναισθηματική ευεξία, χωρίς καθόλου διακρίσεις. |
| --- | --- |

1.14.

Εν ολίγοις, η ΕΟΚΕ επιδιώκει να προσεγγίσει το ζήτημα της παχυσαρκίας σφαιρικά, εξετάζοντας τον μετασχηματισμό του τρόπου ζωής επί το υγιεινότερο, αλλά και όλες τις κοινωνικές παραμέτρους, και συνιστά την προώθηση δημόσιων στρατηγικών που θα εγγυώνται την καθολική πρόσβαση στην υγιεινή διατροφή, τη σωματική άσκηση και την άθληση, την καλή ανάπαυση και την ψυχοσυναισθηματική ευεξία, χωρίς καθόλου διακρίσεις.

2.   Η υγεία στον πυρήνα όλων των πολιτικών

Η υγεία στον πυρήνα όλων των πολιτικών

| 2.1. | Η υγεία αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα (2), καθώς και προϋπόθεση για τη λειτουργία της κοινωνίας και της οικονομίας μας. Ειδικότερα μάλιστα, το να μεγαλώνουν τα παιδιά ευτυχισμένα και υγιή και να αναπτύσσουν πλήρως τις δυνατότητές τους αποτελεί δικαίωμα που αναγνωρίζεται από τη σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού (3). Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την έννοια της λεγόμενης «Μίας υγείας» («One health») που προάγει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως μια ολοκληρωμένη προσέγγιση μέσω της οποίας επιδιώκεται η βιώσιμη εξισορρόπηση και βελτιστοποίηση της ανθρώπινης υγείας. |
| --- | --- |

2.1.

Η υγεία αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα (2

3

| 2.2. | Η αντιμετώπιση της παιδικής παχυσαρκίας είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ), ιδίως του ΣΒΑ 3, για τη διασφάλιση υγιούς ζωής και την προώθηση της ευεξίας όλων των ανθρώπων όλων των ηλικιών, καθώς και για τη βελτίωση της κατάστασης της υγείας όλων των Ευρωπαίων στο μέλλον. Σύμφωνα με την επιστήμη, η πρόληψη της παχυσαρκίας σε κρίσιμα στάδια του βίου, όπως τα πρώτα χρόνια της ζωής και η εφηβεία, είναι πιθανό να αποφέρει τα μεγαλύτερα οφέλη για την υγεία, να μειώνει τις συναφείς δαπάνες και να αποτελεί τον πλέον υποσχόμενο τρόπο έτσι ώστε να σπάσει ο διαγενεακός κύκλος της παχυσαρκίας και των διατροφικών ανισοτήτων. |
| --- | --- |

2.2.

Η αντιμετώπιση της παιδικής παχυσαρκίας είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ), ιδίως του ΣΒΑ 3, για τη διασφάλιση υγιούς ζωής και την προώθηση της ευεξίας όλων των ανθρώπων όλων των ηλικιών, καθώς και για τη βελτίωση της κατάστασης της υγείας όλων των Ευρωπαίων στο μέλλον. Σύμφωνα με την επιστήμη, η πρόληψη της παχυσαρκίας σε κρίσιμα στάδια του βίου, όπως τα πρώτα χρόνια της ζωής και η εφηβεία, είναι πιθανό να αποφέρει τα μεγαλύτερα οφέλη για την υγεία, να μειώνει τις συναφείς δαπάνες και να αποτελεί τον πλέον υποσχόμενο τρόπο έτσι ώστε να σπάσει ο διαγενεακός κύκλος της παχυσαρκίας και των διατροφικών ανισοτήτων.

| 2.3. | Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επικροτεί το αίτημα της προσεχούς ισπανικής Προεδρίας για την κατάρτιση διερευνητικής γνωμοδότησης της ΕΟΚΕ σχετικά με τα πιθανά μέτρα για τη μείωση της παιδικής παχυσαρκίας. Το αίτημα αυτό αποτελεί συνέχεια της τάσης των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και των κυβερνήσεων των κρατών μελών της να διαμορφώσουν και να αναπτύξουν στρατηγικές με στόχο τον περιορισμό και την πρόληψη της παχυσαρκίας και του υπερβολικού βάρους των παιδιών:






  i) | Στη στρατηγική της ΕΕ για τα δικαιώματα του παιδιού (4) αναγνωρίζεται ότι η υγιεινή διατροφή, μαζί με τη σωματική άσκηση, είναι ζητούμενα καίριας σημασίας για την πλήρη σωματική και πνευματική ανάπτυξη των παιδιών. |
| --- | --- | --- |

2.3.

Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επικροτεί το αίτημα της προσεχούς ισπανικής Προεδρίας για την κατάρτιση διερευνητικής γνωμοδότησης της ΕΟΚΕ σχετικά με τα πιθανά μέτρα για τη μείωση της παιδικής παχυσαρκίας. Το αίτημα αυτό αποτελεί συνέχεια της τάσης των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και των κυβερνήσεων των κρατών μελών της να διαμορφώσουν και να αναπτύξουν στρατηγικές με στόχο τον περιορισμό και την πρόληψη της παχυσαρκίας και του υπερβολικού βάρους των παιδιών:

i)

Στη στρατηγική της ΕΕ για τα δικαιώματα του παιδιού (4) αναγνωρίζεται ότι η υγιεινή διατροφή, μαζί με τη σωματική άσκηση, είναι ζητούμενα καίριας σημασίας για την πλήρη σωματική και πνευματική ανάπτυξη των παιδιών.

4

| ii) | Βάσει της πρωτοβουλίας «Ευρωπαϊκή εγγύηση για τα παιδιά», η οποία αναμένεται να συμβάλει στο να τεθούν τα δικαιώματα των παιδιών και των εφήβων στο επίκεντρο της χάραξης πολιτικής της ΕΕ, η παιδική παχυσαρκία είναι μία από τις πτυχές που θα πρέπει να περιλαμβάνουν τα εθνικά σχέδια. |
| --- | --- |

ii)

Βάσει της πρωτοβουλίας «Ευρωπαϊκή εγγύηση για τα παιδιά», η οποία αναμένεται να συμβάλει στο να τεθούν τα δικαιώματα των παιδιών και των εφήβων στο επίκεντρο της χάραξης πολιτικής της ΕΕ, η παιδική παχυσαρκία είναι μία από τις πτυχές που θα πρέπει να περιλαμβάνουν τα εθνικά σχέδια.

| iii) | Επίσης, με την παρούσα γνωμοδότηση δίνεται συνέχεια στην Ευρωπαϊκή Στρατηγική για θέματα υγείας που έχουν σχέση με τη Διατροφή, το Υπερβολικό Βάρος και την Παχυσαρκία (2007), στη Λευκή Βίβλο του 2017 για την παχυσαρκία και στο σχέδιο δράσης της ΕΕ για την παιδική παχυσαρκία της περιόδου 2014-2020 (5), πρωτοβουλίες οι οποίες, όπως η παρούσα έκθεση, αποσκοπούσαν στην ανάσχεση της αύξησης του υπερβολικού βάρους και της παχυσαρκίας σε παιδιά και εφήβους (0-18 ετών). Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ ζητεί την ανανέωση του σχεδίου δράσης της ΕΕ για την παιδική παχυσαρκία 2014-2020. |
| --- | --- |

iii)

Επίσης, με την παρούσα γνωμοδότηση δίνεται συνέχεια στην Ευρωπαϊκή Στρατηγική για θέματα υγείας που έχουν σχέση με τη Διατροφή, το Υπερβολικό Βάρος και την Παχυσαρκία (2007), στη Λευκή Βίβλο του 2017 για την παχυσαρκία και στο σχέδιο δράσης της ΕΕ για την παιδική παχυσαρκία της περιόδου 2014-2020 (5), πρωτοβουλίες οι οποίες, όπως η παρούσα έκθεση, αποσκοπούσαν στην ανάσχεση της αύξησης του υπερβολικού βάρους και της παχυσαρκίας σε παιδιά και εφήβους (0-18 ετών). Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ ζητεί την ανανέωση του σχεδίου δράσης της ΕΕ για την παιδική παχυσαρκία 2014-2020.

5

3.   Η παιδική παχυσαρκία στην Ευρώπη: η τρέχουσα κατάσταση

Η παιδική παχυσαρκία στην Ευρώπη: η τρέχουσα κατάσταση

| 3.1. | Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) (6), η παχυσαρκία είναι μια σύνθετη, μη μεταδοτική πολυπαραγοντική νόσος, που χαρακτηρίζεται από το υπερβάλλον βάρος και μπορεί να βλάψει την υγεία. Η παχυσαρκία αποτελεί επίσης παράγοντα κινδύνου για την εκδήλωση άλλων μη μεταδοτικών νόσων, όπως οι καρδιαγγειακές, οι μεταβολικές, οι οστεοαρθρικές ή ο καρκίνος (7), οι διαταραχές της ψυχικής υγείας και η υποβάθμιση της ποιότητας ζωής, συνέπειες που μειώνουν το προσδόκιμο ζωής και αυξάνουν τον κίνδυνο πρόωρου θανάτου. Οι συνέπειες αυτές έχουν τελικά ως επακόλουθο τη σημαντική άνοδο των δαπανών των χωρών στην υγεία, καθώς και άλλων μορφών ατομικού, κοινωνικού και οικονομικού κόστους. |
| --- | --- |

3.1.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) (6

7

| 3.2. | Σήμερα, το υπερβολικό βάρος και η παχυσαρκία των παιδιών εξακολουθούν να συγκαταλέγονται στις κύριες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία στις χώρες της ΕΕ. Στον πέμπτο γύρο της μελέτης της «Πρωτοβουλίας παρακολούθησης της παιδικής παχυσαρκίας» (Childhood Obesity Surveillance Initiative) του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (που διενεργήθηκε μεταξύ 2018 και 2020 (8)), το 29 % των παιδιών ηλικίας 7 έως 9 ετών από τις 33 συμμετέχουσες χώρες ήταν υπέρβαρα (9) και το 12 % παχύσαρκα. Ανά φύλο, τα αγόρια παρουσίαζαν ελαφρώς υψηλότερα ποσοστά από τα κορίτσια (31 % έναντι 28 % στην κατηγορία των υπέρβαρων και 14 % έναντι 10 % στην κατηγορία των παχύσαρκων). |
| --- | --- |

3.2.

Σήμερα, το υπερβολικό βάρος και η παχυσαρκία των παιδιών εξακολουθούν να συγκαταλέγονται στις κύριες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία στις χώρες της ΕΕ. Στον πέμπτο γύρο της μελέτης της «Πρωτοβουλίας παρακολούθησης της παιδικής παχυσαρκίας» (Childhood Obesity Surveillance Initiative) του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (που διενεργήθηκε μεταξύ 2018 και 2020 (8

9

| 3.3. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η πανδημία COVID-19 ενδέχεται να έχει επιτείνει το πρόβλημα της παιδικής παχυσαρκίας. Υπάρχουν όλο και περισσότερες ενδείξεις ότι η πανδημία COVID-19 ενδέχεται να έχει επιδεινώσει τα ποσοστά παιδικής παχυσαρκίας, ιδίως στις περιπτώσεις των πλέον ευπαθών (10). |
| --- | --- |

3.3.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η πανδημία COVID-19 ενδέχεται να έχει επιτείνει το πρόβλημα της παιδικής παχυσαρκίας. Υπάρχουν όλο και περισσότερες ενδείξεις ότι η πανδημία COVID-19 ενδέχεται να έχει επιδεινώσει τα ποσοστά παιδικής παχυσαρκίας, ιδίως στις περιπτώσεις των πλέον ευπαθών (10

| 3.4. | ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι υπάρχουν διαφορετικά κριτήρια για την προσέγγιση του ζητήματος της παιδικής παχυσαρκίας στα διάφορα κράτη μέλη (όσον αφορά διάφορες παραμέτρους όπως η επικοινωνία, η διατροφική επισήμανση στις συσκευασίες, η προώθηση της σωματικής άσκησης και της βιώσιμης διατροφής, καθώς και η συνεκτίμηση πιο πρόσφατων παραμέτρων, όπως η υγιής χρήση των οθονών ή η προαγωγή της ψυχοσυναισθηματικής υγείας). Καλεί δε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να δράσουν εν προκειμένω πιο προορατικά, καθώς και να μεριμνήσουν για την περαιτέρω τυποποίηση και ένα αποτελεσματικότερο πλαίσιο. |
| --- | --- |

3.4.

ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι υπάρχουν διαφορετικά κριτήρια για την προσέγγιση του ζητήματος της παιδικής παχυσαρκίας στα διάφορα κράτη μέλη (όσον αφορά διάφορες παραμέτρους όπως η επικοινωνία, η διατροφική επισήμανση στις συσκευασίες, η προώθηση της σωματικής άσκησης και της βιώσιμης διατροφής, καθώς και η συνεκτίμηση πιο πρόσφατων παραμέτρων, όπως η υγιής χρήση των οθονών ή η προαγωγή της ψυχοσυναισθηματικής υγείας). Καλεί δε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να δράσουν εν προκειμένω πιο προορατικά, καθώς και να μεριμνήσουν για την περαιτέρω τυποποίηση και ένα αποτελεσματικότερο πλαίσιο.

4.   Αιτίες της παιδικής παχυσαρκίας

Αιτίες της παιδικής παχυσαρκίας

Η παχυσαρκία δεν μπορεί να αποδοθεί σε μία μόνο αιτία, αλλά είναι αποτέλεσμα μιας σύνθετης αλληλεπίδρασης διαφόρων παραγόντων (11). Η εμφάνισή της οφείλεται τόσο σε ατομικούς παράγοντες (βιολογικούς/γενετικούς, φυσιολογίας και τρόπου ζωής) όσο και σε περιβαλλοντικούς (επίδραση του εκάστοτε περιβάλλοντος στο οποίο αναπτύσσεται το άτομο: οικογένεια, σχολείο, κοινότητα), ψυχοκοινωνικούς (μορφωτικό επίπεδο ή κοινωνικό στρώμα) και οικονομικούς (επίπεδο εισοδήματος των οικογενειών (12)).

11

12

| 4.1. | Οι ψυχοκοινωνικοί παράγοντες και οι οικονομικοί πόροι ακολουθούν κοινωνικά πρότυπα, μπορούν να καταστήσουν τις οικογένειες χαμηλού εισοδήματος πιο ευάλωτες σε κάθε επιβλαβή περιβαλλοντική έκθεση σε όλα τα στάδια της ζωής και έχουν σωρευτικό αποτέλεσμα καθ’ όλη τη διάρκεια του βίου. |
| --- | --- |

4.1.

Οι ψυχοκοινωνικοί παράγοντες και οι οικονομικοί πόροι ακολουθούν κοινωνικά πρότυπα, μπορούν να καταστήσουν τις οικογένειες χαμηλού εισοδήματος πιο ευάλωτες σε κάθε επιβλαβή περιβαλλοντική έκθεση σε όλα τα στάδια της ζωής και έχουν σωρευτικό αποτέλεσμα καθ’ όλη τη διάρκεια του βίου.

| 4.2. | Υπάρχουν επαρκή στοιχεία και τεκμήρια που αποδεικνύουν ότι η έκθεση σε ανθυγιεινούς παράγοντες διατροφής και σωματικού βάρους πριν από τη σύλληψη και κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στον προγραμματισμό της σύνθεσης του σώματος κατά τα πρώτα έτη της ζωής και στην τάση του ατόμου για παχυσαρκία. |
| --- | --- |

4.2.

Υπάρχουν επαρκή στοιχεία και τεκμήρια που αποδεικνύουν ότι η έκθεση σε ανθυγιεινούς παράγοντες διατροφής και σωματικού βάρους πριν από τη σύλληψη και κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στον προγραμματισμό της σύνθεσης του σώματος κατά τα πρώτα έτη της ζωής και στην τάση του ατόμου για παχυσαρκία.

| 4.3. | Επιπλέον, οι κοινωνικοοικονομικές ανισότητες στην παιδική ηλικία, οι οποίες έχουν επιδεινωθεί εξαιτίας της πανδημίας, της αύξησης του πληθωρισμού και της οικονομικής κρίσης, συνδέονται άμεσα με το υπερβάλλον βάρος στον παιδικό πληθυσμό, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις το ποσοστό των παιδιών με παχυσαρκία είναι διπλάσιο στα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος, καθώς ο τρόπος ζωής τους διαφέρει σε σύγκριση με τα νοικοκυριά υψηλότερου εισοδήματος. |
| --- | --- |

4.3.

Επιπλέον, οι κοινωνικοοικονομικές ανισότητες

| 4.4. | Η σωματική άσκηση αποτελεί παράγοντα υγείας καθ’ όλη τη διάρκεια του βίου. Η σωματική άσκηση αποτελεί επίσης σημαντικό παράγοντα για την πρόληψη και τη θεραπεία της παιδικής παχυσαρκίας και των παραγόντων πρώιμου κινδύνου όσον αφορά τον μεταβολισμό (13), καθώς και βασική συνιστώσα για την ανάπτυξη βασικών γνωστικών, κινητικών και κοινωνικών δεξιοτήτων. Ωστόσο, το 81 % των ανηλίκων ηλικίας 11 έως 17 ετών δεν έχει επαρκή σωματική δραστηριότητα (14). Πριν από την πανδημία, μόνο ένας στους επτά εφήβους ηλικίας 15 ετών στην ευρωπαϊκή περιφέρεια του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (14 %) ανέφερε ότι επιδιδόταν καθημερινά επί τουλάχιστον μία ώρα σε μέτρια έως έντονη σωματική δραστηριότητα (15). Ομοίως, μόνο το 25 % των αγοριών ηλικίας 15 ετών και το 15 % των κοριτσιών αυτής της ηλικίας έφταναν τα συνιστώμενα επίπεδα σωματικής άσκησης το 2014 (16). |
| --- | --- |

4.4.

Η σωματική άσκηση

13

14

15

16

| 4.5. | Η μη ισορροπημένη διατροφή, όπου υπάρχει υψηλή κατανάλωση τροφίμων και ποτών με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά, σάκχαρα και αλάτι, συνδέεται με υψηλότερα επίπεδα υπερβάλλοντος βάρους, καθώς και με χειρότερη κατάσταση υγείας συνολικά. Από την άλλη πλευρά, οι συνήθειες που τείνουν προς μοντέλα όπως η μεσογειακή, η ατλαντική ή η σκανδιναβική διατροφή ή, απλώς, προς τη διατροφή με επικράτηση νωπών και φυτικών τροφίμων, συνδέονται με καλύτερα αποτελέσματα όσον αφορά την υγεία (17) (18). Σύμφωνα με τον τελευταίο γύρο της μελέτης της COSI (19), λιγότερο από το ήμισυ (43 %) των ατόμων ηλικίας 6-9 ετών στην ευρωπαϊκή περιφέρεια καταναλώνουν φρέσκα φρούτα καθημερινά, ενώ το 7 % δεν καταναλώνει ποτέ φρούτα είτε τα καταναλώνει λιγότερο από μία φορά την εβδομάδα. Όσον αφορά την κατανάλωση λαχανικών, μόνο το ένα τρίτο (34 %) των παιδιών ηλικίας 6 έως 9 ετών καταναλώνει λαχανικά σε καθημερινή βάση. |
| --- | --- |

4.5.

Η μη ισορροπημένη διατροφή

17

18

19

| 4.6. | Από οικονομική και κοινωνική άποψη, η ΕΟΚΕ επισημαίνει επίσης ότι η εκτίναξη των τιμών των πρώτων υλών των τροφίμων σε παγκόσμια κλίμακα έχει αντίκτυπο στις τιμές καταναλωτή στην ΕΕ, επηρεάζοντας έτσι την καταναλωτική συμπεριφορά και τις διατροφικές συνήθειες των οικογενειών, των παιδιών και των εφήβων της Ευρώπης, ιδίως των πλέον ευάλωτων. |
| --- | --- |

4.6.

Από οικονομική και κοινωνική άποψη, η ΕΟΚΕ επισημαίνει επίσης ότι η εκτίναξη των τιμών των πρώτων υλών των τροφίμων

| 4.7. | Η συναισθηματική ευεξία και η παχυσαρκία είναι αλληλένδετες. Αφενός, διότι η συναισθηματική ευεξία είναι καίριας σημασίας για την πρόληψη της παιδικής παχυσαρκίας· αφετέρου, διότι η παιδική παχυσαρκία αυξάνει τις πιθανότητες διακρίσεων, στιγματισμού και εκφοβισμού στο σχολείο και, ως εκ τούτου, επηρεάζει τη συναισθηματική ευεξία των παιδιών. |
| --- | --- |

4.7.

Η συναισθηματική ευεξία

| 4.8. | Η υπερέκθεση σε οθόνες έχει παρουσιαστεί ως ένας από τους καθοριστικούς παράγοντες για την εμφάνιση υπερβολικού βάρους/παχυσαρκίας και συσχετίζεται με αυτήν (20) (21). Μάλιστα, παρά το γεγονός ότι οι διεθνείς και οι δημόσιοι οργανισμοί συνιστούν περιορισμό της έκθεσης σε οθόνη στα 120 λεπτά το πολύ ημερησίως, τα παιδιά και οι έφηβοι στην Ευρώπη δεν φαίνεται να συμμορφώνονται με αυτό (22). |
| --- | --- |

4.8.

Η υπερέκθεση σε οθόνες

20

21

22

5.   Συστάσεις για δράση

Συστάσεις για δράση

| 5.1. | Η καταπολέμηση της παιδικής παχυσαρκίας απαιτεί μια προοπτική κύκλου ζωής και ταυτόχρονα την αντιμετώπιση των πολλαπλών αιτιών της. Η ΕΟΚΕ προτείνει να εφαρμοστεί μια ολιστική και συμμετοχική προσέγγιση. Η επίτευξη της μείωσης της παχυσαρκίας και του υπερβολικού βάρους στα παιδιά και τους εφήβους της Ευρώπης απαιτεί τη συνεργασία και τη δέσμευση όλων (23): της δημόσιας διοίκησης, του ιδιωτικού/επιχειρηματικού τομέα, των μέσων μαζικής ενημέρωσης, των ιδρυμάτων εκπαίδευσης και κέντρων υγείας και των οικογενειών. Επιπλέον, αυτή η ολοκληρωμένη απόκριση πρέπει να βασίζεται σε μια θετική προοπτική που δεν προκαλεί στιγματισμό. |
| --- | --- |

5.1.

Η καταπολέμηση της παιδικής παχυσαρκίας απαιτεί μια προοπτική κύκλου ζωής και ταυτόχρονα την αντιμετώπιση των πολλαπλών αιτιών της. Η ΕΟΚΕ προτείνει να εφαρμοστεί μια ολιστική και συμμετοχική προσέγγιση. Η επίτευξη της μείωσης της παχυσαρκίας και του υπερβολικού βάρους στα παιδιά και τους εφήβους της Ευρώπης απαιτεί τη συνεργασία και τη δέσμευση όλων (23

| 5.2. | Η ΕΟΚΕ τάσσεται σαφώς υπέρ της ανανέωσης του Σχεδίου δράσης της ΕΕ για την παιδική παχυσαρκία της περιόδου 2014-2020, το οποίο θα πρέπει να έχει τους εξής στόχους: την προώθηση της κατάλληλης διατροφής, την ενθάρρυνση της σωματικής άσκησης, την ενθάρρυνση του υγιούς εκπαιδευτικού και κοινωνικού περιβάλλοντος, την εξασφάλιση της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, την προστασία των πλέον ευπαθών ομάδων, την ενθάρρυνση και την προαγωγή της κοινωνικής ευθύνης των επιχειρήσεων και των διαφημιστών σε θέματα υγείας, και την προώθηση της συνεργασίας των διαφόρων δημόσιων υπηρεσιών. Επίσης, συνιστά την εφαρμογή μέτρων τα οποία, με ολοκληρωμένο και διατομεακό τρόπο, θα προάγουν τον υγιή μετασχηματισμό του περιβάλλοντος στο οποίο ζουν και αναπτύσσονται τα παιδιά και οι έφηβοι. |
| --- | --- |

5.2.

Η ΕΟΚΕ τάσσεται σαφώς υπέρ της ανανέωσης του Σχεδίου δράσης της ΕΕ για την παιδική παχυσαρκία της περιόδου 2014-2020, το οποίο θα πρέπει να έχει τους εξής στόχους: την προώθηση της κατάλληλης διατροφής, την ενθάρρυνση της σωματικής άσκησης, την ενθάρρυνση του υγιούς εκπαιδευτικού και κοινωνικού περιβάλλοντος, την εξασφάλιση της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, την προστασία των πλέον ευπαθών ομάδων, την ενθάρρυνση και την προαγωγή της κοινωνικής ευθύνης των επιχειρήσεων και των διαφημιστών σε θέματα υγείας, και την προώθηση της συνεργασίας των διαφόρων δημόσιων υπηρεσιών. Επίσης, συνιστά την εφαρμογή μέτρων τα οποία, με ολοκληρωμένο και διατομεακό τρόπο, θα προάγουν τον υγιή μετασχηματισμό του περιβάλλοντος στο οποίο ζουν και αναπτύσσονται τα παιδιά και οι έφηβοι.

| 5.3. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει τις προτάσεις της αξιολόγησης του προγράμματος της ΕΕ με θέμα τη σίτιση στα σχολεία (24), τις γνωμοδοτήσεις με θέμα την υγιεινή και βιώσιμη διατροφή και τη στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο». Επίσης, ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συμπεριλάβει μέτρα για την καταπολέμηση της παιδικής παχυσαρκίας στο επόμενο πλαίσιο για τα βιώσιμα συστήματα τροφίμων, μέτρα, για παράδειγμα, σχετικά με τη διατροφική επισήμανση και τις δημόσιες συμβάσεις. |
| --- | --- |

5.3.

Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει τις προτάσεις της αξιολόγησης του προγράμματος της ΕΕ με θέμα τη σίτιση στα σχολεία (24

| 5.4. | Συν τοις άλλοις, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τη σημασία της ενίσχυσης της δημοκρατίας στον τομέα των τροφίμων και δηλώνει πεπεισμένη, όπως έχει επισημάνει σε άλλες γνωμοδοτήσεις της, ότι οι δημοκρατικές καινοτομίες, όπως τα συμβούλια πολιτικής για τα τρόφιμα και η πρόκριση συμμετοχικών μεθόδων, συμβάλλουν στην αναβάθμιση και την ευρεία αποδοχή της χάραξης πολιτικής για τα τρόφιμα. Σε ενωσιακό δε επίπεδο ενθαρρύνει τη δημιουργία ενός μέσου όπως το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Επισιτιστικής Πολιτικής. |
| --- | --- |

5.4.

Συν τοις άλλοις, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τη σημασία της ενίσχυσης της δημοκρατίας στον τομέα των τροφίμων και δηλώνει πεπεισμένη, όπως έχει επισημάνει σε άλλες γνωμοδοτήσεις της, ότι οι δημοκρατικές καινοτομίες, όπως τα συμβούλια πολιτικής για τα τρόφιμα και η πρόκριση συμμετοχικών μεθόδων, συμβάλλουν στην αναβάθμιση και την ευρεία αποδοχή της χάραξης πολιτικής για τα τρόφιμα. Σε ενωσιακό δε επίπεδο ενθαρρύνει τη δημιουργία ενός μέσου όπως το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Επισιτιστικής Πολιτικής.

5.5.   Μακροκοινωνικό περιβάλλον

Μακροκοινωνικό περιβάλλον

| 5.5.1. | Επ’ αυτού, η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της ευθυγράμμισης των δράσεων όλων για να δημιουργηθεί ένα κοινωνικό οικοσύστημα που θα προωθήσει μια πολιτισμική αλλαγή η οποία θα συμβάλλει στην άμβλυνση των ανισοτήτων και θα ενισχύει τους υγιεινότερους τρόπους ζωής. |
| --- | --- |

5.5.1.

Επ’ αυτού, η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της ευθυγράμμισης των δράσεων όλων για να δημιουργηθεί ένα κοινωνικό οικοσύστημα που θα προωθήσει μια πολιτισμική αλλαγή η οποία θα συμβάλλει στην άμβλυνση των ανισοτήτων και θα ενισχύει τους υγιεινότερους τρόπους ζωής.

| 5.5.2. | Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την έκκλησή της για την ανάπτυξη μέτρων που θα αυξήσουν την ικανότητα των δημόσιων συστημάτων να προλαμβάνουν και να αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα ευάλωτες καταστάσεις οι οποίες παρακωλύουν την υιοθέτηση υγιεινών τρόπων ζωής. |
| --- | --- |

5.5.2.

Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την έκκλησή της για την ανάπτυξη μέτρων που θα αυξήσουν την ικανότητα των δημόσιων συστημάτων να προλαμβάνουν και να αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα ευάλωτες καταστάσεις οι οποίες παρακωλύουν την υιοθέτηση υγιεινών τρόπων ζωής.

| 5.5.3. | Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να σημειωθεί πρόοδος όσον αφορά τα κοινωνικά μέτρα που διευκολύνουν τη σύμπνοια και τη συνυπευθυνότητα της οικογένειας και επιτρέπουν στις οικογένειες να έχουν πρόσβαση και να αφιερώνουν περισσότερο χρόνο σε υγιείς δραστηριότητες. |
| --- | --- |

5.5.3.

Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να σημειωθεί πρόοδος όσον αφορά τα κοινωνικά μέτρα που διευκολύνουν τη σύμπνοια και τη συνυπευθυνότητα της οικογένειας και επιτρέπουν στις οικογένειες να έχουν πρόσβαση και να αφιερώνουν περισσότερο χρόνο σε υγιείς δραστηριότητες.

| 5.5.4. | Η ΕΟΚΕ συνιστά την προώθηση δημόσιων στρατηγικών που θα εγγυώνται την πρόσβαση σε αθλητικές εγκαταστάσεις χωρίς διακρίσεις και τη διευκόλυνση της κατάλληλης σωματικής άσκησης. Η ΕΟΚΕ συνιστά τη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ των φύλων και του κοινωνικού χάσματος στη σωματική άσκηση και σε παρόμοιες δραστηριότητες, την εξασφάλιση χώρων χωρίς αποκλεισμούς και την προώθηση της ποικιλίας των σχετικών παρεχόμενων δυνατοτήτων. |
| --- | --- |

5.5.4.

Η ΕΟΚΕ συνιστά την προώθηση δημόσιων στρατηγικών που θα εγγυώνται την πρόσβαση σε αθλητικές εγκαταστάσεις χωρίς διακρίσεις και τη διευκόλυνση της κατάλληλης σωματικής άσκησης. Η ΕΟΚΕ συνιστά τη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ των φύλων και του κοινωνικού χάσματος στη σωματική άσκηση και σε παρόμοιες δραστηριότητες, την εξασφάλιση χώρων χωρίς αποκλεισμούς και την προώθηση της ποικιλίας των σχετικών παρεχόμενων δυνατοτήτων.

| 5.5.5. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι δημόσιες υπηρεσίες πρέπει να ενισχύσουν την προοπτική της καταπολέμησης της παχυσαρκίας κατά την ανάπτυξη, την εφαρμογή και την παρακολούθηση των κανονιστικών διατάξεων και των πολιτικών, σε όλους τους τομείς πολιτικής, λαμβάνοντας υπόψη τους καθοριστικούς παράγοντες στους οποίους οφείλεται το υπερβολικό βάρος και η παχυσαρκία. |
| --- | --- |

5.5.5.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι δημόσιες υπηρεσίες πρέπει να ενισχύσουν την προοπτική της καταπολέμησης της παχυσαρκίας κατά την ανάπτυξη, την εφαρμογή και την παρακολούθηση των κανονιστικών διατάξεων και των πολιτικών, σε όλους τους τομείς πολιτικής, λαμβάνοντας υπόψη τους καθοριστικούς παράγοντες στους οποίους οφείλεται το υπερβολικό βάρος και η παχυσαρκία.

| 5.5.6. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει με ανησυχία ότι οι περισσότεροι εθνικοί περιορισμοί στην προώθηση και τη διαφήμιση τροφίμων και μη αλκοολούχων ποτών που απευθύνονται σε παιδιά είναι υπερβολικά ελαστικοί και ότι οι υφιστάμενες προαιρετικές προσεγγίσεις δεν επαρκούν για την προστασία των παιδιών και των εφήβων. Θεωρεί ότι το διατροφικό προφίλ του ΠΟΥ θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως βάση για τον περιορισμό της διαφήμισης προϊόντων με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη, λιπαρά ή αλάτι. Θεωρεί δε σημαντικό να αντληθούν διδάγματα από τα ορθά μέτρα και τις αντίστοιχες πρακτικές σε χώρες που καταδεικνύουν την αποτελεσματικότητα των διαφόρων πολιτικών, συμπεριλαμβανομένων των κανονιστικών ρυθμίσεων, με σκοπό τον περιορισμό της έκθεσης των παιδιών στα οπτικοακουστικά εμπορικά μηνύματα προώθησης τροφίμων και ποτών με υψηλή περιεκτικότητα σε αλάτι, σάκχαρα, λιπαρά, κορεσμένα λιπαρά ή trans-λιπαρά οξέα, με παράλληλο σεβασμό των ωρών μετάδοσης για παιδιά και με μέριμνα ότι όλες οι διαφημίσεις θα συμμορφώνονται με την αρχή της αλήθειας της διαφήμισης. Θα πρέπει να υπενθυμιστεί ότι ο ΠΟΥ τάσσεται υπέρ του περιορισμού όλων των σχετικών μορφών διαφήμισης τροφίμων που απευθύνονται σε παιδιά. |
| --- | --- |

5.5.6.

Η ΕΟΚΕ σημειώνει με ανησυχία ότι οι περισσότεροι εθνικοί περιορισμοί στην προώθηση και τη διαφήμιση τροφίμων και μη αλκοολούχων ποτών που απευθύνονται σε παιδιά είναι υπερβολικά ελαστικοί και ότι οι υφιστάμενες προαιρετικές προσεγγίσεις δεν επαρκούν για την προστασία των παιδιών και των εφήβων. Θεωρεί ότι το διατροφικό προφίλ του ΠΟΥ θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως βάση για τον περιορισμό της διαφήμισης προϊόντων με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη, λιπαρά ή αλάτι. Θεωρεί δε σημαντικό να αντληθούν διδάγματα από τα ορθά μέτρα και τις αντίστοιχες πρακτικές σε χώρες που καταδεικνύουν την αποτελεσματικότητα των διαφόρων πολιτικών, συμπεριλαμβανομένων των κανονιστικών ρυθμίσεων, με σκοπό τον περιορισμό της έκθεσης των παιδιών στα οπτικοακουστικά εμπορικά μηνύματα προώθησης τροφίμων και ποτών με υψηλή περιεκτικότητα σε αλάτι, σάκχαρα, λιπαρά, κορεσμένα λιπαρά ή trans-λιπαρά οξέα, με παράλληλο σεβασμό των ωρών μετάδοσης για παιδιά και με μέριμνα ότι όλες οι διαφημίσεις θα συμμορφώνονται με την αρχή της αλήθειας της διαφήμισης. Θα πρέπει να υπενθυμιστεί ότι ο ΠΟΥ τάσσεται υπέρ του περιορισμού όλων των σχετικών μορφών διαφήμισης τροφίμων που απευθύνονται σε παιδιά.

| 5.5.7. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να ενισχύσουν τα θεσμικά όργανα την κατανάλωση εκείνων των τροφίμων που θεωρείται ότι αποτελούν ουσιώδες μέρος της υγιεινής και βιώσιμης διατροφής (φρέσκα και τοπικά παραγόμενα φρούτα και λαχανικά εποχής, όσπρια, σιτηρά ολικής άλεσης και ζωικές πρωτεΐνες, όπως τα ψάρια). Τούτο δε, για παράδειγμα, δίνοντας έμφαση στις πολιτικές για την προώθηση των γεωργικών προϊόντων της ΕΕ, αναπτύσσοντας δημόσιους διαγωνισμούς που προάγουν την υγιεινή και βιώσιμη διατροφή ή χρησιμοποιώντας φορολογικά κίνητρα (όπως επιστροφές ΦΠΑ) ως μέσο υποστήριξης της αγοράς και της κατανάλωσης τέτοιων τροφίμων, μεταξύ άλλων. |
| --- | --- |

5.5.7.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να ενισχύσουν τα θεσμικά όργανα την κατανάλωση εκείνων των τροφίμων που θεωρείται ότι αποτελούν ουσιώδες μέρος της υγιεινής και βιώσιμης διατροφής (φρέσκα και τοπικά παραγόμενα φρούτα και λαχανικά εποχής, όσπρια, σιτηρά ολικής άλεσης και ζωικές πρωτεΐνες, όπως τα ψάρια). Τούτο δε, για παράδειγμα, δίνοντας έμφαση στις πολιτικές για την προώθηση των γεωργικών προϊόντων της ΕΕ, αναπτύσσοντας δημόσιους διαγωνισμούς που προάγουν την υγιεινή και βιώσιμη διατροφή ή χρησιμοποιώντας φορολογικά κίνητρα (όπως επιστροφές ΦΠΑ) ως μέσο υποστήριξης της αγοράς και της κατανάλωσης τέτοιων τροφίμων, μεταξύ άλλων.

| 5.5.8. | Ομοίως, η ΕΟΚΕ προτρέπει τα κράτη μέλη και τους υπευθύνους επιχειρήσεων τροφίμων να μεριμνήσουν για τη βελτίωση της σύνθεσης των προϊόντων ως μέσου προώθησης μιας πιο υγιεινής διατροφής. Εάν δεν επιτευχθεί μείωση σε ορισμένες κρίσιμες θρεπτικές ουσίες, σε εθελοντική βάση, οι κυβερνήσεις θα πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο πρόσθετων κινήτρων και μέτρων, συμπεριλαμβάνοντας βαθμιαία φορολογικά μέτρα αναλόγως του περιεχομένου των εν λόγω θρεπτικών ουσιών. |
| --- | --- |

5.5.8.

Ομοίως, η ΕΟΚΕ προτρέπει τα κράτη μέλη και τους υπευθύνους επιχειρήσεων τροφίμων να μεριμνήσουν για τη βελτίωση της σύνθεσης των προϊόντων ως μέσου προώθησης μιας πιο υγιεινής διατροφής. Εάν δεν επιτευχθεί μείωση σε ορισμένες κρίσιμες θρεπτικές ουσίες, σε εθελοντική βάση, οι κυβερνήσεις θα πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο πρόσθετων κινήτρων και μέτρων, συμπεριλαμβάνοντας βαθμιαία φορολογικά μέτρα αναλόγως του περιεχομένου των εν λόγω θρεπτικών ουσιών.

| 5.5.9. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο οι δημόσιες υπηρεσίες να μεριμνούν, η καθεμιά βάσει των αρμοδιοτήτων της, για την παροχή πόσιμου ύδατος δωρεάν, με την τοποθέτηση κρηνών με κατάλληλη σήμανση στους δημόσιους χώρους, στα εκπαιδευτικά ιδρύματα, στους χώρους και στις εγκαταστάσεις άθλησης και αναψυχής. |
| --- | --- |

5.5.9.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο οι δημόσιες υπηρεσίες να μεριμνούν, η καθεμιά βάσει των αρμοδιοτήτων της, για την παροχή πόσιμου ύδατος δωρεάν, με την τοποθέτηση κρηνών με κατάλληλη σήμανση στους δημόσιους χώρους, στα εκπαιδευτικά ιδρύματα, στους χώρους και στις εγκαταστάσεις άθλησης και αναψυχής.

| 5.5.10. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι πρέπει να προωθηθεί η έρευνα όσον αφορά τους παράγοντες του υπερβολικού βάρους και της παχυσαρκίας, καθώς και η παραγωγή και η διάδοση της σχετικής αποκτηθείσας γνώσης, ως στρατηγικό στοιχείο για τη συντονισμένη δράση στον τομέα της υγείας. |
| --- | --- |

5.5.10.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι πρέπει να προωθηθεί η έρευνα όσον αφορά τους παράγοντες του υπερβολικού βάρους και της παχυσαρκίας, καθώς και η παραγωγή και η διάδοση της σχετικής αποκτηθείσας γνώσης, ως στρατηγικό στοιχείο για τη συντονισμένη δράση στον τομέα της υγείας.

| 5.5.11 | . Από την πλευρά της ζήτησης, η ΕΟΚΕ τονίζει για άλλη μια φορά ότι οι δημόσιες πολιτικές πρέπει να καθιστούν τους καταναλωτές ικανούς να επιλέγουν πιο υγιεινή διατροφή, μέσω της κατάρτισης και της ενημέρωσης με απλές και άμεσες εκστρατείες ευαισθητοποίησης ή μέσω της διάδοσης διατροφικών κατευθυντήριων γραμμών με παιδαγωγικό χαρακτήρα. |
| --- | --- |

5.5.11

. Από την πλευρά της ζήτησης, η ΕΟΚΕ τονίζει για άλλη μια φορά ότι οι δημόσιες πολιτικές πρέπει να καθιστούν τους καταναλωτές ικανούς να επιλέγουν πιο υγιεινή διατροφή, μέσω της κατάρτισης και της ενημέρωσης με απλές και άμεσες εκστρατείες ευαισθητοποίησης ή μέσω της διάδοσης διατροφικών κατευθυντήριων γραμμών με παιδαγωγικό χαρακτήρα.

| 5.5.12. | Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ μιας προσέγγισης που θα περικλείει το σύνολο της κοινωνίας και, ως εκ τούτου, ενθαρρύνει τη δημιουργία ενός οργάνου όπως το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Επισιτιστικής Πολιτικής, όπως έχει επισημανθεί σε διάφορες γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ. Το όργανο αυτό θα κληθεί να αντιμετωπίσει την παιδική παχυσαρκία. |
| --- | --- |

5.5.12.

Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ μιας προσέγγισης που θα περικλείει το σύνολο της κοινωνίας και, ως εκ τούτου, ενθαρρύνει τη δημιουργία ενός οργάνου όπως το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Επισιτιστικής Πολιτικής, όπως έχει επισημανθεί σε διάφορες γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ. Το όργανο αυτό θα κληθεί να αντιμετωπίσει την παιδική παχυσαρκία.

5.6.   Οικογενειακό περιβάλλον

Οικογενειακό περιβάλλον

| 5.6.1. | Έχοντας επίγνωση του γεγονότος ότι η οικογένεια είναι φορέας μετάδοσης γνώσεων και συνηθειών, καθώς και το πρώτο μοντέλο από το οποίο γίνεται αντιληπτή η πραγματικότητα της καθημερινότητας και προσλαμβάνονται τα πρώτα πρότυπα συμπεριφοράς (25), η ΕΟΚΕ ζητεί να δίνονται στο κοινό ακριβείς και χρήσιμες πληροφορίες σχετικές με τη σημασία της μείωσης του καθιστικού και ψηφιακού τρόπου ζωής, τις υγιεινές συνήθειες ύπνου, τις διατροφικές ανάγκες κάθε ηλικίας και την προώθηση της σωματικής άσκησης. |
| --- | --- |

5.6.1.

Έχοντας επίγνωση του γεγονότος ότι η οικογένεια είναι φορέας μετάδοσης γνώσεων και συνηθειών, καθώς και το πρώτο μοντέλο από το οποίο γίνεται αντιληπτή η πραγματικότητα της καθημερινότητας και προσλαμβάνονται τα πρώτα πρότυπα συμπεριφοράς (25

| 5.6.2. | Ειδικότερα, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι θα πρέπει να τεθούν σε εφαρμογή προγράμματα και δράσεις για την αύξηση των δεξιοτήτων και των γνώσεων σχετικά με τη διαχείριση του υπερβάλλοντος βάρους των ανηλίκων, για την αποφυγή του στιγματισμού και για την πρόληψη κάθε αρνητικής δυναμικής όσον αφορά το σώμα. Ομοίως, θεωρεί απαραίτητη την εκπαίδευση των οικογενειών σχετικά με την υγιή χρήση των ΤΠΕ (26), ιδίως όσον αφορά τον χρόνο χρήσης και το περιεχόμενό τους. |
| --- | --- |

5.6.2.

Ειδικότερα, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι θα πρέπει να τεθούν σε εφαρμογή προγράμματα και δράσεις για την αύξηση των δεξιοτήτων και των γνώσεων σχετικά με τη διαχείριση του υπερβάλλοντος βάρους των ανηλίκων, για την αποφυγή του στιγματισμού και για την πρόληψη κάθε αρνητικής δυναμικής όσον αφορά το σώμα. Ομοίως, θεωρεί απαραίτητη την εκπαίδευση των οικογενειών σχετικά με την υγιή χρήση των ΤΠΕ (26

| 5.6.3. | Επίσης, είναι σημαντικό να ενθαρρυνθεί η λήψη μέτρων όπως η προώθηση του μητρικού θηλασμού, η ανάπτυξη κατευθυντήριων γραμμών για τη συμπληρωματική διατροφή των βρεφών, η βελτίωση των δεξιοτήτων των γονέων ή η οργάνωση και η διάδοση μαθημάτων μαγειρικής υγιεινών και οικονομικών συνταγών, ειδικά για οικογένειες με περιορισμένους πόρους. |
| --- | --- |

5.6.3.

Επίσης, είναι σημαντικό να ενθαρρυνθεί η λήψη μέτρων όπως η προώθηση του μητρικού θηλασμού, η ανάπτυξη κατευθυντήριων γραμμών για τη συμπληρωματική διατροφή των βρεφών, η βελτίωση των δεξιοτήτων των γονέων ή η οργάνωση και η διάδοση μαθημάτων μαγειρικής υγιεινών και οικονομικών συνταγών, ειδικά για οικογένειες με περιορισμένους πόρους.

5.7.   Εκπαιδευτικό περιβάλλον

Εκπαιδευτικό περιβάλλον

| 5.7.1. | Το εκπαιδευτικό περιβάλλον είναι ένας χώρος όπου τα παιδιά περνούν μεγάλο μέρος του χρόνου τους. Όχι μόνο στο καθαρά εκπαιδευτικό πλαίσιο, αλλά και στον ελεύθερο ή τον εξωσχολικό χρόνο. |
| --- | --- |

5.7.1.

Το εκπαιδευτικό περιβάλλον είναι ένας χώρος όπου τα παιδιά περνούν μεγάλο μέρος του χρόνου τους. Όχι μόνο στο καθαρά εκπαιδευτικό πλαίσιο, αλλά και στον ελεύθερο ή τον εξωσχολικό χρόνο.

| 5.7.2. | Υπό αυτή την έννοια, είναι σημαντικό η παιδική παχυσαρκία να προσεγγίζεται θετικά στο εκπαιδευτικό περιβάλλον, χωρίς κοινωνικό στιγματισμό ή απόρριψη ορισμένων σωματοτύπων. Για την ΕΟΚΕ, είναι ζωτικής σημασίας να προωθηθεί μια θετική αντίληψη για το σώμα, με ιδιαίτερη προσοχή σε κάθε συμπεριφορά που εισάγει διακρίσεις ή που φανερώνει ότι αρχίζει κάποια διατροφική διαταραχή. |
| --- | --- |

5.7.2.

Υπό αυτή την έννοια, είναι σημαντικό η παιδική παχυσαρκία να προσεγγίζεται θετικά στο εκπαιδευτικό περιβάλλον, χωρίς κοινωνικό στιγματισμό ή απόρριψη ορισμένων σωματοτύπων. Για την ΕΟΚΕ, είναι ζωτικής σημασίας να προωθηθεί μια θετική αντίληψη για το σώμα, με ιδιαίτερη προσοχή σε κάθε συμπεριφορά που εισάγει διακρίσεις ή που φανερώνει ότι αρχίζει κάποια διατροφική διαταραχή.

| 5.7.3. | Επίσης, η ΕΟΚΕ φρονεί ότι πρέπει να προάγονται στο σχολικό περιβάλλον η σωματική άσκηση και η υγιεινή διατροφή. Για τον σκοπό αυτό, θεωρεί ότι ένα από τα βασικά μέτρα είναι η αναθεώρηση των υφιστάμενων προγραμμάτων σπουδών, στο πλαίσιο της οποίας είναι αναγκαία η αύξηση του χρόνου που προβλέπεται για σωματική άσκηση, η προώθηση της ποικιλίας των αθλητικών δραστηριοτήτων, καθώς και η επένδυση στη διαπαιδαγώγηση σε θέματα θρεπτικών ουσιών, διατροφής και γαστρονομίας. |
| --- | --- |

5.7.3.

Επίσης, η ΕΟΚΕ φρονεί ότι πρέπει να προάγονται στο σχολικό περιβάλλον η σωματική άσκηση και η υγιεινή διατροφή. Για τον σκοπό αυτό, θεωρεί ότι ένα από τα βασικά μέτρα είναι η αναθεώρηση των υφιστάμενων προγραμμάτων σπουδών, στο πλαίσιο της οποίας είναι αναγκαία η αύξηση του χρόνου που προβλέπεται για σωματική άσκηση, η προώθηση της ποικιλίας των αθλητικών δραστηριοτήτων, καθώς και η επένδυση στη διαπαιδαγώγηση σε θέματα θρεπτικών ουσιών, διατροφής και γαστρονομίας.

| 5.7.4. | Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι τα σχολικά εστιατόρια αποτελούν βασικό στοιχείο για την προώθηση των υγιεινών διατροφικών συνηθειών των παιδιών και των εφήβων και, ως εκ τούτου, θεωρείται πολύ σημαντικό να είναι διαθέσιμα σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης και να ληφθεί μέριμνα ώστε η προσφερόμενη διατροφή να είναι υγιεινή, ισορροπημένη και ποιοτική. |
| --- | --- |

5.7.4.

Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι τα σχολικά εστιατόρια αποτελούν βασικό στοιχείο για την προώθηση των υγιεινών διατροφικών συνηθειών των παιδιών και των εφήβων και, ως εκ τούτου, θεωρείται πολύ σημαντικό να είναι διαθέσιμα σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης και να ληφθεί μέριμνα ώστε η προσφερόμενη διατροφή να είναι υγιεινή, ισορροπημένη και ποιοτική.

5.8.   Χώροι αναψυχής και σχεδιασμός υγιούς αστικού περιβάλλοντος

Χώροι αναψυχής και σχεδιασμός υγιούς αστικού περιβάλλοντος

| 5.8.1. | Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, ο σχεδιασμός και η χρήση του φυσικού περιβάλλοντος (συμπεριλαμβανομένων των σχολείων, των συστημάτων μεταφορών, των συνοικιών, των αθλητικών κέντρων) θα πρέπει να γίνεται έτσι ώστε να παρέχονται κατάλληλες και ασφαλείς ευκαιρίες για αναψυχή και αθλοπαιδιές, καθώς και για την καθαυτό σωματική άσκηση (27). |
| --- | --- |

5.8.1.

Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, ο σχεδιασμός και η χρήση του φυσικού περιβάλλοντος (συμπεριλαμβανομένων των σχολείων, των συστημάτων μεταφορών, των συνοικιών, των αθλητικών κέντρων) θα πρέπει να γίνεται έτσι ώστε να παρέχονται κατάλληλες και ασφαλείς ευκαιρίες για αναψυχή και αθλοπαιδιές, καθώς και για την καθαυτό σωματική άσκηση (27

| 5.8.2. | Με βάση τα ανωτέρω, η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να διευρύνουν και να βελτιώσουν τους δημόσιους χώρους και τις υποδομές κατά τρόπο που να ενθαρρύνει και να διευκολύνει την ενεργό κινητικότητα, με περισσότερους χώρους πεζών και πιο εύκολη χρήση ποδηλάτων, ιδίως στις περιοχές γύρω από τα σχολεία ή στις διαδρομές προς εκπαιδευτικά ιδρύματα. Θεωρεί επίσης αναγκαία τη δημιουργία αστικών χώρων που να διαθέτουν αθλητικές περιοχές, παιδικές χαρές και χώρους πρασίνου που θα είναι προσβάσιμοι, ασφαλείς και φιλικοί για τα παιδιά και τους εφήβους. |
| --- | --- |

5.8.2.

Με βάση τα ανωτέρω, η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να διευρύνουν και να βελτιώσουν τους δημόσιους χώρους και τις υποδομές κατά τρόπο που να ενθαρρύνει και να διευκολύνει την ενεργό κινητικότητα, με περισσότερους χώρους πεζών και πιο εύκολη χρήση ποδηλάτων, ιδίως στις περιοχές γύρω από τα σχολεία ή στις διαδρομές προς εκπαιδευτικά ιδρύματα. Θεωρεί επίσης αναγκαία τη δημιουργία αστικών χώρων που να διαθέτουν αθλητικές περιοχές, παιδικές χαρές και χώρους πρασίνου που θα είναι προσβάσιμοι, ασφαλείς και φιλικοί για τα παιδιά και τους εφήβους.

| 5.8.3. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη την επέκταση των χώρων πρασίνου, των πάρκων και των χώρων αναψυχής για τη σωματική άσκηση, την προώθηση της χρήσης της σκάλας ως εναλλακτικής λύσης αντί της μετακίνησης με ανελκυστήρες ή κυλιόμενες σκάλες σε χώρους αναψυχής, καθώς και την παροχή πρόσβασης σε δωρεάν πόσιμο νερό. |
| --- | --- |

5.8.3.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη την επέκταση των χώρων πρασίνου, των πάρκων και των χώρων αναψυχής για τη σωματική άσκηση, την προώθηση της χρήσης της σκάλας ως εναλλακτικής λύσης αντί της μετακίνησης με ανελκυστήρες ή κυλιόμενες σκάλες σε χώρους αναψυχής, καθώς και την παροχή πρόσβασης σε δωρεάν πόσιμο νερό.

5.9.   Ψηφιακό και οπτικοακουστικό περιβάλλον

Ψηφιακό και οπτικοακουστικό περιβάλλον

| 5.9.1. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει τη σημασία της ορθής μεταφοράς της οδηγίας της ΕΕ για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων στο εθνικό δίκαιο των κρατών μελών και προτείνει την αξιοποίηση του ψηφιακού περιβάλλοντος —από τις ραδιοφωνικές και τις τηλεοπτικές εκπομπές έως τις νεότερες μορφές μέσων επικοινωνίας, όπως τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το Instagram και το TikTok— για την προώθηση υγιεινών τρόπων ζωής, σχέσεων και συμπεριφορών. Επ’ αυτού, η ΕΟΚΕ ζητεί εκ νέου, όπως έπραξε και σε προηγούμενες περιπτώσεις (28), να πραγματοποιηθούν οπτικές διαφημιστικές εκστρατείες εμπνευσμένες από τις διαφημιστικές εκστρατείες που προωθούν τα υγιεινά τρόφιμα και την υγιεινή διατροφή, τον μη καθιστικό βίο και την υγιή χρήση των οθονών. |
| --- | --- |

5.9.1.

Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει τη σημασία της ορθής μεταφοράς της οδηγίας της ΕΕ για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων στο εθνικό δίκαιο των κρατών μελών και προτείνει την αξιοποίηση του ψηφιακού περιβάλλοντος —από τις ραδιοφωνικές και τις τηλεοπτικές εκπομπές έως τις νεότερες μορφές μέσων επικοινωνίας, όπως τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το Instagram και το TikTok— για την προώθηση υγιεινών τρόπων ζωής, σχέσεων και συμπεριφορών. Επ’ αυτού, η ΕΟΚΕ ζητεί εκ νέου, όπως έπραξε και σε προηγούμενες περιπτώσεις (28

5.10.   Περιβάλλον ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης

Περιβάλλον ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης

| 5.10.1. | Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι είναι πολύ σημαντικό οι υπηρεσίες υγείας να επικαιροποιούν τις συστάσεις που βασίζονται σε επιστημονικά στοιχεία σχετικά με τις δραστηριότητες και τις παρεμβάσεις που έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές για την πρόληψη, την προσέγγιση και την παρακολούθηση των ατόμων με υπερβολικό βάρος και παχυσαρκία. |
| --- | --- |

5.10.1.

Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι είναι πολύ σημαντικό οι υπηρεσίες υγείας να επικαιροποιούν τις συστάσεις που βασίζονται σε επιστημονικά στοιχεία σχετικά με τις δραστηριότητες και τις παρεμβάσεις που έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές για την πρόληψη, την προσέγγιση και την παρακολούθηση των ατόμων με υπερβολικό βάρος και παχυσαρκία.

| 5.10.2. | Επιπλέον, στο πλαίσιο της καθολικής κάλυψης υγείας, θα πρέπει να εξασφαλίζεται ισότιμη πρόσβαση σε ολοκληρωμένες υπηρεσίες υγείας και στη συστηματοποιημένη και εξατομικευμένη παροχή συμβουλών για την προώθηση της σωματικής άσκησης και της ισορροπημένης διατροφής από το προσωπικό του τομέα της υγείας προς τα άτομα που βρίσκονται σε κατάσταση υπερβολικού βάρους και παχυσαρκίας ή διατρέχουν κίνδυνο να περιέλθουν σε αυτήν. Εν προκειμένω θα προαχθεί η παρακολούθηση της κατάστασης της υγείας των παιδιών από τη γέννηση έως την εφηβεία, συμπεριλαμβανομένης της παρακολούθησης του υπερβολικού βάρους και της παχυσαρκίας, με την ενίσχυση της εκπαίδευσης σε θέματα υγείας και της ευαισθητοποίησης ως προς τους υγιεινούς τρόπους ζωής των παιδιών και των εφήβων και των οικογενειών τους. |
| --- | --- |

5.10.2.

Επιπλέον, στο πλαίσιο της καθολικής κάλυψης υγείας, θα πρέπει να εξασφαλίζεται ισότιμη πρόσβαση σε ολοκληρωμένες υπηρεσίες υγείας και στη συστηματοποιημένη και εξατομικευμένη παροχή συμβουλών για την προώθηση της σωματικής άσκησης και της ισορροπημένης διατροφής από το προσωπικό του τομέα της υγείας προς τα άτομα που βρίσκονται σε κατάσταση υπερβολικού βάρους και παχυσαρκίας ή διατρέχουν κίνδυνο να περιέλθουν σε αυτήν. Εν προκειμένω θα προαχθεί η παρακολούθηση της κατάστασης της υγείας των παιδιών από τη γέννηση έως την εφηβεία, συμπεριλαμβανομένης της παρακολούθησης του υπερβολικού βάρους και της παχυσαρκίας, με την ενίσχυση της εκπαίδευσης σε θέματα υγείας και της ευαισθητοποίησης ως προς τους υγιεινούς τρόπους ζωής των παιδιών και των εφήβων και των οικογενειών τους.

| 5.10.3. | Είναι ζωτικής σημασίας να παρέχεται στις κοινωνικοοικονομικά ευπαθείς οικογένειες ειδική αρωγή από επαγγελματίες της υγείας, η οποία να είναι πολιτισμικά κατάλληλη, πρακτική, εποικοδομητική, και να προάγει τη θετική αγωγή στα της παχυσαρκίας, του υπερβολικού βάρους και του συναφούς τρόπου ζωής. |
| --- | --- |

5.10.3.

Είναι ζωτικής σημασίας να παρέχεται στις κοινωνικοοικονομικά ευπαθείς οικογένειες ειδική αρωγή από επαγγελματίες της υγείας, η οποία να είναι πολιτισμικά κατάλληλη, πρακτική, εποικοδομητική, και να προάγει τη θετική αγωγή στα της παχυσαρκίας, του υπερβολικού βάρους και του συναφούς τρόπου ζωής.

| 5.10.4. | Επίσης, με βάση την υπάρχουσα βιβλιογραφία, η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη την προορατική συνεργασία με τις γυναίκες και τα ζευγάρια που σκοπεύουν να αποκτήσουν παιδί, την παροχή έγκαιρης και πολιτισμικά κατάλληλης υποστήριξης για την προαγωγή υγιεινών τρόπων ζωής κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και του θηλασμού, παράλληλα με μηνύματα ενημέρωσης του κοινού για την προώθηση της καλύτερης διατροφής και της σωματικής άσκησης πριν από τη σύλληψη, καθώς και τη μέριμνα για τη στήριξη του θηλασμού. |
| --- | --- |

5.10.4.

Επίσης, με βάση την υπάρχουσα βιβλιογραφία, η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη την προορατική συνεργασία με τις γυναίκες και τα ζευγάρια που σκοπεύουν να αποκτήσουν παιδί, την παροχή έγκαιρης και πολιτισμικά κατάλληλης υποστήριξης για την προαγωγή υγιεινών τρόπων ζωής κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και του θηλασμού, παράλληλα με μηνύματα ενημέρωσης του κοινού για την προώθηση της καλύτερης διατροφής και της σωματικής άσκησης πριν από τη σύλληψη, καθώς και τη μέριμνα για τη στήριξη του θηλασμού.

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2023.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Oliver RÖPKE

---

(1)  Έκθεση αξιολόγησης της ΕΟΚΕ: Αξιολόγηση του προγράμματος της ΕΕ για τα σχολεία.

1

Αξιολόγηση του προγράμματος της ΕΕ για τα σχολεία

(2)  Το δικαίωμα στην υγεία διατυπώθηκε για πρώτη φορά στον Καταστατικό Χάρτη του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) (1946), στον οποίο αναφέρεται ότι: «[η] καλυτέρα κατάστασις υγείας την οποίαν είναι ικανόν να αποκτήσει παν ανθρώπινον ον, αποτελεί εν εκ των θεμελιωδών δικαιωμάτων αυτού [...]». Στο προοίμιο του Καταστατικού Χάρτη ορίζεται ότι «[η] υγεία είναι κατάστασις πλήρους σωματικής ευεξίας πνευματικής και κοινωνικής τοιαύτης, δεν συνίσταται δε μόνον εις τη μη ύπαρξιν ασθενείας ή αναπηρίας». Στην Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου του 1948 αναφέρεται η υγεία ως μέρος του δικαιώματος σε επαρκές βιοτικό επίπεδο (άρθρο 25). Αναγνωρίστηκε εκ νέου ως ανθρώπινο δικαίωμα το 1966 στο άρθρο 12 του Διεθνούς συμφώνου για τα οικονομικά, κοινωνικά και μορφωτικά δικαιώματα.

2

(3)  Σύμβαση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα του παιδιού, 1989.

3

(4)  Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Στρατηγική της ΕΕ για τα δικαιώματα του παιδιού, COM(2021) 142 final: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52021DC0142.

4

(5)  https://health.ec.europa.eu/system/files/2016-11/childhoodobesity_actionplan_2014_2020_en_0.pdf.

5

(6)  
  Draft recommendations for the prevention and management of obesity over the life course, including potential targets (σχέδια συστάσεων για την πρόληψη και τη θεραπεία της παχυσαρκίας καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής, συμπεριλαμβανομένων των πιθανών στόχων). Έγγραφο προβληματισμού του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, 2021. Αναρτημένο εδώ: https://cdn.who.int/media/docs/default-source/obesity/who-discussion-paper-on-obesity---final190821.pdf?sfvrsn=4cd6710a_24&download=true.

6

Draft recommendations for the prevention and management of obesity over the life course, including potential targets

(7)  Weihrauch-Blüher, S., Wiegand, S.,«Risk Factors and Implications of Childhood Obesity», Curr Obes Rep, 2018 Dec 7(4):254-259.

7

Curr Obes Rep

(8)  
  Report on the fifth round of data collection, 2018–2020: WHO European Childhood Obesity Surveillance Initiative (COSI), Κοπεγχάγη, Περιφερειακό Γραφείο του ΠΟΥ στην Ευρώπη, 2022.

8

Report on the fifth round of data collection, 2018–2020: WHO European Childhood Obesity Surveillance Initiative (COSI),

(9)  Υπέρβαρος = υπερβολικό σωματικό βάρος + παχυσαρκία.

9

(10)  WHO European Regional Obesity Report 2022 και https://www.who.int/europe/news/item/11-05-2021-high-rates-of-childhood-obesity-alarming-given-anticipated-impact-of-covid-19-pandemic.

10

(11)  
  Population-based approaches to childhood obesity prevention, Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, Γενεύη, 2012.

11

Population-based approaches to childhood obesity prevention

(12)  Kansra, A.R., Lakkunarajah, S., Jay, M.S., Childhood and Adolescent Obesity: A Review, 2021, 8:581461.

12

(13)  Whiting, S., et. al., «Physical Activity, Screen Time, and Sleep Duration of Children Aged 6-9 Years in 25 Countries: An Analysis within the WHO European Childhood Obesity Surveillance Initiative (COSI) 2015-2017», Obes Facts, 2021, 14(1):32-44.

13

Obes Facts

(14)  Guthold R., Stevens G.A., Riley L.M., Bull F.C., «Global trends in insufficient physical activity among adolescents: a pooled analysis of 298 population-based surveys with 1· 6 million participants», Lancet Child Adolesc Heal, 2020, 4(1):23-35.

14

(15)  ΟΟΣΑ και Ευρωπαϊκή Ένωση (2022), Health at a Glance: Europe 2022: State of Health in the EU Cycle, Εκδόσεις ΟΟΣΑ, Παρίσι.

15

Health at a Glance: Europe 2022: State of Health in the EU Cycle

(16)  
  Adolescent obesity and related behaviours: trends and inequalities in the WHO European Region, 2002–2014, Κοπεγχάγη, Περιφερειακό Γραφείο του ΠΟΥ στην Ευρώπη, 2017.

16

Adolescent obesity and related behaviours: trends and inequalities in the WHO European Region, 2002–2014

(17)  Willett, W. et al., «Food in the Anthropocene: the EAT-Lancet Commission on healthy diets from sustainable food systems», 2019, the Lancet, τ. 393, σ. 447-492.

17

(18)  Afshin, Ashkan et al., «Health effects of dietary risks in 195 countries, 1990–2017: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2017», the Lancet, τ. 393, εκδ. 10184, σ. 1958-1972.

18

the Lancet

(19)  
  Report on the fifth round of data collection, 2018–2020: WHO European Childhood Obesity Surveillance Initiative (COSI), Κοπεγχάγη, Περιφερειακό Γραφείο του ΠΟΥ στην Ευρώπη, 2022.

19

Report on the fifth round of data collection, 2018–2020: WHO European Childhood Obesity Surveillance Initiative (COSI)

(20)  Fang, K., Mu, M., Liu, K., He, Y., «Screen time and childhood overweight/obesity: A systematic review and meta-analysis», Child Care Health Dev, 2019 Sep; 45(5):744-753.

20

(21)  Haghjoo, P., Siri, G., Soleimani, E., Farhangi, M.A., Alesaeidi, S., «Screen time increases overweight and obesity risk among adolescents: a systematic review and dose-response meta-analysis», BMC Primary Care, 2022; 23(1):161.

21

BMC Primary Care

(22)  
  Report on the fifth round of data collection, 2018–2020: WHO European Childhood Obesity Surveillance Initiative (COSI), Copenhagen, WHO Regional Office for Europe, 2022.

22

Report on the fifth round of data collection, 2018–2020: WHO European Childhood Obesity Surveillance Initiative (COSI)

(23)  Dobbs, R., Sawers, C., Thompson, F., Manyika, J., Woetzel, J.R., Child, P. et al., Overcoming obesity: An initial economic analysis, McKinsey Global Institute, 2014.

23

(24)  Έκθεση αξιολόγησης της ΕΟΚΕ: Αξιολόγηση του προγράμματος της ΕΕ για τα σχολεία.

24

Αξιολόγηση του προγράμματος της ΕΕ για τα σχολεία

(25)  Hebestreit, A., Intemann, T., Siani, A., et al., «Dietary Patterns of European Children and Their Parents in Association with Family Food Environment: Results from the I.Family Study», Nutrients, 2017; 9(2):126.

25

Nutrients

(26)  Τεχνολογίες των πληροφοριών και των επικοινωνιών.

26

(27)  Tackling obesity by creating healthy residential environments, WHO, 2007.

27

(28)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Προώθηση μιας υγιεινής και βιώσιμης διατροφής στην ΕΕ» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (ΕΕ C 190 της 5.6.2019, σ. 9).

28

---

III Προπαρασκευαστικές πράξεις

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

580ή σύνοδος ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, 12.7.2023 - 13.7.2023

| 29.9.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 349/116 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 349/116

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με μέτρα για τη μείωση του κόστους εγκατάστασης δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών gigabit και με την κατάργηση της οδηγίας 2014/61/ΕΕ (πράξη για τις υποδομές gigabit)»

[COM(2023) 94 final — 2023/0046 (COD)]

(2023/C 349/18)

| Εισηγητής: | ο κ. Maurizio MENSI |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Maurizio MENSI

Maurizio MENSI

| Αίτηση γνωμοδότησης | Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 3.4.2023
  Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 29.3.2023 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρα 114 και 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές και κοινωνία των πληροφοριών |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 26.6.2023 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 12.7.2023 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 580 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 173/1/1 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 3.4.2023

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 29.3.2023

Νομική βάση

Άρθρα 114 και 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές και κοινωνία των πληροφοριών

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

26.6.2023

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

12.7.2023

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

580

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

173/1/1

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επικροτεί την πρόταση κανονισμού της Επιτροπής, την «πράξη για τις υποδομές gigabit» (εφεξής: πράξη), και συμφωνεί με τους στόχους και το περιεχόμενό της. |
| --- | --- |

1.1.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επικροτεί την πρόταση κανονισμού της Επιτροπής, την «πράξη για τις υποδομές gigabit» (εφεξής: πράξη), και συμφωνεί με τους στόχους και το περιεχόμενό της.

| 1.2. | Για την επίτευξη των στόχων που καθορίζονται στην πράξη, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία ταχέων, αποτελεσματικών και απλουστευμένων διαδικασιών, σε συνδυασμό με κατάλληλους όρους, προϋποθέσεις και τιμές, οι οποίες θα μπορούν να εφαρμόζονται με συνεπή τρόπο σε ολόκληρη την ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, συγκεκριμένες κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμες. |
| --- | --- |

1.2.

Για την επίτευξη των στόχων που καθορίζονται στην πράξη, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία ταχέων, αποτελεσματικών και απλουστευμένων διαδικασιών, σε συνδυασμό με κατάλληλους όρους, προϋποθέσεις και τιμές, οι οποίες θα μπορούν να εφαρμόζονται με συνεπή τρόπο σε ολόκληρη την ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, συγκεκριμένες κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμες.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η κοινή χρήση των υφιστάμενων υποδομών είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη των στόχων της ψηφιακής δεκαετίας 2030 της ΕΕ και τονίζει επίσης τη σημασία της ασφάλειας και της ανθεκτικότητας των δικτύων και της προστασίας τους. Η επίτευξη των στόχων συνδεσιμότητας της ΕΕ απαιτεί ολοκληρωμένη στρατηγική που θα συνδυάζει τις τελευταίες τεχνολογίες με ανθεκτικές, αυτόνομες και ασφαλείς αλυσίδες εφοδιασμού. Για τον σκοπό αυτό, η πράξη θα πρέπει να ενθαρρύνει τους παρόχους δικτύων να επιλέγουν τεχνολογικές συνιστώσες που εγγυώνται υψηλό επίπεδο ψηφιακής ασφάλειας, μειώνουν τον κίνδυνο διακοπών του δικτύου και αντιμετωπίζουν επαρκώς το ενδεχόμενο αυτό. |
| --- | --- |

1.3.

Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η κοινή χρήση των υφιστάμενων υποδομών είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη των στόχων της ψηφιακής δεκαετίας 2030 της ΕΕ και τονίζει επίσης τη σημασία της ασφάλειας και της ανθεκτικότητας των δικτύων και της προστασίας τους. Η επίτευξη των στόχων συνδεσιμότητας της ΕΕ απαιτεί ολοκληρωμένη στρατηγική που θα συνδυάζει τις τελευταίες τεχνολογίες με ανθεκτικές, αυτόνομες και ασφαλείς αλυσίδες εφοδιασμού. Για τον σκοπό αυτό, η πράξη θα πρέπει να ενθαρρύνει τους παρόχους δικτύων να επιλέγουν τεχνολογικές συνιστώσες που εγγυώνται υψηλό επίπεδο ψηφιακής ασφάλειας, μειώνουν τον κίνδυνο διακοπών του δικτύου και αντιμετωπίζουν επαρκώς το ενδεχόμενο αυτό.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό τα κράτη μέλη να έχουν τη δυνατότητα να διατηρούν ή να θεσπίζουν μέτρα που συνάδουν με το δίκαιο της ΕΕ και τα οποία υπερβαίνουν τις ελάχιστες απαιτήσεις που καθορίζονται από την πράξη, όπως αναφέρεται ρητά στην αιτιολογική σκέψη 11 της πράξης. |
| --- | --- |

1.4.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό τα κράτη μέλη να έχουν τη δυνατότητα να διατηρούν ή να θεσπίζουν μέτρα που συνάδουν με το δίκαιο της ΕΕ και τα οποία υπερβαίνουν τις ελάχιστες απαιτήσεις που καθορίζονται από την πράξη, όπως αναφέρεται ρητά στην αιτιολογική σκέψη 11 της πράξης.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ανάπτυξη δικτύων πολύ υψηλής χωρητικότητας και συνδεσιμότητας gigabit είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη και την κοινωνικοοικονομική συνοχή, καθώς αποτελεί βασικό παράγοντα για την ισότιμη οικονομική ανάπτυξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) και των επαγγελματικών υπηρεσιών, των ψηφιακών χώρων εργασίας και της παροχής ηλεκτρονικών υπηρεσιών σε απομακρυσμένες περιοχές. |
| --- | --- |

1.5.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ανάπτυξη δικτύων πολύ υψηλής χωρητικότητας και συνδεσιμότητας gigabit είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη και την κοινωνικοοικονομική συνοχή, καθώς αποτελεί βασικό παράγοντα για την ισότιμη οικονομική ανάπτυξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) και των επαγγελματικών υπηρεσιών, των ψηφιακών χώρων εργασίας και της παροχής ηλεκτρονικών υπηρεσιών σε απομακρυσμένες περιοχές.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ φρονεί πως τα ενιαία σημεία πληροφόρησης με ελάχιστες πληροφορίες σχετικές με τις υλικές υποδομές που πρέπει να παρέχουν οι ιδιοκτήτες των δημόσιων υποδομών, θα πρέπει να ενσωματωθούν και να συνδεθούν με άλλες βάσεις δεδομένων που είναι ήδη διαθέσιμες σε εθνικό επίπεδο, για να αποφεύγονται οι αλληλεπικαλύψεις και να εξοικονομηθούν δαπάνες. |
| --- | --- |

1.6.

Η ΕΟΚΕ φρονεί πως τα ενιαία σημεία πληροφόρησης με ελάχιστες πληροφορίες σχετικές με τις υλικές υποδομές που πρέπει να παρέχουν οι ιδιοκτήτες των δημόσιων υποδομών, θα πρέπει να ενσωματωθούν και να συνδεθούν με άλλες βάσεις δεδομένων που είναι ήδη διαθέσιμες σε εθνικό επίπεδο, για να αποφεύγονται οι αλληλεπικαλύψεις και να εξοικονομηθούν δαπάνες.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ο εξορθολογισμός και η ψηφιοποίηση της διαδικασίας αδειοδότησης αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την ανάπτυξη των ευρωπαϊκών δικτύων ανταγωνισμού. Ωστόσο, η υποχρεωτική θέσπιση της σιωπηρής συναίνεσης για τα δικαιώματα διέλευσης ενδέχεται να αντίκειται στην αρχή της αναλογικότητας και να θίγει το δικαίωμα της ιδιοκτησίας, όπως ορίζεται στα άρθρα 17 και 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. |
| --- | --- |

1.7.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ο εξορθολογισμός και η ψηφιοποίηση της διαδικασίας αδειοδότησης αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την ανάπτυξη των ευρωπαϊκών δικτύων ανταγωνισμού. Ωστόσο, η υποχρεωτική θέσπιση της σιωπηρής συναίνεσης για τα δικαιώματα διέλευσης ενδέχεται να αντίκειται στην αρχή της αναλογικότητας και να θίγει το δικαίωμα της ιδιοκτησίας, όπως ορίζεται στα άρθρα 17 και 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ταχεία κατασκευή των υποδομών, ο συντονισμός των τεχνικών έργων, η δημιουργία συνεργειών μεταξύ των διαφόρων φορέων εκμετάλλευσης δικτύων και η από κοινού χρήση της υπάρχουσας υλικής υποδομής συμβάλλουν στην εξοικονόμηση επενδύσεων μέσω του περιορισμού της επιβάρυνσης του περιβάλλοντος με την αποφυγή περαιτέρω τεχνικών εργασιών και, ως εκ τούτου, στην επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων. |
| --- | --- |

1.8.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ταχεία κατασκευή των υποδομών, ο συντονισμός των τεχνικών έργων, η δημιουργία συνεργειών μεταξύ των διαφόρων φορέων εκμετάλλευσης δικτύων και η από κοινού χρήση της υπάρχουσας υλικής υποδομής συμβάλλουν στην εξοικονόμηση επενδύσεων μέσω του περιορισμού της επιβάρυνσης του περιβάλλοντος με την αποφυγή περαιτέρω τεχνικών εργασιών και, ως εκ τούτου, στην επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η πρόταση θα πρέπει να διευκρινίζει επαληθεύσιμα μέτρα και δράσεις που θα διασφαλίζουν ισόρροπη ανάπτυξη και ισότιμη πρόσβαση σε δίκτυα πολύ υψηλής χωρητικότητας, προς αποφυγή της διεύρυνσης του χάσματος μεταξύ χωρών και περιφερειών με διαφορετικές ταχύτητες και ικανότητες ανάπτυξης, σύμφωνα με τη διακήρυξη για τα ψηφιακά δικαιώματα και τις ψηφιακές αρχές, και ότι όλοι στην ΕΕ θα έχουν πρόσβαση σε υψηλής ποιότητας συνδεσιμότητα, με διαθέσιμη πρόσβαση στο διαδίκτυο, συμπεριλαμβανομένων όσων έχουν χαμηλό εισόδημα. |
| --- | --- |

1.9.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η πρόταση θα πρέπει να διευκρινίζει επαληθεύσιμα μέτρα και δράσεις που θα διασφαλίζουν ισόρροπη ανάπτυξη και ισότιμη πρόσβαση σε δίκτυα πολύ υψηλής χωρητικότητας, προς αποφυγή της διεύρυνσης του χάσματος μεταξύ χωρών και περιφερειών με διαφορετικές ταχύτητες και ικανότητες ανάπτυξης, σύμφωνα με τη διακήρυξη για τα ψηφιακά δικαιώματα και τις ψηφιακές αρχές, και ότι όλοι στην ΕΕ θα έχουν πρόσβαση σε υψηλής ποιότητας συνδεσιμότητα, με διαθέσιμη πρόσβαση στο διαδίκτυο, συμπεριλαμβανομένων όσων έχουν χαμηλό εισόδημα.

2.   Ιστορικό πλαίσιο

Ιστορικό πλαίσιο

| 2.1. | Η εγκατάσταση δικτύων πολύ υψηλής χωρητικότητας, συμπεριλαμβανομένων των οπτικών ινών και του 5G, αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα σε επίπεδο ΕΕ, στο πλαίσιο των προσπαθειών για την επίτευξη των στρατηγικών και ψηφιακών στόχων της ΕΕ έως το 2030. Η πρόσβαση σε δίκτυα είναι απαραίτητη για ένα ευρύ φάσμα καινοτόμων εφαρμογών, οι οποίες έχουν τη δυνατότητα να μετασχηματίσουν και να βοηθήσουν στη διαχρονική βιωσιμότητα πολλών τομέων της οικονομίας της ΕΕ, όπως το εμπόριο, η αυτοκινητοβιομηχανία, η μεταποίηση, η υγειονομική περίθαλψη, οι μεταφορές, η γεωργία και οι υπηρεσίες κοινής ωφελείας. |
| --- | --- |

2.1.

Η εγκατάσταση δικτύων πολύ υψηλής χωρητικότητας, συμπεριλαμβανομένων των οπτικών ινών και του 5G, αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα σε επίπεδο ΕΕ, στο πλαίσιο των προσπαθειών για την επίτευξη των στρατηγικών και ψηφιακών στόχων της ΕΕ έως το 2030. Η πρόσβαση σε δίκτυα είναι απαραίτητη για ένα ευρύ φάσμα καινοτόμων εφαρμογών, οι οποίες έχουν τη δυνατότητα να μετασχηματίσουν και να βοηθήσουν στη διαχρονική βιωσιμότητα πολλών τομέων της οικονομίας της ΕΕ, όπως το εμπόριο, η αυτοκινητοβιομηχανία, η μεταποίηση, η υγειονομική περίθαλψη, οι μεταφορές, η γεωργία και οι υπηρεσίες κοινής ωφελείας.

| 2.2. | Μεταξύ των πρωτοβουλιών που αναλήφθηκαν για την άρση των εμποδίων και για την ενίσχυση της εγκατάστασης δικτύων πολύ υψηλής χωρητικότητας, η Επιτροπή εξέδωσε το 2014 την οδηγία για τη μείωση του κόστους των ευρυζωνικών υπηρεσιών (1), με σκοπό τη διευκόλυνση και την παροχή κινήτρων για την ανάπτυξη δικτύων με τη μείωση του κόστους εγκατάστασης μέσω εναρμονισμένων μέτρων σε επίπεδο ΕΕ. Ωστόσο, οκτώ χρόνια μετά την έναρξη ισχύος της, η οδηγία για τη μείωση του κόστους των ευρυζωνικών υπηρεσιών απέχει ακόμη πολύ από την επίτευξη των στόχων της. Η ανάγκη επανεξέτασης της οδηγίας αντικατοπτρίζεται σαφώς στην έκθεση της Επιτροπής του 2018 σχετικά με την εφαρμογή της, καθώς και στις συνεισφορές των βασικών ενδιαφερόμενων μερών στη δημόσια διαβούλευση σχετικά με την οδηγία, η οποία δρομολογήθηκε από την Επιτροπή τον Δεκέμβριο του 2020. Από τη διαβούλευση αυτή προέκυψε ότι μόνο 20 % όσων απάντησαν θεώρησαν ότι η οδηγία είναι αποτελεσματική όσον αφορά τη διευκόλυνση της ανάπτυξης δικτύων πολύ υψηλής χωρητικότητας με χαμηλότερο κόστος και μόνο 11 % θεώρησαν ότι η οδηγία μείωσε τον χρόνο και το κόστος της αδειοδότησης. |
| --- | --- |

2.2.

Μεταξύ των πρωτοβουλιών που αναλήφθηκαν για την άρση των εμποδίων και για την ενίσχυση της εγκατάστασης δικτύων πολύ υψηλής χωρητικότητας, η Επιτροπή εξέδωσε το 2014 την οδηγία για τη μείωση του κόστους των ευρυζωνικών υπηρεσιών (1

| 2.3. | Η οδηγία έχει επιτύχει μόνο εν μέρει τους στόχους της για αύξηση της ευρυζωνικής κάλυψης. Στην πραγματικότητα, μολονότι το ποσοστό των νοικοκυριών που καλύπτονται από ταχύτητα διαδικτύου 30 Mbps αυξήθηκε από 58,1 % το 2013 σε 90 % το 2022, σύμφωνα με τον δείκτη ψηφιακής οικονομίας και κοινωνίας (DESI), η οδηγία εφαρμόστηκε άνισα μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών, με ενίοτε αποκλίνουσες ερμηνείες. |
| --- | --- |

2.3.

Η οδηγία έχει επιτύχει μόνο εν μέρει τους στόχους της για αύξηση της ευρυζωνικής κάλυψης. Στην πραγματικότητα, μολονότι το ποσοστό των νοικοκυριών που καλύπτονται από ταχύτητα διαδικτύου 30 Mbps αυξήθηκε από 58,1 % το 2013 σε 90 % το 2022, σύμφωνα με τον δείκτη ψηφιακής οικονομίας και κοινωνίας (DESI), η οδηγία εφαρμόστηκε άνισα μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών, με ενίοτε αποκλίνουσες ερμηνείες.

| 2.4. | Έχοντας επίγνωση της ανάγκης βελτίωσης της αποτελεσματικότητας της οδηγίας για τη μείωση του κόστους των ευρυζωνικών υπηρεσιών, η Επιτροπή δρομολόγησε διαδικασία αναθεώρησης και πρότεινε κανονισμό (την πράξη για τις υποδομές gigabit). Η πράξη για τις υποδομές gigabit αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των ελλείψεων της οδηγίας για τη μείωση του κόστους των ευρυζωνικών υπηρεσιών και στη συμβολή στην οικονομικά αποδοτική και έγκαιρη εγκατάσταση των δικτύων πολύ υψηλής χωρητικότητας που απαιτούνται προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η ΕΕ θα επιτύχει τις στρατηγικές της και τους ψηφιακούς στόχους της έως το 2030. |
| --- | --- |

2.4.

Έχοντας επίγνωση της ανάγκης βελτίωσης της αποτελεσματικότητας της οδηγίας για τη μείωση του κόστους των ευρυζωνικών υπηρεσιών, η Επιτροπή δρομολόγησε διαδικασία αναθεώρησης και πρότεινε κανονισμό (την πράξη για τις υποδομές gigabit). Η πράξη για τις υποδομές gigabit αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των ελλείψεων της οδηγίας για τη μείωση του κόστους των ευρυζωνικών υπηρεσιών και στη συμβολή στην οικονομικά αποδοτική και έγκαιρη εγκατάσταση των δικτύων πολύ υψηλής χωρητικότητας που απαιτούνται προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η ΕΕ θα επιτύχει τις στρατηγικές της και τους ψηφιακούς στόχους της έως το 2030.

| 2.5. | Η πρόταση βασίζεται στη σύσταση για την εργαλειοθήκη συνδεσιμότητας που εκδόθηκε τον Σεπτέμβριο του 2020 για την αντιμετώπιση των αυξανόμενων αναγκών συνδεσιμότητας που προκλήθηκαν από την πανδημία COVID-19, με στόχο τη μείωση του κόστους ανάπτυξης των δικτύων gigabit και τη διασφάλιση της ταχείας εγκατάστασης του ραδιοφάσματος 5G. Για τον σκοπό αυτό, τον Μάρτιο του 2021, τα κράτη μέλη προσδιόρισαν 39 βέλτιστες πρακτικές (εκ των οποίων 22 αφορούσαν τη μείωση του κόστους ανάπτυξης) προς συμπερίληψη στην εργαλειοθήκη για τη συνδεσιμότητα. |
| --- | --- |

2.5.

Η πρόταση βασίζεται στη σύσταση για την εργαλειοθήκη συνδεσιμότητας που εκδόθηκε τον Σεπτέμβριο του 2020 για την αντιμετώπιση των αυξανόμενων αναγκών συνδεσιμότητας που προκλήθηκαν από την πανδημία COVID-19, με στόχο τη μείωση του κόστους ανάπτυξης των δικτύων gigabit και τη διασφάλιση της ταχείας εγκατάστασης του ραδιοφάσματος 5G. Για τον σκοπό αυτό, τον Μάρτιο του 2021, τα κράτη μέλη προσδιόρισαν 39 βέλτιστες πρακτικές (εκ των οποίων 22 αφορούσαν τη μείωση του κόστους ανάπτυξης) προς συμπερίληψη στην εργαλειοθήκη για τη συνδεσιμότητα.

| 2.6. | Σύμφωνα με την Επιτροπή η πράξη για τις υποδομές gigabit σχεδιάστηκε για τη βελτίωση της συνδεσιμότητας στην ΕΕ, την ενθάρρυνση της καινοτομίας και την παροχή κινήτρων για επενδύσεις. Θα συμβάλει δε στην επιτάχυνση της εγκατάστασης των υλικών υποδομών που χρησιμοποιούνται για τα δίκτυα gigabit, ενισχύοντας τον συντονισμό των τεχνικών έργων μεταξύ των φορέων εκμετάλλευσης δικτύων, τα οποία αντιστοιχούν σε έως και 70 % του κόστους ανάπτυξης του δικτύου. Αποσκοπεί επίσης στον εξορθολογισμό των διοικητικών διαδικασιών για την ανάπτυξη νέων δικτύων με τη βελτίωση της πρόσβασης σε υλική υποδομή και της διαφάνειας όσον αφορά τα προγραμματισμένα τεχνικά έργα, καθώς και με την εξασφάλιση σαφέστερων όρων πρόσβασης σε υλική υποδομή (συμπεριλαμβανομένης της εντός κτιρίου υποδομής), με την επιτάχυνση και την ψηφιοποίηση των διαδικασιών χορήγησης αδειών, για τις οποίες οι αιτήσεις πρέπει να λαμβάνουν απάντηση εντός 15 ημερών και πρέπει να θεωρείται ότι εγκρίνονται σιωπηρά εντός τεσσάρων μηνών από την παραλαβή τους. |
| --- | --- |

2.6.

Σύμφωνα με την Επιτροπή η πράξη για τις υποδομές gigabit σχεδιάστηκε για τη βελτίωση της συνδεσιμότητας στην ΕΕ, την ενθάρρυνση της καινοτομίας και την παροχή κινήτρων για επενδύσεις. Θα συμβάλει δε στην επιτάχυνση της εγκατάστασης των υλικών υποδομών που χρησιμοποιούνται για τα δίκτυα gigabit, ενισχύοντας τον συντονισμό των τεχνικών έργων μεταξύ των φορέων εκμετάλλευσης δικτύων, τα οποία αντιστοιχούν σε έως και 70 % του κόστους ανάπτυξης του δικτύου. Αποσκοπεί επίσης στον εξορθολογισμό των διοικητικών διαδικασιών για την ανάπτυξη νέων δικτύων με τη βελτίωση της πρόσβασης σε υλική υποδομή και της διαφάνειας όσον αφορά τα προγραμματισμένα τεχνικά έργα, καθώς και με την εξασφάλιση σαφέστερων όρων πρόσβασης σε υλική υποδομή (συμπεριλαμβανομένης της εντός κτιρίου υποδομής), με την επιτάχυνση και την ψηφιοποίηση των διαδικασιών χορήγησης αδειών, για τις οποίες οι αιτήσεις πρέπει να λαμβάνουν απάντηση εντός 15 ημερών και πρέπει να θεωρείται ότι εγκρίνονται σιωπηρά εντός τεσσάρων μηνών από την παραλαβή τους.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

Γενικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τον στόχο της Επιτροπής να προσαρμόσει την οδηγία για τη μείωση του κόστους των ευρυζωνικών υπηρεσιών στις πρόσφατες και στις τρέχουσες τεχνολογικές και κανονιστικές εξελίξεις και στις εξελίξεις της αγοράς και να προωθήσει την αποτελεσματικότερη και ταχύτερη εγκατάσταση πιο βιώσιμων δικτύων (συμπεριλαμβανομένων των οπτικών ινών και των δικτύων 5G), διασφαλίζοντας την ευθυγράμμιση με τον Ευρωπαϊκό κώδικα ηλεκτρονικών επικοινωνιών (2) και συμβάλλοντας στον οικολογικό προσανατολισμό του τομέα της τεχνολογίας πληροφοριών και επικοινωνιών στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. |
| --- | --- |

3.1.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί τον στόχο της Επιτροπής να προσαρμόσει την οδηγία για τη μείωση του κόστους των ευρυζωνικών υπηρεσιών στις πρόσφατες και στις τρέχουσες τεχνολογικές και κανονιστικές εξελίξεις και στις εξελίξεις της αγοράς και να προωθήσει την αποτελεσματικότερη και ταχύτερη εγκατάσταση πιο βιώσιμων δικτύων (συμπεριλαμβανομένων των οπτικών ινών και των δικτύων 5G), διασφαλίζοντας την ευθυγράμμιση με τον Ευρωπαϊκό κώδικα ηλεκτρονικών επικοινωνιών (2

| 3.2. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την απόφαση να χρησιμοποιηθεί το νομικό μέσο του κανονισμού αντί της οδηγίας, λόγω του κινδύνου καθυστερήσεων και ασυνεπειών στις εθνικές διαδικασίες μεταφοράς των οδηγιών. Ένας κανονισμός διασφαλίζει την ομοιομορφία και περιορίζει τον κατακερματισμό των εθνικών νομοθεσιών, η οποία είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη των φιλόδοξων στόχων συνδεσιμότητας της Επιτροπής έως το 2030. Μια οδηγία πιθανότατα δεν θα εφαρμοστεί παρά μόνο μετά τη λήξη της προθεσμίας και, ως εκ τούτου, δεν θα επιτύχει τον στόχο της Επιτροπής για την ταχεία δημιουργία ευνοϊκού νομικού πλαισίου. Η καθυστέρηση στην απλούστευση της διαδικασίας χορήγησης αδειών θα μπορούσε επίσης να θέσει σε κίνδυνο την ανάπτυξη της ψηφιακής ενιαίας αγοράς. Οι τελευταίες εξελίξεις στον ψηφιακό τομέα έχουν τη δυνατότητα να αναβαθμίσουν την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς σε νέο επίπεδο με την εμφάνιση παραγόντων που δραστηριοποιούνται σε διασυνοριακό επίπεδο, γεγονός που θα τονώσει τις επενδύσεις. |
| --- | --- |

3.2.

Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την απόφαση να χρησιμοποιηθεί το νομικό μέσο του κανονισμού αντί της οδηγίας, λόγω του κινδύνου καθυστερήσεων και ασυνεπειών στις εθνικές διαδικασίες μεταφοράς των οδηγιών. Ένας κανονισμός διασφαλίζει την ομοιομορφία και περιορίζει τον κατακερματισμό των εθνικών νομοθεσιών, η οποία είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη των φιλόδοξων στόχων συνδεσιμότητας της Επιτροπής έως το 2030. Μια οδηγία πιθανότατα δεν θα εφαρμοστεί παρά μόνο μετά τη λήξη της προθεσμίας και, ως εκ τούτου, δεν θα επιτύχει τον στόχο της Επιτροπής για την ταχεία δημιουργία ευνοϊκού νομικού πλαισίου. Η καθυστέρηση στην απλούστευση της διαδικασίας χορήγησης αδειών θα μπορούσε επίσης να θέσει σε κίνδυνο την ανάπτυξη της ψηφιακής ενιαίας αγοράς. Οι τελευταίες εξελίξεις στον ψηφιακό τομέα έχουν τη δυνατότητα να αναβαθμίσουν την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς σε νέο επίπεδο με την εμφάνιση παραγόντων που δραστηριοποιούνται σε διασυνοριακό επίπεδο, γεγονός που θα τονώσει τις επενδύσεις.

| 3.3. | Η χαμηλή και ασυνεπής χρήση της οδηγίας για τη μείωση του κόστους των ευρυζωνικών υπηρεσιών, καθώς και η έλλειψη καθοδήγησης, έχουν οδηγήσει σε κατακερματισμένες εθνικές νομοθεσίες και σε κανονιστική αβεβαιότητα. Αυτό με τη σειρά του έθεσε φραγμούς στις επενδύσεις και στη διασυνοριακή δραστηριότητα και δημιούργησε εμπόδια για τις εταιρείες που επιδιώκουν να επιτύχουν οικονομίες κλίμακας σε επίπεδο ΕΕ και, ως εκ τούτου, να αποκομίσουν τα οφέλη της ενιαίας αγοράς της ΕΕ. Κατά συνέπεια, απαιτείται μεγαλύτερη εναρμόνιση, προκειμένου να προωθηθεί η ανάπτυξη των διασυνοριακών δραστηριοτήτων στον τομέα αυτό και να αποφευχθεί μια Ευρώπη δύο ταχυτήτων. |
| --- | --- |

3.3.

Η χαμηλή και ασυνεπής χρήση της οδηγίας για τη μείωση του κόστους των ευρυζωνικών υπηρεσιών, καθώς και η έλλειψη καθοδήγησης, έχουν οδηγήσει σε κατακερματισμένες εθνικές νομοθεσίες και σε κανονιστική αβεβαιότητα. Αυτό με τη σειρά του έθεσε φραγμούς στις επενδύσεις και στη διασυνοριακή δραστηριότητα και δημιούργησε εμπόδια για τις εταιρείες που επιδιώκουν να επιτύχουν οικονομίες κλίμακας σε επίπεδο ΕΕ και, ως εκ τούτου, να αποκομίσουν τα οφέλη της ενιαίας αγοράς της ΕΕ. Κατά συνέπεια, απαιτείται μεγαλύτερη εναρμόνιση, προκειμένου να προωθηθεί η ανάπτυξη των διασυνοριακών δραστηριοτήτων στον τομέα αυτό και να αποφευχθεί μια Ευρώπη δύο ταχυτήτων.

| 3.4. | Ουσιαστικά, τα μέτρα της πρότασης έχουν ως στόχο τα εξής: τη βελτίωση του συντονισμού μεταξύ των τομέων· την απλούστευση και την επιτάχυνση των διαδικασιών για τη χορήγηση αδειών· την πλήρη ψηφιοποίηση της διαδικασίας πρόσβασης σε πληροφορίες σχετικές με τις υφιστάμενες υποδομές και τα προγραμματισμένα τεχνικά έργα, καθώς και της διαδικασίας υποβολής αιτημάτων αδειοδότησης· την απλούστευση της επαναχρησιμοποίησης των δημόσιων υποδομών και της εγκατάστασης υποδομών δικτύου για τους φορείς εκμετάλλευσης· την προετοιμασία για καινοτομία ώστε όλα τα νέα κτίρια και τα κτίρια που ανακαινίζονται σε μεγάλη κλίμακα να είναι εξοπλισμένα με ίνες και υποδομές έτοιμες για την εγκατάσταση ινών· τη συμβολή στη βιωσιμότητα με την ελάττωση του περιβαλλοντικού αντικτύπου των δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών μέσω της προώθησης της κοινής χρήσης υποδομών και της εγκατάστασης αποδοτικότερων τεχνολογιών, της επαναχρησιμοποίησης των υφιστάμενων υποδομών και του καλύτερου συντονισμού των τεχνικών έργων. |
| --- | --- |

3.4.

Ουσιαστικά, τα μέτρα της πρότασης έχουν ως στόχο τα εξής: τη βελτίωση του συντονισμού μεταξύ των τομέων· την απλούστευση και την επιτάχυνση των διαδικασιών για τη χορήγηση αδειών· την πλήρη ψηφιοποίηση της διαδικασίας πρόσβασης σε πληροφορίες σχετικές με τις υφιστάμενες υποδομές και τα προγραμματισμένα τεχνικά έργα, καθώς και της διαδικασίας υποβολής αιτημάτων αδειοδότησης· την απλούστευση της επαναχρησιμοποίησης των δημόσιων υποδομών και της εγκατάστασης υποδομών δικτύου για τους φορείς εκμετάλλευσης· την προετοιμασία για καινοτομία ώστε όλα τα νέα κτίρια και τα κτίρια που ανακαινίζονται σε μεγάλη κλίμακα να είναι εξοπλισμένα με ίνες και υποδομές έτοιμες για την εγκατάσταση ινών· τη συμβολή στη βιωσιμότητα με την ελάττωση του περιβαλλοντικού αντικτύπου των δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών μέσω της προώθησης της κοινής χρήσης υποδομών και της εγκατάστασης αποδοτικότερων τεχνολογιών, της επαναχρησιμοποίησης των υφιστάμενων υποδομών και του καλύτερου συντονισμού των τεχνικών έργων.

| 3.5. | Οι φορείς εκμετάλλευσης θα μπορούν να υποβάλλουν αιτήσεις αδειοδότησης και να έχουν πρόσβαση ψηφιακά σε όλες τις πληροφορίες που απαιτούνται σχετικά με τις υφιστάμενες υποδομές και τα προγραμματισμένα τεχνικά έργα. Η ΕΕ πιστεύει ότι αυτό θα επιτρέψει στους φορείς εκμετάλλευσης να αναπτύξουν δίκτυα με χαμηλότερο κόστος· σύμφωνα με την εκτίμηση επιπτώσεων, αυτό συνεπάγεται εξοικονόμηση 4,5 δισεκατ. ευρώ, με μείωση των δημόσιων επιδοτήσεων κατά 2,4 δισεκατ. ευρώ. |
| --- | --- |

3.5.

Οι φορείς εκμετάλλευσης θα μπορούν να υποβάλλουν αιτήσεις αδειοδότησης και να έχουν πρόσβαση ψηφιακά σε όλες τις πληροφορίες που απαιτούνται σχετικά με τις υφιστάμενες υποδομές και τα προγραμματισμένα τεχνικά έργα. Η ΕΕ πιστεύει ότι αυτό θα επιτρέψει στους φορείς εκμετάλλευσης να αναπτύξουν δίκτυα με χαμηλότερο κόστος· σύμφωνα με την εκτίμηση επιπτώσεων, αυτό συνεπάγεται εξοικονόμηση 4,5 δισεκατ. ευρώ, με μείωση των δημόσιων επιδοτήσεων κατά 2,4 δισεκατ. ευρώ.

| 3.6. | Οι ορισμοί της πρότασης διευρύνθηκαν επίσης σε σύγκριση με την οδηγία για τη μείωση του κόστους των ευρυζωνικών υπηρεσιών. Η πρόταση ισχύει για τους φορείς εκμετάλλευσης δικτύων που παρέχουν πρόσβαση, ώστε να συμπεριληφθούν επίσης οι πάροχοι συναφών εγκαταστάσεων, όπως αγωγών, ιστών και στύλων κεραιών και υλικής υποδομής, να συμπεριληφθούν υποδομές που ανήκουν σε δημόσιους φορείς, όπως τοπικές αρχές και να συμπεριληφθούν κτίρια ή είσοδοι σε κτίρια και κάθε άλλο πάγιο στοιχείο, συμπεριλαμβανομένου του εξοπλισμού οδών, όπως είναι οι στύλοι φωτισμού, οι πινακίδες των δρόμων, οι φωτεινοί σηματοδότες, οι διαφημιστικές πινακίδες, οι στάσεις λεωφορείων και τραμ και οι σταθμοί του μετρό. |
| --- | --- |

3.6.

Οι ορισμοί της πρότασης διευρύνθηκαν επίσης σε σύγκριση με την οδηγία για τη μείωση του κόστους των ευρυζωνικών υπηρεσιών. Η πρόταση ισχύει για τους φορείς εκμετάλλευσης δικτύων που παρέχουν πρόσβαση, ώστε να συμπεριληφθούν επίσης οι πάροχοι συναφών εγκαταστάσεων, όπως αγωγών, ιστών και στύλων κεραιών και υλικής υποδομής, να συμπεριληφθούν υποδομές που ανήκουν σε δημόσιους φορείς, όπως τοπικές αρχές και να συμπεριληφθούν κτίρια ή είσοδοι σε κτίρια και κάθε άλλο πάγιο στοιχείο, συμπεριλαμβανομένου του εξοπλισμού οδών, όπως είναι οι στύλοι φωτισμού, οι πινακίδες των δρόμων, οι φωτεινοί σηματοδότες, οι διαφημιστικές πινακίδες, οι στάσεις λεωφορείων και τραμ και οι σταθμοί του μετρό.

| 3.7. | Η πρόταση εισάγει νέα μέτρα για την αύξηση της διαφάνειας των υφιστάμενων υλικών υποδομών. Για παράδειγμα, απαιτεί από τους ιδιοκτήτες δημόσιων υποδομών να διαθέτουν ελάχιστες πληροφορίες σχετικά με τις υλικές υποδομές μέσω των λεγόμενων ενιαίων σημείων πληροφόρησης (ΕΣΠ). Επιπλέον, θεσπίζει αυστηρότερους κανόνες για τον συντονισμό των προγραμματισμένων τεχνικών έργων, όπως προβλέπεται ήδη από την οδηγία για τη μείωση του κόστους των ευρυζωνικών υπηρεσιών, αλλά με σημαντική διεύρυνση του πεδίου και του είδους εφαρμογής. Για παράδειγμα, οι πληροφορίες σχετικά με τεχνικά έργα που απαιτούνται βάσει της πρότασης πρέπει να διατίθενται σε ψηφιακή μορφή από τον πάροχο του δικτύου μέσω ΕΣΠ, τουλάχιστον τρεις μήνες πριν από την πρώτη αίτηση άδειας. Στο πλαίσιο αυτό, δεδομένου ότι οι βάσεις δεδομένων που περιέχουν αυτές τις πληροφορίες είναι ήδη διαθέσιμες σε πολλές χώρες της ΕΕ, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι το ΕΣΠ θα πρέπει να ενσωματωθεί και να συνδεθεί με άλλες βάσεις δεδομένων, προκειμένου να αποφευχθούν οι αλληλεπικαλύψεις και να εξοικονομηθούν δαπάνες. |
| --- | --- |

3.7.

Η πρόταση εισάγει νέα μέτρα για την αύξηση της διαφάνειας των υφιστάμενων υλικών υποδομών. Για παράδειγμα, απαιτεί από τους ιδιοκτήτες δημόσιων υποδομών να διαθέτουν ελάχιστες πληροφορίες σχετικά με τις υλικές υποδομές μέσω των λεγόμενων ενιαίων σημείων πληροφόρησης (ΕΣΠ). Επιπλέον, θεσπίζει αυστηρότερους κανόνες για τον συντονισμό των προγραμματισμένων τεχνικών έργων, όπως προβλέπεται ήδη από την οδηγία για τη μείωση του κόστους των ευρυζωνικών υπηρεσιών, αλλά με σημαντική διεύρυνση του πεδίου και του είδους εφαρμογής. Για παράδειγμα, οι πληροφορίες σχετικά με τεχνικά έργα που απαιτούνται βάσει της πρότασης πρέπει να διατίθενται σε ψηφιακή μορφή από τον πάροχο του δικτύου μέσω ΕΣΠ, τουλάχιστον τρεις μήνες πριν από την πρώτη αίτηση άδειας. Στο πλαίσιο αυτό, δεδομένου ότι οι βάσεις δεδομένων που περιέχουν αυτές τις πληροφορίες είναι ήδη διαθέσιμες σε πολλές χώρες της ΕΕ, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι το ΕΣΠ θα πρέπει να ενσωματωθεί και να συνδεθεί με άλλες βάσεις δεδομένων, προκειμένου να αποφευχθούν οι αλληλεπικαλύψεις και να εξοικονομηθούν δαπάνες.

| 3.8. | Η πρόταση περιλαμβάνει επίσης μέτρα σχετικά με τις διαδικασίες αδειοδότησης, τα οποία πρέπει να τυποποιηθούν σε εθνικό επίπεδο και να καταστούν πλήρως προσβάσιμα μέσω της εισαγωγής σιωπηρής έγκρισης, η οποία θεωρείται ότι έχει πραγματοποιηθεί τέσσερις μήνες μετά την υποβολή της αίτησης. Επιπλέον, προβλέπεται η ετικέτα «έτοιμο-για-οπτική-ίνα», προκειμένου να εξακριβωθεί κατά πόσον ένα κτίριο πληροί τις απαιτήσεις για την εύκολη εγκατάσταση δικτύου πολύ υψηλής χωρητικότητας, όπως οι οπτικές ίνες, η οποία πρέπει να αποτελεί προϋπόθεση για την έκδοση οικοδομικών αδειών για νέα κτίρια. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι θα ήταν σημαντικό να αναπτυχθεί και στα εν λόγω κτίρια δίκτυο πολύ υψηλής χωρητικότητας, προκειμένου να αξιοποιηθούν πλήρως οι δυνατότητές τους και να χρησιμοποιηθούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο οι επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν. |
| --- | --- |

3.8.

Η πρόταση περιλαμβάνει επίσης μέτρα σχετικά με τις διαδικασίες αδειοδότησης, τα οποία πρέπει να τυποποιηθούν σε εθνικό επίπεδο και να καταστούν πλήρως προσβάσιμα μέσω της εισαγωγής σιωπηρής έγκρισης, η οποία θεωρείται ότι έχει πραγματοποιηθεί τέσσερις μήνες μετά την υποβολή της αίτησης. Επιπλέον, προβλέπεται η ετικέτα «έτοιμο-για-οπτική-ίνα», προκειμένου να εξακριβωθεί κατά πόσον ένα κτίριο πληροί τις απαιτήσεις για την εύκολη εγκατάσταση δικτύου πολύ υψηλής χωρητικότητας, όπως οι οπτικές ίνες, η οποία πρέπει να αποτελεί προϋπόθεση για την έκδοση οικοδομικών αδειών για νέα κτίρια. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι θα ήταν σημαντικό να αναπτυχθεί και στα εν λόγω κτίρια δίκτυο πολύ υψηλής χωρητικότητας, προκειμένου να αξιοποιηθούν πλήρως οι δυνατότητές τους και να χρησιμοποιηθούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο οι επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν.

| 3.9. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό τα κράτη μέλη να έχουν τη δυνατότητα να διατηρούν ή να θεσπίζουν μέτρα που συνάδουν με το δίκαιο της ΕΕ και τα οποία υπερβαίνουν τις ελάχιστες απαιτήσεις που καθορίζονται από την πράξη, όπως αναφέρεται ρητά στην αιτιολογική σκέψη 11, η οποία ορθώς αναφέρει ότι ο παρών κανονισμός δεν εμποδίζει τη λήψη εθνικών μέτρων σύμφωνα με το ενωσιακό δίκαιο τα οποία χρησιμεύουν στην προαγωγή της από κοινού χρήσης υφιστάμενων υλικών υποδομών ή καθιστούν δυνατή την αποδοτικότερη εγκατάσταση νέων υλικών υποδομών, συμπληρώνοντας τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που προβλέπονται στην πράξη για τις υποδομές gigabit. |
| --- | --- |

3.9.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό τα κράτη μέλη να έχουν τη δυνατότητα να διατηρούν ή να θεσπίζουν μέτρα που συνάδουν με το δίκαιο της ΕΕ και τα οποία υπερβαίνουν τις ελάχιστες απαιτήσεις που καθορίζονται από την πράξη, όπως αναφέρεται ρητά στην αιτιολογική σκέψη 11, η οποία ορθώς αναφέρει ότι ο παρών κανονισμός δεν εμποδίζει τη λήψη εθνικών μέτρων σύμφωνα με το ενωσιακό δίκαιο τα οποία χρησιμεύουν στην προαγωγή της από κοινού χρήσης υφιστάμενων υλικών υποδομών ή καθιστούν δυνατή την αποδοτικότερη εγκατάσταση νέων υλικών υποδομών, συμπληρώνοντας τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που προβλέπονται στην πράξη για τις υποδομές gigabit.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

Ειδικές παρατηρήσεις

| 4.1. | Η πρόταση συνάδει με τον Ευρωπαϊκό Κώδικα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών που τέθηκε σε ισχύ τον Δεκέμβριο του 2020, ο οποίος επικαιροποίησε το κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες, και συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων της όσον αφορά την παροχή κινήτρων για επενδύσεις σε προηγμένα δίκτυα συνδεσιμότητας. Ενώ ο κώδικας επικεντρώνεται κυρίως στη βελτίωση του ανταγωνισμού, περιέχει απαιτήσεις για τις επιχειρήσεις με σημαντική ισχύ στην αγορά και αφορά όχι μόνο τις υλικές υποδομές αλλά και τα δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών, όπως τα καλώδια οπτικών ινών, ο κύριος σκοπός της πράξης για τις υποδομές gigabit είναι η άρση των εμποδίων στην ανάπτυξη του δικτύου, λαμβανομένων υπόψη των τρεχουσών τεχνολογικών, εμπορικών και κανονιστικών εξελίξεων. |
| --- | --- |

4.1.

Η πρόταση συνάδει με τον Ευρωπαϊκό Κώδικα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών που τέθηκε σε ισχύ τον Δεκέμβριο του 2020, ο οποίος επικαιροποίησε το κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες, και συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων της όσον αφορά την παροχή κινήτρων για επενδύσεις σε προηγμένα δίκτυα συνδεσιμότητας. Ενώ ο κώδικας επικεντρώνεται κυρίως στη βελτίωση του ανταγωνισμού, περιέχει απαιτήσεις για τις επιχειρήσεις με σημαντική ισχύ στην αγορά και αφορά όχι μόνο τις υλικές υποδομές αλλά και τα δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών, όπως τα καλώδια οπτικών ινών, ο κύριος σκοπός της πράξης για τις υποδομές gigabit είναι η άρση των εμποδίων στην ανάπτυξη του δικτύου, λαμβανομένων υπόψη των τρεχουσών τεχνολογικών, εμπορικών και κανονιστικών εξελίξεων.

| 4.2. | Για την επίτευξη των στόχων που καθορίζονται στην πράξη, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την ευθυγράμμιση του κειμένου με τους ορισμούς του κώδικα και υπογραμμίζει την καθοριστική σημασία της διαθεσιμότητας ταχέων, αποτελεσματικών και απλουστευμένων διαδικασιών, σε συνδυασμό με κατάλληλους όρους, προϋποθέσεις και τιμές, οι οποίες θα μπορούν να εφαρμόζονται με συνεκτικό τρόπο σε ολόκληρη την ΕΕ. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι, στο πλαίσιο αυτό, οι κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμες. |
| --- | --- |

4.2.

Για την επίτευξη των στόχων που καθορίζονται στην πράξη, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την ευθυγράμμιση του κειμένου με τους ορισμούς του κώδικα και υπογραμμίζει την καθοριστική σημασία της διαθεσιμότητας ταχέων, αποτελεσματικών και απλουστευμένων διαδικασιών, σε συνδυασμό με κατάλληλους όρους, προϋποθέσεις και τιμές, οι οποίες θα μπορούν να εφαρμόζονται με συνεκτικό τρόπο σε ολόκληρη την ΕΕ. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι, στο πλαίσιο αυτό, οι κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμες.

| 4.3. | Σύμφωνα με τον στόχο που έθεσε η ψηφιακή δεκαετία 2030 της ΕΕ, η οποία ορίζει ότι, έως το 2030, όλα τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά πρέπει να καλύπτονται από δίκτυα gigabit και ταχείας κινητής τηλεφωνίας και σε αντίθεση με την οδηγία για τη μείωση του κόστους ευρυζωνικών υπηρεσιών, η πρόταση κανονισμού προωθεί την ανάπτυξη δικτύων πολύ υψηλής χωρητικότητας με υποχρεώσεις πρόσβασης για τους ιδιοκτήτες υλικών υποδομών, ανεξάρτητα από τη θέση τους στην αγορά. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την επέκταση του πεδίου εφαρμογής, η οποία θα επιτρέψει σε όλες τις οντότητες που παρέχουν υποδομές να επωφελούνται από τις ταχείες διαδικασίες αδειοδότησης που απορρέουν από την πράξη. Ωστόσο, τονίζει ότι είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι το κανονιστικό πλαίσιο είναι αρκετά ολοκληρωμένο ώστε να καλύπτει τις ποικίλες ανάγκες όλων των ενδιαφερόμενων μερών που συμμετέχουν στην ανάπτυξη δικτυών πολύ υψηλής χωρητικότητας σε ολόκληρη την ΕΕ. |
| --- | --- |

4.3.

Σύμφωνα με τον στόχο που έθεσε η ψηφιακή δεκαετία 2030 της ΕΕ, η οποία ορίζει ότι, έως το 2030, όλα τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά πρέπει να καλύπτονται από δίκτυα gigabit και ταχείας κινητής τηλεφωνίας και σε αντίθεση με την οδηγία για τη μείωση του κόστους ευρυζωνικών υπηρεσιών, η πρόταση κανονισμού προωθεί την ανάπτυξη δικτύων πολύ υψηλής χωρητικότητας με υποχρεώσεις πρόσβασης για τους ιδιοκτήτες υλικών υποδομών, ανεξάρτητα από τη θέση τους στην αγορά. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την επέκταση του πεδίου εφαρμογής, η οποία θα επιτρέψει σε όλες τις οντότητες που παρέχουν υποδομές να επωφελούνται από τις ταχείες διαδικασίες αδειοδότησης που απορρέουν από την πράξη. Ωστόσο, τονίζει ότι είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι το κανονιστικό πλαίσιο είναι αρκετά ολοκληρωμένο ώστε να καλύπτει τις ποικίλες ανάγκες όλων των ενδιαφερόμενων μερών που συμμετέχουν στην ανάπτυξη δικτυών πολύ υψηλής χωρητικότητας σε ολόκληρη την ΕΕ.

| 4.4. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η κοινή χρήση των υφιστάμενων υποδομών είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη των στόχων της ψηφιακής δεκαετίας 2030 της ΕΕ και τονίζει επίσης τη σημασία της ασφάλειας και της ανθεκτικότητας των δικτύων και της προστασίας τους. Η επίτευξη των στόχων συνδεσιμότητας της ΕΕ απαιτεί ολοκληρωμένη στρατηγική που θα συνδυάζει τις τελευταίες τεχνολογίες με ανθεκτικές, αυτόνομες και ασφαλείς αλυσίδες εφοδιασμού. Με τον τρόπο αυτό αποτρέπονται διακοπές των υπηρεσιών που προκύπτουν από αστοχίες ή επιθέσεις στον κυβερνοχώρο. Για τον σκοπό αυτό, η πράξη θα πρέπει να ενθαρρύνει τους παρόχους δικτύων να επιλέγουν τεχνολογικές συνιστώσες που εγγυώνται υψηλό επίπεδο ψηφιακής ασφάλειας, μειώνουν τον κίνδυνο διακοπών του δικτύου και αντιμετωπίζουν επαρκώς το ενδεχόμενο αυτό. Η ευρωστία, η ανθεκτικότητα και η κυβερνοασφάλεια του δικτύου είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη των στόχων που τίθενται στην πράξη, σύμφωνα με το εν εξελίξει κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ και τις σχετικές πτυχές, μεταξύ άλλων ενόψει τυχόν μελλοντικής δράσης της ΕΕ επί του θέματος, η οποία θα συμπεριληφθεί στη νέα εντολή της Επιτροπής που θα ισχύει από το 2024. |
| --- | --- |

4.4.

Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η κοινή χρήση των υφιστάμενων υποδομών είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη των στόχων της ψηφιακής δεκαετίας 2030 της ΕΕ και τονίζει επίσης τη σημασία της ασφάλειας και της ανθεκτικότητας των δικτύων και της προστασίας τους. Η επίτευξη των στόχων συνδεσιμότητας της ΕΕ απαιτεί ολοκληρωμένη στρατηγική που θα συνδυάζει τις τελευταίες τεχνολογίες με ανθεκτικές, αυτόνομες και ασφαλείς αλυσίδες εφοδιασμού. Με τον τρόπο αυτό αποτρέπονται διακοπές των υπηρεσιών που προκύπτουν από αστοχίες ή επιθέσεις στον κυβερνοχώρο. Για τον σκοπό αυτό, η πράξη θα πρέπει να ενθαρρύνει τους παρόχους δικτύων να επιλέγουν τεχνολογικές συνιστώσες που εγγυώνται υψηλό επίπεδο ψηφιακής ασφάλειας, μειώνουν τον κίνδυνο διακοπών του δικτύου και αντιμετωπίζουν επαρκώς το ενδεχόμενο αυτό. Η ευρωστία, η ανθεκτικότητα και η κυβερνοασφάλεια του δικτύου είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη των στόχων που τίθενται στην πράξη, σύμφωνα με το εν εξελίξει κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ και τις σχετικές πτυχές, μεταξύ άλλων ενόψει τυχόν μελλοντικής δράσης της ΕΕ επί του θέματος, η οποία θα συμπεριληφθεί στη νέα εντολή της Επιτροπής που θα ισχύει από το 2024.

| 4.5. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι, σε συνδυασμό με ταχείες, αποτελεσματικές και απλουστευμένες διαδικασίες, οι κατάλληλοι όροι, προϋποθέσεις και τιμές αποτελούν σημαντικά στοιχεία για την πρόσβαση στις υποδομές. Στο πλαίσιο αυτό, δεδομένου ότι είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα του συστήματος, για παράδειγμα με την αποφυγή υπερβολικά υψηλών τιμών που θα είχαν ως αποτέλεσμα την αποθάρρυνση της ανάπτυξης δικτύων πολύ υψηλής χωρητικότητας, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η Επιτροπή θα πρέπει να υιοθετήσει συγκεκριμένες κατευθυντήριες γραμμές. |
| --- | --- |

4.5.

Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι, σε συνδυασμό με ταχείες, αποτελεσματικές και απλουστευμένες διαδικασίες, οι κατάλληλοι όροι, προϋποθέσεις και τιμές αποτελούν σημαντικά στοιχεία για την πρόσβαση στις υποδομές. Στο πλαίσιο αυτό, δεδομένου ότι είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα του συστήματος, για παράδειγμα με την αποφυγή υπερβολικά υψηλών τιμών που θα είχαν ως αποτέλεσμα την αποθάρρυνση της ανάπτυξης δικτύων πολύ υψηλής χωρητικότητας, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η Επιτροπή θα πρέπει να υιοθετήσει συγκεκριμένες κατευθυντήριες γραμμές.

| 4.6. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ο εξορθολογισμός και η ψηφιοποίηση της διαδικασίας αδειοδότησης αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την ανάπτυξη των ευρωπαϊκών δικτύων ανταγωνισμού. Ωστόσο, κρίνει ότι η υποχρεωτική θέσπιση της σιωπηρής συναίνεσης για τα δικαιώματα διέλευσης ενδέχεται να αντίκειται στην αρχή της αναλογικότητας και να θίγει το δικαίωμα της ιδιοκτησίας, όπως ορίζεται στα άρθρα 17 και 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. |
| --- | --- |

4.6.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ο εξορθολογισμός και η ψηφιοποίηση της διαδικασίας αδειοδότησης αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την ανάπτυξη των ευρωπαϊκών δικτύων ανταγωνισμού. Ωστόσο, κρίνει ότι η υποχρεωτική θέσπιση της σιωπηρής συναίνεσης για τα δικαιώματα διέλευσης ενδέχεται να αντίκειται στην αρχή της αναλογικότητας και να θίγει το δικαίωμα της ιδιοκτησίας, όπως ορίζεται στα άρθρα 17 και 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

| 4.7. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ταχεία κατασκευή των υποδομών, ο συντονισμός των τεχνικών έργων, η δημιουργία συνεργειών μεταξύ των διαφόρων φορέων εκμετάλλευσης δικτύων και η από κοινού χρήση της υπάρχουσας υλικής υποδομής συμβάλλουν στην εξοικονόμηση επενδύσεων μέσω του περιορισμού της επιβάρυνσης του περιβάλλοντος με την αποφυγή περαιτέρω τεχνικών εργασιών και, ως εκ τούτου, στην επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων. |
| --- | --- |

4.7.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ταχεία κατασκευή των υποδομών, ο συντονισμός των τεχνικών έργων, η δημιουργία συνεργειών μεταξύ των διαφόρων φορέων εκμετάλλευσης δικτύων και η από κοινού χρήση της υπάρχουσας υλικής υποδομής συμβάλλουν στην εξοικονόμηση επενδύσεων μέσω του περιορισμού της επιβάρυνσης του περιβάλλοντος με την αποφυγή περαιτέρω τεχνικών εργασιών και, ως εκ τούτου, στην επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων.

| 4.8. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η εγκατάσταση δικτύων υψηλής ταχύτητας είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη και για την κοινωνικοοικονομική συνοχή. Στο πλαίσιο αυτό, θεωρεί ότι η πρόταση θα πρέπει να προσδιορίζει επαληθεύσιμα μέτρα και δράσεις που θα διασφαλίζουν ισόρροπη ανάπτυξη και ίση πρόσβαση στα δίκτυα πολύ υψηλής χωρητικότητας, προκειμένου να αποφευχθεί η διεύρυνση του χάσματος μεταξύ χωρών και περιφερειών με διαφορετικές ταχύτητες και ικανότητες ανάπτυξης, σύμφωνα με τη διακήρυξη για τα ψηφιακά δικαιώματα και τις ψηφιακές αρχές (3), σύμφωνα με την οποία όλοι οι παράγοντες της αγοράς που επωφελούνται από τον ψηφιακό μετασχηματισμό θα πρέπει να αναλαμβάνουν τις κοινωνικές ευθύνες τους και να συνεισφέρουν δίκαια και αναλογικά στο κόστος των δημόσιων αγαθών, υπηρεσιών και υποδομών, και κάθε κάτοικος της ΕΕ θα έχει εγγυημένη πρόσβαση σε υψηλής ποιότητας συνδεσιμότητα, με διαθέσιμη σύνδεση στο διαδίκτυο, συμπεριλαμβανομένων των πολιτών με χαμηλό εισόδημα (4). |
| --- | --- |

4.8.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η εγκατάσταση δικτύων υψηλής ταχύτητας είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη και για την κοινωνικοοικονομική συνοχή. Στο πλαίσιο αυτό, θεωρεί ότι η πρόταση θα πρέπει να προσδιορίζει επαληθεύσιμα μέτρα και δράσεις που θα διασφαλίζουν ισόρροπη ανάπτυξη και ίση πρόσβαση στα δίκτυα πολύ υψηλής χωρητικότητας, προκειμένου να αποφευχθεί η διεύρυνση του χάσματος μεταξύ χωρών και περιφερειών με διαφορετικές ταχύτητες και ικανότητες ανάπτυξης, σύμφωνα με τη διακήρυξη για τα ψηφιακά δικαιώματα και τις ψηφιακές αρχές (3

4

Βρυξέλλες, 12 Ιουλίου 2023.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Oliver RÖPKE

---

(1)  Οδηγία 2014/61/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαΐου 2014, για μέτρα μείωσης του κόστους εγκατάστασης υψίρρυθμων δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών (ΕΕ L 155/1 της 23.5.2014, σ. 1).

1

(2)  Οδηγία (ΕΕ) 2018/1972 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2018, για τη θέσπιση του Ευρωπαϊκού Κώδικα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών (ΕΕ L 321/36 της 17.12.2018, σ. 36).

2

(3)  Ευρωπαϊκή διακήρυξη σχετικά με τα ψηφιακά δικαιώματα και τις ψηφιακές αρχές για την ψηφιακή δεκαετία (ΕΕ C 23 της 23.1.2023, σ. 1).

3

(4)

4

---

| 29.9.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 349/121 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 349/121

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τα φθοριούχα αέρια του θερμοκηπίου, την τροποποίηση της οδηγίας (ΕΕ) 2019/1020 και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 648/2004»

[COM(2023) 217 final — 2023/0124 (COD)]

(2023/C 349/19)

| Εισηγήτρια: | η κ. Violeta JELIĆ |
| --- | --- |

Εισηγήτρια:

η κ. Violeta JELIĆ

Violeta JELIĆ

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 1.6.2023
  Συμβούλιο, 7/6/2023 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 114 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 29.6.2023 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 12.7.2023 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 580 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 193/1/2 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 1.6.2023

Συμβούλιο, 7/6/2023

Νομική βάση

Άρθρο 114 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

29.6.2023

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

12.7.2023

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

580

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

193/1/2

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επικροτεί την επικαιροποίηση και την απλούστευση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 648/2004 (1) σχετικά με τα απορρυπαντικά, την κατάργηση περιττών ή παρωχημένων στοιχείων και τη διατήρηση εκείνων που λειτουργούν ικανοποιητικά. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι παρεχόμενες ευκαιρίες για εξορθολογισμό αποδυναμώνονται, ή ακόμη και εξανεμίζονται, λόγω του αυξημένου διοικητικού φόρτου που προκύπτει από άλλες πτυχές της πρότασης αναθεώρησης. |
| --- | --- |

1.1.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επικροτεί την επικαιροποίηση και την απλούστευση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 648/2004 (1

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία που υπέχει η διασφάλιση συνοχής και συνέπειας μεταξύ της αναθεώρησης του κανονισμού για τα απορρυπαντικά και άλλων νομοθετικών και τεχνικών εξελίξεων, όπως αυτές που συνδέονται με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1272/2008 (2) και τον οικολογικό σχεδιασμό για βιώσιμα προϊόντα. |
| --- | --- |

1.2.

Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία που υπέχει η διασφάλιση συνοχής και συνέπειας μεταξύ της αναθεώρησης του κανονισμού για τα απορρυπαντικά και άλλων νομοθετικών και τεχνικών εξελίξεων, όπως αυτές που συνδέονται με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1272/2008 (2

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ είναι πλήρως προσηλωμένη στη διασφάλιση της ασφάλειας των καταναλωτών και των επαγγελματιών χρηστών, θεωρεί όμως ότι οι νέες απαιτήσεις για τα απορρυπαντικά που περιέχουν μικροοργανισμούς είναι αδικαιολόγητα συντηρητικές, ανελαστικές και αντιφατικές. Η ΕΟΚΕ συνιστά να προσαρμοστούν οι κανόνες αυτοί ώστε να είναι πιο συνεκτικοί, τόσο αυτοί καθαυτοί όσο και σε σχέση με άλλες πολιτικές, και να στηρίζουν την καινοτομία σε αυτή την αναδυόμενη κατηγορία προϊόντων αντί να την αποτρέπουν. |
| --- | --- |

1.3.

Η ΕΟΚΕ είναι πλήρως προσηλωμένη στη διασφάλιση της ασφάλειας των καταναλωτών και των επαγγελματιών χρηστών, θεωρεί όμως ότι οι νέες απαιτήσεις για τα απορρυπαντικά που περιέχουν μικροοργανισμούς είναι αδικαιολόγητα συντηρητικές, ανελαστικές και αντιφατικές. Η ΕΟΚΕ συνιστά να προσαρμοστούν οι κανόνες αυτοί ώστε να είναι πιο συνεκτικοί, τόσο αυτοί καθαυτοί όσο και σε σχέση με άλλες πολιτικές, και να στηρίζουν την καινοτομία σε αυτή την αναδυόμενη κατηγορία προϊόντων αντί να την αποτρέπουν.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τους ισότιμους όρους ανταγωνισμού που καθιερώνονται για την εποπτεία της αγοράς των απορρυπαντικών και των επιφανειοδραστικών ουσιών που παράγονται στην ΕΕ ή εισάγονται σε αυτήν. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι η υποχρέωση κατάρτισης και κοινοποίησης διαβατηρίου προϊόντος για κάθε παρτίδα απορρυπαντικού/επιφανειοδραστικής ουσίας είναι υπερβολικά επαχθής, προτείνει δε τον καθορισμό ενός καταλληλότερου στοιχείου ενεργοποίησης για την επικαιροποίηση του διαβατηρίου προϊόντος. |
| --- | --- |

1.4.

Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τους ισότιμους όρους ανταγωνισμού που καθιερώνονται για την εποπτεία της αγοράς των απορρυπαντικών και των επιφανειοδραστικών ουσιών που παράγονται στην ΕΕ ή εισάγονται σε αυτήν. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι η υποχρέωση κατάρτισης και κοινοποίησης διαβατηρίου προϊόντος για κάθε παρτίδα απορρυπαντικού/επιφανειοδραστικής ουσίας είναι υπερβολικά επαχθής, προτείνει δε τον καθορισμό ενός καταλληλότερου στοιχείου ενεργοποίησης για την επικαιροποίηση του διαβατηρίου προϊόντος.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ ζητεί περαιτέρω διευκρινίσεις σχετικά με την προστιθέμενη αξία του διαβατηρίου προϊόντος και της σήμανσης CE για την εποπτεία της αγοράς, δεδομένου ότι οι πληροφορίες αυτές δεν συμπεριλήφθηκαν στην εκτίμηση επιπτώσεων της Επιτροπής. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η δόλια σήμανση CE μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την ασφάλεια των καταναλωτών και των χρηστών και να υπονομεύσει τους ισότιμους όρους ανταγωνισμού για τους συμμορφούμενους οικονομικούς φορείς. |
| --- | --- |

1.5.

Η ΕΟΚΕ ζητεί περαιτέρω διευκρινίσεις σχετικά με την προστιθέμενη αξία του διαβατηρίου προϊόντος και της σήμανσης CE για την εποπτεία της αγοράς, δεδομένου ότι οι πληροφορίες αυτές δεν συμπεριλήφθηκαν στην εκτίμηση επιπτώσεων της Επιτροπής. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η δόλια σήμανση CE μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την ασφάλεια των καταναλωτών και των χρηστών και να υπονομεύσει τους ισότιμους όρους ανταγωνισμού για τους συμμορφούμενους οικονομικούς φορείς.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία που υπέχει η έγκαιρη πρόβλεψη ειδικών και τεχνικών απαιτήσεων ώστε να καταστεί δυνατή η εφαρμογή και συνιστά επομένως να αρχίσουν οι μεταβατικές περίοδοι μόνο μετά τη θέσπιση της σχετικής πρόσθετης νομοθεσίας. |
| --- | --- |

1.6.

Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία που υπέχει η έγκαιρη πρόβλεψη ειδικών και τεχνικών απαιτήσεων ώστε να καταστεί δυνατή η εφαρμογή και συνιστά επομένως να αρχίσουν οι μεταβατικές περίοδοι μόνο μετά τη θέσπιση της σχετικής πρόσθετης νομοθεσίας.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της βελτίωσης της σαφήνειας και της αναγνωσιμότητας των ετικετών των προϊόντων με την εξάλειψη των αλληλεπικαλύψεων μεταξύ νομοθεσιών, με την απλούστευση του περιεχομένου της ετικέτας και με την αποτελεσματική χρήση της ψηφιακής επισήμανσης. Η ΕΟΚΕ συνιστά να εφαρμοστούν οι ίδιες δυνατότητες ψηφιοποίησης της επισήμανσης για τα προσυσκευασμένα προϊόντα, όπως και για τις πωλήσεις προϊόντων επαναπλήρωσης, και να επισημαίνονται σαφέστερα τα απορρυπαντικά με εικονογράμματα/εικονίδια αντί κειμένου. |
| --- | --- |

1.7.

Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της βελτίωσης της σαφήνειας και της αναγνωσιμότητας των ετικετών των προϊόντων με την εξάλειψη των αλληλεπικαλύψεων μεταξύ νομοθεσιών, με την απλούστευση του περιεχομένου της ετικέτας και με την αποτελεσματική χρήση της ψηφιακής επισήμανσης. Η ΕΟΚΕ συνιστά να εφαρμοστούν οι ίδιες δυνατότητες ψηφιοποίησης της επισήμανσης για τα προσυσκευασμένα προϊόντα, όπως και για τις πωλήσεις προϊόντων επαναπλήρωσης, και να επισημαίνονται σαφέστερα τα απορρυπαντικά με εικονογράμματα/εικονίδια αντί κειμένου.

2.   Πλαίσιο της γνωμοδότησης

Πλαίσιο της γνωμοδότησης

| 2.1. | Με την παρούσα πρόταση επικαιροποιούνται οι ισχύοντες κανόνες για τα απορρυπαντικά, με γνώμονα τους στόχους της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, τη στρατηγική για τη βιωσιμότητα των χημικών προϊόντων και την πρόσφατα εκδοθείσα ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα της ΕΕ. Η πρόταση αποσκοπεί στην απλούστευση των κανόνων της αγοράς με την κατάργηση απαιτήσεων που θεωρούνται μη αναγκαίες ή περιττές, την καθιέρωση προαιρετικής ψηφιακής επισήμανσης μέσω της διάκρισης μεταξύ προσυσκευασμένων προϊόντων και προϊόντων που πωλούνται σε επαναπληρώσιμη μορφή, τη διευκόλυνση των πωλήσεων καινοτόμων ασφαλών προϊόντων μέσω της καθιέρωσης απαιτήσεων ασφάλειας για τους μικροοργανισμούς και την ενίσχυση της επιβολής της νομοθεσίας μέσω της θεσμοθέτησης διαβατηρίου προϊόντος. |
| --- | --- |

2.1.

Με την παρούσα πρόταση επικαιροποιούνται οι ισχύοντες κανόνες για τα απορρυπαντικά, με γνώμονα τους στόχους της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, τη στρατηγική για τη βιωσιμότητα των χημικών προϊόντων και την πρόσφατα εκδοθείσα ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα της ΕΕ. Η πρόταση αποσκοπεί στην απλούστευση των κανόνων της αγοράς με την κατάργηση απαιτήσεων που θεωρούνται μη αναγκαίες ή περιττές, την καθιέρωση προαιρετικής ψηφιακής επισήμανσης μέσω της διάκρισης μεταξύ προσυσκευασμένων προϊόντων και προϊόντων που πωλούνται σε επαναπληρώσιμη μορφή, τη διευκόλυνση των πωλήσεων καινοτόμων ασφαλών προϊόντων μέσω της καθιέρωσης απαιτήσεων ασφάλειας για τους μικροοργανισμούς και την ενίσχυση της επιβολής της νομοθεσίας μέσω της θεσμοθέτησης διαβατηρίου προϊόντος.

| 2.2. | Οι γενικές διατάξεις της πρότασης περιλαμβάνουν ορισμούς για τα «απορρυπαντικά», τις «επιφανειοδραστικές ουσίες» και άλλες έννοιες στις οποίες αναφέρεται το κείμενο του προτεινόμενου κανονισμού, ορισμένες από τις οποίες έχουν επικαιροποιηθεί και αποσαφηνιστεί. |
| --- | --- |

2.2.

Οι γενικές διατάξεις της πρότασης περιλαμβάνουν ορισμούς για τα «απορρυπαντικά», τις «επιφανειοδραστικές ουσίες» και άλλες έννοιες στις οποίες αναφέρεται το κείμενο του προτεινόμενου κανονισμού, ορισμένες από τις οποίες έχουν επικαιροποιηθεί και αποσαφηνιστεί.

| 2.3. | Στην πρόταση καθορίζονται οι απαιτήσεις προϊόντων για τα απορρυπαντικά και τις επιφανειοδραστικές ουσίες, όσον αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία, τη βιοαποδομησιμότητα, τη χρήση μικροοργανισμών στα απορρυπαντικά και τους περιορισμούς στην περιεκτικότητα φωσφορικών αλάτων και άλλων φωσφορικών ενώσεων. Τα τρία τελευταία στοιχεία αναλύονται περαιτέρω στα παραρτήματα του προτεινόμενου κανονισμού. |
| --- | --- |

2.3.

Στην πρόταση καθορίζονται οι απαιτήσεις προϊόντων για τα απορρυπαντικά και τις επιφανειοδραστικές ουσίες, όσον αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία, τη βιοαποδομησιμότητα, τη χρήση μικροοργανισμών στα απορρυπαντικά και τους περιορισμούς στην περιεκτικότητα φωσφορικών αλάτων και άλλων φωσφορικών ενώσεων. Τα τρία τελευταία στοιχεία αναλύονται περαιτέρω στα παραρτήματα του προτεινόμενου κανονισμού.

| 2.4. | Στο παράρτημα I περιλαμβάνονται τελικά κριτήρια βιοδιασπασιμότητας και μέθοδοι δοκιμής για τις επιφανειοδραστικές ουσίες, αυτές καθαυτές και όπως περιέχονται στα απορρυπαντικά. Τούτα παραμένουν ουσιαστικά αμετάβλητα σε σχέση με τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 648/2004, καθώς τα εν λόγω κριτήρια και οι μέθοδοι δοκιμής παραμένουν κατάλληλα ως προς τον επιδιωκόμενο σκοπό και ανταποκρίνονται στις πλέον πρόσφατες γνώσεις. Τα παρωχημένα κριτήρια πρωτογενούς βιοαποδομησιμότητας έχουν καταργηθεί, όπως και η διαδικασία παρέκκλισης για τις επιφανειοδραστικές ουσίες που δεν πληρούν τα κριτήρια τελικής βιοαποδομησιμότητας, η οποία ενεργοποιήθηκε άπαξ μόνο, με πρόβλεψη στο πρώην παράρτημα V που έληξε το 2019, οπότε δεν θεωρείται πλέον απαραίτητη. |
| --- | --- |

2.4.

Στο παράρτημα I περιλαμβάνονται τελικά κριτήρια βιοδιασπασιμότητας και μέθοδοι δοκιμής για τις επιφανειοδραστικές ουσίες, αυτές καθαυτές και όπως περιέχονται στα απορρυπαντικά. Τούτα παραμένουν ουσιαστικά αμετάβλητα σε σχέση με τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 648/2004, καθώς τα εν λόγω κριτήρια και οι μέθοδοι δοκιμής παραμένουν κατάλληλα ως προς τον επιδιωκόμενο σκοπό και ανταποκρίνονται στις πλέον πρόσφατες γνώσεις. Τα παρωχημένα κριτήρια πρωτογενούς βιοαποδομησιμότητας έχουν καταργηθεί, όπως και η διαδικασία παρέκκλισης για τις επιφανειοδραστικές ουσίες που δεν πληρούν τα κριτήρια τελικής βιοαποδομησιμότητας, η οποία ενεργοποιήθηκε άπαξ μόνο, με πρόβλεψη στο πρώην παράρτημα V που έληξε το 2019, οπότε δεν θεωρείται πλέον απαραίτητη.

| 2.5. | Στο παράρτημα II της πρότασης εισάγονται απαιτήσεις για τα απορρυπαντικά που περιέχουν μικροοργανισμούς, με σκοπό την πρόβλεψη εναρμονισμένων κανόνων που θα διέπουν την ασφάλεια των προϊόντων αυτών και σχετικών μεθόδων δοκιμών για την απόδειξη της συμμόρφωσης με τους εν λόγω κανόνες. Οι απαιτήσεις συνίστανται στον προσδιορισμό των (στελεχών των) μικροοργανισμών που μπορούν να χρησιμοποιηθούν, με βάση την επίσημη ταυτοποίησή τους, καθώς και τον όρο να ανήκουν τόσο στην ομάδα κινδύνου Ι, όπως ορίζεται στην οδηγία 2000/54/ΕΚ (3) (βιολογικοί παράγοντες κατά την εργασία), όσο και στον κατάλογο τεκμηρίων αναγνωρισμένης ασφάλειας (QPS) της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA). Βάσει του παραρτήματος απαγορεύεται επίσης η χρήση ειδικών παθογόνων οργανισμών ή γενετικώς τροποποιημένων μικροοργανισμών και ισχυρισμών περί αντιμικροβιακής ή απολυμαντικής δράσης, εκτός εάν τα απορρυπαντικά συμμορφώνονται με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 528/2012 (4) για τα βιοκτόνα, καθώς και η διάθεση στην αγορά απορρυπαντικών σε επαναπληρώσιμη μορφή τα οποία περιέχουν μικροοργανισμούς. Επιπλέον, στο παράρτημα προβλέπονται απαιτήσεις περί υποχρεωτικών δοκιμών για τα απορρυπαντικά που περιέχουν μικροοργανισμούς, συμπεριλαμβανομένων δοκιμών από τρίτους για την υποστήριξη τυχόν ισχυρισμών που διατυπώνονται σχετικά με τη δράση των μικροοργανισμών και δοκιμής οξείας τοξικότητας διά της εισπνοής in vivo [δοκιμή Β.2 κατά τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 440/2008 (5), δηλαδή της κατευθυντήριας γραμμής 403 του ΟΟΣΑ]. |
| --- | --- |

2.5.

Στο παράρτημα II της πρότασης εισάγονται απαιτήσεις για τα απορρυπαντικά που περιέχουν μικροοργανισμούς, με σκοπό την πρόβλεψη εναρμονισμένων κανόνων που θα διέπουν την ασφάλεια των προϊόντων αυτών και σχετικών μεθόδων δοκιμών για την απόδειξη της συμμόρφωσης με τους εν λόγω κανόνες. Οι απαιτήσεις συνίστανται στον προσδιορισμό των (στελεχών των) μικροοργανισμών που μπορούν να χρησιμοποιηθούν, με βάση την επίσημη ταυτοποίησή τους, καθώς και τον όρο να ανήκουν τόσο στην ομάδα κινδύνου Ι, όπως ορίζεται στην οδηγία 2000/54/ΕΚ (3

4

5

| 2.6. | Στην πρόταση διατηρούνται αμετάβλητοι οι λεπτομερείς περιορισμοί του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 648/2004 σχετικά με την περιεκτικότητα σε φωσφορικά άλατα και άλλες φωσφορικές ενώσεις. |
| --- | --- |

2.6.

Στην πρόταση διατηρούνται αμετάβλητοι οι λεπτομερείς περιορισμοί του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 648/2004 σχετικά με την περιεκτικότητα σε φωσφορικά άλατα και άλλες φωσφορικές ενώσεις.

| 2.7. | Στην πρόταση περιγράφονται οι υποχρεώσεις των οικονομικών φορέων, τουτέστιν των παρασκευαστών, των εισαγωγέων, των διανομέων και ο νεοεισαχθείς ρόλος του εξουσιοδοτημένου αντιπροσώπου. Η μέχρι τούδε ισχύουσα υποχρέωση του παρασκευαστή να είναι εγκατεστημένος στην Ένωση καταργείται, ωστόσο οι παρασκευαστές εκτός Ένωσης υποχρεούνται να ορίζουν με γραπτή εντολή εξουσιοδοτημένο αντιπρόσωπο για την εκτέλεση ορισμένων καθηκόντων (ενώ τούτο ισχύει σε προαιρετική μόνο βάση για τους παρασκευαστές που είναι εγκατεστημένοι εντός της Ένωσης). |
| --- | --- |

2.7.

Στην πρόταση περιγράφονται οι υποχρεώσεις των οικονομικών φορέων, τουτέστιν των παρασκευαστών, των εισαγωγέων, των διανομέων και ο νεοεισαχθείς ρόλος του εξουσιοδοτημένου αντιπροσώπου. Η μέχρι τούδε ισχύουσα υποχρέωση του παρασκευαστή να είναι εγκατεστημένος στην Ένωση καταργείται, ωστόσο οι παρασκευαστές εκτός Ένωσης υποχρεούνται να ορίζουν με γραπτή εντολή εξουσιοδοτημένο αντιπρόσωπο για την εκτέλεση ορισμένων καθηκόντων (ενώ τούτο ισχύει σε προαιρετική μόνο βάση για τους παρασκευαστές που είναι εγκατεστημένοι εντός της Ένωσης).

| 2.8. | Στην πρόταση εισάγεται μια νέα διαδικασία αξιολόγησης της συμμόρφωσης που πρέπει να διενεργείται από τους παρασκευαστές απορρυπαντικών ή επιφανειοδραστικών ουσιών, η οποία βασίζεται στην ενότητα Α της απόφασης 768/2008/ΕΚ (εσωτερικός έλεγχος παραγωγής). Η διαδικασία περιλαμβάνει υπεύθυνη δήλωση συμμόρφωσης και απαιτεί την κατάρτιση τεχνικού φακέλου που θα περιέχει περιγραφή του απορρυπαντικού και της χρήσης του, εκθέσεις δοκιμών που διενεργήθηκαν για να αποδειχθεί η συμμόρφωση και δελτίο στοιχείων συστατικών. |
| --- | --- |

2.8.

Στην πρόταση εισάγεται μια νέα διαδικασία αξιολόγησης της συμμόρφωσης που πρέπει να διενεργείται από τους παρασκευαστές απορρυπαντικών ή επιφανειοδραστικών ουσιών, η οποία βασίζεται στην ενότητα Α της απόφασης 768/2008/ΕΚ (εσωτερικός έλεγχος παραγωγής). Η διαδικασία περιλαμβάνει υπεύθυνη δήλωση συμμόρφωσης και απαιτεί την κατάρτιση τεχνικού φακέλου που θα περιέχει περιγραφή του απορρυπαντικού και της χρήσης του, εκθέσεις δοκιμών που διενεργήθηκαν για να αποδειχθεί η συμμόρφωση και δελτίο στοιχείων συστατικών.

| 2.9. | Εισάγονται απαιτήσεις για τη σήμανση CE και την επισήμανση των απορρυπαντικών και των επιφανειοδραστικών ουσιών, συμπεριλαμβανομένων κανόνων για την εφαρμογή ψηφιακής επισήμανσης οσάκις ο οικονομικός φορέας προβεί σε τέτοια επιλογή. Οι απαιτήσεις επισήμανσης περιγράφονται λεπτομερέστερα στο παράρτημα V, με προδιαγραφές για την επισήμανση των περιεχομένων, πληροφορίες δοσολογίας που μπορούν να παραλείπονται από τη φυσική ετικέτα εφόσον παρέχονται σε ψηφιακή ετικέτα και έναν απλουστευμένο πίνακα δοσολογίας για τα απορρυπαντικά πλυντηρίων ρούχων που προορίζονται για τον καταναλωτή. Στην πρόταση εισάγεται επίσης η έννοια του φορέα δεδομένων, ο οποίος χρησιμοποιείται για την πρόσβαση στην ψηφιακή ετικέτα και ο οποίος πρέπει να αναγράφεται στο απορρυπαντικό ή στην επιφανειοδραστική ουσία, στη συσκευασία τους ή στα συνοδευτικά έγγραφα. |
| --- | --- |

2.9.

Εισάγονται απαιτήσεις για τη σήμανση CE και την επισήμανση των απορρυπαντικών και των επιφανειοδραστικών ουσιών, συμπεριλαμβανομένων κανόνων για την εφαρμογή ψηφιακής επισήμανσης οσάκις ο οικονομικός φορέας προβεί σε τέτοια επιλογή. Οι απαιτήσεις επισήμανσης περιγράφονται λεπτομερέστερα στο παράρτημα V, με προδιαγραφές για την επισήμανση των περιεχομένων, πληροφορίες δοσολογίας που μπορούν να παραλείπονται από τη φυσική ετικέτα εφόσον παρέχονται σε ψηφιακή ετικέτα και έναν απλουστευμένο πίνακα δοσολογίας για τα απορρυπαντικά πλυντηρίων ρούχων που προορίζονται για τον καταναλωτή. Στην πρόταση εισάγεται επίσης η έννοια του φορέα δεδομένων, ο οποίος χρησιμοποιείται για την πρόσβαση στην ψηφιακή ετικέτα και ο οποίος πρέπει να αναγράφεται στο απορρυπαντικό ή στην επιφανειοδραστική ουσία, στη συσκευασία τους ή στα συνοδευτικά έγγραφα.

| 2.10. | Στην πρόταση καθορίζονται οι όροι και το περιεχόμενο του διαβατηρίου προϊόντος, το οποίο εισάγεται ως μέσο διευκόλυνσης της δήλωσης συμμόρφωσης (μέσω ενός κεντρικού μητρώου) και της εποπτείας της αγοράς για απορρυπαντικά ή επιφανειοδραστικές ουσίες που διατίθενται στην αγορά. Το διαβατήριο προϊόντος πρέπει να είναι προσβάσιμο μέσω του ίδιου φορέα δεδομένων επί του προϊόντος, όπως αναφέρεται ανωτέρω, και προορίζεται να είναι διαλειτουργικό με κάθε διαβατήριο προϊόντος που καταρτίζεται, για παράδειγμα, στο πλαίσιο της νομοθεσίας για τον οικολογικό σχεδιασμό για βιώσιμα προϊόντα. Η Επιτροπή οφείλει να εκδώσει εκτελεστική πράξη στην οποία να καθορίζονται οι τεχνικές απαιτήσεις για το διαβατήριο προϊόντος και τον φορέα δεδομένων. |
| --- | --- |

2.10.

Στην πρόταση καθορίζονται οι όροι και το περιεχόμενο του διαβατηρίου προϊόντος, το οποίο εισάγεται ως μέσο διευκόλυνσης της δήλωσης συμμόρφωσης (μέσω ενός κεντρικού μητρώου) και της εποπτείας της αγοράς για απορρυπαντικά ή επιφανειοδραστικές ουσίες που διατίθενται στην αγορά. Το διαβατήριο προϊόντος πρέπει να είναι προσβάσιμο μέσω του ίδιου φορέα δεδομένων επί του προϊόντος, όπως αναφέρεται ανωτέρω, και προορίζεται να είναι διαλειτουργικό με κάθε διαβατήριο προϊόντος που καταρτίζεται, για παράδειγμα, στο πλαίσιο της νομοθεσίας για τον οικολογικό σχεδιασμό για βιώσιμα προϊόντα. Η Επιτροπή οφείλει να εκδώσει εκτελεστική πράξη στην οποία να καθορίζονται οι τεχνικές απαιτήσεις για το διαβατήριο προϊόντος και τον φορέα δεδομένων.

| 2.11. | Η Επιτροπή εξουσιοδοτείται να εκδίδει στο μέλλον κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις για την προσαρμογή των απαιτήσεων που περιγράφονται στα προηγούμενα κεφάλαια υπό το πρίσμα των τεχνικών και επιστημονικών εξελίξεων και των εξελίξεων στην αγορά. |
| --- | --- |

2.11.

Η Επιτροπή εξουσιοδοτείται να εκδίδει στο μέλλον κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις για την προσαρμογή των απαιτήσεων που περιγράφονται στα προηγούμενα κεφάλαια υπό το πρίσμα των τεχνικών και επιστημονικών εξελίξεων και των εξελίξεων στην αγορά.

| 2.12. | Οι μεταβατικές και τελικές διατάξεις περιλαμβάνουν, στο άρθρο 32, ειδική ρήτρα επανεξέτασης των απαιτήσεων για απορρυπαντικά που περιέχουν μικροοργανισμούς, κατά την οποία η Επιτροπή οφείλει να αξιολογήσει την αξία και την αποτελεσματικότητα των σχετικών κανόνων το αργότερο τρία έτη μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού. |
| --- | --- |

2.12.

Οι μεταβατικές και τελικές διατάξεις περιλαμβάνουν, στο άρθρο 32, ειδική ρήτρα επανεξέτασης των απαιτήσεων για απορρυπαντικά που περιέχουν μικροοργανισμούς, κατά την οποία η Επιτροπή οφείλει να αξιολογήσει την αξία και την αποτελεσματικότητα των σχετικών κανόνων το αργότερο τρία έτη μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού.

3.   Γενικές και ειδικές παρατηρήσεις

Γενικές και ειδικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) θεωρεί ότι ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 648/2004 για τα απορρυπαντικά (εφεξής: κανονισμός για τα απορρυπαντικά) είναι σαφής ως προς τους στόχους του, λειτουργεί ικανοποιητικά και έχει επιτύχει τους σκοπούς του σε μεγάλο βαθμό. |
| --- | --- |

3.1.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) θεωρεί ότι ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 648/2004 για τα απορρυπαντικά (εφεξής: κανονισμός για τα απορρυπαντικά) είναι σαφής ως προς τους στόχους του, λειτουργεί ικανοποιητικά και έχει επιτύχει τους σκοπούς του σε μεγάλο βαθμό.

| 3.2. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την επιδίωξη της Επιτροπής να επικαιροποιήσει τον κανονισμό για τα απορρυπαντικά, ώστε να αντικατοπτρίζει τις τεχνολογικές, εμπορικές και πολιτικές εξελίξεις που έχουν σημειωθεί από την έκδοσή του το 2004, και υποστηρίζει τον στόχο να απλοποιηθούν οι απαιτήσεις για τους οικονομικούς φορείς –ιδίως τις ΜΜΕ– και να εξαλειφθούν οι επαναλήψεις και οι αλληλεπικαλύψεις με άλλες νομοθετικές πράξεις της ΕΕ. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τις απλουστεύσεις που εισάγονται με την πρόταση, διαπιστώνει ωστόσο ότι η μείωση του διοικητικού φόρτου είναι λιγότερο αποφασιστική από ό,τι διατείνεται η Επιτροπή και ότι, στην πράξη, ο φόρτος αυξάνεται σημαντικά σε άλλους τομείς (6). |
| --- | --- |

3.2.

Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την επιδίωξη της Επιτροπής να επικαιροποιήσει τον κανονισμό για τα απορρυπαντικά, ώστε να αντικατοπτρίζει τις τεχνολογικές, εμπορικές και πολιτικές εξελίξεις που έχουν σημειωθεί από την έκδοσή του το 2004, και υποστηρίζει τον στόχο να απλοποιηθούν οι απαιτήσεις για τους οικονομικούς φορείς –ιδίως τις ΜΜΕ– και να εξαλειφθούν οι επαναλήψεις και οι αλληλεπικαλύψεις με άλλες νομοθετικές πράξεις της ΕΕ. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τις απλουστεύσεις που εισάγονται με την πρόταση, διαπιστώνει ωστόσο ότι η μείωση του διοικητικού φόρτου είναι λιγότερο αποφασιστική από ό,τι διατείνεται η Επιτροπή και ότι, στην πράξη, ο φόρτος αυξάνεται σημαντικά σε άλλους τομείς (6

| 3.3. | Η αναθεώρηση του κανονισμού για τα απορρυπαντικά πραγματοποιείται παράλληλα με αρκετές άλλες προτάσεις για αναθεώρηση της ισχύουσας νομοθεσίας, ή θέσπιση νέας, οι οποίες επηρεάζουν επίσης τον τομέα των απορρυπαντικών, συμπεριλαμβανομένου του κανονισμού CLP [(ΕΚ) αριθ. 1272/2008] και του νέου κανονισμού για τον οικολογικό σχεδιασμό για βιώσιμα προϊόντα. Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία να διασφαλισθεί πλήρης συνοχή και συνέπεια μεταξύ αυτών των επιμέρους νομοθετημάτων και να αποφευχθούν αποκλίσεις και επικαλύψεις στις διατάξεις τους. |
| --- | --- |

3.3.

Η αναθεώρηση του κανονισμού για τα απορρυπαντικά πραγματοποιείται παράλληλα με αρκετές άλλες προτάσεις για αναθεώρηση της ισχύουσας νομοθεσίας, ή θέσπιση νέας, οι οποίες επηρεάζουν επίσης τον τομέα των απορρυπαντικών, συμπεριλαμβανομένου του κανονισμού CLP [(ΕΚ) αριθ. 1272/2008] και του νέου κανονισμού για τον οικολογικό σχεδιασμό για βιώσιμα προϊόντα. Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία να διασφαλισθεί πλήρης συνοχή και συνέπεια μεταξύ αυτών των επιμέρους νομοθετημάτων και να αποφευχθούν αποκλίσεις και επικαλύψεις στις διατάξεις τους.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει τον απλουστευμένο ορισμό του «απορρυπαντικού» που περιλαμβάνεται στην πρόταση της Επιτροπής, ο οποίος θα είναι άμεσα κατανοητός και εφαρμόσιμος τόσο από τους οικονομικούς φορείς όσο και από τις δημόσιες αρχές. Η απαλοιφή της αναφοράς σε συγκεκριμένες κατηγορίες συστατικών (σαπούνια και/ή επιφανειοδραστικές ουσίες) στον ορισμό του απορρυπαντικού καθιστά τον εν λόγω ορισμό πιο περιεκτικό και βελτιώνει τη σαφήνεια του πεδίου για μελλοντική καινοτομία σε αυτή την κατηγορία προϊόντων. |
| --- | --- |

3.4.

Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει τον απλουστευμένο ορισμό του «απορρυπαντικού» που περιλαμβάνεται στην πρόταση της Επιτροπής, ο οποίος θα είναι άμεσα κατανοητός και εφαρμόσιμος τόσο από τους οικονομικούς φορείς όσο και από τις δημόσιες αρχές. Η απαλοιφή της αναφοράς σε συγκεκριμένες κατηγορίες συστατικών (σαπούνια και/ή επιφανειοδραστικές ουσίες) στον ορισμό του απορρυπαντικού καθιστά τον εν λόγω ορισμό πιο περιεκτικό και βελτιώνει τη σαφήνεια του πεδίου για μελλοντική καινοτομία σε αυτή την κατηγορία προϊόντων.

| 3.5. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη διατήρηση των απαιτήσεων βιοαποδομησιμότητας για τις επιφανειοδραστικές ουσίες και την κατάργηση της διαδικασίας παρέκκλισης, η οποία δεν χρησιμοποιείται πλέον. Τούτο συμβάλλει στον εξορθολογισμό και τη βελτίωση της σαφήνειας των διατάξεων για τους οικονομικούς φορείς και τις αρχές. |
| --- | --- |

3.5.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη διατήρηση των απαιτήσεων βιοαποδομησιμότητας για τις επιφανειοδραστικές ουσίες και την κατάργηση της διαδικασίας παρέκκλισης, η οποία δεν χρησιμοποιείται πλέον. Τούτο συμβάλλει στον εξορθολογισμό και τη βελτίωση της σαφήνειας των διατάξεων για τους οικονομικούς φορείς και τις αρχές.

| 3.6. | Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι οι προτεινόμενες απαιτήσεις για τα απορρυπαντικά που περιέχουν μικροοργανισμούς είναι υπερβολικά περιοριστικές και ακατάλληλες για απορρυπαντικά. Οι απαιτήσεις δοκιμών που καθορίζονται στο παράρτημα II θεωρούνται υπερβολικά επαχθείς, ιδίως για τις ΜΜΕ. Για τους μικροοργανισμούς που χρησιμοποιούνται σε απορρυπαντικά που διατίθενται σε μορφή ψεκαζόμενων προϊόντων απαιτείται η διεξαγωγή δοκιμής σε σπονδυλωτά ζώα για οξεία τοξικότητα διά της εισπνοής, η οποία θα συνεπαγόταν τη θανάτωση κατά κανόνα 30 ζώων ανά δοκιμή. Τούτο υπονομεύει τη δέσμευση που αναλήφθηκε με την οδηγία 2010/63/ΕΕ (7) για την προστασία των ζώων που χρησιμοποιούνται για επιστημονικούς σκοπούς, η δε δοκιμή αυτή δεν είναι αναγκαία, καθώς υπάρχουν εναλλακτικές μέθοδοι για τον καθορισμό της ασφάλειας [π.χ. συγκριτικές προσεγγίσεις βάσει παλαιότερων δεδομένων, δοκιμές in vitro με ανθρώπινες κυτταρικές σειρές ή βάρος της απόδειξης, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη το υποχρεωτικό καθεστώς ομάδας κινδύνου 1/«τεκμήριο αναγνωρισμένης ασφάλειας (QPS)]. |
| --- | --- |

3.6.

Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι οι προτεινόμενες απαιτήσεις για τα απορρυπαντικά που περιέχουν μικροοργανισμούς είναι υπερβολικά περιοριστικές και ακατάλληλες για απορρυπαντικά. Οι απαιτήσεις δοκιμών που καθορίζονται στο παράρτημα II θεωρούνται υπερβολικά επαχθείς, ιδίως για τις ΜΜΕ. Για τους μικροοργανισμούς που χρησιμοποιούνται σε απορρυπαντικά που διατίθενται σε μορφή ψεκαζόμενων προϊόντων απαιτείται η διεξαγωγή δοκιμής σε σπονδυλωτά ζώα για οξεία τοξικότητα διά της εισπνοής, η οποία θα συνεπαγόταν τη θανάτωση κατά κανόνα 30 ζώων ανά δοκιμή. Τούτο υπονομεύει τη δέσμευση που αναλήφθηκε με την οδηγία 2010/63/ΕΕ (7

| 3.7. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι δεν είναι σκόπιμο να απαιτείται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούνται στα απορρυπαντικά να περιλαμβάνονται στον κατάλογο τεκμηρίων αναγνωρισμένης ασφάλειας της EFSA. Τούτο δεν αποτελεί καν υποχρεωτική απαίτηση για τη χρήση μικροοργανισμού στη βιομηχανία τροφίμων και ζωοτροφών, αλλά μάλλον σημείο εκκίνησης για περαιτέρω αξιολόγηση από την EFSA. Οι μικροοργανισμοί που δεν περιλαμβάνονται στον κατάλογο τεκμηρίων αναγνωρισμένης ασφάλειας εξακολουθούν να μπορούν να υπόκεινται σε αξιολόγηση ασφάλειας και να χρησιμοποιούνται σε τρόφιμα ή ζωοτροφές, αλλά για τα απορρυπαντικά δεν υπάρχει τέτοια δυνατότητα έως ότου η Επιτροπή προβεί εντέλει σε επίσημη επανεξέταση/αναθεώρηση των απαιτήσεων. Δεν θεωρείται αναλογικό να υπάρχουν πιο περιοριστικοί κανόνες για τα απορρυπαντικά απ» ό,τι για τα τρόφιμα που καταναλώνονται απευθείας. Από την άλλη πλευρά, εάν καθίστατο υποχρεωτική η καταχώριση στον κατάλογο τεκμηρίων αναγνωρισμένης ασφάλειας της EFSA, η ΕΟΚΕ θα θεωρούσε αδικαιολόγητο το να απαιτείται από τα απορρυπαντικά που περιέχουν μικροοργανισμούς να φέρουν ως επισήμανση την προειδοποίηση ότι το οικείο προϊόν δεν πρέπει να χρησιμοποιείται σε επιφάνειες που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα. |
| --- | --- |

3.7.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι δεν είναι σκόπιμο να απαιτείται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούνται στα απορρυπαντικά να περιλαμβάνονται στον κατάλογο τεκμηρίων αναγνωρισμένης ασφάλειας της EFSA. Τούτο δεν αποτελεί καν υποχρεωτική απαίτηση για τη χρήση μικροοργανισμού στη βιομηχανία τροφίμων και ζωοτροφών, αλλά μάλλον σημείο εκκίνησης για περαιτέρω αξιολόγηση από την EFSA. Οι μικροοργανισμοί που δεν περιλαμβάνονται στον κατάλογο τεκμηρίων αναγνωρισμένης ασφάλειας εξακολουθούν να μπορούν να υπόκεινται σε αξιολόγηση ασφάλειας και να χρησιμοποιούνται σε τρόφιμα ή ζωοτροφές, αλλά για τα απορρυπαντικά δεν υπάρχει τέτοια δυνατότητα έως ότου η Επιτροπή προβεί εντέλει σε επίσημη επανεξέταση/αναθεώρηση των απαιτήσεων. Δεν θεωρείται αναλογικό να υπάρχουν πιο περιοριστικοί κανόνες για τα απορρυπαντικά απ» ό,τι για τα τρόφιμα που καταναλώνονται απευθείας. Από την άλλη πλευρά, εάν καθίστατο υποχρεωτική η καταχώριση στον κατάλογο τεκμηρίων αναγνωρισμένης ασφάλειας της EFSA, η ΕΟΚΕ θα θεωρούσε αδικαιολόγητο το να απαιτείται από τα απορρυπαντικά που περιέχουν μικροοργανισμούς να φέρουν ως επισήμανση την προειδοποίηση ότι το οικείο προϊόν δεν πρέπει να χρησιμοποιείται σε επιφάνειες που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα.

| 3.8. | Τυχόν περιορισμός των μικροοργανισμών που μπορούν να χρησιμοποιηθούν με τον τρόπο που περιγράφεται στο νέο παράρτημα II ενέχει τον κίνδυνο να παρεμποδιστεί ή να φραγεί η καινοτομία, ενώ παραβλέπεται τόσο το γεγονός ότι τα απορρυπαντικά που περιέχουν μικροοργανισμούς καλύπτονται ήδη από τον κανονισμό για τα απορρυπαντικά και άλλες νομοθετικές πράξεις, όπως η οδηγία για τη γενική ασφάλεια των προϊόντων, όσο και το πλαίσιο που έχει αναπτύξει η βιομηχανία για να καταστεί δυνατή η κατάλληλη διαχείριση του κινδύνου των μικροβιακών συστατικών. Η πρόταση εξαιρεί τα απορρυπαντικά που διατίθενται στην αγορά για σκοπούς έρευνας και ανάπτυξης από τις προϋποθέσεις που ορίζονται στο παράρτημα II σημείο 1, αλλά ο μόνος διαθέσιμος μηχανισμός που επιτρέπει την εμπορική χρήση νέων (στελεχών) μικροοργανισμών είναι μέσω της ρήτρας επανεξέτασης του άρθρου 32 και/ή κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων. Η ΕΟΚΕ συνιστά την υιοθέτηση μιας λιγότερο περιοριστικής διαδικασίας προκειμένου να καταστεί δυνατή και να προωθηθεί η καινοτομία σε αυτό το αναπτυσσόμενο τμήμα προϊόντων. |
| --- | --- |

3.8.

Τυχόν περιορισμός των μικροοργανισμών που μπορούν να χρησιμοποιηθούν με τον τρόπο που περιγράφεται στο νέο παράρτημα II ενέχει τον κίνδυνο να παρεμποδιστεί ή να φραγεί η καινοτομία, ενώ παραβλέπεται τόσο το γεγονός ότι τα απορρυπαντικά που περιέχουν μικροοργανισμούς καλύπτονται ήδη από τον κανονισμό για τα απορρυπαντικά και άλλες νομοθετικές πράξεις, όπως η οδηγία για τη γενική ασφάλεια των προϊόντων, όσο και το πλαίσιο που έχει αναπτύξει η βιομηχανία για να καταστεί δυνατή η κατάλληλη διαχείριση του κινδύνου των μικροβιακών συστατικών. Η πρόταση εξαιρεί τα απορρυπαντικά που διατίθενται στην αγορά για σκοπούς έρευνας και ανάπτυξης από τις προϋποθέσεις που ορίζονται στο παράρτημα II σημείο 1, αλλά ο μόνος διαθέσιμος μηχανισμός που επιτρέπει την εμπορική χρήση νέων (στελεχών) μικροοργανισμών είναι μέσω της ρήτρας επανεξέτασης του άρθρου 32 και/ή κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων. Η ΕΟΚΕ συνιστά την υιοθέτηση μιας λιγότερο περιοριστικής διαδικασίας προκειμένου να καταστεί δυνατή και να προωθηθεί η καινοτομία σε αυτό το αναπτυσσόμενο τμήμα προϊόντων.

| 3.9. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ως προς τη διατήρηση των υφιστάμενων περιορισμών στην περιεκτικότητα φωσφορικών αλάτων και άλλων φωσφορικών ενώσεων, οι οποίοι έχουν αποδειχθεί επιτυχείς όσον αφορά τη μείωση της χρήσης του φωσφόρου από το 2014 και τον περιορισμό της χρήσης τους μόνο σε εφαρμογές όπου είναι κρίσιμης σημασίας ή στις οποίες ο περιορισμός θα επέφερε ακόμη μεγαλύτερες αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον, την ασφάλεια και/ή τις επιδόσεις καθαρισμού (8). |
| --- | --- |

3.9.

Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ως προς τη διατήρηση των υφιστάμενων περιορισμών στην περιεκτικότητα φωσφορικών αλάτων και άλλων φωσφορικών ενώσεων, οι οποίοι έχουν αποδειχθεί επιτυχείς όσον αφορά τη μείωση της χρήσης του φωσφόρου από το 2014 και τον περιορισμό της χρήσης τους μόνο σε εφαρμογές όπου είναι κρίσιμης σημασίας ή στις οποίες ο περιορισμός θα επέφερε ακόμη μεγαλύτερες αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον, την ασφάλεια και/ή τις επιδόσεις καθαρισμού (8

| 3.10. | Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι απαιτείται περαιτέρω σαφήνεια σχετικά με τους ρόλους και τις υποχρεώσεις των οικονομικών φορέων που προσδιορίζονται στην πρόταση, ιδίως του εξουσιοδοτημένου αντιπροσώπου, όπως περιγράφεται στο άρθρο 8. Στην περίπτωση που είναι υποχρεωτικό για έναν παρασκευαστή εγκατεστημένο εκτός της Ένωσης να ορίσει τέτοιον εξουσιοδοτημένο αντιπρόσωπο, δεν είναι σαφές αν η εντολή που έχει δοθεί στον τελευταίο από τον παρασκευαστή τρίτης χώρας πρέπει να περιλαμβάνει, για παράδειγμα, την υποχρέωση παροχής δελτίου στοιχείων συστατικών στους ορισθέντες από τα κράτη μέλη φορείς, όπως περιγράφεται στο άρθρο 7 παράγραφος 6. Για να εξασφαλιστούν ισότιμοι όροι ανταγωνισμού, είναι σημαντικό να ισχύουν οι ίδιες υποχρεώσεις για τους παρασκευαστές τόσο εντός όσο και εκτός της Ένωσης και να είναι σαφής ο τρόπος εκπλήρωσης των εν λόγω υποχρεώσεων. |
| --- | --- |

3.10.

Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι απαιτείται περαιτέρω σαφήνεια σχετικά με τους ρόλους και τις υποχρεώσεις των οικονομικών φορέων που προσδιορίζονται στην πρόταση, ιδίως του εξουσιοδοτημένου αντιπροσώπου, όπως περιγράφεται στο άρθρο 8. Στην περίπτωση που είναι υποχρεωτικό για έναν παρασκευαστή εγκατεστημένο εκτός της Ένωσης να ορίσει τέτοιον εξουσιοδοτημένο αντιπρόσωπο, δεν είναι σαφές αν η εντολή που έχει δοθεί στον τελευταίο από τον παρασκευαστή τρίτης χώρας πρέπει να περιλαμβάνει, για παράδειγμα, την υποχρέωση παροχής δελτίου στοιχείων συστατικών στους ορισθέντες από τα κράτη μέλη φορείς, όπως περιγράφεται στο άρθρο 7 παράγραφος 6. Για να εξασφαλιστούν ισότιμοι όροι ανταγωνισμού, είναι σημαντικό να ισχύουν οι ίδιες υποχρεώσεις για τους παρασκευαστές τόσο εντός όσο και εκτός της Ένωσης και να είναι σαφής ο τρόπος εκπλήρωσης των εν λόγω υποχρεώσεων.

| 3.11. | Η ΕΟΚΕ ζητεί περαιτέρω διευκρινίσεις σχετικά με την προστιθέμενη αξία του διαβατηρίου προϊόντος και της σήμανσης CE ως μέσων απόδειξης και/ή επαλήθευσης της συμμόρφωσης των προϊόντων που υπόκεινται στον κανονισμό για τα απορρυπαντικά. Η έκθεση εκτίμησης επιπτώσεων της Επιτροπής δεν εντοπίζει κανένα συγκεκριμένο πρόβλημα όσον αφορά τη συμμόρφωση ή τους κινδύνους για την ασφάλεια των καταναλωτών ως αιτιολόγηση για την εισαγωγή αυτών των απαιτήσεων, οι οποίες δεν περιλαμβάνονται εξάλλου στις επιλογές πολιτικής που εξετάστηκαν, με αποτέλεσμα να λείπουν πληροφορίες σχετικά με την αξιολόγηση των επιπτώσεών τους. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ επικροτεί την υποχρέωση να εφαρμόζεται το διαβατήριο προϊόντος εξίσου σε όλους τους παρασκευαστές απορρυπαντικών ή επιφανειοδραστικών ουσιών, είτε είναι εγκατεστημένοι εντός είτε εκτός της Ένωσης, προκειμένου να αποφευχθεί η υπονόμευση της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών προϊόντων λόγω των εισαγωγών. |
| --- | --- |

3.11.

Η ΕΟΚΕ ζητεί περαιτέρω διευκρινίσεις σχετικά με την προστιθέμενη αξία του διαβατηρίου προϊόντος και της σήμανσης CE ως μέσων απόδειξης και/ή επαλήθευσης της συμμόρφωσης των προϊόντων που υπόκεινται στον κανονισμό για τα απορρυπαντικά. Η έκθεση εκτίμησης επιπτώσεων της Επιτροπής δεν εντοπίζει κανένα συγκεκριμένο πρόβλημα όσον αφορά τη συμμόρφωση ή τους κινδύνους για την ασφάλεια των καταναλωτών ως αιτιολόγηση για την εισαγωγή αυτών των απαιτήσεων, οι οποίες δεν περιλαμβάνονται εξάλλου στις επιλογές πολιτικής που εξετάστηκαν, με αποτέλεσμα να λείπουν πληροφορίες σχετικά με την αξιολόγηση των επιπτώσεών τους. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ επικροτεί την υποχρέωση να εφαρμόζεται το διαβατήριο προϊόντος εξίσου σε όλους τους παρασκευαστές απορρυπαντικών ή επιφανειοδραστικών ουσιών, είτε είναι εγκατεστημένοι εντός είτε εκτός της Ένωσης, προκειμένου να αποφευχθεί η υπονόμευση της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών προϊόντων λόγω των εισαγωγών.

| 3.12. | Η επίθεση της σήμανσης CE δεν αποτελεί αφ’ εαυτής απόδειξη ότι οι διαδικασίες αξιολόγησης της συμμόρφωσης έχουν διενεργηθεί σύμφωνα με τον κανονισμό και τούτο πρέπει ακόμη να επαληθεύεται από τις αρχές εποπτείας, όπως συμβαίνει στο πλαίσιο του ισχύοντος κανονισμού. Η δόλια σήμανση CE είναι γνωστό ότι συμβαίνει και σε άλλες κατηγορίες προϊόντων που υπόκεινται σε παρόμοια νομοθεσία και μπορεί να εκθέσει τους καταναλωτές σε κινδύνους για την υγεία και την ασφάλεια. |
| --- | --- |

3.12.

Η επίθεση της σήμανσης CE δεν αποτελεί αφ’ εαυτής απόδειξη ότι οι διαδικασίες αξιολόγησης της συμμόρφωσης έχουν διενεργηθεί σύμφωνα με τον κανονισμό και τούτο πρέπει ακόμη να επαληθεύεται από τις αρχές εποπτείας, όπως συμβαίνει στο πλαίσιο του ισχύοντος κανονισμού. Η δόλια σήμανση CE είναι γνωστό ότι συμβαίνει και σε άλλες κατηγορίες προϊόντων που υπόκεινται σε παρόμοια νομοθεσία και μπορεί να εκθέσει τους καταναλωτές σε κινδύνους για την υγεία και την ασφάλεια.

| 3.13. | Η ΕΟΚΕ ζητεί να ενσωματωθεί πλήρως κάθε διαβατήριο προϊόντος που δημιουργείται βάσει του κανονισμού για τα απορρυπαντικά σε εκείνα που έχουν δημιουργηθεί στο πλαίσιο άλλων νομοθετικών πράξεων, όπως ο κανονισμός για τον οικολογικό σχεδιασμό για βιώσιμα προϊόντα. Για να ελαχιστοποιηθεί ο διοικητικός φόρτος για τους οικονομικούς φορείς, ιδίως για τις ΜΜΕ, καθώς και για τις δημόσιες αρχές, είναι σημαντικό να διατηρηθεί η συνοχή και να αποφευχθούν τυχόν αλληλεπικαλυπτόμενες ή αποκλίνουσες απαιτήσεις. |
| --- | --- |

3.13.

Η ΕΟΚΕ ζητεί να ενσωματωθεί πλήρως κάθε διαβατήριο προϊόντος που δημιουργείται βάσει του κανονισμού για τα απορρυπαντικά σε εκείνα που έχουν δημιουργηθεί στο πλαίσιο άλλων νομοθετικών πράξεων, όπως ο κανονισμός για τον οικολογικό σχεδιασμό για βιώσιμα προϊόντα. Για να ελαχιστοποιηθεί ο διοικητικός φόρτος για τους οικονομικούς φορείς, ιδίως για τις ΜΜΕ, καθώς και για τις δημόσιες αρχές, είναι σημαντικό να διατηρηθεί η συνοχή και να αποφευχθούν τυχόν αλληλεπικαλυπτόμενες ή αποκλίνουσες απαιτήσεις.

| 3.14. | Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι οι απαιτήσεις ενημέρωσης για το διαβατήριο προϊόντος, όπως προτείνονται επί του παρόντος, δεν συνάδουν με την επιδιωκόμενη μείωση του διοικητικού φόρτου. Η δημιουργία διαβατηρίου προϊόντος, η κοινοποίηση σε μητρώο και η εκτύπωση/τοποθέτηση νέου φορέα δεδομένων για κάθε συγκεκριμένη παρτίδα ενός προϊόντος δεν είναι εφαρμόσιμες ή αναλογικές, η δε απαίτηση ολοκλήρωσης αυτών των σταδίων πριν από τη διάθεση στην αγορά είναι πιθανό να διαταράξει και να επιβραδύνει τις αλυσίδες εφοδιασμού. Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να προσαρμόσει τις απαιτήσεις αυτές σε ένα πιο λειτουργικό στοιχείο ενεργοποίησης της συχνότητας ή των διακυμάνσεων. |
| --- | --- |

3.14.

Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι οι απαιτήσεις ενημέρωσης για το διαβατήριο προϊόντος, όπως προτείνονται επί του παρόντος, δεν συνάδουν με την επιδιωκόμενη μείωση του διοικητικού φόρτου. Η δημιουργία διαβατηρίου προϊόντος, η κοινοποίηση σε μητρώο και η εκτύπωση/τοποθέτηση νέου φορέα δεδομένων για κάθε συγκεκριμένη παρτίδα ενός προϊόντος δεν είναι εφαρμόσιμες ή αναλογικές, η δε απαίτηση ολοκλήρωσης αυτών των σταδίων πριν από τη διάθεση στην αγορά είναι πιθανό να διαταράξει και να επιβραδύνει τις αλυσίδες εφοδιασμού. Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να προσαρμόσει τις απαιτήσεις αυτές σε ένα πιο λειτουργικό στοιχείο ενεργοποίησης της συχνότητας ή των διακυμάνσεων.

| 3.15. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι οι ειδικές και τεχνικές απαιτήσεις που σχετίζονται με το διαβατήριο προϊόντος πρέπει να εξειδικευθούν αργότερα με εκτελεστική πράξη. Πρόκειται για κρίσιμα στοιχεία για την εφαρμογή του προτεινόμενου κανονισμού και η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της έγκαιρης υιοθέτησης των εν λόγω απαιτήσεων πριν από την έναρξη ισχύος του κανονισμού, προς αποφυγή ανασφάλειας δικαίου. Προκειμένου οι οικονομικοί φορείς να έχουν στη διάθεσή τους επαρκή χρόνο για να εφαρμόσουν τις διατάξεις, η ΕΟΚΕ συνιστά να αρχίσουν οι μεταβατικές περίοδοι για την εφαρμογή του αναθεωρημένου κανονισμού για τα απορρυπαντικά μόνο μετά την εκπλήρωση των νομοθετικών υποχρεώσεων της Επιτροπής. |
| --- | --- |

3.15.

Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι οι ειδικές και τεχνικές απαιτήσεις που σχετίζονται με το διαβατήριο προϊόντος πρέπει να εξειδικευθούν αργότερα με εκτελεστική πράξη. Πρόκειται για κρίσιμα στοιχεία για την εφαρμογή του προτεινόμενου κανονισμού και η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της έγκαιρης υιοθέτησης των εν λόγω απαιτήσεων πριν από την έναρξη ισχύος του κανονισμού, προς αποφυγή ανασφάλειας δικαίου. Προκειμένου οι οικονομικοί φορείς να έχουν στη διάθεσή τους επαρκή χρόνο για να εφαρμόσουν τις διατάξεις, η ΕΟΚΕ συνιστά να αρχίσουν οι μεταβατικές περίοδοι για την εφαρμογή του αναθεωρημένου κανονισμού για τα απορρυπαντικά μόνο μετά την εκπλήρωση των νομοθετικών υποχρεώσεων της Επιτροπής.

| 3.16. | Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της κατάργησης του δελτίου στοιχείων συστατικών για τα απορρυπαντικά που πληρούν τα κριτήρια ταξινόμησης ως επικίνδυνα βάσει του κανονισμού CLP, καθώς με τον τρόπο αυτό εξαλείφεται η περιττή αλληλεπικάλυψη με τις διατάξεις του τελευταίου κανονισμού. Όσον αφορά τα μη επικίνδυνα απορρυπαντικά, η ΕΟΚΕ προτείνει να παρέχεται το δελτίο στοιχείων συστατικών κατόπιν αιτιολογημένου αιτήματος των αρμοδίων φορέων των κρατών μελών, το οποίο προκύπτει από διαπιστωμένες ανάγκες ή ανησυχίες για την προστασία των καταναλωτών· η διατύπωση αυτή συνάδει περισσότερο με το άρθρο 8 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της πρότασης, καθώς και με το παράρτημα VIII του κανονισμού CLP. |
| --- | --- |

3.16.

Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της κατάργησης του δελτίου στοιχείων συστατικών για τα απορρυπαντικά που πληρούν τα κριτήρια ταξινόμησης ως επικίνδυνα βάσει του κανονισμού CLP, καθώς με τον τρόπο αυτό εξαλείφεται η περιττή αλληλεπικάλυψη με τις διατάξεις του τελευταίου κανονισμού. Όσον αφορά τα μη επικίνδυνα απορρυπαντικά, η ΕΟΚΕ προτείνει να παρέχεται το δελτίο στοιχείων συστατικών κατόπιν αιτιολογημένου αιτήματος των αρμοδίων φορέων των κρατών μελών, το οποίο προκύπτει από διαπιστωμένες ανάγκες ή ανησυχίες για την προστασία των καταναλωτών· η διατύπωση αυτή συνάδει περισσότερο με το άρθρο 8 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της πρότασης, καθώς και με το παράρτημα VIII του κανονισμού CLP.

| 3.17. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις –έστω σχετικά περιορισμένες– προτεινόμενες αλλαγές στις απαιτήσεις επισήμανσης, για την εξάλειψη των αλληλεπικαλύψεων μεταξύ του κανονισμού CLP και του κανονισμού για τα απορρυπαντικά όσον αφορά την ταυτοποίηση των συστατικών. Τούτο θα συμβάλει στη βελτίωση της σαφήνειας και της συνάφειας των ετικετών για τους καταναλωτές/τελικούς χρήστες, ως προς τους οποίους έχει αποδειχθεί από ανεξάρτητη έρευνα ότι προτιμούν ετικέτες με λιγότερες αλλά σαφέστερες πληροφορίες (9). Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ προτείνει την περαιτέρω απλούστευση της επισήμανσης των απορρυπαντικών με τη χρήση συστήματος εικονογραμμάτων ή εικονιδίων αντί κειμένου. |
| --- | --- |

3.17.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις –έστω σχετικά περιορισμένες– προτεινόμενες αλλαγές στις απαιτήσεις επισήμανσης, για την εξάλειψη των αλληλεπικαλύψεων μεταξύ του κανονισμού CLP και του κανονισμού για τα απορρυπαντικά όσον αφορά την ταυτοποίηση των συστατικών. Τούτο θα συμβάλει στη βελτίωση της σαφήνειας και της συνάφειας των ετικετών για τους καταναλωτές/τελικούς χρήστες, ως προς τους οποίους έχει αποδειχθεί από ανεξάρτητη έρευνα ότι προτιμούν ετικέτες με λιγότερες αλλά σαφέστερες πληροφορίες (9

| 3.18. | Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει τις διατάξεις της πρότασης που επιτρέπουν την ψηφιακή επισήμανση, η οποία θα συμβάλει επίσης στη βελτίωση της αναγνωσιμότητας των φυσικών ετικετών, ενώ παράλληλα θα προσφέρει στον καταναλωτή/τελικό χρήστη πρόσβαση σε βελτιωμένη εμπειρία όσον αφορά την πληροφόρηση, τη γλωσσική επιλογή και την αναγνωσιμότητα. Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει επίσης την πρόσβαση τόσο στις ψηφιακές ετικέτες όσο και στις πληροφορίες για το διαβατήριο προϊόντος μέσω ενός ενιαίου φορέα δεδομένων, προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί η σύγχυση και η υπερφόρτωση στις ετικέτες. |
| --- | --- |

3.18.

Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει τις διατάξεις της πρότασης που επιτρέπουν την ψηφιακή επισήμανση, η οποία θα συμβάλει επίσης στη βελτίωση της αναγνωσιμότητας των φυσικών ετικετών, ενώ παράλληλα θα προσφέρει στον καταναλωτή/τελικό χρήστη πρόσβαση σε βελτιωμένη εμπειρία όσον αφορά την πληροφόρηση, τη γλωσσική επιλογή και την αναγνωσιμότητα. Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει επίσης την πρόσβαση τόσο στις ψηφιακές ετικέτες όσο και στις πληροφορίες για το διαβατήριο προϊόντος μέσω ενός ενιαίου φορέα δεδομένων, προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί η σύγχυση και η υπερφόρτωση στις ετικέτες.

| 3.19. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόταση να επιτραπεί να παρέχεται ψηφιακά το μεγαλύτερο μέρος της απαιτούμενης επισήμανσης για τα προϊόντα που πωλούνται σε επαναπληρώσιμη μορφή, διερωτάται ωστόσο γιατί δεν θα πρέπει να εφαρμόζονται οι ίδιοι κανόνες για τα προσυσκευασμένα προϊόντα όπως και για τις πωλήσεις επαναπληρώσιμων προϊόντων. Τούτο θα εξασφάλιζε καλύτερα ισότιμους όρους ανταγωνισμού για τα απορρυπαντικά που διατίθενται στην αγορά. |
| --- | --- |

3.19.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόταση να επιτραπεί να παρέχεται ψηφιακά το μεγαλύτερο μέρος της απαιτούμενης επισήμανσης για τα προϊόντα που πωλούνται σε επαναπληρώσιμη μορφή, διερωτάται ωστόσο γιατί δεν θα πρέπει να εφαρμόζονται οι ίδιοι κανόνες για τα προσυσκευασμένα προϊόντα όπως και για τις πωλήσεις επαναπληρώσιμων προϊόντων. Τούτο θα εξασφάλιζε καλύτερα ισότιμους όρους ανταγωνισμού για τα απορρυπαντικά που διατίθενται στην αγορά.

Βρυξέλλες, 12 Ιουλίου 2023.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Oliver RÖPKE

---

(1)  Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 648/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 31ης Μαρτίου 2004, σχετικά με τα απορρυπαντικά (ΕΕ L 104 της 8.4.2004, σ. 1).

1

(2)  Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1272/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2008 , για την ταξινόμηση, την επισήμανση και τη συσκευασία των ουσιών και των μειγμάτων, την τροποποίηση και την κατάργηση των οδηγιών 67/548/EΟΚ και 1999/45/EΚ και την τροποποίηση του κανονισμού (EΚ) αριθ. 1907/2006 (ΕΕ L 353 της 31.12.2008, σ. 1).

2

(3)  Οδηγία 2000/54/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Σεπτεμβρίου 2000, για την προστασία των εργαζομένων από κινδύνους που διατρέχουν λόγω έκθεσής τους σε βιολογικούς παράγοντες κατά την εργασία (έβδομη ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16 παράγραφος 1 της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ) (ΕΕ L 262 της 17.10.2000, σ. 21).

3

(4)  Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 528/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2012 , σχετικά με τη διάθεση στην αγορά και τη χρήση βιοκτόνων (ΕΕ L 167 της 27.6.2012, σ. 1).

4

(5)  Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 440/2008 της Επιτροπής, της 30ής Μαΐου 2008, για καθορισμό των μεθόδων δοκιμής κατ’ εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1907/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, για την καταχώριση, την αξιολόγηση, την αδειοδότηση και τους περιορισμούς των χημικών προϊόντων (REACH) (ΕΕ L 142 της 31.5.2008, σ. 1).

5

(6)  Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τον διοικητικό φόρτο για τη βιομηχανία απορρυπαντικών, ανατρέξτε στο ενημερωτικό δελτίο της AISE για τη σωρευτική εκτίμηση κόστους.

6

(7)  Οδηγία 2010/63/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Σεπτεμβρίου 2010 , περί προστασίας των ζώων που χρησιμοποιούνται για επιστημονικούς σκοπούς (ΕΕ L 276 της 20.10.2010, σ. 33).

7

(8)  Η σχέση του επαγγελματικού πλυσίματος ρούχων και πιάτων με την είσοδο φωσφορικών αλάτων και άλλων φωσφορικών ενώσεων στα λύματα, Umweltbundesamt 98/2021.

8

(9)  Geuens M, Byrne D, Boeije G, Peeters V, Vandecasteele B. Διερεύνηση της αποτελεσματικότητας των απλουστευμένων ετικετών ως προς την ενημέρωση σχετικά με την ασφαλή χρήση: η περίπτωση των οικιακών απορρυπαντικών. Int J Consum Stud. 2021; 45(6):1410–24. https://doi.org/10.1111/ijcs.12662.

9

---

| 29.9.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 349/127 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 349/127

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — σχέδιο δράσης της ΕΕ: Προστασία και αποκατάσταση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων για βιώσιμη και ανθεκτική αλιεία»

[COM(2023) 102 final]

(2023/C 349/20)

| Εισηγητής: | ο κ. Javier GARAT PÉREZ |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Javier GARAT PÉREZ

Javier GARAT PÉREZ

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 27.3.2023 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 28.6.2023 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 41/0/4 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 12.7.2023 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 580 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 149/0/1 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 27.3.2023

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

28.6.2023

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

41/0/4

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

12.7.2023

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

580

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

149/0/1

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Οι ωκεανοί μας καλύπτουν το 70 % της επιφάνειας του πλανήτη. Αποτελούν πηγή τροφίμων και βιοποικιλότητας, συμβάλλουν στη ρύθμιση του κλίματος και εξασφαλίζουν μέσα διαβίωσης σε πολλές παράκτιες κοινότητες, προσφέροντας σημαντικά οφέλη για την υγεία, την κοινωνία και την οικονομία. Ως εκ τούτου, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) φρονεί πως τα υγιή θαλάσσια οικοσυστήματα είναι απαραίτητα για τον πλανήτη και για τους πληθυσμούς που εξαρτώνται από αυτά. |
| --- | --- |

1.1.

Οι ωκεανοί μας καλύπτουν το 70 % της επιφάνειας του πλανήτη. Αποτελούν πηγή τροφίμων και βιοποικιλότητας, συμβάλλουν στη ρύθμιση του κλίματος και εξασφαλίζουν μέσα διαβίωσης σε πολλές παράκτιες κοινότητες, προσφέροντας σημαντικά οφέλη για την υγεία, την κοινωνία και την οικονομία. Ως εκ τούτου, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) φρονεί πως τα υγιή θαλάσσια οικοσυστήματα είναι απαραίτητα για τον πλανήτη και για τους πληθυσμούς που εξαρτώνται από αυτά.

| 1.2. | Οι Ευρωπαίοι αλιείς παρέχουν υψηλής ποιότητας αλιευτικά προϊόντα με σχετικά χαμηλό αποτύπωμα άνθρακα. Μετά από χρόνια χρηστής διαχείρισης και μειωμένης αλιευτικής πίεσης, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τη θεαματική αποκατάσταση των αλιευτικών αποθεμάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) είχε μόνο πέντε αποθέματα που αλιεύονταν με βιώσιμο τρόπο το 2009· το 2022 υπάρχουν πάνω από εξήντα και οι βελτιώσεις συνεχίζονται (1). Τα ιχθυαποθέματα, ιδίως στον Βορειοανατολικό Ατλαντικό, αυξήθηκαν σημαντικά, σε μία μόλις δεκαετία, φθάνοντας σε επίπεδα κατά 50 % υψηλότερα από του 2010 (2). Επιπλέον, το 99 % των εκφορτώσεων αποθεμάτων ιχθύων που υπόκεινται σε ρυθμίσεις στην ΕΕ στον Βορειοανατολικό Ατλαντικό (3), και το 82,5 % παγκοσμίως (4), προέρχεται από βιώσιμα ιχθυαποθέματα. |
| --- | --- |

1.2.

Οι Ευρωπαίοι αλιείς παρέχουν υψηλής ποιότητας αλιευτικά προϊόντα με σχετικά χαμηλό αποτύπωμα άνθρακα. Μετά από χρόνια χρηστής διαχείρισης και μειωμένης αλιευτικής πίεσης, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τη θεαματική αποκατάσταση των αλιευτικών αποθεμάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) είχε μόνο πέντε αποθέματα που αλιεύονταν με βιώσιμο τρόπο το 2009· το 2022 υπάρχουν πάνω από εξήντα και οι βελτιώσεις συνεχίζονται (1

2

3

4

| 1.3. | Ωστόσο, η ανάκαμψη αυτή είχε σημαντικό κοινωνικοοικονομικό κόστος. Οι περικοπές των ποσοστώσεων, σε συνδυασμό με τις συνεχείς κρίσεις που πλήττουν τους αλιείς, έχουν καταστροφικές συνέπειες, οδηγώντας στη διάλυση σκαφών σε ολόκληρη την Ευρώπη. Σύμφωνα με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), ο ευρωπαϊκός αλιευτικός στόλος διαθέτει σήμερα 28 % λιγότερα σκάφη από ό,τι το 2000. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ θεωρεί ζωτικής σημασίας να παρέχεται στις επιχειρήσεις και στους εργαζομένους εισοδηματική προβλεψιμότητα και ένα πλαίσιο οικονομικής σταθερότητας. |
| --- | --- |

1.3.

Ωστόσο, η ανάκαμψη αυτή είχε σημαντικό κοινωνικοοικονομικό κόστος. Οι περικοπές των ποσοστώσεων, σε συνδυασμό με τις συνεχείς κρίσεις που πλήττουν τους αλιείς, έχουν καταστροφικές συνέπειες, οδηγώντας στη διάλυση σκαφών σε ολόκληρη την Ευρώπη. Σύμφωνα με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), ο ευρωπαϊκός αλιευτικός στόλος διαθέτει σήμερα 28 % λιγότερα σκάφη από ό,τι το 2000. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ θεωρεί ζωτικής σημασίας να παρέχεται στις επιχειρήσεις και στους εργαζομένους εισοδηματική προβλεψιμότητα και ένα πλαίσιο οικονομικής σταθερότητας.

| 1.4. | Μολονότι η αλιεία στην Ευρώπη έχει καταβάλει μεγάλες προσπάθειες και έχει σημειώσει πρόοδο προς την κατεύθυνση της βιωσιμότητας και της προστασίας των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, οι ωκεανοί εξακολουθούν να υφίστανται την κλιματική αλλαγή, την οξίνιση και τη ρύπανση από παράγοντες όπως τα πλαστικά και άλλα θαλάσσια απορρίμματα ή απόβλητα προερχόμενα από δραστηριότητες στη στεριά, τα οποία συνιστούν σοβαρή απειλή για τα θαλάσσια οικοσυστήματα και τις κοινότητες που εξαρτώνται από αυτά. Για την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων, και σύμφωνα με τους στόχους του νέου παγκόσμιου πλαισίου για τη βιοποικιλότητα μετά το 2020 και της στρατηγικής της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030, η ΕΕ πρέπει να προστατεύσει νομικά το 30 % των θαλασσών της πριν από το 2030. Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να επιτύχουν αυτόν τον στόχο εντός του καθορισμένου χρονικού πλαισίου και να αναζητήσουν λύσεις που θα επιτρέπουν τη συνύπαρξη με την αλιεία, όταν το συνιστά η επιστήμη. |
| --- | --- |

1.4.

Μολονότι η αλιεία στην Ευρώπη έχει καταβάλει μεγάλες προσπάθειες και έχει σημειώσει πρόοδο προς την κατεύθυνση της βιωσιμότητας και της προστασίας των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, οι ωκεανοί εξακολουθούν να υφίστανται την κλιματική αλλαγή, την οξίνιση και τη ρύπανση από παράγοντες όπως τα πλαστικά και άλλα θαλάσσια απορρίμματα ή απόβλητα προερχόμενα από δραστηριότητες στη στεριά, τα οποία συνιστούν σοβαρή απειλή για τα θαλάσσια οικοσυστήματα και τις κοινότητες που εξαρτώνται από αυτά. Για την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων, και σύμφωνα με τους στόχους του νέου παγκόσμιου πλαισίου για τη βιοποικιλότητα μετά το 2020 και της στρατηγικής της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030, η ΕΕ πρέπει να προστατεύσει νομικά το 30 % των θαλασσών της πριν από το 2030. Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να επιτύχουν αυτόν τον στόχο εντός του καθορισμένου χρονικού πλαισίου και να αναζητήσουν λύσεις που θα επιτρέπουν τη συνύπαρξη με την αλιεία, όταν το συνιστά η επιστήμη.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι, παρά τις βελτιώσεις, η αλιεία εξακολουθεί να έχει περιβαλλοντικό αντίκτυπο στους ωκεανούς. Ως εκ τούτου, είναι πρόδηλη η ανάγκη περαιτέρω μετριασμού του αντικτύπου των αλιευτικών εργαλείων, αύξησης της επιλεκτικότητας των διχτυών, καθώς και προστασίας των ευάλωτων θαλάσσιων ειδών και οικοσυστημάτων. Η ΕΟΚΕ ζητεί να εφαρμοστεί μια στρατηγική για την απανθρακοποίηση και την προστασία του περιβάλλοντος, η οποία θα επικεντρώνεται περισσότερο στην καινοτομία παρά στην εξάλειψη της δραστηριότητας και θα αποδίδει ίση σημασία στους τρεις πυλώνες της βιωσιμότητας, τον περιβαλλοντικό, τον κοινωνικό και τον οικονομικό, συμβάλλοντας στη διατήρηση εξειδικευμένων θέσεων εργασίας στην Ευρώπη. Ειδικότερα, η ΕΟΚΕ ζητεί να επιτευχθεί ισορροπία μεταξύ της πρότασης για προώθηση των απαγορεύσεων σε παραδοσιακές αλιευτικές περιοχές και της διατήρησης της αλιευτικής δραστηριότητας, λαμβανομένης υπόψη της συνεχούς βελτίωσης των αποθεμάτων και της αύξησης του κινδύνου μείωσης του στόλου. |
| --- | --- |

1.5.

Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι, παρά τις βελτιώσεις, η αλιεία εξακολουθεί να έχει περιβαλλοντικό αντίκτυπο στους ωκεανούς. Ως εκ τούτου, είναι πρόδηλη η ανάγκη περαιτέρω μετριασμού του αντικτύπου των αλιευτικών εργαλείων, αύξησης της επιλεκτικότητας των διχτυών, καθώς και προστασίας των ευάλωτων θαλάσσιων ειδών και οικοσυστημάτων. Η ΕΟΚΕ ζητεί να εφαρμοστεί μια στρατηγική για την απανθρακοποίηση και την προστασία του περιβάλλοντος, η οποία θα επικεντρώνεται περισσότερο στην καινοτομία παρά στην εξάλειψη της δραστηριότητας και θα αποδίδει ίση σημασία στους τρεις πυλώνες της βιωσιμότητας, τον περιβαλλοντικό, τον κοινωνικό και τον οικονομικό, συμβάλλοντας στη διατήρηση εξειδικευμένων θέσεων εργασίας στην Ευρώπη. Ειδικότερα, η ΕΟΚΕ ζητεί να επιτευχθεί ισορροπία μεταξύ της πρότασης για προώθηση των απαγορεύσεων σε παραδοσιακές αλιευτικές περιοχές και της διατήρησης της αλιευτικής δραστηριότητας, λαμβανομένης υπόψη της συνεχούς βελτίωσης των αποθεμάτων και της αύξησης του κινδύνου μείωσης του στόλου.

| 1.6. | Μολονότι το σχέδιο δράσης δεν έχει νομικά δεσμευτικό χαρακτήρα, η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι θα έχει σημαντικό κοινωνικοοικονομικό κόστος για τα κράτη μέλη και τους στόλους τους. Ως εκ τούτου, εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι το σχέδιο δράσης δεν συνοδεύεται από κοινωνικοοικονομική μελέτη και δεν προτείνει κανένα πρόσθετο χρηματοδοτικό μέτρο για την πράσινη και την ενεργειακή μετάβαση που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Για αυτό, η ΕΟΚΕ ζητεί τη διενέργεια μελέτης κοινωνικοοικονομικού αντικτύπου των προτεινόμενων μέτρων, ιδίως όσον αφορά την απαγόρευση της αλιείας βυθού σε προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές (ΠΘΠ), και ζητεί να τεθούν σε εφαρμογή όλα τα αναγκαία μέσα, συμπεριλαμβανομένων των κινήτρων και των αντισταθμιστικών μηχανισμών, για μια δίκαιη και ισορροπημένη μετάβαση. |
| --- | --- |

1.6.

Μολονότι το σχέδιο δράσης δεν έχει νομικά δεσμευτικό χαρακτήρα, η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι θα έχει σημαντικό κοινωνικοοικονομικό κόστος για τα κράτη μέλη και τους στόλους τους. Ως εκ τούτου, εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι το σχέδιο δράσης δεν συνοδεύεται από κοινωνικοοικονομική μελέτη και δεν προτείνει κανένα πρόσθετο χρηματοδοτικό μέτρο για την πράσινη και την ενεργειακή μετάβαση που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Για αυτό, η ΕΟΚΕ ζητεί τη διενέργεια μελέτης κοινωνικοοικονομικού αντικτύπου των προτεινόμενων μέτρων, ιδίως όσον αφορά την απαγόρευση της αλιείας βυθού σε προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές (ΠΘΠ), και ζητεί να τεθούν σε εφαρμογή όλα τα αναγκαία μέσα, συμπεριλαμβανομένων των κινήτρων και των αντισταθμιστικών μηχανισμών, για μια δίκαιη και ισορροπημένη μετάβαση.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι σημαντικό οι τυχόν περιορισμοί στα εργαλεία βυθού να ανακλώνται αυτόματα στα προϊόντα που εισάγονται από τρίτες χώρες, ιδίως δεδομένου ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εισάγει το 70 % των ψαριών που καταναλώνει και ότι χιλιάδες τόνοι ιχθύων προέρχονται από χώρες όπως η Ρωσία και η Κίνα και μάλιστα επωφελούνται από δασμολογικές προτιμήσεις (αυτόνομες δασμολογικές ποσοστώσεις). Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συμπεριλάβει στο σχέδιο δράσης αγορακεντρικά μέτρα για τη διασφάλιση της συνέπειας και της συνοχής μεταξύ των εσωτερικών και των εξωτερικών πολιτικών, καθώς και ισότιμων όρων ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρήσεων της ΕΕ και των επιχειρήσεων εκτός ΕΕ. Το 25 % των συνολικών ευρωπαϊκών αλιευμάτων αλιεύονται με κινητά εργαλεία βυθού (5). Η ΕΟΚΕ ζητεί ένα σχέδιο δράσης που δεν θα αυξάνει το χάσμα ασφάλειας και επισιτιστικής κυριαρχίας (σε θαλασσινά προϊόντα) και θα επιτρέπει στους αλιείς να αξιοποιούν πλήρως τις αλιευτικές ποσοστώσεις που τους έχουν παραχωρηθεί βάσει νόμου. |
| --- | --- |

1.7.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι σημαντικό οι τυχόν περιορισμοί στα εργαλεία βυθού να ανακλώνται αυτόματα στα προϊόντα που εισάγονται από τρίτες χώρες, ιδίως δεδομένου ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εισάγει το 70 % των ψαριών που καταναλώνει και ότι χιλιάδες τόνοι ιχθύων προέρχονται από χώρες όπως η Ρωσία και η Κίνα και μάλιστα επωφελούνται από δασμολογικές προτιμήσεις (αυτόνομες δασμολογικές ποσοστώσεις). Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συμπεριλάβει στο σχέδιο δράσης αγορακεντρικά μέτρα για τη διασφάλιση της συνέπειας και της συνοχής μεταξύ των εσωτερικών και των εξωτερικών πολιτικών, καθώς και ισότιμων όρων ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρήσεων της ΕΕ και των επιχειρήσεων εκτός ΕΕ. Το 25 % των συνολικών ευρωπαϊκών αλιευμάτων αλιεύονται με κινητά εργαλεία βυθού (5

| 1.8. | Όσον αφορά το ευρωπαϊκό χέλι, η ΕΟΚΕ ζητεί συνεχείς και ταχείες προσπάθειες για την αποκατάσταση των οικοτόπων χελιού, τη βελτίωση της συνδεσιμότητας των ποταμών και την αντιμετώπιση των φραγμών στη μετανάστευση. Ζητεί επίσης τη βελτίωση της διασυνοριακής συνεργασίας και την αποφυγή αντιπαραγωγικών αλιευτικών πρακτικών. Ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι οι πρόσφατες απαγορεύσεις αλιείας που εγκρίθηκαν για εμπορικές και ψυχαγωγικές δραστηριότητες από την ΕΕ έχουν αρνητικό αντίκτυπο στην παράκτια αλιεία σε ολόκληρη την Ευρώπη και, ως εκ τούτου, ζητεί να πραγματοποιηθεί ανάλυση της προόδου όσον αφορά την αποκατάσταση των ειδών πριν από την εξέταση περαιτέρω περιοριστικών για την αλιεία μέτρων. |
| --- | --- |

1.8.

Όσον αφορά το ευρωπαϊκό χέλι, η ΕΟΚΕ ζητεί συνεχείς και ταχείες προσπάθειες για την αποκατάσταση των οικοτόπων χελιού, τη βελτίωση της συνδεσιμότητας των ποταμών και την αντιμετώπιση των φραγμών στη μετανάστευση. Ζητεί επίσης τη βελτίωση της διασυνοριακής συνεργασίας και την αποφυγή αντιπαραγωγικών αλιευτικών πρακτικών. Ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι οι πρόσφατες απαγορεύσεις αλιείας που εγκρίθηκαν για εμπορικές και ψυχαγωγικές δραστηριότητες από την ΕΕ έχουν αρνητικό αντίκτυπο στην παράκτια αλιεία σε ολόκληρη την Ευρώπη και, ως εκ τούτου, ζητεί να πραγματοποιηθεί ανάλυση της προόδου όσον αφορά την αποκατάσταση των ειδών πριν από την εξέταση περαιτέρω περιοριστικών για την αλιεία μέτρων.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τον καίριο ρόλο της επιστήμης στον εντοπισμό, τη διαχείριση και τον μετριασμό των απειλών για τα θαλάσσια οικοσυστήματα. Εν κατακλείδι, η ΕΟΚΕ θεωρεί αναγκαίο να ενισχυθούν και να βελτιωθούν οι επιστημονικές συστάσεις, να υιοθετηθεί μια οικοσυστημική προσέγγιση για τη διαχείριση των θαλάσσιων πόρων και να χρησιμοποιηθεί υψηλότερου διαχωρισμού χαρτογράφηση του αλιευτικού αποτυπώματος και των καταβοθρών άνθρακα. |
| --- | --- |

1.9.

Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τον καίριο ρόλο της επιστήμης στον εντοπισμό, τη διαχείριση και τον μετριασμό των απειλών για τα θαλάσσια οικοσυστήματα. Εν κατακλείδι, η ΕΟΚΕ θεωρεί αναγκαίο να ενισχυθούν και να βελτιωθούν οι επιστημονικές συστάσεις, να υιοθετηθεί μια οικοσυστημική προσέγγιση για τη διαχείριση των θαλάσσιων πόρων και να χρησιμοποιηθεί υψηλότερου διαχωρισμού χαρτογράφηση του αλιευτικού αποτυπώματος και των καταβοθρών άνθρακα.

| 1.10. | Όσον αφορά τα πυρομαχικά και άλλους ρύπους που απορρίπτονται στις θάλασσές μας σε καιρούς πολέμου, ιδίως στη Βαλτική Θάλασσα, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να λάβουν λειτουργικά μέτρα για τον καθαρισμό του θαλάσσιου βυθού, καθώς και νομοθετικά μέτρα για να διασφαλιστεί ότι τα ύδατα θα είναι ασφαλή από αυτούς τους κινδύνους. |
| --- | --- |

1.10.

Όσον αφορά τα πυρομαχικά και άλλους ρύπους που απορρίπτονται στις θάλασσές μας σε καιρούς πολέμου, ιδίως στη Βαλτική Θάλασσα, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να λάβουν λειτουργικά μέτρα για τον καθαρισμό του θαλάσσιου βυθού, καθώς και νομοθετικά μέτρα για να διασφαλιστεί ότι τα ύδατα θα είναι ασφαλή από αυτούς τους κινδύνους.

2.   Γενικό πλαίσιο

Γενικό πλαίσιο

| 2.1. | Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το σχέδιο δράσης αποτελεί μέρος των προσπαθειών της για την επίτευξη συνεκτικότερης εφαρμογής της περιβαλλοντικής πολιτικής της ΕΕ και της κοινής αλιευτικής πολιτικής με τους τρεις πυλώνες της βιωσιμότητας: τον περιβαλλοντικό, τον οικονομικό και τον κοινωνικό. Επιδιώκει την επιτάχυνση της μετάβασης σε πιο βιώσιμες αλιευτικές πρακτικές με τους εξής τρόπους:






  — | τη χρήση πιο επιλεκτικών αλιευτικών εργαλείων και πρακτικών στην επαγγελματική αλιεία για τη μείωση της αλίευσης ιχθυδίων και, ως εκ τούτου, την αύξηση της δυνατότητας των ιχθυαποθεμάτων να αναπαράγονται και να διατηρούνται στο φυσικό περιβάλλον· |
| --- | --- | --- |

2.1.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το σχέδιο δράσης αποτελεί μέρος των προσπαθειών της για την επίτευξη συνεκτικότερης εφαρμογής της περιβαλλοντικής πολιτικής της ΕΕ και της κοινής αλιευτικής πολιτικής με τους τρεις πυλώνες της βιωσιμότητας: τον περιβαλλοντικό, τον οικονομικό και τον κοινωνικό. Επιδιώκει την επιτάχυνση της μετάβασης σε πιο βιώσιμες αλιευτικές πρακτικές με τους εξής τρόπους:

—

τη χρήση πιο επιλεκτικών αλιευτικών εργαλείων και πρακτικών στην επαγγελματική αλιεία για τη μείωση της αλίευσης ιχθυδίων και, ως εκ τούτου, την αύξηση της δυνατότητας των ιχθυαποθεμάτων να αναπαράγονται και να διατηρούνται στο φυσικό περιβάλλον·

| — | τη χρήση τεχνολογικών καινοτομιών και πρακτικών που αποσκοπούν στην αποτροπή των παρεμπιπτόντων αλιευμάτων ευαίσθητων ειδών· |
| --- | --- |

—

τη χρήση τεχνολογικών καινοτομιών και πρακτικών που αποσκοπούν στην αποτροπή των παρεμπιπτόντων αλιευμάτων ευαίσθητων ειδών·

| — | τη βαθμιαία κατάργηση της αλιείας βυθού σε όλες τις ΠΘΠ έως το 2030, λόγω του καίριου ρόλου τους στην αποκατάσταση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας και της σημασίας του θαλάσσιου βυθού για την υγεία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής. |
| --- | --- |

—

τη βαθμιαία κατάργηση της αλιείας βυθού σε όλες τις ΠΘΠ έως το 2030, λόγω του καίριου ρόλου τους στην αποκατάσταση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας και της σημασίας του θαλάσσιου βυθού για την υγεία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής.

| 2.2. | Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η μετάβαση αυτή πρέπει να υποστηρίζεται από ευπρόσιτη χρηματοδότηση, επιστημονικό έργο για την ανάπτυξη και την προώθηση καινοτόμων αλιευτικών τεχνικών και ένα ισχυρό πλαίσιο διακυβέρνησης που θα επιτρέπει τον διάλογο μεταξύ αλιευτικών και περιβαλλοντικών κοινοτήτων. |
| --- | --- |

2.2.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η μετάβαση αυτή πρέπει να υποστηρίζεται από ευπρόσιτη χρηματοδότηση, επιστημονικό έργο για την ανάπτυξη και την προώθηση καινοτόμων αλιευτικών τεχνικών και ένα ισχυρό πλαίσιο διακυβέρνησης που θα επιτρέπει τον διάλογο μεταξύ αλιευτικών και περιβαλλοντικών κοινοτήτων.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

Γενικές παρατηρήσεις

Νομικές πτυχές

Νομικές πτυχές

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι το σχέδιο δράσης είναι μη δεσμευτικού χαρακτήρα και, ως εκ τούτου, αποτελεί κυρίως σειρά συστάσεων προς τα κράτη μέλη με βάση τις στρατηγικές της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα (6), για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή (7), καθώς και τη στρατηγική «από το αγρόκτημα στο πιάτο» (8). Ωστόσο, το προτεινόμενο πρόγραμμα δράσης θα έχει σημαντικό κοινωνικοοικονομικό κόστος για τα κράτη μέλη και τους στόλους τους. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι το σχέδιο δράσης αποτελεί μοναδική ευκαιρία για την έναρξη διαλόγου σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο και, ως εκ τούτου, υποστηρίζει τη δημιουργία μιας κοινής ειδικής ομάδας εργασίας για τα κράτη μέλη, με παρατηρητές τα ενδιαφερόμενα μέρη (πλοιοκτήτες, εργαζόμενοι και περιβαλλοντικοί φορείς), που θα διασφαλίζει συντονισμένες και χωρίς αποκλεισμούς διαδικασίες λήψης αποφάσεων, προκειμένου να υιοθετηθούν και να εφαρμοστούν συνεκτικά μέτρα διαχείρισης. |
| --- | --- |

3.1.

Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι το σχέδιο δράσης είναι μη δεσμευτικού χαρακτήρα και, ως εκ τούτου, αποτελεί κυρίως σειρά συστάσεων προς τα κράτη μέλη με βάση τις στρατηγικές της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα (6

7

8

| 3.2. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η νομοθεσία της ΕΕ για την αλιεία και το περιβάλλον απαιτεί ήδη την προστασία και την αποκατάσταση του θαλάσσιου βυθού. Για παράδειγμα, η αλιεία με κινητά εργαλεία βυθού στη Μεσόγειο Θάλασσα απαγορεύεται σε βάθος μεγαλύτερο των 1 000 μέτρων. Στον Ατλαντικό, η αλιεία με τράτες βυθού απαγορεύεται σε βάθος μεγαλύτερο των 800 μέτρων και η αλιευτική δραστηριότητα με τράτες βυθού έχει ανασταλεί πρόσφατα σε μια έκταση 16 419 km2 ευάλωτων θαλάσσιων οικοσυστημάτων. |
| --- | --- |

3.2.

Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η νομοθεσία της ΕΕ για την αλιεία και το περιβάλλον απαιτεί ήδη την προστασία και την αποκατάσταση του θαλάσσιου βυθού. Για παράδειγμα, η αλιεία με κινητά εργαλεία βυθού στη Μεσόγειο Θάλασσα απαγορεύεται σε βάθος μεγαλύτερο των 1 000 μέτρων. Στον Ατλαντικό, η αλιεία με τράτες βυθού απαγορεύεται σε βάθος μεγαλύτερο των 800 μέτρων και η αλιευτική δραστηριότητα με τράτες βυθού έχει ανασταλεί πρόσφατα σε μια έκταση 16 419 km2

| 3.3. | Ωστόσο, η ΕΕ πρέπει να προστατεύσει νομικά το 30 % των θαλασσών της έως το 2030, σύμφωνα με τους στόχους του νέου παγκόσμιου πλαισίου για τη βιοποικιλότητα και της στρατηγικής της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα. Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να επιτύχουν αυτόν τον στόχο μέσω εθνικών στρατηγικών που να προωθούν μια οικοσυστημική προσέγγιση και να επιτρέπουν τη συνύπαρξη με την αλιεία επί τη βάσει των επιστημονικών συστάσεων. |
| --- | --- |

3.3.

Ωστόσο, η ΕΕ πρέπει να προστατεύσει νομικά το 30 % των θαλασσών της έως το 2030, σύμφωνα με τους στόχους του νέου παγκόσμιου πλαισίου για τη βιοποικιλότητα και της στρατηγικής της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα. Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να επιτύχουν αυτόν τον στόχο μέσω εθνικών στρατηγικών που να προωθούν μια οικοσυστημική προσέγγιση και να επιτρέπουν τη συνύπαρξη με την αλιεία επί τη βάσει των επιστημονικών συστάσεων.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η γενικευμένη απαγόρευση της αλιείας βυθού σε ΠΘΠ δεν προβλέπεται από καμία διεθνή πράξη (BBNJ (9), ΣΒΠ (10) ή ΠΟΔΑ (11)) ούτε από το ίδιο το κεκτημένο της ΕΕ. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ θεωρεί σκόπιμο να ακολουθηθεί η ερμηνεία που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην απάντησή της στην έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου (12), σύμφωνα με την οποία «[ο] χαρακτηρισμός ΠΘΠ δεν πρέπει να συνεπάγεται τον πλήρη περιορισμό των ανθρώπινων δραστηριοτήτων αλλά, απεναντίας, τη θέσπιση αποτελεσματικών μέτρων διαχείρισης σύμφωνα με τους στόχους διατήρησης των περιοχών και με βάση τις βέλτιστες διαθέσιμες επιστημονικές γνωμοδοτήσεις. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε περιορισμό των αλιευτικών δραστηριοτήτων μόνο όταν είναι απαραίτητο να πληρούνται οι οικολογικές απαιτήσεις των φυσικών χαρακτηριστικών, τα οποία αποτελούν αντικείμενο προστασίας». Η ίδια αυτή λογική αντανακλάται στην οδηγία για τους οικοτόπους (13), όπου ορίζεται ότι «[κ]ατά τη λήψη μέτρων σύμφωνα με την παρούσα οδηγία, λαμβάνονται υπόψη οι οικονομικές, κοινωνικές και πολιτιστικές απαιτήσεις, καθώς και οι περιφερειακές και τοπικές ιδιομορφίες», πέραν της απαίτησης να διενεργείται εκτίμηση επιπτώσεων κατά περίπτωση και να λαμβάνονται μέτρα πλήρως αιτιολογημένα (άρθρο 6 παράγραφος 3). |
| --- | --- |

3.4.

Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η γενικευμένη απαγόρευση της αλιείας βυθού σε ΠΘΠ δεν προβλέπεται από καμία διεθνή πράξη (BBNJ (9

10

11

12

13

| 3.5. | Προκειμένου να διασφαλιστεί ότι τα αλιευτικά προϊόντα θα μπορούν να παράγονται με τα καλύτερα κοινωνικά και περιβαλλοντικά πρότυπα χωρίς να θίγεται η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων στις διάφορες χώρες της ΕΕ, το σχέδιο δράσης πρέπει να καθορίσει μια στρατηγική βάσει της οποίας θα υπάρχουν ίσοι όροι ανταγωνισμού, καθώς και τήρηση των προτύπων τρίτων χωρών. Επιπλέον, στο πλαίσιο των διαλόγων και των διαβουλεύσεων σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα εφαρμοστεί το σχέδιο δράσης από κάθε κράτος μέλος, πρέπει να συντονιστούν οι προσπάθειες και να διασφαλιστεί ότι οι στόλοι μιας ευρωπαϊκής σημαίας που δραστηριοποιούνται στα ύδατα ενός άλλου κράτους μέλους θα μπορούν να εκπροσωπούνται στις εθνικές διαδικασίες δημιουργίας προστατευόμενων θαλάσσιων περιοχών. Διαφορετικά, μπορεί να υπάρξει διακριτική μεταχείριση και, ως εκ τούτου, δεν θα υπάρχει ομοιογένεια στα ευρωπαϊκά ύδατα. |
| --- | --- |

3.5.

Προκειμένου να διασφαλιστεί ότι τα αλιευτικά προϊόντα θα μπορούν να παράγονται με τα καλύτερα κοινωνικά και περιβαλλοντικά πρότυπα χωρίς να θίγεται η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων στις διάφορες χώρες της ΕΕ, το σχέδιο δράσης πρέπει να καθορίσει μια στρατηγική βάσει της οποίας θα υπάρχουν ίσοι όροι ανταγωνισμού, καθώς και τήρηση των προτύπων τρίτων χωρών. Επιπλέον, στο πλαίσιο των διαλόγων και των διαβουλεύσεων σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα εφαρμοστεί το σχέδιο δράσης από κάθε κράτος μέλος, πρέπει να συντονιστούν οι προσπάθειες και να διασφαλιστεί ότι οι στόλοι μιας ευρωπαϊκής σημαίας που δραστηριοποιούνται στα ύδατα ενός άλλου κράτους μέλους θα μπορούν να εκπροσωπούνται στις εθνικές διαδικασίες δημιουργίας προστατευόμενων θαλάσσιων περιοχών. Διαφορετικά, μπορεί να υπάρξει διακριτική μεταχείριση και, ως εκ τούτου, δεν θα υπάρχει ομοιογένεια στα ευρωπαϊκά ύδατα.

| 3.6. | Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στο άρθρο 39 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), το οποίο προβλέπει την ανάγκη εξασφάλισης δίκαιου βιοτικού επιπέδου στον εξαρτώμενο από τη γεωργία (και την αλιεία) πληθυσμό, εξασφάλισης του εφοδιασμού και διασφάλισης λογικών τιμών κατά την προσφορά αγαθών στους καταναλωτές. Ως εκ τούτου, και λαμβάνοντας υπόψη την αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 5 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση — ΣΕΕ), τα κράτη μέλη θα πρέπει να προτείνουν την επιλογή με τον μικρότερο αντίκτυπο για τον στόλο, που θα διασφαλίζει αποτελεσματική προστασία της φύσης. |
| --- | --- |

3.6.

Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στο άρθρο 39 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), το οποίο προβλέπει την ανάγκη εξασφάλισης δίκαιου βιοτικού επιπέδου στον εξαρτώμενο από τη γεωργία (και την αλιεία) πληθυσμό, εξασφάλισης του εφοδιασμού και διασφάλισης λογικών τιμών κατά την προσφορά αγαθών στους καταναλωτές. Ως εκ τούτου, και λαμβάνοντας υπόψη την αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 5 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση — ΣΕΕ), τα κράτη μέλη θα πρέπει να προτείνουν την επιλογή με τον μικρότερο αντίκτυπο για τον στόλο, που θα διασφαλίζει αποτελεσματική προστασία της φύσης.

| 3.7. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι στο άρθρο 2 παράγραφος 1 στοιχείο β) της συμφωνίας του Παρισιού (14) τονίζεται η ανάγκη να αυξηθεί η ικανότητα προσαρμογής στις δυσμενείς επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή και η ανάπτυξη με χαμηλές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, κατά τρόπο που να μην απειλεί την παραγωγή τροφίμων. |
| --- | --- |

3.7.

Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι στο άρθρο 2 παράγραφος 1 στοιχείο β) της συμφωνίας του Παρισιού (14

Πεδίο εφαρμογής

Πεδίο εφαρμογής

| 3.8. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να λάβουν εθνικά μέτρα και, κατά περίπτωση, να υποβάλουν κοινές συστάσεις στην ίδια προκειμένου να διασφαλιστεί η σταδιακή κατάργηση της αλιείας με κινητά εργαλεία βυθού σε όλες τις ΠΘΠ έως το 2030. |
| --- | --- |

3.8.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να λάβουν εθνικά μέτρα και, κατά περίπτωση, να υποβάλουν κοινές συστάσεις στην ίδια προκειμένου να διασφαλιστεί η σταδιακή κατάργηση της αλιείας με κινητά εργαλεία βυθού σε όλες τις ΠΘΠ έως το 2030.

| 3.9. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι ΠΘΠ μπορούν να οδηγούν σε περιορισμό των αλιευτικών δραστηριοτήτων εφόσον αυτό είναι αναγκαίο για την ικανοποίηση των οικολογικών απαιτήσεων των φυσικών χαρακτηριστικών που αποτελούν αντικείμενο προστασίας. Σε αυτό το πλαίσιο, οι ΠΘΠ μπορούν να περιλαμβάνουν πολλά άλλα μέτρα διατήρησης που δεν συνδέονται με την αλιεία βυθού, όπως η προστασία των θαλάσσιων πτηνών, των κητοειδών ή των χελωνών. Ως εκ τούτου, κατά την κατάρτιση μέτρων για τα αλιευτικά εργαλεία βυθού, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εστιάσει τις προσπάθειές της στις ΠΘΠ αποστολή των οποίων είναι η προστασία του ευάλωτου θαλάσσιου βυθού και όχι στις άλλες ΠΘΠ. |
| --- | --- |

3.9.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι ΠΘΠ μπορούν να οδηγούν σε περιορισμό των αλιευτικών δραστηριοτήτων εφόσον αυτό είναι αναγκαίο για την ικανοποίηση των οικολογικών απαιτήσεων των φυσικών χαρακτηριστικών που αποτελούν αντικείμενο προστασίας. Σε αυτό το πλαίσιο, οι ΠΘΠ μπορούν να περιλαμβάνουν πολλά άλλα μέτρα διατήρησης που δεν συνδέονται με την αλιεία βυθού, όπως η προστασία των θαλάσσιων πτηνών, των κητοειδών ή των χελωνών. Ως εκ τούτου, κατά την κατάρτιση μέτρων για τα αλιευτικά εργαλεία βυθού, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εστιάσει τις προσπάθειές της στις ΠΘΠ αποστολή των οποίων είναι η προστασία του ευάλωτου θαλάσσιου βυθού και όχι στις άλλες ΠΘΠ.

| 3.10. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι ο στόχος 3 της νέας σύμβασης για τη βιολογική ποικιλότητα επιδιώκει να διασφαλίσει και να καταστήσει δυνατή την αποτελεσματική διατήρηση και διαχείριση του 30 % τουλάχιστον των παράκτιων και θαλάσσιων περιοχών έως το 2030, μέσω ΠΘΠ και άλλων αποτελεσματικών μέτρων διατήρησης βάσει περιοχής (OECM), διασφαλίζοντας παράλληλα ότι κάθε βιώσιμη χρήση, κατά περίπτωση στις εν λόγω περιοχές, θα συνάδει πλήρως με τα αποτελέσματα της διατήρησης, με παράλληλη αναγνώριση και σεβασμό των δικαιωμάτων των τοπικών κοινοτήτων. |
| --- | --- |

3.10.

Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι ο στόχος 3 της νέας σύμβασης για τη βιολογική ποικιλότητα επιδιώκει να διασφαλίσει και να καταστήσει δυνατή την αποτελεσματική διατήρηση και διαχείριση του 30 % τουλάχιστον των παράκτιων και θαλάσσιων περιοχών έως το 2030, μέσω ΠΘΠ και άλλων αποτελεσματικών μέτρων διατήρησης βάσει περιοχής (OECM), διασφαλίζοντας παράλληλα ότι κάθε βιώσιμη χρήση, κατά περίπτωση στις εν λόγω περιοχές, θα συνάδει πλήρως με τα αποτελέσματα της διατήρησης, με παράλληλη αναγνώριση και σεβασμό των δικαιωμάτων των τοπικών κοινοτήτων.

| 3.11. | Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν περιλαμβάνει στο σχέδιο δράσης αποτελεσματικά και χωρίς αποκλεισμούς εργαλεία περιβαλλοντικής προστασίας, όπως τα OECM. Η ΕΟΚΕ ζητεί να χρησιμοποιηθεί το «Εγχειρίδιο για τον προσδιορισμό, την αξιολόγηση και την υποβολή εκθέσεων σχετικά με άλλα αποτελεσματικά μέτρα διατήρησης βάσει θαλάσσιων αλιευτικών περιοχών», το οποίο δημοσιεύτηκε το 2022 (15) από τον FAO. |
| --- | --- |

3.11.

Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν περιλαμβάνει στο σχέδιο δράσης αποτελεσματικά και χωρίς αποκλεισμούς εργαλεία περιβαλλοντικής προστασίας, όπως τα OECM. Η ΕΟΚΕ ζητεί να χρησιμοποιηθεί το «Εγχειρίδιο για τον προσδιορισμό, την αξιολόγηση και την υποβολή εκθέσεων σχετικά με άλλα αποτελεσματικά μέτρα διατήρησης βάσει θαλάσσιων αλιευτικών περιοχών», το οποίο δημοσιεύτηκε το 2022 (15

| 3.12. | Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης να συμπεριληφθούν τα OECM στον υπολογισμό του νόμιμου ποσοστού προστασίας 30 %, προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος αυτός με αναλογικό τρόπο. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ ζητεί να συνυπολογιστούν και άλλες απαγορεύσεις στην αλιεία βυθού που έχουν θεσπιστεί από την αλιευτική νομοθεσία, όπως λόγου χάρη οι 87 περιοχές στις οποίες απαγορεύτηκε πρόσφατα η αλιεία βυθού στον Ατλαντικό ή οι απαγορεύσεις στη δυτική Μεσόγειο λόγω του πολυετούς σχεδίου διαχείρισης. |
| --- | --- |

3.12.

Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης να συμπεριληφθούν τα OECM στον υπολογισμό του νόμιμου ποσοστού προστασίας 30 %, προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος αυτός με αναλογικό τρόπο. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ ζητεί να συνυπολογιστούν και άλλες απαγορεύσεις στην αλιεία βυθού που έχουν θεσπιστεί από την αλιευτική νομοθεσία, όπως λόγου χάρη οι 87 περιοχές στις οποίες απαγορεύτηκε πρόσφατα η αλιεία βυθού στον Ατλαντικό ή οι απαγορεύσεις στη δυτική Μεσόγειο λόγω του πολυετούς σχεδίου διαχείρισης.

Αλιευτικό αποτύπωμα

Αλιευτικό αποτύπωμα

| 3.13. | Το σχέδιο δράσης αναφέρει ότι η αλιεία με κινητά εργαλεία βυθού γενικά στον Βορειοανατολικό Ατλαντικό πραγματοποιείται στο 80-90 % των αλιεύσιμων περιοχών, παραπέμποντας σε ειδική γνωμοδότηση του Διεθνούς Συμβουλίου για την Εξερεύνηση των Θαλασσών (ICES) της 24ης Ιουνίου 2021. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι αυτά τα τόσο υψηλά αριθμητικά στοιχεία οφείλονται κυρίως στη χαμηλού διαχωρισμού χαρτογράφηση του αλιευτικού αποτυπώματος. Στο πλαίσιο αυτό, το ICES χρησιμοποιεί έναν κάνναβο για την εκτίμηση των επιπτώσεων της αλιείας βυθού με ανάλυση περίπου 17 km2 (για τα βόρεια γεωγραφικά πλάτη) και 27 km2 (για τα νότια γεωγραφικά πλάτη). Εν ολίγοις, εάν ένα σκάφος κινηθεί σε μια γραμμή σε οποιοδήποτε σημείο της εν λόγω περιοχής, θεωρείται ότι πραγματοποιείται αλιεία σε ολόκληρη την περιοχή. Αυτό οδηγεί σε τεχνητή αύξηση της υπό εκμετάλλευση περιοχής και στη λήψη πολιτικών αποφάσεων χωρίς ακριβή χαρτογράφηση. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συμπεριλάβει στο σχέδιο δράσης την ανάγκη για υψηλότερου διαχωρισμού χαρτογράφηση των εργαλείων βυθού. Στην έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας-πλαισίου για τη θαλάσσια στρατηγική (16), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι οι κύριες δραστηριότητες που προκαλούν την πραγματική φυσική απώλεια βενθικών (17) ενδιαιτημάτων είναι «οι εδαφικές διεκδικήσεις και η αντιπλημμυρική προστασία, η κατασκευή λιμένων, η διάθεση στερεών αποβλήτων, η παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και οι επιπτώσεις των μη βιώσιμων πρακτικών υδατοκαλλιέργειας (18)». Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. να προτείνει επίσης επιπρόσθετα μέτρα για την ελαχιστοποίηση ή την εξάλειψη των επιπτώσεων αυτών των στοιχείων, τα οποία με τη σειρά τους έχουν αρνητικό αντίκτυπο στην αλιευτική δραστηριότητα. |
| --- | --- |

3.13.

Το σχέδιο δράσης αναφέρει ότι η αλιεία με κινητά εργαλεία βυθού γενικά στον Βορειοανατολικό Ατλαντικό πραγματοποιείται στο 80-90 % των αλιεύσιμων περιοχών, παραπέμποντας σε ειδική γνωμοδότηση του Διεθνούς Συμβουλίου για την Εξερεύνηση των Θαλασσών (ICES) της 24ης Ιουνίου 2021. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι αυτά τα τόσο υψηλά αριθμητικά στοιχεία οφείλονται κυρίως στη χαμηλού διαχωρισμού χαρτογράφηση του αλιευτικού αποτυπώματος. Στο πλαίσιο αυτό, το ICES χρησιμοποιεί έναν κάνναβο για την εκτίμηση των επιπτώσεων της αλιείας βυθού με ανάλυση περίπου 17 km2

2

16

17

18

Επιστήμη

Επιστήμη

| 3.14. | Διαταραχές όπως η οξίνιση, τα κύματα καύσωνα στους ωκεανούς, η έλλειψη οξυγόνου, η υψηλή συχνότητα εμφάνισης τοξικών φυκών, τα παράσιτα ή τα προβλήματα αναπαραγωγής μπορούν να προκαλέσουν κατάρρευση των ιχθυαποθεμάτων ή να τα οδηγήσουν σε βαθύτερα και ψυχρότερα ύδατα. Τα πλαστικά, τα μικροπλαστικά και άλλοι ρύποι από ανθρώπινες δραστηριότητες έχουν επίσης αρνητικό αντίκτυπο στα θαλάσσια οικοσυστήματα. Λόγω των παραγόντων αυτών, η παραδοσιακή επιστήμη της αλιείας δεν μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να κατανοήσει την κατάσταση και τις μεταβολές ορισμένων αποθεμάτων. Η ΕΟΚΕ συμπεραίνει ότι αυτό καθιστά περισσότερο από ποτέ αναγκαία τη χρήση μιας οικοσυστημικής προσέγγισης και τη βελτίωση της επιστήμης για την αξιολόγηση, την κατανόηση και την προσαρμογή στις αλλαγές. |
| --- | --- |

3.14.

Διαταραχές όπως η οξίνιση, τα κύματα καύσωνα στους ωκεανούς, η έλλειψη οξυγόνου, η υψηλή συχνότητα εμφάνισης τοξικών φυκών, τα παράσιτα ή τα προβλήματα αναπαραγωγής μπορούν να προκαλέσουν κατάρρευση των ιχθυαποθεμάτων ή να τα οδηγήσουν σε βαθύτερα και ψυχρότερα ύδατα. Τα πλαστικά, τα μικροπλαστικά και άλλοι ρύποι από ανθρώπινες δραστηριότητες έχουν επίσης αρνητικό αντίκτυπο στα θαλάσσια οικοσυστήματα. Λόγω των παραγόντων αυτών, η παραδοσιακή επιστήμη της αλιείας δεν μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να κατανοήσει την κατάσταση και τις μεταβολές ορισμένων αποθεμάτων. Η ΕΟΚΕ συμπεραίνει ότι αυτό καθιστά περισσότερο από ποτέ αναγκαία τη χρήση μιας οικοσυστημικής προσέγγισης και τη βελτίωση της επιστήμης για την αξιολόγηση, την κατανόηση και την προσαρμογή στις αλλαγές.

| 3.15. | Στο σχέδιο δράσης ανακοινώνεται ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα δρομολογήσει το 2024 μία μελέτη που θα ποσοτικοποιεί την ικανότητα αποθήκευσης άνθρακα του θαλάσσιου βυθού της ΕΕ και τις πιθανές επιπτώσεις των αλιευτικών δραστηριοτήτων βυθού στην εν λόγω ικανότητα. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία αυτή. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ ζητεί να εξεταστεί κατά πόσον ο έλεγχος της διατάραξης των ιζημάτων είναι αποτελεσματικός ως προς τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής. Θα πρέπει επίσης να μελετηθούν οι επιπτώσεις της μετατόπισης της αλιευτικής προσπάθειας, λόγω απαγορεύσεων της αλιείας, σε νέες περιοχές που δεν είχαν αξιοποιηθεί προηγουμένως, όπως και θα πρέπει να μελετηθούν οι επιπτώσεις στα ιζήματα φυσικών αιτίων, όπως οι καταιγίδες, και να συγκριθούν με τις επιπτώσεις της αλιείας βυθού. |
| --- | --- |

3.15.

Στο σχέδιο δράσης ανακοινώνεται ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα δρομολογήσει το 2024 μία μελέτη που θα ποσοτικοποιεί την ικανότητα αποθήκευσης άνθρακα του θαλάσσιου βυθού της ΕΕ και τις πιθανές επιπτώσεις των αλιευτικών δραστηριοτήτων βυθού στην εν λόγω ικανότητα. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία αυτή. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ ζητεί να εξεταστεί κατά πόσον ο έλεγχος της διατάραξης των ιζημάτων είναι αποτελεσματικός ως προς τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής. Θα πρέπει επίσης να μελετηθούν οι επιπτώσεις της μετατόπισης της αλιευτικής προσπάθειας, λόγω απαγορεύσεων της αλιείας, σε νέες περιοχές που δεν είχαν αξιοποιηθεί προηγουμένως, όπως και θα πρέπει να μελετηθούν οι επιπτώσεις στα ιζήματα φυσικών αιτίων, όπως οι καταιγίδες, και να συγκριθούν με τις επιπτώσεις της αλιείας βυθού.

| 3.16. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως την πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να αναπτύξει μια διαδραστική πλατφόρμα για επιλεκτικά και καινοτόμα αλιευτικά εργαλεία, με σκοπό την ανταλλαγή γνώσεων και βέλτιστων πρακτικών. Στο πλαίσιο αυτό, υπενθυμίζει τις συστάσεις του ICES σχετικά με καινοτόμα αλιευτικά εργαλεία (19), όπου εμπειρογνώμονες έχουν αξιολογήσει τα οφέλη και τον αντίκτυπο των καινοτόμων εργαλείων στα θαλάσσια οικοσυστήματα, τα ευαίσθητα ενδιαιτήματα και την επιλεκτικότητα στην αλιεία. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι τα περισσότερα βήματα προόδου σημειώθηκαν στην αλιεία βυθού και προτρέπει να συνεχιστεί η πορεία προς αυτή την κατεύθυνση. |
| --- | --- |

3.16.

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως την πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να αναπτύξει μια διαδραστική πλατφόρμα για επιλεκτικά και καινοτόμα αλιευτικά εργαλεία, με σκοπό την ανταλλαγή γνώσεων και βέλτιστων πρακτικών. Στο πλαίσιο αυτό, υπενθυμίζει τις συστάσεις του ICES σχετικά με καινοτόμα αλιευτικά εργαλεία (19

Κοινωνικοοικονομικός αντίκτυπος

Κοινωνικοοικονομικός αντίκτυπος

| 3.17. | Αν και δεν είναι υποχρεωτική, η ΕΟΚΕ ζητεί να διενεργηθεί αξιολόγηση των κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων των προτεινόμενων μέτρων, ιδίως όσον αφορά την απαγόρευση της αλιείας βυθού στις ΠΘΠ. Δεδομένου ότι η αλιεία με τράτα αντιπροσωπεύει από μόνη της 7 000 αλιευτικά σκάφη στην ΕΕ, 20 000 αλιείς, το ένα τρίτο της συνολικής αλιευτικής ικανότητας, το 38 % του εισοδήματος που δημιουργεί ο στόλος της ΕΕ και το 25 % των συνολικών αλιευμάτων, είναι απαραίτητο να αξιολογηθεί ο αντίκτυπος των προτεινόμενων μέτρων. |
| --- | --- |

3.17.

Αν και δεν είναι υποχρεωτική, η ΕΟΚΕ ζητεί να διενεργηθεί αξιολόγηση των κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων των προτεινόμενων μέτρων, ιδίως όσον αφορά την απαγόρευση της αλιείας βυθού στις ΠΘΠ. Δεδομένου ότι η αλιεία με τράτα αντιπροσωπεύει από μόνη της 7 000 αλιευτικά σκάφη στην ΕΕ, 20 000 αλιείς, το ένα τρίτο της συνολικής αλιευτικής ικανότητας, το 38 % του εισοδήματος που δημιουργεί ο στόλος της ΕΕ και το 25 % των συνολικών αλιευμάτων, είναι απαραίτητο να αξιολογηθεί ο αντίκτυπος των προτεινόμενων μέτρων.

| 3.18. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη όχι μόνο να μελετήσουν και να ελαχιστοποιήσουν τις άμεσες επιπτώσεις των προτεινόμενων μέτρων, όπως η απώλεια πρόσβασης στους παραδοσιακούς ιχθυοτόπους, αλλά και τις επιπτώσεις της μετατόπισης της αλιευτικής προσπάθειας σε άλλες περιοχές, μετατόπιση η οποία ενδέχεται να προξενήσει συγκρούσεις μεταξύ αλιευτικών εργαλείων, αδυναμία πρόσβασης σε στοχευόμενα είδη ή αυξημένη χρήση καυσίμων. |
| --- | --- |

3.18.

Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη όχι μόνο να μελετήσουν και να ελαχιστοποιήσουν τις άμεσες επιπτώσεις των προτεινόμενων μέτρων, όπως η απώλεια πρόσβασης στους παραδοσιακούς ιχθυοτόπους, αλλά και τις επιπτώσεις της μετατόπισης της αλιευτικής προσπάθειας σε άλλες περιοχές, μετατόπιση η οποία ενδέχεται να προξενήσει συγκρούσεις μεταξύ αλιευτικών εργαλείων, αδυναμία πρόσβασης σε στοχευόμενα είδη ή αυξημένη χρήση καυσίμων.

Επισιτιστική ασφάλεια

Επισιτιστική ασφάλεια

| 3.19. | Στα συμπεράσματα του σχεδίου δράσης τονίζεται η ανάγκη διασφάλισης της επισιτιστικής ασφάλειας, καθώς και της κοινωνικοοικονομικής ευημερίας των αλιέων, των παράκτιων κοινοτήτων και των κοινωνιών γενικότερα. Ωστόσο, η απαγόρευση των αλιευτικών εργαλείων βυθού στις υφιστάμενες προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές (10 % των θαλασσών) θα οδηγούσε σε αύξηση των εισαγωγών κατά 2 %. Δεδομένης της σημασίας της δίκαιης μετάβασης, η ΕΟΚΕ ζητεί την εκπόνηση μελέτης σχετικά με την εκτιμώμενη αύξηση των εισαγωγών για τους στόχους που ορίζονται στο εν λόγω σχέδιο (30 % των θαλασσών). |
| --- | --- |

3.19.

Στα συμπεράσματα του σχεδίου δράσης τονίζεται η ανάγκη διασφάλισης της επισιτιστικής ασφάλειας, καθώς και της κοινωνικοοικονομικής ευημερίας των αλιέων, των παράκτιων κοινοτήτων και των κοινωνιών γενικότερα. Ωστόσο, η απαγόρευση των αλιευτικών εργαλείων βυθού στις υφιστάμενες προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές (10 % των θαλασσών) θα οδηγούσε σε αύξηση των εισαγωγών κατά 2 %. Δεδομένης της σημασίας της δίκαιης μετάβασης, η ΕΟΚΕ ζητεί την εκπόνηση μελέτης σχετικά με την εκτιμώμενη αύξηση των εισαγωγών για τους στόχους που ορίζονται στο εν λόγω σχέδιο (30 % των θαλασσών).

| 3.20. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι το 70 % των ιχθύων που καταναλώνονται στην ΕΕ προέρχεται ήδη από τρίτες χώρες και ότι το 25 % των συνολικών ευρωπαϊκών αλιευμάτων αλιεύονται με κινητά εργαλεία βυθού. Η ΕΟΚΕ ζητεί ένα σχέδιο δράσης που δεν θα αυξάνει το χάσμα ασφάλειας και επισιτιστικής κυριαρχίας (σε θαλασσινά προϊόντα) και θα επιτρέπει στους αλιείς να αξιοποιούν πλήρως τις αλιευτικές ποσοστώσεις που τους έχουν παραχωρηθεί βάσει νόμου. |
| --- | --- |

3.20.

Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι το 70 % των ιχθύων που καταναλώνονται στην ΕΕ προέρχεται ήδη από τρίτες χώρες και ότι το 25 % των συνολικών ευρωπαϊκών αλιευμάτων αλιεύονται με κινητά εργαλεία βυθού. Η ΕΟΚΕ ζητεί ένα σχέδιο δράσης που δεν θα αυξάνει το χάσμα ασφάλειας και επισιτιστικής κυριαρχίας (σε θαλασσινά προϊόντα) και θα επιτρέπει στους αλιείς να αξιοποιούν πλήρως τις αλιευτικές ποσοστώσεις που τους έχουν παραχωρηθεί βάσει νόμου.

Μέτρα στήριξης της αγοράς

Μέτρα στήριξης της αγοράς

| 3.21. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικότατο το γεγονός ότι οι περιορισμοί στα εργαλεία βυθού έχουν άμεσο αντίκτυπο στα προϊόντα που εισάγονται από τρίτες χώρες. Ιδίως δεδομένου ότι χιλιάδες τόνοι λευκών ψαριών (π.χ. γάδος της Αλάσκας, γάδος, εγκλεφίνος) προέρχονται από τη Ρωσία και την Κίνα, και μάλιστα επωφελούνται από δασμολογικές προτιμήσεις (αυτόνομες δασμολογικές ποσοστώσεις). Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συμπεριλάβει στο σχέδιο δράσης αγορακεντρικά μέτρα για τη διασφάλιση της συνέπειας και της συνοχής μεταξύ των εσωτερικών και των εξωτερικών πολιτικών, καθώς και ισότιμων όρων ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρήσεων της ΕΕ και των επιχειρήσεων εκτός ΕΕ. |
| --- | --- |

3.21.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικότατο το γεγονός ότι οι περιορισμοί στα εργαλεία βυθού έχουν άμεσο αντίκτυπο στα προϊόντα που εισάγονται από τρίτες χώρες. Ιδίως δεδομένου ότι χιλιάδες τόνοι λευκών ψαριών (π.χ. γάδος της Αλάσκας, γάδος, εγκλεφίνος) προέρχονται από τη Ρωσία και την Κίνα, και μάλιστα επωφελούνται από δασμολογικές προτιμήσεις (αυτόνομες δασμολογικές ποσοστώσεις). Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συμπεριλάβει στο σχέδιο δράσης αγορακεντρικά μέτρα για τη διασφάλιση της συνέπειας και της συνοχής μεταξύ των εσωτερικών και των εξωτερικών πολιτικών, καθώς και ισότιμων όρων ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρήσεων της ΕΕ και των επιχειρήσεων εκτός ΕΕ.

Χρηματοδότηση

Χρηματοδότηση

| 3.22. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι το σχέδιο δράσης δεν προτείνει πρόσθετα χρηματοδοτικά μέτρα για την πράσινη ή την ενεργειακή μετάβαση που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Μια πρωτοβουλία τέτοιας εμβέλειας, η οποία επηρεάζει τόσα αλιευτικά σκάφη βυθού, πρέπει να συνοδεύεται από τα απαραίτητα κίνητρα και τους απαραίτητους αντισταθμιστικούς μηχανισμούς. Η ΕΟΚΕ ζητεί να διατεθούν δημόσιες ενισχύσεις περισσότερο στην έρευνα και την καινοτομία για τη μείωση της επαφής με τον θαλάσσιο πυθμένα παρά στην αλλαγή των αλιευτικών εργαλείων ή τη διάλυση σκαφών. Το τελευταίο θα απαιτούσε τεράστια χρηματικά ποσά που δεν είναι διαθέσιμα στα υφιστάμενα ταμεία, εκτός από τα τεχνικά εμπόδια για την αλλαγή των αλιευτικών μεθόδων. Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης να ληφθεί υπόψη η εποχικότητα και η ιδιαιτερότητα του κλάδου της αλιείας. Η ΕΟΚΕ ζητεί, εκτός από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας, Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας (ΕΤΘΑΥ), να εγκρίνουν προγράμματα με επίκεντρο την αλιεία και το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ) και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (EΤΠΑ), για τη βελτίωση της διοχέτευσης των κονδυλίων σε περιοχές όπου είναι περισσότερο αναγκαία. Επιπλέον, καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εκπονήσει εκθέσεις παρακολούθησης για να επαληθεύσει την ορθή εκτέλεση και κατανομή των κονδυλίων. |
| --- | --- |

3.22.

Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι το σχέδιο δράσης δεν προτείνει πρόσθετα χρηματοδοτικά μέτρα για την πράσινη ή την ενεργειακή μετάβαση που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Μια πρωτοβουλία τέτοιας εμβέλειας, η οποία επηρεάζει τόσα αλιευτικά σκάφη βυθού, πρέπει να συνοδεύεται από τα απαραίτητα κίνητρα και τους απαραίτητους αντισταθμιστικούς μηχανισμούς. Η ΕΟΚΕ ζητεί να διατεθούν δημόσιες ενισχύσεις περισσότερο στην έρευνα και την καινοτομία για τη μείωση της επαφής με τον θαλάσσιο πυθμένα παρά στην αλλαγή των αλιευτικών εργαλείων ή τη διάλυση σκαφών. Το τελευταίο θα απαιτούσε τεράστια χρηματικά ποσά που δεν είναι διαθέσιμα στα υφιστάμενα ταμεία, εκτός από τα τεχνικά εμπόδια για την αλλαγή των αλιευτικών μεθόδων. Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης να ληφθεί υπόψη η εποχικότητα και η ιδιαιτερότητα του κλάδου της αλιείας. Η ΕΟΚΕ ζητεί, εκτός από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας, Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας (ΕΤΘΑΥ), να εγκρίνουν προγράμματα με επίκεντρο την αλιεία και το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ) και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (EΤΠΑ), για τη βελτίωση της διοχέτευσης των κονδυλίων σε περιοχές όπου είναι περισσότερο αναγκαία. Επιπλέον, καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εκπονήσει εκθέσεις παρακολούθησης για να επαληθεύσει την ορθή εκτέλεση και κατανομή των κονδυλίων.

Παρεμπίπτοντα αλιεύματα

Παρεμπίπτοντα αλιεύματα

| 3.23. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί πλήρως με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσον αφορά την ανάγκη ελαχιστοποίησης και, όπου είναι δυνατόν, εξάλειψης των παρεμπιπτόντων αλιευμάτων ευαίσθητων θαλάσσιων ειδών (όπως, π.χ., το δελφίνι του Βισκαϊκού κόλπου). Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για τα ευάλωτα είδη που απειλούνται ιδιαιτέρως, όπως ορισμένα είδη καρχαριών, θαλάσσιων χελωνών, θαλάσσιων θηλαστικών (φώκαινα της Κυρίως Βαλτικής και μεσογειακή φώκια) και θαλάσσιων πτηνών (μύχος των Βαλεαρίδων). Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να λάβουν εθνικά ή κοινά μέτρα για την ελαχιστοποίηση των παρεμπιπτόντων αλιευμάτων. |
| --- | --- |

3.23.

Η ΕΟΚΕ συμφωνεί πλήρως με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσον αφορά την ανάγκη ελαχιστοποίησης και, όπου είναι δυνατόν, εξάλειψης των παρεμπιπτόντων αλιευμάτων ευαίσθητων θαλάσσιων ειδών (όπως, π.χ., το δελφίνι του Βισκαϊκού κόλπου). Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για τα ευάλωτα είδη που απειλούνται ιδιαιτέρως, όπως ορισμένα είδη καρχαριών, θαλάσσιων χελωνών, θαλάσσιων θηλαστικών (φώκαινα της Κυρίως Βαλτικής και μεσογειακή φώκια) και θαλάσσιων πτηνών (μύχος των Βαλεαρίδων). Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να λάβουν εθνικά ή κοινά μέτρα για την ελαχιστοποίηση των παρεμπιπτόντων αλιευμάτων.

| 3.24. | Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επικροτεί τα τελευταία μέτρα που έλαβαν ορισμένα κράτη μέλη, τα οποία έχουν τοποθετήσει παρατηρητές επί του σκάφους και ηχητικές συσκευές που εκπέμπουν υπερήχους για την απώθηση των δελφινιών. Τέλος, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να μεριμνήσουν ώστε οι απαγορεύσεις σε αλιευτικές περιοχές για την προστασία των ευαίσθητων ειδών να είναι ισορροπημένες και να λαμβάνονται υπόψη οι σημαντικές κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις τους στον στόλο. |
| --- | --- |

3.24.

Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επικροτεί τα τελευταία μέτρα που έλαβαν ορισμένα κράτη μέλη, τα οποία έχουν τοποθετήσει παρατηρητές επί του σκάφους και ηχητικές συσκευές που εκπέμπουν υπερήχους για την απώθηση των δελφινιών. Τέλος, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να μεριμνήσουν ώστε οι απαγορεύσεις σε αλιευτικές περιοχές για την προστασία των ευαίσθητων ειδών να είναι ισορροπημένες και να λαμβάνονται υπόψη οι σημαντικές κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις τους στον στόλο.

| 3.25. | Όσον αφορά το ευρωπαϊκό χέλι, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για την ευαίσθητη κατάσταση του είδους και υπενθυμίζει τα αποφασιστικά μέτρα βελτίωσης που ενέκρινε το Συμβούλιο τον Δεκέμβριο του 2022, τα οποία επέφεραν εξάμηνη απαγόρευση των θαλάσσιων αλιευμάτων και πλήρη απαγόρευση της ερασιτεχνικής αλιείας. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι τα μέτρα αυτά θα έχουν σημαντικό αρνητικό αντίκτυπο στην παράκτια αλιεία σε ολόκληρη την Ευρώπη και, ως εκ τούτου, ζητεί να πραγματοποιηθεί ανάλυση της προόδου όσον αφορά την αποκατάσταση των ειδών πριν από τη λήψη περαιτέρω περιοριστικών μέτρων. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι θεμελιώδους σημασίας να αντιμετωπιστούν όλες οι σχετικές ή όχι με την αλιεία επιπτώσεις και να εφαρμοστεί καλύτερα η σχετική νομοθεσία, όπως η οδηγία-πλαίσιο για τα ύδατα (20), η οδηγία για τους οικοτόπους και η οδηγία-πλαίσιο για τη θαλάσσια στρατηγική, προκειμένου να βελτιωθεί η κατάσταση το συντομότερο δυνατόν και να αποφευχθεί περαιτέρω περιορισμός. |
| --- | --- |

3.25.

Όσον αφορά το ευρωπαϊκό χέλι, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για την ευαίσθητη κατάσταση του είδους και υπενθυμίζει τα αποφασιστικά μέτρα βελτίωσης που ενέκρινε το Συμβούλιο τον Δεκέμβριο του 2022, τα οποία επέφεραν εξάμηνη απαγόρευση των θαλάσσιων αλιευμάτων και πλήρη απαγόρευση της ερασιτεχνικής αλιείας. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι τα μέτρα αυτά θα έχουν σημαντικό αρνητικό αντίκτυπο στην παράκτια αλιεία σε ολόκληρη την Ευρώπη και, ως εκ τούτου, ζητεί να πραγματοποιηθεί ανάλυση της προόδου όσον αφορά την αποκατάσταση των ειδών πριν από τη λήψη περαιτέρω περιοριστικών μέτρων. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι θεμελιώδους σημασίας να αντιμετωπιστούν όλες οι σχετικές ή όχι με την αλιεία επιπτώσεις και να εφαρμοστεί καλύτερα η σχετική νομοθεσία, όπως η οδηγία-πλαίσιο για τα ύδατα (20

Άλλοι ρύποι

Άλλοι ρύποι

| 3.26. | Εκτιμάται ότι μόνο στη Βαλτική Θάλασσα υπάρχουν, λόγω των πολέμων του περασμένου αιώνα, περίπου 50 000 τόνοι χημικών πυρομαχικών, 500 000 τόνοι συμβατικών όπλων και 10 000 υπολείμματα ναυαγίων στον πυθμένα της (21). Ο κίνδυνος αυτός επιδεινώνεται από τη βάναυση στρατιωτική επίθεση της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας. Τα πυρομαχικά που απορρίπτονται συνιστούν πραγματική απειλή για την ανθρώπινη ζωή και το θαλάσσιο περιβάλλον και δεν θέτουν σε κίνδυνο μόνο την αλιεία και τη ναυτιλία, αλλά και την ανάπτυξη άλλων κλάδων της γαλάζιας οικονομίας. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να λάβουν λειτουργικά μέτρα για τον καθαρισμό του θαλάσσιου βυθού, καθώς και νομοθετικά μέτρα για να διασφαλιστεί ότι τα ύδατα θα είναι ασφαλή από αυτούς τους κινδύνους. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει τη σημασία που έχουν για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, ως πηγής ασφαλών και υγιεινών τροφίμων για τον άνθρωπο, η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων και τα εθνικά προγράμματα των κρατών μελών βάσει της οδηγίας-πλαίσιο για τη θαλάσσια στρατηγική. |
| --- | --- |

3.26.

Εκτιμάται ότι μόνο στη Βαλτική Θάλασσα υπάρχουν, λόγω των πολέμων του περασμένου αιώνα, περίπου 50 000 τόνοι χημικών πυρομαχικών, 500 000 τόνοι συμβατικών όπλων και 10 000 υπολείμματα ναυαγίων στον πυθμένα της (21

Γαλάζια οικονομία

Γαλάζια οικονομία

| 3.27. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι διάφοροι κλάδοι που απαρτίζουν τη γαλάζια οικονομία είναι αλληλεξαρτώμενοι (αλιεία, βιοτεχνολογία, ναυτιλία, θαλάσσιες μεταφορές, υδατοκαλλιέργεια, ναυπηγεία, αλυσίδα εφοδιασμού, εφοδιαστική και μεταφορές). Ως εκ τούτου, η απώλεια ή η διάλυση αλιευτικών σκαφών έχει άμεσο αντίκτυπο στα ναυπηγεία και τις άλλες υπηρεσίες εφοδιαστικής της Ευρώπης. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη εφαρμογής μιας στρατηγικής για την απανθρακοποίηση και την προστασία του περιβάλλοντος, η οποία θα επικεντρώνεται περισσότερο στην καινοτομία παρά στην εξάλειψη της δραστηριότητας και θα αποδίδει ίση σημασία στους τρεις πυλώνες της βιωσιμότητας, τον περιβαλλοντικό, τον κοινωνικό και τον οικονομικό, συμβάλλοντας στη διατήρηση εξειδικευμένων θέσεων εργασίας στην Ευρώπη (22). Επιπλέον, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι ο κλάδος της αλιείας συμβάλλει στην παραμονή του πληθυσμού στις παράκτιες αγροτικές κοινότητες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τον εν λόγω κλάδο (23). Η συρρίκνωση ή η απώλεια του αλιευτικού κλάδου έχει ως άμεσο αποτέλεσμα την αύξηση της μεταναστευτικής ροής προς τις μεγαλουπόλεις, με όλα τα προβλήματα που συνεπάγεται η συγκέντρωση του πληθυσμού. |
| --- | --- |

3.27.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι διάφοροι κλάδοι που απαρτίζουν τη γαλάζια οικονομία είναι αλληλεξαρτώμενοι (αλιεία, βιοτεχνολογία, ναυτιλία, θαλάσσιες μεταφορές, υδατοκαλλιέργεια, ναυπηγεία, αλυσίδα εφοδιασμού, εφοδιαστική και μεταφορές). Ως εκ τούτου, η απώλεια ή η διάλυση αλιευτικών σκαφών έχει άμεσο αντίκτυπο στα ναυπηγεία και τις άλλες υπηρεσίες εφοδιαστικής της Ευρώπης. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη εφαρμογής μιας στρατηγικής για την απανθρακοποίηση και την προστασία του περιβάλλοντος, η οποία θα επικεντρώνεται περισσότερο στην καινοτομία παρά στην εξάλειψη της δραστηριότητας και θα αποδίδει ίση σημασία στους τρεις πυλώνες της βιωσιμότητας, τον περιβαλλοντικό, τον κοινωνικό και τον οικονομικό, συμβάλλοντας στη διατήρηση εξειδικευμένων θέσεων εργασίας στην Ευρώπη (22

23

Αιολική ενέργεια

Αιολική ενέργεια

| 3.28. | Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, η ΕΕ έχει θέσει ως στόχο τον εικοσαπλασιασμό της υπεράκτιας παραγωγής ενέργειας της ΕΕ για την επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050. Ωστόσο, η αύξηση αυτή δεν είναι άμοιρη επιπτώσεων στο θαλάσσιο περιβάλλον, όπως η εγκατάσταση αιολικών πάρκων και η τοποθέτηση καλωδίων βαθέων υδάτων. Διάφορα κράτη μέλη έχουν μάλιστα ανακοινώσει ότι θα συνδέσουν τα υπεράκτια δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας που διαθέτουν, κυρίως μέσω τεχνητών ενεργειακών νήσων στη Βαλτική και τον Ατλαντικό. Η ΕΟΚΕ έχει πλήρη επίγνωση της ανάγκης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, οι οποίες πρέπει να συνυπάρχουν με τις βιώσιμες πηγές τροφίμων (24). Ζητεί, ως εκ τούτου, την προσεκτική ανάπτυξη της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας προκειμένου να μην γίνουν τα ίδια λάθη με το παρελθόν, με ελαχιστοποίηση του αντίκτυπού της στη βιοποικιλότητα. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ ζητεί η εγκατάσταση αυτών των δομών να μην επηρεάζει τους παραδοσιακούς ιχθυοτόπους των αλιέων. |
| --- | --- |

3.28.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, η ΕΕ έχει θέσει ως στόχο τον εικοσαπλασιασμό της υπεράκτιας παραγωγής ενέργειας της ΕΕ για την επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050. Ωστόσο, η αύξηση αυτή δεν είναι άμοιρη επιπτώσεων στο θαλάσσιο περιβάλλον, όπως η εγκατάσταση αιολικών πάρκων και η τοποθέτηση καλωδίων βαθέων υδάτων. Διάφορα κράτη μέλη έχουν μάλιστα ανακοινώσει ότι θα συνδέσουν τα υπεράκτια δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας που διαθέτουν, κυρίως μέσω τεχνητών ενεργειακών νήσων στη Βαλτική και τον Ατλαντικό. Η ΕΟΚΕ έχει πλήρη επίγνωση της ανάγκης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, οι οποίες πρέπει να συνυπάρχουν με τις βιώσιμες πηγές τροφίμων (24

Βρυξέλλες, 12 Ιουλίου 2023.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Oliver RÖPKE

---

(1)  COM(2023) 103 final.

1

(2)  STECF Adhoc 20-01. Ειδική γνωμοδότηση της Επιστημονικής, τεχνικής και οικονομικής επιτροπής αλιείας (ΕΤΟΕΑ) για την περίοδο 20-01.

2

(3)  COM(2020) 248 final.

3

(4)  
  The State of World Fisheries and Aquaculture 2022 [Η κατάσταση της παγκόσμιας αλιείας και υδατοκαλλιέργειας το 2022] (FAO).

4

The State of World Fisheries and Aquaculture 2022

(5)  STECF 21-08 [ΕΤΟΕΑ 21-08].

5

(6)  COM(2020) 380.

6

(7)  COM(2021) 82.

7

(8)  COM(2020) 381.

8

(9)  Συμφωνία για τη διατήρηση και τη βιώσιμη χρήση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας σε περιοχές πέραν της εθνικής δικαιοδοσίας.

9

(10)  Σύμβαση για τη βιολογική ποικιλότητα.

10

(11)  Περιφερειακές οργανώσεις διαχείρισης αλιείας.

11

(12)  Ειδική έκθεση 26/2020 (Ελεγκτικό Συνέδριο).

12

(13)  Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Μαΐου 1992 για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (ΕΕ L 206 της 22.7.1992, σ. 7).

13

(14)  Paris Agreement 2015 [Συμφωνία του Παρισιού του 2015] (ΟΗΕ).

14

(15)  
  A handbook for identifying, evaluating and reporting other effective area-based conservation measures in marine fisheries [Εγχειρίδιο για τον προσδιορισμό, την αξιολόγηση και την υποβολή εκθέσεων σχετικά με άλλα αποτελεσματικά μέτρα διατήρησης βάσει θαλάσσιων αλιευτικών περιοχών] (FAO).

15

A handbook for identifying, evaluating and reporting other effective area-based conservation measures in marine fisheries

(16)  Οδηγία 2008/56/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Ιουνίου 2008, περί πλαισίου κοινοτικής δράσης στο πεδίο της πολιτικής για το θαλάσσιο περιβάλλον (οδηγία-πλαίσιο για τη θαλάσσια στρατηγική) (ΕΕ L 164 της 25.6.2008, σ. 19).

16

(17)  Ενδιαιτήματα που βρίσκονται στον βυθό της θάλασσας.

17

(18)  COM(2020) 259.

18

(19)  ICES sr.2020.12.

19

(20)  Οδηγία 2000/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Οκτωβρίου 2000 για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων (ΕΕ L 327 της 22.12.2000, σ. 1).

20

(21)  
  Clearing chemical and conventional munitions from the sea (Euractiv) [Καθαρισμός των θαλασσών από χημικά και συμβατικά πυρομαχικά].

21

Clearing chemical and conventional munitions from the sea

(22)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με μια νέα προσέγγιση για βιώσιμη γαλάζια οικονομία στην ΕΕ — Μετασχηματισμός της γαλάζιας οικονομίας της ΕΕ για ένα βιώσιμο μέλλον» [COM(2021) 240 final] (ΕΕ C 517 της 22.12.2021, σ. 108).

22

(23)  Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα
  «Η Κοινή Αλιευτική Πολιτική στην πράξη: προς βιώσιμες και ανθεκτικές παράκτιες κοινότητες στην ΕΕ»
  (NAT-VII/035).

23

«Η Κοινή Αλιευτική Πολιτική στην πράξη: προς βιώσιμες και ανθεκτικές παράκτιες κοινότητες στην ΕΕ»

(24)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Μια στρατηγική της ΕΕ για την αξιοποίηση του δυναμικού των υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για ένα κλιματικά ουδέτερο μέλλον» [COM (2020) 741 final] (ΕΕ C 286 της 16.7.2021, σ. 13).

24

---

| 29.9.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 349/134 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 349/134

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση Κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2019/1242 όσον αφορά την ενίσχυση των προτύπων επιδόσεων για τις εκπομπές CO2 των νέων βαρέων επαγγελματικών οχημάτων και την ενσωμάτωση των υποχρεώσεων δήλωσης και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) 2018/956»

[COM(2023) 88 final — 2023/0042 (COD)]

(2023/C 349/21)

| Εισηγητής: | ο κ. Dirk BERGRATH |
| --- | --- |
| Συνεισηγητής: | ο κ. Alessandro BARTELLONI |

Εισηγητής:

ο κ. Dirk BERGRATH

Dirk BERGRATH

Συνεισηγητής:

ο κ. Alessandro BARTELLONI

Alessandro BARTELLONI

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 29.3.2023
  Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 3.4.2023 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 192 παράγραφος 1 και άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 22.6.2023 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 12.7.2023 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 580 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 182/4/7 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 29.3.2023

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 3.4.2023

Νομική βάση

Άρθρο 192 παράγραφος 1 και άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

22.6.2023

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

12.7.2023

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

580

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

182/4/7

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επικροτεί τον στόχο του παρόντος κανονισμού να επιταχυνθεί ο ρυθμός απαλλαγής του τομέα από τις ανθρακούχες εκπομπές και να τονωθεί ο διαρθρωτικός μετασχηματισμός του. Η ΕΕ θα πρέπει να αξιοποιήσει την ευκαιρία προκειμένου να αναλάβει ηγετικό ρόλο στον κλάδο των καθαρών μεταφορών. |
| --- | --- |

1.1.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επικροτεί τον στόχο του παρόντος κανονισμού να επιταχυνθεί ο ρυθμός απαλλαγής του τομέα από τις ανθρακούχες εκπομπές και να τονωθεί ο διαρθρωτικός μετασχηματισμός του. Η ΕΕ θα πρέπει να αξιοποιήσει την ευκαιρία προκειμένου να αναλάβει ηγετικό ρόλο στον κλάδο των καθαρών μεταφορών.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η πρόταση υπερβαίνει τους στόχους που προτείνονται επί του παρόντος στην Κίνα, αλλά υπολείπεται του πρόσφατα εγκριθέντος κανονισμού στην Καλιφόρνια, ο οποίος προβλέπει ότι, έως το 2036, θα πρέπει να επιτευχθεί κατά 100 % ο στόχος πωλήσεων οχημάτων μηδενικών εκπομπών. Η ΕΟΚΕ σημειώνει επίσης ότι το εθνικό σχέδιο των ΗΠΑ για την απαλλαγή των μεταφορών από τις ανθρακούχες εκπομπές (1) αποδίδει συμπληρωματικό ρόλο «στην καθαρή ηλεκτρική ενέργεια, στα βιώσιμα βιοκαύσιμα/συνθετικά καύσιμα και στο καθαρό υδρογόνο» για τις μεταφορές εν γένει και για τις οδικές μεταφορές βαρέων οχημάτων ειδικότερα. |
| --- | --- |

1.2.

Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η πρόταση υπερβαίνει τους στόχους που προτείνονται επί του παρόντος στην Κίνα, αλλά υπολείπεται του πρόσφατα εγκριθέντος κανονισμού στην Καλιφόρνια, ο οποίος προβλέπει ότι, έως το 2036, θα πρέπει να επιτευχθεί κατά 100 % ο στόχος πωλήσεων οχημάτων μηδενικών εκπομπών. Η ΕΟΚΕ σημειώνει επίσης ότι το εθνικό σχέδιο των ΗΠΑ για την απαλλαγή των μεταφορών από τις ανθρακούχες εκπομπές (1

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι ορισμένα κράτη μέλη, μαζί με άλλες χώρες (συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών), έχουν ήδη δεσμευτεί για τη μετάβαση σε πωλήσεις βαρέων επαγγελματικών οχημάτων μηδενικών εκπομπών κατά 100 % έως το 2040 (2). Επιπλέον, αναμένονται διάφοροι κανονισμοί σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο (π.χ. απαγορεύσεις εισόδου). |
| --- | --- |

1.3.

Η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι ορισμένα κράτη μέλη, μαζί με άλλες χώρες (συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών), έχουν ήδη δεσμευτεί για τη μετάβαση σε πωλήσεις βαρέων επαγγελματικών οχημάτων μηδενικών εκπομπών κατά 100 % έως το 2040 (2

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τη σημασία ενός ρυθμιστικού κινήτρου για την προώθηση της ανάπτυξης οχημάτων μηδενικών εκπομπών. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι πρέπει επίσης να δοθεί έμφαση στην πλευρά της ζήτησης και στις βασικές ευνοϊκές συνθήκες που καθιστούν τη λειτουργία των οχημάτων μηδενικών εκπομπών βιώσιμη επιλογή για τους φορείς εφοδιαστικής. |
| --- | --- |

1.4.

Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τη σημασία ενός ρυθμιστικού κινήτρου για την προώθηση της ανάπτυξης οχημάτων μηδενικών εκπομπών. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι πρέπει επίσης να δοθεί έμφαση στην πλευρά της ζήτησης και στις βασικές ευνοϊκές συνθήκες που καθιστούν τη λειτουργία των οχημάτων μηδενικών εκπομπών βιώσιμη επιλογή για τους φορείς εφοδιαστικής.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις προσπάθειες ορισμένων κρατών μελών να στηρίξουν τη μετάβαση σε οχήματα μηδενικών εκπομπών, ιδίως για τις ΜΜΕ, και ιδίως μέσω του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) της Ευρωπαϊκής Ένωσης και άλλων εθνικών ταμείων. |
| --- | --- |

1.5.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις προσπάθειες ορισμένων κρατών μελών να στηρίξουν τη μετάβαση σε οχήματα μηδενικών εκπομπών, ιδίως για τις ΜΜΕ, και ιδίως μέσω του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) της Ευρωπαϊκής Ένωσης και άλλων εθνικών ταμείων.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ επιβεβαιώνει τη στήριξή της στον κανονισμό για την ανάπτυξη υποδομών εναλλακτικών καυσίμων (AFIR). Οι δημόσιες αρχές πρέπει να διασφαλίζουν τη διαθεσιμότητα εναλλακτικών καυσίμων και σταθμών φόρτισης όπου χρειάζεται (3). Προκειμένου να επιτευχθεί ο ενδιάμεσος στόχος του 2030, θα απαιτηθούν περισσότεροι από 50 000 δημοσίως προσβάσιμοι σταθμοί φόρτισης, εκ των οποίων οι 35 000 θα πρέπει να είναι συστήματα φόρτισης μεγαβάτ υψηλών επιδόσεων. Θα χρειαστούν επίσης περίπου 700 σταθμοί ανεφοδιασμού με υδρογόνο. |
| --- | --- |

1.6.

Η ΕΟΚΕ επιβεβαιώνει τη στήριξή της στον κανονισμό για την ανάπτυξη υποδομών εναλλακτικών καυσίμων (AFIR). Οι δημόσιες αρχές πρέπει να διασφαλίζουν τη διαθεσιμότητα εναλλακτικών καυσίμων και σταθμών φόρτισης όπου χρειάζεται (3

| 1.7. | Δεδομένων των περιορισμών της εκτίμησης επιπτώσεων της Επιτροπής, η ΕΟΚΕ ζητεί στενή και τακτική παρακολούθηση των εξελίξεων στο πλαίσιο μιας έκθεσης προόδου, συμπεριλαμβανομένης διεξοδικής αξιολόγησης της αλυσίδας εφοδιασμού, ώστε να αποφευχθούν διαταραχές και να αποτυπωθεί καλύτερα ο αντίκτυπος της απαλλαγής των μεταφορών από τις ανθρακούχες εκπομπές σε περιφερειακό επίπεδο. |
| --- | --- |

1.7.

Δεδομένων των περιορισμών της εκτίμησης επιπτώσεων της Επιτροπής, η ΕΟΚΕ ζητεί στενή και τακτική παρακολούθηση των εξελίξεων στο πλαίσιο μιας έκθεσης προόδου, συμπεριλαμβανομένης διεξοδικής αξιολόγησης της αλυσίδας εφοδιασμού, ώστε να αποφευχθούν διαταραχές και να αποτυπωθεί καλύτερα ο αντίκτυπος της απαλλαγής των μεταφορών από τις ανθρακούχες εκπομπές σε περιφερειακό επίπεδο.

| 1.8. | Σύμφωνα με προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της (4), η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, παρά τα οφέλη των ηλεκτρικών συστημάτων μετάδοσης κίνησης και των συστημάτων μετάδοσης κίνησης που τροφοδοτούνται από υδρογόνο, ο προτεινόμενος κανονισμός που βασίζεται στην προσέγγιση του «σωλήνα εξαγωγής» πρέπει να συμπληρωθεί με άλλα μέσα πολιτικής ώστε να παρασχεθούν κίνητρα για τη χρήση ανανεώσιμων, μη ορυκτών καυσίμων στο τμήμα του στόλου που λειτουργεί με κινητήρα εσωτερικής καύσης. Η δέσμη μέτρων προσαρμογής στον στόχο του 55 % («Fit for 55») πρέπει να εξασφαλίσει μια προσέγγιση με βάση τον κύκλο ζωής και να αποφύγει την απανθρακοποίηση των οδικών μεταφορών που οδηγεί σε μετατόπιση των εκπομπών σε προηγούμενα στάδια της αλυσίδας αξίας. |
| --- | --- |

1.8.

Σύμφωνα με προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της (4

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη για ένα πλαίσιο πολιτικής που θα προωθεί την απανθρακοποίηση κατά τρόπο δίκαιο για τους εργαζομένους. Αυτό περιλαμβάνει την παροχή επαρκούς χρηματοδότησης για τη στήριξη των περιφερειών που αντιμετωπίζουν δυσκολίες ως αποτέλεσμα του θεματολογίου για την απανθρακοποίηση, την ανάγκη πρόβλεψης των αλλαγών σε όλα τα επίπεδα (εγκαταστάσεις, επιχειρήσεις, περιφέρειες και τομείς) μέσω σχεδίων που εκπονούνται από κοινού με τους κοινωνικούς εταίρους, καθώς και μαζικές προσπάθειες από τις δημόσιες αρχές και τις επιχειρήσεις για την επανεκπαίδευση και την αναβάθμιση των δεξιοτήτων των εργαζομένων. |
| --- | --- |

1.9.

Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη για ένα πλαίσιο πολιτικής που θα προωθεί την απανθρακοποίηση κατά τρόπο δίκαιο για τους εργαζομένους. Αυτό περιλαμβάνει την παροχή επαρκούς χρηματοδότησης για τη στήριξη των περιφερειών που αντιμετωπίζουν δυσκολίες ως αποτέλεσμα του θεματολογίου για την απανθρακοποίηση, την ανάγκη πρόβλεψης των αλλαγών σε όλα τα επίπεδα (εγκαταστάσεις, επιχειρήσεις, περιφέρειες και τομείς) μέσω σχεδίων που εκπονούνται από κοινού με τους κοινωνικούς εταίρους, καθώς και μαζικές προσπάθειες από τις δημόσιες αρχές και τις επιχειρήσεις για την επανεκπαίδευση και την αναβάθμιση των δεξιοτήτων των εργαζομένων.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ ζητεί μια πορεία μείωσης των εκπομπών CO2, η οποία συμβαδίζει με την ικανότητα του βιομηχανικού τομέα για μετασχηματισμό και είναι συμβατή με τους φορείς εκμετάλλευσης μεταφορών όσον αφορά το κόστος και την επιχειρησιακή αποδοτικότητα. Οι προτεινόμενοι στόχοι πρέπει να είναι συμβατοί με τον χρόνο που απαιτείται για τη μετατροπή των υφιστάμενων εγκαταστάσεων παραγωγής και την κατασκευή νέων, την ανάπτυξη υποδομών φόρτισης, την εξασφάλιση του εφοδιασμού βασικών εξαρτημάτων και πρώτων υλών, τη δημιουργία πρωτοπόρων αγορών και την κατάρτιση του εργατικού δυναμικού. |
| --- | --- |

1.10.

Η ΕΟΚΕ ζητεί μια πορεία μείωσης των εκπομπών CO2

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη απανθρακοποίησης (του στόλου) με ρυθμό που να συνάδει με την εφαρμογή του βιομηχανικού σχεδίου της ΕΕ για την Πράσινη Συμφωνία και των σημαντικών έργων κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος (ΣΕΚΕΕ) και που θα συμβάλει στην ανάπτυξη βασικών αλυσίδων εφοδιασμού για τον τομέα στην Ευρώπη, όπως το καθαρό υδρογόνο, οι μπαταρίες και η μικροηλεκτρονική. |
| --- | --- |

1.11.

Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη απανθρακοποίησης (του στόλου) με ρυθμό που να συνάδει με την εφαρμογή του βιομηχανικού σχεδίου της ΕΕ για την Πράσινη Συμφωνία και των σημαντικών έργων κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος (ΣΕΚΕΕ) και που θα συμβάλει στην ανάπτυξη βασικών αλυσίδων εφοδιασμού για τον τομέα στην Ευρώπη, όπως το καθαρό υδρογόνο, οι μπαταρίες και η μικροηλεκτρονική.

| 1.12. | Η ΕΟΚΕ τονίζει επίσης την ανάγκη ανάπτυξης ικανοτήτων και στήριξης των οδικών μεταφορέων εμπορευμάτων και των φορέων εκμετάλλευσης μεταφορών —ιδίως των ΜΜΕ—, ώστε να συμμορφώνονται με τις υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων που απορρέουν από τον κανονισμό. |
| --- | --- |

1.12.

Η ΕΟΚΕ τονίζει επίσης την ανάγκη ανάπτυξης ικανοτήτων και στήριξης των οδικών μεταφορέων εμπορευμάτων και των φορέων εκμετάλλευσης μεταφορών —ιδίως των ΜΜΕ—, ώστε να συμμορφώνονται με τις υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων που απορρέουν από τον κανονισμό.

2.   Γενικό πλαίσιο

Γενικό πλαίσιο

| 2.1. | Τον Οκτώβριο του 2014, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων της ΕΕ (5) έθεσαν ως δεσμευτικό στόχο τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που παράγονται σε ολόκληρη την οικονομία της ΕΕ κατά τουλάχιστον 40 % έως το 2030 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990. Ο στόχος αυτός βασίστηκε σε παγκόσμιες προβλέψεις που συμμορφώνονται με το μεσοπρόθεσμο χρονοδιάγραμμα της συμφωνίας του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή (COP 21) (6). |
| --- | --- |

2.1.

Τον Οκτώβριο του 2014, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων της ΕΕ (5

6

| 2.2. | Τον Δεκέμβριο του 2020, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε τη στρατηγική της για βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα. Το εν λόγω έγγραφο θέτει μια σειρά φιλόδοξων στόχων και οροσήμων προκειμένου το σύστημα μεταφορών της ΕΕ να καταστεί κατάλληλο για τον κλιματικά ουδέτερο και ψηφιακό κόσμο. |
| --- | --- |

2.2.

Τον Δεκέμβριο του 2020, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε τη στρατηγική της για βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα. Το εν λόγω έγγραφο θέτει μια σειρά φιλόδοξων στόχων και οροσήμων προκειμένου το σύστημα μεταφορών της ΕΕ να καταστεί κατάλληλο για τον κλιματικά ουδέτερο και ψηφιακό κόσμο.

| 2.3. | Τον Ιούλιο του 2021, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέτεινε το παιχνίδι εγκρίνοντας τη δέσμη μέτρων προσαρμογής στον στόχο του 55 % (7) —μια σειρά προτάσεων πολιτικής για καθαρή μείωση κατά 55 % (σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990) των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην ΕΕ έως το 2030. Αυτό συνάδει με τη δέσμευση της ΕΕ για την επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050, η οποία θεσπίστηκε με τον ευρωπαϊκό νόμο για το κλίμα (8). |
| --- | --- |

2.3.

Τον Ιούλιο του 2021, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέτεινε το παιχνίδι εγκρίνοντας τη δέσμη μέτρων προσαρμογής στον στόχο του 55 % (7

8

| 2.4. | Η ευρωπαϊκή στρατηγική για την κινητικότητα χαμηλών εκπομπών (9), η οποία δημοσιεύτηκε τον Ιούλιο του 2016, θέτει ως στόχο τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από τα οχήματα κατά τουλάχιστον 60 % έως το 2050 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990, θέτοντας την ΕΕ σε σταθερή πορεία προς τις μηδενικές εκπομπές. Ωστόσο, η δέσμη μέτρων προσαρμογής στον στόχο του 55 % (10) ορίζει ότι ο στόχος της κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050 απαιτεί μείωση των συνολικών εκπομπών από τις μεταφορές κατά 90 % έως το 2050 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990. Η χρήση οχημάτων χαμηλών εκπομπών ή μηδενικών εκπομπών πρέπει να αυξηθεί σταδιακά, έτσι ώστε να κατέχουν ένα σημαντικό μερίδιο της αγοράς μέχρι το 2030 και συνεπώς να εισέλθει η ΕΕ σε μια μακροπρόθεσμη πορεία προς μια κινητικότητα μηδενικών εκπομπών. |
| --- | --- |

2.4.

Η ευρωπαϊκή στρατηγική για την κινητικότητα χαμηλών εκπομπών (9

10

| 2.5. | Ο τομέας των οδικών μεταφορών αντιπροσωπεύει το ένα πέμπτο των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της ΕΕ. Τα βαρέα επαγγελματικά οχήματα, όπως τα φορτηγά, τα αστικά λεωφορεία και τα λεωφορεία μεγάλων αποστάσεων, ευθύνονται για πάνω από το 25 % των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από τις οδικές μεταφορές στην ΕΕ και αντιπροσωπεύουν πάνω από το 6 % των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην ΕΕ. Παρά τις προσπάθειες των κατασκευαστών να μειώσουν τις εκπομπές ανά χιλιόμετρο, οι συνολικές εκπομπές εξακολουθούν να αυξάνονται, ιδίως στις εμπορευματικές μεταφορές λόγω της αυξανόμενης ζήτησης για οδικές μεταφορές, η οποία αναμένεται να συνεχίσει να αυξάνεται στο μέλλον. Οι οδικές μεταφορές αποτελούν επίσης σημαντική πηγή ατμοσφαιρικής ρύπανσης και η ΕΕ βρίσκεται στη διαδικασία αναθεώρησης της νομοθεσίας της για την ποιότητα του αέρα, ιδίως βάσει της πρότασης σχετικά με τα νέα πρότυπα Euro 7 για τη μείωση των ρύπων από τα οχήματα. |
| --- | --- |

2.5.

Ο τομέας των οδικών μεταφορών αντιπροσωπεύει το ένα πέμπτο των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της ΕΕ. Τα βαρέα επαγγελματικά οχήματα, όπως τα φορτηγά, τα αστικά λεωφορεία και τα λεωφορεία μεγάλων αποστάσεων, ευθύνονται για πάνω από το 25 % των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από τις οδικές μεταφορές στην ΕΕ και αντιπροσωπεύουν πάνω από το 6 % των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην ΕΕ. Παρά τις προσπάθειες των κατασκευαστών να μειώσουν τις εκπομπές ανά χιλιόμετρο, οι συνολικές εκπομπές εξακολουθούν να αυξάνονται, ιδίως στις εμπορευματικές μεταφορές λόγω της αυξανόμενης ζήτησης για οδικές μεταφορές, η οποία αναμένεται να συνεχίσει να αυξάνεται στο μέλλον. Οι οδικές μεταφορές αποτελούν επίσης σημαντική πηγή ατμοσφαιρικής ρύπανσης και η ΕΕ βρίσκεται στη διαδικασία αναθεώρησης της νομοθεσίας της για την ποιότητα του αέρα, ιδίως βάσει της πρότασης σχετικά με τα νέα πρότυπα Euro 7 για τη μείωση των ρύπων από τα οχήματα.

| 2.6. | Ο σημερινός στόλος βαρέων επαγγελματικών οχημάτων κινείται σχεδόν εξολοκλήρου με κινητήρες εσωτερικής καύσης, οι οποίοι τροφοδοτούνται κυρίως από ορυκτά καύσιμα, τα οποία ως επί το πλείστον εξευγενίζονται στην ΕΕ από εισαγόμενα αργά πετρέλαια, συμβάλλοντας με τη σειρά τους στην ενεργειακή εξάρτηση της ΕΕ. Σύμφωνα με την εκτίμηση επιπτώσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η πρόταση για νέα πρότυπα αναμένεται να μειώσει τη ζήτηση των ορυκτών καυσίμων κατά περίπου 2 δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου μεταξύ του 2031 και του 2050. |
| --- | --- |

2.6.

Ο σημερινός στόλος βαρέων επαγγελματικών οχημάτων κινείται σχεδόν εξολοκλήρου με κινητήρες εσωτερικής καύσης, οι οποίοι τροφοδοτούνται κυρίως από ορυκτά καύσιμα, τα οποία ως επί το πλείστον εξευγενίζονται στην ΕΕ από εισαγόμενα αργά πετρέλαια, συμβάλλοντας με τη σειρά τους στην ενεργειακή εξάρτηση της ΕΕ. Σύμφωνα με την εκτίμηση επιπτώσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η πρόταση για νέα πρότυπα αναμένεται να μειώσει τη ζήτηση των ορυκτών καυσίμων κατά περίπου 2 δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου μεταξύ του 2031 και του 2050.

| 2.7. | Επί του παρόντος, ένα τυπικό ευρωπαϊκό ρυμουλκό 4x2 40 τόνων σε έναν «κύκλο δοκιμών μεγάλης απόστασης» καταναλώνει περίπου 33,1 λίτρα καυσίμου ανά 100 km σε οδικούς άξονες και αυτοκινητοδρόμους. Ένα τυπικό ευρωπαϊκό φορτηγό διανομής 4x2 12 τόνων σε έναν «κύκλο δοκιμών αστικής διανομής» καταναλώνει περίπου 21,4 λίτρα καυσίμου ανά 100 km (11). |
| --- | --- |

2.7.

Επί του παρόντος, ένα τυπικό ευρωπαϊκό ρυμουλκό 4x2 40 τόνων σε έναν «κύκλο δοκιμών μεγάλης απόστασης» καταναλώνει περίπου 33,1 λίτρα καυσίμου ανά 100 km σε οδικούς άξονες και αυτοκινητοδρόμους. Ένα τυπικό ευρωπαϊκό φορτηγό διανομής 4x2 12 τόνων σε έναν «κύκλο δοκιμών αστικής διανομής» καταναλώνει περίπου 21,4 λίτρα καυσίμου ανά 100 km (11

| 2.8. | Οι αγοραστές βαρέων επαγγελματικών οχημάτων είναι κυρίως φορείς εκμετάλλευσης εμπορευματικών μεταφορών. Συχνά καταβάλλουν για τα καύσιμά τους ποσά που υπερβαίνουν το ένα τέταρτο του συνόλου των λειτουργικών εξόδων τους και θεωρούν την οικονομία καυσίμου το κυριότερο κριτήριό τους κατά την αγορά οχημάτων. Σε αντίθεση με τον τομέα των επιβατικών αυτοκινήτων, το συνολικό κόστος ιδιοκτησίας θα είναι ο κυριότερος παράγοντας για την επιλογή του τύπου οδήγησης. |
| --- | --- |

2.8.

Οι αγοραστές βαρέων επαγγελματικών οχημάτων είναι κυρίως φορείς εκμετάλλευσης εμπορευματικών μεταφορών. Συχνά καταβάλλουν για τα καύσιμά τους ποσά που υπερβαίνουν το ένα τέταρτο του συνόλου των λειτουργικών εξόδων τους και θεωρούν την οικονομία καυσίμου το κυριότερο κριτήριό τους κατά την αγορά οχημάτων. Σε αντίθεση με τον τομέα των επιβατικών αυτοκινήτων, το συνολικό κόστος ιδιοκτησίας θα είναι ο κυριότερος παράγοντας για την επιλογή του τύπου οδήγησης.

| 2.9. | Σύμφωνα με στοιχεία του κλάδου, οι εξαγωγές φορτηγών το 2021 παρουσίασαν εμπορικό πλεόνασμα ύψους 5 δισεκατ. ευρώ. Το ίδιο έτος, περισσότερα από 470 000 φορτηγά κατασκευάστηκαν στις 52 μονάδες που βρίσκονται στην ΕΕ (12). Ο κλάδος αυτός αποτελεί μέρος της αυτοκινητοβιομηχανίας, η οποία προσφέρει, άμεσα και έμμεσα, 12,1 εκατομμύρια θέσεις εργασίας στην Ευρώπη, αριθμός ο οποίος ισοδυναμεί με το 5,6 % της συνολικής απασχόλησης στην ΕΕ. |
| --- | --- |

2.9.

Σύμφωνα με στοιχεία του κλάδου, οι εξαγωγές φορτηγών το 2021 παρουσίασαν εμπορικό πλεόνασμα ύψους 5 δισεκατ. ευρώ. Το ίδιο έτος, περισσότερα από 470 000 φορτηγά κατασκευάστηκαν στις 52 μονάδες που βρίσκονται στην ΕΕ (12

| 2.10. | Οι εμπορικές οδικές μεταφορές είναι το νευρικό σύστημα της αξιακής αλυσίδας της οικονομίας της ΕΕ. Οι οδικές μεταφορές αντιπροσωπεύουν μεγάλο μερίδιο του ΑΕΠ (ακαθάριστο εγχώριο προϊόν) της ΕΕ και απασχολούν πάνω από 3,4 εκατομμύρια άτομα σε ολόκληρη την ΕΕ (13). Οι προκλήσεις για τον τομέα περιλαμβάνουν την ενίσχυση της ασφάλειας και της προστασίας των μεταφορών, με παράλληλη διατήρηση της αποτελεσματικότητας της ενιαίας αγοράς και τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας στον τομέα και στο περιβάλλον των μεταφορών στο σύνολό του. |
| --- | --- |

2.10.

Οι εμπορικές οδικές μεταφορές είναι το νευρικό σύστημα της αξιακής αλυσίδας της οικονομίας της ΕΕ. Οι οδικές μεταφορές αντιπροσωπεύουν μεγάλο μερίδιο του ΑΕΠ (ακαθάριστο εγχώριο προϊόν) της ΕΕ και απασχολούν πάνω από 3,4 εκατομμύρια άτομα σε ολόκληρη την ΕΕ (13

| 2.11. | Οι πρόσφατες εξελίξεις στο γεωπολιτικό τοπίο έχουν εστιάσει την προσοχή στην ανάγκη να διασφαλιστεί η ανθεκτικότητα της αλυσίδας εφοδιασμού της ΕΕ στον τομέα της εφοδιαστικής, ακόμη και στις πιο δραματικές καταστάσεις. Το αυξημένο ενεργειακό κόστος και οι εξαρτήσεις από την ενέργεια και από τις πρώτες ύλες —σε συνδυασμό με τις επιθετικές στρατηγικές προστατευτισμού ορισμένων βασικών διεθνών παραγόντων— απειλούν το οικονομικό σύστημα της ΕΕ και την ευημερία των πολιτών της. Το σύστημα εμπορικών οδικών μεταφορών της ΕΕ πρέπει να παραμείνει ανταγωνιστικό, οικονομικά προσιτό και πλήρως λειτουργικό, ακόμη και υπό τις πλέον κρίσιμες συνθήκες. Αυτό πρέπει να διασφαλίζεται από το κανονιστικό πλαίσιο. |
| --- | --- |

2.11.

Οι πρόσφατες εξελίξεις στο γεωπολιτικό τοπίο έχουν εστιάσει την προσοχή στην ανάγκη να διασφαλιστεί η ανθεκτικότητα της αλυσίδας εφοδιασμού της ΕΕ στον τομέα της εφοδιαστικής, ακόμη και στις πιο δραματικές καταστάσεις. Το αυξημένο ενεργειακό κόστος και οι εξαρτήσεις από την ενέργεια και από τις πρώτες ύλες —σε συνδυασμό με τις επιθετικές στρατηγικές προστατευτισμού ορισμένων βασικών διεθνών παραγόντων— απειλούν το οικονομικό σύστημα της ΕΕ και την ευημερία των πολιτών της. Το σύστημα εμπορικών οδικών μεταφορών της ΕΕ πρέπει να παραμείνει ανταγωνιστικό, οικονομικά προσιτό και πλήρως λειτουργικό, ακόμη και υπό τις πλέον κρίσιμες συνθήκες. Αυτό πρέπει να διασφαλίζεται από το κανονιστικό πλαίσιο.

3.   Η πρόταση κανονισμού

Η πρόταση κανονισμού

| 3.1. | Η πρόταση αποσκοπεί στην αντικατάσταση του κανονισμού (ΕΕ) 2019/1242 (14) του 2019 για τα πρότυπα CO2 των βαρέων επαγγελματικών οχημάτων. Παρά το γεγονός ότι δεν είναι δυνατή η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων του ισχύοντος κανονισμού, η Επιτροπή πιστεύει ότι είναι αναγκαίο να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και του ευρωπαϊκού νόμου για το κλίμα. Θέτει νέους δεσμευτικούς στόχους για το CO2 που θα ισχύουν από το 2025. |
| --- | --- |

3.1.

Η πρόταση αποσκοπεί στην αντικατάσταση του κανονισμού (ΕΕ) 2019/1242 (14

2

2

| 3.2. | Η πρόταση καλύπτει φορτηγά (άνω των 5 τόνων), αστικά λεωφορεία και λεωφορεία μεγάλων αποστάσεων (άνω των 7,5 τόνων), καθώς και ρυμουλκούμενα (μη μηχανοκίνητα οχήματα που ρυμουλκούνται από μηχανοκίνητα οχήματα). Μολονότι πρόκειται για σημαντική επέκταση του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού, εξακολουθεί να υφίσταται ρυθμιστικό κενό όσον αφορά τον κανονισμό για το CO2 για τα αυτοκίνητα και τα ελαφρά επαγγελματικά οχήματα (φορτηγά μεταξύ 3,5 και 5 τόνων). |
| --- | --- |

3.2.

Η πρόταση καλύπτει φορτηγά (άνω των 5 τόνων), αστικά λεωφορεία και λεωφορεία μεγάλων αποστάσεων (άνω των 7,5 τόνων), καθώς και ρυμουλκούμενα (μη μηχανοκίνητα οχήματα που ρυμουλκούνται από μηχανοκίνητα οχήματα). Μολονότι πρόκειται για σημαντική επέκταση του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού, εξακολουθεί να υφίσταται ρυθμιστικό κενό όσον αφορά τον κανονισμό για το CO2

| 3.3. | Για την επίτευξη των ανωτέρω στόχων, η Επιτροπή προτείνει νέους και πιο φιλόδοξους στόχους εκπομπών CO2 για τα νέα βαρέα επαγγελματικά οχήματα από το 2030. Σύμφωνα με την πρόταση, κατά μέσο όρο και σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990, οι εκπομπές CO2 θα μειωθούν κατά:






  — | 45 % από την 1η Ιανουαρίου 2030, |
| --- | --- | --- |

3.3.

Για την επίτευξη των ανωτέρω στόχων, η Επιτροπή προτείνει νέους και πιο φιλόδοξους στόχους εκπομπών CO2

2

—

45 % από την 1η Ιανουαρίου 2030,

| — | 65 % από την 1η Ιανουαρίου 2035, και |
| --- | --- |

—

65 % από την 1η Ιανουαρίου 2035, και

| — | 90 % από την 1η Ιανουαρίου 2040. |
| --- | --- |

—

90 % από την 1η Ιανουαρίου 2040.

| 3.4. | Τα νέα αστικά λεωφορεία στην ΕΕ πρέπει να έχουν μηδενικές εκπομπές (100 % των οχημάτων μηδενικών εκπομπών) από το 2030. |
| --- | --- |

3.4.

Τα νέα αστικά λεωφορεία στην ΕΕ πρέπει να έχουν μηδενικές εκπομπές (100 % των οχημάτων μηδενικών εκπομπών) από το 2030.

| 3.5. | Εξαίρεση από τους στόχους μείωσης των εκπομπών CO2 θα ισχύει για τα ακόλουθα βαρέα επαγγελματικά οχήματα:






  — | κατασκευαστές με μικρό όγκο παραγωγής (έως 100 οχήματα), |
| --- | --- | --- |

3.5.

Εξαίρεση από τους στόχους μείωσης των εκπομπών CO2

—

κατασκευαστές με μικρό όγκο παραγωγής (έως 100 οχήματα),

| — | οχήματα που χρησιμοποιούνται για εξορυκτικούς, δασικούς και γεωργικούς σκοπούς, |
| --- | --- |

—

οχήματα που χρησιμοποιούνται για εξορυκτικούς, δασικούς και γεωργικούς σκοπούς,

| — | οχήματα σχεδιασμένα και κατασκευασμένα για χρήση από ένοπλες δυνάμεις και ερπυστριοφόρα οχήματα, |
| --- | --- |

—

οχήματα σχεδιασμένα και κατασκευασμένα για χρήση από ένοπλες δυνάμεις και ερπυστριοφόρα οχήματα,

| — | οχήματα που σχεδιάζονται και κατασκευάζονται ή προσαρμόζονται για χρήση από τις υπηρεσίες πολιτικής προστασίας, τις πυροσβεστικές υπηρεσίες και τις δυνάμεις που είναι υπεύθυνες για την τήρηση της δημόσιας τάξης ή την επείγουσα ιατρική περίθαλψη, |
| --- | --- |

—

οχήματα που σχεδιάζονται και κατασκευάζονται ή προσαρμόζονται για χρήση από τις υπηρεσίες πολιτικής προστασίας, τις πυροσβεστικές υπηρεσίες και τις δυνάμεις που είναι υπεύθυνες για την τήρηση της δημόσιας τάξης ή την επείγουσα ιατρική περίθαλψη,

| — | επαγγελματικά οχήματα, όπως τα απορριμματοφόρα. |
| --- | --- |

—

επαγγελματικά οχήματα, όπως τα απορριμματοφόρα.

| 3.6. | Σε αντίθεση με τα πρότυπα CO2 για τα επιβατικά αυτοκίνητα και τα ελαφρά επαγγελματικά οχήματα, η πρόταση της Επιτροπής για τα βαρέα επαγγελματικά οχήματα θεωρεί τα υδρογονοκίνητα οχήματα εσωτερικής καύσης (παράλληλα με άλλες διαθέσιμες επί του παρόντος εναλλακτικές τεχνολογίες ως ηλεκτρικά οχήματα με συσσωρευτή ή κυψέλες καυσίμου υδρογόνου) ως επιλογή μηδενικών εκπομπών καυσαερίων. |
| --- | --- |

3.6.

Σε αντίθεση με τα πρότυπα CO2

| 3.7. | Με βάση το πεδίο εφαρμογής της δέσμης προσαρμογής στον στόχο του 55 %, η οποία καλύπτει τις εκπομπές από όλους τους τομείς, η πρόταση της Επιτροπής για τα βαρέα επαγγελματικά οχήματα εγκρίνει τη μεθοδολογία «από τη δεξαμενή στον τροχό», η οποία χρησιμοποιείται επίσης στον κανονισμό για τα ελαφριά επαγγελματικά οχήματα (15), για τον καθορισμό των στόχων μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Μια τέτοια μεθοδολογία αναφέρεται επίσης ως «σωλήνας εξαγωγής», καθώς λαμβάνει υπόψη μόνο το CO2 που εκπέμπεται από το όχημα κατά τη χρήση του, ενώ τα αέρια του θερμοκηπίου που εκπέμπονται κατά την κατασκευή του οχήματος ή κατά την παραγωγή των καυσίμων ή της ενέργειας καλύπτονται από άλλες νομοθετικές πράξεις, όπως το σύστημα εμπορίας εκπομπών της ΕΕ. Η συμβολή των ανανεώσιμων καυσίμων και των καυσίμων χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών στην εν λόγω ειδική νομοθεσία απορρίφθηκε για τους σκοπούς της συμμόρφωσης με τους στόχους, καθώς η Επιτροπή έκρινε ότι δεν ήταν ούτε οικονομικά αποδοτική ούτε αποτελεσματική. |
| --- | --- |

3.7.

Με βάση το πεδίο εφαρμογής της δέσμης προσαρμογής στον στόχο του 55 %, η οποία καλύπτει τις εκπομπές από όλους τους τομείς, η πρόταση της Επιτροπής για τα βαρέα επαγγελματικά οχήματα εγκρίνει τη μεθοδολογία «από τη δεξαμενή στον τροχό», η οποία χρησιμοποιείται επίσης στον κανονισμό για τα ελαφριά επαγγελματικά οχήματα (15

2

4.   Γενικές παρατηρήσεις

Γενικές παρατηρήσεις

| 4.1. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τον στόχο του παρόντος κανονισμού να επιταχυνθεί ο ρυθμός απαλλαγής του τομέα από τις ανθρακούχες εκπομπές και να τονωθεί ο διαρθρωτικός μετασχηματισμός του. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία μεταφορών πρέπει να ανανεώσει τον στόλο των οδικών μεταφορών, μέσω της σταδιακής υιοθέτησης νέων τεχνολογιών συστημάτων κίνησης (ηλεκτρικές κυψέλες καυσίμου, κυψέλες καυσίμου υδρογόνου και κινητήρες εσωτερικής καύσης που τροφοδοτούνται με υδρογόνο). Η ΕΕ θα πρέπει να αξιοποιήσει την ευκαιρία προκειμένου να αναλάβει ηγετικό ρόλο στον κλάδο των καθαρών μεταφορών. Οι εξελίξεις καταδεικνύουν ότι οι προαναφερθείσες τεχνολογίες παρέχουν μια βιώσιμη και οικονομικά αποδοτική πορεία για συνήθη χρήση σε φορτηγά μικρών, μεσαίων και (σταδιακά) μεγάλων αποστάσεων. |
| --- | --- |

4.1.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί τον στόχο του παρόντος κανονισμού να επιταχυνθεί ο ρυθμός απαλλαγής του τομέα από τις ανθρακούχες εκπομπές και να τονωθεί ο διαρθρωτικός μετασχηματισμός του. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία μεταφορών πρέπει να ανανεώσει τον στόλο των οδικών μεταφορών, μέσω της σταδιακής υιοθέτησης νέων τεχνολογιών συστημάτων κίνησης (ηλεκτρικές κυψέλες καυσίμου, κυψέλες καυσίμου υδρογόνου και κινητήρες εσωτερικής καύσης που τροφοδοτούνται με υδρογόνο). Η ΕΕ θα πρέπει να αξιοποιήσει την ευκαιρία προκειμένου να αναλάβει ηγετικό ρόλο στον κλάδο των καθαρών μεταφορών. Οι εξελίξεις καταδεικνύουν ότι οι προαναφερθείσες τεχνολογίες παρέχουν μια βιώσιμη και οικονομικά αποδοτική πορεία για συνήθη χρήση σε φορτηγά μικρών, μεσαίων και (σταδιακά) μεγάλων αποστάσεων.

| 4.2. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η πρόταση υπερβαίνει τους στόχους που προτείνονται επί του παρόντος στην Κίνα, αλλά υπολείπεται του πρόσφατα εγκριθέντος κανονισμού στην Καλιφόρνια. Τον Ιούνιο του 2022, η Κίνα ανακοίνωσε μια πρόταση («στάδιο 4») που εκτιμάται ότι θα καταστήσει αυστηρότερα τα πρότυπα κατανάλωσης καυσίμων στον τομέα των βαρέων επαγγελματικών οχημάτων κατά 15 % έως το 2026, ως γενικό στόχο σε όλα τα τμήματα οχημάτων, για την αντικατάσταση του προηγούμενου «σταδίου 3», που εφαρμόστηκε το 2019. Τα πρότυπα «φάσης 2» των ΗΠΑ που εγκρίθηκαν το 2016 και εφαρμόζονται για την περίοδο 2018-2027 εκτιμάται ότι μειώνουν τις εκπομπές CO2 και την κατανάλωση καυσίμου που ποικίλλουν ανά τύπο οχήματος και κυμαίνονται από 16 % έως 30 % σε σύγκριση με το βασικό σενάριο αναφοράς του 2010. Η Καλιφόρνια, της οποίας τα πρότυπα εκπομπών ακολουθούνται συνήθως από άλλες πολιτείες των ΗΠΑ, ενέκρινε πρόσφατα νομοθεσία η οποία προβλέπει ότι, έως το 2036, θα πρέπει να επιτευχθεί ο στόχος πωλήσεων οχημάτων μηδενικών εκπομπών για φορτηγά και λεωφορεία και θα επιτρέπονται μόνο ηλεκτρικά οχήματα με συσσωρευτή και ηλεκτρικά οχήματα με κυψέλες καυσίμου υδρογόνου. Επιπροσθέτως, το εθνικό σχέδιο των ΗΠΑ για την απανθρακοποίηση (16) αποδίδει συμπληρωματικό ρόλο «στην καθαρή ηλεκτρική ενέργεια, στα βιώσιμα βιοκαύσιμα/συνθετικά καύσιμα και στο καθαρό υδρογόνο» για τις μεταφορές εν γένει και για τις οδικές μεταφορές βαρέων οχημάτων ειδικότερα. |
| --- | --- |

4.2.

Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η πρόταση υπερβαίνει τους στόχους που προτείνονται επί του παρόντος στην Κίνα, αλλά υπολείπεται του πρόσφατα εγκριθέντος κανονισμού στην Καλιφόρνια. Τον Ιούνιο του 2022, η Κίνα ανακοίνωσε μια πρόταση («στάδιο 4») που εκτιμάται ότι θα καταστήσει αυστηρότερα τα πρότυπα κατανάλωσης καυσίμων στον τομέα των βαρέων επαγγελματικών οχημάτων κατά 15 % έως το 2026, ως γενικό στόχο σε όλα τα τμήματα οχημάτων, για την αντικατάσταση του προηγούμενου «σταδίου 3», που εφαρμόστηκε το 2019. Τα πρότυπα «φάσης 2» των ΗΠΑ που εγκρίθηκαν το 2016 και εφαρμόζονται για την περίοδο 2018-2027 εκτιμάται ότι μειώνουν τις εκπομπές CO2

16

| 4.3. | Η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι ο προτεινόμενος κανονισμός δεν θα είναι το μόνο κανονιστικό πλαίσιο για αυτόν τον τομέα. Ενώ ορισμένα κράτη μέλη, μαζί με άλλες χώρες (συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών), έχουν ήδη δεσμευτεί για τη μετάβαση σε πωλήσεις βαρέων οχημάτων μηδενικών εκπομπών κατά 100 % έως το 2040 (17), αναμένονται διάφοροι κανονισμοί σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο (π.χ. απαγορεύσεις εισόδου). Παρότι οι κανονισμοί αυτοί δεν αποσκοπούν κυρίως στην επίτευξη δράσης για το κλίμα, θα έχουν αντίκτυπο στη λειτουργία και την οικονομική βιωσιμότητα των οχημάτων που δεν είναι οχήματα μηδενικών εκπομπών και στη λειτουργία της ενιαίας αγοράς. |
| --- | --- |

4.3.

Η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι ο προτεινόμενος κανονισμός δεν θα είναι το μόνο κανονιστικό πλαίσιο για αυτόν τον τομέα. Ενώ ορισμένα κράτη μέλη, μαζί με άλλες χώρες (συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών), έχουν ήδη δεσμευτεί για τη μετάβαση σε πωλήσεις βαρέων οχημάτων μηδενικών εκπομπών κατά 100 % έως το 2040 (17

| 4.4. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τη σημασία ενός ρυθμιστικού κινήτρου ως μέτρου πολιτικής τόνωσης της προσφοράς για την προώθηση των επενδύσεων σε τεχνολογίες μηδενικών εκπομπών και την ανάπτυξη οχημάτων μηδενικών εκπομπών, συμβάλλοντας τελικά, μαζί με τα καύσιμα μηδενικών ανθρακούχων εκπομπών, στην πλήρη απαλλαγή του στόλου των βαρέων επαγγελματικών οχημάτων από τις ανθρακούχες εκπομπές. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι πρέπει επίσης να δοθεί έμφαση στην πλευρά της ζήτησης και στις βασικές ευνοϊκές συνθήκες που καθιστούν τη λειτουργία των οχημάτων μηδενικών εκπομπών βιώσιμη επιλογή για τους φορείς εφοδιαστικής. |
| --- | --- |

4.4.

Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τη σημασία ενός ρυθμιστικού κινήτρου ως μέτρου πολιτικής τόνωσης της προσφοράς για την προώθηση των επενδύσεων σε τεχνολογίες μηδενικών εκπομπών και την ανάπτυξη οχημάτων μηδενικών εκπομπών, συμβάλλοντας τελικά, μαζί με τα καύσιμα μηδενικών ανθρακούχων εκπομπών, στην πλήρη απαλλαγή του στόλου των βαρέων επαγγελματικών οχημάτων από τις ανθρακούχες εκπομπές. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι πρέπει επίσης να δοθεί έμφαση στην πλευρά της ζήτησης και στις βασικές ευνοϊκές συνθήκες που καθιστούν τη λειτουργία των οχημάτων μηδενικών εκπομπών βιώσιμη επιλογή για τους φορείς εφοδιαστικής.

| 4.4.1. | Σύμφωνα με την Ένωση Ευρωπαίων Κατασκευαστών Αυτοκινήτων (ACEA), η πρόταση απαιτεί σημαντικά αυξημένο αριθμό οχημάτων μηδενικών εκπομπών στο οδικό δίκτυο τουλάχιστον δύο έτη νωρίτερα από ό, τι προβλέπεται επί του παρόντος. Συγκεκριμένα, ο νέος προτεινόμενος στόχος θα απαιτούσε περισσότερα από 400 000 οχήματα μηδενικών εκπομπών να βρίσκονται σε λειτουργία σε λιγότερο από επτά έτη και σχεδόν 100 000 οχήματα να ταξινομούνται ετησίως από το 2030, πράγμα που σημαίνει ότι πάνω από το ένα τρίτο όλων των νέων ταξινομήσεων θα πρέπει να είναι οχήματα μηδενικών εκπομπών από το 2030 και έπειτα. Ο στόλος αυτός θα απαιτήσει περισσότερους από 50 000 δημοσίως προσβάσιμους σταθμούς φόρτισης, εκ των οποίων οι 35 000 θα πρέπει να είναι συστήματα φόρτισης μεγαβάτ υψηλών επιδόσεων. Θα χρειαστούν επίσης περίπου 700 σταθμοί ανεφοδιασμού με υδρογόνο. Αυτό καταδεικνύει την υψηλή φιλοδοξία τόσο των δημόσιων όσο και των ιδιωτικών φορέων. |
| --- | --- |

4.4.1.

Σύμφωνα με την Ένωση Ευρωπαίων Κατασκευαστών Αυτοκινήτων (ACEA), η πρόταση απαιτεί σημαντικά αυξημένο αριθμό οχημάτων μηδενικών εκπομπών στο οδικό δίκτυο τουλάχιστον δύο έτη νωρίτερα από ό, τι προβλέπεται επί του παρόντος. Συγκεκριμένα, ο νέος προτεινόμενος στόχος θα απαιτούσε περισσότερα από 400 000 οχήματα μηδενικών εκπομπών να βρίσκονται σε λειτουργία σε λιγότερο από επτά έτη και σχεδόν 100 000 οχήματα να ταξινομούνται ετησίως από το 2030, πράγμα που σημαίνει ότι πάνω από το ένα τρίτο όλων των νέων ταξινομήσεων θα πρέπει να είναι οχήματα μηδενικών εκπομπών από το 2030 και έπειτα. Ο στόλος αυτός θα απαιτήσει περισσότερους από 50 000 δημοσίως προσβάσιμους σταθμούς φόρτισης, εκ των οποίων οι 35 000 θα πρέπει να είναι συστήματα φόρτισης μεγαβάτ υψηλών επιδόσεων. Θα χρειαστούν επίσης περίπου 700 σταθμοί ανεφοδιασμού με υδρογόνο. Αυτό καταδεικνύει την υψηλή φιλοδοξία τόσο των δημόσιων όσο και των ιδιωτικών φορέων.

| 4.4.2. | Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης επαρκείς ευνοϊκούς όρους για να ενθαρρυνθούν οι οδικοί μεταφορείς εμπορευμάτων και οι φορείς εκμετάλλευσης να επενδύσουν σε νέα οχήματα, συμπεριλαμβανομένης της μαζικής επιτάχυνσης της ανάπτυξης κατάλληλων υποδομών φόρτισης και ανεφοδιασμού, της αποτελεσματικής τιμολόγησης των ανθρακούχων εκπομπών και άλλων μέτρων από την πλευρά της ζήτησης που θα στηρίζουν τους μεταφορείς και θα διασφαλίζουν ότι επενδύουν σε οχήματα μηδενικών εκπομπών. Πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι οι οδικοί μεταφορείς εμπορευμάτων και οι φορείς εκμετάλλευσης μεταφορών θα λαμβάνουν επενδυτικές αποφάσεις με βάση τα κριτήρια αποδοτικότητας. |
| --- | --- |

4.4.2.

Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης επαρκείς ευνοϊκούς όρους για να ενθαρρυνθούν οι οδικοί μεταφορείς εμπορευμάτων και οι φορείς εκμετάλλευσης να επενδύσουν σε νέα οχήματα, συμπεριλαμβανομένης της μαζικής επιτάχυνσης της ανάπτυξης κατάλληλων υποδομών φόρτισης και ανεφοδιασμού, της αποτελεσματικής τιμολόγησης των ανθρακούχων εκπομπών και άλλων μέτρων από την πλευρά της ζήτησης που θα στηρίζουν τους μεταφορείς και θα διασφαλίζουν ότι επενδύουν σε οχήματα μηδενικών εκπομπών. Πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι οι οδικοί μεταφορείς εμπορευμάτων και οι φορείς εκμετάλλευσης μεταφορών θα λαμβάνουν επενδυτικές αποφάσεις με βάση τα κριτήρια αποδοτικότητας.

| 4.4.3. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις προσπάθειες ορισμένων κρατών μελών να στηρίξουν τη μετάβαση σε οχήματα μηδενικών εκπομπών, ιδίως για τις ΜΜΕ. Στην Αυστρία, το χρηματοδοτικό πρόγραμμα «Επαγγελματικά οχήματα και υποδομές χωρίς εκπομπές» στηρίζει τις εταιρείες προκειμένου να μετατρέψουν τους στόλους τους σε επαγγελματικά οχήματα χωρίς ορυκτά καύσιμα και να δημιουργήσουν τις υποδομές φόρτισης και ανεφοδιασμού που απαιτούνται για τα εν λόγω επαγγελματικά οχήματα. Μέσω του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) της Ευρωπαϊκής Ένωσης και άλλων εθνικών ταμείων, η Αυστρία διαθέτει συνολικά 365 εκατ. ευρώ για την προώθηση των επαγγελματικών οχημάτων μηδενικών εκπομπών και των υποδομών τους (18). |
| --- | --- |

4.4.3.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις προσπάθειες ορισμένων κρατών μελών να στηρίξουν τη μετάβαση σε οχήματα μηδενικών εκπομπών, ιδίως για τις ΜΜΕ. Στην Αυστρία, το χρηματοδοτικό πρόγραμμα «Επαγγελματικά οχήματα και υποδομές χωρίς εκπομπές» στηρίζει τις εταιρείες προκειμένου να μετατρέψουν τους στόλους τους σε επαγγελματικά οχήματα χωρίς ορυκτά καύσιμα και να δημιουργήσουν τις υποδομές φόρτισης και ανεφοδιασμού που απαιτούνται για τα εν λόγω επαγγελματικά οχήματα. Μέσω του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) της Ευρωπαϊκής Ένωσης και άλλων εθνικών ταμείων, η Αυστρία διαθέτει συνολικά 365 εκατ. ευρώ για την προώθηση των επαγγελματικών οχημάτων μηδενικών εκπομπών και των υποδομών τους (18

| 4.5. | Δεδομένων των περιορισμών της εκτίμησης επιπτώσεων της Επιτροπής, ιδίως της έλλειψης αξιολόγησης του ισχύοντος κανονισμού, η ΕΟΚΕ ζητεί στενή και τακτική παρακολούθηση ορισμένων βασικών στοιχείων, συμπεριλαμβανομένων της ανάπτυξης οχημάτων με νέα συστήματα πρόωσης, της ανάπτυξης των υποδομών επαναφόρτισης και ανεφοδιασμού και του κόστους των οχημάτων, της ενέργειας και των καυσίμων. |
| --- | --- |

4.5.

Δεδομένων των περιορισμών της εκτίμησης επιπτώσεων της Επιτροπής, ιδίως της έλλειψης αξιολόγησης του ισχύοντος κανονισμού, η ΕΟΚΕ ζητεί στενή και τακτική παρακολούθηση ορισμένων βασικών στοιχείων, συμπεριλαμβανομένων της ανάπτυξης οχημάτων με νέα συστήματα πρόωσης, της ανάπτυξης των υποδομών επαναφόρτισης και ανεφοδιασμού και του κόστους των οχημάτων, της ενέργειας και των καυσίμων.

| 4.6. | Τα βιώσιμα, μη ορυκτά καύσιμα μπορούν να διαδραματίσουν συμπληρωματικό ρόλο στον εξηλεκτρισμό και στο υδρογόνο με στόχο την απανθρακοποίηση των μεταφορών, μολονότι οι χαμηλότερες αποδόσεις και το χαμηλότερο κόστος (που επί του παρόντος είναι υψηλό) περιορίζουν αυτόν τον ρόλο (19). Μολονότι αναγνωρίζονται σε κανονισμούς για τις αεροπορικές και θαλάσσιες μεταφορές, δεν αναφέρονται στους κανονισμούς για την απαλλαγή των οδικών μεταφορών από τις ανθρακούχες εκπομπές. Ωστόσο, μια μεθοδολογία που κάνει διάκριση μεταξύ γραμμικών εκπομπών CO2 (από ορυκτά καύσιμα) και κυκλικών ή μηδενικών εκπομπών (από συνθετικά καύσιμα και βιώσιμα βιοκαύσιμα), σε ένα πλαίσιο κύκλου ζωής, δείχνει ότι τα αποδοτικά οχήματα με κινητήρα εσωτερικής καύσης και τα υβριδικά οχήματα, που τροφοδοτούνται με βιώσιμα βιοκαύσιμα και συνθετικά καύσιμα, έχουν αποτύπωμα άνθρακα συγκρίσιμο με εκείνο των ηλεκτρικών οχημάτων με συσσωρευτή που χρησιμοποιούν ηλεκτρική ενέργεια παραγόμενη από ορυκτά καύσιμα. Αυτό καθιστά ακόμη πιο σημαντική την αντικατάσταση των ορυκτών καυσίμων στον υφιστάμενο στόλο, καθώς και στα νέα βαρέα επαγγελματικά οχήματα που θα συνεχίσουν να χρησιμοποιούν συστήματα πρόωσης με κινητήρα εσωτερικής καύσης. |
| --- | --- |

4.6.

Τα βιώσιμα, μη ορυκτά καύσιμα μπορούν να διαδραματίσουν συμπληρωματικό ρόλο στον εξηλεκτρισμό και στο υδρογόνο με στόχο την απανθρακοποίηση των μεταφορών, μολονότι οι χαμηλότερες αποδόσεις και το χαμηλότερο κόστος (που επί του παρόντος είναι υψηλό) περιορίζουν αυτόν τον ρόλο (19

2

| 4.7. | Η ΕΟΚΕ καλεί τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να εγγυηθούν ότι η μετάβαση σε μη ορυκτά καύσιμα παρέχει σαφείς εγγυήσεις για τις επενδύσεις και τη δίκαιη μετάβαση στον τομέα των καυσίμων και στηρίζει την ανάπτυξη της σχετικής βιομηχανικής αλυσίδας αξίας και τον ηγετικό ρόλο της ΕΕ σε παγκόσμιο επίπεδο. |
| --- | --- |

4.7.

Η ΕΟΚΕ καλεί τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να εγγυηθούν ότι η μετάβαση σε μη ορυκτά καύσιμα παρέχει σαφείς εγγυήσεις για τις επενδύσεις και τη δίκαιη μετάβαση στον τομέα των καυσίμων και στηρίζει την ανάπτυξη της σχετικής βιομηχανικής αλυσίδας αξίας και τον ηγετικό ρόλο της ΕΕ σε παγκόσμιο επίπεδο.

| 4.8. | Η τεχνολογικά ουδέτερη επιλογή παρουσιάζει πολυάριθμα πλεονεκτήματα. Θα μετριάσει συγκεκριμένα τους κινδύνους τόσο στην τεχνολογική ανάπτυξη όσο και στην ασφάλεια του εφοδιασμού. Η ανθεκτικότητα της οικονομίας της ΕΕ θα ωφεληθεί από μια διαφοροποιημένη τεχνολογική στρατηγική, με βιώσιμα καύσιμα που θα συμπληρώνουν τα ηλεκτρικά οχήματα με συσσωρευτή και τα οχήματα υδρογόνου, ενώ οι δύο αυτές τεχνολογίες θα αναπτύσσουν και θα διευρύνουν την εγχώρια βάση τους στην ΕΕ. |
| --- | --- |

4.8.

Η τεχνολογικά ουδέτερη επιλογή παρουσιάζει πολυάριθμα πλεονεκτήματα. Θα μετριάσει συγκεκριμένα τους κινδύνους τόσο στην τεχνολογική ανάπτυξη όσο και στην ασφάλεια του εφοδιασμού. Η ανθεκτικότητα της οικονομίας της ΕΕ θα ωφεληθεί από μια διαφοροποιημένη τεχνολογική στρατηγική, με βιώσιμα καύσιμα που θα συμπληρώνουν τα ηλεκτρικά οχήματα με συσσωρευτή και τα οχήματα υδρογόνου, ενώ οι δύο αυτές τεχνολογίες θα αναπτύσσουν και θα διευρύνουν την εγχώρια βάση τους στην ΕΕ.

| 4.9. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ζωτικής σημασίας να διασφαλιστεί ότι η πρόταση συμβάλλει:






  — | στην ενίσχυση της βιομηχανικής υπεροχής της ΕΕ στην παραγωγή βαρέων επαγγελματικών οχημάτων, λεωφορείων και συναφούς εξοπλισμού μέσω επενδύσεων και καινοτομίας, |
| --- | --- | --- |

4.9.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ζωτικής σημασίας να διασφαλιστεί ότι η πρόταση συμβάλλει:

—

στην ενίσχυση της βιομηχανικής υπεροχής της ΕΕ στην παραγωγή βαρέων επαγγελματικών οχημάτων, λεωφορείων και συναφούς εξοπλισμού μέσω επενδύσεων και καινοτομίας,

| — | στη διατήρηση της αποτελεσματικής και οικονομικά αποδοτικής λειτουργίας της εφοδιαστικής αλυσίδας της ΕΕ, επιτρέποντας τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς της ΕΕ ακόμη και υπό τις πλέον κρίσιμες συνθήκες, |
| --- | --- |

—

στη διατήρηση της αποτελεσματικής και οικονομικά αποδοτικής λειτουργίας της εφοδιαστικής αλυσίδας της ΕΕ, επιτρέποντας τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς της ΕΕ ακόμη και υπό τις πλέον κρίσιμες συνθήκες,

| — | στην προώθηση της ανταγωνιστικότητας και την τόνωση της απασχόλησης όλων των κλάδων (με ιδιαίτερη προσοχή στις ΜΜΕ) που ανήκουν στην αξιακή αλυσίδα των εμπορικών οδικών μεταφορών, |
| --- | --- |

—

στην προώθηση της ανταγωνιστικότητας και την τόνωση της απασχόλησης όλων των κλάδων (με ιδιαίτερη προσοχή στις ΜΜΕ) που ανήκουν στην αξιακή αλυσίδα των εμπορικών οδικών μεταφορών,

| — | στην επιτάχυνση της μετάβασης σε ένα πιο βιώσιμο σύστημα μεταφορών, με βάση την πολυτροπικότητα και στο οποίο σημαντικό μέρος του 75 % των εσωτερικών εμπορευματικών μεταφορών που πραγματοποιούνται σήμερα οδικώς θα στραφεί προς τις σιδηροδρομικές και τις εσωτερικές πλωτές μεταφορές, |
| --- | --- |

—

στην επιτάχυνση της μετάβασης σε ένα πιο βιώσιμο σύστημα μεταφορών, με βάση την πολυτροπικότητα και στο οποίο σημαντικό μέρος του 75 % των εσωτερικών εμπορευματικών μεταφορών που πραγματοποιούνται σήμερα οδικώς θα στραφεί προς τις σιδηροδρομικές και τις εσωτερικές πλωτές μεταφορές,

| — | στη βελτίωση της ανθεκτικότητας της οικονομίας της ΕΕ σε κλυδωνισμούς, διαταραχές μεγάλης κλίμακας στις αλυσίδες εφοδιασμού και περιορισμούς στην πρόσβαση σε πόρους. Για παράδειγμα, όταν η ενέργεια από ορυκτά καύσιμα χρησιμοποιείται ως όπλο από ορισμένες χώρες και το γεγονός ότι οι πρώτες ύλες για ηλεκτρικά οχήματα με συσσωρευτή προέρχονται και υποβάλλονται σε επεξεργασία από λίγες μόνο χώρες εκτός ΕΕ. |
| --- | --- |

—

στη βελτίωση της ανθεκτικότητας της οικονομίας της ΕΕ σε κλυδωνισμούς, διαταραχές μεγάλης κλίμακας στις αλυσίδες εφοδιασμού και περιορισμούς στην πρόσβαση σε πόρους. Για παράδειγμα, όταν η ενέργεια από ορυκτά καύσιμα χρησιμοποιείται ως όπλο από ορισμένες χώρες και το γεγονός ότι οι πρώτες ύλες για ηλεκτρικά οχήματα με συσσωρευτή προέρχονται και υποβάλλονται σε επεξεργασία από λίγες μόνο χώρες εκτός ΕΕ.

| 4.10. | Απαιτούνται τα εξής: |
| --- | --- |

4.10.

Απαιτούνται τα εξής:

| 4.10.1. | Μία πορεία μείωσης των εκπομπών CO2, η οποία συμβαδίζει με την ικανότητα του βιομηχανικού τομέα για μετασχηματισμό και είναι συμβατή με τους φορείς εκμετάλλευσης μεταφορών όσον αφορά το κόστος και την επιχειρησιακή αποδοτικότητα. Οι προτεινόμενοι στόχοι πρέπει να είναι συμβατοί με τον χρόνο που απαιτείται για τη μετατροπή των υφιστάμενων εγκαταστάσεων παραγωγής και την κατασκευή νέων, την ανάπτυξη υποδομών φόρτισης, την εξασφάλιση του εφοδιασμού βασικών εξαρτημάτων και πρώτων υλών, τη δημιουργία πρωτοπόρων αγορών και την κατάρτιση του εργατικού δυναμικού. |
| --- | --- |

4.10.1.

Μία πορεία μείωσης των εκπομπών CO2

| 4.10.2. | Ένας ρυθμός απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές (για τον στόλο) που συνάδει με την εφαρμογή του βιομηχανικού σχεδίου της ΕΕ για την Πράσινη Συμφωνία και των σημαντικών έργων κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος (ΣΕΚΕΕ) και που θα συμβάλει στην ανάπτυξη βασικών αλυσίδων εφοδιασμού για τον τομέα στην Ευρώπη, όπως το καθαρό υδρογόνο, οι μπαταρίες και η μικροηλεκτρονική. Η πορεία των εκπομπών πρέπει επίσης να συνάδει με τους στόχους της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, καθώς και με τη στρατηγική της ΕΕ για βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα. |
| --- | --- |

4.10.2.

Ένας ρυθμός απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές (για τον στόλο) που συνάδει με την εφαρμογή του βιομηχανικού σχεδίου της ΕΕ για την Πράσινη Συμφωνία και των σημαντικών έργων κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος (ΣΕΚΕΕ) και που θα συμβάλει στην ανάπτυξη βασικών αλυσίδων εφοδιασμού για τον τομέα στην Ευρώπη, όπως το καθαρό υδρογόνο, οι μπαταρίες και η μικροηλεκτρονική. Η πορεία των εκπομπών πρέπει επίσης να συνάδει με τους στόχους της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, καθώς και με τη στρατηγική της ΕΕ για βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα.

| 4.11. | Όπως διατυπώνεται σε παλαιότερες γνωμοδοτήσεις, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι ο ενισχυμένος συντονισμός μεταξύ των περιβαλλοντικών νομοθεσιών που αφορούν τις οδικές μεταφορές είναι ζωτικής σημασίας για τον επιτυχή μετασχηματισμό του κλάδου [όπως το Euro 7, ο κανονισμός για την ανάπτυξη υποδομών εναλλακτικών καυσίμων (AFIR) και η Ευρωβινιέτα] (20), ενώ παράλληλα ζητά μια συνεκτική νομοθετική προσέγγιση). |
| --- | --- |

4.11.

Όπως διατυπώνεται σε παλαιότερες γνωμοδοτήσεις, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι ο ενισχυμένος συντονισμός μεταξύ των περιβαλλοντικών νομοθεσιών που αφορούν τις οδικές μεταφορές είναι ζωτικής σημασίας για τον επιτυχή μετασχηματισμό του κλάδου [όπως το Euro 7, ο κανονισμός για την ανάπτυξη υποδομών εναλλακτικών καυσίμων (AFIR) και η Ευρωβινιέτα] (20

| 4.12. | Σύμφωνα με προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της (21), η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, παρά τα οφέλη των ηλεκτρικών συστημάτων μετάδοσης κίνησης και των συστημάτων μετάδοσης κίνησης που τροφοδοτούνται από υδρογόνο, ο προτεινόμενος κανονισμός που βασίζεται στην προσέγγιση του «σωλήνα εξαγωγής» πρέπει να συμπληρωθεί με άλλα μέσα πολιτικής ώστε να παρασχεθούν κίνητρα για τη χρήση ανανεώσιμων, μη ορυκτών καυσίμων στο τμήμα του στόλου που λειτουργεί με κινητήρα εσωτερικής καύσης. Η δέσμη μέτρων προσαρμογής στον στόχο του 55 % («Fit for 55») πρέπει να εξασφαλίσει μια προσέγγιση με βάση τον κύκλο ζωής και να αποφύγει την απανθρακοποίηση των οδικών μεταφορών που οδηγεί σε μετατόπιση των εκπομπών σε προηγούμενα στάδια της αλυσίδας αξίας. Η αναθεώρηση του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών της ΕΕ, καθώς και η οδηγία για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (22), πρέπει να διασφαλίσουν ότι η απανθρακοποίηση των οδικών μεταφορών και η παραγωγή ενέργειας πραγματοποιούνται με συμβατό ρυθμό. |
| --- | --- |

4.12.

Σύμφωνα με προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της (21

22

| 4.13. | Στο πλαίσιο του μετασχηματισμού, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να διασφαλίσει το θεμιτό ανταγωνισμό για τους ευρωπαϊκούς κατασκευαστές πρωτότυπου εξοπλισμού και τους μεταφορείς στις εγχώριες και τις διεθνείς αγορές. |
| --- | --- |

4.13.

Στο πλαίσιο του μετασχηματισμού, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να διασφαλίσει το θεμιτό ανταγωνισμό για τους ευρωπαϊκούς κατασκευαστές πρωτότυπου εξοπλισμού και τους μεταφορείς στις εγχώριες και τις διεθνείς αγορές.

| 4.14. | Η ΕΟΚΕ τονίζει επίσης την ανάγκη ανάπτυξης ικανοτήτων και στήριξης των οδικών μεταφορέων εμπορευμάτων και των φορέων εκμετάλλευσης μεταφορών —ιδίως των ΜΜΕ—, ώστε να συμμορφώνονται με τις υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων που απορρέουν από τον κανονισμό, συμπεριλαμβανομένου του προτεινόμενου κεντρικού μητρώου δεδομένων για τα βαρέα επαγγελματικά οχήματα. |
| --- | --- |

4.14.

Η ΕΟΚΕ τονίζει επίσης την ανάγκη ανάπτυξης ικανοτήτων και στήριξης των οδικών μεταφορέων εμπορευμάτων και των φορέων εκμετάλλευσης μεταφορών —ιδίως των ΜΜΕ—, ώστε να συμμορφώνονται με τις υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων που απορρέουν από τον κανονισμό, συμπεριλαμβανομένου του προτεινόμενου κεντρικού μητρώου δεδομένων για τα βαρέα επαγγελματικά οχήματα.

| 4.15. | Όσον αφορά τα αστικά λεωφορεία, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη να εξαιρεθούν τα λεωφορεία που χρησιμοποιούνται επίσης για τις υπεραστικές μεταφορές από την ειδική απαίτηση μηδενικών εκπομπών για τα αστικά λεωφορεία. |
| --- | --- |

4.15.

Όσον αφορά τα αστικά λεωφορεία, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη να εξαιρεθούν τα λεωφορεία που χρησιμοποιούνται επίσης για τις υπεραστικές μεταφορές από την ειδική απαίτηση μηδενικών εκπομπών για τα αστικά λεωφορεία.

| 4.16. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει με ανησυχία ότι οι τεχνολογικές αλλαγές δεν είναι «ουδέτερες» για τους εργαζομένους. Παρόλο που αναμένεται να δημιουργηθούν πολλές θέσεις εργασίας στο οικοσύστημα κινητικότητας τα επόμενα έτη, αναμένεται μαζική απώλεια θέσεων εργασίας σε ορισμένα τμήματα της αξιακής αλυσίδας, καθώς πολλές ΜΜΕ σε διάφορες περιφέρειες της ΕΕ θα επηρεαστούν αρνητικά. Οι νέες τεχνολογίες έχουν επίσης αντίκτυπο στα προφίλ δεξιοτήτων που απαιτούνται στον τομέα και η ταχεία εισαγωγή τους θα μπορούσε να δημιουργήσει προκλήσεις για ορισμένες κατηγορίες εργαζομένων (χαμηλής ειδίκευσης, εργαζόμενοι μεγαλύτερης ηλικίας, προσωρινά απασχολούμενοι). Η τρέχουσα έλλειψη ειδικευμένου εργατικού δυναμικού σε πολλούς τομείς μπορεί επίσης να θέσει σε κίνδυνο τον ρυθμό της μετάβασης. |
| --- | --- |

4.16.

Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει με ανησυχία ότι οι τεχνολογικές αλλαγές δεν είναι «ουδέτερες» για τους εργαζομένους. Παρόλο που αναμένεται να δημιουργηθούν πολλές θέσεις εργασίας στο οικοσύστημα κινητικότητας τα επόμενα έτη, αναμένεται μαζική απώλεια θέσεων εργασίας σε ορισμένα τμήματα της αξιακής αλυσίδας, καθώς πολλές ΜΜΕ σε διάφορες περιφέρειες της ΕΕ θα επηρεαστούν αρνητικά. Οι νέες τεχνολογίες έχουν επίσης αντίκτυπο στα προφίλ δεξιοτήτων που απαιτούνται στον τομέα και η ταχεία εισαγωγή τους θα μπορούσε να δημιουργήσει προκλήσεις για ορισμένες κατηγορίες εργαζομένων (χαμηλής ειδίκευσης, εργαζόμενοι μεγαλύτερης ηλικίας, προσωρινά απασχολούμενοι). Η τρέχουσα έλλειψη ειδικευμένου εργατικού δυναμικού σε πολλούς τομείς μπορεί επίσης να θέσει σε κίνδυνο τον ρυθμό της μετάβασης.

| 4.17. | Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη για ένα πλαίσιο πολιτικής που θα προωθεί την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές κατά τρόπο δίκαιο για τους εργαζομένους. Όσον αφορά τα βαρέα επαγγελματικά οχήματα, ως δίκαιη μετάβαση πρέπει να νοούνται τα εξής: |
| --- | --- |

4.17.

Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη για ένα πλαίσιο πολιτικής που θα προωθεί την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές κατά τρόπο δίκαιο για τους εργαζομένους. Όσον αφορά τα βαρέα επαγγελματικά οχήματα, ως δίκαιη μετάβαση πρέπει να νοούνται τα εξής:

| 4.17.1. | Εμπεριστατωμένες εκτιμήσεις επιπτώσεων στην αλυσίδα εφοδιασμού για την αποφυγή ανατρεπτικών αλλαγών για τους εργαζομένους. Οι εν λόγω εκτιμήσεις επιπτώσεων πρέπει επίσης να αντικατοπτρίζουν καλύτερα τον αντίκτυπο της απαλλαγής των μεταφορών από τις ανθρακούχες εκπομπές σε περιφερειακό επίπεδο. |
| --- | --- |

4.17.1.

Εμπεριστατωμένες εκτιμήσεις επιπτώσεων στην αλυσίδα εφοδιασμού για την αποφυγή ανατρεπτικών αλλαγών για τους εργαζομένους. Οι εν λόγω εκτιμήσεις επιπτώσεων πρέπει επίσης να αντικατοπτρίζουν καλύτερα τον αντίκτυπο της απαλλαγής των μεταφορών από τις ανθρακούχες εκπομπές σε περιφερειακό επίπεδο.

| 4.17.2. | Παροχή επαρκούς χρηματοδότησης για τη στήριξη των περιφερειών που αντιμετωπίζουν δυσκολίες ως αποτέλεσμα του θεματολογίου για την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές, λαμβανομένης υπόψη της σημασίας των κοινωνικών προϋποθέσεων στις κρατικές ενισχύσεις. |
| --- | --- |

4.17.2.

Παροχή επαρκούς χρηματοδότησης για τη στήριξη των περιφερειών που αντιμετωπίζουν δυσκολίες ως αποτέλεσμα του θεματολογίου για την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές, λαμβανομένης υπόψη της σημασίας των κοινωνικών προϋποθέσεων στις κρατικές ενισχύσεις.

| 4.17.3. | Την ανάγκη πρόβλεψης των αλλαγών σε όλα τα επίπεδα (εγκαταστάσεις, επιχειρήσεις, περιφέρειες και τομείς) μέσω σχεδίων που αναπτύσσονται σε συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους. |
| --- | --- |

4.17.3.

Την ανάγκη πρόβλεψης των αλλαγών σε όλα τα επίπεδα (εγκαταστάσεις, επιχειρήσεις, περιφέρειες και τομείς) μέσω σχεδίων που αναπτύσσονται σε συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους.

| 4.17.4. | Μαζική προσπάθεια των δημόσιων αρχών και των επιχειρήσεων για την επανεκπαίδευση και την αναβάθμιση των δεξιοτήτων των εργαζομένων. |
| --- | --- |

4.17.4.

Μαζική προσπάθεια των δημόσιων αρχών και των επιχειρήσεων για την επανεκπαίδευση και την αναβάθμιση των δεξιοτήτων των εργαζομένων.

Βρυξέλλες, 12 Ιουλίου 2023.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Oliver RÖPKE

---

(1)  DOE/EE-2675 | Ιανουάριος 2023

1

(2)  COP27: Οι ΗΠΑ, η Ουκρανία, η Ιρλανδία, η Αρούμπα, το Βέλγιο, η Κροατία, το Κουρασάο, η Δομινικανή Δημοκρατία, το Λιχτενστάιν και η Λιθουανία υπογράφουν παγκόσμιο μνημόνιο συνεννόησης και στηρίζουν την πλήρη μετάβαση (κατά 100 %) των πωλήσεων νέων φορτηγών και λεωφορείων με μηδενικές καθαρές εκπομπές έως το 2040 (17.11.22).

2

U.S. Secretary of Energy Advances America's Commitment to Reaching Net Zero Global Emissions and Combatting Climate Change at COP27 (Ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ προσυπογράφει τη δέσμευση της Αμερικής για την επίτευξη καθαρών μηδενικών παγκόσμιων εκπομπών και την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής στην COP27.

(3)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την ανάπτυξη υποδομών εναλλακτικών καυσίμων και για την κατάργηση της οδηγίας 2014/94/EE του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου» [COM(2021) 559 final — 2021/0223 (COD)] και «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Στρατηγικό σχέδιο ανάπτυξης για τον καθορισμό ενός συνόλου συμπληρωματικών μέτρων υπέρ της ταχείας ανάπτυξης υποδομών εναλλακτικών καυσίμων» [COM(2021) 560 final] (ΕΕ C 152 της 6.4.2022, σ. 138).

3

(4)  Μεταξύ άλλων: γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τα πρότυπα επιδόσεων για τις εκπομπές από τα καινούργια επιβατικά αυτοκίνητα και από τα καινούργια ελαφρά επαγγελματικά οχήματα όσον αφορά τις εκπομπές, στο πλαίσιο της ολοκληρωμένης προσέγγισης της Ένωσης για τη μείωση των εκπομπών CO2 από ελαφρά οχήματα και σχετικά με την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 715/2007» [COM(2017) 676 final — 2017/0293 (COD)] (ΕΕ C 227 της 28.6.2018, σ. 52) και Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2019/631 όσον αφορά την ενίσχυση των προτύπων επιδόσεων για τις εκπομπές CO2 από τα καινούργια επιβατικά αυτοκίνητα και από τα καινούργια ελαφρά επαγγελματικά οχήματα, σύμφωνα με την αυξημένη κλιματική φιλοδοξία της Ένωσης» [COM(2021) 556 final — 2021/0197(COD)] (ΕΕ C 194 της 12.5.2022, σ. 81).

4

2

(5)  Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 24ης Οκτωβρίου 2014.

5

(6)  https://unfccc.int/process-and-meetings/the-paris-agreement.

6

(7)  COM(2021) 550 final.

7

(8)  Κανονισμός (ΕΕ) 2021/1119 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Ιουνίου 2021, για τη θέσπιση πλαισίου με στόχο την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας και για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 401/2009 και (ΕΕ) 2018/1999 («ευρωπαϊκό νομοθέτημα για το κλίμα» (ΕΕ L 243 της 9.7.2021, σ. 1).

8

(9)  COM(2016) 501 final.

9

(10)  COM(2021) 550 final.

10

(11)  Delgado, O., Rodríguez, F., Muncrief, R., Fuel efficiency technology in European heavy-duty vehicles: Baseline and potential for the 2020–2030 timeframe (Τεχνολογίες απόδοσης καυσίμων στα ευρωπαϊκά βαρέα οχήματα: βασικό και δυνητικό σενάριο για το χρονοδιάγραμμα 2020-2030), Διεθνές Συμβούλιο Καθαρών Μεταφορών (International Council on Clean Transportation/ICCT), Λευκή Βίβλος του ICCT, Βερολίνο, Ιούλιος 2017.

11

(12)  Τεχνικό δελτίο «Trucks».

12

(13)  Eurostat, 2014 στοιχεία της έρευνας εργατικού δυναμικού.

13

(14)  Κανονισμός(EE) 2019/1242 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Ιουνίου 2019, σχετικά με τον καθορισμό προτύπων επιδόσεων για τις εκπομπές CO2 των νέων βαρέων επαγγελματικών οχημάτων και την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 595/2009 και (ΕΕ) 2018/956 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και της οδηγίας 96/53/ΕΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 198 της 25.7.2019, σ. 202).

14

(15)  Κανονισμός (ΕΕ) 2019/631 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Απριλίου 2019, σχετικά με τα πρότυπα επιδόσεων για τις εκπομπές CO2 από τα καινούργια επιβατικά αυτοκίνητα και από τα καινούργια ελαφρά επαγγελματικά οχήματα και με την κατάργηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 443/2009 και (ΕΕ) αριθ. 510/2011 (αναδιατύπωση) (ΕΕ L 111 της 25.4.2019, σ. 13).

15

(16)  DOE/EE-2675 | Ιανουάριος 2023.

16

(17)  COP27: Οι ΗΠΑ, η Ουκρανία, η Ιρλανδία, η Αρούμπα, το Βέλγιο, η Κροατία, το Κουρασάο, η Δομινικανή Δημοκρατία, το Λιχτενστάιν και η Λιθουανία υπογράφουν παγκόσμιο μνημόνιο συνεννόησης και στηρίζουν την πλήρη μετάβαση (κατά 100 %) των πωλήσεων νέων φορτηγών και λεωφορείων με μηδενικές καθαρές εκπομπές έως το 2040 (17.11.22).

17

U.S. Secretary of Energy Advances America's Commitment to Reaching Net Zero Global Emissions and Combatting Climate Change at COP27 (Ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ προσυπογράφει τη δέσμευση της Αμερικής για την επίτευξη καθαρών μηδενικών παγκόσμιων εκπομπών και την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής στην COP27.

(18)  https://www.bmk.gv.at/en/topics/mobility/alternative_transport/electromobility.html

18

(19)  Βλέπε την πλήρη έκθεση της 6ης έκθεσης αξιολόγησης (AR6) της Ομάδας Εργασίας III (WG III) της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), σ. 1068.

19

(20)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την έγκριση τύπου μηχανοκίνητων οχημάτων και κινητήρων και των συστημάτων, κατασκευαστικών στοιχείων και χωριστών τεχνικών μονάδων που προορίζονται για τα οχήματα αυτά όσον αφορά τις εκπομπές τους και τη μακροβιότητα της μπαταρίας τους (Euro 7) και την κατάργηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 715/2007 και (ΕΚ) αριθ. 595/2009» [COM(2022) 586 final — 2022/0365(COD)] (EE C 228 της 29.6.2023, σ. 103), γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η στρατηγική της ΕΕ για την κινητικότητα και οι βιομηχανικές αλυσίδες αξίας της ΕΕ: προσέγγιση των οικοσυστημάτων της αυτοκινητοβιομηχανίας» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (ΕΕ C 105 της 4.3.2022, σ. 26) και γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα «Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 1999/62/ΕΚ περί επιβολής τελών στα βαρέα φορτηγά οχήματα που χρησιμοποιούν ορισμένα έργα υποδομής» [COM(2017 275 final — 2017/0114 (COD)] και «Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 1999/62/ΕΚ περί επιβολής τελών στα βαρέα φορτηγά οχήματα που χρησιμοποιούν ορισμένα έργα υποδομής, όσον αφορά ορισμένες διατάξεις σχετικά με τη φορολόγηση των οχημάτων» [COM(2017) 276 final — 2017/0115 (CNS)] (ΕΕ C 81 της 2.3.2018, σ. 188).

20

(21)  Μεταξύ άλλων: γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τα πρότυπα επιδόσεων για τις εκπομπές από τα καινούργια επιβατικά αυτοκίνητα και από τα καινούργια ελαφρά επαγγελματικά οχήματα όσον αφορά τις εκπομπές, στο πλαίσιο της ολοκληρωμένης προσέγγισης της Ένωσης για τη μείωση των εκπομπών CO2 από ελαφρά οχήματα και σχετικά με την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 715/2007» [COM(2017) 676 final — 2017/0293 (COD)] (ΕΕ C 227 της 28.6.2018, σ. 52) και γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2019/631 όσον αφορά την ενίσχυση των προτύπων επιδόσεων για τις εκπομπές CO2 από τα καινούργια επιβατικά αυτοκίνητα και από τα καινούργια ελαφρά επαγγελματικά οχήματα, σύμφωνα με την αυξημένη κλιματική φιλοδοξία της Ένωσης» [COM(2021) 556 final — 2021/0197(COD)] (ΕΕ C 194 της 12.5.2022, σ. 81).

21

(22)  Οδηγία (ΕΕ) 2018/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2018, για την προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές (αναδιατύπωση) (ΕΕ L 328 της 21.12.2018, σ. 82).

22

---

| 29.9.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 349/142 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 349/142

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση πλαισίου για την εξασφάλιση ασφαλούς και βιώσιμου εφοδιασμού με κρίσιμες πρώτες ύλες και την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΕ) 168/2013, (ΕΕ) 2018/858, (ΕΕ) 2018/1724 και (ΕΕ) 2019/1020»

[COM(2023) 160 final — 2023/0079 (COD)]

και

«Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ασφαλής και βιώσιμος εφοδιασμός με κρίσιμες πρώτες ύλες για τη στήριξη της διττής μετάβασης»

[COM(2023) 165 final]

(2023/C 349/22)

| Εισηγητής: | ο κ. Maurizio MENSI |
| --- | --- |
| Συνεισηγητής: | ο κ. Michal PINTÉR |

Εισηγητής:

ο κ. Maurizio MENSI

Maurizio MENSI

Συνεισηγητής:

ο κ. Michal PINTÉR

Michal PINTÉR

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 8.5.2023
  Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 16.5.2023 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρα 114 και 304 της ΣΛΕΕ |
| Αρμόδιο τμήμα | Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 22.6.2023 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 12.7.2023 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 580 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 183/1/6 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 8.5.2023

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 16.5.2023

Νομική βάση

Άρθρα 114 και 304 της ΣΛΕΕ

Αρμόδιο τμήμα

Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

22.6.2023

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

12.7.2023

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

580

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

183/1/6

I.   ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ (1)

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

1

Η ΕΥΡΩΠΑÏΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ:

| 1. | επικροτεί τη φιλοδοξία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να καταρτίσει μια συνεκτική πολιτική της ΕΕ για τις κρίσιμες πρώτες ύλες και τις πρώτες ύλες στρατηγικής σημασίας και για την ανάπτυξη αλυσίδων αξίας στους κλάδους της εξόρυξης, του εξευγενισμού και της ανακύκλωσης, σύμφωνα με τους στόχους της Πράσινης Συμφωνίας και το σύνολο της σχετικής νομοθεσίας· |
| --- | --- |

1.

επικροτεί τη φιλοδοξία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να καταρτίσει μια συνεκτική πολιτική της ΕΕ για τις κρίσιμες πρώτες ύλες και τις πρώτες ύλες στρατηγικής σημασίας και για την ανάπτυξη αλυσίδων αξίας στους κλάδους της εξόρυξης, του εξευγενισμού και της ανακύκλωσης, σύμφωνα με τους στόχους της Πράσινης Συμφωνίας και το σύνολο της σχετικής νομοθεσίας·

| 2. | καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διασφαλίσει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση με συντονισμένες πολιτικές της ΕΕ για την παροχή κανονιστικής ασφάλειας για επενδύσεις στην έρευνα, την εξόρυξη, την επεξεργασία, τον εξευγενισμό και την ανακύκλωση πρώτων υλών, των υποπροϊόντων τους και των ουσιωδών ορυκτών, με βάση την οικονομική και τεχνική σκοπιμότητα, τη συνεκτικότητα της πολιτικής και την ασφάλεια δικαίου για τους επιχειρηματικούς φορείς στους εν λόγω τομείς· |
| --- | --- |

2.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διασφαλίσει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση με συντονισμένες πολιτικές της ΕΕ για την παροχή κανονιστικής ασφάλειας για επενδύσεις στην έρευνα, την εξόρυξη, την επεξεργασία, τον εξευγενισμό και την ανακύκλωση πρώτων υλών, των υποπροϊόντων τους και των ουσιωδών ορυκτών, με βάση την οικονομική και τεχνική σκοπιμότητα, τη συνεκτικότητα της πολιτικής και την ασφάλεια δικαίου για τους επιχειρηματικούς φορείς στους εν λόγω τομείς·

| 3. | ζητεί τον συντονισμό της πολιτικής για τις πρώτες ύλες με τις κοινωνικές πολιτικές της ΕΕ και τη στήριξη της ανάπτυξης ικανοτήτων σε επίπεδο ΕΕ όσον αφορά τις δεξιότητες για τις εξορυκτικές βιομηχανίες, με στόχο την επανειδίκευση και την αναβάθμιση των δεξιοτήτων του υφιστάμενου εργατικού δυναμικού, καθώς και την ανάπτυξη ικανοτήτων διακυβέρνησης στις δημόσιες διοικήσεις των κρατών μελών της ΕΕ· |
| --- | --- |

3.

ζητεί τον συντονισμό της πολιτικής για τις πρώτες ύλες με τις κοινωνικές πολιτικές της ΕΕ και τη στήριξη της ανάπτυξης ικανοτήτων σε επίπεδο ΕΕ όσον αφορά τις δεξιότητες για τις εξορυκτικές βιομηχανίες, με στόχο την επανειδίκευση και την αναβάθμιση των δεξιοτήτων του υφιστάμενου εργατικού δυναμικού, καθώς και την ανάπτυξη ικανοτήτων διακυβέρνησης στις δημόσιες διοικήσεις των κρατών μελών της ΕΕ·

| 4. | συνιστά να συμπεριληφθούν και άλλες ύλες ζωτικής σημασίας για τους τομείς των πράσινων και των καθαρών τεχνολογιών στους καταλόγους κρίσιμων πρώτων υλών και πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας, λαμβάνοντας υπόψη ότι οι εν λόγω κατάλογοι επικαιροποιούνται τακτικά και βασίζονται σε ενδελεχή, διαφανή και τεκμηριωμένη αξιολόγηση της κρισιμότητας και/ή της στρατηγικής αξίας, η οποία διενεργείται σε διαβούλευση με εκπροσώπους και εμπειρογνώμονες του κλάδου· |
| --- | --- |

4.

συνιστά να συμπεριληφθούν και άλλες ύλες ζωτικής σημασίας για τους τομείς των πράσινων και των καθαρών τεχνολογιών στους καταλόγους κρίσιμων πρώτων υλών και πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας, λαμβάνοντας υπόψη ότι οι εν λόγω κατάλογοι επικαιροποιούνται τακτικά και βασίζονται σε ενδελεχή, διαφανή και τεκμηριωμένη αξιολόγηση της κρισιμότητας και/ή της στρατηγικής αξίας, η οποία διενεργείται σε διαβούλευση με εκπροσώπους και εμπειρογνώμονες του κλάδου·

| 5. | καλεί την τρέχουσα και τη νέα Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διασφαλίσουν την πρόσβαση σε ανταγωνιστικές τιμές ενέργειας και στοχευμένη χρηματοδότηση για τις εξορυκτικές βιομηχανίες και για τον τομέα της ανακύκλωσης της ΕΕ, μεριμνώντας παράλληλα ότι οι διαδικασίες αδειοδότησης και χορήγησης αδειών για νέα έργα πρώτων υλών θα απλουστευθούν και θα συντομευθούν και τυχόν νέες απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων ή ελέγχου για τις επιχειρήσεις θα περιορίζονται στο ελάχιστο αναγκαίο· |
| --- | --- |

5.

καλεί την τρέχουσα και τη νέα Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διασφαλίσουν την πρόσβαση σε ανταγωνιστικές τιμές ενέργειας και στοχευμένη χρηματοδότηση για τις εξορυκτικές βιομηχανίες και για τον τομέα της ανακύκλωσης της ΕΕ, μεριμνώντας παράλληλα ότι οι διαδικασίες αδειοδότησης και χορήγησης αδειών για νέα έργα πρώτων υλών θα απλουστευθούν και θα συντομευθούν και τυχόν νέες απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων ή ελέγχου για τις επιχειρήσεις θα περιορίζονται στο ελάχιστο αναγκαίο·

| 6. | υποστηρίζει την αποτελεσματική εφαρμογή μέτρων εμπορικής άμυνας για την προστασία των νέων έργων πρώτων υλών στην ΕΕ και για την αντιμετώπιση αθέμιτων εμπορικών πρακτικών και περιορισμών με απαντήσεις συμβατές με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ)· |
| --- | --- |

6.

υποστηρίζει την αποτελεσματική εφαρμογή μέτρων εμπορικής άμυνας για την προστασία των νέων έργων πρώτων υλών στην ΕΕ και για την αντιμετώπιση αθέμιτων εμπορικών πρακτικών και περιορισμών με απαντήσεις συμβατές με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ)·

| 7. | συνιστά να δοθεί προτεραιότητα στις κρίσιμες πρώτες ύλες και τις πρώτες ύλες στρατηγικής σημασίας στη νομοθεσία για την ανακύκλωση και τα απόβλητα και να υποστηριχθούν οι αγορές δευτερογενών πρώτων υλών, ιδίως για ύλες ζωτικής σημασίας για την πράσινη μετάβαση· |
| --- | --- |

7.

συνιστά να δοθεί προτεραιότητα στις κρίσιμες πρώτες ύλες και τις πρώτες ύλες στρατηγικής σημασίας στη νομοθεσία για την ανακύκλωση και τα απόβλητα και να υποστηριχθούν οι αγορές δευτερογενών πρώτων υλών, ιδίως για ύλες ζωτικής σημασίας για την πράσινη μετάβαση·

| 8. | συνιστά τη στήριξη έργων έρευνας και εξόρυξης κρίσιμων πρώτων υλών στο έδαφος της ΕΕ με δημόσια χρηματοδότηση, μέσω του συντονισμού με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις· |
| --- | --- |

8.

συνιστά τη στήριξη έργων έρευνας και εξόρυξης κρίσιμων πρώτων υλών στο έδαφος της ΕΕ με δημόσια χρηματοδότηση, μέσω του συντονισμού με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις·

| 9. | συνιστά να διασφαλιστεί ο συντονισμός μεταξύ της προτεινόμενης πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες και των αντιμονοπωλιακών εργαλείων της ΕΕ για την αποφυγή αδικαιολόγητων στρεβλώσεων στην εσωτερική αγορά· |
| --- | --- |

9.

συνιστά να διασφαλιστεί ο συντονισμός μεταξύ της προτεινόμενης πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες και των αντιμονοπωλιακών εργαλείων της ΕΕ για την αποφυγή αδικαιολόγητων στρεβλώσεων στην εσωτερική αγορά·

| 10. | προτείνει επίσης να διερευνηθούν τρόποι για τη σύναψη ειδικών εταιρικών σχέσεων και συμφωνιών συνεργασίας με τις υποψήφιες χώρες· |
| --- | --- |

10.

προτείνει επίσης να διερευνηθούν τρόποι για τη σύναψη ειδικών εταιρικών σχέσεων και συμφωνιών συνεργασίας με τις υποψήφιες χώρες·

| 11. | συνιστά να επιτευχθεί η κατάλληλη (περιβαλλοντική) ισορροπία στην αξιολόγηση της συνοχής με άλλες πολιτικές της ΕΕ. |
| --- | --- |

11.

συνιστά να επιτευχθεί η κατάλληλη (περιβαλλοντική) ισορροπία στην αξιολόγηση της συνοχής με άλλες πολιτικές της ΕΕ.

II.   ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ/ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ

ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ/ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ

| 1. | Στις 16 Μαρτίου 2023, η Επιτροπή παρουσίασε την πρότασή της για νέο κανονισμό με σκοπό τη διασφάλιση ασφαλούς πρόσβασης σε κρίσιμες και στρατηγικές πρώτες ύλες (κανονισμός για τις κρίσιμες πρώτες ύλες ή πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες), σε συνδυασμό με ανακοίνωση. Ενώ ο κανονισμός θέτει ένα κανονιστικό πλαίσιο για τη στήριξη της ανάπτυξης των εγχώριων ικανοτήτων και την ενίσχυση της βιωσιμότητας και της κυκλικότητας των αλυσίδων εφοδιασμού κρίσιμων πρώτων υλών, η ανακοίνωση προτείνει μέτρα για τη στήριξη της διαφοροποίησης των αλυσίδων εφοδιασμού μέσω νέων διεθνών αμοιβαία υποστηρικτικών εταιρικών σχέσεων. |
| --- | --- |

1.

Στις 16 Μαρτίου 2023, η Επιτροπή παρουσίασε την πρότασή της για νέο κανονισμό με σκοπό τη διασφάλιση ασφαλούς πρόσβασης σε κρίσιμες και στρατηγικές πρώτες ύλες (κανονισμός για τις κρίσιμες πρώτες ύλες ή πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες), σε συνδυασμό με ανακοίνωση. Ενώ ο κανονισμός θέτει ένα κανονιστικό πλαίσιο για τη στήριξη της ανάπτυξης των εγχώριων ικανοτήτων και την ενίσχυση της βιωσιμότητας και της κυκλικότητας των αλυσίδων εφοδιασμού κρίσιμων πρώτων υλών, η ανακοίνωση προτείνει μέτρα για τη στήριξη της διαφοροποίησης των αλυσίδων εφοδιασμού μέσω νέων διεθνών αμοιβαία υποστηρικτικών εταιρικών σχέσεων.

| 2. | Ο γενικός στόχος της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες είναι η αντιμετώπιση της έλλειψης ασφαλούς και βιώσιμης πρόσβασης σε κρίσιμες πρώτες ύλες για την ΕΕ μέσω της αύξησης της επίγνωσης εκ μέρους της βιομηχανίας της ΕΕ και του μετριασμού των κινδύνων που σχετίζονται με τις κρίσιμες πρώτες ύλες στην παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού, μέσω της αύξησης της ικανότητας της αξιακής αλυσίδας της ΕΕ για τις κρίσιμες πρώτες ύλες στην εσωτερική αγορά και μέσω της μείωσης του περιβαλλοντικού αποτυπώματος της κατανάλωσης κρίσιμων πρώτων υλών στην ΕΕ. |
| --- | --- |

2.

Ο γενικός στόχος της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες είναι η αντιμετώπιση της έλλειψης ασφαλούς και βιώσιμης πρόσβασης σε κρίσιμες πρώτες ύλες για την ΕΕ μέσω της αύξησης της επίγνωσης εκ μέρους της βιομηχανίας της ΕΕ και του μετριασμού των κινδύνων που σχετίζονται με τις κρίσιμες πρώτες ύλες στην παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού, μέσω της αύξησης της ικανότητας της αξιακής αλυσίδας της ΕΕ για τις κρίσιμες πρώτες ύλες στην εσωτερική αγορά και μέσω της μείωσης του περιβαλλοντικού αποτυπώματος της κατανάλωσης κρίσιμων πρώτων υλών στην ΕΕ.

| 3. | Με την πρόταση συνεκτικής προσέγγισης της ΕΕ για τη βελτίωση και τη διασφάλιση της ασφάλειας εφοδιασμού κρίσιμων πρώτων υλών, η πρωτοβουλία θα βοηθήσει στην αποτροπή της πιθανής στρέβλωσης του ανταγωνισμού και του κατακερματισμού της ενιαίας αγοράς που είναι πιθανό να προκύψει από τις εν λόγω ασυντόνιστες ενέργειες, και θα διατηρήσει ίσους όρους ανταγωνισμού για τις επιχειρήσεις εντός της ΕΕ. |
| --- | --- |

3.

Με την πρόταση συνεκτικής προσέγγισης της ΕΕ για τη βελτίωση και τη διασφάλιση της ασφάλειας εφοδιασμού κρίσιμων πρώτων υλών, η πρωτοβουλία θα βοηθήσει στην αποτροπή της πιθανής στρέβλωσης του ανταγωνισμού και του κατακερματισμού της ενιαίας αγοράς που είναι πιθανό να προκύψει από τις εν λόγω ασυντόνιστες ενέργειες, και θα διατηρήσει ίσους όρους ανταγωνισμού για τις επιχειρήσεις εντός της ΕΕ.

Διασφάλιση ολοκληρωμένης προσέγγισης με συντονισμένες πολιτικές της ΕΕ για την παροχή κανονιστικής ασφάλειας για επενδύσεις

Διασφάλιση ολοκληρωμένης προσέγγισης με συντονισμένες πολιτικές της ΕΕ για την παροχή κανονιστικής ασφάλειας για επενδύσεις

| 4. | Επί του παρόντος, η ΕΕ εξαρτάται από τις εισαγωγές πολλών πρώτων υλών (ποσοστό 75 % έως 100 % του εφοδιασμού) και, ως εκ τούτου, είναι εκτεθειμένη σε τρωτά σημεία κατά μήκος των αλυσίδων εφοδιασμού και σε σημαντική αστάθεια των τιμών. Σύμφωνα με την έκθεση του ΟΟΣΑ «Global Material Resources Outlook to 2060» (Παγκόσμιες προοπτικές για τους υλικούς πόρους έως το 2060), η παγκόσμια χρήση πρώτων υλών προβλέπεται ότι θα διπλασιαστεί σχεδόν έως το 2060 και η χρήση μετάλλων προβλέπεται ότι θα αναπτυχθεί ταχύτερα, τόσο για τα πρωτογενή όσο και για τα δευτερογενή μέταλλα. Ταυτόχρονα, η ΕΕ παράγει λιγότερο από το 5 % της παγκόσμιας παραγωγής ορυκτών πρώτων υλών. Η Κίνα από μόνη της παρέχει περίπου το 75 % της παγκόσμιας ικανότητας παραγωγής στοιχείων συσσωρευτών ιόντων λιθίου και φιλοξενεί τους δέκα κορυφαίους προμηθευτές φωτοβολταϊκού εξοπλισμού παγκοσμίως. Εν αντιθέσει, μόνο το 3 % περίπου της παγκόσμιας ικανότητας παραγωγής στοιχείων συσσωρευτών ιόντων λιθίου βρίσκεται στην ΕΕ. |
| --- | --- |

4.

Επί του παρόντος, η ΕΕ εξαρτάται από τις εισαγωγές πολλών πρώτων υλών (ποσοστό 75 % έως 100 % του εφοδιασμού) και, ως εκ τούτου, είναι εκτεθειμένη σε τρωτά σημεία κατά μήκος των αλυσίδων εφοδιασμού και σε σημαντική αστάθεια των τιμών. Σύμφωνα με την έκθεση του ΟΟΣΑ «Global Material Resources Outlook to 2060» (Παγκόσμιες προοπτικές για τους υλικούς πόρους έως το 2060), η παγκόσμια χρήση πρώτων υλών προβλέπεται ότι θα διπλασιαστεί σχεδόν έως το 2060 και η χρήση μετάλλων προβλέπεται ότι θα αναπτυχθεί ταχύτερα, τόσο για τα πρωτογενή όσο και για τα δευτερογενή μέταλλα. Ταυτόχρονα, η ΕΕ παράγει λιγότερο από το 5 % της παγκόσμιας παραγωγής ορυκτών πρώτων υλών. Η Κίνα από μόνη της παρέχει περίπου το 75 % της παγκόσμιας ικανότητας παραγωγής στοιχείων συσσωρευτών ιόντων λιθίου και φιλοξενεί τους δέκα κορυφαίους προμηθευτές φωτοβολταϊκού εξοπλισμού παγκοσμίως. Εν αντιθέσει, μόνο το 3 % περίπου της παγκόσμιας ικανότητας παραγωγής στοιχείων συσσωρευτών ιόντων λιθίου βρίσκεται στην ΕΕ.

| 5. | Ο κανονισμός για τις κρίσιμες πρώτες ύλες προβλέπει τον προσδιορισμό και την υποστήριξη στρατηγικών έργων στο πεδίο της εξόρυξης, της επεξεργασίας ή της ανακύκλωσης στρατηγικών πρώτων υλών. Προκειμένου να προσελκυσθούν οι εν λόγω επενδύσεις —με σχετικά μεγάλα χρονικά πλαίσια— η Επιτροπή θα πρέπει να αντιμετωπίσει το ζήτημα της κανονιστικής ασφάλειας. Ένα προβλέψιμο και σταθερό κανονιστικό περιβάλλον είναι ζωτικής σημασίας για την προσέλκυση επενδύσεων όχι μόνο στην εξερεύνηση και την εξόρυξη πρώτων υλών αλλά και στην επεξεργασία και την ανακύκλωση. |
| --- | --- |

5.

Ο κανονισμός για τις κρίσιμες πρώτες ύλες προβλέπει τον προσδιορισμό και την υποστήριξη στρατηγικών έργων στο πεδίο της εξόρυξης, της επεξεργασίας ή της ανακύκλωσης στρατηγικών πρώτων υλών. Προκειμένου να προσελκυσθούν οι εν λόγω επενδύσεις —με σχετικά μεγάλα χρονικά πλαίσια— η Επιτροπή θα πρέπει να αντιμετωπίσει το ζήτημα της κανονιστικής ασφάλειας. Ένα προβλέψιμο και σταθερό κανονιστικό περιβάλλον είναι ζωτικής σημασίας για την προσέλκυση επενδύσεων όχι μόνο στην εξερεύνηση και την εξόρυξη πρώτων υλών αλλά και στην επεξεργασία και την ανακύκλωση.

| 6. | Τα πολλαπλά νομοθετικά πλαίσια επηρεάζουν τη σταθερότητα και την ελκυστικότητα του επιχειρηματικού περιβάλλοντος της ΕΕ, και οι συχνά ανταγωνιστικές και πολλαπλές απαιτήσεις υποβολής στοιχείων συντελούν στην κανονιστική αβεβαιότητα (βλέπε, μεταξύ άλλων, την οδηγία περί βιομηχανικών εκπομπών (2), τον κανονισμό σχετικά με τις μπαταρίες (3), την αναθεώρηση του κανονισμού REACH, τη νομοθεσία περί αποβλήτων, τον κανονισμό για τον οικολογικό σχεδιασμό για βιώσιμα προϊόντα, την πράξη για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών, τη νέα βιομηχανική πολιτική της ΕΕ, το σχέδιο δράσης για την κυκλική οικονομία, την οδηγία για τον οικολογικό σχεδιασμό (4) κ.λπ.). Ως εκ τούτου, είναι ζωτικής σημασίας η αποφυγή της διπλής ρύθμισης ή της υπερβολικής ρύθμισης, προκειμένου να προσελκυσθούν και να τονωθούν οι επενδύσεις στην εγχώρια βιομηχανική ικανότητα εξερεύνησης, εξόρυξης, εξευγενισμού, επεξεργασίας και ανακύκλωσης. Η πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες θα πρέπει να βασίζεται στο έργο της Επιτροπής σε άλλους τομείς και θα πρέπει να ευθυγραμμίζεται πλήρως με τους στόχους της Πράσινης Συμφωνίας και να συνάδει με τη σχετική νομοθεσία. Η πολιτική για τις κρίσιμες πρώτες ύλες θα πρέπει να βασίζεται σε αποδεικτικά στοιχεία στον μέγιστο δυνατό βαθμό, λαμβάνοντας υπόψη τα διαθέσιμα δεδομένα [βλέπε τη μελέτη ανάλυσης προοπτικών του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) για το 2020 με τίτλο Critical Raw Materials for Strategic Technologies and Sectors in the EU (Κρίσιμες πρώτες ύλες για τεχνολογίες και τομείς στρατηγικής σημασίας στην ΕΕ) ή την έκθεση επιστημονικών στοιχείων για τη χάραξη πολιτικής του JRC με τίτλο Supply chain analysis and material demand forecast in strategic technologies and sectors in the EU (Ανάλυση της αλυσίδας εφοδιασμού και προβλεπόμενη ζήτηση υλικών σε τεχνολογίες και τομείς στρατηγικής σημασίας στην ΕΕ)]. |
| --- | --- |

6.

Τα πολλαπλά νομοθετικά πλαίσια επηρεάζουν τη σταθερότητα και την ελκυστικότητα του επιχειρηματικού περιβάλλοντος της ΕΕ, και οι συχνά ανταγωνιστικές και πολλαπλές απαιτήσεις υποβολής στοιχείων συντελούν στην κανονιστική αβεβαιότητα (βλέπε, μεταξύ άλλων, την οδηγία περί βιομηχανικών εκπομπών (2

3

4

| 7. | Ένα άλλο ζήτημα σχετίζεται με την ανάγκη παροχής ακριβούς καθοδήγησης στα ενδιαφερόμενα μέρη σχετικά με τον ρόλο που θα διαδραματίσουν στις πολιτικές της ΕΕ οι κατάλογοι των πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας και κρίσιμων πρώτων υλών και θα προσαρμοστούν ενόψει της μελλοντικής εξέλιξης της αγοράς κρίσιμων πρώτων υλών. Ο κατάλογος των κρίσιμων πρώτων υλών μπορεί να συμβάλει στην ανάδειξη της σημασίας και του ρόλου ορισμένων ουσιών στην οικονομία της ΕΕ προς τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, είναι όμως αναγκαίο να προχωρήσουμε περαιτέρω εάν οι ουσίες που απαριθμούνται στον κατάλογο κρίσιμων πρώτων υλών πρέπει να στηριχθούν δεόντως στην ισχύουσα καθώς και στην επικείμενη νομοθεσία. Είναι αναγκαία μια σαφής ιεράρχηση των κρίσιμων πρώτων υλών στη χάραξη πολιτικής, ιδίως στους τομείς της βιομηχανικής πολιτικής, της εμπορικής πολιτικής, της πολιτικής για τις κρατικές ενισχύσεις, της έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας (Ε & Α&Κ), της κλιματικής και περιβαλλοντικής πολιτικής, καθώς και στη νομοθεσία για τα χημικά προϊόντα. Όλες αυτές οι πολιτικές και οι στόχοι τους θα πρέπει να ευθυγραμμιστούν ώστε να δημιουργηθούν ευνοϊκές συνθήκες και ευνοϊκό ρυθμιστικό καθεστώς για τις κρίσιμες πρώτες ύλες και για την ανάπτυξη των αλυσίδων αξίας τους. Απαιτείται επίσης περαιτέρω αποσαφήνιση όσον αφορά την ιεράρχηση έργων στα οποία το κύριο εξορυσσόμενο υλικό δεν είναι ούτε στρατηγικό ούτε κρίσιμο, αλλά τα υποπροϊόντα είναι (π.χ. έργο εξόρυξης σιδηρομεταλλεύματος το οποίο έχει ως αποτέλεσμα την εξόρυξη σπάνιων γαιών ως υποπροϊόντα). Επιπλέον, απαιτείται αποσαφήνιση του καθεστώτος των «άλλων», δηλαδή των «μη στρατηγικών», έργων προκειμένου να καταστεί σαφώς κατανοητό πώς και υπό ποια χρονοδιαγράμματα θα αξιολογηθούν και θα στηριχθούν οικονομικά τα εν λόγω έργα. Τέλος, η αυξημένη ιεράρχηση των στρατηγικών έργων πρώτων υλών δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να οδηγήσει σε υποβάθμιση της προτεραιότητας άλλων σημαντικών έργων ή έργων πρώτων υλών κατά μήκος της αξιακής αλυσίδας των πρώτων υλών. |
| --- | --- |

7.

Ένα άλλο ζήτημα σχετίζεται με την ανάγκη παροχής ακριβούς καθοδήγησης στα ενδιαφερόμενα μέρη σχετικά με τον ρόλο που θα διαδραματίσουν στις πολιτικές της ΕΕ οι κατάλογοι των πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας και κρίσιμων πρώτων υλών και θα προσαρμοστούν ενόψει της μελλοντικής εξέλιξης της αγοράς κρίσιμων πρώτων υλών. Ο κατάλογος των κρίσιμων πρώτων υλών μπορεί να συμβάλει στην ανάδειξη της σημασίας και του ρόλου ορισμένων ουσιών στην οικονομία της ΕΕ προς τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, είναι όμως αναγκαίο να προχωρήσουμε περαιτέρω εάν οι ουσίες που απαριθμούνται στον κατάλογο κρίσιμων πρώτων υλών πρέπει να στηριχθούν δεόντως στην ισχύουσα καθώς και στην επικείμενη νομοθεσία. Είναι αναγκαία μια σαφής ιεράρχηση των κρίσιμων πρώτων υλών στη χάραξη πολιτικής, ιδίως στους τομείς της βιομηχανικής πολιτικής, της εμπορικής πολιτικής, της πολιτικής για τις κρατικές ενισχύσεις, της έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας (Ε & Α&Κ), της κλιματικής και περιβαλλοντικής πολιτικής, καθώς και στη νομοθεσία για τα χημικά προϊόντα. Όλες αυτές οι πολιτικές και οι στόχοι τους θα πρέπει να ευθυγραμμιστούν ώστε να δημιουργηθούν ευνοϊκές συνθήκες και ευνοϊκό ρυθμιστικό καθεστώς για τις κρίσιμες πρώτες ύλες και για την ανάπτυξη των αλυσίδων αξίας τους. Απαιτείται επίσης περαιτέρω αποσαφήνιση όσον αφορά την ιεράρχηση έργων στα οποία το κύριο εξορυσσόμενο υλικό δεν είναι ούτε στρατηγικό ούτε κρίσιμο, αλλά τα υποπροϊόντα είναι (π.χ. έργο εξόρυξης σιδηρομεταλλεύματος το οποίο έχει ως αποτέλεσμα την εξόρυξη σπάνιων γαιών ως υποπροϊόντα). Επιπλέον, απαιτείται αποσαφήνιση του καθεστώτος των «άλλων», δηλαδή των «μη στρατηγικών», έργων προκειμένου να καταστεί σαφώς κατανοητό πώς και υπό ποια χρονοδιαγράμματα θα αξιολογηθούν και θα στηριχθούν οικονομικά τα εν λόγω έργα. Τέλος, η αυξημένη ιεράρχηση των στρατηγικών έργων πρώτων υλών δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να οδηγήσει σε υποβάθμιση της προτεραιότητας άλλων σημαντικών έργων ή έργων πρώτων υλών κατά μήκος της αξιακής αλυσίδας των πρώτων υλών.

| 8. | Πέραν της παροχής νομικής ασφάλειας στα ενδιαφερόμενα μέρη, οι πρωτοβουλίες της Επιτροπής στον τομέα των πρώτων υλών θα πρέπει να βασίζονται σε ευρύτερη δημόσια στήριξη. Η επέκταση των βιομηχανιών εξόρυξης, επεξεργασίας και ανακύκλωσης θα δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας και θα συμβάλει στην οικονομική πρόοδο, ωστόσο υπάρχει μια βασική ανησυχία για τη διασφάλιση της δημόσιας αποδοχής. Η ευαισθητοποίηση των πολιτών είναι εξαιρετικά σημαντική: η Επιτροπή εφαρμόζει στοχευμένες στρατηγικές επικοινωνίας ώστε να ενημερωθούν οι πολίτες της ΕΕ για τα οφέλη, καθώς και για τη βιωσιμότητα και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των νέων βιομηχανικών επενδύσεων που σχετίζονται με τις κρίσιμες πρώτες ύλες και για την αντιμετώπιση των ανησυχιών συγκεκριμένων ομάδων ενδιαφερόμενων μερών, τοπικών κοινοτήτων και πολιτών της ΕΕ που σχετίζονται με την επέκταση των δραστηριοτήτων εξερεύνησης και εξόρυξης. |
| --- | --- |

8.

Πέραν της παροχής νομικής ασφάλειας στα ενδιαφερόμενα μέρη, οι πρωτοβουλίες της Επιτροπής στον τομέα των πρώτων υλών θα πρέπει να βασίζονται σε ευρύτερη δημόσια στήριξη. Η επέκταση των βιομηχανιών εξόρυξης, επεξεργασίας και ανακύκλωσης θα δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας και θα συμβάλει στην οικονομική πρόοδο, ωστόσο υπάρχει μια βασική ανησυχία για τη διασφάλιση της δημόσιας αποδοχής. Η ευαισθητοποίηση των πολιτών είναι εξαιρετικά σημαντική: η Επιτροπή εφαρμόζει στοχευμένες στρατηγικές επικοινωνίας ώστε να ενημερωθούν οι πολίτες της ΕΕ για τα οφέλη, καθώς και για τη βιωσιμότητα και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των νέων βιομηχανικών επενδύσεων που σχετίζονται με τις κρίσιμες πρώτες ύλες και για την αντιμετώπιση των ανησυχιών συγκεκριμένων ομάδων ενδιαφερόμενων μερών, τοπικών κοινοτήτων και πολιτών της ΕΕ που σχετίζονται με την επέκταση των δραστηριοτήτων εξερεύνησης και εξόρυξης.

Συντονισμός με κοινωνικές πολιτικές της ΕΕ: στήριξη της πανευρωπαϊκής ικανότητας όσον αφορά δεξιότητες για τις εξορυκτικές βιομηχανίες

Συντονισμός με κοινωνικές πολιτικές της ΕΕ: στήριξη της πανευρωπαϊκής ικανότητας όσον αφορά δεξιότητες για τις εξορυκτικές βιομηχανίες

| 9. | Ο τομέας των πρώτων υλών παρέχει περίπου 350 000 θέσεις εργασίας στην ΕΕ, καθώς και περισσότερες από 30 εκατομμύρια θέσεις εργασίας στον τομέα της μεταποίησης που εξαρτώνται από την αξιόπιστη πρόσβαση σε ορυκτές πρώτες ύλες. Η εξασφάλιση βιώσιμου εφοδιασμού με πρώτες ύλες και προηγμένες ύλες για την ΕΕ θα απαιτήσει περισσότερες από 1,2 εκατομμύρια νέες θέσεις εργασίας έως το 2030 (5). Συνεπώς, η πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες θα πρέπει να ευθυγραμμίζεται με τις κοινωνικές πολιτικές της ΕΕ και να στηρίζει την προσπάθεια ανάπτυξης ικανοτήτων σε επίπεδο κράτους μέλους, προκειμένου να ενισχυθεί το εργατικό δυναμικό στις αλυσίδες εφοδιασμού κρίσιμων πρώτων υλών και στις βιομηχανίες εξόρυξης, επεξεργασίας και ανακύκλωσης. Είναι ζωτικής σημασίας να στηριχθούν η εκπαίδευση και η ανάπτυξη δεξιοτήτων στην ακαδημαϊκή κοινότητα, αλλά και να στοχευθούν επαγγελματίες του κλάδου στον τομέα των πρώτων υλών και οι δημόσιες διοικήσεις των κρατών μελών με προσπάθειες ανάπτυξης ικανοτήτων. Αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί με τη δημιουργία νέων (και/ή τη στήριξη ήδη υφιστάμενων) ειδικών ιδρυμάτων για τη στήριξη της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης για τον τομέα των πρώτων υλών, καθώς και για την επανειδίκευση και την αναβάθμιση των δεξιοτήτων του υφιστάμενου εργατικού δυναμικού της ΕΕ. Τέλος, θα πρέπει να καταβληθούν ενισχυμένες προσπάθειες για τη δημιουργία και τη στήριξη της εφαρμοσμένης μάθησης και της μεταφοράς τεχνολογίας μεταξύ της ακαδημαϊκής κοινότητας, της βιομηχανίας και των ερευνητικών οργανισμών. |
| --- | --- |

9.

Ο τομέας των πρώτων υλών παρέχει περίπου 350 000 θέσεις εργασίας στην ΕΕ, καθώς και περισσότερες από 30 εκατομμύρια θέσεις εργασίας στον τομέα της μεταποίησης που εξαρτώνται από την αξιόπιστη πρόσβαση σε ορυκτές πρώτες ύλες. Η εξασφάλιση βιώσιμου εφοδιασμού με πρώτες ύλες και προηγμένες ύλες για την ΕΕ θα απαιτήσει περισσότερες από 1,2 εκατομμύρια νέες θέσεις εργασίας έως το 2030 (5

Συμπερίληψη άλλων υλών ζωτικής σημασίας για τους τομείς των πράσινων και των καθαρών τεχνολογιών και διασφάλιση της συνοχής με άλλες πολιτικές

Συμπερίληψη άλλων υλών ζωτικής σημασίας για τους τομείς των πράσινων και των καθαρών τεχνολογιών και διασφάλιση της συνοχής με άλλες πολιτικές

| 10. | Εκτός από τα υλικά που αναφέρονται ως στρατηγικά ή κρίσιμα στην πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, υπάρχουν μη κρίσιμες πρώτες ύλες οι οποίες θα μπορούσαν να καταστούν κρίσιμες μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Αυτό απαιτεί έναν ευέλικτο κατάλογο, ο οποίος θα μπορεί να προσαρμόζεται εύκολα και θα πρέπει να επικαιροποιείται τακτικά, τουλάχιστον ανά διετία και συχνότερα όταν χρειάζεται, ανάλογα με τις μελλοντικές εξελίξεις στον τομέα. Η αξιολόγηση της στρατηγικής σημασίας διαφόρων υλικών θα πρέπει επίσης να διαθέτει τομεακή ιδιαιτερότητα ώστε να αντικατοπτρίζεται η ζήτηση σε διαφορετικούς μεταποιητικούς τομείς. Επιπλέον, θα πρέπει να διεξαχθεί αξιολόγηση της πρόσβασης σε απαραίτητες πρώτες ύλες ώστε να συμπληρωθούν πλήρως οι προσπάθειες της Επιτροπής για τη στήριξη των κρίσιμων και στρατηγικών πρώτων υλών. |
| --- | --- |

10.

Εκτός από τα υλικά που αναφέρονται ως στρατηγικά ή κρίσιμα στην πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, υπάρχουν μη κρίσιμες πρώτες ύλες οι οποίες θα μπορούσαν να καταστούν κρίσιμες μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Αυτό απαιτεί έναν ευέλικτο κατάλογο, ο οποίος θα μπορεί να προσαρμόζεται εύκολα και θα πρέπει να επικαιροποιείται τακτικά, τουλάχιστον ανά διετία και συχνότερα όταν χρειάζεται, ανάλογα με τις μελλοντικές εξελίξεις στον τομέα. Η αξιολόγηση της στρατηγικής σημασίας διαφόρων υλικών θα πρέπει επίσης να διαθέτει τομεακή ιδιαιτερότητα ώστε να αντικατοπτρίζεται η ζήτηση σε διαφορετικούς μεταποιητικούς τομείς. Επιπλέον, θα πρέπει να διεξαχθεί αξιολόγηση της πρόσβασης σε απαραίτητες πρώτες ύλες ώστε να συμπληρωθούν πλήρως οι προσπάθειες της Επιτροπής για τη στήριξη των κρίσιμων και στρατηγικών πρώτων υλών.

| 11. | Η αξιολόγηση θα πρέπει να αντικατοπτρίζει τις προτεραιότητες και τις ανάγκες της ΕΕ για την ενεργειακή μετάβαση, ενδεχομένως έως το 2030, και να περιλαμβάνει υλικά για τα οποία δεν υφίσταται σήμερα προφανής κίνδυνος διαταραχής του εφοδιασμού, αλλά τα οποία έχουν μεγάλη ζήτηση σε τομείς κρίσιμης σημασίας για τους στόχους απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές και για την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση της ΕΕ, ή τα οποία θεωρούνται ουσιώδη ορυκτά. Η εστίαση σε αυτά τα θεματολόγια προτεραιοτήτων θα πρέπει επίσης να καλύπτει κατάλληλα βασικές αξιακές αλυσίδες, όπως η επισιτιστική ασφάλεια ή η ιατρική. Ο προσδιορισμός των υλών που πρέπει να περιλαμβάνονται στους διάφορους καταλόγους θα πρέπει πάντα να βασίζεται σε ενδελεχή, διαφανή και σαφώς καθορισμένη ανάλυση για την αξιολόγηση της κρισιμότητας και/ή της στρατηγικής αξίας τους, η οποία θα αντικατοπτρίζει ολόκληρη την αξιακή αλυσίδα των πρώτων υλών, τις απαιτήσεις επεξεργασίας και τη διαθεσιμότητα υποκατάστατων. Θα πρέπει να ζητείται τακτικά η γνώμη των εκπροσώπων και των εμπειρογνωμόνων του κλάδου και να εξασφαλίζεται λειτουργικός, ανοικτός διάλογος μεταξύ της Επιτροπής και του κλάδου. |
| --- | --- |

11.

Η αξιολόγηση θα πρέπει να αντικατοπτρίζει τις προτεραιότητες και τις ανάγκες της ΕΕ για την ενεργειακή μετάβαση, ενδεχομένως έως το 2030, και να περιλαμβάνει υλικά για τα οποία δεν υφίσταται σήμερα προφανής κίνδυνος διαταραχής του εφοδιασμού, αλλά τα οποία έχουν μεγάλη ζήτηση σε τομείς κρίσιμης σημασίας για τους στόχους απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές και για την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση της ΕΕ, ή τα οποία θεωρούνται ουσιώδη ορυκτά. Η εστίαση σε αυτά τα θεματολόγια προτεραιοτήτων θα πρέπει επίσης να καλύπτει κατάλληλα βασικές αξιακές αλυσίδες, όπως η επισιτιστική ασφάλεια ή η ιατρική. Ο προσδιορισμός των υλών που πρέπει να περιλαμβάνονται στους διάφορους καταλόγους θα πρέπει πάντα να βασίζεται σε ενδελεχή, διαφανή και σαφώς καθορισμένη ανάλυση για την αξιολόγηση της κρισιμότητας και/ή της στρατηγικής αξίας τους, η οποία θα αντικατοπτρίζει ολόκληρη την αξιακή αλυσίδα των πρώτων υλών, τις απαιτήσεις επεξεργασίας και τη διαθεσιμότητα υποκατάστατων. Θα πρέπει να ζητείται τακτικά η γνώμη των εκπροσώπων και των εμπειρογνωμόνων του κλάδου και να εξασφαλίζεται λειτουργικός, ανοικτός διάλογος μεταξύ της Επιτροπής και του κλάδου.

Διασφάλιση της πρόσβασης σε ανταγωνιστικές τιμές ενέργειας και σε καλύτερα στοχευμένη χρηματοδότηση για τις βιομηχανίες της ΕΕ

Διασφάλιση της πρόσβασης σε ανταγωνιστικές τιμές ενέργειας και σε καλύτερα στοχευμένη χρηματοδότηση για τις βιομηχανίες της ΕΕ

| 12. | Η συνεχιζόμενη ενεργειακή κρίση έχει επηρεάσει ριζικά όλες τις επιχειρήσεις της ΕΕ, ιδιαίτερα όμως τις ενεργοβόρες βιομηχανίες, συμπεριλαμβανομένων των τομέων της εξόρυξης και της ανακύκλωσης. Απαιτείται συντονισμένη απόκριση της ΕΕ ώστε να διασφαλιστεί μια εύρυθμα λειτουργούσα αγορά ενέργειας της ΕΕ. Η επιτυχία κάθε πολιτικής της ΕΕ για τις κρίσιμες πρώτες ύλες εξαρτάται από την αξιόπιστη πρόσβαση σε επαρκείς ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας χωρίς ορυκτά καύσιμα σε ανταγωνιστικές τιμές. Η ΕΟΚΕ επικροτεί μια μεταρρύθμιση των διαθέσιμων πλαισίων χρηματοδότησης, η οποία θα αντικατόπτριζε τις φιλοδοξίες του νόμου των ΗΠΑ για τη μείωση του πληθωρισμού (IRA) — χρηματοδότηση που στοχεύει περισσότερο στη φάση της εμπορευματοποίησης και καλύπτει τις λειτουργικές δαπάνες, σε αντίθεση με την τρέχουσα προτεραιότητα χρηματοδότησης της ΕΕ για τη φάση της Ε & Α των νέων στρατηγικών έργων. Μολονότι η εστίαση σε καινοτόμες τεχνολογίες και έρευνα είναι σημαντική, τα προϊόντα που προκύπτουν θα πρέπει επίσης να στηρίζονται κατάλληλα στη φάση της εμπορευματοποίησης. |
| --- | --- |

12.

Η συνεχιζόμενη ενεργειακή κρίση έχει επηρεάσει ριζικά όλες τις επιχειρήσεις της ΕΕ, ιδιαίτερα όμως τις ενεργοβόρες βιομηχανίες, συμπεριλαμβανομένων των τομέων της εξόρυξης και της ανακύκλωσης. Απαιτείται συντονισμένη απόκριση της ΕΕ ώστε να διασφαλιστεί μια εύρυθμα λειτουργούσα αγορά ενέργειας της ΕΕ. Η επιτυχία κάθε πολιτικής της ΕΕ για τις κρίσιμες πρώτες ύλες εξαρτάται από την αξιόπιστη πρόσβαση σε επαρκείς ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας χωρίς ορυκτά καύσιμα σε ανταγωνιστικές τιμές. Η ΕΟΚΕ επικροτεί μια μεταρρύθμιση των διαθέσιμων πλαισίων χρηματοδότησης, η οποία θα αντικατόπτριζε τις φιλοδοξίες του νόμου των ΗΠΑ για τη μείωση του πληθωρισμού (IRA) — χρηματοδότηση που στοχεύει περισσότερο στη φάση της εμπορευματοποίησης και καλύπτει τις λειτουργικές δαπάνες, σε αντίθεση με την τρέχουσα προτεραιότητα χρηματοδότησης της ΕΕ για τη φάση της Ε & Α των νέων στρατηγικών έργων. Μολονότι η εστίαση σε καινοτόμες τεχνολογίες και έρευνα είναι σημαντική, τα προϊόντα που προκύπτουν θα πρέπει επίσης να στηρίζονται κατάλληλα στη φάση της εμπορευματοποίησης.

| 13. | Η φιλοδοξία της Επιτροπής για επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης είναι ιδιαίτερα ευπρόσδεκτη και θα πρέπει να της δοθεί προτεραιότητα προκειμένου να επιτευχθεί η μέγιστη διάρκεια των 12-18 μηνών για τις εν λόγω διαδικασίες. Τα νέα, κρίσιμα έργα θα πρέπει να αξιολογούνται βάσει επισπευσμένων προθεσμιών και θα πρέπει να τεθούν αυστηρές προθεσμίες για τη μέγιστη διάρκεια των διαδικασιών αδειοδότησης. Κάθε μεταρρύθμιση των διαδικασιών αδειοδότησης θα πρέπει να αποσκοπεί στη μείωση της διάρκειας και της πολυπλοκότητάς τους, διατηρώντας παράλληλα την αυστηρότητα των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και σχετικά με τη διακυβέρνηση (ΠΚΔ) προτύπων. Η επιτάχυνση της διαδικασίας αδειοδότησης εξασφαλίζεται επίσης με την ενίσχυση του μηχανισμού της υπηρεσίας μίας στάσης. Η τελευταία πρέπει να οριοθετείται εντός προκαθορισμένων προθεσμιών, ώστε να καταστεί η κεντρική διαδικασία αδειοδότησης πιο αποτελεσματική και λιγότερο επαχθής. Οι μεταρρυθμισμένες διατάξεις αδειοδότησης θα πρέπει να εφαρμόζονται σε εγκαταστάσεις έρευνας, εξόρυξης, εξευγενισμού, επεξεργασίας και ανακύκλωσης και θα πρέπει να παρέχουν επαρκή κανονιστική ασφάλεια όσον αφορά τα αποτελέσματά τους. Επιπλέον, τυχόν νέες απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων ή ελέγχου στο πλαίσιο της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες θα πρέπει να περιορίζονται στον αναγκαίο βαθμό, ώστε να μην επιβάλλονται πρόσθετες διοικητικές επιβαρύνσεις στις επιχειρήσεις της ΕΕ, ανεξάρτητα από το μέγεθός τους. Το προβλεπόμενο συμβούλιο κρίσιμων πρώτων υλών διαδραματίζει καίριο ρόλο στην υποστήριξη της εφαρμογής της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, συμπεριλαμβανομένων των διαδικασιών αδειοδότησης. Για τον σκοπό αυτό, προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα των καθηκόντων παρακολούθησης, είναι σκόπιμο να συμπεριληφθούν στο συμβούλιο όχι μόνο θεσμικοί εκπρόσωποι, αλλά και ανεξάρτητοι τεχνικοί εμπειρογνώμονες στον εν λόγω τομέα. |
| --- | --- |

13.

Η φιλοδοξία της Επιτροπής για επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης είναι ιδιαίτερα ευπρόσδεκτη και θα πρέπει να της δοθεί προτεραιότητα προκειμένου να επιτευχθεί η μέγιστη διάρκεια των 12-18 μηνών για τις εν λόγω διαδικασίες. Τα νέα, κρίσιμα έργα θα πρέπει να αξιολογούνται βάσει επισπευσμένων προθεσμιών και θα πρέπει να τεθούν αυστηρές προθεσμίες για τη μέγιστη διάρκεια των διαδικασιών αδειοδότησης. Κάθε μεταρρύθμιση των διαδικασιών αδειοδότησης θα πρέπει να αποσκοπεί στη μείωση της διάρκειας και της πολυπλοκότητάς τους, διατηρώντας παράλληλα την αυστηρότητα των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και σχετικά με τη διακυβέρνηση (ΠΚΔ) προτύπων. Η επιτάχυνση της διαδικασίας αδειοδότησης εξασφαλίζεται επίσης με την ενίσχυση του μηχανισμού της υπηρεσίας μίας στάσης. Η τελευταία πρέπει να οριοθετείται εντός προκαθορισμένων προθεσμιών, ώστε να καταστεί η κεντρική διαδικασία αδειοδότησης πιο αποτελεσματική και λιγότερο επαχθής. Οι μεταρρυθμισμένες διατάξεις αδειοδότησης θα πρέπει να εφαρμόζονται σε εγκαταστάσεις έρευνας, εξόρυξης, εξευγενισμού, επεξεργασίας και ανακύκλωσης και θα πρέπει να παρέχουν επαρκή κανονιστική ασφάλεια όσον αφορά τα αποτελέσματά τους. Επιπλέον, τυχόν νέες απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων ή ελέγχου στο πλαίσιο της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες θα πρέπει να περιορίζονται στον αναγκαίο βαθμό, ώστε να μην επιβάλλονται πρόσθετες διοικητικές επιβαρύνσεις στις επιχειρήσεις της ΕΕ, ανεξάρτητα από το μέγεθός τους. Το προβλεπόμενο συμβούλιο κρίσιμων πρώτων υλών διαδραματίζει καίριο ρόλο στην υποστήριξη της εφαρμογής της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, συμπεριλαμβανομένων των διαδικασιών αδειοδότησης. Για τον σκοπό αυτό, προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα των καθηκόντων παρακολούθησης, είναι σκόπιμο να συμπεριληφθούν στο συμβούλιο όχι μόνο θεσμικοί εκπρόσωποι, αλλά και ανεξάρτητοι τεχνικοί εμπειρογνώμονες στον εν λόγω τομέα.

Αντιμετώπιση των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών και περιορισμοί

Αντιμετώπιση των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών και περιορισμοί

| 14. | Παρά τους φιλόδοξους στόχους της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, υπάρχουν φυσικοί περιορισμοί στη διαθεσιμότητα ορισμένων πρώτων υλών στην ΕΕ και, ως εκ τούτου, οι εισαγωγές θα παραμείνουν ζωτικής σημασίας για τη μετάβαση στην πράσινη και την ψηφιακή οικονομία. |
| --- | --- |

14.

Παρά τους φιλόδοξους στόχους της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, υπάρχουν φυσικοί περιορισμοί στη διαθεσιμότητα ορισμένων πρώτων υλών στην ΕΕ και, ως εκ τούτου, οι εισαγωγές θα παραμείνουν ζωτικής σημασίας για τη μετάβαση στην πράσινη και την ψηφιακή οικονομία.

| 15. | Θα πρέπει να διατηρηθούν τα αποτελεσματικά μέτρα εμπορικής άμυνας ώστε να παρέχεται προστασία για νέες ευρωπαϊκές επενδύσεις και να διασφαλίζονται ίσοι όροι ανταγωνισμού με τρίτες χώρες. Απαιτείται εκσυγχρονισμός των μέτρων εμπορικής άμυνας της ΕΕ για την προστασία απέναντι σε πρακτικές ντάμπινγκ από τρίτες χώρες. Ειδικότερα, η ΕΕ θα πρέπει να αποσκοπεί στη διασφάλιση της ταχύτερης εφαρμογής των μέτρων εμπορικής άμυνας με στόχο την αντιμετώπιση των αθέμιτων εισαγωγών, στη διάθεση ταχύτερων και αποτελεσματικότερων ελέγχων και στην παροχή της ευρείας εφαρμογής προσωρινών μέτρων εγκαίρως. |
| --- | --- |

15.

Θα πρέπει να διατηρηθούν τα αποτελεσματικά μέτρα εμπορικής άμυνας ώστε να παρέχεται προστασία για νέες ευρωπαϊκές επενδύσεις και να διασφαλίζονται ίσοι όροι ανταγωνισμού με τρίτες χώρες. Απαιτείται εκσυγχρονισμός των μέτρων εμπορικής άμυνας της ΕΕ για την προστασία απέναντι σε πρακτικές ντάμπινγκ από τρίτες χώρες. Ειδικότερα, η ΕΕ θα πρέπει να αποσκοπεί στη διασφάλιση της ταχύτερης εφαρμογής των μέτρων εμπορικής άμυνας με στόχο την αντιμετώπιση των αθέμιτων εισαγωγών, στη διάθεση ταχύτερων και αποτελεσματικότερων ελέγχων και στην παροχή της ευρείας εφαρμογής προσωρινών μέτρων εγκαίρως.

| 16. | Η δράση της ΕΕ στον τομέα της εμπορικής πολιτικής θα πρέπει να συμπληρώνει τους στόχους της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες και σχετικών πολιτικών, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών δικαιωμάτων, και θα πρέπει να δίνει προτεραιότητα στην ταχεία σύναψη συμφωνιών ελευθέρων συναλλαγών (ΣΕΣ) με χώρες πλούσιες σε φυσικούς πόρους οι οποίες βρίσκονται επί του παρόντος υπό διαπραγμάτευση ή αναμένουν επικύρωση (Αυστραλία, Ινδονησία κ.λπ.). Όσον αφορά ΣΕΣ που έχουν ήδη συναφθεί, θα πρέπει να αξιολογούνται και να ενισχύονται οι υφιστάμενες διατάξεις που αφορούν την ενέργεια και τις πρώτες ύλες. Θα πρέπει επίσης να δοθεί προσοχή στη συνοχή της εμπορικής πολιτικής και των τελωνειακών κανόνων/κανόνων προέλευσης που ισχύουν για τις πρώτες ύλες, καθώς και σε ειδικά ζητήματα που σχετίζονται με την καταστρατήγηση των κυρώσεων που ισχύουν για τις πρώτες ύλες. |
| --- | --- |

16.

Η δράση της ΕΕ στον τομέα της εμπορικής πολιτικής θα πρέπει να συμπληρώνει τους στόχους της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες και σχετικών πολιτικών, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών δικαιωμάτων, και θα πρέπει να δίνει προτεραιότητα στην ταχεία σύναψη συμφωνιών ελευθέρων συναλλαγών (ΣΕΣ) με χώρες πλούσιες σε φυσικούς πόρους οι οποίες βρίσκονται επί του παρόντος υπό διαπραγμάτευση ή αναμένουν επικύρωση (Αυστραλία, Ινδονησία κ.λπ.). Όσον αφορά ΣΕΣ που έχουν ήδη συναφθεί, θα πρέπει να αξιολογούνται και να ενισχύονται οι υφιστάμενες διατάξεις που αφορούν την ενέργεια και τις πρώτες ύλες. Θα πρέπει επίσης να δοθεί προσοχή στη συνοχή της εμπορικής πολιτικής και των τελωνειακών κανόνων/κανόνων προέλευσης που ισχύουν για τις πρώτες ύλες, καθώς και σε ειδικά ζητήματα που σχετίζονται με την καταστρατήγηση των κυρώσεων που ισχύουν για τις πρώτες ύλες.

Απόδοση προτεραιότητας σε κρίσιμες και στρατηγικές πρώτες ύλες στη νομοθεσία για την ανακύκλωση και τα απόβλητα και στήριξη των αγορών δευτερογενών πρώτων υλών

Απόδοση προτεραιότητας σε κρίσιμες και στρατηγικές πρώτες ύλες στη νομοθεσία για την ανακύκλωση και τα απόβλητα και στήριξη των αγορών δευτερογενών πρώτων υλών

| 17. | Η ανακύκλωση είναι σημαντική για την ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ. Η ΕΕ θα πρέπει να στηρίξει τη βιομηχανία επεξεργασίας και μεταποίησης αποβλήτων της με την προετοιμασία δευτερογενών πρώτων υλών προς ανακύκλωση σε παραγωγικές διαδικασίες, καθώς και να τροποποιήσει την υφιστάμενη νομοθεσία περί αποβλήτων ώστε να δοθεί προτεραιότητα στην ανακύκλωση και την κυκλικότητα των κρίσιμων πρώτων υλών και των πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας με το υψηλότερο τεχνικό και οικονομικό δυναμικό ανακύκλωσης (σκοπιμότητα). Θα πρέπει επίσης να στηρίξει τις αγορές δευτερογενών πρώτων υλών. Όσον φορά τις δευτερογενείς πρώτες ύλες, η ΕΟΚΕ προτείνει τη λήψη μέτρων για τη δημιουργία εύρυθμα λειτουργουσών αγορών και την ελαχιστοποίηση της διαρροής θραυσμάτων. |
| --- | --- |

17.

Η ανακύκλωση είναι σημαντική για την ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ. Η ΕΕ θα πρέπει να στηρίξει τη βιομηχανία επεξεργασίας και μεταποίησης αποβλήτων της με την προετοιμασία δευτερογενών πρώτων υλών προς ανακύκλωση σε παραγωγικές διαδικασίες, καθώς και να τροποποιήσει την υφιστάμενη νομοθεσία περί αποβλήτων ώστε να δοθεί προτεραιότητα στην ανακύκλωση και την κυκλικότητα των κρίσιμων πρώτων υλών και των πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας με το υψηλότερο τεχνικό και οικονομικό δυναμικό ανακύκλωσης (σκοπιμότητα). Θα πρέπει επίσης να στηρίξει τις αγορές δευτερογενών πρώτων υλών. Όσον φορά τις δευτερογενείς πρώτες ύλες, η ΕΟΚΕ προτείνει τη λήψη μέτρων για τη δημιουργία εύρυθμα λειτουργουσών αγορών και την ελαχιστοποίηση της διαρροής θραυσμάτων.

| 18. | Οι δευτερογενείς πρώτες ύλες μπορούν να συμβάλουν στη μείωση της εξάρτησης από ορισμένες κρίσιμες πρώτες ύλες και, ως εκ τούτου, θα πρέπει να εξεταστούν στο πλαίσιο του πεδίου εφαρμογής της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες. Ένα από τα πολλά παραδείγματα είναι ότι η αποτελεσματική ανακύκλωση θραυσμάτων σιδηρούχων μετάλλων μπορεί να μειώσει τις ανάγκες εφοδιασμού πρώτων υλών για την κατεργασία μετάλλων. Τα θραύσματα σιδηρούχων μετάλλων αναμένεται να αρχίσουν να σπανίζουν πριν από το 2030, με αποτέλεσμα πιθανή διακοπή του εφοδιασμού, παρά το γεγονός ότι αποτελούν κρίσιμο συστατικό για την ενεργειακή μετάβαση. |
| --- | --- |

18.

Οι δευτερογενείς πρώτες ύλες μπορούν να συμβάλουν στη μείωση της εξάρτησης από ορισμένες κρίσιμες πρώτες ύλες και, ως εκ τούτου, θα πρέπει να εξεταστούν στο πλαίσιο του πεδίου εφαρμογής της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες. Ένα από τα πολλά παραδείγματα είναι ότι η αποτελεσματική ανακύκλωση θραυσμάτων σιδηρούχων μετάλλων μπορεί να μειώσει τις ανάγκες εφοδιασμού πρώτων υλών για την κατεργασία μετάλλων. Τα θραύσματα σιδηρούχων μετάλλων αναμένεται να αρχίσουν να σπανίζουν πριν από το 2030, με αποτέλεσμα πιθανή διακοπή του εφοδιασμού, παρά το γεγονός ότι αποτελούν κρίσιμο συστατικό για την ενεργειακή μετάβαση.

| 19. | Η πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες θα πρέπει να διασφαλίζει την πρόσβαση σε όλα τα υλικά κρίσιμης σημασίας για τις βιομηχανίες και τα ηλεκτρικά οχήματα. Σε αυτά περιλαμβάνονται όχι μόνο σπάνιες γαίες, μαγγάνιο, υλικά ζωτικής σημασίας για την πράσινη μετάβαση, όπως χάλυβας, αλουμίνιο και χαλκός, βιομηχανικά ορυκτά, γραφίτης ή νικέλιο, αλλά και δευτερογενείς πρώτες ύλες. Τα μέταλλα αποτελούν κρίσιμους συντελεστές υποδομών για την πράσινη μετάβαση, και οι εν λόγω συντελεστές θα πρέπει να προσδιορίζονται κατάλληλα και να λαμβάνονται δεόντως υπόψη στο πλαίσιο της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, κατά μήκος ολόκληρης της αξιακής αλυσίδας τους. |
| --- | --- |

19.

Η πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες θα πρέπει να διασφαλίζει την πρόσβαση σε όλα τα υλικά κρίσιμης σημασίας για τις βιομηχανίες και τα ηλεκτρικά οχήματα. Σε αυτά περιλαμβάνονται όχι μόνο σπάνιες γαίες, μαγγάνιο, υλικά ζωτικής σημασίας για την πράσινη μετάβαση, όπως χάλυβας, αλουμίνιο και χαλκός, βιομηχανικά ορυκτά, γραφίτης ή νικέλιο, αλλά και δευτερογενείς πρώτες ύλες. Τα μέταλλα αποτελούν κρίσιμους συντελεστές υποδομών για την πράσινη μετάβαση, και οι εν λόγω συντελεστές θα πρέπει να προσδιορίζονται κατάλληλα και να λαμβάνονται δεόντως υπόψη στο πλαίσιο της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, κατά μήκος ολόκληρης της αξιακής αλυσίδας τους.

Οικονομικές και περιβαλλοντικές μελέτες σχετικά με τις επιπτώσεις των ρύπων από την εξόρυξη κρίσιμων πρώτων υλών: συντονισμός με τις διατάξεις περί κρατικών ενισχύσεων

Οικονομικές και περιβαλλοντικές μελέτες σχετικά με τις επιπτώσεις των ρύπων από την εξόρυξη κρίσιμων πρώτων υλών: συντονισμός με τις διατάξεις περί κρατικών ενισχύσεων

| 20. | Λαμβανομένου υπόψη του βαθμού αβεβαιότητας γύρω από την πραγματική παρουσία των κρίσιμων πρώτων υλών στην ΕΕ, ο κίνδυνος που ενέχει η έναρξη έργων διερεύνησης και εξόρυξης στο έδαφος της ΕΕ θα αναληφθεί ευλόγως μόνον εφόσον υποστηρίζεται οικονομικά από δημόσια χρηματοδότηση. Δεδομένου ότι η πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες απαιτεί επίσης οι εν λόγω εκστρατείες να συμμορφώνονται με τους στόχους της Πράσινης Συμφωνίας, η ΕΟΚΕ υποδεικνύει ότι η δημόσια χρηματοδότηση θα πρέπει να χορηγείται ευκολότερα εάν οι εξορύξεις βασίζονται σε προκαταρκτικές οικονομικές και περιβαλλοντικές μελέτες οι οποίες αξιολογούν τις επιπτώσεις των ρύπων από την εξόρυξη κρίσιμων πρώτων υλών. |
| --- | --- |

20.

Λαμβανομένου υπόψη του βαθμού αβεβαιότητας γύρω από την πραγματική παρουσία των κρίσιμων πρώτων υλών στην ΕΕ, ο κίνδυνος που ενέχει η έναρξη έργων διερεύνησης και εξόρυξης στο έδαφος της ΕΕ θα αναληφθεί ευλόγως μόνον εφόσον υποστηρίζεται οικονομικά από δημόσια χρηματοδότηση. Δεδομένου ότι η πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες απαιτεί επίσης οι εν λόγω εκστρατείες να συμμορφώνονται με τους στόχους της Πράσινης Συμφωνίας, η ΕΟΚΕ υποδεικνύει ότι η δημόσια χρηματοδότηση θα πρέπει να χορηγείται ευκολότερα εάν οι εξορύξεις βασίζονται σε προκαταρκτικές οικονομικές και περιβαλλοντικές μελέτες οι οποίες αξιολογούν τις επιπτώσεις των ρύπων από την εξόρυξη κρίσιμων πρώτων υλών.

| 21. | Σε περίπτωση που οι εν λόγω προκαταρκτικές μελέτες δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των στρατηγικών έργων που προβλέπονται στο πλαίσιο της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, η δημόσια χρηματοδότησή τους θα πρέπει να ενθαρρύνεται μέσω του συντονισμού με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις και, ειδικότερα, με την πρόσφατα εγκριθείσα τροποποίηση του γενικού κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία (ΓΚΑΚ) του 2023 για την υλοποίηση της Πράσινης Συμφωνίας. Οι προαναφερθείσες προκαταρκτικές μελέτες πράγματι χαρακτηρίζονται ως «ενίσχυση για την προστασία του περιβάλλοντος» ή «ενίσχυση για έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία (ΕΑΚ)» και, όταν αφορούν περισσότερα κράτη μέλη, ως «σημαντικά έργα κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος» (ΣΕΚΕΕ). |
| --- | --- |

21.

Σε περίπτωση που οι εν λόγω προκαταρκτικές μελέτες δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των στρατηγικών έργων που προβλέπονται στο πλαίσιο της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, η δημόσια χρηματοδότησή τους θα πρέπει να ενθαρρύνεται μέσω του συντονισμού με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις και, ειδικότερα, με την πρόσφατα εγκριθείσα τροποποίηση του γενικού κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία (ΓΚΑΚ) του 2023 για την υλοποίηση της Πράσινης Συμφωνίας. Οι προαναφερθείσες προκαταρκτικές μελέτες πράγματι χαρακτηρίζονται ως «ενίσχυση για την προστασία του περιβάλλοντος» ή «ενίσχυση για έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία (ΕΑΚ)» και, όταν αφορούν περισσότερα κράτη μέλη, ως «σημαντικά έργα κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος» (ΣΕΚΕΕ).

| 22. | Ο αποτελεσματικός συντονισμός με τα μέτρα της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις, ήδη σε προκαταρκτικό στάδιο Ε & Α, θα μπορούσε πράγματι να διασφαλίσει ότι η δημόσια χρηματοδότηση που στηρίζει την επακόλουθη υλοποίηση των στρατηγικών έργων διοχετεύεται αποτελεσματικά προς βιώσιμους στόχους, καθώς και να διασφαλίσει ότι, στην ειδική περίπτωση των ΣΕΚΕΕ, επιδιώκουν ένα συντονισμένο αποτέλεσμα. Μηχανισμοί δημόσιας χρηματοδότησης (π.χ. ταχεία διαδικασία και ευκολότερη πρόσβαση σε χρηματοδοτικούς μηχανισμούς, όπως δάνεια/εγγυήσεις δανείων/επιχορηγήσεις) μπορούν επίσης να θεσπιστούν μόνον όσον αφορά τις επενδύσεις που πραγματοποιούνται από εταιρείες της ΕΕ στο πλαίσιο έργων ΣΕΣ. |
| --- | --- |

22.

Ο αποτελεσματικός συντονισμός με τα μέτρα της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις, ήδη σε προκαταρκτικό στάδιο Ε & Α, θα μπορούσε πράγματι να διασφαλίσει ότι η δημόσια χρηματοδότηση που στηρίζει την επακόλουθη υλοποίηση των στρατηγικών έργων διοχετεύεται αποτελεσματικά προς βιώσιμους στόχους, καθώς και να διασφαλίσει ότι, στην ειδική περίπτωση των ΣΕΚΕΕ, επιδιώκουν ένα συντονισμένο αποτέλεσμα. Μηχανισμοί δημόσιας χρηματοδότησης (π.χ. ταχεία διαδικασία και ευκολότερη πρόσβαση σε χρηματοδοτικούς μηχανισμούς, όπως δάνεια/εγγυήσεις δανείων/επιχορηγήσεις) μπορούν επίσης να θεσπιστούν μόνον όσον αφορά τις επενδύσεις που πραγματοποιούνται από εταιρείες της ΕΕ στο πλαίσιο έργων ΣΕΣ.

Αντιμονοπωλιακά εργαλεία: κανονισμός περί συγκεντρώσεων ώστε να ευνοούνται οι πρωταθλητές της ΕΕ στην ανακύκλωση και την εξόρυξη κρίσιμων πρώτων υλών

Αντιμονοπωλιακά εργαλεία: κανονισμός περί συγκεντρώσεων ώστε να ευνοούνται οι πρωταθλητές της ΕΕ στην ανακύκλωση και την εξόρυξη κρίσιμων πρώτων υλών

| 23. | Λαμβάνοντας υπόψη ως απαραίτητες προϋποθέσεις τόσο την ανεξερεύνητη επί του παρόντος διαθεσιμότητα των κρίσιμων πρώτων υλών εντός της ΕΕ όσο και τις σημαντικές επενδύσεις που απαιτούνται για την υλοποίηση μιας ασφαλούς και βιώσιμης αλυσίδας εφοδιασμού κρίσιμων πρώτων υλών, μπορεί να κριθεί σκόπιμο να προσαρμοστούν ορισμένα αντιμονοπωλιακά εργαλεία της ΕΕ με στόχο τη διευκόλυνση της επίτευξης των στόχων που καθορίζονται στο πλαίσιο της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, αποφεύγοντας παράλληλα αδικαιολόγητες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά [π.χ. μπορεί να είναι χρήσιμο να εφαρμοστεί το πλαίσιο ελέγχου των συγκεντρώσεων με πιο ευέλικτο και βιώσιμο τρόπο, λαμβάνοντας υπόψη όχι μόνο τους στόχους της Πράσινης Συμφωνίας (όπως προβλέπει ήδη η Ευρωπαϊκή Επιτροπή) αλλά και τους στόχους της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες]. |
| --- | --- |

23.

Λαμβάνοντας υπόψη ως απαραίτητες προϋποθέσεις τόσο την ανεξερεύνητη επί του παρόντος διαθεσιμότητα των κρίσιμων πρώτων υλών εντός της ΕΕ όσο και τις σημαντικές επενδύσεις που απαιτούνται για την υλοποίηση μιας ασφαλούς και βιώσιμης αλυσίδας εφοδιασμού κρίσιμων πρώτων υλών, μπορεί να κριθεί σκόπιμο να προσαρμοστούν ορισμένα αντιμονοπωλιακά εργαλεία της ΕΕ με στόχο τη διευκόλυνση της επίτευξης των στόχων που καθορίζονται στο πλαίσιο της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, αποφεύγοντας παράλληλα αδικαιολόγητες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά [π.χ. μπορεί να είναι χρήσιμο να εφαρμοστεί το πλαίσιο ελέγχου των συγκεντρώσεων με πιο ευέλικτο και βιώσιμο τρόπο, λαμβάνοντας υπόψη όχι μόνο τους στόχους της Πράσινης Συμφωνίας (όπως προβλέπει ήδη η Ευρωπαϊκή Επιτροπή) αλλά και τους στόχους της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες].

| 24. | Ως εκ τούτου, θα ήταν σκόπιμο να αξιολογηθούν οι συγχωνεύσεις υπό το πρίσμα των στρατηγικών σχεδίων που θα υλοποιηθούν στο πλαίσιο της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, προκειμένου να επιτευχθεί η σωστή ισορροπία μεταξύ των διαφόρων συμφερόντων που διακυβεύονται. |
| --- | --- |

24.

Ως εκ τούτου, θα ήταν σκόπιμο να αξιολογηθούν οι συγχωνεύσεις υπό το πρίσμα των στρατηγικών σχεδίων που θα υλοποιηθούν στο πλαίσιο της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, προκειμένου να επιτευχθεί η σωστή ισορροπία μεταξύ των διαφόρων συμφερόντων που διακυβεύονται.

| 25. | Συνεπώς, οι αρχές ανταγωνισμού θα πρέπει να κληθούν να εξετάσουν νέους τύπους αποδοτικότητας, κυρίως τη μείωση των διαταραχών του εφοδιασμού και την αύξηση της βιομηχανικής ετοιμότητας σε περίπτωση εξωτερικών ελλείψεων κρίσιμων πρώτων υλών. Οι εν λόγω αξιολογήσεις θα πρέπει επίσης να εξετάζουν τον στόχο της Επιτροπής όσον αφορά τη συγκέντρωση της ζήτησης των ενδιαφερόμενων αγοραστών κρίσιμων πρώτων υλών και, τελικά, να συμβάλουν στη μείωση των τρεχουσών υψηλών τιμών. |
| --- | --- |

25.

Συνεπώς, οι αρχές ανταγωνισμού θα πρέπει να κληθούν να εξετάσουν νέους τύπους αποδοτικότητας, κυρίως τη μείωση των διαταραχών του εφοδιασμού και την αύξηση της βιομηχανικής ετοιμότητας σε περίπτωση εξωτερικών ελλείψεων κρίσιμων πρώτων υλών. Οι εν λόγω αξιολογήσεις θα πρέπει επίσης να εξετάζουν τον στόχο της Επιτροπής όσον αφορά τη συγκέντρωση της ζήτησης των ενδιαφερόμενων αγοραστών κρίσιμων πρώτων υλών και, τελικά, να συμβάλουν στη μείωση των τρεχουσών υψηλών τιμών.

Διεθνής δέσμευση και διαφοροποίηση πόρων: συμμετοχή των υποψήφιων προς ένταξη χωρών και συντονισμός με τη διμερή συνεργασία σε διεθνή φόρουμ

Διεθνής δέσμευση και διαφοροποίηση πόρων: συμμετοχή των υποψήφιων προς ένταξη χωρών και συντονισμός με τη διμερή συνεργασία σε διεθνή φόρουμ

| 26. | Σε συμφωνία με τον στόχο της Επιτροπής για διαφοροποίηση των εξωτερικών πηγών των κρίσιμων πρώτων υλών, η ΕΟΚΕ συστήνει τη διερεύνηση τρόπων σύναψης ειδικών συμφωνιών εταιρικής σχέσης και συνεργασίας, μεταξύ άλλων με υποψήφιες προς ένταξη χώρες. Οι εν λόγω εταιρικές σχέσεις μπορεί να περιλαμβάνουν έργα χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ για την ανάπτυξη εκστρατειών εξερεύνησης σε νέες επιλεγμένες τοποθεσίες και/ή σε απορριφθείσες περιοχές εξόρυξης, σύμφωνα με τα στρατηγικά έργα τα οποία θα δρομολογηθούν στα κράτη μέλη της ΕΕ στο πλαίσιο των νέων προτάσεων της Επιτροπής. |
| --- | --- |

26.

Σε συμφωνία με τον στόχο της Επιτροπής για διαφοροποίηση των εξωτερικών πηγών των κρίσιμων πρώτων υλών, η ΕΟΚΕ συστήνει τη διερεύνηση τρόπων σύναψης ειδικών συμφωνιών εταιρικής σχέσης και συνεργασίας, μεταξύ άλλων με υποψήφιες προς ένταξη χώρες. Οι εν λόγω εταιρικές σχέσεις μπορεί να περιλαμβάνουν έργα χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ για την ανάπτυξη εκστρατειών εξερεύνησης σε νέες επιλεγμένες τοποθεσίες και/ή σε απορριφθείσες περιοχές εξόρυξης, σύμφωνα με τα στρατηγικά έργα τα οποία θα δρομολογηθούν στα κράτη μέλη της ΕΕ στο πλαίσιο των νέων προτάσεων της Επιτροπής.

| 27. | Οι εν λόγω εταιρικές σχέσεις μπορεί να εξαρτώνται από τις δεσμεύσεις των υποψήφιων προς ένταξη χωρών να ευθυγραμμίσουν τις περιβαλλοντικές πολιτικές τους με το κεκτημένο της ΕΕ με ταχύτερο τρόπο. Η συμπερίληψη τέτοιων εταιρικών σχέσεων στο πλαίσιο των υπό εξέλιξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων μπορεί εύλογα να έχει διττό όφελος για το σύνολο της ΕΕ, ενισχύοντας τις πιθανότητες αύξησης των εγχώριων πηγών κρίσιμων πρώτων υλών στο μέλλον και διευκολύνοντας τη συμμόρφωση των υποψήφιων προς ένταξη χωρών με την περιβαλλοντική νομοθεσία της ΕΕ (π.χ. στον τομέα των αποβλήτων, των υδάτων, της βιομηχανικής ρύπανσης και της ποιότητας του ατμοσφαιρικού αέρα). |
| --- | --- |

27.

Οι εν λόγω εταιρικές σχέσεις μπορεί να εξαρτώνται από τις δεσμεύσεις των υποψήφιων προς ένταξη χωρών να ευθυγραμμίσουν τις περιβαλλοντικές πολιτικές τους με το κεκτημένο της ΕΕ με ταχύτερο τρόπο. Η συμπερίληψη τέτοιων εταιρικών σχέσεων στο πλαίσιο των υπό εξέλιξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων μπορεί εύλογα να έχει διττό όφελος για το σύνολο της ΕΕ, ενισχύοντας τις πιθανότητες αύξησης των εγχώριων πηγών κρίσιμων πρώτων υλών στο μέλλον και διευκολύνοντας τη συμμόρφωση των υποψήφιων προς ένταξη χωρών με την περιβαλλοντική νομοθεσία της ΕΕ (π.χ. στον τομέα των αποβλήτων, των υδάτων, της βιομηχανικής ρύπανσης και της ποιότητας του ατμοσφαιρικού αέρα).

| 28. | Η πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες συντονίζεται όχι μόνο με άλλες πολιτικές της ΕΕ και διεθνείς εμπορικές δράσεις, αλλά και με τη διμερή συνεργασία που εφαρμόζει η ΕΕ σε διεθνή φόρουμ (δηλαδή τη συνεργασία ΕΕ-ΗΠΑ σε φόρουμ όπως η εταιρική σχέση για την ασφάλεια των ορυκτών, η διάσκεψη για τα κρίσιμα υλικά και ορυκτά και η ομάδα εργασίας για τα κρίσιμα ορυκτά του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας η οποία ενισχύθηκε πρόσφατα από το Συμβούλιο Ενέργειας ΕΕ-ΗΠΑ). |
| --- | --- |

28.

Η πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες συντονίζεται όχι μόνο με άλλες πολιτικές της ΕΕ και διεθνείς εμπορικές δράσεις, αλλά και με τη διμερή συνεργασία που εφαρμόζει η ΕΕ σε διεθνή φόρουμ (δηλαδή τη συνεργασία ΕΕ-ΗΠΑ σε φόρουμ όπως η εταιρική σχέση για την ασφάλεια των ορυκτών, η διάσκεψη για τα κρίσιμα υλικά και ορυκτά και η ομάδα εργασίας για τα κρίσιμα ορυκτά του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας η οποία ενισχύθηκε πρόσφατα από το Συμβούλιο Ενέργειας ΕΕ-ΗΠΑ).

| 29. | Η πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες παρέχει στην ΕΕ όχι μόνο εγχώρια αυτάρκεια όσον αφορά τις κρίσιμες πρώτες ύλες, αλλά και εξωτερική αυτονομία για τον καθορισμό νέων προτύπων στην παγκόσμια σκηνή σε ό,τι αφορά τη διασφάλιση της ασφάλειας και της βιωσιμότητας των σχετικών αλυσίδων εφοδιασμού τους. Ένας ρόλος φορέα καθορισμού προτύπων για την ΕΕ στην παγκόσμια σκηνή θα αυξήσει περαιτέρω τις πιθανότητες να επιτευχθούν οι συνολικοί στόχοι που ορίζονται στο πλαίσιο της πρότασης της Επιτροπής για αντιμετώπιση των ρυπογόνων και αθέμιτων εμπορικών πρακτικών των κρίσιμων πρώτων υλών σε ολόκληρο τον κόσμο. |
| --- | --- |

29.

Η πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες παρέχει στην ΕΕ όχι μόνο εγχώρια αυτάρκεια όσον αφορά τις κρίσιμες πρώτες ύλες, αλλά και εξωτερική αυτονομία για τον καθορισμό νέων προτύπων στην παγκόσμια σκηνή σε ό,τι αφορά τη διασφάλιση της ασφάλειας και της βιωσιμότητας των σχετικών αλυσίδων εφοδιασμού τους. Ένας ρόλος φορέα καθορισμού προτύπων για την ΕΕ στην παγκόσμια σκηνή θα αυξήσει περαιτέρω τις πιθανότητες να επιτευχθούν οι συνολικοί στόχοι που ορίζονται στο πλαίσιο της πρότασης της Επιτροπής για αντιμετώπιση των ρυπογόνων και αθέμιτων εμπορικών πρακτικών των κρίσιμων πρώτων υλών σε ολόκληρο τον κόσμο.

Μακροπρόθεσμοι στόχοι έναντι βραχυπρόθεσμων στόχων κατά την αξιολόγηση της συνοχής με άλλες πολιτικές της ΕΕ: επίτευξη της κατάλληλης (περιβαλλοντικής) ισορροπίας

Μακροπρόθεσμοι στόχοι έναντι βραχυπρόθεσμων στόχων κατά την αξιολόγηση της συνοχής με άλλες πολιτικές της ΕΕ: επίτευξη της κατάλληλης (περιβαλλοντικής) ισορροπίας

| 30. | Εν κατακλείδι, δεν μπορεί να αποκλειστεί το γεγονός ότι, μακροπρόθεσμα, η αποτελεσματική εφαρμογή της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες ενδέχεται να απαιτήσει —βραχυπρόθεσμα— αναδιαμόρφωση ορισμένων ειδικών στόχων της Πράσινης Συμφωνίας που συνδέονται στενά με την πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες. Πράγματι, η προοπτική μιας (σχεδόν) αυτάρκους ΕΕ, ακόμη και αν απαιτείται περισσότερος χρόνος ώστε να καταστεί πλήρως αποτελεσματική, μπορεί τελικά να καταστήσει τους στόχους βιωσιμότητας/κλιματικής ουδετερότητας πιο εφικτούς μακροπρόθεσμα (λαμβάνοντας επίσης υπόψη τη σχετικά υψηλότερη ρύπανση που προκαλείται από τις τωρινές μεθόδους εξόρυξης υλικών σε ορισμένες αναπτυσσόμενες χώρες). |
| --- | --- |

30.

Εν κατακλείδι, δεν μπορεί να αποκλειστεί το γεγονός ότι, μακροπρόθεσμα, η αποτελεσματική εφαρμογή της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες ενδέχεται να απαιτήσει —βραχυπρόθεσμα— αναδιαμόρφωση ορισμένων ειδικών στόχων της Πράσινης Συμφωνίας που συνδέονται στενά με την πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες. Πράγματι, η προοπτική μιας (σχεδόν) αυτάρκους ΕΕ, ακόμη και αν απαιτείται περισσότερος χρόνος ώστε να καταστεί πλήρως αποτελεσματική, μπορεί τελικά να καταστήσει τους στόχους βιωσιμότητας/κλιματικής ουδετερότητας πιο εφικτούς μακροπρόθεσμα (λαμβάνοντας επίσης υπόψη τη σχετικά υψηλότερη ρύπανση που προκαλείται από τις τωρινές μεθόδους εξόρυξης υλικών σε ορισμένες αναπτυσσόμενες χώρες).

III.   ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΕΣ στο COM (2023) 160 final

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΕΣ στο COM (2023) 160 final

Τροπολογία 1

Τροπολογία 1

Αιτιολογική σκέψη 29

| Κείμενο που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή | Τροπολογία ΕΟΚΕ |
| --- | --- |
| (29) | Οι ιδιωτικές επενδύσεις από εταιρείες, χρηματοοικονομικούς επενδυτές και αγοραστές είναι καίριας σημασίας. Σε περίπτωση που οι ιδιωτικές επενδύσεις από μόνες τους δεν επαρκούν, η αποτελεσματική ανάπτυξη έργων κατά μήκος της αλυσίδας αξίας των κρίσιμων πρώτων υλών μπορεί να απαιτεί την παροχή δημόσιας στήριξης, για παράδειγμα, με τη μορφή εγγυήσεων, δανείων ή επενδύσεων μετοχικού και οιονεί μετοχικού κεφαλαίου. Αυτή η δημόσια στήριξη μπορεί να συνιστά κρατική ενίσχυση. Ενισχύσεις αυτού του είδους πρέπει να έχουν χαρακτήρα κινήτρου και να είναι αναγκαίες, κατάλληλες και αναλογικές. Οι υφιστάμενες κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις, οι οποίες αναθεωρήθηκαν πρόσφατα σε βάθος σύμφωνα με τους στόχους της διττής μετάβασης, παρέχουν πολυάριθμες δυνατότητες στήριξης των επενδύσεων κατά μήκος της αλυσίδας αξίας των κρίσιμων πρώτων υλών, υπό ορισμένες προϋποθέσεις. |

Κείμενο που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Τροπολογία ΕΟΚΕ

(29)

Οι ιδιωτικές επενδύσεις από εταιρείες, χρηματοοικονομικούς επενδυτές και αγοραστές είναι καίριας σημασίας. Σε περίπτωση που οι ιδιωτικές επενδύσεις από μόνες τους δεν επαρκούν, η αποτελεσματική ανάπτυξη έργων κατά μήκος της αλυσίδας αξίας των κρίσιμων πρώτων υλών μπορεί να απαιτεί την παροχή δημόσιας στήριξης, για παράδειγμα, με τη μορφή εγγυήσεων, δανείων ή επενδύσεων μετοχικού και οιονεί μετοχικού κεφαλαίου. Αυτή η δημόσια στήριξη μπορεί να συνιστά κρατική ενίσχυση. Ενισχύσεις αυτού του είδους πρέπει να έχουν χαρακτήρα κινήτρου και να είναι αναγκαίες, κατάλληλες και αναλογικές. Οι υφιστάμενες κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις, οι οποίες αναθεωρήθηκαν πρόσφατα σε βάθος σύμφωνα με τους στόχους της διττής μετάβασης, παρέχουν πολυάριθμες δυνατότητες στήριξης των επενδύσεων κατά μήκος της αλυσίδας αξίας των κρίσιμων πρώτων υλών, υπό ορισμένες προϋποθέσεις.

| (29) | Οι ιδιωτικές επενδύσεις από εταιρείες, χρηματοοικονομικούς επενδυτές και αγοραστές είναι καίριας σημασίας. Σε περίπτωση που οι ιδιωτικές επενδύσεις από μόνες τους δεν επαρκούν, η αποτελεσματική ανάπτυξη έργων κατά μήκος της αλυσίδας αξίας των κρίσιμων πρώτων υλών μπορεί να απαιτεί την παροχή δημόσιας στήριξης, για παράδειγμα, με τη μορφή εγγυήσεων, δανείων ή επενδύσεων μετοχικού και οιονεί μετοχικού κεφαλαίου. Αυτή η δημόσια στήριξη μπορεί να συνιστά κρατική ενίσχυση. Ενισχύσεις αυτού του είδους πρέπει να έχουν χαρακτήρα κινήτρου και να είναι αναγκαίες, κατάλληλες και αναλογικές. Οι υφιστάμενες κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις, οι οποίες αναθεωρήθηκαν πρόσφατα σε βάθος σύμφωνα με τους στόχους της διττής μετάβασης, παρέχουν πολυάριθμες δυνατότητες στήριξης των επενδύσεων κατά μήκος της αλυσίδας αξίας των κρίσιμων πρώτων υλών, υπό ορισμένες προϋποθέσεις.
  Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα πρέπει να παρέχουν μεγαλύτερη σαφήνεια ως προς τον τρόπο με τον οποίο θα χρησιμοποιούνται οι κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις και να θεσπίζουν μηχανισμούς επιχορηγήσεων, δανείων και πίστωσης φόρου για τη στήριξη των υφιστάμενων βιομηχανικών ικανοτήτων της ΕΕ και τη δημιουργία νέων εγκαταστάσεων στην ΕΕ και σε αξιόπιστες τρίτες χώρες εταίρους. Αυτοί οι μηχανισμοί θα πρέπει να επικεντρώνονται τόσο στις επιχειρησιακές όσο και στις κεφαλαιουχικές δαπάνες. |
| --- | --- |

(29)

Οι ιδιωτικές επενδύσεις από εταιρείες, χρηματοοικονομικούς επενδυτές και αγοραστές είναι καίριας σημασίας. Σε περίπτωση που οι ιδιωτικές επενδύσεις από μόνες τους δεν επαρκούν, η αποτελεσματική ανάπτυξη έργων κατά μήκος της αλυσίδας αξίας των κρίσιμων πρώτων υλών μπορεί να απαιτεί την παροχή δημόσιας στήριξης, για παράδειγμα, με τη μορφή εγγυήσεων, δανείων ή επενδύσεων μετοχικού και οιονεί μετοχικού κεφαλαίου. Αυτή η δημόσια στήριξη μπορεί να συνιστά κρατική ενίσχυση. Ενισχύσεις αυτού του είδους πρέπει να έχουν χαρακτήρα κινήτρου και να είναι αναγκαίες, κατάλληλες και αναλογικές. Οι υφιστάμενες κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις, οι οποίες αναθεωρήθηκαν πρόσφατα σε βάθος σύμφωνα με τους στόχους της διττής μετάβασης, παρέχουν πολυάριθμες δυνατότητες στήριξης των επενδύσεων κατά μήκος της αλυσίδας αξίας των κρίσιμων πρώτων υλών, υπό ορισμένες προϋποθέσεις.
  Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα πρέπει να παρέχουν μεγαλύτερη σαφήνεια ως προς τον τρόπο με τον οποίο θα χρησιμοποιούνται οι κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις και να θεσπίζουν μηχανισμούς επιχορηγήσεων, δανείων και πίστωσης φόρου για τη στήριξη των υφιστάμενων βιομηχανικών ικανοτήτων της ΕΕ και τη δημιουργία νέων εγκαταστάσεων στην ΕΕ και σε αξιόπιστες τρίτες χώρες εταίρους. Αυτοί οι μηχανισμοί θα πρέπει να επικεντρώνονται τόσο στις επιχειρησιακές όσο και στις κεφαλαιουχικές δαπάνες.

Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα πρέπει να παρέχουν μεγαλύτερη σαφήνεια ως προς τον τρόπο με τον οποίο θα χρησιμοποιούνται οι κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις και να θεσπίζουν μηχανισμούς επιχορηγήσεων, δανείων και πίστωσης φόρου για τη στήριξη των υφιστάμενων βιομηχανικών ικανοτήτων της ΕΕ και τη δημιουργία νέων εγκαταστάσεων στην ΕΕ και σε αξιόπιστες τρίτες χώρες εταίρους. Αυτοί οι μηχανισμοί θα πρέπει να επικεντρώνονται τόσο στις επιχειρησιακές όσο και στις κεφαλαιουχικές δαπάνες.

Αιτιολογία

Αιτιολογία

Τα μέτρα που προβλέπονται επί του παρόντος για τις κρατικές ενισχύσεις είναι ασαφή και δεν διαθέτουν μηχανισμούς για τη στήριξη των υφιστάμενων βιομηχανικών ικανοτήτων που επλήγησαν σημαντικά από τις διογκούμενες τιμές της ενέργειας και τη δημιουργία νέων εγκαταστάσεων κρίσιμων πρώτων υλών στην ΕΕ και σε τρίτες χώρες.

Τροπολογία 2

Τροπολογία 2

Άρθρο 1 παράγραφος 2 σημείο α) (νέο)

| Κείμενο που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή | Τροπολογία ΕΟΚΕ |
| --- | --- |
| | α) | στον καθορισμό διαφανούς και σαφώς καθορισμένης μεθοδολογίας για την αξιολόγηση των υλών που πρέπει να περιλαμβάνονται στον κατάλογο πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας, μεταξύ άλλων με τη χρήση τεχνικών ενημερωτικών δελτίων, παρόμοια με τη μεθοδολογία που εφαρμόζεται στον κατάλογο κρίσιμων πρώτων υλών. Οι μελλοντικοί κατάλογοι πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας και κρίσιμων πρώτων υλών θα πρέπει να συνοδεύονται από εκτίμηση επιπτώσεων της ισχύουσας νομοθεσίας της ΕΕ και των επιπτώσεών της στις ύλες που περιλαμβάνονται στους εν λόγω καταλόγους. |

Κείμενο που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Τροπολογία ΕΟΚΕ

α)

στον καθορισμό διαφανούς και σαφώς καθορισμένης μεθοδολογίας για την αξιολόγηση των υλών που πρέπει να περιλαμβάνονται στον κατάλογο πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας, μεταξύ άλλων με τη χρήση τεχνικών ενημερωτικών δελτίων, παρόμοια με τη μεθοδολογία που εφαρμόζεται στον κατάλογο κρίσιμων πρώτων υλών. Οι μελλοντικοί κατάλογοι πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας και κρίσιμων πρώτων υλών θα πρέπει να συνοδεύονται από εκτίμηση επιπτώσεων της ισχύουσας νομοθεσίας της ΕΕ και των επιπτώσεών της στις ύλες που περιλαμβάνονται στους εν λόγω καταλόγους.

στον καθορισμό διαφανούς και σαφώς καθορισμένης μεθοδολογίας για την αξιολόγηση των υλών που πρέπει να περιλαμβάνονται στον κατάλογο πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας, μεταξύ άλλων με τη χρήση τεχνικών ενημερωτικών δελτίων, παρόμοια με τη μεθοδολογία που εφαρμόζεται στον κατάλογο κρίσιμων πρώτων υλών. Οι μελλοντικοί κατάλογοι πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας και κρίσιμων πρώτων υλών θα πρέπει να συνοδεύονται από εκτίμηση επιπτώσεων της ισχύουσας νομοθεσίας της ΕΕ και των επιπτώσεών της στις ύλες που περιλαμβάνονται στους εν λόγω καταλόγους.

Αιτιολογία

Αιτιολογία

Οι κρίσιμες πρώτες ύλες αξιολογούνται βάσει εκτίμησης της κρισιμότητας με τη χρήση συγκεκριμένης μεθοδολογίας, η οποία περιλαμβάνει μακρά και ενδελεχή διαδικασία επικύρωσης με τη συνδρομή εξωτερικών εμπειρογνωμόνων, εκπροσώπων της βιομηχανίας και ερευνητικών ιδρυμάτων. Αντιθέτως, ο προσδιορισμός των πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας δεν βασίστηκε σε δημοσιευμένη μεθοδολογία ούτε περιλάμβανε προηγούμενες διαβουλεύσεις. Η ενσωμάτωση των πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας στον κατάλογο κρίσιμων πρώτων υλών (παράρτημα 2) προϋποθέτει ότι για όλες τις ύλες έχουν τηρηθεί τα κατώτατα όρια που καθορίζονται από τη μεθοδολογία για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, γεγονός που είναι παραπλανητικό.

Τροπολογία 3

Τροπολογία 3

Άρθρο 1 παράγραφος 3

| Κείμενο που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή | Τροπολογία ΕΟΚΕ |
| --- | --- |
| 3.   Σε περίπτωση που, βάσει της έκθεσης που αναφέρεται στο άρθρο 42, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Ένωση είναι πιθανόν να μην επιτύχει τους στόχους που καθορίζονται στην παράγραφο 2, η Επιτροπή
  αξιολογεί τη σκοπιμότητα και την αναλογικότητα της υποβολής πρότασης μέτρων ή της άσκησης των αρμοδιοτήτων της σε επίπεδο Ένωσης, με σκοπό τη διασφάλιση της επίτευξης των εν λόγω στόχων. | 3.   Σε περίπτωση που, βάσει της έκθεσης που αναφέρεται στο άρθρο 42, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Ένωση είναι πιθανόν να μην επιτύχει τους στόχους που καθορίζονται στην παράγραφο 2, η Επιτροπή
  επιτρέπει ένα ορισμένο επίπεδο ευελιξίας που αντικατοπτρίζει καλύτερα τη μοναδικότητα της αξιακής αλυσίδας των στοχευόμενων πρώτων υλών, δεδομένου ότι κάθε ύλη διαθέτει συγκεκριμένες ιδιότητες και παρουσιάζει προκλήσεις που συνδέονται με την προμήθεια, την επεξεργασία και την ανακύκλωσή της
  .
  Η Επιτροπή θα πρέπει να επικεντρωθεί στη διατήρηση των υφιστάμενων ικανοτήτων και στη στήριξή τους. Θα πρέπει να ενθαρρυνθεί ο ανοικτός και συνεχής διάλογος μεταξύ της βιομηχανίας και των υπευθύνων χάραξης πολιτικής για τον προσδιορισμό δεικτών αναφοράς που είναι τεχνικά και οικονομικά εφικτοί, καθώς και ευθυγραμμισμένοι με τους στόχους της ΕΕ. |

Κείμενο που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Τροπολογία ΕΟΚΕ

3.   Σε περίπτωση που, βάσει της έκθεσης που αναφέρεται στο άρθρο 42, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Ένωση είναι πιθανόν να μην επιτύχει τους στόχους που καθορίζονται στην παράγραφο 2, η Επιτροπή
  αξιολογεί τη σκοπιμότητα και την αναλογικότητα της υποβολής πρότασης μέτρων ή της άσκησης των αρμοδιοτήτων της σε επίπεδο Ένωσης, με σκοπό τη διασφάλιση της επίτευξης των εν λόγω στόχων.

3.   Σε περίπτωση που, βάσει της έκθεσης που αναφέρεται στο άρθρο 42, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Ένωση είναι πιθανόν να μην επιτύχει τους στόχους που καθορίζονται στην παράγραφο 2, η Επιτροπή
  επιτρέπει ένα ορισμένο επίπεδο ευελιξίας που αντικατοπτρίζει καλύτερα τη μοναδικότητα της αξιακής αλυσίδας των στοχευόμενων πρώτων υλών, δεδομένου ότι κάθε ύλη διαθέτει συγκεκριμένες ιδιότητες και παρουσιάζει προκλήσεις που συνδέονται με την προμήθεια, την επεξεργασία και την ανακύκλωσή της
  .
  Η Επιτροπή θα πρέπει να επικεντρωθεί στη διατήρηση των υφιστάμενων ικανοτήτων και στη στήριξή τους. Θα πρέπει να ενθαρρυνθεί ο ανοικτός και συνεχής διάλογος μεταξύ της βιομηχανίας και των υπευθύνων χάραξης πολιτικής για τον προσδιορισμό δεικτών αναφοράς που είναι τεχνικά και οικονομικά εφικτοί, καθώς και ευθυγραμμισμένοι με τους στόχους της ΕΕ.

Αιτιολογία

Αιτιολογία

Οι δείκτες αναφοράς όσον αφορά την προμήθεια, την επεξεργασία και την ανακύκλωση είναι υπερβολικά γενικοί και μη ρεαλιστικοί και ενδέχεται να έχουν ανεπιθύμητες και αρνητικές συνέπειες. Οι διατάξεις θα πρέπει να εξεταστούν προσεκτικά έναντι των οικονομικών και τεχνικών δυσκολιών που συνδέονται με την εφαρμογή τους και του κινδύνου υπερβολικής επιβάρυνσης της βιομηχανίας της ΕΕ, ιδίως των ΜΜΕ.

Τροπολογία 4

Τροπολογία 4

Παράρτημα I

| Κείμενο που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή | Τροπολογία ΕΟΚΕ |
| --- | --- |
| Θεωρούνται στρατηγικές οι ακόλουθες πρώτες ύλες:






  α) | Βισμούθιο |

Κείμενο που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Τροπολογία ΕΟΚΕ

Θεωρούνται στρατηγικές οι ακόλουθες πρώτες ύλες:

α)

Βισμούθιο

| β) | Βόριο
  — μεταλλουργικής ποιότητας |
| --- | --- |

β)

Βόριο
  — μεταλλουργικής ποιότητας

— μεταλλουργικής ποιότητας

| γ) | Κοβάλτιο |
| --- | --- |

γ)

Κοβάλτιο

| δ) | Χαλκός |
| --- | --- |

δ)

Χαλκός

| ε) | Γάλλιο |
| --- | --- |

ε)

Γάλλιο

| στ) | Γερμάνιο |
| --- | --- |

στ)

Γερμάνιο

| ζ) | Λίθιο
  — βαθμός κατάλληλος για συσσωρευτές |
| --- | --- |

ζ)

Λίθιο
  — βαθμός κατάλληλος για συσσωρευτές

— βαθμός κατάλληλος για συσσωρευτές

| η) | Μεταλλικό
  μαγνήσιο |
| --- | --- |

η)

Μεταλλικό
  μαγνήσιο

Μεταλλικό

| θ) | Μαγγάνιο
  — βαθμός κατάλληλος για συσσωρευτές |
| --- | --- |

θ)

Μαγγάνιο
  — βαθμός κατάλληλος για συσσωρευτές

— βαθμός κατάλληλος για συσσωρευτές

| ι) | Φυσικός
  γραφίτης
  — βαθμός κατάλληλος για συσσωρευτές |
| --- | --- |

ι)

Φυσικός
  γραφίτης
  — βαθμός κατάλληλος για συσσωρευτές

Φυσικός

— βαθμός κατάλληλος για συσσωρευτές

| ια) | Νικέλιο
  — βαθμός κατάλληλος για συσσωρευτές |
| --- | --- |

ια)

Νικέλιο
  — βαθμός κατάλληλος για συσσωρευτές

— βαθμός κατάλληλος για συσσωρευτές

| ιβ) | Μέταλλα της ομάδας του λευκόχρυσου |
| --- | --- |

ιβ)

Μέταλλα της ομάδας του λευκόχρυσου

| ιγ) | Σπάνιες γαίες
  για μαγνήτες
  (Nd, Pr, Tb, Dy, Gd, Sm και Ce) |
| --- | --- |

ιγ)

Σπάνιες γαίες
  για μαγνήτες
  (Nd, Pr, Tb, Dy, Gd, Sm και Ce)

για μαγνήτες

| ιδ) | Πυριτιούχο μέταλλο |
| --- | --- |

ιδ)

Πυριτιούχο μέταλλο

Πυριτιούχο μέταλλο

| ιε) | Μεταλλικό τιτάνιο |
| --- | --- |

ιε)

Μεταλλικό τιτάνιο

Μεταλλικό τιτάνιο

| ιστ) | Βολφράμιο |
| --- | --- |

ιστ)

Βολφράμιο

Θεωρούνται στρατηγικές οι ακόλουθες
  πρωτογενείς και δευτερογενείς
  πρώτες ύλες,
  συμπεριλαμβανομένων των αντίστοιχων φερόντων μετάλλων και ορυκτών τους με τα οποία εξορύσσονται αυτές οι στρατηγικές πρώτες ύλες
  :

πρωτογενείς και δευτερογενείς

συμπεριλαμβανομένων των αντίστοιχων φερόντων μετάλλων και ορυκτών τους με τα οποία εξορύσσονται αυτές οι στρατηγικές πρώτες ύλες

| α) | Βισμούθιο |
| --- | --- |

α)

Βισμούθιο

| β) | Βόριο |
| --- | --- |

β)

Βόριο

| γ) | Κοβάλτιο |
| --- | --- |

γ)

Κοβάλτιο

| δ) | Χαλκός |
| --- | --- |

δ)

Χαλκός

| δα) | Θραύσματα σιδηρούχων μετάλλων (συμπεριλαμβανομένου των ανοξείδωτων) |
| --- | --- |

δα)

Θραύσματα σιδηρούχων μετάλλων (συμπεριλαμβανομένου των ανοξείδωτων)

Θραύσματα σιδηρούχων μετάλλων (συμπεριλαμβανομένου των ανοξείδωτων)

| ε) | Γάλλιο |
| --- | --- |

ε)

Γάλλιο

| στ) | Γερμάνιο |
| --- | --- |

στ)

Γερμάνιο

| ζ) | Λίθιο |
| --- | --- |

ζ)

Λίθιο

| ζα) | Μαγνησίτης/μαγνησία |
| --- | --- |

ζα)

Μαγνησίτης/μαγνησία

Μαγνησίτης/μαγνησία

| η) | Μαγνήσιο |
| --- | --- |

η)

Μαγνήσιο

| θ) | Μαγγάνιο |
| --- | --- |

θ)

Μαγγάνιο

| ι) | Γραφίτης |
| --- | --- |

ι)

Γραφίτης

| ια) | Νικέλιο |
| --- | --- |

ια)

Νικέλιο

| ιαα) | Φώσφορος |
| --- | --- |

ιαα)

ιαα)

Φώσφορος

Φώσφορος

| ιαβ) | Ανθρακικό κάλιο |
| --- | --- |

ιαβ)

ιαβ)

Ανθρακικό κάλιο

Ανθρακικό κάλιο

| ιβ) | Μέταλλα της ομάδας του λευκόχρυσου |
| --- | --- |

ιβ)

Μέταλλα της ομάδας του λευκόχρυσου

| ιγ) | Σπάνιες γαίες για μαγνήτες (Nd, Pr, Tb, Dy, Gd, Sm και Ce) |
| --- | --- |

ιγ)

Σπάνιες γαίες για μαγνήτες (Nd, Pr, Tb, Dy, Gd, Sm και Ce)

| ιδ) | Πυρίτιο |
| --- | --- |

ιδ)

Πυρίτιο

Πυρίτιο

| ιε) | Τιτάνιο |
| --- | --- |

ιε)

Τιτάνιο

Τιτάνιο

| ιστ) | Βολφράμιο |
| --- | --- |

ιστ)

Βολφράμιο

| ιστα) | Ψευδάργυρος |
| --- | --- |

ιστα)

ιστα)

Ψευδάργυρος

Ψευδάργυρος

Τροπολογία 5

Τροπολογία 5

Παράρτημα II

| Κείμενο που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή | Τροπολογία ΕΟΚΕ |
| --- | --- |
| Θεωρούνται κρίσιμες οι ακόλουθες πρώτες ύλες:






  α) | Αντιμόνιο |

Κείμενο που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Τροπολογία ΕΟΚΕ

Θεωρούνται κρίσιμες οι ακόλουθες πρώτες ύλες:

α)

Αντιμόνιο

| β) | Αρσενικό |
| --- | --- |

β)

Αρσενικό

| γ) | Βωξίτης |
| --- | --- |

γ)

Βωξίτης

| δ) | Βαρίτης |
| --- | --- |

δ)

Βαρίτης

| ε) | Βηρύλλιο |
| --- | --- |

ε)

Βηρύλλιο

| στ) | Βισμούθιο |
| --- | --- |

στ)

Βισμούθιο

| ζ) | Βόριο |
| --- | --- |

ζ)

Βόριο

| η) | Κοβάλτιο |
| --- | --- |

η)

Κοβάλτιο

| θ) | Άνθρακας οπτανθρακοποίησης |
| --- | --- |

θ)

Άνθρακας οπτανθρακοποίησης

| ι) | Χαλκός |
| --- | --- |

ι)

Χαλκός

| ια) | Άστριος |
| --- | --- |

ια)

Άστριος

| ιβ) | Αργυραδάμας |
| --- | --- |

ιβ)

Αργυραδάμας

| ιγ) | Γάλλιο |
| --- | --- |

ιγ)

Γάλλιο

| ιδ) | Γερμάνιο |
| --- | --- |

ιδ)

Γερμάνιο

| ιε) | Άφνιο |
| --- | --- |

ιε)

Άφνιο

| ιστ) | Ήλιο |
| --- | --- |

ιστ)

Ήλιο

| ιζ) | Βαριές σπάνιες γαίες |
| --- | --- |

ιζ)

Βαριές σπάνιες γαίες

| ιη) | Ελαφρές σπάνιες γαίες |
| --- | --- |

ιη)

Ελαφρές σπάνιες γαίες

| ιθ) | Λίθιο |
| --- | --- |

ιθ)

Λίθιο

| κ) | Μαγνήσιο |
| --- | --- |

κ)

Μαγνήσιο

| κα) | Μαγγάνιο |
| --- | --- |

κα)

Μαγγάνιο

| κβ) | Φυσικός γραφίτης |
| --- | --- |

κβ)

Φυσικός γραφίτης

Φυσικός γραφίτης

| κγ) | Νικέλιο
  — βαθμός κατάλληλος για συσσωρευτές |
| --- | --- |

κγ)

Νικέλιο
  — βαθμός κατάλληλος για συσσωρευτές

— βαθμός κατάλληλος για συσσωρευτές

| κδ) | Νιόβιο |
| --- | --- |

κδ)

Νιόβιο

| κε) | Φωσφορίτης |
| --- | --- |

κε)

Φωσφορίτης

| κστ) | Φωσφόρος |
| --- | --- |

κστ)

Φωσφόρος

| κζ) | Μέταλλα της ομάδας του λευκόχρυσου |
| --- | --- |

κζ)

Μέταλλα της ομάδας του λευκόχρυσου

| κη) | Σκάνδιο |
| --- | --- |

κη)

Σκάνδιο

| κθ) | Πυριτιούχο μέταλλο |
| --- | --- |

κθ)

Πυριτιούχο μέταλλο

| λ) | Στρόντιο |
| --- | --- |

λ)

Στρόντιο

| λα) | Ταντάλιο |
| --- | --- |

λα)

Ταντάλιο

| λβ) | Μεταλλικό τιτάνιο |
| --- | --- |

λβ)

Μεταλλικό τιτάνιο

| λγ) | Βολφράμιο |
| --- | --- |

λγ)

Βολφράμιο

| λδ) | Βανάδιο |
| --- | --- |

λδ)

Βανάδιο

Θεωρούνται κρίσιμες οι ακόλουθες
  πρωτογενείς και δευτερογενείς
  πρώτες ύλες
  , συμπεριλαμβανομένων των αντίστοιχων φερόντων μετάλλων και ορυκτών με τα οποία εξορύσσονται οι εν λόγω κρίσιμες πρώτες ύλες
  :

πρωτογενείς και δευτερογενείς

, συμπεριλαμβανομένων των αντίστοιχων φερόντων μετάλλων και ορυκτών με τα οποία εξορύσσονται οι εν λόγω κρίσιμες πρώτες ύλες

| α) | Αντιμόνιο |
| --- | --- |

α)

Αντιμόνιο

| β) | Αρσενικό |
| --- | --- |

β)

Αρσενικό

| γ) | Βωξίτης |
| --- | --- |

γ)

Βωξίτης

| δ) | Βαρίτης |
| --- | --- |

δ)

Βαρίτης

| ε) | Βηρύλλιο |
| --- | --- |

ε)

Βηρύλλιο

| στ) | Βισμούθιο |
| --- | --- |

στ)

Βισμούθιο

| ζ) | Βόριο |
| --- | --- |

ζ)

Βόριο

| η) | Κοβάλτιο |
| --- | --- |

η)

Κοβάλτιο

| θ) | Άνθρακας οπτανθρακοποίησης |
| --- | --- |

θ)

Άνθρακας οπτανθρακοποίησης

| ι) | Χαλκός |
| --- | --- |

ι)

Χαλκός

| ια) | Άστριος |
| --- | --- |

ια)

Άστριος

| ιαα) | Θραύσματα σιδηρούχων μετάλλων (συμπεριλαμβανομένου των ανοξείδωτων) |
| --- | --- |

ιαα)

ιαα)

Θραύσματα σιδηρούχων μετάλλων (συμπεριλαμβανομένου των ανοξείδωτων)

Θραύσματα σιδηρούχων μετάλλων (συμπεριλαμβανομένου των ανοξείδωτων)

| ιβ) | Αργυραδάμας |
| --- | --- |

ιβ)

Αργυραδάμας

| ιγ) | Γάλλιο |
| --- | --- |

ιγ)

Γάλλιο

| ιδ) | Γερμάνιο |
| --- | --- |

ιδ)

Γερμάνιο

| ιε) | Άφνιο |
| --- | --- |

ιε)

Άφνιο

| ιστ) | Ήλιο |
| --- | --- |

ιστ)

Ήλιο

| ιζ) | Βαριές σπάνιες γαίες |
| --- | --- |

ιζ)

Βαριές σπάνιες γαίες

| ιη) | Ελαφρές σπάνιες γαίες |
| --- | --- |

ιη)

Ελαφρές σπάνιες γαίες

| ιθ) | Λίθιο |
| --- | --- |

ιθ)

Λίθιο

| ιθα) | Μαγνησίτης/μαγνησία |
| --- | --- |

ιθα)

ιθα)

Μαγνησίτης/μαγνησία

Μαγνησίτης/μαγνησία

| κ) | Μαγνήσιο |
| --- | --- |

κ)

Μαγνήσιο

| κα) | Μαγγάνιο |
| --- | --- |

κα)

Μαγγάνιο

| κβ) | Γραφίτης |
| --- | --- |

κβ)

Γραφίτης

Γραφίτης

| κγ) | Νικέλιο |
| --- | --- |

κγ)

Νικέλιο

| κδ) | Νιόβιο |
| --- | --- |

κδ)

Νιόβιο

| κε) | Φωσφορίτης |
| --- | --- |

κε)

Φωσφορίτης

| κστ) | Φωσφόρος |
| --- | --- |

κστ)

Φωσφόρος

| κζ) | Μέταλλα της ομάδας του λευκόχρυσου |
| --- | --- |

κζ)

Μέταλλα της ομάδας του λευκόχρυσου

| κζα) | Ανθρακικό κάλιο |
| --- | --- |

κζα)

κζα)

Ανθρακικό κάλιο

Ανθρακικό κάλιο

| κη) | Σκάνδιο |
| --- | --- |

κη)

Σκάνδιο

| κθ) | Πυριτιούχο μέταλλο |
| --- | --- |

κθ)

Πυριτιούχο μέταλλο

| λ) | Στρόντιο |
| --- | --- |

λ)

Στρόντιο

| λα) | Ταντάλιο |
| --- | --- |

λα)

Ταντάλιο

| λβ) | Μεταλλικό τιτάνιο |
| --- | --- |

λβ)

Μεταλλικό τιτάνιο

| λγ) | Βολφράμιο |
| --- | --- |

λγ)

Βολφράμιο

| λδ) | Βανάδιο |
| --- | --- |

λδ)

Βανάδιο

| λε) | Ψευδάργυρος |
| --- | --- |

λε)

Ψευδάργυρος

Ψευδάργυρος

Αιτιολογία για τις τροπολογίες 4 και 5

Αιτιολογία για τις τροπολογίες 4 και 5

Ορισμένες ύλες μπορούν συνήθως να εξορυχθούν μόνο μαζί με κάποιο άλλο βασικό μέταλλο —για παράδειγμα, οι σπάνιες γαίες εξορύσσονται μαζί με σιδηρομεταλλεύματα— και δεν μπορούν να εξορυχθούν χωριστά. Επιπλέον, ορισμένες ύλες είναι απαραίτητες στο οικοσύστημα παραγωγής, εξευγενισμού και ανακύκλωσης υλών, π.χ. ο μαγνησίτης για τα μεταλλουργεία — χωρίς αυτήν την ύλη, δεν είναι δυνατή η ανακύκλωση μετάλλων/άλλων υλών με τη χρήση υψηλών θερμοκρασιών. Θα πρέπει να αποφευχθεί η εισαγωγή περιορισμών σε αυτόν τον τομέα (τόσο για κρίσιμες πρώτες ύλες όσο και για τις πρώτες ύλες στρατηγικής σημασίας) και να αποφεύγεται ο καθορισμός ειδικών χρήσεων για συγκεκριμένες πρώτες ύλες στην αλυσίδα αξίας, διαφορετικά, μόνο το τελευταίο στάδιο του εξευγενισμού θα είναι επιλέξιμο, αλλά όχι η εξόρυξη.

Η μετάβαση σε μια κυκλική οικονομία χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών καθιστά τις δευτερογενείς πρώτες ύλες όλο και πιο σημαντικές, καθώς συμβάλλουν στη μείωση της εξάρτησης από παρθένες πρώτες ύλες, στηρίζουν την αποδοτική χρήση των πόρων, τη μείωση των αποβλήτων και τη βιωσιμότητα. Επιπλέον, ορισμένες από αυτές τις ύλες είναι απαραίτητες για την απανθρακοποίηση της βιομηχανίας, την πράσινη μετάβαση και την επίτευξη των στόχων μηδενικών καθαρών εκπομπών.

Τροπολογία 6

Τροπολογία 6

Άρθρο 2 σημείο 15 (νέο)

| Κείμενο που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή | Τροπολογία ΕΟΚΕ |
| --- | --- |
| | 15. | Ως «στρατηγικό έργο πρώτων υλών» νοείται κάθε σχεδιαζόμενη εγκατάσταση ή σχεδιαζόμενη σημαντική επέκταση ή αναπροσαρμογή της χρήσης υφιστάμενης εγκατάστασης που δραστηριοποιείται στην εξόρυξη, την επεξεργασία ή την ανακύκλωση πρώτων υλών που απαριθμούνται στο παράρτημα II, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων στις οποίες οι εν λόγω πρώτες ύλες προκύπτουν ως υποπροϊόντα εξόρυξης και επεξεργασίας φερουσών πρώτων υλών που δεν απαριθμούνται στα παραρτήματα I ή ΙΙ. |

Κείμενο που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Τροπολογία ΕΟΚΕ

15.

Ως «στρατηγικό έργο πρώτων υλών» νοείται κάθε σχεδιαζόμενη εγκατάσταση ή σχεδιαζόμενη σημαντική επέκταση ή αναπροσαρμογή της χρήσης υφιστάμενης εγκατάστασης που δραστηριοποιείται στην εξόρυξη, την επεξεργασία ή την ανακύκλωση πρώτων υλών που απαριθμούνται στο παράρτημα II, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων στις οποίες οι εν λόγω πρώτες ύλες προκύπτουν ως υποπροϊόντα εξόρυξης και επεξεργασίας φερουσών πρώτων υλών που δεν απαριθμούνται στα παραρτήματα I ή ΙΙ.

Αιτιολογία

Αιτιολογία

Οι πρώτες ύλες στρατηγικής σημασίας εντοπίζονται συχνά ως υποπροϊόντα ενός φέροντος (βασικού) μετάλλου ή ορυκτού. Είναι αναγκαίο να δοθούν περισσότερες διευκρινίσεις όσον αφορά τη συμπερίληψη εξορυκτικών έργων για τα εν λόγω βασικά και φέροντα μέταλλα και ορυκτά στο πλαίσιο των στρατηγικών έργων που προβλέπονται στην πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες.

Τροπολογία 7

Τροπολογία 7

Άρθρο 3α (νέο)

| Κείμενο που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή | Τροπολογία |
| --- | --- |
| | Άρθρο 3α



  1.   
  Οι δευτερογενείς πρώτες ύλες λαμβάνονται υπόψη στον κατάλογο πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας (παράρτημα I) και στον κατάλογο κρίσιμων πρώτων υλών (παράρτημα II).




  2.   
  Η Επιτροπή επανεξετάζει τουλάχιστον ανά διετία και, εάν είναι αναγκαίο, επικαιροποιεί τον κατάλογο δευτερογενών πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας και δευτερογενών κρίσιμων πρώτων υλών, οι οποίες περιλαμβάνονται στα παραρτήματα I και II, λαμβάνοντας υπόψη τον στρατηγικό τους ρόλο στην απανθρακοποίηση και την πράσινη μετάβαση, την προβλεπόμενη υψηλή αύξηση της ζήτησης ή έλλειψης σε παγκόσμιο επίπεδο, τη δυσκολία που παρουσιάζει η ενίσχυση της συλλογής/ανάκτησής τους στην ΕΕ και το υψηλό δυναμικό ανάκτησης κρίσιμων πρώτων υλών στην ΕΕ. |

Κείμενο που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Τροπολογία

Άρθρο 3α

1.   
  Οι δευτερογενείς πρώτες ύλες λαμβάνονται υπόψη στον κατάλογο πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας (παράρτημα I) και στον κατάλογο κρίσιμων πρώτων υλών (παράρτημα II).

2.   
  Η Επιτροπή επανεξετάζει τουλάχιστον ανά διετία και, εάν είναι αναγκαίο, επικαιροποιεί τον κατάλογο δευτερογενών πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας και δευτερογενών κρίσιμων πρώτων υλών, οι οποίες περιλαμβάνονται στα παραρτήματα I και II, λαμβάνοντας υπόψη τον στρατηγικό τους ρόλο στην απανθρακοποίηση και την πράσινη μετάβαση, την προβλεπόμενη υψηλή αύξηση της ζήτησης ή έλλειψης σε παγκόσμιο επίπεδο, τη δυσκολία που παρουσιάζει η ενίσχυση της συλλογής/ανάκτησής τους στην ΕΕ και το υψηλό δυναμικό ανάκτησης κρίσιμων πρώτων υλών στην ΕΕ.

Αιτιολογία

Αιτιολογία

Οι δευτερογενείς πρώτες ύλες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην απανθρακοποίηση των ευρωπαϊκών βιομηχανιών, ιδίως εκείνων που παράγουν στρατηγικές τεχνολογίες για την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση. Με την αναγνώριση της στρατηγικής τους αξίας στηρίζεται η υπεύθυνη προμήθεια και μειώνεται η εξόρυξη παρθένων υλικών. Θα πρέπει να καταρτιστεί υποκατάλογος των στρατηγικών δευτερογενών πρώτων υλών στο πλαίσιο του καταλόγου στρατηγικών πρώτων υλών, λαμβάνοντας υπόψη, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα κριτήρια: στρατηγικός ρόλος στην απανθρακοποίηση και στην πράσινη μετάβαση· προβλεπόμενη αύξηση της παγκόσμιας ζήτησης· δυσκολία συλλογής, ανάκτησης ή ανακύκλωσης στην ΕΕ· υψηλό δυναμικό ανάκτησης κρίσιμων πρώτων υλών. Η αξιολόγηση θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα πλέον πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία, καθώς και την προβλεπόμενη εξέλιξη της ζήτησης και της προσφοράς κατά τη διάρκεια ενδεδειγμένης περιόδου αναφοράς, για την αντιμετώπιση μελλοντικών διαταραχών έλλειψης ή εφοδιασμού.

Τροπολογία 8

Τροπολογία 8

Άρθρο 5 παράγραφος 1 στοιχείο γ)

| Κείμενο που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή | Τροπολογία ΕΟΚΕ |
| --- | --- |
| γ) | το έργο θα υλοποιηθεί με βιώσιμο τρόπο, ειδικότερα όσον αφορά την παρακολούθηση, την πρόληψη και την ελαχιστοποίηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων, τη χρήση κοινωνικά υπεύθυνων πρακτικών, συμπεριλαμβανομένου του σεβασμού των ανθρώπινων και των εργασιακών δικαιωμάτων, τις δυνατότητες ποιοτικών θέσεων εργασίας και την ουσιαστική συνεργασία με τις τοπικές κοινότητες και τους σχετικούς κοινωνικούς εταίρους, καθώς και τη χρήση διαφανών επιχειρηματικών πρακτικών με κατάλληλες πολιτικές συμμόρφωσης για την πρόληψη και την ελαχιστοποίηση των κινδύνων αρνητικών επιπτώσεων στην ορθή λειτουργία της δημόσιας διοίκησης, συμπεριλαμβανομένης της διαφθοράς και της δωροδοκίας· |

Κείμενο που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Τροπολογία ΕΟΚΕ

γ)

το έργο θα υλοποιηθεί με βιώσιμο τρόπο, ειδικότερα όσον αφορά την παρακολούθηση, την πρόληψη και την ελαχιστοποίηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων, τη χρήση κοινωνικά υπεύθυνων πρακτικών, συμπεριλαμβανομένου του σεβασμού των ανθρώπινων και των εργασιακών δικαιωμάτων, τις δυνατότητες ποιοτικών θέσεων εργασίας και την ουσιαστική συνεργασία με τις τοπικές κοινότητες και τους σχετικούς κοινωνικούς εταίρους, καθώς και τη χρήση διαφανών επιχειρηματικών πρακτικών με κατάλληλες πολιτικές συμμόρφωσης για την πρόληψη και την ελαχιστοποίηση των κινδύνων αρνητικών επιπτώσεων στην ορθή λειτουργία της δημόσιας διοίκησης, συμπεριλαμβανομένης της διαφθοράς και της δωροδοκίας·

| γ) | το έργο θα υλοποιηθεί με βιώσιμο τρόπο, ειδικότερα όσον αφορά την παρακολούθηση, την πρόληψη και την ελαχιστοποίηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων
  ιδίως σε μακροπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα και σε παγκόσμια κλίμακα
  , τη χρήση κοινωνικά υπεύθυνων πρακτικών, συμπεριλαμβανομένου του σεβασμού των ανθρώπινων και των εργασιακών δικαιωμάτων, τις δυνατότητες ποιοτικών θέσεων εργασίας και την ουσιαστική συνεργασία με τις τοπικές κοινότητες και τους σχετικούς κοινωνικούς εταίρους, καθώς και τη χρήση διαφανών επιχειρηματικών πρακτικών με κατάλληλες πολιτικές συμμόρφωσης για την πρόληψη και την ελαχιστοποίηση των κινδύνων αρνητικών επιπτώσεων στην ορθή λειτουργία της δημόσιας διοίκησης, συμπεριλαμβανομένης της διαφθοράς και της δωροδοκίας· |
| --- | --- |

γ)

το έργο θα υλοποιηθεί με βιώσιμο τρόπο, ειδικότερα όσον αφορά την παρακολούθηση, την πρόληψη και την ελαχιστοποίηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων
  ιδίως σε μακροπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα και σε παγκόσμια κλίμακα
  , τη χρήση κοινωνικά υπεύθυνων πρακτικών, συμπεριλαμβανομένου του σεβασμού των ανθρώπινων και των εργασιακών δικαιωμάτων, τις δυνατότητες ποιοτικών θέσεων εργασίας και την ουσιαστική συνεργασία με τις τοπικές κοινότητες και τους σχετικούς κοινωνικούς εταίρους, καθώς και τη χρήση διαφανών επιχειρηματικών πρακτικών με κατάλληλες πολιτικές συμμόρφωσης για την πρόληψη και την ελαχιστοποίηση των κινδύνων αρνητικών επιπτώσεων στην ορθή λειτουργία της δημόσιας διοίκησης, συμπεριλαμβανομένης της διαφθοράς και της δωροδοκίας·

ιδίως σε μακροπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα και σε παγκόσμια κλίμακα

Αιτιολογία

Αιτιολογία

Θα πρέπει να επιτευχθεί η σωστή ισορροπία μεταξύ των μακροπρόθεσμων στόχων βιωσιμότητας και των βραχυπρόθεσμων στόχων (λαμβάνοντας επίσης υπόψη τη σχετικά υψηλότερη ρύπανση που προκαλείται από τις τρέχουσες μεθόδους εξόρυξης υλών σε ορισμένες αναπτυσσόμενες χώρες και το γεγονός ότι ζούμε στον ίδιο πλανήτη).

Τροπολογία 9

Τροπολογία 9

Άρθρο 19 παράγραφος 1 στοιχείο ε) (νέο)

| Κείμενο που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή | Τροπολογία ΕΟΚΕ |
| --- | --- |
| | ε) | των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών. Η Επιτροπή διατηρεί και ενισχύει τα μέτρα εμπορικής άμυνας, προκειμένου να διασφαλιστούν ισότιμοι όροι ανταγωνισμού. Η ΕΕ θα πρέπει επίσης να δώσει προτεραιότητα στη θέσπιση κινήτρων συμβατών με τον ΠΟΕ, ώστε να εξασφαλιστούν ισότιμοι όροι ανταγωνισμού σε παγκόσμιο επίπεδο. Τα μέτρα αυτά θα μπορούσαν να λάβουν τη μορφή παροχής κινήτρων στους καταναλωτές για την επιλογή βιώσιμων ευρωπαϊκών πρώτων υλών ή στήριξης για την κατασκευή πιο προηγμένων εγκαταστάσεων. |

Κείμενο που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Τροπολογία ΕΟΚΕ

ε)

των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών. Η Επιτροπή διατηρεί και ενισχύει τα μέτρα εμπορικής άμυνας, προκειμένου να διασφαλιστούν ισότιμοι όροι ανταγωνισμού. Η ΕΕ θα πρέπει επίσης να δώσει προτεραιότητα στη θέσπιση κινήτρων συμβατών με τον ΠΟΕ, ώστε να εξασφαλιστούν ισότιμοι όροι ανταγωνισμού σε παγκόσμιο επίπεδο. Τα μέτρα αυτά θα μπορούσαν να λάβουν τη μορφή παροχής κινήτρων στους καταναλωτές για την επιλογή βιώσιμων ευρωπαϊκών πρώτων υλών ή στήριξης για την κατασκευή πιο προηγμένων εγκαταστάσεων.

των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών

Αιτιολογία

Αιτιολογία

Η ευρωπαϊκή βιομηχανία πρώτων υλών βρίσκεται σε παγκόσμιο ανταγωνιστικό μειονέκτημα και πρέπει να διασφαλιστεί ότι τα μέτρα εμπορικής άμυνας θα χρησιμοποιηθούν για την προστασία της βιομηχανίας από αθέμιτες εμπορικές πρακτικές.

Τροπολογία 10

Τροπολογία 10

Άρθρο 35 παράγραφος 1

| Κείμενο που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή | Τροπολογία ΕΟΚΕ |
| --- | --- |
| 1.   Το συμβούλιο απαρτίζεται από τα κράτη μέλη και την Επιτροπή. Η προεδρία της ασκείται από την Επιτροπή. | 1.   Το συμβούλιο απαρτίζεται από τα κράτη μέλη και την Επιτροπή,
  και από ανεξάρτητους τεχνικούς εμπειρογνώμονες
  . Η προεδρία της ασκείται από την Επιτροπή. |

Κείμενο που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Τροπολογία ΕΟΚΕ

1.   Το συμβούλιο απαρτίζεται από τα κράτη μέλη και την Επιτροπή. Η προεδρία της ασκείται από την Επιτροπή.

1.   Το συμβούλιο απαρτίζεται από τα κράτη μέλη και την Επιτροπή,
  και από ανεξάρτητους τεχνικούς εμπειρογνώμονες
  . Η προεδρία της ασκείται από την Επιτροπή.

Αιτιολογία

Αιτιολογία

Το προβλεπόμενο συμβούλιο κρίσιμων πρώτων υλών διαδραματίζει καίριο ρόλο στην υποστήριξη της εφαρμογής της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, συμπεριλαμβανομένων των διαδικασιών αδειοδότησης. Για τον σκοπό αυτό, προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα των καθηκόντων παρακολούθησης, είναι σκόπιμο να συμπεριληφθούν στο συμβούλιο όχι μόνο θεσμικοί εκπρόσωποι, αλλά και ανεξάρτητοι τεχνικοί εμπειρογνώμονες στον εν λόγω τομέα.

Βρυξέλλες, 12 Ιουλίου 2023.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Oliver RÖPKE

---

(1)  Οι συστάσεις αυτές συμπληρώνονται από προτάσεις τροπολογιών που περιλαμβάνονται στο τέλος του παρόντος εγγράφου.

1

(2)  Οδηγία 2010/75/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Νοεμβρίου 2010 , περί βιομηχανικών εκπομπών (ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχος της ρύπανσης) (αναδιατύπωση) (ΕΕ L 334 της 17.12.2010, σ. 17).

2

(3)  Κανονισμός (ΕΕ) 2023/1542 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Ιουλίου 2023, σχετικά με τις μπαταρίες και τα απόβλητα μπαταριών, για την τροποποίηση της οδηγίας 2008/98/ΕΚ και του κανονισμού (ΕΕ) 2019/1020 και την κατάργηση της οδηγίας 2006/66/ΕΚ (ΕΕ L 191 της 28.7.2023, σ. 1).

3

(4)  Οδηγία 2009/125/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Οκτωβρίου 2009 , για τη θέσπιση πλαισίου για τον καθορισμό απαιτήσεων οικολογικού σχεδιασμού όσον αφορά τα συνδεόμενα με την ενέργεια προϊόντα (αναδιατύπωση) (ΕΕ L 285 της 31.10.2009, σ. 10).

4

(5)  Εκτίμηση του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Τεχνολογίας για τις πρώτες ύλες.

5

---

| 29.9.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 349/155 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 349/155

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Κοινή ανακοίνωση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο — Διαστημική στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ασφάλεια και την άμυνα»

[JOIN(2023) 9 final]

(2023/C 349/23)

| Εισηγητής: | ο κ. Maurizio MENSI |
| --- | --- |
| Συνεισηγητής: | ο κ. Jan PIE |

Εισηγητής:

ο κ. Maurizio MENSI

Maurizio MENSI

Συνεισηγητής:

ο κ. Jan PIE

Jan PIE

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2.5.2023 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 22.6.2023 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 12.7.2023 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 580 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 170/1/1 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2.5.2023

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

22.6.2023

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

12.7.2023

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

580

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

170/1/1

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) υποστηρίζει την αναγνώριση εκ μέρους της ΕΕ της διάστασης της ασφάλειας και της άμυνας στον τομέα του διαστήματος, την οποία συμβολίζει η δημοσίευση της κοινής ανακοίνωσης προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με τη διαστημική στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ασφάλεια και την άμυνα («η στρατηγική»), στις 10 Μαρτίου 2023. |
| --- | --- |

1.1.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) υποστηρίζει την αναγνώριση εκ μέρους της ΕΕ της διάστασης της ασφάλειας και της άμυνας στον τομέα του διαστήματος, την οποία συμβολίζει η δημοσίευση της κοινής ανακοίνωσης προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με τη διαστημική στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ασφάλεια και την άμυνα

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται τη δεδηλωμένη κοινή αντίληψη του νέου γεωπολιτικού πλαισίου με τα σοβαρά προβλήματα που προκαλεί η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, την κρισιμότητα των διαστημικών πόρων και υπηρεσιών, καθώς και την ανάγκη να αναπτυχθούν μέτρα για την προστασία και την προάσπισή τους, πράγμα που αποτελεί απαραίτητο βήμα για τη χάραξη μιας σοβαρής πανευρωπαϊκής διαστημικής πολιτικής. |
| --- | --- |

1.2.

Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται τη δεδηλωμένη κοινή αντίληψη του νέου γεωπολιτικού πλαισίου με τα σοβαρά προβλήματα που προκαλεί η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, την κρισιμότητα των διαστημικών πόρων και υπηρεσιών, καθώς και την ανάγκη να αναπτυχθούν μέτρα για την προστασία και την προάσπισή τους, πράγμα που αποτελεί απαραίτητο βήμα για τη χάραξη μιας σοβαρής πανευρωπαϊκής διαστημικής πολιτικής.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι, προτού ακόμη ενισχυθεί η ανθεκτικότητα και η προστασία των διαστημικών συστημάτων και υπηρεσιών, προτεραιότητα αποτελεί ο εντοπισμός των απειλών για τον οποίο τα θεσμικά όργανα της ΕΕ πρέπει να εξασφαλίσουν τη συμμετοχή όλων των σχετικών φορέων —όπως της βιομηχανίας, των κοινωνικών φορέων και της κοινωνίας των πολιτών— στη διαδικασία χαρτογράφησης και διατύπωσης συστάσεων. Θα είναι σημαντικό να ενθαρρυνθεί η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών να κατανοήσει πλήρως το σχετικό δημόσιο συμφέρον και τα οφέλη της στρατηγικής για τους πολίτες, προκειμένου να βελτιωθεί η νομιμότητά της και να ενισχυθεί η δημόσια υποστήριξη, λόγω των σχετικών μη στρατιωτικών εφαρμογών των διαστημικών τεχνολογιών. |
| --- | --- |

1.3.

Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι, προτού ακόμη ενισχυθεί η ανθεκτικότητα και η προστασία των διαστημικών συστημάτων και υπηρεσιών, προτεραιότητα αποτελεί ο εντοπισμός των απειλών για τον οποίο τα θεσμικά όργανα της ΕΕ πρέπει να εξασφαλίσουν τη συμμετοχή όλων των σχετικών φορέων —όπως της βιομηχανίας, των κοινωνικών φορέων και της κοινωνίας των πολιτών— στη διαδικασία χαρτογράφησης και διατύπωσης συστάσεων. Θα είναι σημαντικό να ενθαρρυνθεί η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών να κατανοήσει πλήρως το σχετικό δημόσιο συμφέρον και τα οφέλη της στρατηγικής για τους πολίτες, προκειμένου να βελτιωθεί η νομιμότητά της και να ενισχυθεί η δημόσια υποστήριξη, λόγω των σχετικών μη στρατιωτικών εφαρμογών των διαστημικών τεχνολογιών.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ συνιστά να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα και η προστασία των διαστημικών συστημάτων και υπηρεσιών στην Ένωση στο σημερινό ανησυχητικό γεωπολιτικό πλαίσιο. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι βασική πρόκληση σχετικά με αυτόν τον στόχο αποτελεί η ικανότητα αύξησης του σημερινού χαμηλού επιπέδου δημόσιων επενδύσεων, μείωσης του κατακερματισμού τους και προώθησης μιας προσέγγισης ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας σε ένα πλαίσιο όπου η Ευρώπη βρίσκεται πολύ πίσω από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Κίνα και τη Ρωσία όσον αφορά τις δημόσιες επενδύσεις στο διάστημα. |
| --- | --- |

1.4.

Η ΕΟΚΕ συνιστά να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα και η προστασία των διαστημικών συστημάτων και υπηρεσιών στην Ένωση στο σημερινό ανησυχητικό γεωπολιτικό πλαίσιο. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι βασική πρόκληση σχετικά με αυτόν τον στόχο αποτελεί η ικανότητα αύξησης του σημερινού χαμηλού επιπέδου δημόσιων επενδύσεων, μείωσης του κατακερματισμού τους και προώθησης μιας προσέγγισης ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας σε ένα πλαίσιο όπου η Ευρώπη βρίσκεται πολύ πίσω από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Κίνα και τη Ρωσία όσον αφορά τις δημόσιες επενδύσεις στο διάστημα.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της προστασίας των διαστημικών συστημάτων και υπηρεσιών στην Ένωση συνεπάγεται επίσης την εφαρμογή μέτρων για τη στήριξη της τεχνολογικής κυριαρχίας και της ανθεκτικότητας των κρίσιμων βιομηχανικών αλυσίδων αξίας προκειμένου να εξασφαλιστεί η μη εξάρτηση. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ συνιστά ένθερμα να αναγνωριστεί πλήρως και να τονιστεί ο καίριος ρόλος της βιομηχανίας στον εντοπισμό ζητημάτων εξάρτησης και μέτρων μετριασμού. |
| --- | --- |

1.5.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της προστασίας των διαστημικών συστημάτων και υπηρεσιών στην Ένωση συνεπάγεται επίσης την εφαρμογή μέτρων για τη στήριξη της τεχνολογικής κυριαρχίας και της ανθεκτικότητας των κρίσιμων βιομηχανικών αλυσίδων αξίας προκειμένου να εξασφαλιστεί η μη εξάρτηση. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ συνιστά ένθερμα να αναγνωριστεί πλήρως και να τονιστεί ο καίριος ρόλος της βιομηχανίας στον εντοπισμό ζητημάτων εξάρτησης και μέτρων μετριασμού.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ θα ήθελε να υπενθυμίσει ότι ο τρόπος με τον οποίο το διάστημα διεισδύει και αποφέρει προστιθέμενη αξία στην ανθρωπότητα αναγνωρίζεται και επιβεβαιώνεται όλο και περισσότερο από τους παγκόσμιους ηγέτες. Σήμερα, ο ευρωπαϊκός διαστημικός τομέας αντιμετωπίζει κάποιες από τις πιεστικότερες προκλήσεις της εποχής μας, όπως η παρακολούθηση της κλιματικής αλλαγής, η συμβολή στην προώθηση της τεχνολογικής καινοτομίας, και η παροχή συγκεκριμένων κοινωνικοοικονομικών οφελών στην καθημερινή ζωή των πολιτών. Τα θεσμικά όργανα, οι επιχειρήσεις και οι πολίτες βασίζονται όλο και περισσότερο στη διαστημική τεχνολογία, τα δεδομένα και τις υπηρεσίες για τα συστήματα επικοινωνίας, πλοήγησης, εντοπισμού θέσης και γεωσκόπησης (π.χ. άμεση ενημέρωση και επιτόπια επικοινωνία σε περίπτωση καταστροφών). Ο ρόλος του διαστήματος είναι ουσιώδης για τους πολίτες και για τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης, καθώς και για την παγκόσμια διπλωματία, τον ενστερνισμό της ευρωπαϊκής ταυτότητας και την παροχή έμπνευσης και κινήτρων στις επόμενες γενιές. |
| --- | --- |

1.6.

Η ΕΟΚΕ θα ήθελε να υπενθυμίσει ότι ο τρόπος με τον οποίο το διάστημα διεισδύει και αποφέρει προστιθέμενη αξία στην ανθρωπότητα αναγνωρίζεται και επιβεβαιώνεται όλο και περισσότερο από τους παγκόσμιους ηγέτες. Σήμερα, ο ευρωπαϊκός διαστημικός τομέας αντιμετωπίζει κάποιες από τις πιεστικότερες προκλήσεις της εποχής μας, όπως η παρακολούθηση της κλιματικής αλλαγής, η συμβολή στην προώθηση της τεχνολογικής καινοτομίας, και η παροχή συγκεκριμένων κοινωνικοοικονομικών οφελών στην καθημερινή ζωή των πολιτών. Τα θεσμικά όργανα, οι επιχειρήσεις και οι πολίτες βασίζονται όλο και περισσότερο στη διαστημική τεχνολογία, τα δεδομένα και τις υπηρεσίες για τα συστήματα επικοινωνίας, πλοήγησης, εντοπισμού θέσης και γεωσκόπησης (π.χ. άμεση ενημέρωση και επιτόπια επικοινωνία σε περίπτωση καταστροφών). Ο ρόλος του διαστήματος είναι ουσιώδης για τους πολίτες και για τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης, καθώς και για την παγκόσμια διπλωματία, τον ενστερνισμό της ευρωπαϊκής ταυτότητας και την παροχή έμπνευσης και κινήτρων στις επόμενες γενιές.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί ιδιαίτερα την πιθανή μελλοντική θέσπιση «νομοθετήματος της ΕΕ για το διάστημα», που θα καλύπτει την ασφάλεια, την προστασία, τη βιωσιμότητα και την τυποποίηση, και θα κινείται προς την κατεύθυνση μιας αναγκαίας προσέγγισης της ΕΕ για τη διαχείριση της διαστημικής κυκλοφορίας (STM) (1). |
| --- | --- |

1.7.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί ιδιαίτερα την πιθανή μελλοντική θέσπιση «νομοθετήματος της ΕΕ για το διάστημα», που θα καλύπτει την ασφάλεια, την προστασία, τη βιωσιμότητα και την τυποποίηση, και θα κινείται προς την κατεύθυνση μιας αναγκαίας προσέγγισης της ΕΕ για τη διαχείριση της διαστημικής κυκλοφορίας (STM) (1

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι όλες οι δράσεις που σχετίζονται με τη βιομηχανία (π.χ. ανταγωνιστικότητα, κρίσιμες τεχνολογίες, ασφάλεια της αλυσίδας εφοδιασμού) απαιτείται να ενσωματωθούν σε μια συνεκτική και πανευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική, σε ένα πλαίσιο ισχυρότατης εξάρτησης της ευρωπαϊκής διαστημικής βιομηχανίας από πολύ περιορισμένες ανοιχτές αγορές. |
| --- | --- |

1.8.

Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι όλες οι δράσεις που σχετίζονται με τη βιομηχανία (π.χ. ανταγωνιστικότητα, κρίσιμες τεχνολογίες, ασφάλεια της αλυσίδας εφοδιασμού) απαιτείται να ενσωματωθούν σε μια συνεκτική και πανευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική, σε ένα πλαίσιο ισχυρότατης εξάρτησης της ευρωπαϊκής διαστημικής βιομηχανίας από πολύ περιορισμένες ανοιχτές αγορές.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ επιμένει ότι, ακόμη και αν απαιτούνται ειδικά μέτρα τα οποία μπορούν να είναι χρήσιμα για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων καταστάσεων, τα μέτρα αυτά μπορούν να έχουν νόημα και να είναι απολύτως αποτελεσματικά μόνο εάν συνδυάζουν μια ειδικά προσαρμοσμένη πολιτική για τις προμήθειες, μια φιλόδοξη και αποτελεσματική πολιτική έρευνας και ανάπτυξης, καθώς και τη στήριξη της υιοθέτησης από την αγορά των διαστημικών τεχνολογιών και υπηρεσιών που έχουν αναπτυχθεί στην Ευρώπη, καλύπτοντας επίσης τις εξαγωγικές αγορές, ειδικότερα μέσω της οικονομικής διπλωματίας. |
| --- | --- |

1.9.

Η ΕΟΚΕ επιμένει ότι, ακόμη και αν απαιτούνται ειδικά μέτρα τα οποία μπορούν να είναι χρήσιμα για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων καταστάσεων, τα μέτρα αυτά μπορούν να έχουν νόημα και να είναι απολύτως αποτελεσματικά μόνο εάν συνδυάζουν μια ειδικά προσαρμοσμένη πολιτική για τις προμήθειες, μια φιλόδοξη και αποτελεσματική πολιτική έρευνας και ανάπτυξης, καθώς και τη στήριξη της υιοθέτησης από την αγορά των διαστημικών τεχνολογιών και υπηρεσιών που έχουν αναπτυχθεί στην Ευρώπη, καλύπτοντας επίσης τις εξαγωγικές αγορές, ειδικότερα μέσω της οικονομικής διπλωματίας.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι η φιλόδοξη, αλλά και συνεπής, στήριξη της έρευνας και της καινοτομίας αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της βιωσιμότητας του διαστημικού τομέα και της ικανότητάς του να εξυπηρετεί τις ανάγκες της δημόσιας πολιτικής. Η Ευρώπη χρειάζεται ισχυρότερη και συνεπέστερη στήριξη της έρευνας και καινοτομίας ώστε να διατηρήσει τη θέση της στο διάστημα και να εξασφαλίσει τη διαθεσιμότητα μιας εγχώριας βιομηχανίας ικανής να σχεδιάζει, να παρέχει και να εκμεταλλεύεται υπερσύγχρονα διαστημικά συστήματα. |
| --- | --- |

1.10.

Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι η φιλόδοξη, αλλά και συνεπής, στήριξη της έρευνας και της καινοτομίας αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της βιωσιμότητας του διαστημικού τομέα και της ικανότητάς του να εξυπηρετεί τις ανάγκες της δημόσιας πολιτικής. Η Ευρώπη χρειάζεται ισχυρότερη και συνεπέστερη στήριξη της έρευνας και καινοτομίας ώστε να διατηρήσει τη θέση της στο διάστημα και να εξασφαλίσει τη διαθεσιμότητα μιας εγχώριας βιομηχανίας ικανής να σχεδιάζει, να παρέχει και να εκμεταλλεύεται υπερσύγχρονα διαστημικά συστήματα.

| 1.11. | Σε τομείς στους οποίους η συνεργασία με τρίτες χώρες είναι καίριας σημασίας, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία της διατήρησης της ευρωπαϊκής κυριαρχίας και της αποφυγής των μη ευρωπαϊκών εξαρτήσεων σε στρατηγικούς τομείς, με παράλληλη προώθηση της συνεργασίας και της διαλειτουργικότητας, με αμοιβαιότητα και αμοιβαίο όφελος με τις ΗΠΑ και άλλα ομόφρονα τρίτα μέρη ως κοινούς κανόνες. |
| --- | --- |

1.11.

Σε τομείς στους οποίους η συνεργασία με τρίτες χώρες είναι καίριας σημασίας, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία της διατήρησης της ευρωπαϊκής κυριαρχίας και της αποφυγής των μη ευρωπαϊκών εξαρτήσεων σε στρατηγικούς τομείς, με παράλληλη προώθηση της συνεργασίας και της διαλειτουργικότητας, με αμοιβαιότητα και αμοιβαίο όφελος με τις ΗΠΑ και άλλα ομόφρονα τρίτα μέρη ως κοινούς κανόνες.

| 1.12. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η στρατηγική πρέπει να συνοδεύεται από συγκεκριμένες και ταχείες δράσεις όσον αφορά τον στοχοθετημένο προϋπολογισμό, τα χρονοδιαγράμματα υλοποίησης των δράσεων και τη δημιουργία θέσεων εργασίας (2). Ένας τέτοιος ακριβής χάρτης πορείας πρέπει να καταρτιστεί από την ΕΕ μετά από πανευρωπαϊκό συντονισμό των φορέων που συμμετέχουν στις διαστημικές δραστηριότητες. |
| --- | --- |

1.12.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η στρατηγική πρέπει να συνοδεύεται από συγκεκριμένες και ταχείες δράσεις όσον αφορά τον στοχοθετημένο προϋπολογισμό, τα χρονοδιαγράμματα υλοποίησης των δράσεων και τη δημιουργία θέσεων εργασίας (2

2.   Ιστορικό

Ιστορικό

| 2.1. | Καθώς η κρίση της COVID-19 αποκάλυψε την έλλειψη αυτονομίας και ελέγχου της Ευρώπης όσον αφορά τις κρίσιμες υποδομές δικτύου, η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία επιτάχυνε περαιτέρω την πορεία προς την ενίσχυση της διάστασης της ασφάλειας και της άμυνας του διαστήματος. |
| --- | --- |

2.1.

Καθώς η κρίση της COVID-19 αποκάλυψε την έλλειψη αυτονομίας και ελέγχου της Ευρώπης όσον αφορά τις κρίσιμες υποδομές δικτύου, η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία επιτάχυνε περαιτέρω την πορεία προς την ενίσχυση της διάστασης της ασφάλειας και της άμυνας του διαστήματος.

| 2.2. | Σε θεσμικό επίπεδο, αυτό συμβολίστηκε από δύο βασικά ορόσημα: |
| --- | --- |

2.2.

Σε θεσμικό επίπεδο, αυτό συμβολίστηκε από δύο βασικά ορόσημα:

| 2.2.1. | Η διακήρυξη των Βερσαλλιών, που εκδόθηκε στις 11 Μαρτίου 2022 από τους ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως απάντηση στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις διαστημικές αμυντικές δραστηριότητες, καθώς οι ηγέτες της ΕΕ συμφώνησαν ιδίως να ενισχύσουν τη διάσταση της ασφάλειας και της άμυνας των διαστημικών βιομηχανιών και δραστηριοτήτων. |
| --- | --- |

2.2.1.

Η διακήρυξη των Βερσαλλιών, που εκδόθηκε στις 11 Μαρτίου 2022 από τους ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως απάντηση στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις διαστημικές αμυντικές δραστηριότητες, καθώς οι ηγέτες της ΕΕ συμφώνησαν ιδίως να ενισχύσουν τη διάσταση της ασφάλειας και της άμυνας των διαστημικών βιομηχανιών και δραστηριοτήτων

| 2.2.2. | Στρατηγική πυξίδα για την ασφάλεια και την άμυνα, που εκδόθηκε στις 21 Μαρτίου 2022 από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, υπό την ηγεσία του Ύπατου Εκπροσώπου της ΕΕ για θέματα εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας. Χαρακτηρίζοντας το διάστημα ως ολοένα και περισσότερο διαφιλονικούμενο τομέα με σοβαρές συνέπειες στην άμυνα, η στρατηγική πυξίδα έχει πολυάριθμες επιπτώσεις στον ευρωπαϊκό διαστημικό τομέα. |
| --- | --- |

2.2.2.

Στρατηγική πυξίδα για την ασφάλεια και την άμυνα, που εκδόθηκε στις 21 Μαρτίου 2022 από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, υπό την ηγεσία του Ύπατου Εκπροσώπου της ΕΕ για θέματα εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας. Χαρακτηρίζοντας το διάστημα ως ολοένα και περισσότερο διαφιλονικούμενο τομέα με σοβαρές συνέπειες στην άμυνα, η στρατηγική πυξίδα έχει πολυάριθμες επιπτώσεις στον ευρωπαϊκό διαστημικό τομέα.

| 2.3. | Αυτές οι πρωτοβουλίες της ΕΕ συμπληρώθηκαν και από άλλα προγράμματα συνεργασίας· για παράδειγμα, στο πλαίσιο του Συμβουλίου του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ΕΟΔ) σε υπουργικό επίπεδο το 2022, το οποίο πρότεινε διάφορες πρωτοβουλίες σχετικά με την ασφάλεια στο διάστημα και από το διάστημα για τις συνεισφορές των κρατών μελών. |
| --- | --- |

2.3.

Αυτές οι πρωτοβουλίες της ΕΕ συμπληρώθηκαν και από άλλα προγράμματα συνεργασίας· για παράδειγμα, στο πλαίσιο του Συμβουλίου του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ΕΟΔ) σε υπουργικό επίπεδο το 2022, το οποίο πρότεινε διάφορες πρωτοβουλίες σχετικά με την ασφάλεια στο διάστημα και από το διάστημα για τις συνεισφορές των κρατών μελών.

| 2.4. | Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία κατέδειξε, πέρα από κάθε αμφιβολία, την απόλυτη κρισιμότητα του διαστήματος ως βασικό στοιχείο. Ο πόλεμος κατέδειξε επίσης τον σημαντικό και καθοριστικό αντίκτυπο των εμπορικών περιουσιακών στοιχείων συμπληρωματικά προς τα κρατικά περιουσιακά στοιχεία και τις στρατηγικές, εξ ου και η σημασία της τακτικής αλληλεπίδρασης και συνεργασίας μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, ιδίως όσον αφορά τις τεχνικές και επιχειρησιακές ικανότητες. |
| --- | --- |

2.4.

Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία κατέδειξε, πέρα από κάθε αμφιβολία, την απόλυτη κρισιμότητα του διαστήματος ως βασικό στοιχείο. Ο πόλεμος κατέδειξε επίσης τον σημαντικό και καθοριστικό αντίκτυπο των εμπορικών περιουσιακών στοιχείων συμπληρωματικά προς τα κρατικά περιουσιακά στοιχεία και τις στρατηγικές, εξ ου και η σημασία της τακτικής αλληλεπίδρασης και συνεργασίας μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, ιδίως όσον αφορά τις τεχνικές και επιχειρησιακές ικανότητες.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

Γενικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει την απόλυτη κρισιμότητα του διαστήματος ως βασικού στοιχείου για την ανεξάρτητη και τεκμηριωμένη λήψη αποφάσεων και την ανάληψη δράσης από τους ευρωπαϊκούς φορείς χάραξης πολιτικής όσον αφορά τη διαχείριση κρίσεων και την ασφάλεια, πράγμα που αποτελεί απαραίτητο βήμα για τη χάραξη μιας σοβαρής πανευρωπαϊκής διαστημικής πολιτικής. Θα είναι σημαντικό να ενθαρρυνθεί η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών ώστε να κατανοήσει πλήρως το σχετικό δημόσιο συμφέρον και τα οφέλη της στρατηγικής για τους πολίτες, προκειμένου να βελτιωθεί η νομιμότητά της και να ενισχυθεί η δημόσια στήριξη, λόγω των σχετικών μη στρατιωτικών εφαρμογών των διαστημικών τεχνολογιών. |
| --- | --- |

3.1.

Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει την απόλυτη κρισιμότητα του διαστήματος ως βασικού στοιχείου για την ανεξάρτητη και τεκμηριωμένη λήψη αποφάσεων και την ανάληψη δράσης από τους ευρωπαϊκούς φορείς χάραξης πολιτικής όσον αφορά τη διαχείριση κρίσεων και την ασφάλεια, πράγμα που αποτελεί απαραίτητο βήμα για τη χάραξη μιας σοβαρής πανευρωπαϊκής διαστημικής πολιτικής. Θα είναι σημαντικό να ενθαρρυνθεί η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών ώστε να κατανοήσει πλήρως το σχετικό δημόσιο συμφέρον και τα οφέλη της στρατηγικής για τους πολίτες, προκειμένου να βελτιωθεί η νομιμότητά της και να ενισχυθεί η δημόσια στήριξη, λόγω των σχετικών μη στρατιωτικών εφαρμογών των διαστημικών τεχνολογιών.

| 3.2. | Οι προσπάθειες της Ευρώπης για την επίτευξη αξιόπιστης και διασφαλισμένης αυτονομίας στο διάστημα, με μέλημα την υλοποίηση της στρατηγικής αυτονομίας της, γίνονται πλέον πραγματικότητα και αποτελούν μια ολοένα και περισσότερο κοινή πρόκληση σε ολόκληρη την ήπειρο. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι όλες οι προσπάθειες, είτε στρατιωτικές είτε μη στρατιωτικές, εθνικές ή ευρωπαϊκές, δημόσιες ή ιδιωτικές, πρέπει να συγκλίνουν προς την κατεύθυνση της αποτελεσματικότητας και της αξιοπιστίας για τους χρήστες στον τομέα της ασφάλειας, όπως επισημάνθηκε στο σχέδιο δράσης για τις συνέργειες μεταξύ της μη στρατιωτικής, της αμυντικής και της διαστημικής βιομηχανίας (3), εξ ου και η ανάγκη ενισχυμένων συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και δυνητικών συμπράξεων με ομόφρονες χώρες. |
| --- | --- |

3.2.

Οι προσπάθειες της Ευρώπης για την επίτευξη αξιόπιστης και διασφαλισμένης αυτονομίας στο διάστημα, με μέλημα την υλοποίηση της στρατηγικής αυτονομίας της, γίνονται πλέον πραγματικότητα και αποτελούν μια ολοένα και περισσότερο κοινή πρόκληση σε ολόκληρη την ήπειρο. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι όλες οι προσπάθειες, είτε στρατιωτικές είτε μη στρατιωτικές, εθνικές ή ευρωπαϊκές, δημόσιες ή ιδιωτικές, πρέπει να συγκλίνουν προς την κατεύθυνση της αποτελεσματικότητας και της αξιοπιστίας για τους χρήστες στον τομέα της ασφάλειας, όπως επισημάνθηκε στο σχέδιο δράσης για τις συνέργειες μεταξύ της μη στρατιωτικής, της αμυντικής και της διαστημικής βιομηχανίας (3

| 3.3. | Υπάρχει διαρκώς αυξανόμενος κίνδυνος εμφάνισης νέων απειλητικών παραγόντων που στοχεύουν τα διαστημικά συστήματα προκειμένου να επηρεάσουν κρίσιμες υπηρεσίες που παρέχονται από δορυφόρους. Η ΕΟΚΕ θεωρεί όλο και περισσότερο ζωτικής σημασίας το αυξανόμενο ενδιαφέρον της Ευρώπης για τις διαστημικές υπηρεσίες, καθώς και η εξάρτησή της από τις υπηρεσίες, αυτές να συνοδεύονται από μέτρα που αποσκοπούν στην προστασία και την προάσπιση των διαστημικών ικανοτήτων και υπηρεσιών, ώστε να αποτραπεί η έκθεση της κοινωνίας και της οικονομίας της Ευρώπης σε ακόμη πιο κρίσιμες ευπάθειες. |
| --- | --- |

3.3.

Υπάρχει διαρκώς αυξανόμενος κίνδυνος εμφάνισης νέων απειλητικών παραγόντων που στοχεύουν τα διαστημικά συστήματα προκειμένου να επηρεάσουν κρίσιμες υπηρεσίες που παρέχονται από δορυφόρους. Η ΕΟΚΕ θεωρεί όλο και περισσότερο ζωτικής σημασίας το αυξανόμενο ενδιαφέρον της Ευρώπης για τις διαστημικές υπηρεσίες, καθώς και η εξάρτησή της από τις υπηρεσίες, αυτές να συνοδεύονται από μέτρα που αποσκοπούν στην προστασία και την προάσπιση των διαστημικών ικανοτήτων και υπηρεσιών, ώστε να αποτραπεί η έκθεση της κοινωνίας και της οικονομίας της Ευρώπης σε ακόμη πιο κρίσιμες ευπάθειες.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι τα κράτη μέλη πρέπει να επιβεβαιώσουν πλήρως την ευθύνη και την προσήλωσή τους στην παγκόσμια ειρήνη και ασφάλεια, ενισχύοντας την ελευθερία δράσης τους προς το διάστημα και εντός αυτού, βασιζόμενα στις κυρίαρχες ικανότητες και τους πόρους τους· θεωρεί δε ότι αυτό συνιστά ένα από τα αμεσότερα και κρισιμότερα εργαλεία που έχουν στη διάθεσή τους για την ανάληψη δράσης και την άσκηση επιρροής. Προς το σκοπό αυτό, πρέπει να διασφαλίσουν την ανθεκτικότητα της διαστημικής βιομηχανίας τους, καθώς και την ασφάλεια του εφοδιασμού και των υποδομών των υπηρεσιών τους, προς όφελος των πολιτών τους. Στο πλαίσιο αυτό, η διασφάλιση της κυρίαρχης και βιώσιμης πρόσβασης της Ευρώπης στο διάστημα αποτελεί αδιαμφισβήτητη προτεραιότητα. |
| --- | --- |

3.4.

Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι τα κράτη μέλη πρέπει να επιβεβαιώσουν πλήρως την ευθύνη και την προσήλωσή τους στην παγκόσμια ειρήνη και ασφάλεια, ενισχύοντας την ελευθερία δράσης τους προς το διάστημα και εντός αυτού, βασιζόμενα στις κυρίαρχες ικανότητες και τους πόρους τους· θεωρεί δε ότι αυτό συνιστά ένα από τα αμεσότερα και κρισιμότερα εργαλεία που έχουν στη διάθεσή τους για την ανάληψη δράσης και την άσκηση επιρροής. Προς το σκοπό αυτό, πρέπει να διασφαλίσουν την ανθεκτικότητα της διαστημικής βιομηχανίας τους, καθώς και την ασφάλεια του εφοδιασμού και των υποδομών των υπηρεσιών τους, προς όφελος των πολιτών τους. Στο πλαίσιο αυτό, η διασφάλιση της κυρίαρχης και βιώσιμης πρόσβασης της Ευρώπης στο διάστημα αποτελεί αδιαμφισβήτητη προτεραιότητα.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

Ειδικές παρατηρήσεις

4.1.   Το τοπίο των διαστημικών απειλών

Το τοπίο των διαστημικών απειλών

| 4.1.1. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τον προσδιορισμό των απειλών που θα μπορούσαν να προκαλέσουν διατάραξη, υποβάθμιση ή καταστροφή διαστημικών συστημάτων μέσω της εκπόνησης ετήσιας ανάλυσης του τοπίου των διαστημικών απειλών, η οποία θεωρείται καίριας σημασίας για την κατανόηση του εχθρικού περιβάλλοντος στο οποίο εξελίσσονται σήμερα και αύριο οι διαστημικές και επίγειες υποδομές και υπηρεσίες. |
| --- | --- |

4.1.1.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί τον προσδιορισμό των απειλών που θα μπορούσαν να προκαλέσουν διατάραξη, υποβάθμιση ή καταστροφή διαστημικών συστημάτων μέσω της εκπόνησης ετήσιας ανάλυσης του τοπίου των διαστημικών απειλών, η οποία θεωρείται καίριας σημασίας για την κατανόηση του εχθρικού περιβάλλοντος στο οποίο εξελίσσονται σήμερα και αύριο οι διαστημικές και επίγειες υποδομές και υπηρεσίες.

| 4.1.2. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι μια τέτοια αξιολόγηση θα βοηθούσε να αποτραπεί η απόκτηση ευαίσθητων ικανοτήτων (συμπεριλαμβανομένων δεξιοτήτων, τεχνολογιών, πόρων και δομικών στοιχείων) από δυνητικά εχθρικές χώρες ή οργανώσεις, με στόχο τη διασφάλιση της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης και του ελέγχου των «ευαίσθητων ικανοτήτων». |
| --- | --- |

4.1.2.

Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι μια τέτοια αξιολόγηση θα βοηθούσε να αποτραπεί η απόκτηση ευαίσθητων ικανοτήτων (συμπεριλαμβανομένων δεξιοτήτων, τεχνολογιών, πόρων και δομικών στοιχείων) από δυνητικά εχθρικές χώρες ή οργανώσεις, με στόχο τη διασφάλιση της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης και του ελέγχου των «ευαίσθητων ικανοτήτων».

| 4.1.3. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) πρέπει να συμπεριλάβουν την ευρωπαϊκή διαστημική βιομηχανία (μεγάλες και μικρές οντότητες), τους ερευνητικούς και τεχνολογικούς οργανισμούς, καθώς και τις απόψεις και τη συμβολή της ακαδημαϊκής κοινότητας, στην εκπόνηση της ετήσιας ανάλυσης του τοπίου των διαστημικών απειλών, καθώς και στον προσδιορισμό των συστάσεων και των μέτρων που θα προκύψουν από αυτήν. |
| --- | --- |

4.1.3.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) πρέπει να συμπεριλάβουν την ευρωπαϊκή διαστημική βιομηχανία (μεγάλες και μικρές οντότητες), τους ερευνητικούς και τεχνολογικούς οργανισμούς, καθώς και τις απόψεις και τη συμβολή της ακαδημαϊκής κοινότητας, στην εκπόνηση της ετήσιας ανάλυσης του τοπίου των διαστημικών απειλών, καθώς και στον προσδιορισμό των συστάσεων και των μέτρων που θα προκύψουν από αυτήν.

| 4.1.4. | Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι μια τέτοια διαδικασία θα επέτρεπε στον ιδιωτικό τομέα:






  α) | να ασχοληθεί με νέες προτεραιότητες έρευνας και ανάπτυξης ειδικά εστιασμένες στις ήδη γνωστές απειλές ή σε κάποιο νέο είδος απειλής που θα μπορούσε να προκύψει· |
| --- | --- | --- |

4.1.4.

Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι μια τέτοια διαδικασία θα επέτρεπε στον ιδιωτικό τομέα:

α)

να ασχοληθεί με νέες προτεραιότητες έρευνας και ανάπτυξης ειδικά εστιασμένες στις ήδη γνωστές απειλές ή σε κάποιο νέο είδος απειλής που θα μπορούσε να προκύψει·

| β) | να ευαισθητοποιήσει τους πελάτες και τους θεσμικούς παράγοντες σχετικά με την ανάγκη για προληπτικές προσεγγίσεις· |
| --- | --- |

β)

να ευαισθητοποιήσει τους πελάτες και τους θεσμικούς παράγοντες σχετικά με την ανάγκη για προληπτικές προσεγγίσεις·

| γ) | να καθορίσει νέα πρότυπα σε ευρωπαϊκό επίπεδο και, ως εκ τούτου, να συμβάλει στη διαδικασία τυποποίησης σε παγκόσμιο επίπεδο· |
| --- | --- |

γ)

να καθορίσει νέα πρότυπα σε ευρωπαϊκό επίπεδο και, ως εκ τούτου, να συμβάλει στη διαδικασία τυποποίησης σε παγκόσμιο επίπεδο·

| δ) | να επιδιώξει την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών οντοτήτων· |
| --- | --- |

δ)

να επιδιώξει την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών οντοτήτων·

| ε) | να προσαρμόσει τις «επίγειες» προσεγγίσεις στο διάστημα. |
| --- | --- |

ε)

να προσαρμόσει τις «επίγειες» προσεγγίσεις στο διάστημα.

4.2.   Ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της προστασίας των διαστημικών συστημάτων και υπηρεσιών στην ΕΕ

Ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της προστασίας των διαστημικών συστημάτων και υπηρεσιών στην ΕΕ

4.2.1.   Ένα πανευρωπαϊκό πλαίσιο ασφάλειας για την προστασία των διαστημικών συστημάτων, την ανταλλαγή πληροφοριών και τη συνεργασία για συμβάντα που θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλεια στο διάστημα

Ένα πανευρωπαϊκό πλαίσιο ασφάλειας για την προστασία των διαστημικών συστημάτων, την ανταλλαγή πληροφοριών και τη συνεργασία για συμβάντα που θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλεια στο διάστημα

| 4.2.1.1. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι παγκόσμιες ρυθμιστικές πρωτοβουλίες και οι μονομερείς αποφάσεις σχετικά με τη διαχείριση της διαστημικής κυκλοφορίας (STM) ενδέχεται να δημιουργήσουν δυσχερές περιβάλλον για τους ευρωπαϊκούς παράγοντες. Οι μεταρρυθμίσεις που πραγματοποιούνται εκτός Ευρώπης θα μπορούσαν πράγματι να παρεμποδίσουν δυνητικά την ικανότητα του ευρωπαϊκού διαστημικού τομέα να ανταγωνιστεί επί ίσοις όροις και να επηρεάσουν τη βιωσιμότητά του, θέτοντας σε περαιτέρω κίνδυνο την ευρωπαϊκή κυριαρχία ως πρωταρχικό στόχο της ΕΕ στον τομέα του διαστήματος. |
| --- | --- |

4.2.1.1.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι παγκόσμιες ρυθμιστικές πρωτοβουλίες και οι μονομερείς αποφάσεις σχετικά με τη διαχείριση της διαστημικής κυκλοφορίας (STM) ενδέχεται να δημιουργήσουν δυσχερές περιβάλλον για τους ευρωπαϊκούς παράγοντες. Οι μεταρρυθμίσεις που πραγματοποιούνται εκτός Ευρώπης θα μπορούσαν πράγματι να παρεμποδίσουν δυνητικά την ικανότητα του ευρωπαϊκού διαστημικού τομέα να ανταγωνιστεί επί ίσοις όροις και να επηρεάσουν τη βιωσιμότητά του, θέτοντας σε περαιτέρω κίνδυνο την ευρωπαϊκή κυριαρχία ως πρωταρχικό στόχο της ΕΕ στον τομέα του διαστήματος.

| 4.2.1.2. | Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να αδράξει την ευκαιρία ώστε να βρεθεί στην πρώτη γραμμή των συζητήσεων και να θέσει τα θεμέλια για την προστασία των βασικών διαστημικών υποδομών και των συναφών υπηρεσιών της Ευρώπης. Ενεργώντας προορατικά και προάγοντας τη συνεργασία των κρατών μελών της ΕΕ αντί του κατακερματισμού, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα δώσει στον ευρωπαϊκό διαστημικό τομέα τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει τους συμφωνημένους κανόνες και τις διαδικασίες προς όφελός του και να τους προωθήσει περαιτέρω σε παγκόσμιο επίπεδο. Μια περισσότερο εναρμονισμένη και συνεργατική προσέγγιση μεταξύ των κρατών μελών θα ενθάρρυνε την πραγματοποίηση κοινών επενδύσεων στην άμυνα και, ευρύτερα, στη βιομηχανία της ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, η δυνατότητα κοινών προμηθειών θα μπορούσε να ενισχύσει την αποδοτικότητα από πλευράς ζήτησης και να συμβάλει στην ανταγωνιστικότητα και την αποδοτικότητα της ευρωπαϊκής διαστημικής και αμυντικής βιομηχανίας (4). |
| --- | --- |

4.2.1.2.

Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να αδράξει την ευκαιρία ώστε να βρεθεί στην πρώτη γραμμή των συζητήσεων και να θέσει τα θεμέλια για την προστασία των βασικών διαστημικών υποδομών και των συναφών υπηρεσιών της Ευρώπης. Ενεργώντας προορατικά και προάγοντας τη συνεργασία των κρατών μελών της ΕΕ αντί του κατακερματισμού, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα δώσει στον ευρωπαϊκό διαστημικό τομέα τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει τους συμφωνημένους κανόνες και τις διαδικασίες προς όφελός του και να τους προωθήσει περαιτέρω σε παγκόσμιο επίπεδο. Μια περισσότερο εναρμονισμένη και συνεργατική προσέγγιση μεταξύ των κρατών μελών θα ενθάρρυνε την πραγματοποίηση κοινών επενδύσεων στην άμυνα και, ευρύτερα, στη βιομηχανία της ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, η δυνατότητα κοινών προμηθειών θα μπορούσε να ενισχύσει την αποδοτικότητα από πλευράς ζήτησης και να συμβάλει στην ανταγωνιστικότητα και την αποδοτικότητα της ευρωπαϊκής διαστημικής και αμυντικής βιομηχανίας (4

| 4.2.1.3. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ενίσχυση του δυναμικού των τεχνολογιών και των βιομηχανιών με δευτερογενείς επιδράσεις, όπως η αεροδιαστημική και οι τεχνολογίες που έχουν τόσο στρατιωτικές όσο και μη στρατιωτικές εφαρμογές («διπλής χρήσης»), θα επηρεάσει σημαντικά τόσο τη βιομηχανική όσο και τη στρατιωτική ανάπτυξη της ΕΕ. |
| --- | --- |

4.2.1.3.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ενίσχυση του δυναμικού των τεχνολογιών και των βιομηχανιών με δευτερογενείς επιδράσεις, όπως η αεροδιαστημική και οι τεχνολογίες που έχουν τόσο στρατιωτικές όσο και μη στρατιωτικές εφαρμογές («διπλής χρήσης»), θα επηρεάσει σημαντικά τόσο τη βιομηχανική όσο και τη στρατιωτική ανάπτυξη της ΕΕ.

| 4.2.1.4. | Όσον αφορά την ασφάλεια και την κυβερνοασφάλεια, η ΕΟΚΕ συμφωνεί απολύτως ότι η απαίτηση περί «ασφάλειας εκ σχεδιασμού» είναι ουσιώδης για την ανθεκτικότητα. Τα κοινά ευρωπαϊκά πρότυπα ασφάλειας είναι επίσης ουσιώδους σημασίας, εφόσον χρησιμοποιούνται με πρακτικό τρόπο, δεδομένου ότι οι κύκλοι καθορισμού και υιοθέτησης έχουν συχνά υπερβολικά μεγάλη διάρκεια στην ανταγωνιστική αγορά που αντιμετωπίζει ο ευρωπαϊκός διαστημικός τομέας. Ως εκ τούτου, απαιτείται:






  α) | να αναπτύσσονται τα πρότυπα αυτά παράλληλα με την ανάπτυξη της τεχνολογίας· |
| --- | --- | --- |

4.2.1.4.

Όσον αφορά την ασφάλεια και την κυβερνοασφάλεια, η ΕΟΚΕ συμφωνεί απολύτως ότι η απαίτηση περί «ασφάλειας εκ σχεδιασμού» είναι ουσιώδης για την ανθεκτικότητα. Τα κοινά ευρωπαϊκά πρότυπα ασφάλειας είναι επίσης ουσιώδους σημασίας, εφόσον χρησιμοποιούνται με πρακτικό τρόπο, δεδομένου ότι οι κύκλοι καθορισμού και υιοθέτησης έχουν συχνά υπερβολικά μεγάλη διάρκεια στην ανταγωνιστική αγορά που αντιμετωπίζει ο ευρωπαϊκός διαστημικός τομέας. Ως εκ τούτου, απαιτείται:

α)

να αναπτύσσονται τα πρότυπα αυτά παράλληλα με την ανάπτυξη της τεχνολογίας·

| β) | να θεσπιστεί μια ευέλικτη διαδικασία πιστοποίησης· |
| --- | --- |

β)

να θεσπιστεί μια ευέλικτη διαδικασία πιστοποίησης·

| γ) | καλύτερη θεσμική στήριξη και συνεργασία εντός της αλυσίδας εφοδιασμού για τη συμπερίληψη των νεοφυών επιχειρήσεων και των ΜΜΕ μέσω της ικανότητάς τους να πληρούν τις απαιτήσεις ασφάλειας· |
| --- | --- |

γ)

καλύτερη θεσμική στήριξη και συνεργασία εντός της αλυσίδας εφοδιασμού για τη συμπερίληψη των νεοφυών επιχειρήσεων και των ΜΜΕ μέσω της ικανότητάς τους να πληρούν τις απαιτήσεις ασφάλειας·

| δ) | να καθοριστούν νέα πρότυπα. |
| --- | --- |

δ)

να καθοριστούν νέα πρότυπα.

| 4.2.1.5. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η οδηγία CER (5)(«για την ανθεκτικότητα των κρίσιμων οντοτήτων») και η οδηγία NIS2 (6) («σχετικά με μέτρα για υψηλό κοινό επίπεδο κυβερνοασφάλειας σε ολόκληρη την Ένωση») εφαρμόζονται μόνο σε επίπεδο κρατών μελών και όχι σε επίπεδο θεσμικών οργάνων της ΕΕ. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι οι εν λόγω οδηγίες θα πρέπει να εφαρμοστούν και στους πόρους ιδιοκτησίας της ΕΕ. |
| --- | --- |

4.2.1.5.

Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η οδηγία CER (5

6

4.2.2.   Ενίσχυση της τεχνολογικής κυριαρχίας του διαστημικού τομέα της ΕΕ

Ενίσχυση της τεχνολογικής κυριαρχίας του διαστημικού τομέα της ΕΕ

| 4.2.2.1. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί πλήρως τη βούληση να επιδιωχθεί η αύξηση του προϋπολογισμού του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας και του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», δεδομένου ότι, σε σχέση με τα τελευταία στάδια ανάπτυξης, η ΕΕ φαίνεται να μην έχει μπορέσει μέχρι στιγμής να ευθυγραμμίσει τον προϋπολογισμό της –και τα σχετικά χρηματοδοτικά μέσα– με τις δεδηλωμένες φιλοδοξίες της να φέρει τις προηγμένες τεχνολογίες στο απαιτούμενο επίπεδο ετοιμότητας. |
| --- | --- |

4.2.2.1.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί πλήρως τη βούληση να επιδιωχθεί η αύξηση του προϋπολογισμού του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας και του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», δεδομένου ότι, σε σχέση με τα τελευταία στάδια ανάπτυξης, η ΕΕ φαίνεται να μην έχει μπορέσει μέχρι στιγμής να ευθυγραμμίσει τον προϋπολογισμό της –και τα σχετικά χρηματοδοτικά μέσα– με τις δεδηλωμένες φιλοδοξίες της να φέρει τις προηγμένες τεχνολογίες στο απαιτούμενο επίπεδο ετοιμότητας.

| 4.2.2.2. | Στο πλαίσιο της «ανανέωσης» της κοινής ειδικής ομάδας, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι θα πρέπει να θεσπιστεί μια ενιαία διαδικασία με μέλημα ένα ενιαίο συμφωνημένο και κοινό αποθετήριο κρίσιμων καταστάσεων. Η παρουσία της ευρωπαϊκής διαστημικής βιομηχανίας ως βασικού παράγοντα στην εν λόγω διαδικασία είναι σημαντική, διότι η μείωση της εξάρτησης θα μπορούσε να βελτιώσει την ευρωπαϊκή κυριαρχία στον βαθμό που αυτή συμβάλλει στη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα. |
| --- | --- |

4.2.2.2.

Στο πλαίσιο της «ανανέωσης» της κοινής ειδικής ομάδας, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι θα πρέπει να θεσπιστεί μια ενιαία διαδικασία με μέλημα ένα ενιαίο συμφωνημένο και κοινό αποθετήριο κρίσιμων καταστάσεων. Η παρουσία της ευρωπαϊκής διαστημικής βιομηχανίας ως βασικού παράγοντα στην εν λόγω διαδικασία είναι σημαντική, διότι η μείωση της εξάρτησης θα μπορούσε να βελτιώσει την ευρωπαϊκή κυριαρχία στον βαθμό που αυτή συμβάλλει στη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα.

| 4.2.2.3. | Η ΕΟΚΕ διερωτάται σχετικά με τις μελλοντικές αντίστοιχες αποστολές και αλληλεπιδράσεις της κοινής ειδικής ομάδας και του παρατηρητηρίου για τις κρίσιμες τεχνολογίες και τονίζει την ανάγκη βελτίωσης των συνεργειών μεταξύ τους. |
| --- | --- |

4.2.2.3.

Η ΕΟΚΕ διερωτάται σχετικά με τις μελλοντικές αντίστοιχες αποστολές και αλληλεπιδράσεις της κοινής ειδικής ομάδας και του παρατηρητηρίου για τις κρίσιμες τεχνολογίες και τονίζει την ανάγκη βελτίωσης των συνεργειών μεταξύ τους.

| 4.2.2.4. | Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της δημιουργίας νέων συμμαχιών και των σημαντικών έργων κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος (ΣΕΚΕΕ) που αφορούν τεχνολογίες σχετικές με το διάστημα και την άμυνα, διότι θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αύξηση του επιπέδου χρηματοδότησης, καθώς και στην ανάπτυξη και τη βιωσιμότητα των διπλών πόρων στην Ευρώπη. |
| --- | --- |

4.2.2.4.

Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της δημιουργίας νέων συμμαχιών και των σημαντικών έργων κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος (ΣΕΚΕΕ) που αφορούν τεχνολογίες σχετικές με το διάστημα και την άμυνα, διότι θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αύξηση του επιπέδου χρηματοδότησης, καθώς και στην ανάπτυξη και τη βιωσιμότητα των διπλών πόρων στην Ευρώπη.

4.2.3.   Αντιμετώπιση των κινδύνων για την ασφάλεια στον τομέα του διαστήματος στην ΕΕ

Αντιμετώπιση των κινδύνων για την ασφάλεια στον τομέα του διαστήματος στην ΕΕ

| 4.2.3.1. | Η αντιμετώπιση των κινδύνων για την ασφάλεια στον τομέα του διαστήματος στην ΕΕ μέσω της προστασίας των αλυσίδων εφοδιασμού της και της θέσπισης κανόνων για τις προμήθειες που εγγυώνται πλήρως την ασφάλεια του εφοδιασμού είναι ιδιαίτερα ευπρόσδεκτη. |
| --- | --- |

4.2.3.1.

Η αντιμετώπιση των κινδύνων για την ασφάλεια στον τομέα του διαστήματος στην ΕΕ μέσω της προστασίας των αλυσίδων εφοδιασμού της και της θέσπισης κανόνων για τις προμήθειες που εγγυώνται πλήρως την ασφάλεια του εφοδιασμού είναι ιδιαίτερα ευπρόσδεκτη.

| 4.2.3.2. | Ωστόσο, η ΕΟΚΕ θεωρεί καίριας σημασίας την ευρεία ενσωμάτωση των δράσεων αυτών στο πλαίσιο μιας συνεκτικής και πανευρωπαϊκής βιομηχανικής πολιτικής για το διάστημα. |
| --- | --- |

4.2.3.2.

Ωστόσο, η ΕΟΚΕ θεωρεί καίριας σημασίας την ευρεία ενσωμάτωση των δράσεων αυτών στο πλαίσιο μιας συνεκτικής και πανευρωπαϊκής βιομηχανικής πολιτικής για το διάστημα.

4.2.4.   Ανάπτυξη ικανοτήτων, συμπεριλαμβανομένης της αυτόνομης πρόσβασης της ΕΕ στο διάστημα, για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας

Ανάπτυξη ικανοτήτων, συμπεριλαμβανομένης της αυτόνομης πρόσβασης της ΕΕ στο διάστημα, για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας

| 4.2.4.1. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι τα αυτοπροστατευόμενα ωφέλιμα φορτία, οι εκτοξευτές ταχείας απόκρισης, οι ικανότητες επίγνωσης της κατάστασης του διαστήματος, η συντήρηση σε τροχιά και ένα ασφαλές κυρίαρχο υπολογιστικό νέφος που προορίζεται για τις διαστημικές εφαρμογές αποτελούν βασικές τεχνολογίες/ικανότητες για την ανθεκτικότητα. |
| --- | --- |

4.2.4.1.

Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι τα αυτοπροστατευόμενα ωφέλιμα φορτία, οι εκτοξευτές ταχείας απόκρισης, οι ικανότητες επίγνωσης της κατάστασης του διαστήματος, η συντήρηση σε τροχιά και ένα ασφαλές κυρίαρχο υπολογιστικό νέφος που προορίζεται για τις διαστημικές εφαρμογές αποτελούν βασικές τεχνολογίες/ικανότητες για την ανθεκτικότητα.

| 4.2.4.2. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι θα πρέπει να διασφαλιστεί μακροπρόθεσμα η ανεξάρτητη πρόσβαση της ΕΕ στο διάστημα, δεδομένου ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να εξαρτάται από τρίτες χώρες για την εκτόξευση των διαστημικών της συστημάτων και τη συντήρηση των δικών της διαστημικών υποδομών. Στο πλαίσιο αυτό, η εφαρμογή της αρχής της ευρωπαϊκής προτίμησης στους εκτοξευτήρες για τις θεσμικές εκτοξεύσεις είναι επιβεβλημένη. |
| --- | --- |

4.2.4.2.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι θα πρέπει να διασφαλιστεί μακροπρόθεσμα η ανεξάρτητη πρόσβαση της ΕΕ στο διάστημα, δεδομένου ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να εξαρτάται από τρίτες χώρες για την εκτόξευση των διαστημικών της συστημάτων και τη συντήρηση των δικών της διαστημικών υποδομών. Στο πλαίσιο αυτό, η εφαρμογή της αρχής της ευρωπαϊκής προτίμησης στους εκτοξευτήρες για τις θεσμικές εκτοξεύσεις είναι επιβεβλημένη.

4.2.5.   Αντιμετώπιση των διαστημικών απειλών

Αντιμετώπιση των διαστημικών απειλών

| 4.2.5.1. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι για τον εντοπισμό των απειλών απαιτείται να αναπτυχθεί μια ολοκληρωμένη και αυτόνομη αρχιτεκτονική για τη διαχείριση της διαστημικής κυκλοφορίας (STM), η οποία θα βασίζεται, μεταξύ άλλων, στη δημιουργία και την υποστήριξη χρηματοδοτούμενων γραμμών του προγράμματος για την περαιτέρω ανάπτυξη των ευρωπαϊκών ικανοτήτων STM (επιτήρηση και παρακολούθηση του διαστήματος — SST, επίγνωση του τομέα του διαστήματος — SDA) και θα επιταχύνει την ανάπτυξη εμπορικά βιώσιμων, ανταγωνιστικών και κλιμακούμενων ευρωπαϊκών ικανοτήτων SST και STM (7). |
| --- | --- |

4.2.5.1.

Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι για τον εντοπισμό των απειλών απαιτείται να αναπτυχθεί μια ολοκληρωμένη και αυτόνομη αρχιτεκτονική για τη διαχείριση της διαστημικής κυκλοφορίας (STM), η οποία θα βασίζεται, μεταξύ άλλων, στη δημιουργία και την υποστήριξη χρηματοδοτούμενων γραμμών του προγράμματος για την περαιτέρω ανάπτυξη των ευρωπαϊκών ικανοτήτων STM (επιτήρηση και παρακολούθηση του διαστήματος — SST, επίγνωση του τομέα του διαστήματος — SDA) και θα επιταχύνει την ανάπτυξη εμπορικά βιώσιμων, ανταγωνιστικών και κλιμακούμενων ευρωπαϊκών ικανοτήτων SST και STM (7

| 4.2.5.2. | Υπό την έννοια αυτή, η ΕΟΚΕ συμφωνεί απολύτως με την ισχυρή εστίαση της κοινής ανακοίνωσης στις ικανότητες SDA, υπό την προϋπόθεση ότι βασίζεται στη στήριξη, την εμπειρογνωσία και τις ικανότητες της βιομηχανίας –πέραν των ικανοτήτων της ΕΕ και των κρατών μελών της– σε κάθε στάδιο της διαδικασίας. |
| --- | --- |

4.2.5.2.

Υπό την έννοια αυτή, η ΕΟΚΕ συμφωνεί απολύτως με την ισχυρή εστίαση της κοινής ανακοίνωσης στις ικανότητες SDA, υπό την προϋπόθεση ότι βασίζεται στη στήριξη, την εμπειρογνωσία και τις ικανότητες της βιομηχανίας –πέραν των ικανοτήτων της ΕΕ και των κρατών μελών της– σε κάθε στάδιο της διαδικασίας.

| 4.2.5.3. | Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει τις προσπάθειες των κρατών μελών της ΕΕ να συντονιστούν επαρκώς σε επίπεδο ΕΕ προκειμένου να στηρίξουν τον στόχο της αυξημένης ευρωπαϊκής ανοιχτής στρατηγικής αυτονομίας —σύμφωνα με τη διατλαντική εταιρική σχέση, συμμαχία, συνεργασία με βασικούς στρατηγικούς εταίρους, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο, δέσμευση σε πολυμερές επίπεδο— και, ενδεχομένως, να προετοιμάσουν το έδαφος για την ανάπτυξη ικανοτήτων σε επίπεδο ΕΕ. |
| --- | --- |

4.2.5.3.

Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει τις προσπάθειες των κρατών μελών της ΕΕ να συντονιστούν επαρκώς σε επίπεδο ΕΕ προκειμένου να στηρίξουν τον στόχο της αυξημένης ευρωπαϊκής ανοιχτής στρατηγικής αυτονομίας —σύμφωνα με τη διατλαντική εταιρική σχέση, συμμαχία, συνεργασία με βασικούς στρατηγικούς εταίρους, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο, δέσμευση σε πολυμερές επίπεδο— και, ενδεχομένως, να προετοιμάσουν το έδαφος για την ανάπτυξη ικανοτήτων σε επίπεδο ΕΕ.

| 4.2.5.4. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τη σημασία των διαστημικών ασκήσεων, δεδομένου ότι ο συντονισμός μεταξύ των Ευρωπαίων θα πρέπει να είναι ισχυρότερος, αποτελεσματικότερος και να έχει μεγαλύτερη βαρύτητα όσον αφορά τους συμμάχους μας, ιδίως τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αυτό προϋποθέτει την οικοδόμηση κοινής νοοτροπίας όσον αφορά τις διαστημικές επιχειρήσεις. |
| --- | --- |

4.2.5.4.

Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τη σημασία των διαστημικών ασκήσεων, δεδομένου ότι ο συντονισμός μεταξύ των Ευρωπαίων θα πρέπει να είναι ισχυρότερος, αποτελεσματικότερος και να έχει μεγαλύτερη βαρύτητα όσον αφορά τους συμμάχους μας, ιδίως τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αυτό προϋποθέτει την οικοδόμηση κοινής νοοτροπίας όσον αφορά τις διαστημικές επιχειρήσεις.

4.2.6.   Ενίσχυση της χρήσης του διαστήματος για σκοπούς ασφάλειας και άμυνας

Ενίσχυση της χρήσης του διαστήματος για σκοπούς ασφάλειας και άμυνας

| 4.2.6.1. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι η αυξημένη συμβολή του διαστήματος στις ευρωπαϊκές αμυντικές ικανότητες συνεπάγεται επίσης την εξάρτηση από ήδη υφιστάμενα ευρωπαϊκά εμβληματικά προγράμματα και τη βελτίωσή τους με την προσθήκη μιας διάστασης ασφάλειας και άμυνας. |
| --- | --- |

4.2.6.1.

Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι η αυξημένη συμβολή του διαστήματος στις ευρωπαϊκές αμυντικές ικανότητες συνεπάγεται επίσης την εξάρτηση από ήδη υφιστάμενα ευρωπαϊκά εμβληματικά προγράμματα και τη βελτίωσή τους με την προσθήκη μιας διάστασης ασφάλειας και άμυνας.

| 4.2.6.2. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η επέκταση του προγράμματος Copernicus στις ικανότητες ασφάλειας θα επέφερε σημαντική αύξηση των στόχων του προγράμματος, οι οποίοι θα πρέπει να αξιολογηθούν προσεκτικά, ιδίως σε σχέση με τους συναφείς κινδύνους για τις χρηματοδοτικές ικανότητες του προγράμματος Copernicus και την τρέχουσα πολιτική ανοικτών δεδομένων του. |
| --- | --- |

4.2.6.2.

Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η επέκταση του προγράμματος Copernicus στις ικανότητες ασφάλειας θα επέφερε σημαντική αύξηση των στόχων του προγράμματος, οι οποίοι θα πρέπει να αξιολογηθούν προσεκτικά, ιδίως σε σχέση με τους συναφείς κινδύνους για τις χρηματοδοτικές ικανότητες του προγράμματος Copernicus και την τρέχουσα πολιτική ανοικτών δεδομένων του.

| 4.2.6.3. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία της συμβολής της στρατηγικής στην Πράσινη Συμφωνία της ΕΕ και τα συνδεδεμένα βιομηχανικά οικοσυστήματα. Ειδικότερα, το Copernicus, που θεωρείται παγκόσμιο σημείο αναφοράς για την παρακολούθηση της κλιματικής αλλαγής και του περιβάλλοντος, συμβάλλει άμεσα στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και στην εξεύρεση σχετικών λύσεων, καθώς και στην υποστήριξη του ρόλου της Ευρώπης στην παγκόσμια σκηνή. Δεδομένου ότι το Copernicus έχει καταστεί το παγκοσμίως αποδεκτό πρότυπο για την επιστημονικού επιπέδου απεικόνιση και ποιότητα των δεδομένων, πρέπει να υποστηριχθεί περαιτέρω με αμείωτη φιλοδοξία. |
| --- | --- |

4.2.6.3.

Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία της συμβολής της στρατηγικής στην Πράσινη Συμφωνία της ΕΕ και τα συνδεδεμένα βιομηχανικά οικοσυστήματα. Ειδικότερα, το Copernicus, που θεωρείται παγκόσμιο σημείο αναφοράς για την παρακολούθηση της κλιματικής αλλαγής και του περιβάλλοντος, συμβάλλει άμεσα στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και στην εξεύρεση σχετικών λύσεων, καθώς και στην υποστήριξη του ρόλου της Ευρώπης στην παγκόσμια σκηνή. Δεδομένου ότι το Copernicus έχει καταστεί το παγκοσμίως αποδεκτό πρότυπο για την επιστημονικού επιπέδου απεικόνιση και ποιότητα των δεδομένων, πρέπει να υποστηριχθεί περαιτέρω με αμείωτη φιλοδοξία.

| 4.2.6.4. | Όσον αφορά το IRIS2, η ΕΟΚΕ τάσσεται σθεναρά υπέρ ενός προγράμματος που θα βοηθήσει την Ένωση να παραμείνει κορυφαίος διεθνής παράγοντας με ελευθερία δράσης στον τομέα του διαστήματος. |
| --- | --- |

4.2.6.4.

Όσον αφορά το IRIS2

| 4.2.6.5. | Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι όλες οι δράσεις που σχετίζονται με τη βιομηχανία (ανταγωνιστικότητα, κρίσιμες τεχνολογίες, ασφάλεια της αλυσίδας εφοδιασμού κ.λπ.) απαιτείται να ενσωματωθούν σε μια συνεκτική και πανευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική, σε ένα πλαίσιο ισχυρότατης εξάρτησης της ευρωπαϊκής διαστημικής βιομηχανίας από πολύ περιορισμένες ανοιχτές αγορές. |
| --- | --- |

4.2.6.5.

Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι όλες οι δράσεις που σχετίζονται με τη βιομηχανία (ανταγωνιστικότητα, κρίσιμες τεχνολογίες, ασφάλεια της αλυσίδας εφοδιασμού κ.λπ.) απαιτείται να ενσωματωθούν σε μια συνεκτική και πανευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική, σε ένα πλαίσιο ισχυρότατης εξάρτησης της ευρωπαϊκής διαστημικής βιομηχανίας από πολύ περιορισμένες ανοιχτές αγορές.

| 4.2.6.6. | Η ΕΟΚΕ θα ήθελε να υπογραμμίσει ότι το διάστημα αποτελεί καινοτόμο και διαρκώς εξελισσόμενο τομέα. Προκειμένου να εξασφαλιστεί η ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών διαστημικών δραστηριοτήτων, η ανάπτυξη των επαγγελματικών δεξιοτήτων απαιτεί συνεχή προσαρμογή και βελτίωση. Δεδομένου ότι οι τάσεις όσον αφορά τις προσλήψεις στον συγκεκριμένο κλάδο ήταν ισχυρές κατά τα τελευταία χρόνια, και αναμένεται να παραμείνουν ισχυρές στο εγγύς μέλλον, αυτές πρέπει να συνοδευτούν και από συγκεκριμένες δράσεις, όπως η ίδρυση μιας Ακαδημίας Διαστήματος της ΕΕ. |
| --- | --- |

4.2.6.6.

Η ΕΟΚΕ θα ήθελε να υπογραμμίσει ότι το διάστημα αποτελεί καινοτόμο και διαρκώς εξελισσόμενο τομέα. Προκειμένου να εξασφαλιστεί η ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών διαστημικών δραστηριοτήτων, η ανάπτυξη των επαγγελματικών δεξιοτήτων απαιτεί συνεχή προσαρμογή και βελτίωση. Δεδομένου ότι οι τάσεις όσον αφορά τις προσλήψεις στον συγκεκριμένο κλάδο ήταν ισχυρές κατά τα τελευταία χρόνια, και αναμένεται να παραμείνουν ισχυρές στο εγγύς μέλλον, αυτές πρέπει να συνοδευτούν και από συγκεκριμένες δράσεις, όπως η ίδρυση μιας Ακαδημίας Διαστήματος της ΕΕ.

4.2.7.   Συνεργασία για υπεύθυνες συμπεριφορές στο απώτερο διάστημα

Συνεργασία για υπεύθυνες συμπεριφορές στο απώτερο διάστημα

| 4.2.7.1. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι, προκειμένου να εξασφαλιστεί η ασφαλής, βιώσιμη και αξιόπιστη χρήση των διαστημικών ικανοτήτων, οι συμπράξεις και οι κοινοπραξίες με άλλες περιοχές, άλλες οντότητες και άλλα ομόφρονα τρίτα μέρη είναι ουσιώδεις. |
| --- | --- |

4.2.7.1.

Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι, προκειμένου να εξασφαλιστεί η ασφαλής, βιώσιμη και αξιόπιστη χρήση των διαστημικών ικανοτήτων, οι συμπράξεις και οι κοινοπραξίες με άλλες περιοχές, άλλες οντότητες και άλλα ομόφρονα τρίτα μέρη είναι ουσιώδεις.

| 4.2.7.2. | Εάν η συνεργασία είναι καίριας σημασίας, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η διατήρηση της ευρωπαϊκής κυριαρχίας και αυτονομίας θα πρέπει να συμπεριληφθεί ως απαραίτητη προϋπόθεση, με παράλληλη προώθηση της συνεργασίας και της διαλειτουργικότητας, με την αμοιβαιότητα και το αμοιβαίο όφελος με τις Ηνωμένες Πολιτείες και άλλα ομόφρονα τρίτα μέρη ως κοινούς κανόνες. |
| --- | --- |

4.2.7.2.

Εάν η συνεργασία είναι καίριας σημασίας, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η διατήρηση της ευρωπαϊκής κυριαρχίας και αυτονομίας θα πρέπει να συμπεριληφθεί ως απαραίτητη προϋπόθεση, με παράλληλη προώθηση της συνεργασίας και της διαλειτουργικότητας, με την αμοιβαιότητα και το αμοιβαίο όφελος με τις Ηνωμένες Πολιτείες και άλλα ομόφρονα τρίτα μέρη ως κοινούς κανόνες.

Βρυξέλλες, 12 Ιουλίου 2023.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Oliver RÖPKE

---

(1)  Σύμφωνα με τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση ενωσιακού προγράμματος ασφαλούς συνδεσιμότητας για την περίοδο 2023-2027» [COM(2022) 57 final — 2022/0039 (COD)] και «Κοινή ανακοίνωση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο: Μια προσέγγιση της ΕΕ για τη διαχείριση της διαστημικής κυκλοφορίας — Μια συνεισφορά της ΕΕ για την αντιμετώπιση μιας παγκόσμιας πρόκλησης» [JOIN(2022) 4 final] (ΕΕ C 486 της 21.12.2022, σ. 172)· και Νέο Διάστημα.

1

Νέο Διάστημα

(2)  Ειδικότερα όσον αφορά την απασχόληση των γυναικών.

2

(3)  COM(2021) 70 final.

3

(4)  Όπως επισημάνθηκε στη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση πράξης για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας μέσω κοινών προμηθειών» [COM(2022) 349 final] (ΕΕ C 486 της 21.12.2022, σ. 168).

4

(5)  Οδηγία (ΕΕ) 2022/2557 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Δεκεμβρίου 2022, για την ανθεκτικότητα των κρίσιμων οντοτήτων και την κατάργηση της οδηγίας 2008/114/ΕΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 333 της 27.12.2022, σ. 164).

5

(6)  Οδηγία (ΕΕ) 2022/2555 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Δεκεμβρίου 2022, σχετικά με μέτρα για υψηλό κοινό επίπεδο κυβερνοασφάλειας σε ολόκληρη την Ένωση, την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 910/2014 και της οδηγίας (ΕΕ) 2018/1972, και για την κατάργηση της οδηγίας (ΕΕ) 2016/1148 (οδηγία NIS 2) (ΕΕ L 333 της 27.12.2022, σ. 80).

6

(7)  Σύμφωνα με τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση ενωσιακού προγράμματος ασφαλούς συνδεσιμότητας για την περίοδο 2023-2027» [COM(2022) 57 final — 2022/0039 (COD)] και «Κοινή ανακοίνωση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο: Μια προσέγγιση της ΕΕ για τη διαχείριση της διαστημικής κυκλοφορίας — Μια συνεισφορά της ΕΕ για την αντιμετώπιση μιας παγκόσμιας πρόκλησης» [JOIN(2022) 4 final] (ΕΕ C 486 της 21.12.2022, σ. 172)· και Νέο Διάστημα.

7

---

| 29.9.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 349/161 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 349/161

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με την επανεξέταση του πλαισίου διαχείρισης κρίσεων και ασφάλισης καταθέσεων που συμβάλλει στην ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης»

[COM(2023) 225 final]

«Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 806/2014 όσον αφορά τα μέτρα έγκαιρης παρέμβασης, τις προϋποθέσεις εξυγίανσης και τη χρηματοδότηση για δράση εξυγίανσης»

[COM(2023) 226 final — 2023/0111 (COD)]

«Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 2014/59/ΕΕ όσον αφορά τα μέτρα έγκαιρης παρέμβασης, τις προϋποθέσεις εξυγίανσης και τη χρηματοδότηση της δράσης εξυγίανσης»

[COM(2023) 227 final — 2023/0112 (COD)]

«Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 2014/59/ΕΕ και του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 806/2014 όσον αφορά ορισμένες πτυχές της ελάχιστης απαίτησης ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων»

[COM(2023) 229 final — 2023/0113 (COD)]

(2023/C 349/24)

| Εισηγητής: | ο κ. Giuseppe GUERINI |
| --- | --- |
| Συνεισηγητής: | ο κ. Christophe LEFÈVRE |

Εισηγητής:

ο κ. Giuseppe GUERINI

Giuseppe GUERINI

Συνεισηγητής:

ο κ. Christophe LEFÈVRE

Christophe LEFÈVRE

| Αιτήσεις γνωμοδότησης | 8.12.2022, επιστολή του ισπανικού υπουργείου Εξωτερικών, Ευρωπαϊκής Ένωσης και Συνεργασίας
  Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 23.6.2023 [COM(2023) 229 final, 11.7.2023 COM(2023) 226 final] και 11.7.2023 [COM(2023) 227 final].
  Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 12.6.2023 [COM(2023) 229 final], 10/07/2023 [COM(2023) 226 final και 227 final],
  Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2.6.2023 [COM(2023) 225 final] |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρα 114 και 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. |
| Αρμόδιο τμήμα | Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 27.6.2023 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 13.7.2023 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 580 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 175/0/2 |

Αιτήσεις γνωμοδότησης

8.12.2022, επιστολή του ισπανικού υπουργείου Εξωτερικών, Ευρωπαϊκής Ένωσης και Συνεργασίας

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 23.6.2023 [COM(2023) 229 final, 11.7.2023 COM(2023) 226 final] και 11.7.2023 [COM(2023) 227 final].

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 12.6.2023 [COM(2023) 229 final], 10/07/2023 [COM(2023) 226 final και 227 final],

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2.6.2023 [COM(2023) 225 final]

Νομική βάση

Άρθρα 114 και 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αρμόδιο τμήμα

Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

27.6.2023

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

13.7.2023

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

580

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

175/0/2

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επικροτεί την ολοκληρωμένη πρωτοβουλία της Επιτροπής να συμπληρώσει τη νομοθεσία για τη διαχείριση τραπεζικών κρίσεων και την ασφάλιση των καταθέσεων, καθώς η προώθηση της Τραπεζικής Ένωσης αποτελεί βασικό βήμα για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ενιαίας αγοράς προς το συμφέρον των καταθετών και των φορολογουμένων. |
| --- | --- |

1.1.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επικροτεί την ολοκληρωμένη πρωτοβουλία της Επιτροπής να συμπληρώσει τη νομοθεσία για τη διαχείριση τραπεζικών κρίσεων και την ασφάλιση των καταθέσεων, καθώς η προώθηση της Τραπεζικής Ένωσης αποτελεί βασικό βήμα για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ενιαίας αγοράς προς το συμφέρον των καταθετών και των φορολογουμένων.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι οι πρόσφατες τραπεζικές κρίσεις στις ΗΠΑ αναδεικνύουν τόσο τη σημασία που υπέχει η ταχύτητα αντίδρασης στον περιορισμό του κινδύνου μετάδοσης της εκάστοτε κρίσης και απώλειας της εμπιστοσύνης των επενδυτών και των καταθετών όσο και την ανάγκη για ευελιξία στην αντιμετώπιση των τραπεζικών κρίσεων. Η πρόσφατη εμπειρία δείχνει επίσης τη σημασία που υπέχει η διεκπεραίωση της μεταβίβασης μιας προβληματικής τράπεζας σε μια άλλη τράπεζα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. |
| --- | --- |

1.2.

Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι οι πρόσφατες τραπεζικές κρίσεις στις ΗΠΑ αναδεικνύουν τόσο τη σημασία που υπέχει η ταχύτητα αντίδρασης στον περιορισμό του κινδύνου μετάδοσης της εκάστοτε κρίσης και απώλειας της εμπιστοσύνης των επενδυτών και των καταθετών όσο και την ανάγκη για ευελιξία στην αντιμετώπιση των τραπεζικών κρίσεων. Η πρόσφατη εμπειρία δείχνει επίσης τη σημασία που υπέχει η διεκπεραίωση της μεταβίβασης μιας προβληματικής τράπεζας σε μια άλλη τράπεζα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά το γεγονός ότι, με την πρότασή της, η Επιτροπή επέκτεινε την προστασία που παρέχει το Σύστημα Εγγύησης των Καταθέσεων (ΣΕΚ) στις καταθέσεις των δημόσιων αρχών, καθώς και την προσπάθεια που καταβάλλει η Επιτροπή για την ενίσχυση της εναρμόνισης των μέσων προστασίας των καταθέσεων σε ολόκληρη την ΕΕ. Δεδομένου ότι τα επαρκώς χρηματοδοτούμενα και οργανωμένα Ταμεία Ασφάλισης Καταθέσεων διαδραματίζουν θεμελιώδη ρόλο, η ενισχυμένη εναρμόνιση που προτείνει η Επιτροπή θα είναι ασφαλώς επωφελής. |
| --- | --- |

1.3.

Η ΕΟΚΕ εκτιμά το γεγονός ότι, με την πρότασή της, η Επιτροπή επέκτεινε την προστασία που παρέχει το Σύστημα Εγγύησης των Καταθέσεων (ΣΕΚ) στις καταθέσεις των δημόσιων αρχών, καθώς και την προσπάθεια που καταβάλλει η Επιτροπή για την ενίσχυση της εναρμόνισης των μέσων προστασίας των καταθέσεων σε ολόκληρη την ΕΕ. Δεδομένου ότι τα επαρκώς χρηματοδοτούμενα και οργανωμένα Ταμεία Ασφάλισης Καταθέσεων διαδραματίζουν θεμελιώδη ρόλο, η ενισχυμένη εναρμόνιση που προτείνει η Επιτροπή θα είναι ασφαλώς επωφελής.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι ένας από τους κύριους στόχους της πρότασης της Επιτροπής είναι η διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής για την εξυγίανση των τραπεζών. Η ΕΟΚΕ κατανοεί πλήρως την προσέγγιση της Επιτροπής, το πλαίσιο, το κανονιστικό σκεπτικό και τους μακροπρόθεσμους στόχους της. |
| --- | --- |

1.4.

Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι ένας από τους κύριους στόχους της πρότασης της Επιτροπής είναι η διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής για την εξυγίανση των τραπεζών. Η ΕΟΚΕ κατανοεί πλήρως την προσέγγιση της Επιτροπής, το πλαίσιο, το κανονιστικό σκεπτικό και τους μακροπρόθεσμους στόχους της.

| 1.5. | Με γνώμονα τις πρόσφατες τραπεζικές κρίσεις, η ΕΟΚΕ επισημαίνει την ανάγκη να ακολουθηθεί ρεαλιστική και ευέλικτη προσέγγιση που θα βασίζεται στις ιδιαιτερότητες των διαφόρων επιμέρους υποθέσεων όσον αφορά: α) τη ρυθμιστική πτυχή· β) την επιλογή των πλέον αποτελεσματικών διαθέσιμων μέσων· γ) τον πρακτικό αντίκτυπο της δράσης που αναλαμβάνεται· δ) την απαραίτητη συνεργασία των ενδιαφερόμενων μερών· ε) την ταχύτητα εκτέλεσης· και στ) τη φύση των χρηματοδοτικών πόρων που θα χρησιμοποιηθούν για την εφαρμογή των λύσεων που έχουν επιλεγεί για τη διαχείριση κρίσεων. |
| --- | --- |

1.5.

Με γνώμονα τις πρόσφατες τραπεζικές κρίσεις, η ΕΟΚΕ επισημαίνει την ανάγκη να ακολουθηθεί ρεαλιστική και ευέλικτη προσέγγιση που θα βασίζεται στις ιδιαιτερότητες των διαφόρων επιμέρους υποθέσεων όσον αφορά: α) τη ρυθμιστική πτυχή· β) την επιλογή των πλέον αποτελεσματικών διαθέσιμων μέσων· γ) τον πρακτικό αντίκτυπο της δράσης που αναλαμβάνεται· δ) την απαραίτητη συνεργασία των ενδιαφερόμενων μερών· ε) την ταχύτητα εκτέλεσης· και στ) τη φύση των χρηματοδοτικών πόρων που θα χρησιμοποιηθούν για την εφαρμογή των λύσεων που έχουν επιλεγεί για τη διαχείριση κρίσεων.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η εξυγίανση ενδέχεται να μην είναι πάντα η καταλληλότερη λύση για την πλήρη προστασία των οικονομικών οικοσυστημάτων στο πλαίσιο των οποίων λειτουργεί μια προβληματική τράπεζα. Οσάκις η εξυγίανση αποδεικνύεται ενδεχομένως πιο δαπανηρή από την εκκαθάριση, τότε οι προβληματικές τράπεζες θα πρέπει να περιέρχονται σε κατάσταση αφερεγγυότητας. |
| --- | --- |

1.6.

Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η εξυγίανση ενδέχεται να μην είναι πάντα η καταλληλότερη λύση για την πλήρη προστασία των οικονομικών οικοσυστημάτων στο πλαίσιο των οποίων λειτουργεί μια προβληματική τράπεζα. Οσάκις η εξυγίανση αποδεικνύεται ενδεχομένως πιο δαπανηρή από την εκκαθάριση, τότε οι προβληματικές τράπεζες θα πρέπει να περιέρχονται σε κατάσταση αφερεγγυότητας.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι η αξιολόγηση του δημόσιου συμφέροντος θα μπορούσε να βελτιωθεί, μέσω μιας πιο διαφανούς και εναρμονισμένης προσέγγισης σε ολόκληρη την ΕΕ. Αναγνωρίζοντας ότι η επίτευξη ισορροπίας μεταξύ ευελιξίας και προβλεψιμότητας αποτελεί πολύ δύσκολη αποστολή για τις ρυθμιστικές αρχές, η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει τους συννομοθέτες να εξεύρουν λύσεις που μειώνουν όσο το δυνατόν περισσότερο την ανασφάλεια δικαίου. |
| --- | --- |

1.7.

Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι η αξιολόγηση του δημόσιου συμφέροντος θα μπορούσε να βελτιωθεί, μέσω μιας πιο διαφανούς και εναρμονισμένης προσέγγισης σε ολόκληρη την ΕΕ. Αναγνωρίζοντας ότι η επίτευξη ισορροπίας μεταξύ ευελιξίας και προβλεψιμότητας αποτελεί πολύ δύσκολη αποστολή για τις ρυθμιστικές αρχές, η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει τους συννομοθέτες να εξεύρουν λύσεις που μειώνουν όσο το δυνατόν περισσότερο την ανασφάλεια δικαίου.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να επιτευχθεί κατάλληλη ισορροπία μεταξύ της ρητής διατύπωσης της «αξιολόγησης του δημόσιου συμφέροντος» και της αναλογικότητας της εφαρμογής της στις μικρές, μεσαίες και τοπικές τράπεζες. Η επέκταση της αξιολόγησης του δημόσιου συμφέροντος ώστε να συμπεριλάβει τράπεζες που διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο σε περιφερειακό επίπεδο εξακολουθεί να αφήνει περιθώρια ανασφάλειας στο ισχύον πλαίσιο. |
| --- | --- |

1.8.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να επιτευχθεί κατάλληλη ισορροπία μεταξύ της ρητής διατύπωσης της «αξιολόγησης του δημόσιου συμφέροντος» και της αναλογικότητας της εφαρμογής της στις μικρές, μεσαίες και τοπικές τράπεζες. Η επέκταση της αξιολόγησης του δημόσιου συμφέροντος ώστε να συμπεριλάβει τράπεζες που διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο σε περιφερειακό επίπεδο εξακολουθεί να αφήνει περιθώρια ανασφάλειας στο ισχύον πλαίσιο.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τη σημασία που υπέχει η τήρηση της αρχής της αναλογικότητας, για να υπάρξει ρύθμιση κατάλληλη για την επίτευξη των στόχων της, χωρίς να θίγονται υπέρμετρα τα συμφέροντα των μικρών, μεσαίων και τοπικών τραπεζών. Η αρχή της αναλογικότητας θα πρέπει να λαμβάνεται επίσης υπόψη κατά την εφαρμογή της αξιολόγησης του δημόσιου συμφέροντος, ιδίως όσον αφορά τοπικές τράπεζες οι οποίες δεν ενέχουν κίνδυνο για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. |
| --- | --- |

1.9.

Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τη σημασία που υπέχει η τήρηση της αρχής της αναλογικότητας, για να υπάρξει ρύθμιση κατάλληλη για την επίτευξη των στόχων της, χωρίς να θίγονται υπέρμετρα τα συμφέροντα των μικρών, μεσαίων και τοπικών τραπεζών. Η αρχή της αναλογικότητας θα πρέπει να λαμβάνεται επίσης υπόψη κατά την εφαρμογή της αξιολόγησης του δημόσιου συμφέροντος, ιδίως όσον αφορά τοπικές τράπεζες οι οποίες δεν ενέχουν κίνδυνο για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.

| 1.10. | Καίτοι αναγνωρίζει τις διαφορετικές αρμοδιότητες σε σχέση με τις διατάξεις που διέπουν τις τράπεζες και εκείνες που διέπουν τις κρατικές ενισχύσεις, η ΕΟΚΕ φρονεί ότι ολόκληρη η δέσμη μέτρων για τη διαχείριση τραπεζικών κρίσεων και την ασφάλιση των καταθέσεων θα πρέπει να συντονιστεί καταλλήλως με την αναμενόμενη αναθεώρηση της ανακοίνωσης του 2013 (1) σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις στον τραπεζικό τομέα. Ειδάλλως, ελλοχεύει ο κίνδυνος εφαρμογής προτάσεων που ενδέχεται να μην συνάδουν με τη νομοθεσία περί κρατικών ενισχύσεων, με συνέπεια την έλλειψη προβλεψιμότητας και την ανασφάλεια δικαίου. |
| --- | --- |

1.10.

Καίτοι αναγνωρίζει τις διαφορετικές αρμοδιότητες σε σχέση με τις διατάξεις που διέπουν τις τράπεζες και εκείνες που διέπουν τις κρατικές ενισχύσεις, η ΕΟΚΕ φρονεί ότι ολόκληρη η δέσμη μέτρων για τη διαχείριση τραπεζικών κρίσεων και την ασφάλιση των καταθέσεων θα πρέπει να συντονιστεί καταλλήλως με την αναμενόμενη αναθεώρηση της ανακοίνωσης του 2013 (1

| 1.11. | Η Επιτροπή επικεντρώθηκε στην ενίσχυση του μέσου στρατηγικής μεταβίβασης με τη χρήση του ΣΕΚ, παρέχοντας τη δυνατότητα πρόσβασης στο Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης εφόσον συντρέχουν οι κατάλληλες εγγυήσεις. Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει ένα βήμα προς την εγκαθίδρυση ευρωπαϊκού συστήματος ασφάλισης καταθέσεων, αλλά οι ανεπάρκειες θα εξακολουθήσουν να υφίστανται έως ότου ολοκληρωθεί η Τραπεζική Ένωση, καθότι η αγορά θα εξακολουθήσει να είναι κατακερματισμένη. |
| --- | --- |

1.11.

Η Επιτροπή επικεντρώθηκε στην ενίσχυση του μέσου στρατηγικής μεταβίβασης με τη χρήση του ΣΕΚ, παρέχοντας τη δυνατότητα πρόσβασης στο Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης εφόσον συντρέχουν οι κατάλληλες εγγυήσεις. Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει ένα βήμα προς την εγκαθίδρυση ευρωπαϊκού συστήματος ασφάλισης καταθέσεων, αλλά οι ανεπάρκειες θα εξακολουθήσουν να υφίστανται έως ότου ολοκληρωθεί η Τραπεζική Ένωση, καθότι η αγορά θα εξακολουθήσει να είναι κατακερματισμένη.

2.   Πλαίσιο και αίτηση γνωμοδότησης της Ισπανίας προς την ΕΟΚΕ

Πλαίσιο και αίτηση γνωμοδότησης της Ισπανίας προς την ΕΟΚΕ

| 2.1. | Η ισπανική κυβέρνηση ζήτησε από την ΕΟΚΕ να καταρτίσει διερευνητική γνωμοδότηση με θέμα την πρόταση για την τραπεζική ένωση, εστιάζοντας ειδικότερα στην ανάγκη να προωθηθεί η ευρύτερη εφαρμογή της αξιολόγησης του δημόσιου συμφέροντος, έτσι ώστε να συμπεριληφθούν οι τράπεζες —ιδίως οι μεσαίες και μικρές— στην εναρμονισμένη διαδικασία εξυγίανσης σε περίπτωση κρίσης. |
| --- | --- |

2.1.

Η ισπανική κυβέρνηση ζήτησε από την ΕΟΚΕ να καταρτίσει διερευνητική γνωμοδότηση με θέμα την πρόταση για την τραπεζική ένωση, εστιάζοντας ειδικότερα στην ανάγκη να προωθηθεί η ευρύτερη εφαρμογή της αξιολόγησης του δημόσιου συμφέροντος, έτσι ώστε να συμπεριληφθούν οι τράπεζες —ιδίως οι μεσαίες και μικρές— στην εναρμονισμένη διαδικασία εξυγίανσης σε περίπτωση κρίσης.

| 2.2. | Στις 18 Απριλίου 2023 η Επιτροπή εξέδωσε τέσσερις επιμέρους νομοθετικές προτάσεις για την ενίσχυση του υφιστάμενου ενωσιακού πλαισίου διαχείρισης τραπεζικών κρίσεων και ασφάλισης των καταθέσεων, εστιάζοντας στις μεσαίες και τις μικρότερες τράπεζες (2). |
| --- | --- |

2.2.

Στις 18 Απριλίου 2023 η Επιτροπή εξέδωσε τέσσερις επιμέρους νομοθετικές προτάσεις για την ενίσχυση του υφιστάμενου ενωσιακού πλαισίου διαχείρισης τραπεζικών κρίσεων και ασφάλισης των καταθέσεων, εστιάζοντας στις μεσαίες και τις μικρότερες τράπεζες (2

| 2.3. | Σύμφωνα με την Επιτροπή, «η πείρα έχει δείξει ότι σε πολλές προβληματικές μεσαίες και μικρότερες τράπεζες εφαρμόστηκαν λύσεις εκτός του πλαισίου εξυγίανσης» (3), ενίοτε με τη χρήση «χρημάτων των φορολογουμένων αντί των απαιτούμενων εσωτερικών πόρων της τράπεζας ή ιδιωτικών, χρηματοδοτούμενων από τον κλάδο διχτυών ασφαλείας (ΣΕΚ και ταμεία εξυγίανσης)» (4), με ισχυρό αρνητικές συνέπειες στην οικονομία και στην κοινή γνώμη. |
| --- | --- |

2.3.

Σύμφωνα με την Επιτροπή, «η πείρα έχει δείξει ότι σε πολλές προβληματικές μεσαίες και μικρότερες τράπεζες εφαρμόστηκαν λύσεις εκτός του πλαισίου εξυγίανσης» (3

4

| 2.4. | Ως εκ τούτου, οι νέοι προτεινόμενοι κανόνες επιτρέπουν στις αρχές να χρησιμοποιούν την εξυγίανση ως βασική συνιστώσα της εργαλειοθήκης για τη διαχείριση κρίσεων, με έμφαση στο γεγονός ότι η εξυγίανση θα μπορούσε να είναι λιγότερο ανατρεπτική από την εκκαθάριση για τους πελάτες, καθότι οι τελευταίοι διατηρούν πρόσβαση στους λογαριασμούς ενώ διαφυλάσσονται παράλληλα οι κρίσιμες λειτουργίες της τράπεζας. |
| --- | --- |

2.4.

Ως εκ τούτου, οι νέοι προτεινόμενοι κανόνες επιτρέπουν στις αρχές να χρησιμοποιούν την εξυγίανση ως βασική συνιστώσα της εργαλειοθήκης για τη διαχείριση κρίσεων, με έμφαση στο γεγονός ότι η εξυγίανση θα μπορούσε να είναι λιγότερο ανατρεπτική από την εκκαθάριση για τους πελάτες, καθότι οι τελευταίοι διατηρούν πρόσβαση στους λογαριασμούς ενώ διαφυλάσσονται παράλληλα οι κρίσιμες λειτουργίες της τράπεζας.

| 2.5. | Οι προτάσεις της Επιτροπής διευκολύνουν επίσης τη χρήση ΣΕΚ σε καταστάσεις κρίσης για την προστασία των καταθετών από τις ζημίες, οσάκις αυτό είναι αναγκαίο για την αποφυγή μετάδοσης της κρίσης σε άλλες τράπεζες και ευρύτερης ζημίας για τις κοινότητες και την οικονομία. Βασιζόμενη σε δίχτυα ασφαλείας χρηματοδοτούμενα από τον κλάδο (όπως ΣΕΚ και ταμεία εξυγίανσης), η πρόταση αποβλέπει επίσης στη διασφάλιση των χρημάτων των φορολογουμένων σε περίπτωση τραπεζικών κρίσεων. |
| --- | --- |

2.5.

Οι προτάσεις της Επιτροπής διευκολύνουν επίσης τη χρήση ΣΕΚ σε καταστάσεις κρίσης για την προστασία των καταθετών από τις ζημίες, οσάκις αυτό είναι αναγκαίο για την αποφυγή μετάδοσης της κρίσης σε άλλες τράπεζες και ευρύτερης ζημίας για τις κοινότητες και την οικονομία. Βασιζόμενη σε δίχτυα ασφαλείας χρηματοδοτούμενα από τον κλάδο (όπως ΣΕΚ και ταμεία εξυγίανσης), η πρόταση αποβλέπει επίσης στη διασφάλιση των χρημάτων των φορολογουμένων σε περίπτωση τραπεζικών κρίσεων.

| 2.6. | Το επίπεδο εγγύησης των 100 000 ευρώ ανά καταθέτη και τράπεζα, όπως προβλέπεται στην οδηγία για τα ΣΕΚ, επιβεβαιώνεται όσον αφορά όλους τους επιλέξιμους καταθέτες της ΕΕ και θα επεκταθεί σε δημόσιους φορείς, όπως νοσοκομεία, σχολεία και δήμους, καθώς και σε χρήματα πελατών που κατατίθενται σε ορισμένα είδη κεφαλαίων πελατών (τουτέστιν από εταιρείες επενδύσεων, ιδρύματα πληρωμών και ιδρύματα ηλεκτρονικού χρήματος). Με την πρόταση της Επιτροπής επιχειρείται επίσης να εναρμονισθούν τα πρότυπα προστασίας των καταθετών σε ολόκληρη την ΕΕ. |
| --- | --- |

2.6.

Το επίπεδο εγγύησης των 100 000 ευρώ ανά καταθέτη και τράπεζα, όπως προβλέπεται στην οδηγία για τα ΣΕΚ, επιβεβαιώνεται όσον αφορά όλους τους επιλέξιμους καταθέτες της ΕΕ και θα επεκταθεί σε δημόσιους φορείς, όπως νοσοκομεία, σχολεία και δήμους, καθώς και σε χρήματα πελατών που κατατίθενται σε ορισμένα είδη κεφαλαίων πελατών (τουτέστιν από εταιρείες επενδύσεων, ιδρύματα πληρωμών και ιδρύματα ηλεκτρονικού χρήματος). Με την πρόταση της Επιτροπής επιχειρείται επίσης να εναρμονισθούν τα πρότυπα προστασίας των καταθετών σε ολόκληρη την ΕΕ.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

Γενικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται τους στόχους των νομοθετικών προτάσεων που εξέδωσε η Επιτροπή για τη βελτίωση της διαχείρισης των τραπεζικών κρίσεων και τη διασφάλιση επαρκούς προστασίας των καταθέσεων των τραπεζών σε περίπτωση κρίσης. |
| --- | --- |

3.1.

Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται τους στόχους των νομοθετικών προτάσεων που εξέδωσε η Επιτροπή για τη βελτίωση της διαχείρισης των τραπεζικών κρίσεων και τη διασφάλιση επαρκούς προστασίας των καταθέσεων των τραπεζών σε περίπτωση κρίσης.

| 3.2. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την ολοκληρωμένη πρωτοβουλία της Επιτροπής να συμπληρώσει τη νομοθεσία για τη διαχείριση τραπεζικών κρίσεων και την ασφάλιση των καταθέσεων, καθώς η βελτίωση και η προώθηση της Τραπεζικής Ένωσης αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ενιαίας αγοράς προς το συμφέρον των καταθετών και των φορολογουμένων. Επιπλέον, η ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης είναι καίριας σημασίας για να επιτευχθεί μια πραγματική οικονομική και νομισματική ένωση, ικανή να διασφαλίσει τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και την ορθή διαχείριση κρίσεων σε περίπτωση ανάγκης. |
| --- | --- |

3.2.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί την ολοκληρωμένη πρωτοβουλία της Επιτροπής να συμπληρώσει τη νομοθεσία για τη διαχείριση τραπεζικών κρίσεων και την ασφάλιση των καταθέσεων, καθώς η βελτίωση και η προώθηση της Τραπεζικής Ένωσης αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ενιαίας αγοράς προς το συμφέρον των καταθετών και των φορολογουμένων. Επιπλέον, η ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης είναι καίριας σημασίας για να επιτευχθεί μια πραγματική οικονομική και νομισματική ένωση, ικανή να διασφαλίσει τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και την ορθή διαχείριση κρίσεων σε περίπτωση ανάγκης.

| 3.3. | Όπως έχει αναφέρει σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις (5), η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η ενίσχυση του υφιστάμενου πλαισίου για τη διαχείριση τραπεζικών κρίσεων και την ασφάλιση των καταθέσεων είναι ζωτικής σημασίας. Αυτό κατεδείχθη σαφώς από τις πρόσφατες τραπεζικές κρίσεις στις ΗΠΑ και από την περίπτωση της Credit Suisse, που είχαν εκτεταμένες αρνητικές επιπτώσεις στη σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος στις ΗΠΑ και την Ελβετία, καθώς και στις διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές εν γένει και στον τραπεζικό τομέα ειδικότερα. Στην ΕΕ εξακολουθούμε να μην διαθέτουμε μηχανισμό προστασίας της ρευστότητας ως μέρος της διαδικασίας εξυγίανσης. |
| --- | --- |

3.3.

Όπως έχει αναφέρει σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις (5

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι οι προμνησθείσες περιπτώσεις τραπεζικών κρίσεων αναδεικνύουν για ακόμη μια φορά τη σημασία που υπέχει η ταχύτητα αντίδρασης για τον περιορισμό των ζημιών, και ιδίως του κινδύνου μετάδοσης της εκάστοτε κρίσης, καθώς και την ανάγκη για ευελιξία στην αντιμετώπιση των τραπεζικών κρίσεων. Έχει επίσης καταδειχθεί η αποφασιστική χρησιμότητα ενός μηχανισμού προστασίας της ρευστότητας που θα καλύπτει τις άμεσες ανάγκες για ρευστότητα και θα παρέχει χρόνο χάραξης μιας βιώσιμης στρατηγικής εξυγίανσης. |
| --- | --- |

3.4.

Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι οι προμνησθείσες περιπτώσεις τραπεζικών κρίσεων αναδεικνύουν για ακόμη μια φορά τη σημασία που υπέχει η ταχύτητα αντίδρασης για τον περιορισμό των ζημιών, και ιδίως του κινδύνου μετάδοσης της εκάστοτε κρίσης, καθώς και την ανάγκη για ευελιξία στην αντιμετώπιση των τραπεζικών κρίσεων. Έχει επίσης καταδειχθεί η αποφασιστική χρησιμότητα ενός μηχανισμού προστασίας της ρευστότητας που θα καλύπτει τις άμεσες ανάγκες για ρευστότητα και θα παρέχει χρόνο χάραξης μιας βιώσιμης στρατηγικής εξυγίανσης.

| 3.5. | Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η πρόσφατη εμπειρία δείχνει με έμφαση επίσης τη σημασία που υπέχει η προσήκουσα διεκπεραίωση της μεταβίβασης μιας προβληματικής τράπεζας σε μια άλλη τράπεζα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Συνεπώς, είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι το ρυθμιστικό πλαίσιο προβλέπει τους κατάλληλους όρους για τέτοιες μεταβιβάσεις, καθότι αυτές πρέπει να πραγματοποιούνται χωρίς τις συνήθεις διαδικασίες δέουσας επιμέλειας, οι δε επιπτώσεις μιας τέτοιας συναλλαγής είναι τεράστιες και αβέβαιες. Επιπλέον, η πείρα που έχει αποκτηθεί μέχρι στιγμής έχει δείξει ότι χρειάζεται ένα γενικό ειδικό καθεστώς που να διέπει την περίπτωση εξαγοράς μιας υποκείμενης σε εξυγίανση τράπεζας, το οποίο να διευκολύνει την ενσωμάτωση της τράπεζας στον νέο όμιλο κατά τον πλέον αποτελεσματικό τρόπο. |
| --- | --- |

3.5.

Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η πρόσφατη εμπειρία δείχνει με έμφαση επίσης τη σημασία που υπέχει η προσήκουσα διεκπεραίωση της μεταβίβασης μιας προβληματικής τράπεζας σε μια άλλη τράπεζα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Συνεπώς, είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι το ρυθμιστικό πλαίσιο προβλέπει τους κατάλληλους όρους για τέτοιες μεταβιβάσεις, καθότι αυτές πρέπει να πραγματοποιούνται χωρίς τις συνήθεις διαδικασίες δέουσας επιμέλειας, οι δε επιπτώσεις μιας τέτοιας συναλλαγής είναι τεράστιες και αβέβαιες. Επιπλέον, η πείρα που έχει αποκτηθεί μέχρι στιγμής έχει δείξει ότι χρειάζεται ένα γενικό ειδικό καθεστώς που να διέπει την περίπτωση εξαγοράς μιας υποκείμενης σε εξυγίανση τράπεζας, το οποίο να διευκολύνει την ενσωμάτωση της τράπεζας στον νέο όμιλο κατά τον πλέον αποτελεσματικό τρόπο.

| 3.6. | Η ενσωμάτωση και η διαχείριση μιας τράπεζας που έχει εξυγιανθεί είναι μια πολύπλοκη διαδικασία, τα δε κανονιστικά βήματα και οι απαιτήσεις πρέπει να εξορθολογιστούν. Οι διάφορες συναρμόδιες αρχές θα πρέπει να είναι σε θέση να συντονίζουν δεόντως τους αντίστοιχους ρόλους τους στις προβλεπόμενες από τις κανονιστικές ρυθμίσεις διαδικασίες ή στις ταχείες διαδικασίες έγκρισης μέτρων για τη διαχείριση κρίσεων. Επιπλέον, πρέπει να λαμβάνεται μέριμνα έτσι ώστε τέτοιες μεταφορές να μπορούν να πραγματοποιούνται και μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ, οσάκις κρίνεται αναγκαίο. |
| --- | --- |

3.6.

Η ενσωμάτωση και η διαχείριση μιας τράπεζας που έχει εξυγιανθεί είναι μια πολύπλοκη διαδικασία, τα δε κανονιστικά βήματα και οι απαιτήσεις πρέπει να εξορθολογιστούν. Οι διάφορες συναρμόδιες αρχές θα πρέπει να είναι σε θέση να συντονίζουν δεόντως τους αντίστοιχους ρόλους τους στις προβλεπόμενες από τις κανονιστικές ρυθμίσεις διαδικασίες ή στις ταχείες διαδικασίες έγκρισης μέτρων για τη διαχείριση κρίσεων. Επιπλέον, πρέπει να λαμβάνεται μέριμνα έτσι ώστε τέτοιες μεταφορές να μπορούν να πραγματοποιούνται και μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ, οσάκις κρίνεται αναγκαίο.

| 3.7. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά το γεγονός ότι η Επιτροπή επέκτεινε και στις καταθέσεις των δημόσιων αρχών την προστασία που παρέχουν τα ΣΕΚ, καθώς και το γεγονός ότι επιδιώκει ενισχυμένη εναρμόνιση των μέσων προστασίας των καταθέσεων σε ολόκληρη την ΕΕ. Με την προστασία τόσο των ιδιωτών και δημόσιων αποταμιευτών όσο και των μικροκαταθετών σε περίπτωση τραπεζικής χρεοκοπίας, η ασφάλιση των καταθέσεων ελαχιστοποιεί τον κίνδυνο διαφυγής καταθέσεων και μετριάζει τον κίνδυνο μετάδοσης της εκάστοτε κρίσης. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ασφάλιση καταθέσεων θα πρέπει να προσαρμοστεί σε ορισμένες περιπτώσεις, για να λαμβάνονται υπόψη οι καταθέτες που βρίσκονται σε ευάλωτη οικονομική κατάσταση, όπως τα άτομα με αναπηρία ή τα άτομα με μακροχρόνιες ασθένειες. Δεδομένης της μεγάλης σημασίας που έχουν τα προσηκόντως χρηματοδοτούμενα και οργανωμένα Ταμεία Ασφάλισης Καταθέσεων, η ενισχυμένη εναρμόνιση που προτείνει η Επιτροπή θα είναι ασφαλώς επωφελής. |
| --- | --- |

3.7.

Η ΕΟΚΕ εκτιμά το γεγονός ότι η Επιτροπή επέκτεινε και στις καταθέσεις των δημόσιων αρχών την προστασία που παρέχουν τα ΣΕΚ, καθώς και το γεγονός ότι επιδιώκει ενισχυμένη εναρμόνιση των μέσων προστασίας των καταθέσεων σε ολόκληρη την ΕΕ. Με την προστασία τόσο των ιδιωτών και δημόσιων αποταμιευτών όσο και των μικροκαταθετών σε περίπτωση τραπεζικής χρεοκοπίας, η ασφάλιση των καταθέσεων ελαχιστοποιεί τον κίνδυνο διαφυγής καταθέσεων και μετριάζει τον κίνδυνο μετάδοσης της εκάστοτε κρίσης. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ασφάλιση καταθέσεων θα πρέπει να προσαρμοστεί σε ορισμένες περιπτώσεις, για να λαμβάνονται υπόψη οι καταθέτες που βρίσκονται σε ευάλωτη οικονομική κατάσταση, όπως τα άτομα με αναπηρία ή τα άτομα με μακροχρόνιες ασθένειες. Δεδομένης της μεγάλης σημασίας που έχουν τα προσηκόντως χρηματοδοτούμενα και οργανωμένα Ταμεία Ασφάλισης Καταθέσεων, η ενισχυμένη εναρμόνιση που προτείνει η Επιτροπή θα είναι ασφαλώς επωφελής.

| 3.8. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι ένας από τους κύριους στόχους της πρότασης της Επιτροπής είναι η διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της εξυγίανσης, σε περίπτωση που η λύση αυτή θεωρηθεί συνάδουσα με το «δημόσιο συμφέρον». Είναι δυνατόν να γίνεται εκκαθάριση μόνον εφόσον: α) μπορεί να υπηρετήσει αποτελεσματικότερα από την εξυγίανση τους σκοπούς της οδηγίας για την ανάκαμψη και την εξυγίανση των τραπεζών για την ίδια την εξυγίανση· και β) δεν χρειάζεται να γίνει χρήση δημόσιων πόρων. |
| --- | --- |

3.8.

Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι ένας από τους κύριους στόχους της πρότασης της Επιτροπής είναι η διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της εξυγίανσης, σε περίπτωση που η λύση αυτή θεωρηθεί συνάδουσα με το «δημόσιο συμφέρον». Είναι δυνατόν να γίνεται εκκαθάριση μόνον εφόσον: α) μπορεί να υπηρετήσει αποτελεσματικότερα από την εξυγίανση τους σκοπούς της οδηγίας για την ανάκαμψη και την εξυγίανση των τραπεζών για την ίδια την εξυγίανση· και β) δεν χρειάζεται να γίνει χρήση δημόσιων πόρων.

| 3.9. | Η ΕΟΚΕ κατανοεί πλήρως την προσέγγιση της Επιτροπής, το κανονιστικό σκεπτικό και τους μακροπρόθεσμους στόχους της. Ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ επισημαίνει την ανάγκη για μια ρεαλιστική προσέγγιση —όπως κατέδειξαν οι πρόσφατες τραπεζικές κρίσεις στις ΗΠΑ— όσον αφορά τη ρυθμιστική πτυχή, τη χρήση των πλέον αποτελεσματικών διαθέσιμων μέσων, τον πρακτικό αντίκτυπο της δράσης που αναλαμβάνεται, την αναγκαία συνεργασία των ενδιαφερόμενων μερών, την ταχύτητα εκτέλεσης και, τέλος, τους χρηματοδοτικούς πόρους που θα χρησιμοποιηθούν για την εφαρμογή των μέσων διαχείρισης κρίσεων που επιλέγονται. |
| --- | --- |

3.9.

Η ΕΟΚΕ κατανοεί πλήρως την προσέγγιση της Επιτροπής, το κανονιστικό σκεπτικό και τους μακροπρόθεσμους στόχους της. Ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ επισημαίνει την ανάγκη για μια ρεαλιστική προσέγγιση —όπως κατέδειξαν οι πρόσφατες τραπεζικές κρίσεις στις ΗΠΑ— όσον αφορά τη ρυθμιστική πτυχή, τη χρήση των πλέον αποτελεσματικών διαθέσιμων μέσων, τον πρακτικό αντίκτυπο της δράσης που αναλαμβάνεται, την αναγκαία συνεργασία των ενδιαφερόμενων μερών, την ταχύτητα εκτέλεσης και, τέλος, τους χρηματοδοτικούς πόρους που θα χρησιμοποιηθούν για την εφαρμογή των μέσων διαχείρισης κρίσεων που επιλέγονται.

| 3.10. | Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η εξυγίανση ενδέχεται να μην είναι πάντα η καταλληλότερη λύση για την πλήρη προστασία των οικονομικών οικοσυστημάτων στο πλαίσιο των οποίων λειτουργεί μια προβληματική τράπεζα, ιδίως μια μικρή ή μεσαία τράπεζα. Σημειωτέον ότι, όσον αφορά τις μικρές και μεσαίες τράπεζες, η εξυγίανση ενδέχεται στην πράξη να αποδειχθεί πιο δαπανηρή από άλλες μορφές παρέμβασης, ιδίως στο —συχνά περιορισμένο— τοπικό επίπεδο στο οποίο λειτουργεί η τράπεζα. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ υποδεικνύει ότι το μερίδιο αγοράς των μεσαίων, μικρών και τοπικών τραπεζών χωρίς διασυνοριακή δραστηριότητα θα μπορούσε να αξιολογείται με αναφορά στο συνολικό μερίδιο εθνικής αγοράς και όχι σε περιφερειακή βάση εντός των κρατών μελών. |
| --- | --- |

3.10.

Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η εξυγίανση ενδέχεται να μην είναι πάντα η καταλληλότερη λύση για την πλήρη προστασία των οικονομικών οικοσυστημάτων στο πλαίσιο των οποίων λειτουργεί μια προβληματική τράπεζα, ιδίως μια μικρή ή μεσαία τράπεζα. Σημειωτέον ότι, όσον αφορά τις μικρές και μεσαίες τράπεζες, η εξυγίανση ενδέχεται στην πράξη να αποδειχθεί πιο δαπανηρή από άλλες μορφές παρέμβασης, ιδίως στο —συχνά περιορισμένο— τοπικό επίπεδο στο οποίο λειτουργεί η τράπεζα. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ υποδεικνύει ότι το μερίδιο αγοράς των μεσαίων, μικρών και τοπικών τραπεζών χωρίς διασυνοριακή δραστηριότητα θα μπορούσε να αξιολογείται με αναφορά στο συνολικό μερίδιο εθνικής αγοράς και όχι σε περιφερειακή βάση εντός των κρατών μελών.

| 3.11. | Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι ολόκληρη η δέσμη μέτρων για τη διαχείριση τραπεζικών κρίσεων και την ασφάλιση των καταθέσεων θα πρέπει να συντονιστεί καταλλήλως με την αναμενόμενη αναθεώρηση της ανακοίνωσης της του 2013 σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις στον τραπεζικό τομέα (6), η οποία έχει εν μέρει προκαλέσει την επελθούσα σημερινή έλλειψη προβλεψιμότητας ως προς το κατά πόσον πρέπει ή όχι να ενεργοποιείται η διαδικασία εξυγίανσης. Η υιοθέτηση των κανονιστικών προτάσεων για τη διαχείριση των τραπεζικών κρίσεων και την ασφάλιση των καταθέσεων εν αγνοία των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις θα μπορούσε να σημαίνει ότι εφαρμόζονται προτάσεις που ενδέχεται να μη συνάδουν με τη νομοθεσία περί κρατικών ενισχύσεων. |
| --- | --- |

3.11.

Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι ολόκληρη η δέσμη μέτρων για τη διαχείριση τραπεζικών κρίσεων και την ασφάλιση των καταθέσεων θα πρέπει να συντονιστεί καταλλήλως με την αναμενόμενη αναθεώρηση της ανακοίνωσης της του 2013 σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις στον τραπεζικό τομέα (6

| 3.12. | Ως γενική παρατήρηση, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τη σημασία που υπέχει η τήρηση της αρχής της αναλογικότητας, για να επιτευχθεί μια ρύθμιση που θα είναι κατάλληλη για την υλοποίηση των στόχων της, χωρίς να θίγονται υπέρμετρα τα συμφέροντα των μικρών, μεσαίων και τοπικών τραπεζών. Η αρχή της αναλογικότητας θα πρέπει να λαμβάνεται επίσης υπόψη κατά την αξιολόγηση του δημόσιου συμφέροντος, ιδίως όσον αφορά τοπικές τράπεζες οι οποίες δεν ενέχουν κίνδυνο για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. |
| --- | --- |

3.12.

Ως γενική παρατήρηση, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τη σημασία που υπέχει η τήρηση της αρχής της αναλογικότητας, για να επιτευχθεί μια ρύθμιση που θα είναι κατάλληλη για την υλοποίηση των στόχων της, χωρίς να θίγονται υπέρμετρα τα συμφέροντα των μικρών, μεσαίων και τοπικών τραπεζών. Η αρχή της αναλογικότητας θα πρέπει να λαμβάνεται επίσης υπόψη κατά την αξιολόγηση του δημόσιου συμφέροντος, ιδίως όσον αφορά τοπικές τράπεζες οι οποίες δεν ενέχουν κίνδυνο για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

Ειδικές παρατηρήσεις

| 4.1. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι η αξιολόγηση του δημόσιου συμφέροντος θα μπορούσε να βελτιωθεί, μέσω μιας πιο διαφανούς και εναρμονισμένης προσέγγισης σε ολόκληρη την ΕΕ. Μολονότι αναγνωρίζει ότι η επίτευξη ισορροπίας μεταξύ ευελιξίας και προβλεψιμότητας αποτελεί πράγματι πολύ δύσκολο καθήκον για τις ρυθμιστικές αρχές, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι με τις υπό εξέταση νομοθετικές προτάσεις δεν φαίνεται να εξαλείφεται πλήρως το σημαντικό περιθώριο διακριτικής ευχέρειας που είχε προηγουμένως παρασχεθεί στις εμπλεκόμενες αρχές, με αποτέλεσμα να εξακολουθεί να υφίσταται κάποια νομική αβεβαιότητα. |
| --- | --- |

4.1.

Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι η αξιολόγηση του δημόσιου συμφέροντος θα μπορούσε να βελτιωθεί, μέσω μιας πιο διαφανούς και εναρμονισμένης προσέγγισης σε ολόκληρη την ΕΕ. Μολονότι αναγνωρίζει ότι η επίτευξη ισορροπίας μεταξύ ευελιξίας και προβλεψιμότητας αποτελεί πράγματι πολύ δύσκολο καθήκον για τις ρυθμιστικές αρχές, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι με τις υπό εξέταση νομοθετικές προτάσεις δεν φαίνεται να εξαλείφεται πλήρως το σημαντικό περιθώριο διακριτικής ευχέρειας που είχε προηγουμένως παρασχεθεί στις εμπλεκόμενες αρχές, με αποτέλεσμα να εξακολουθεί να υφίσταται κάποια νομική αβεβαιότητα.

| 4.2. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί αναγκαίο να επιτευχθεί κατάλληλη ισορροπία μεταξύ της ρητής διατύπωσης του «κριτηρίου του δημόσιου συμφέροντος» και της αναλογικότητας της εφαρμογής του σε σχέση με τις μικρές, μεσαίες και τοπικές τράπεζες. Με την επέκταση του πεδίου εφαρμογής της αξιολόγησης του δημόσιου συμφέροντος, έτσι ώστε να συμπεριλάβει τράπεζες που διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο σε περιφερειακό επίπεδο, εξακολουθεί να υφίσταται ορισμένη ανασφάλεια στο ισχύον πλαίσιο. |
| --- | --- |

4.2.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί αναγκαίο να επιτευχθεί κατάλληλη ισορροπία μεταξύ της ρητής διατύπωσης του «κριτηρίου του δημόσιου συμφέροντος» και της αναλογικότητας της εφαρμογής του σε σχέση με τις μικρές, μεσαίες και τοπικές τράπεζες. Με την επέκταση του πεδίου εφαρμογής της αξιολόγησης του δημόσιου συμφέροντος, έτσι ώστε να συμπεριλάβει τράπεζες που διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο σε περιφερειακό επίπεδο, εξακολουθεί να υφίσταται ορισμένη ανασφάλεια στο ισχύον πλαίσιο.

| 4.3. | Δεδομένου ότι το πεδίο εφαρμογής της αξιολόγησης δημοσίου συμφέροντος φαίνεται να είναι ευρύτερο από εκείνο των προηγούμενων κανονιστικών ρυθμίσεων (έτσι ώστε να συμπεριλάβει ευρύτερο φάσμα περιπτώσεων από ό,τι στο παρελθόν), η ΕΟΚΕ θεωρεί καίριας σημασίας η δοκιμή του ελάχιστου κόστους (δηλαδή η μείωση της επιβάρυνσης στις προληπτικές/εναλλακτικές παρεμβάσεις των ΣΕΚ όσον αφορά τις πληρωμές) να λειτουργεί αποτελεσματικά ώστε να διασφαλίζεται επαρκές περιθώριο ελιγμών οσάκις συντρέχουν οι συνθήκες για την πρόληψη ή την αποκλιμάκωση της κρίσης με τη χρήση εναλλακτικών μέσων εξυγίανσης. |
| --- | --- |

4.3.

Δεδομένου ότι το πεδίο εφαρμογής της αξιολόγησης δημοσίου συμφέροντος φαίνεται να είναι ευρύτερο από εκείνο των προηγούμενων κανονιστικών ρυθμίσεων (έτσι ώστε να συμπεριλάβει ευρύτερο φάσμα περιπτώσεων από ό,τι στο παρελθόν), η ΕΟΚΕ θεωρεί καίριας σημασίας η δοκιμή του ελάχιστου κόστους (δηλαδή η μείωση της επιβάρυνσης στις προληπτικές/εναλλακτικές παρεμβάσεις των ΣΕΚ όσον αφορά τις πληρωμές) να λειτουργεί αποτελεσματικά ώστε να διασφαλίζεται επαρκές περιθώριο ελιγμών οσάκις συντρέχουν οι συνθήκες για την πρόληψη ή την αποκλιμάκωση της κρίσης με τη χρήση εναλλακτικών μέσων εξυγίανσης.

| 4.4. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει την αβεβαιότητα που επιφέρουν οι νομοθετικές προτάσεις όσον αφορά την κατανομή αρμοδιοτήτων, ιδίως ως προς τον τρόπο κατανομής των εξουσιών και των ευθυνών μεταξύ των εθνικών και ευρωπαϊκών αρχών που ενδέχεται να συμμετέχουν στην περίπλοκη διαδικασία λήψης αποφάσεων σχετικά με τη διαχείριση τραπεζικών κρίσεων. Στο πλαίσιο αυτό, η ταχύτητα εκτέλεσης είναι ζωτικής σημασίας, όπως απέδειξαν πρόσφατα αρκετές υποθέσεις τόσο στην ΕΕ όσο και στις ΗΠΑ. |
| --- | --- |

4.4.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει την αβεβαιότητα που επιφέρουν οι νομοθετικές προτάσεις όσον αφορά την κατανομή αρμοδιοτήτων, ιδίως ως προς τον τρόπο κατανομής των εξουσιών και των ευθυνών μεταξύ των εθνικών και ευρωπαϊκών αρχών που ενδέχεται να συμμετέχουν στην περίπλοκη διαδικασία λήψης αποφάσεων σχετικά με τη διαχείριση τραπεζικών κρίσεων. Στο πλαίσιο αυτό, η ταχύτητα εκτέλεσης είναι ζωτικής σημασίας, όπως απέδειξαν πρόσφατα αρκετές υποθέσεις τόσο στην ΕΕ όσο και στις ΗΠΑ.

| 4.5. | Η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι οι ελάχιστες απαιτήσεις ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων θα πρέπει να καθοριστούν και να εφαρμόζονται με βάση το μέγεθος και τα ειδικά χαρακτηριστικά κινδύνου των εμπλεκόμενων τραπεζών με διττό στόχο τη διασφάλιση ίσων όρων ανταγωνισμού μεταξύ σημαντικών τραπεζών με συγκρίσιμο τρόπο λειτουργίας, αφενός, και την προστασία του συγκεκριμένου επιχειρηματικού μοντέλου που υιοθετούν οι μικρές και οι τοπικές τράπεζες, καθώς και οι τράπεζες που δραστηριοποιούνται σε ειδικούς και μεμονωμένους τομείς/κλάδους, αφετέρου. |
| --- | --- |

4.5.

Η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι οι ελάχιστες απαιτήσεις ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων θα πρέπει να καθοριστούν και να εφαρμόζονται με βάση το μέγεθος και τα ειδικά χαρακτηριστικά κινδύνου των εμπλεκόμενων τραπεζών με διττό στόχο τη διασφάλιση ίσων όρων ανταγωνισμού μεταξύ σημαντικών τραπεζών με συγκρίσιμο τρόπο λειτουργίας, αφενός, και την προστασία του συγκεκριμένου επιχειρηματικού μοντέλου που υιοθετούν οι μικρές και οι τοπικές τράπεζες, καθώς και οι τράπεζες που δραστηριοποιούνται σε ειδικούς και μεμονωμένους τομείς/κλάδους, αφετέρου.

| 4.6. | Όσον αφορά την ελάχιστη απαίτηση ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων, η προβαλλόμενη αναλογικότητα στον ορισμό της απαίτησης που υιοθέτησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παραμένει ασαφής. Η ελάχιστη απαίτηση ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων θα συνίσταται πάντοτε —όπως και στην περίπτωση των τραπεζών που έχουν ήδη εφαρμόσει την απαίτηση— σε ένα πρόσθετο κεφαλαιακό αποθεματικό που είναι αναγκαίο για την κάλυψη τυχόν ζημιών, στο οποίο προστίθεται ένα ποσό για ανακεφαλαιοποίηση. Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντική την προσαρμογή των απαιτήσεων ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων στα διάφορα μεγέθη τραπεζών και επιχειρηματικά μοντέλα. |
| --- | --- |

4.6.

Όσον αφορά την ελάχιστη απαίτηση ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων, η προβαλλόμενη αναλογικότητα στον ορισμό της απαίτησης που υιοθέτησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παραμένει ασαφής. Η ελάχιστη απαίτηση ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων θα συνίσταται πάντοτε —όπως και στην περίπτωση των τραπεζών που έχουν ήδη εφαρμόσει την απαίτηση— σε ένα πρόσθετο κεφαλαιακό αποθεματικό που είναι αναγκαίο για την κάλυψη τυχόν ζημιών, στο οποίο προστίθεται ένα ποσό για ανακεφαλαιοποίηση. Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντική την προσαρμογή των απαιτήσεων ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων στα διάφορα μεγέθη τραπεζών και επιχειρηματικά μοντέλα.

| 4.7. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι ο ρόλος των τραπεζών στην ΕΕ, καθώς και τα διαφορετικά χαρακτηριστικά και επιχειρηματικά μοντέλα τους, τα οποία συνθέτουν ένα ισχυρότερο και πολυσυλλεκτικό ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα, θα πρέπει να ενισχυθούν και να διατηρηθούν σε ολόκληρη την ΕΕ. Στην τραπεζική νομοθεσία θα πρέπει να ληφθεί δεόντως υπόψη η ανάγκη για πραγματική οικονομική ανάπτυξη, καθώς και οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της σχετικής νομοθεσίας στην οικονομική ανάπτυξη στην Ευρώπη, παράλληλα με τις κοινωνικές επιπτώσεις της στην απασχόληση. Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ φρονεί ότι είναι προτιμότερο να δημιουργηθούν οι όροι και τα μέσα για την πρόληψη και την αποτροπή της κρίσης, παρά να γίνονται παρεμβάσεις εκ των υστέρων με επιχειρήσεις διάσωσης, οσάκις οι επιλογές αυτές είναι δυνατές και διαθέσιμες. |
| --- | --- |

4.7.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι ο ρόλος των τραπεζών στην ΕΕ, καθώς και τα διαφορετικά χαρακτηριστικά και επιχειρηματικά μοντέλα τους, τα οποία συνθέτουν ένα ισχυρότερο και πολυσυλλεκτικό ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα, θα πρέπει να ενισχυθούν και να διατηρηθούν σε ολόκληρη την ΕΕ. Στην τραπεζική νομοθεσία θα πρέπει να ληφθεί δεόντως υπόψη η ανάγκη για πραγματική οικονομική ανάπτυξη, καθώς και οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της σχετικής νομοθεσίας στην οικονομική ανάπτυξη στην Ευρώπη, παράλληλα με τις κοινωνικές επιπτώσεις της στην απασχόληση. Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ φρονεί ότι είναι προτιμότερο να δημιουργηθούν οι όροι και τα μέσα για την πρόληψη και την αποτροπή της κρίσης, παρά να γίνονται παρεμβάσεις εκ των υστέρων με επιχειρήσεις διάσωσης, οσάκις οι επιλογές αυτές είναι δυνατές και διαθέσιμες.

| 4.8. | Οι έγκαιρες παρεμβάσεις ενδέχεται συχνά να αποδειχθούν αποτελεσματικές και λιγότερο δαπανηρές από την εξυγίανση. Οι διαδικασίες για μέτρα πρόληψης και εναλλακτικά μέτρα καθορίζονται στην οδηγία για το σύστημα εγγύησης των καταθέσεων (ΟΣΕΚ) και τελούν υπό τη διαχείριση των εθνικών ΣΕΚ σύμφωνα με εναρμονισμένους κανόνες και υφιστάμενες διασφαλίσεις σε πολλά κράτη μέλη της ΕΕ. Θα διενεργηθεί επανεξέταση της ιεράρχησης των πιστωτών, προκειμένου να καταστεί δυνατή η εύρυθμη λειτουργία του ελέγχου του ελάχιστου κόστους και, κατά συνέπεια, η εφαρμογή μέτρων έγκαιρης παρέμβασης. Είναι επίσης σημαντικό να επιτευχθεί εναρμόνιση σε ενωσιακό επίπεδο ή τουλάχιστον να δοθούν κατευθυντήριες γραμμές για υπολογισμούς βάσει της «αρχής ελάχιστου κόστους». |
| --- | --- |

4.8.

Οι έγκαιρες παρεμβάσεις ενδέχεται συχνά να αποδειχθούν αποτελεσματικές και λιγότερο δαπανηρές από την εξυγίανση. Οι διαδικασίες για μέτρα πρόληψης και εναλλακτικά μέτρα καθορίζονται στην οδηγία για το σύστημα εγγύησης των καταθέσεων (ΟΣΕΚ) και τελούν υπό τη διαχείριση των εθνικών ΣΕΚ σύμφωνα με εναρμονισμένους κανόνες και υφιστάμενες διασφαλίσεις σε πολλά κράτη μέλη της ΕΕ. Θα διενεργηθεί επανεξέταση της ιεράρχησης των πιστωτών, προκειμένου να καταστεί δυνατή η εύρυθμη λειτουργία του ελέγχου του ελάχιστου κόστους και, κατά συνέπεια, η εφαρμογή μέτρων έγκαιρης παρέμβασης. Είναι επίσης σημαντικό να επιτευχθεί εναρμόνιση σε ενωσιακό επίπεδο ή τουλάχιστον να δοθούν κατευθυντήριες γραμμές για υπολογισμούς βάσει της «αρχής ελάχιστου κόστους».

| 4.9. | Τα εθνικά ΣΕΚ και τα συστήματα εγγύησης αποτελούν βασική συνιστώσα του διχτυού ασφαλείας που παρέχει το πλαίσιο της ΕΕ για τη διασφάλιση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και την ενίσχυση της εμπιστοσύνης της αγοράς. Για τον λόγο αυτόν, τα ΣΕΚ θα πρέπει να διαδραματίζουν μεγαλύτερο ρόλο, ανεξαρτήτως του ιδιωτικού ή δημόσιου νομικού χαρακτήρα τους ή του εθελοντικού ή υποχρεωτικού χαρακτήρα των συνεισφορών από τις οποίες αντλούνται οι πόροι τους. Αυτό που προέχει είναι η δημόσια λειτουργία που επιτελούν και η αυστηρή προσέγγιση της αγοράς την οποία ακολουθούν για να κάνουν επιλογές υπό την εποπτεία των αρμόδιων αρχών. |
| --- | --- |

4.9.

Τα εθνικά ΣΕΚ και τα συστήματα εγγύησης αποτελούν βασική συνιστώσα του διχτυού ασφαλείας που παρέχει το πλαίσιο της ΕΕ για τη διασφάλιση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και την ενίσχυση της εμπιστοσύνης της αγοράς. Για τον λόγο αυτόν, τα ΣΕΚ θα πρέπει να διαδραματίζουν μεγαλύτερο ρόλο, ανεξαρτήτως του ιδιωτικού ή δημόσιου νομικού χαρακτήρα τους ή του εθελοντικού ή υποχρεωτικού χαρακτήρα των συνεισφορών από τις οποίες αντλούνται οι πόροι τους. Αυτό που προέχει είναι η δημόσια λειτουργία που επιτελούν και η αυστηρή προσέγγιση της αγοράς την οποία ακολουθούν για να κάνουν επιλογές υπό την εποπτεία των αρμόδιων αρχών.

| 4.10. | Ο ρόλος των ΣΕΚ έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα σημαντικός για τις μικρές και μεσαίες τράπεζες (λιγότερο σημαντικά ιδρύματα), οι οποίες έχουν περιορισμένη ικανότητα πρόσβασης στην αγορά για την έκδοση μέσων που είναι επιλέξιμα βάσει των ελάχιστων απαιτήσεων ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων. Σημειωτέον ότι πολλές τράπεζες, μεταξύ άλλων μικρές και τοπικές, έχουν αποδείξει την ικανότητά τους να εφαρμόζουν αποτελεσματικά προληπτικά μέτρα με τα οποία μπορούν να αντιμετωπίζονται καταλλήλως οι κρίσεις. |
| --- | --- |

4.10.

Ο ρόλος των ΣΕΚ έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα σημαντικός για τις μικρές και μεσαίες τράπεζες (λιγότερο σημαντικά ιδρύματα), οι οποίες έχουν περιορισμένη ικανότητα πρόσβασης στην αγορά για την έκδοση μέσων που είναι επιλέξιμα βάσει των ελάχιστων απαιτήσεων ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων. Σημειωτέον ότι πολλές τράπεζες, μεταξύ άλλων μικρές και τοπικές, έχουν αποδείξει την ικανότητά τους να εφαρμόζουν αποτελεσματικά προληπτικά μέτρα με τα οποία μπορούν να αντιμετωπίζονται καταλλήλως οι κρίσεις.

| 4.11. | Όπως προανέφερε σε αρκετές γνωμοδοτήσεις της (7), η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι το ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό και τραπεζικό «οικοσύστημα» πρέπει να είναι πολυσυλλεκτικό, βιώσιμο και ικανό να αναγνωρίζει την κρίσιμη λειτουργία που επιτελούν οι μικρές και μεσαίες τράπεζες σε τοπικό επίπεδο, τη συνολική σημασία τους σε εθνικό επίπεδο και την προστιθέμενη αξία που δημιουργούν οι εν λόγω τράπεζες υπέρ των τοπικών κοινοτήτων, καθώς και το θετικό αποτέλεσμα που έχει για την κοινωνία ως σύνολο η αύξηση των αρμοδιοτήτων στον τραπεζικό τομέα. Ο ρόλος των συνεταιριστικών πιστωτικών τραπεζών (8), των «ηθικών τραπεζών» και του τοπικού ή κλαδικού επιπέδου —όπως στην περίπτωση των συνεταιριστικών τραπεζών και των ηθικών τραπεζών για τις οντότητες της κοινωνικής οικονομίας—, είναι καθοριστικός εν προκειμένω και συνάδει με την αρχή της κοινωνικής οικονομίας της αγοράς που κατοχυρώνεται στις Συνθήκες της ΕΕ. |
| --- | --- |

4.11.

Όπως προανέφερε σε αρκετές γνωμοδοτήσεις της (7

8

| 4.12. | Από την άλλη πλευρά, θα πρέπει επίσης να αναγνωριστεί ο ρόλος των μεγαλύτερων διεθνών τραπεζικών ομίλων, καθώς, όταν έχουν τη μορφή θυγατρικών, παρέχουν μεγαλύτερη πολυσυλλεκτικότητα, εξαρτώνται λιγότερο από τις μητρικές εταιρείες και διευκολύνουν τον διαχωρισμό των θυγατρικών από τον όμιλο, μειώνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο τον κίνδυνο μετάδοσης της εκάστοτε κρίσης και αυξάνοντας τη σταθερότητα. Οι διεθνείς ευρωπαϊκές τράπεζες έχουν κρίσιμη σημασία, καθώς συμβάλλουν στη διεθνοποίηση των ευρωπαϊκών εταιρειών. |
| --- | --- |

4.12.

Από την άλλη πλευρά, θα πρέπει επίσης να αναγνωριστεί ο ρόλος των μεγαλύτερων διεθνών τραπεζικών ομίλων, καθώς, όταν έχουν τη μορφή θυγατρικών, παρέχουν μεγαλύτερη πολυσυλλεκτικότητα, εξαρτώνται λιγότερο από τις μητρικές εταιρείες και διευκολύνουν τον διαχωρισμό των θυγατρικών από τον όμιλο, μειώνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο τον κίνδυνο μετάδοσης της εκάστοτε κρίσης και αυξάνοντας τη σταθερότητα. Οι διεθνείς ευρωπαϊκές τράπεζες έχουν κρίσιμη σημασία, καθώς συμβάλλουν στη διεθνοποίηση των ευρωπαϊκών εταιρειών.

| 4.13. | Η ΕΟΚΕ ζητεί κατάλληλο συντονισμό μεταξύ των κανόνων της Τραπεζικής Ένωσης για τη διαχείριση τραπεζικών κρίσεων και το πλαίσιο ασφάλισης καταθέσεων, αφενός, και της εφαρμογής των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων που διαλαμβάνει το άρθρο 107 της ΣΛΕΕ (9), αφετέρου. Με τον συντονισμό αυτό θα αποφευχθούν η ανασφάλεια δικαίου και η διαφορετική νομική μεταχείριση των τραπεζών που είναι εγκατεστημένες σε ολόκληρη την ΕΕ. Η αρχή που καθιέρωσε το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης σύμφωνα με την οποία τα συστήματα που χρηματοδοτούνται με ιδιωτικά κεφάλαια δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 107 της ΣΛΕΕ (Tercas) θα πρέπει να ληφθεί εν προκειμένω δεόντως υπόψη (10). |
| --- | --- |

4.13.

Η ΕΟΚΕ ζητεί κατάλληλο συντονισμό μεταξύ των κανόνων της Τραπεζικής Ένωσης για τη διαχείριση τραπεζικών κρίσεων και το πλαίσιο ασφάλισης καταθέσεων, αφενός, και της εφαρμογής των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων που διαλαμβάνει το άρθρο 107 της ΣΛΕΕ (9

Tercas

10

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2023.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Oliver RÖPKE

---

(1)  Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή, μετά την 1η Αυγούστου 2013 , των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων στα μέτρα στήριξης των τραπεζών στο πλαίσιο της χρηματοπιστωτικής κρίσης («Τραπεζική ανακοίνωση») (ΕΕ C 216 της 30.7.2013, σ. 1).

1

(2)  COM(2023) 226 final, COM(2023) 227 final, COM(2023) 228 final και COM(2023) 229 final.

2

(3)  Δελτίο Τύπου, 18 Απριλίου 2023, Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

3

(4)  Δελτίο Τύπου, 18 Απριλίου 2023, Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

4

(5)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 575/2013 και της οδηγίας 2014/59/ΕΕ όσον αφορά την προληπτική αντιμετώπιση παγκόσμιων συστημικά σημαντικών ομίλων ιδρυμάτων με στρατηγική εξυγίανσης πολλαπλών σημείων έναρξης και μεθοδολογία για την έμμεση ανάληψη μέσων που είναι επιλέξιμα για την εκπλήρωση της ελάχιστης απαίτησης ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων» [COM(2021) 665 final — 2021/0343 (COD)] (ΕΕ C 152 της 6.4.2022, σ. 111) και γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών για την ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης» [COM(2017) 592 final] (ΕΕ C 237 της 6.7.2018, σ. 46).

5

(6)  Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή, μετά την 1η Αυγούστου 2013 , των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων στα μέτρα στήριξης των τραπεζών στο πλαίσιο της χρηματοπιστωτικής κρίσης («Τραπεζική ανακοίνωση») (ΕΕ C 216 της 30.7.2013, σ. 1).

6

(7)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόσθετες εκτιμήσεις σχετικά με τη σύσταση για σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με την οικονομική πολιτική της ζώνης του ευρώ» [COM(2021) 742 final] (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (ΕΕ C 75 της 28.2.2023, σ. 43) και γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 806/2014 με σκοπό τη θέσπιση ευρωπαϊκού συστήματος ασφάλισης καταθέσεων» [COM(2015) 586 final — 2015/0270 (COD)] (ΕΕ C 177 της 18.5.2016, σ. 21).

7

(8)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Προώθηση μιας πιο βιώσιμης Τραπεζικής Ένωσης χωρίς αποκλεισμούς, με τη βελτίωση της συμβολής των κοινοτικών τραπεζών στην τοπική ανάπτυξη και τη δημιουργία ενός κοινωνικά υπεύθυνου διεθνούς και ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού συστήματος» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (ΕΕ C 364 της 28.10.2020, σ. 14).

8

(9)  
  ΕΕ C 115 της 9.5.2008, σ. 91.

9

(10)  Απόφαση στην υπόθεση C-425/19 P.

10

---

| 29.9.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 349/167 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 349/167

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2019/881 όσον αφορά τις διαχειριζόμενες υπηρεσίες ασφάλειας»

[COM(2023) 208 final] — 2023/01089 (COD)

και «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τον καθορισμό μέτρων για την ενίσχυση της αλληλεγγύης και των ικανοτήτων της Ένωσης για την ανίχνευση, την προετοιμασία και την αντιμετώπιση απειλών και περιστατικών κυβερνοασφάλειας»

[COM(2023) 209 final] — 2023/0109 (COD)

(2023/C 349/25)

| Εισηγητής: | ο κ. Dumitru FORNEA |
| --- | --- |
| Συνεισηγητής: | ο κ. Alberto MAZZOLA |

Εισηγητής:

ο κ. Dumitru FORNEA

Dumitru FORNEA

Συνεισηγητής:

ο κ. Alberto MAZZOLA

Alberto MAZZOLA

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 1.6.2023 |
| --- | --- |
| | Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 7.6.2023 |
| Νομική βάση | Άρθρο 114, άρθρο 173 παράγραφος 3 και άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 13.7.2023 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 580 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 174/0/1 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 1.6.2023

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 7.6.2023

Νομική βάση

Άρθρο 114, άρθρο 173 παράγραφος 3 και άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

13.7.2023

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

580

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

174/0/1

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επικροτεί την πρόταση κανονισμού (1) και θεωρεί ότι ο συντονισμός σε επίπεδο ΕΕ είναι ζωτικής σημασίας για την αντιμετώπιση του σημερινού κατακερματισμού της αγοράς και την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ ιδιωτικών και δημόσιων φορέων της ΕΕ με σκοπό τη βελτίωση της ικανότητας πρόληψης, ανίχνευσης και αντιμετώπισης απειλών στον κυβερνοχώρο. Η ΕΟΚΕ συνιστά να δοθεί, στην πρόταση, μεγαλύτερη προσοχή στην τήρηση των αρχών της επικουρικότητας και της αναλογικότητας, σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 2 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ). |
| --- | --- |

1.1.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επικροτεί την πρόταση κανονισμού (1

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τις προσπάθειες που καταβάλλει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στον τομέα της κυβερνοασφάλειας και τονίζει ότι η ολοκληρωμένη αντιμετώπιση συμβάντων στον κυβερνοχώρο θα πρέπει να περιλαμβάνει όχι μόνο ικανότητες και διαδικασίες, αλλά και στοιχεία υλισμικού και λογισμικού. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ αντιτίθεται στις πολυάριθμες εκτελεστικές αρμοδιότητες που προτείνονται από τον κανονισμό, ιδίως δεδομένου ότι η κυβερνοασφάλεια παραμένει αρμοδιότητα των κρατών μελών. |
| --- | --- |

1.2.

Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τις προσπάθειες που καταβάλλει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στον τομέα της κυβερνοασφάλειας και τονίζει ότι η ολοκληρωμένη αντιμετώπιση συμβάντων στον κυβερνοχώρο θα πρέπει να περιλαμβάνει όχι μόνο ικανότητες και διαδικασίες, αλλά και στοιχεία υλισμικού και λογισμικού. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ αντιτίθεται στις πολυάριθμες εκτελεστικές αρμοδιότητες που προτείνονται από τον κανονισμό, ιδίως δεδομένου ότι η κυβερνοασφάλεια παραμένει αρμοδιότητα των κρατών μελών.

| 1.3. | Απαιτείται μια μεσοπρόθεσμη στρατηγική για την επίτευξη στρατηγικής αυτονομίας σε βασικές τεχνολογίες και κρίσιμους τομείς, η οποία θα στηρίζει τις εταιρείες που εδρεύουν στην ΕΕ κατά τη δημιουργία εγκαταστάσεων έρευνας και παραγωγής. Η ΕΟΚΕ τονίζει την καίρια σημασία της προμήθειας αποκλειστικά ενωσιακής τεχνολογίας για τον εξοπλισμό των εθνικών κέντρων επιχειρήσεων ασφάλειας (SOC) με τεχνολογίες αιχμής. |
| --- | --- |

1.3.

Απαιτείται μια μεσοπρόθεσμη στρατηγική για την επίτευξη στρατηγικής αυτονομίας σε βασικές τεχνολογίες και κρίσιμους τομείς, η οποία θα στηρίζει τις εταιρείες που εδρεύουν στην ΕΕ κατά τη δημιουργία εγκαταστάσεων έρευνας και παραγωγής. Η ΕΟΚΕ τονίζει την καίρια σημασία της προμήθειας αποκλειστικά ενωσιακής τεχνολογίας για τον εξοπλισμό των εθνικών κέντρων επιχειρήσεων ασφάλειας (SOC) με τεχνολογίες αιχμής.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι δεν έχει εγκριθεί κανένα σύστημα κυβερνοασφάλειας και δεν έχει ακόμη λάβει πιστοποίηση κυβερνοασφάλειας κανένα προϊόν, τέσσερα χρόνια μετά την έγκριση της πράξης της ΕΕ για την κυβερνοασφάλεια (2). Συνιστά τη συμμετοχή των τομεακών οργανισμών της ΕΕ (3) στην ανάπτυξη συστημάτων κυβερνοασφάλειας και την υιοθέτηση ενός ελάχιστου προτύπου της ΕΕ σε συνεργασία με τη CEN, τη Cenelec και το ETSI, μεταξύ άλλων για τις συσκευές «διαδικτύου των ανθρώπων» (IoP) και για το διαδίκτυο των πραγμάτων (IoT). |
| --- | --- |

1.4.

Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι δεν έχει εγκριθεί κανένα σύστημα κυβερνοασφάλειας και δεν έχει ακόμη λάβει πιστοποίηση κυβερνοασφάλειας κανένα προϊόν, τέσσερα χρόνια μετά την έγκριση της πράξης της ΕΕ για την κυβερνοασφάλεια (2

3

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τον ενισχυμένο ρόλο που προτείνεται για τον ENISA και ζητεί ειδικό προσωπικό και επαρκή κονδύλια του προϋπολογισμού για όλες τις πρόσθετες δραστηριότητες, ώστε να μπορέσει ο ENISA να εκπληρώσει τον σημαντικό στρατηγικό του ρόλο σύμφωνα με τις φιλοδοξίες της ΕΕ για την κυβερνοασφάλεια. |
| --- | --- |

1.5.

Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τον ενισχυμένο ρόλο που προτείνεται για τον ENISA και ζητεί ειδικό προσωπικό και επαρκή κονδύλια του προϋπολογισμού για όλες τις πρόσθετες δραστηριότητες, ώστε να μπορέσει ο ENISA να εκπληρώσει τον σημαντικό στρατηγικό του ρόλο σύμφωνα με τις φιλοδοξίες της ΕΕ για την κυβερνοασφάλεια.

| 1.6. | Τα κράτη μέλη θα πρέπει να καταλήξουν σε συναίνεση σχετικά με την υιοθέτηση μιας ολιστικής προσέγγισης για την κυβερνοασφάλεια, η οποία θα περιλαμβάνει ειδικευμένο προσωπικό, διαδικασίες που εφαρμόζονται με συνέπεια και κατάλληλες τεχνολογίες αιχμής, με ιδιαίτερη έμφαση στην ενίσχυση της συνεργασίας με τον ιδιωτικό τομέα. Οι ισχυροί δεσμοί και η συνεργασία μεταξύ του αμυντικού και του ιδιωτικού τομέα είναι ζωτικής σημασίας. |
| --- | --- |

1.6.

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να καταλήξουν σε συναίνεση σχετικά με την υιοθέτηση μιας ολιστικής προσέγγισης για την κυβερνοασφάλεια, η οποία θα περιλαμβάνει ειδικευμένο προσωπικό, διαδικασίες που εφαρμόζονται με συνέπεια και κατάλληλες τεχνολογίες αιχμής, με ιδιαίτερη έμφαση στην ενίσχυση της συνεργασίας με τον ιδιωτικό τομέα. Οι ισχυροί δεσμοί και η συνεργασία μεταξύ του αμυντικού και του ιδιωτικού τομέα είναι ζωτικής σημασίας.

| 1.7. | Οι τεχνικές προδιαγραφές της μελλοντικής υποδομής ΤΠ θα πρέπει να καθιστούν δυνατή την απρόσκοπτη διαλειτουργικότητα μεταξύ των εθνικών συστημάτων και της κυβερνοασπίδας της ΕΕ. Τα εθνικά SOC πρέπει επίσης να είναι προετοιμασμένα να διενεργούν εθνικές προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων σε υποδομές ζωτικής σημασίας και να κοινοποιούν τα αποτελέσματα στο πλαίσιο της κυβερνοασπίδας της ΕΕ. |
| --- | --- |

1.7.

Οι τεχνικές προδιαγραφές της μελλοντικής υποδομής ΤΠ θα πρέπει να καθιστούν δυνατή την απρόσκοπτη διαλειτουργικότητα μεταξύ των εθνικών συστημάτων και της κυβερνοασπίδας της ΕΕ. Τα εθνικά SOC πρέπει επίσης να είναι προετοιμασμένα να διενεργούν εθνικές προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων σε υποδομές ζωτικής σημασίας και να κοινοποιούν τα αποτελέσματα στο πλαίσιο της κυβερνοασπίδας της ΕΕ.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ προτείνει το συντονιστικό SOC κάθε κοινοπραξίας να έχει μονοετή θητεία στο πλαίσιο ενός κοινού συστήματος εναλλαγής. Η χρηματοδότηση της κοινοπραξίας υποδοχής από την ΕΕ θα πρέπει να καλύπτει το 100 % του κόστους αγοράς εργαλείων και υποδομών και το 50 % των λειτουργικών δαπανών (έναντι του προτεινόμενου 75 % — 50 %). |
| --- | --- |

1.8.

Η ΕΟΚΕ προτείνει το συντονιστικό SOC κάθε κοινοπραξίας να έχει μονοετή θητεία στο πλαίσιο ενός κοινού συστήματος εναλλαγής. Η χρηματοδότηση της κοινοπραξίας υποδοχής από την ΕΕ θα πρέπει να καλύπτει το 100 % του κόστους αγοράς εργαλείων και υποδομών και το 50 % των λειτουργικών δαπανών (έναντι του προτεινόμενου 75 % — 50 %).

| 1.9. | Δεδομένου ότι οι ελλείψεις δεξιοτήτων στον τομέα της κυβερνοασφάλειας έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία για την Ακαδημία Δεξιοτήτων για την Κυβερνοασφάλεια και θεωρεί ότι απαιτούνται δείκτες που μετρούν την πρόοδο που σημειώνεται όσον αφορά τη μείωση των ελλείψεων δεξιοτήτων στον τομέα της κυβερνοασφάλειας. |
| --- | --- |

1.9.

Δεδομένου ότι οι ελλείψεις δεξιοτήτων στον τομέα της κυβερνοασφάλειας έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία για την Ακαδημία Δεξιοτήτων για την Κυβερνοασφάλεια και θεωρεί ότι απαιτούνται δείκτες που μετρούν την πρόοδο που σημειώνεται όσον αφορά τη μείωση των ελλείψεων δεξιοτήτων στον τομέα της κυβερνοασφάλειας.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει παράσχει ακριβή εκτίμηση κόστους για τα απαιτούμενα προγράμματα, τις τεχνολογίες ανάλυσης δεδομένων και τα έργα ανάπτυξης υποδομών. Θεωρεί ανεπαρκείς τις προτεινόμενες πηγές χρηματοδότησης σε επίπεδο ΕΕ και ζητεί τη διερεύνηση πρόσθετων πηγών, συμπεριλαμβανομένης της συγκέντρωσης ιδιωτικών χρηματοδοτικών πόρων. |
| --- | --- |

1.10.

Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει παράσχει ακριβή εκτίμηση κόστους για τα απαιτούμενα προγράμματα, τις τεχνολογίες ανάλυσης δεδομένων και τα έργα ανάπτυξης υποδομών. Θεωρεί ανεπαρκείς τις προτεινόμενες πηγές χρηματοδότησης σε επίπεδο ΕΕ και ζητεί τη διερεύνηση πρόσθετων πηγών, συμπεριλαμβανομένης της συγκέντρωσης ιδιωτικών χρηματοδοτικών πόρων.

| 1.11. | Η διαδικασία που περιγράφεται για την αίτηση στήριξης από το αποθεματικό κυβερνοασφάλειας της ΕΕ μοιάζει βραδεία, καθώς δεν υπάρχουν σαφείς προθεσμίες απάντησης. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη για τάχιστη αντίδραση σε περίπτωση κυβερνοσυμβάντος. |
| --- | --- |

1.11.

Η διαδικασία που περιγράφεται για την αίτηση στήριξης από το αποθεματικό κυβερνοασφάλειας της ΕΕ μοιάζει βραδεία, καθώς δεν υπάρχουν σαφείς προθεσμίες απάντησης. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη για τάχιστη αντίδραση σε περίπτωση κυβερνοσυμβάντος.

| 1.12. | Η ΕΟΚΕ ζητεί διευκρινίσεις από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσον αφορά τον ορισμό του «σημαντικού όγκου δεδομένων» που αναφέρεται στο άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο α) του παρόντος κανονισμού, καθώς και όσον αφορά τους «στόχους» που αναφέρονται στο στοιχείο γ) της ίδιας παραγράφου. |
| --- | --- |

1.12.

Η ΕΟΚΕ ζητεί διευκρινίσεις από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσον αφορά τον ορισμό του «σημαντικού όγκου δεδομένων» που αναφέρεται στο άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο α) του παρόντος κανονισμού, καθώς και όσον αφορά τους «στόχους» που αναφέρονται στο στοιχείο γ) της ίδιας παραγράφου.

| 1.13. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ζωτικής σημασίας τη συμμετοχή της ΕΕ στις παγκόσμιες συζητήσεις σχετικά με τη θέσπιση μιας διεθνούς στρατηγικής για την κυβερνοασφάλεια. Η ταχεία διερεύνηση κυβερνοεπιθέσεων και η λογοδοσία των δραστών είναι υψίστης σημασίας, μεταξύ άλλων μέσω διπλωματικών διαύλων σε υποθέσεις εκτός ΕΕ. |
| --- | --- |

1.13.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ζωτικής σημασίας τη συμμετοχή της ΕΕ στις παγκόσμιες συζητήσεις σχετικά με τη θέσπιση μιας διεθνούς στρατηγικής για την κυβερνοασφάλεια. Η ταχεία διερεύνηση κυβερνοεπιθέσεων και η λογοδοσία των δραστών είναι υψίστης σημασίας, μεταξύ άλλων μέσω διπλωματικών διαύλων σε υποθέσεις εκτός ΕΕ.

| 1.14. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την απογοήτευσή της για το γεγονός ότι οι κοινωνικοί εταίροι και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών δεν αναφέρονται ποτέ στο έγγραφο και τονίζει ότι η επίτευξη ενισχυμένης συνεργασίας μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών φορέων απαιτεί την πλήρη συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών της ΕΕ. |
| --- | --- |

1.14.

Η ΕΟΚΕ εκφράζει την απογοήτευσή της για το γεγονός ότι οι κοινωνικοί εταίροι και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών δεν αναφέρονται ποτέ στο έγγραφο και τονίζει ότι η επίτευξη ενισχυμένης συνεργασίας μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών φορέων απαιτεί την πλήρη συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών της ΕΕ.

| 1.15. | Η ΕΟΚΕ προτείνει η έκθεση για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να υποβληθεί δύο έτη μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού (και όχι τέσσερα όπως προτείνει η Επιτροπή), μαζί με την εκτίμηση επιπτώσεων που θα πρέπει να συνοδεύει τον παρόντα κανονισμό. Η ΕΟΚΕ επιμένει στην ανάγκη εφαρμογής τόσο επακριβών μέτρων επιδόσεων που εστιάζουν στην επίτευξη αποτελεσμάτων όσο και βασικών δεικτών επιδόσεων (ΒΔΕ) που αξιολογούν τα αποτελέσματα. |
| --- | --- |

1.15.

Η ΕΟΚΕ προτείνει η έκθεση για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να υποβληθεί δύο έτη μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού (και όχι τέσσερα όπως προτείνει η Επιτροπή), μαζί με την εκτίμηση επιπτώσεων που θα πρέπει να συνοδεύει τον παρόντα κανονισμό. Η ΕΟΚΕ επιμένει στην ανάγκη εφαρμογής τόσο επακριβών μέτρων επιδόσεων που εστιάζουν στην επίτευξη αποτελεσμάτων όσο και βασικών δεικτών επιδόσεων (ΒΔΕ) που αξιολογούν τα αποτελέσματα.

2.   Εισαγωγικές παρατηρήσεις

Εισαγωγικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Η συνεχής αλλαγή, η ανωνυμία και η έλλειψη ορίων στον κυβερνοχώρο παρουσιάζουν τόσο ευκαιρίες όσο και κινδύνους για τη λειτουργία της κοινωνίας της πληροφορίας σε ατομικό, κρατικό και διακρατικό επίπεδο. |
| --- | --- |

2.1.

Η συνεχής αλλαγή, η ανωνυμία και η έλλειψη ορίων στον κυβερνοχώρο παρουσιάζουν τόσο ευκαιρίες όσο και κινδύνους για τη λειτουργία της κοινωνίας της πληροφορίας σε ατομικό, κρατικό και διακρατικό επίπεδο.

| 2.2. | Με σαφή δυνατότητα ταχείας πρόκλησης δευτερογενών επιπτώσεων από τα περιστατικά στον κυβερνοχώρο από ένα κράτος μέλος σε άλλο, η ΕΕ αντιμετωπίζει αυξανόμενους κινδύνους για την κυβερνοασφάλεια και ένα σύνθετο τοπίο απειλών. Ο συντονισμός σε επίπεδο ΕΕ είναι ουσιαστικής σημασίας προκειμένου να ξεπεραστεί ο υφιστάμενος κατακερματισμός και να προωθηθεί η ενισχυμένη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών. |
| --- | --- |

2.2.

Με σαφή δυνατότητα ταχείας πρόκλησης δευτερογενών επιπτώσεων από τα περιστατικά στον κυβερνοχώρο από ένα κράτος μέλος σε άλλο, η ΕΕ αντιμετωπίζει αυξανόμενους κινδύνους για την κυβερνοασφάλεια και ένα σύνθετο τοπίο απειλών. Ο συντονισμός σε επίπεδο ΕΕ είναι ουσιαστικής σημασίας προκειμένου να ξεπεραστεί ο υφιστάμενος κατακερματισμός και να προωθηθεί η ενισχυμένη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών.

| 2.3. | Η ενιαία αγορά της ΕΕ χρειάζεται ομοιογενή ερμηνεία και εφαρμογή των κανόνων για την κυβερνοασφάλεια, ακόμη και αν πρέπει να υιοθετηθούν διαφορετικές προσεγγίσεις για διάφορους τομείς λόγω του τρόπου λειτουργίας τους. |
| --- | --- |

2.3.

Η ενιαία αγορά της ΕΕ χρειάζεται ομοιογενή ερμηνεία και εφαρμογή των κανόνων για την κυβερνοασφάλεια, ακόμη και αν πρέπει να υιοθετηθούν διαφορετικές προσεγγίσεις για διάφορους τομείς λόγω του τρόπου λειτουργίας τους.

| 2.4. | Για την άμεση και αποδοτική αντιμετώπιση κάθε περιστατικού κυβερνοασφάλειας, είναι κρίσιμης σημασίας να υπάρχει ένα σύστημα ταχείας ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ όλων των σημαντικών ενδιαφερόμενων μερών σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο. Αυτό, με τη σειρά του, απαιτεί σαφή κατανόηση του ρόλου και των ευθυνών κάθε μέρους. |
| --- | --- |

2.4.

Για την άμεση και αποδοτική αντιμετώπιση κάθε περιστατικού κυβερνοασφάλειας, είναι κρίσιμης σημασίας να υπάρχει ένα σύστημα ταχείας ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ όλων των σημαντικών ενδιαφερόμενων μερών σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο. Αυτό, με τη σειρά του, απαιτεί σαφή κατανόηση του ρόλου και των ευθυνών κάθε μέρους.

| 2.5. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) αναγνωρίζει τις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στον τομέα της κυβερνοασφάλειας και εκτιμά τον μεγάλο αριθμό ανακοινώσεων και προτάσεων που επικεντρώνονται στην οικοδόμηση ισχυρότερου ενωσιακού πλαισίου, ενισχυμένης συνεργασίας, ανθεκτικότητας και αποτροπής. Η Ευρώπη χρειάζεται προηγμένη κυβερνοτεχνολογία, με ισχυρή σύνδεση μεταξύ του αμυντικού και του ιδιωτικού τομέα, προκειμένου να κινητοποιηθούν οι αμυντικοί προϋπολογισμοί και να αναπτυχθούν κυβερνοπροϊόντα τόσο για στρατιωτική όσο και για μη στρατιωτική χρήση. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η αντιμετώπιση που απαιτείται σε περίπτωση περιστατικών στον κυβερνοχώρο πρέπει να καλύπτει όχι μόνο τις ικανότητες και τις διαδικασίες, αλλά και τις πτυχές του υλισμικού και του λογισμικού. |
| --- | --- |

2.5.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) αναγνωρίζει τις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στον τομέα της κυβερνοασφάλειας και εκτιμά τον μεγάλο αριθμό ανακοινώσεων και προτάσεων που επικεντρώνονται στην οικοδόμηση ισχυρότερου ενωσιακού πλαισίου, ενισχυμένης συνεργασίας, ανθεκτικότητας και αποτροπής. Η Ευρώπη χρειάζεται προηγμένη κυβερνοτεχνολογία, με ισχυρή σύνδεση μεταξύ του αμυντικού και του ιδιωτικού τομέα, προκειμένου να κινητοποιηθούν οι αμυντικοί προϋπολογισμοί και να αναπτυχθούν κυβερνοπροϊόντα τόσο για στρατιωτική όσο και για μη στρατιωτική χρήση. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η αντιμετώπιση που απαιτείται σε περίπτωση περιστατικών στον κυβερνοχώρο πρέπει να καλύπτει όχι μόνο τις ικανότητες και τις διαδικασίες, αλλά και τις πτυχές του υλισμικού και του λογισμικού.

| 2.6. | Η εν λόγω πρόταση κανονισμού θέτει επίσης σε εφαρμογή τη στρατηγική της ΕΕ για την κυβερνοασφάλεια, η οποία εγκρίθηκε τον Δεκέμβριο του 2020 και εξήγγειλε τη δημιουργία μιας ευρωπαϊκής κυβερνοασπίδας για την ενίσχυση των ικανοτήτων εντοπισμού απειλών κατά της κυβερνοασφάλειας, καθώς και ανταλλαγής πληροφοριών σε ολόκληρη την ΕΕ. |
| --- | --- |

2.6.

Η εν λόγω πρόταση κανονισμού θέτει επίσης σε εφαρμογή τη στρατηγική της ΕΕ για την κυβερνοασφάλεια, η οποία εγκρίθηκε τον Δεκέμβριο του 2020 και εξήγγειλε τη δημιουργία μιας ευρωπαϊκής κυβερνοασπίδας για την ενίσχυση των ικανοτήτων εντοπισμού απειλών κατά της κυβερνοασφάλειας, καθώς και ανταλλαγής πληροφοριών σε ολόκληρη την ΕΕ.

| 2.7. | Καθώς αναπτύσσεται η ευρωπαϊκή κυβερνοασπίδα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει μελλοντική σταδιακή συνεργασία με δίκτυα και πλατφόρμες που είναι υπεύθυνα για την ανταλλαγή πληροφοριών στην κοινότητα της κυβερνοάμυνας, σε στενή συνεργασία με τον ύπατο εκπρόσωπο. |
| --- | --- |

2.7.

Καθώς αναπτύσσεται η ευρωπαϊκή κυβερνοασπίδα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει μελλοντική σταδιακή συνεργασία με δίκτυα και πλατφόρμες που είναι υπεύθυνα για την ανταλλαγή πληροφοριών στην κοινότητα της κυβερνοάμυνας, σε στενή συνεργασία με τον ύπατο εκπρόσωπο.

| 2.8. | Η στρατιωτική επίθεση της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας έχει καταδείξει πώς οι επιθετικές επιχειρήσεις στον κυβερνοχώρο μπορούν να εκτελεστούν ως κρίσιμο στοιχείο υβριδικών τακτικών που περιλαμβάνουν εξαναγκασμό, αποσταθεροποίηση και οικονομική διαταραχή. |
| --- | --- |

2.8.

Η στρατιωτική επίθεση της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας έχει καταδείξει πώς οι επιθετικές επιχειρήσεις στον κυβερνοχώρο μπορούν να εκτελεστούν ως κρίσιμο στοιχείο υβριδικών τακτικών που περιλαμβάνουν εξαναγκασμό, αποσταθεροποίηση και οικονομική διαταραχή.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

Γενικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τον προτεινόμενο κανονισμό, ο οποίος αποσκοπεί στην αντιμετώπιση του σημερινού κατακερματισμού της αγοράς και στην επίσπευση της συνεργασίας μεταξύ των ευρωπαϊκών ενδιαφερόμενων μερών από τον ιδιωτικό και τον δημόσιο τομέα, με σκοπό την καλύτερη πρόληψη, εντοπισμό και αντιμετώπιση των κυβερνοαπειλών. Όταν εφαρμοστεί, έχει τη δυνατότητα να συμβάλει στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας των ευρωπαϊκών συστημάτων. |
| --- | --- |

3.1.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί τον προτεινόμενο κανονισμό, ο οποίος αποσκοπεί στην αντιμετώπιση του σημερινού κατακερματισμού της αγοράς και στην επίσπευση της συνεργασίας μεταξύ των ευρωπαϊκών ενδιαφερόμενων μερών από τον ιδιωτικό και τον δημόσιο τομέα, με σκοπό την καλύτερη πρόληψη, εντοπισμό και αντιμετώπιση των κυβερνοαπειλών. Όταν εφαρμοστεί, έχει τη δυνατότητα να συμβάλει στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας των ευρωπαϊκών συστημάτων.

| 3.2. | Ωστόσο, θα πρέπει να επισημανθεί ότι οι ίδιοι στόχοι που καθορίζονται στην εν λόγω πρόταση τονίστηκαν στην πρόταση για μια κοινή κυβερνομονάδα (4), και συγκεκριμένα η αυξημένη συνεργασία, η ετοιμότητα και η ανθεκτικότητα των κυβερνοσυστημάτων της ΕΕ. Αν και η κυβερνομονάδα αναμενόταν να τεθεί σε λειτουργία έως τα τέλη του 2022, δεν αναφέρεται ούτε μία φορά στην πρόταση της Επιτροπής. |
| --- | --- |

3.2.

Ωστόσο, θα πρέπει να επισημανθεί ότι οι ίδιοι στόχοι που καθορίζονται στην εν λόγω πρόταση τονίστηκαν στην πρόταση για μια κοινή κυβερνομονάδα (4

| 3.3. | Καμία μεμονωμένη τεχνολογία ή εργαλείο δεν μπορεί να παρέχει πλήρη προστασία έναντι των κυβερνοαπειλών· συνεπώς, τα κράτη μέλη θα πρέπει να συμφωνήσουν σε μια ολιστική προσέγγιση της ασφάλειας, η οποία θα περιλαμβάνει ειδικευμένο προσωπικό, διαδικασίες που θα εφαρμόζονται με συνέπεια, καθώς και κατάλληλες τεχνολογίες αιχμής. Πρέπει να δοθεί έμφαση στην καλύτερη συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα. |
| --- | --- |

3.3.

Καμία μεμονωμένη τεχνολογία ή εργαλείο δεν μπορεί να παρέχει πλήρη προστασία έναντι των κυβερνοαπειλών· συνεπώς, τα κράτη μέλη θα πρέπει να συμφωνήσουν σε μια ολιστική προσέγγιση της ασφάλειας, η οποία θα περιλαμβάνει ειδικευμένο προσωπικό, διαδικασίες που θα εφαρμόζονται με συνέπεια, καθώς και κατάλληλες τεχνολογίες αιχμής. Πρέπει να δοθεί έμφαση στην καλύτερη συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την απογοήτευσή της για το γεγονός ότι οι κοινωνικοί εταίροι και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών δεν αναφέρονται ούτε μία φορά στο έγγραφο. Η ενισχυμένη συνεργασία μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών οργανισμών δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς την πλήρη συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών της ΕΕ. |
| --- | --- |

3.4.

Η ΕΟΚΕ εκφράζει την απογοήτευσή της για το γεγονός ότι οι κοινωνικοί εταίροι και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών δεν αναφέρονται ούτε μία φορά στο έγγραφο. Η ενισχυμένη συνεργασία μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών οργανισμών δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς την πλήρη συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών της ΕΕ.

| 3.5. | Η ΕΕ θα πρέπει να εγκρίνει μια μεσοπρόθεσμη στρατηγική για την επίτευξη στρατηγικής αυτονομίας σε βασικές τεχνολογίες και κρίσιμους τομείς και η ΕΟΚΕ συνιστά να στηριχθούν οι εταιρείες που εδρεύουν στην ΕΕ κατά τη δημιουργία εγκαταστάσεων έρευνας και παραγωγής για τη στήριξη ενός αυτόνομου οικοσυστήματος κυβερνοασφάλειας. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη υποδείξει ότι «η ΕΕ πρέπει να μειώσει την εξάρτησή της από τεχνολογικούς κολοσσούς εκτός ΕΕ διπλασιάζοντας τις προσπάθειές της για την ανάπτυξη μιας ασφαλούς, χωρίς αποκλεισμούς και βασισμένης σε αξίες ψηφιακής οικονομίας» (5). |
| --- | --- |

3.5.

Η ΕΕ θα πρέπει να εγκρίνει μια μεσοπρόθεσμη στρατηγική για την επίτευξη στρατηγικής αυτονομίας σε βασικές τεχνολογίες και κρίσιμους τομείς και η ΕΟΚΕ συνιστά να στηριχθούν οι εταιρείες που εδρεύουν στην ΕΕ κατά τη δημιουργία εγκαταστάσεων έρευνας και παραγωγής για τη στήριξη ενός αυτόνομου οικοσυστήματος κυβερνοασφάλειας. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη υποδείξει ότι «η ΕΕ πρέπει να μειώσει την εξάρτησή της από τεχνολογικούς κολοσσούς εκτός ΕΕ διπλασιάζοντας τις προσπάθειές της για την ανάπτυξη μιας ασφαλούς, χωρίς αποκλεισμούς και βασισμένης σε αξίες ψηφιακής οικονομίας» (5

| 3.6. | Η πρόταση για τη δημιουργία της ευρωπαϊκής κυβερνοασπίδας, η οποία θα αποτελείται από εθνικά και διασυνοριακά κέντρα επιχειρήσεων ασφάλειας (SOC) και θα είναι εξοπλισμένη με τεχνολογίες αιχμής, είναι ιδιαίτερα ευπρόσδεκτη. Προκειμένου να διασφαλιστεί η ανθεκτικότητα ολόκληρης της αλυσίδας εφοδιασμού, οι λύσεις των SOC πρέπει όχι μόνο να διαφυλάσσουν τους εσωτερικούς οργανωτικούς πόρους, αλλά και να προωθούν ασφαλείς ανταλλαγές και ευρύτερη συνεργασία εντός του οικοσυστήματος. Οι τεχνικές προδιαγραφές της μελλοντικής υποδομής ΤΠ θα πρέπει να επιτρέπουν την πλήρη διαλειτουργικότητα μεταξύ των εθνικών συστημάτων και της κυβερνοασπίδας της ΕΕ. |
| --- | --- |

3.6.

Η πρόταση για τη δημιουργία της ευρωπαϊκής κυβερνοασπίδας, η οποία θα αποτελείται από εθνικά και διασυνοριακά κέντρα επιχειρήσεων ασφάλειας (SOC) και θα είναι εξοπλισμένη με τεχνολογίες αιχμής, είναι ιδιαίτερα ευπρόσδεκτη. Προκειμένου να διασφαλιστεί η ανθεκτικότητα ολόκληρης της αλυσίδας εφοδιασμού, οι λύσεις των SOC πρέπει όχι μόνο να διαφυλάσσουν τους εσωτερικούς οργανωτικούς πόρους, αλλά και να προωθούν ασφαλείς ανταλλαγές και ευρύτερη συνεργασία εντός του οικοσυστήματος. Οι τεχνικές προδιαγραφές της μελλοντικής υποδομής ΤΠ θα πρέπει να επιτρέπουν την πλήρη διαλειτουργικότητα μεταξύ των εθνικών συστημάτων και της κυβερνοασπίδας της ΕΕ.

| 3.7. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημαντική πτυχή της προμήθειας μόνο τεχνολογίας που εδρεύει στην Ευρώπη για τον εξοπλισμό των μελών της ευρωπαϊκής κυβερνοασπίδας με τεχνολογίες αιχμής. Η ΕΕ δεν μπορεί να διακινδυνεύσει να αποκτήσει κρίσιμες κυβερνοτεχνολογίες από ξένες εταιρείες, και είναι «προς το στρατηγικό συμφέρον της ΕΕ να διασφαλιστεί ότι η Ένωση διατηρεί και αναπτύσσει τις βασικές ικανότητες για τη διασφάλιση της ψηφιακής οικονομίας, της κοινωνίας και της δημοκρατίας, για την επίτευξη πλήρους ψηφιακής κυριαρχίας ως μοναδικού τρόπου προστασίας των κρίσιμων τεχνολογιών, και την παροχή βασικών υπηρεσιών κυβερνοασφάλειας» (6). |
| --- | --- |

3.7.

Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημαντική πτυχή της προμήθειας μόνο τεχνολογίας που εδρεύει στην Ευρώπη για τον εξοπλισμό των μελών της ευρωπαϊκής κυβερνοασπίδας με τεχνολογίες αιχμής. Η ΕΕ δεν μπορεί να διακινδυνεύσει να αποκτήσει κρίσιμες κυβερνοτεχνολογίες από ξένες εταιρείες, και είναι «προς το στρατηγικό συμφέρον της ΕΕ να διασφαλιστεί ότι η Ένωση διατηρεί και αναπτύσσει τις βασικές ικανότητες για τη διασφάλιση της ψηφιακής οικονομίας, της κοινωνίας και της δημοκρατίας, για την επίτευξη πλήρους ψηφιακής κυριαρχίας ως μοναδικού τρόπου προστασίας των κρίσιμων τεχνολογιών, και την παροχή βασικών υπηρεσιών κυβερνοασφάλειας» (6

| 3.8. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί επαρκές το προτεινόμενο ποσοστό χρηματοδότησης της προμήθειας εξοπλισμού για τα εθνικά SOC (50 % από εθνική χρηματοδότηση και 50 % από ενωσιακή χρηματοδότηση), με ισότιμη ισορροπία εθνικών και ενωσιακών κονδυλίων. Απαιτείται κοινή προσπάθεια για τη διασφάλιση του κατάλληλου εξοπλισμού υψηλής τεχνολογίας και της συντονισμένης λειτουργίας του δικτύου SOC. |
| --- | --- |

3.8.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί επαρκές το προτεινόμενο ποσοστό χρηματοδότησης της προμήθειας εξοπλισμού για τα εθνικά SOC (50 % από εθνική χρηματοδότηση και 50 % από ενωσιακή χρηματοδότηση), με ισότιμη ισορροπία εθνικών και ενωσιακών κονδυλίων. Απαιτείται κοινή προσπάθεια για τη διασφάλιση του κατάλληλου εξοπλισμού υψηλής τεχνολογίας και της συντονισμένης λειτουργίας του δικτύου SOC.

| 3.9. | Τα εθνικά SOC πρέπει να επικεντρωθούν στη δημιουργία ολοκληρωμένων πρωτοκόλλων αξιολόγησης και δοκιμών ασφάλειας και θα πρέπει να πραγματοποιούν περιοδικές αξιολογήσεις. Για την αξιολόγηση και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας σε πιθανές κυβερνοεπιθέσεις, θα πρέπει επίσης να είναι προετοιμασμένα να διεξάγουν εθνικές ασκήσεις προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων για κρίσιμες υποδομές. Τα αποτελέσματα πρέπει να κοινοποιούνται εντός της ευρωπαϊκής κυβερνοασπίδας, και απαιτούνται κοινές προσπάθειες για την αξιολόγηση των υφιστάμενων προβλημάτων, την επικαιροποίηση της καθοδήγησης σχετικά με την αναφορά ζητημάτων, καθώς και την αποτελεσματική αντιμετώπιση των ζητημάτων. |
| --- | --- |

3.9.

Τα εθνικά SOC πρέπει να επικεντρωθούν στη δημιουργία ολοκληρωμένων πρωτοκόλλων αξιολόγησης και δοκιμών ασφάλειας και θα πρέπει να πραγματοποιούν περιοδικές αξιολογήσεις. Για την αξιολόγηση και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας σε πιθανές κυβερνοεπιθέσεις, θα πρέπει επίσης να είναι προετοιμασμένα να διεξάγουν εθνικές ασκήσεις προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων για κρίσιμες υποδομές. Τα αποτελέσματα πρέπει να κοινοποιούνται εντός της ευρωπαϊκής κυβερνοασπίδας, και απαιτούνται κοινές προσπάθειες για την αξιολόγηση των υφιστάμενων προβλημάτων, την επικαιροποίηση της καθοδήγησης σχετικά με την αναφορά ζητημάτων, καθώς και την αποτελεσματική αντιμετώπιση των ζητημάτων.

| 3.10. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι δεν έχει εγκριθεί κανένα σύστημα κυβερνοασφάλειας από την Επιτροπή μέσω εκτελεστικών πράξεων και δεν έχει ακόμη λάβει πιστοποίηση κυβερνοασφάλειας κανένα προϊόν, τέσσερα χρόνια μετά την έγκριση της πράξης της ΕΕ για την κυβερνοασφάλεια. Οι τομεακοί οργανισμοί της ΕΕ θα πρέπει να συμμετέχουν στη διαδικασία ανάπτυξης των συστημάτων κυβερνοασφάλειας της ΕΕ, ενώ θα πρέπει να θεσπιστεί ένα ελάχιστο ευρωπαϊκό πρότυπο, σε συνεργασία με τους οργανισμούς CEN, Cenelec και ETSI, μεταξύ άλλων για τις συσκευές IoP και IoT. |
| --- | --- |

3.10.

Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι δεν έχει εγκριθεί κανένα σύστημα κυβερνοασφάλειας από την Επιτροπή μέσω εκτελεστικών πράξεων και δεν έχει ακόμη λάβει πιστοποίηση κυβερνοασφάλειας κανένα προϊόν, τέσσερα χρόνια μετά την έγκριση της πράξης της ΕΕ για την κυβερνοασφάλεια. Οι τομεακοί οργανισμοί της ΕΕ θα πρέπει να συμμετέχουν στη διαδικασία ανάπτυξης των συστημάτων κυβερνοασφάλειας της ΕΕ, ενώ θα πρέπει να θεσπιστεί ένα ελάχιστο ευρωπαϊκό πρότυπο, σε συνεργασία με τους οργανισμούς CEN, Cenelec και ETSI, μεταξύ άλλων για τις συσκευές IoP και IoT.

| 3.11. | Η πληροφορική και η κυβερνοασφάλεια πρέπει να συμπεριληφθούν στα προγράμματα σπουδών πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σε όλα τα κράτη μέλη. Καθώς οι ελλείψεις δεξιοτήτων στον τομέα της κυβερνοασφάλειας έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, η ΕΟΚΕ θεωρεί αναγκαίο να εξεταστούν πιθανά κίνητρα για τη στήριξη αυτής της πρωτοβουλίας. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία για την Ακαδημία Δεξιοτήτων για την Κυβερνοασφάλεια και θεωρεί ότι απαιτούνται δείκτες που μετρούν την πρόοδο όσον αφορά τη μείωση των ελλείψεων δεξιοτήτων στον τομέα της κυβερνοασφάλειας. |
| --- | --- |

3.11.

Η πληροφορική και η κυβερνοασφάλεια πρέπει να συμπεριληφθούν στα προγράμματα σπουδών πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σε όλα τα κράτη μέλη. Καθώς οι ελλείψεις δεξιοτήτων στον τομέα της κυβερνοασφάλειας έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, η ΕΟΚΕ θεωρεί αναγκαίο να εξεταστούν πιθανά κίνητρα για τη στήριξη αυτής της πρωτοβουλίας. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία για την Ακαδημία Δεξιοτήτων για την Κυβερνοασφάλεια και θεωρεί ότι απαιτούνται δείκτες που μετρούν την πρόοδο όσον αφορά τη μείωση των ελλείψεων δεξιοτήτων στον τομέα της κυβερνοασφάλειας.

| 3.12. | Η παγκόσμια ψηφιακή οικονομία αντιμετωπίζει μια αυξανόμενη απειλή κυβερνοεπιθέσεων, εκτός εάν υπάρξει ενισχυμένη διεθνής συνεργασία μεταξύ των χωρών, της βιομηχανίας και των εμπειρογνωμόνων για την εξεύρεση κοινών ορισμών και λύσεων για την κυβερνοασφάλεια. Η διεθνής συνεργασία είναι ζωτικής σημασίας για την κατανόηση των κινδύνων στον κυβερνοχώρο και της μεταβαλλόμενης φύσης των παγκόσμιων κυβερνοεπιθέσεων, ώστε να διασφαλιστεί η ετοιμότητα για την αντιμετώπισή τους. Η ΕΕ πρέπει να συμμετάσχει σε παγκόσμιες συζητήσεις σχετικά με την έγκριση διεθνούς στρατηγικής για την κυβερνοασφάλεια, με κοινές διεθνείς προσπάθειες και ενισχυμένη συνεργασία. |
| --- | --- |

3.12.

Η παγκόσμια ψηφιακή οικονομία αντιμετωπίζει μια αυξανόμενη απειλή κυβερνοεπιθέσεων, εκτός εάν υπάρξει ενισχυμένη διεθνής συνεργασία μεταξύ των χωρών, της βιομηχανίας και των εμπειρογνωμόνων για την εξεύρεση κοινών ορισμών και λύσεων για την κυβερνοασφάλεια. Η διεθνής συνεργασία είναι ζωτικής σημασίας για την κατανόηση των κινδύνων στον κυβερνοχώρο και της μεταβαλλόμενης φύσης των παγκόσμιων κυβερνοεπιθέσεων, ώστε να διασφαλιστεί η ετοιμότητα για την αντιμετώπισή τους. Η ΕΕ πρέπει να συμμετάσχει σε παγκόσμιες συζητήσεις σχετικά με την έγκριση διεθνούς στρατηγικής για την κυβερνοασφάλεια, με κοινές διεθνείς προσπάθειες και ενισχυμένη συνεργασία.

| 3.13. | Προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματική αποτροπή, είναι ουσιαστικής σημασίας να ενισχυθεί η αντίδραση της ΕΕ στον τομέα της επιβολής του νόμου, με την εστίαση στον εντοπισμό, την ιχνηλασιμότητα και τη δίωξη των εγκληματιών του κυβερνοχώρου. Η άμεση διερεύνηση των κυβερνοεπιθέσεων και η παραπομπή των δραστών στη δικαιοσύνη είναι κρίσιμης σημασίας, μεταξύ άλλων με διπλωματικά μέσα σε υποθέσεις εκτός της ΕΕ. |
| --- | --- |

3.13.

Προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματική αποτροπή, είναι ουσιαστικής σημασίας να ενισχυθεί η αντίδραση της ΕΕ στον τομέα της επιβολής του νόμου, με την εστίαση στον εντοπισμό, την ιχνηλασιμότητα και τη δίωξη των εγκληματιών του κυβερνοχώρου. Η άμεση διερεύνηση των κυβερνοεπιθέσεων και η παραπομπή των δραστών στη δικαιοσύνη είναι κρίσιμης σημασίας, μεταξύ άλλων με διπλωματικά μέσα σε υποθέσεις εκτός της ΕΕ.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

Ειδικές παρατηρήσεις

| 4.1. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι υπάρχει απόκλιση απόψεων όσον αφορά την πιο κεντρική δράση σε επίπεδο ΕΕ και τις αρμοδιότητες και τη δικαιοδοσία των κρατών μελών, και αμφισβητεί την τελική συμφωνία για την εν λόγω πρόταση, ιδίως καθώς τα κράτη μέλη κατέστησαν σαφές στα συμπεράσματα του Συμβουλίου του 2021 (7) ότι η ευθύνη για την αντιμετώπιση σοβαρών περιστατικών και κρίσεων στον τομέα της κυβερνοασφάλειας που επηρεάζουν τις χώρες τους έγκειται σε αυτά. |
| --- | --- |

4.1.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι υπάρχει απόκλιση απόψεων όσον αφορά την πιο κεντρική δράση σε επίπεδο ΕΕ και τις αρμοδιότητες και τη δικαιοδοσία των κρατών μελών, και αμφισβητεί την τελική συμφωνία για την εν λόγω πρόταση, ιδίως καθώς τα κράτη μέλη κατέστησαν σαφές στα συμπεράσματα του Συμβουλίου του 2021 (7

| 4.2. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά τον ενισχυμένο ρόλο του ENISA και τις προτεινόμενες πρόσθετες αρμοδιότητες μετά την έγκριση του κανονισμού. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι τυχόν πρόσθετες δραστηριότητες για τον ENISA προϋποθέτουν ειδικό προσωπικό που να έχει οριστεί για τα εν λόγω καθήκοντα, καθώς και ικανό προϋπολογισμό. Εάν δεν επιλυθεί το ζήτημα αυτό, ο βασικός στρατηγικός ρόλος του ENISA δεν μπορεί να εκπληρωθεί σύμφωνα με τις φιλοδοξίες της ΕΕ στον τομέα της κυβερνοασφάλειας. |
| --- | --- |

4.2.

Η ΕΟΚΕ εκτιμά τον ενισχυμένο ρόλο του ENISA και τις προτεινόμενες πρόσθετες αρμοδιότητες μετά την έγκριση του κανονισμού. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι τυχόν πρόσθετες δραστηριότητες για τον ENISA προϋποθέτουν ειδικό προσωπικό που να έχει οριστεί για τα εν λόγω καθήκοντα, καθώς και ικανό προϋπολογισμό. Εάν δεν επιλυθεί το ζήτημα αυτό, ο βασικός στρατηγικός ρόλος του ENISA δεν μπορεί να εκπληρωθεί σύμφωνα με τις φιλοδοξίες της ΕΕ στον τομέα της κυβερνοασφάλειας.

| 4.3. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η πρόταση της Επιτροπής δεν είναι σαφής ως προς το αν ένα εθνικό SOC μπορεί να αποτελεί μέρος περισσότερων του ενός διασυνοριακών SOC. Επιπλέον, δεν είναι σαφές αν η ομαδοποίηση των εθνικών SOC θα γίνει σύμφωνα με γεωγραφικά κριτήρια ή απλώς με βάση την ελεύθερη βούληση των κρατών μελών. |
| --- | --- |

4.3.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η πρόταση της Επιτροπής δεν είναι σαφής ως προς το αν ένα εθνικό SOC μπορεί να αποτελεί μέρος περισσότερων του ενός διασυνοριακών SOC. Επιπλέον, δεν είναι σαφές αν η ομαδοποίηση των εθνικών SOC θα γίνει σύμφωνα με γεωγραφικά κριτήρια ή απλώς με βάση την ελεύθερη βούληση των κρατών μελών.

| 4.4. | Η ΕΟΚΕ ζητεί να αποσαφηνιστεί τι σημαίνει «σημαντικός όγκος δεδομένων» στο άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο α) του εν λόγω κανονισμού, και ποιοι είναι οι «στόχοι» στους οποίους αναφέρεται η Επιτροπή στο στοιχείο γ) της ίδιας παραγράφου. |
| --- | --- |

4.4.

Η ΕΟΚΕ ζητεί να αποσαφηνιστεί τι σημαίνει «σημαντικός όγκος δεδομένων» στο άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο α) του εν λόγω κανονισμού, και ποιοι είναι οι «στόχοι» στους οποίους αναφέρεται η Επιτροπή στο στοιχείο γ) της ίδιας παραγράφου.

| 4.5. | Εάν τα κράτη μέλη ενστερνιστούν την πρόταση για τα διασυνοριακά SOC, και προκειμένου να διασφαλιστεί η πλήρης συμμετοχή των εθνικών SOC και η επιμερισμένη διαχείριση με τα διασυνοριακά SOC, το συντονιστικό SOC κάθε κοινοπραξίας θα πρέπει να έχει εντολή διάρκειας ενός έτους, με όλα τα SOC να έχουν την ευκαιρία να συντονίσουν την ηγεσία εκ περιτροπής. |
| --- | --- |

4.5.

Εάν τα κράτη μέλη ενστερνιστούν την πρόταση για τα διασυνοριακά SOC, και προκειμένου να διασφαλιστεί η πλήρης συμμετοχή των εθνικών SOC και η επιμερισμένη διαχείριση με τα διασυνοριακά SOC, το συντονιστικό SOC κάθε κοινοπραξίας θα πρέπει να έχει εντολή διάρκειας ενός έτους, με όλα τα SOC να έχουν την ευκαιρία να συντονίσουν την ηγεσία εκ περιτροπής.

| 4.6. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η χρηματοδότηση της ΕΕ για την κοινοπραξία υποδοχής θα πρέπει να καλύπτει το 100 % του κόστους αγοράς των εργαλείων και των υποδομών και το 50 % του κόστους λειτουργίας (έναντι ποσοστών 75 %-50 % αντιστοίχως, τα οποία ορίζονται στην πρόταση), προκειμένου να διευκολυνθεί η ταχύτερη συγκρότηση των κοινοπραξιών. Θα πρέπει να διασφαλιστεί ο συντονισμός της προμήθειας. |
| --- | --- |

4.6.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η χρηματοδότηση της ΕΕ για την κοινοπραξία υποδοχής θα πρέπει να καλύπτει το 100 % του κόστους αγοράς των εργαλείων και των υποδομών και το 50 % του κόστους λειτουργίας (έναντι ποσοστών 75 %-50 % αντιστοίχως, τα οποία ορίζονται στην πρόταση), προκειμένου να διευκολυνθεί η ταχύτερη συγκρότηση των κοινοπραξιών. Θα πρέπει να διασφαλιστεί ο συντονισμός της προμήθειας.

| 4.7. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η αποτελεσματικότητα της ευρωπαϊκής κυβερνοασπίδας όσον αφορά την παροχή βοήθειας στα κράτη μέλη για την προετοιμασία και την αντιμετώπιση περιστατικών στον κυβερνοχώρο απαιτεί ειδικά μέτρα επιδόσεων που επικεντρώνονται στην επίτευξη απτών αποτελεσμάτων, καθώς και βασικούς δείκτες επιδόσεων (ΒΔΕ) για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων. Η ΕΟΚΕ συνιστά τη συστηματική καταγραφή των παραβιάσεων κυβερνοασφάλειας και τη διάθεση των πληροφοριών αυτών στους νόμιμους ενδιαφερόμενους φορείς. Αυτό θα επιτρέψει την αξιολόγηση, την εφαρμογή κατάλληλων προληπτικών μέτρων και την προστασία από πιθανές απώλειες. |
| --- | --- |

4.7.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η αποτελεσματικότητα της ευρωπαϊκής κυβερνοασπίδας όσον αφορά την παροχή βοήθειας στα κράτη μέλη για την προετοιμασία και την αντιμετώπιση περιστατικών στον κυβερνοχώρο απαιτεί ειδικά μέτρα επιδόσεων που επικεντρώνονται στην επίτευξη απτών αποτελεσμάτων, καθώς και βασικούς δείκτες επιδόσεων (ΒΔΕ) για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων. Η ΕΟΚΕ συνιστά τη συστηματική καταγραφή των παραβιάσεων κυβερνοασφάλειας και τη διάθεση των πληροφοριών αυτών στους νόμιμους ενδιαφερόμενους φορείς. Αυτό θα επιτρέψει την αξιολόγηση, την εφαρμογή κατάλληλων προληπτικών μέτρων και την προστασία από πιθανές απώλειες.

| 4.8. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει και στηρίζει την πρόταση να δοθεί στα κράτη μέλη η δυνατότητα να ζητούν την κάλυψη των δαπανών που συνδέονται με την αποστολή ομάδων εμπειρογνωμόνων στο πλαίσιο της αμοιβαίας συνδρομής. Αν και η διαδικασία της αμοιβαίας συνδρομής θα πρέπει να στηριχθεί, ο μηχανισμός αλληλεγγύης θα πρέπει να δοκιμαστεί σωστά και σταδιακά, προκειμένου να αποδειχθεί η αποτελεσματικότητά του πριν από την πλήρη εφαρμογή του. |
| --- | --- |

4.8.

Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει και στηρίζει την πρόταση να δοθεί στα κράτη μέλη η δυνατότητα να ζητούν την κάλυψη των δαπανών που συνδέονται με την αποστολή ομάδων εμπειρογνωμόνων στο πλαίσιο της αμοιβαίας συνδρομής. Αν και η διαδικασία της αμοιβαίας συνδρομής θα πρέπει να στηριχθεί, ο μηχανισμός αλληλεγγύης θα πρέπει να δοκιμαστεί σωστά και σταδιακά, προκειμένου να αποδειχθεί η αποτελεσματικότητά του πριν από την πλήρη εφαρμογή του.

| 4.9. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι όλο και περισσότεροι διεθνείς γκουρού της τεχνολογίας τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) (Elon Musk, Geoffrey Hinton κ.λπ.) προειδοποιούν για την υπαρξιακή απειλή που συνιστά η ανάπτυξη της ΤΝ σε ένα μη ρυθμιζόμενο περιβάλλον. Η ρύθμιση της ΤΝ πρέπει να φτάσει σε μεγαλύτερο βάθος από την πράξη για την τεχνητή νοημοσύνη (8), και η ΕΟΚΕ ζητεί υπεύθυνη χρήση της τεχνολογίας ΤΝ σε όλα τα έργα στην ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της κυβερνοασφάλειας. Απαιτείται άμεσα περαιτέρω συζήτηση και ένα ενισχυμένο ρυθμιστικό πλαίσιο. |
| --- | --- |

4.9.

Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι όλο και περισσότεροι διεθνείς γκουρού της τεχνολογίας τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) (Elon Musk, Geoffrey Hinton κ.λπ.) προειδοποιούν για την υπαρξιακή απειλή που συνιστά η ανάπτυξη της ΤΝ σε ένα μη ρυθμιζόμενο περιβάλλον. Η ρύθμιση της ΤΝ πρέπει να φτάσει σε μεγαλύτερο βάθος από την πράξη για την τεχνητή νοημοσύνη (8

| 4.10. | Η ΕΟΚΕ έχει ήδη αναφέρει ότι «η ΕΕ θα πρέπει αντιτάσσεται σθεναρά σε κάθε είδους σύστημα κοινωνικής βαθμολόγησης εις βάρος των πολιτών. Η ΕΟΚΕ καθιστά σαφές ότι δεν μπορεί να υπάρξει πραγματική δημοκρατία χωρίς αποτελεσματική προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα» (9). Η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του δικαιώματος των πολιτών στην ιδιωτική ζωή πρέπει να παραμείνει βασικός κανόνας κατά την ανάπτυξη ενισχυμένων συστημάτων κυβερνοασφάλειας σε ολόκληρη την ΕΕ. |
| --- | --- |

4.10.

Η ΕΟΚΕ έχει ήδη αναφέρει ότι «η ΕΕ θα πρέπει αντιτάσσεται σθεναρά σε κάθε είδους σύστημα κοινωνικής βαθμολόγησης εις βάρος των πολιτών. Η ΕΟΚΕ καθιστά σαφές ότι δεν μπορεί να υπάρξει πραγματική δημοκρατία χωρίς αποτελεσματική προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα» (9

| 4.11. | Οι Ευρωπαίοι καλούνται να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην επισήμανση κυβερνοαπειλών στις αρμόδιες αρχές. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι ζωτικής σημασίας να εξασφαλιστούν κατάλληλοι δίαυλοι επικοινωνίας με το κοινό και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, και ζητεί μια ειδική πλατφόρμα για τη λήψη σχετικών πληροφοριών σχετικά με τις απειλές στον κυβερνοχώρο. Προκειμένου να δημιουργηθούν εργαλεία αλληλεπίδρασης με το κοινό, η ΕΟΚΕ ζητεί τη διεξαγωγή εκστρατειών ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για την προώθηση των ήδη διαθέσιμων εργαλείων. |
| --- | --- |

4.11.

Οι Ευρωπαίοι καλούνται να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην επισήμανση κυβερνοαπειλών στις αρμόδιες αρχές. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι ζωτικής σημασίας να εξασφαλιστούν κατάλληλοι δίαυλοι επικοινωνίας με το κοινό και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, και ζητεί μια ειδική πλατφόρμα για τη λήψη σχετικών πληροφοριών σχετικά με τις απειλές στον κυβερνοχώρο. Προκειμένου να δημιουργηθούν εργαλεία αλληλεπίδρασης με το κοινό, η ΕΟΚΕ ζητεί τη διεξαγωγή εκστρατειών ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για την προώθηση των ήδη διαθέσιμων εργαλείων.

| 4.12. | Η ΕΕ και το ΝΑΤΟ θα πρέπει να συνεργαστούν για την εναρμόνιση των προτύπων κυβερνοασφάλειας και άλλων τεχνικών προτύπων στον τομέα της άμυνας, προκειμένου να ελαχιστοποιηθούν τα γραφειοκρατικά εμπόδια και ο διοικητικός φόρτος. Επιπλέον, η ΕΕ και το ΝΑΤΟ θα πρέπει να συνεργαστούν για τα πρότυπα προμηθειών και να θεσπίσουν από κοινού ένα αποτελεσματικό και διαφανές πλαίσιο προμηθειών που θα δώσει στις εταιρείες, ιδίως τις ΜΜΕ, τη δυνατότητα να συμμετέχουν σε δημόσιους διαγωνισμούς και να ανταγωνίζονται με θεμιτό τρόπο. |
| --- | --- |

4.12.

Η ΕΕ και το ΝΑΤΟ θα πρέπει να συνεργαστούν για την εναρμόνιση των προτύπων κυβερνοασφάλειας και άλλων τεχνικών προτύπων στον τομέα της άμυνας, προκειμένου να ελαχιστοποιηθούν τα γραφειοκρατικά εμπόδια και ο διοικητικός φόρτος. Επιπλέον, η ΕΕ και το ΝΑΤΟ θα πρέπει να συνεργαστούν για τα πρότυπα προμηθειών και να θεσπίσουν από κοινού ένα αποτελεσματικό και διαφανές πλαίσιο προμηθειών που θα δώσει στις εταιρείες, ιδίως τις ΜΜΕ, τη δυνατότητα να συμμετέχουν σε δημόσιους διαγωνισμούς και να ανταγωνίζονται με θεμιτό τρόπο.

| 4.13. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι προτεινόμενες διαθέσιμες πηγές χρηματοδότησης σε επίπεδο ΕΕ είναι ανεπαρκείς, και ζητεί να αναζητηθούν πρόσθετες πηγές, συμπεριλαμβανομένης της συγκέντρωσης πόρων ιδιωτικής χρηματοδότησης. Επισημαίνει ότι η Επιτροπή δεν έχει προσφέρει συγκεκριμένη εκτίμηση του κόστους για τα αναγκαία προγράμματα ΤΝ, τεχνολογίες ανάλυσης δεδομένων και έργα ανάπτυξης υποδομών σε όλα τα κράτη μέλη και σε επίπεδο ΕΕ, εκτίμηση η οποία θα είναι απαραίτητη για την υλοποίηση των δράσεων που ορίζονται στον εν λόγω κανονισμό. |
| --- | --- |

4.13.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι προτεινόμενες διαθέσιμες πηγές χρηματοδότησης σε επίπεδο ΕΕ είναι ανεπαρκείς, και ζητεί να αναζητηθούν πρόσθετες πηγές, συμπεριλαμβανομένης της συγκέντρωσης πόρων ιδιωτικής χρηματοδότησης. Επισημαίνει ότι η Επιτροπή δεν έχει προσφέρει συγκεκριμένη εκτίμηση του κόστους για τα αναγκαία προγράμματα ΤΝ, τεχνολογίες ανάλυσης δεδομένων και έργα ανάπτυξης υποδομών σε όλα τα κράτη μέλη και σε επίπεδο ΕΕ, εκτίμηση η οποία θα είναι απαραίτητη για την υλοποίηση των δράσεων που ορίζονται στον εν λόγω κανονισμό.

| 4.14. | Η Επιτροπή προτείνει να της ανατεθούν εκτελεστικές αρμοδιότητες για τη θέσπιση ενιαίων όρων εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού, μεταξύ άλλων για τον καθορισμό των όρων διαλειτουργικότητας μεταξύ των διασυνοριακών SOC, τον καθορισμό διαδικαστικών ρυθμίσεων για την ανταλλαγή πληροφοριών κατά τη διάρκεια περιστατικών κυβερνοασφάλειας και τον καθορισμό τεχνικών απαιτήσεων για την ασφάλεια της ευρωπαϊκής κυβερνοασπίδας κ.λπ. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι όλα αυτά τα ζητήματα θα έπρεπε να έχουν αποσαφηνιστεί εκ των προτέρων και να έχουν παρουσιαστεί στην εν λόγω πρόταση κανονισμού, καθώς η κυβερνοασφάλεια παραμένει αρμοδιότητα των κρατών μελών, ενώ το να δοθεί στην Επιτροπή υπερβολική εξουσία για την πραγματοποίηση αλλαγών θα μπορούσε να δημιουργήσει άσκοπες εντάσεις παρακάμπτοντας το δημοκρατικό σύστημα της ΕΕ. |
| --- | --- |

4.14.

Η Επιτροπή προτείνει να της ανατεθούν εκτελεστικές αρμοδιότητες για τη θέσπιση ενιαίων όρων εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού, μεταξύ άλλων για τον καθορισμό των όρων διαλειτουργικότητας μεταξύ των διασυνοριακών SOC, τον καθορισμό διαδικαστικών ρυθμίσεων για την ανταλλαγή πληροφοριών κατά τη διάρκεια περιστατικών κυβερνοασφάλειας και τον καθορισμό τεχνικών απαιτήσεων για την ασφάλεια της ευρωπαϊκής κυβερνοασπίδας κ.λπ. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι όλα αυτά τα ζητήματα θα έπρεπε να έχουν αποσαφηνιστεί εκ των προτέρων και να έχουν παρουσιαστεί στην εν λόγω πρόταση κανονισμού, καθώς η κυβερνοασφάλεια παραμένει αρμοδιότητα των κρατών μελών, ενώ το να δοθεί στην Επιτροπή υπερβολική εξουσία για την πραγματοποίηση αλλαγών θα μπορούσε να δημιουργήσει άσκοπες εντάσεις παρακάμπτοντας το δημοκρατικό σύστημα της ΕΕ.

| 4.15. | Η πράξη για την κυβερνοασφάλεια περιλαμβάνει μια βιομηχανική συνιστώσα που αποσκοπεί στη δημιουργία μιας ενιαίας αγοράς για λύσεις κυβερνοασφάλειας μέσω της δημιουργίας του αποθεματικού κυβερνοασφάλειας. Ωστόσο, η διαδικασία για την αίτηση στήριξης από την εφεδρεία της ΕΕ στον τομέα της κυβερνοασφάλειας φαίνεται πολύ αργή, χωρίς σαφείς προθεσμίες για την παροχή απάντησης. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η αντιμετώπιση που απαιτείται σε περίπτωση περιστατικού στον κυβερνοχώρο πρέπει να είναι αστραπιαία, κάτι που αυτή η μακρά διαδικασία σαφώς δεν θα επιτύχει. |
| --- | --- |

4.15.

Η πράξη για την κυβερνοασφάλεια περιλαμβάνει μια βιομηχανική συνιστώσα που αποσκοπεί στη δημιουργία μιας ενιαίας αγοράς για λύσεις κυβερνοασφάλειας μέσω της δημιουργίας του αποθεματικού κυβερνοασφάλειας. Ωστόσο, η διαδικασία για την αίτηση στήριξης από την εφεδρεία της ΕΕ στον τομέα της κυβερνοασφάλειας φαίνεται πολύ αργή, χωρίς σαφείς προθεσμίες για την παροχή απάντησης. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η αντιμετώπιση που απαιτείται σε περίπτωση περιστατικού στον κυβερνοχώρο πρέπει να είναι αστραπιαία, κάτι που αυτή η μακρά διαδικασία σαφώς δεν θα επιτύχει.

| 4.16. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξήγησε ότι δεν πραγματοποιήθηκε εκτίμηση επιπτώσεων λόγω του πιεστικού χαρακτήρα της πρότασης. Πρότεινε επίσης να υποβάλει διεξοδική έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού. Με δεδομένες τις ταχύρρυθμες εξελίξεις στον τομέα της κυβερνοασφάλειας, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η έκθεση θα πρέπει να υποβληθεί δύο χρόνια μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού, μαζί με την εκτίμηση επιπτώσεων που απουσιάζει από τον εν λόγω κανονισμό. Επιπλέον, συνιστά να δοθεί, στην πρόταση, μεγαλύτερη προσοχή στην τήρηση των αρχών της επικουρικότητας και της αναλογικότητας, σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 2 της ΣΕΕ. Τούτο είναι σημαντικό για την αποφυγή εντάσεων μεταξύ της κεντρικής δράσης της ΕΕ και των αρμοδιοτήτων και δικαιοδοσιών των κρατών μελών. |
| --- | --- |

4.16.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξήγησε ότι δεν πραγματοποιήθηκε εκτίμηση επιπτώσεων λόγω του πιεστικού χαρακτήρα της πρότασης. Πρότεινε επίσης να υποβάλει διεξοδική έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού. Με δεδομένες τις ταχύρρυθμες εξελίξεις στον τομέα της κυβερνοασφάλειας, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η έκθεση θα πρέπει να υποβληθεί δύο χρόνια μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού, μαζί με την εκτίμηση επιπτώσεων που απουσιάζει από τον εν λόγω κανονισμό. Επιπλέον, συνιστά να δοθεί, στην πρόταση, μεγαλύτερη προσοχή στην τήρηση των αρχών της επικουρικότητας και της αναλογικότητας, σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 2 της ΣΕΕ. Τούτο είναι σημαντικό για την αποφυγή εντάσεων μεταξύ της κεντρικής δράσης της ΕΕ και των αρμοδιοτήτων και δικαιοδοσιών των κρατών μελών.

| 4.17. | Τέλος, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία της ενσωμάτωσης των ζητημάτων κυβερνοασφάλειας σε όλες τις πολιτικές της ΕΕ. |
| --- | --- |

4.17.

Τέλος, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία της ενσωμάτωσης των ζητημάτων κυβερνοασφάλειας σε όλες τις πολιτικές της ΕΕ.

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2023.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Oliver RÖPKE

---

(1)  Πρόταση κανονισμού σχετικά με τον καθορισμό μέτρων για την ενίσχυση της αλληλεγγύης και των ικανοτήτων της Ένωσης για την ανίχνευση, την προετοιμασία και την αντιμετώπιση απειλών και περιστατικών κυβερνοασφάλειας.

1

(2)  Κανονισμός (ΕΕ) 2019/881 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Απριλίου 2019, σχετικά με τον ENISA («Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Κυβερνοασφάλεια») και με την πιστοποίηση της κυβερνοασφάλειας στον τομέα της τεχνολογίας πληροφοριών και επικοινωνιών και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 526/2013 (πράξη για την κυβερνοασφάλεια) (ΕΕ L 151 της 7.6.2019, σ. 15).

2

(3)  EASA, ERA, EMA κ.λπ.

3

(4)  Η Επιτροπή προτείνει τη δημιουργία μιας κοινής κυβερνομονάδας για την ενίσχυση της αντιμετώπισης περιστατικών ασφαλείας μεγάλης κλίμακας.

4

(5)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η ψηφιακή κυριαρχία ως σημαντικότατος πυλώνας ψηφιοποίησης και οικονομικής ανάπτυξης στην ΕΕ» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (ΕΕ C 75 της 28.2.2023, σ. 8).

5

(6)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Κοινή ανακοίνωση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο: Πολιτική της ΕΕ για την κυβερνοάμυνα» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (ΕΕ C 293 της 18.8.2023, σ. 21).

6

(7)  Συμπεράσματα του Συμβουλίου, της 19ης Οκτωβρίου 2021, σχετικά με τη διερεύνηση των δυνατοτήτων της πρωτοβουλίας για την Κοινή Κυβερνομονάδα.

7

(8)  Πράξη της ΕΕ για την τεχνητή νοημοσύνη.

8

(9)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Κοινή ανακοίνωση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο: Πολιτική της ΕΕ για την κυβερνοάμυνα» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (ΕΕ C 293 της 18.8.2023, σ. 21).

9

---

| 29.9.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 349/173 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 349/173

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Αναθεώρηση της πρωτοβουλίας της ΕΕ για τους επικονιαστές — Μια νέα συμφωνία για τους επικονιαστές»

[COM(2023) 35 — final]

(2023/C 349/26)

| Εισηγήτρια: | η κ. Jarmila DUBRAVSKÁ |
| --- | --- |
| Συνεισηγητής: | ο κ. Veselin MITOV |

Εισηγήτρια:

η κ. Jarmila DUBRAVSKÁ

Jarmila DUBRAVSKÁ

Συνεισηγητής:

ο κ. Veselin MITOV

Veselin MITOV

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 24.1.2023 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 28.6.2023 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 13.7.2023 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 580 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 182/0/3 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 24.1.2023

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

28.6.2023

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

13.7.2023

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

580

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

182/0/3

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) υποστηρίζει τη φιλόδοξη ανακοίνωση της Επιτροπής (1), η οποία αποκρίνεται στην τάση μείωσης των άγριων επικονιαστών στην ΕΕ. Ωστόσο, θεωρεί ότι, πέντε έτη μετά την αρχική πρωτοβουλία, η πρόοδος που έχει σημειωθεί είναι ανεπαρκής, ιδίως όσον αφορά τη συγκέντρωση των απαραίτητων δεδομένων που θα έδιναν ώθηση στη δράση πολιτικής. Η ΕΟΚΕ σημειώνει την έλλειψη σαφούς διακυβέρνησης σχετικά με την εφαρμογή των προτεινόμενων δράσεων και προτρέπει τα κράτη μέλη να εγκρίνουν ταχέως την παρούσα ανακοίνωση. |
| --- | --- |

1.1.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) υποστηρίζει τη φιλόδοξη ανακοίνωση της Επιτροπής (1

| 1.2. | Η συρρίκνωση του πληθυσμού των επικονιαστών αποδίδεται σε διάφορους παράγοντες, όπως οι ανεπαρκείς πηγές τροφής, η έλλειψη πρακτικών αμειψισποράς, η διαχείριση φυτοφαρμάκων σε διάφορα κράτη μέλη, η κατανάλωση φυτοφαρμάκων ανά εκτάριο γεωργικών εκτάσεων, η συμπεριφορά των κατοίκων αστικών και αγροτικών περιοχών, η εισβολή μη αυτόχθονων ειδών εντόμων και φυτών, οι θηρευτές, οι μέθοδοι διαχείρισης των μελισσοκόμων, καθώς και οι παθογόνες λοιμώξεις, συμπεριλαμβανομένων των ιών, και τα ζητήματα κλιματικής αλλαγής. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη θέσπιση ενός ενωσιακού συστήματος παρακολούθησης των επικονιαστών (EU-PoMS). |
| --- | --- |

1.2.

Η συρρίκνωση του πληθυσμού των επικονιαστών αποδίδεται σε διάφορους παράγοντες, όπως οι ανεπαρκείς πηγές τροφής, η έλλειψη πρακτικών αμειψισποράς, η διαχείριση φυτοφαρμάκων σε διάφορα κράτη μέλη, η κατανάλωση φυτοφαρμάκων ανά εκτάριο γεωργικών εκτάσεων, η συμπεριφορά των κατοίκων αστικών και αγροτικών περιοχών, η εισβολή μη αυτόχθονων ειδών εντόμων και φυτών, οι θηρευτές, οι μέθοδοι διαχείρισης των μελισσοκόμων, καθώς και οι παθογόνες λοιμώξεις, συμπεριλαμβανομένων των ιών, και τα ζητήματα κλιματικής αλλαγής. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη θέσπιση ενός ενωσιακού συστήματος παρακολούθησης των επικονιαστών (EU-PoMS).

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ζωτικής σημασίας την ενίσχυση των διοικητικών ικανοτήτων σε όλα τα κράτη μέλη, καθώς και την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των δημόσιων αρχών, των ιδιωτικών φορέων, των ερευνητικών ιδρυμάτων και των γεωργικών φορέων. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει επίσης ότι υπάρχει έλλειψη ειδικευμένων επαγγελματιών στον τομέα αυτόν. |
| --- | --- |

1.3.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ζωτικής σημασίας την ενίσχυση των διοικητικών ικανοτήτων σε όλα τα κράτη μέλη, καθώς και την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των δημόσιων αρχών, των ιδιωτικών φορέων, των ερευνητικών ιδρυμάτων και των γεωργικών φορέων. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει επίσης ότι υπάρχει έλλειψη ειδικευμένων επαγγελματιών στον τομέα αυτόν.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ ζητεί μετ’ επιτάσεως την παροχή σημαντικής χρηματοδότησης για την έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία, με στόχο τη συγκέντρωση βασικών επιστημονικών δεδομένων και την ανάληψη κατάλληλων πρωτοβουλιών για την αναστροφή της μείωσης των πληθυσμών των επικονιαστών, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη». Ο συντονισμός σε επίπεδο ΕΕ είναι απαραίτητος προκειμένου να διασφαλιστεί ότι τα εθνικά δεδομένα ενοποιούνται και αναλύονται μέσω μιας ειδικής πλατφόρμας της ΕΕ για τους επικονιαστές, η οποία θα καταστήσει δυνατή την ανοιχτή πρόσβαση στα δεδομένα αυτά. |
| --- | --- |

1.4.

Η ΕΟΚΕ ζητεί μετ’ επιτάσεως την παροχή σημαντικής χρηματοδότησης για την έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία, με στόχο τη συγκέντρωση βασικών επιστημονικών δεδομένων και την ανάληψη κατάλληλων πρωτοβουλιών για την αναστροφή της μείωσης των πληθυσμών των επικονιαστών, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη». Ο συντονισμός σε επίπεδο ΕΕ είναι απαραίτητος προκειμένου να διασφαλιστεί ότι τα εθνικά δεδομένα ενοποιούνται και αναλύονται μέσω μιας ειδικής πλατφόρμας της ΕΕ για τους επικονιαστές, η οποία θα καταστήσει δυνατή την ανοιχτή πρόσβαση στα δεδομένα αυτά.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη δημιουργία προγράμματος και στρατηγικής για αστικές περιοχές φιλικές προς τους επικονιαστές, με την ενίσχυση των πρακτικών διαχείρισης της χρήσης της γης, κάτι που έχει ως στόχο την ενίσχυση της ποικιλομορφίας των επικονιαστών και τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων σε αστικές και περιαστικές περιοχές. |
| --- | --- |

1.5.

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη δημιουργία προγράμματος και στρατηγικής για αστικές περιοχές φιλικές προς τους επικονιαστές, με την ενίσχυση των πρακτικών διαχείρισης της χρήσης της γης, κάτι που έχει ως στόχο την ενίσχυση της ποικιλομορφίας των επικονιαστών και τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων σε αστικές και περιαστικές περιοχές.

| 1.6. | Για να επιτευχθεί σημαντική πρόοδος, η ΕΕ και τα κράτη μέλη πρέπει να ανταλλάξουν γνώσεις ταχέως και να επικεντρώσουν την έρευνα στις ορθές γεωργικές πρακτικές και τις αποτελεσματικές μεθόδους ολοκληρωμένης φυτοπροστασίας. |
| --- | --- |

1.6.

Για να επιτευχθεί σημαντική πρόοδος, η ΕΕ και τα κράτη μέλη πρέπει να ανταλλάξουν γνώσεις ταχέως και να επικεντρώσουν την έρευνα στις ορθές γεωργικές πρακτικές και τις αποτελεσματικές μεθόδους ολοκληρωμένης φυτοπροστασίας.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ ζητεί την κατάλληλη εκπαίδευση των γεωργών σχετικά με τα περιβαλλοντικά μέτρα, μέσω εθνικών και περιφερειακών συστημάτων παροχής συμβουλών για τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις, τα οποία θα περιλαμβάνουν τη χρήση φυτοφαρμάκων χαμηλού κινδύνου που δεν βλάπτουν τους επικονιαστές και την ολοκληρωμένη φυτοπροστασία. Απαιτούνται επίσης προγράμματα κατάρτισης που θα στοχεύουν στην αύξηση των γνώσεων σχετικά με την οικολογία της επικονίασης, την ταυτοποίηση των επικονιαστών και την αποκατάσταση των οικοτόπων. |
| --- | --- |

1.7.

Η ΕΟΚΕ ζητεί την κατάλληλη εκπαίδευση των γεωργών σχετικά με τα περιβαλλοντικά μέτρα, μέσω εθνικών και περιφερειακών συστημάτων παροχής συμβουλών για τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις, τα οποία θα περιλαμβάνουν τη χρήση φυτοφαρμάκων χαμηλού κινδύνου που δεν βλάπτουν τους επικονιαστές και την ολοκληρωμένη φυτοπροστασία. Απαιτούνται επίσης προγράμματα κατάρτισης που θα στοχεύουν στην αύξηση των γνώσεων σχετικά με την οικολογία της επικονίασης, την ταυτοποίηση των επικονιαστών και την αποκατάσταση των οικοτόπων.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ ζητεί τη διεξαγωγή μελέτης της ΕΕ με στόχο την παροχή δεδομένων ακριβείας σχετικών με τον αντίκτυπο της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας που εκπέμπουν οι κεραίες τηλεπικοινωνιών στους άγριους επικονιαστές στους φυσικούς τους οικοτόπους και τα μέτρα πολιτικής που πρέπει να ληφθούν για την αποτελεσματική προστασία των επικονιαστών. |
| --- | --- |

1.8.

Η ΕΟΚΕ ζητεί τη διεξαγωγή μελέτης της ΕΕ με στόχο την παροχή δεδομένων ακριβείας σχετικών με τον αντίκτυπο της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας που εκπέμπουν οι κεραίες τηλεπικοινωνιών στους άγριους επικονιαστές στους φυσικούς τους οικοτόπους και τα μέτρα πολιτικής που πρέπει να ληφθούν για την αποτελεσματική προστασία των επικονιαστών.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να δημιουργηθεί ένας τρόπος μέτρησης της φωτορύπανσης σε ολόκληρη την ΕΕ, με τη χρήση δορυφορικών δεδομένων, προκειμένου να αξιολογηθούν και να παρατηρηθούν οι περιφερειακές και οι τοπικές της επιπτώσεις στους επικονιαστές. |
| --- | --- |

1.9.

Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να δημιουργηθεί ένας τρόπος μέτρησης της φωτορύπανσης σε ολόκληρη την ΕΕ, με τη χρήση δορυφορικών δεδομένων, προκειμένου να αξιολογηθούν και να παρατηρηθούν οι περιφερειακές και οι τοπικές της επιπτώσεις στους επικονιαστές.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει το αίτημα της Επιτροπής για υποστήριξη από την Επιτροπή των Περιφερειών ως προς την εφαρμογή της πρωτοβουλίας για τους επικονιαστές, αλλά εκφράζει την απογοήτευσή της για το γεγονός ότι δεν έχει γίνει ούτε μία αναφορά στην ΕΟΚΕ στις δύο πρωτοβουλίες που έχουν εγκριθεί μέχρι στιγμής, ιδίως όσον αφορά την ικανότητά της να προωθήσει αυτήν τη στρατηγική σε διαφορετικές κατηγορίες ενδιαφερομένων, μεταξύ άλλων, μέσω της ευαισθητοποίησης των εθνικών κοινωνικών εταίρων, των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των πολιτών. |
| --- | --- |

1.10.

Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει το αίτημα της Επιτροπής για υποστήριξη από την Επιτροπή των Περιφερειών ως προς την εφαρμογή της πρωτοβουλίας για τους επικονιαστές, αλλά εκφράζει την απογοήτευσή της για το γεγονός ότι δεν έχει γίνει ούτε μία αναφορά στην ΕΟΚΕ στις δύο πρωτοβουλίες που έχουν εγκριθεί μέχρι στιγμής, ιδίως όσον αφορά την ικανότητά της να προωθήσει αυτήν τη στρατηγική σε διαφορετικές κατηγορίες ενδιαφερομένων, μεταξύ άλλων, μέσω της ευαισθητοποίησης των εθνικών κοινωνικών εταίρων, των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των πολιτών.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι απαιτείται κατάλληλη χρηματοδότηση για την ικανοποίηση των προσδοκιών που περιγράφονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής και για τη διασφάλιση της συνοχής μεταξύ των διαφόρων μέτρων και μέσων πολιτικής που επηρεάζουν τη διατήρηση των άγριων επικονιαστών. Πρέπει επίσης να παρέχεται χρηματοδότηση για την καλύτερη ενημέρωση του ευρύτερου κοινού σχετικά με τη μείωση των επικονιαστών και τον αντίκτυπο που έχει στη ζωή μας, καθώς και τον αντίκτυπο της μη ανάληψης δράσης στις μελλοντικές γενιές. |
| --- | --- |

1.11.

Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι απαιτείται κατάλληλη χρηματοδότηση για την ικανοποίηση των προσδοκιών που περιγράφονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής και για τη διασφάλιση της συνοχής μεταξύ των διαφόρων μέτρων και μέσων πολιτικής που επηρεάζουν τη διατήρηση των άγριων επικονιαστών. Πρέπει επίσης να παρέχεται χρηματοδότηση για την καλύτερη ενημέρωση του ευρύτερου κοινού σχετικά με τη μείωση των επικονιαστών και τον αντίκτυπο που έχει στη ζωή μας, καθώς και τον αντίκτυπο της μη ανάληψης δράσης στις μελλοντικές γενιές.

| 1.12. | Η εφαρμογή αυστηρών μέτρων είναι απαραίτητη για την προστασία των άγριων επικονιαστών κατά τη διάρκεια της διαδικασίας αξιολόγησης κινδύνου των φυτοφαρμάκων και της φάσης της χρήσης τους. Η ΕΟΚΕ ζητεί μεγαλύτερη διαφάνεια όσον αφορά τη χρήση φυτοφαρμάκων εντός της ΕΕ και σε τρίτες χώρες. |
| --- | --- |

1.12.

Η εφαρμογή αυστηρών μέτρων είναι απαραίτητη για την προστασία των άγριων επικονιαστών κατά τη διάρκεια της διαδικασίας αξιολόγησης κινδύνου των φυτοφαρμάκων και της φάσης της χρήσης τους. Η ΕΟΚΕ ζητεί μεγαλύτερη διαφάνεια όσον αφορά τη χρήση φυτοφαρμάκων εντός της ΕΕ και σε τρίτες χώρες.

| 1.13. | Η πιο αποτελεσματική λύση είναι η επίτευξη μιας παγκόσμιας συμφωνίας για τη μείωση της χρήσης συνθετικών φυτοφαρμάκων, που θα διασφαλίσει καθολική δέσμευση και θεμιτό ανταγωνισμό. Αν και το έργο αυτό φαίνεται δύσκολο, πρέπει να ακολουθηθεί σφαιρική προσέγγιση και να καταβληθεί μεγαλύτερη προσπάθεια στις διεθνείς διαπραγματεύσεις. Αυτό συνίσταται και στη διεξαγωγή σοβαρής συζήτησης με θέμα την απαγόρευση των εξαγωγών φυτοφαρμάκων, των οποίων η χρήση έχει ήδη απαγορευτεί στην ΕΕ. |
| --- | --- |

1.13.

Η πιο αποτελεσματική λύση είναι η επίτευξη μιας παγκόσμιας συμφωνίας για τη μείωση της χρήσης συνθετικών φυτοφαρμάκων, που θα διασφαλίσει καθολική δέσμευση και θεμιτό ανταγωνισμό. Αν και το έργο αυτό φαίνεται δύσκολο, πρέπει να ακολουθηθεί σφαιρική προσέγγιση και να καταβληθεί μεγαλύτερη προσπάθεια στις διεθνείς διαπραγματεύσεις. Αυτό συνίσταται και στη διεξαγωγή σοβαρής συζήτησης με θέμα την απαγόρευση των εξαγωγών φυτοφαρμάκων, των οποίων η χρήση έχει ήδη απαγορευτεί στην ΕΕ.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

Γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Η αναγνώριση των ουσιαστικών οφελών των επικονιαστών και των υπηρεσιών οικοσυστήματος που παρέχουν είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη αρκετών από τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ. Οι επικονιαστές χρησιμεύουν ως κρίσιμο μέσο μέτρησης για τον προσδιορισμό της υγείας του περιβάλλοντός μας, καθώς παρέχουν αναντικατάστατα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά οφέλη. |
| --- | --- |

2.1.

Η αναγνώριση των ουσιαστικών οφελών των επικονιαστών και των υπηρεσιών οικοσυστήματος που παρέχουν είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη αρκετών από τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ. Οι επικονιαστές χρησιμεύουν ως κρίσιμο μέσο μέτρησης για τον προσδιορισμό της υγείας του περιβάλλοντός μας, καθώς παρέχουν αναντικατάστατα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά οφέλη.

| 2.2. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καταρτίσει μια επανεξέταση της πρωτοβουλίας της ΕΕ για τους επικονιαστές, η οποία επιδιώκει να αντιμετωπίσει την τάση μείωσης των άγριων επικονιαστών στην ΕΕ. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη φιλόδοξη ανακοίνωση, αλλά καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, πέντε έτη μετά την αρχική πρωτοβουλία, έχει σημειωθεί μικρή πρόοδος, ιδίως όσον αφορά τη διάθεση όλων των απαραίτητων δεδομένων που στην πράξη θα έδιναν ώθηση στη δράση πολιτικής. |
| --- | --- |

2.2.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καταρτίσει μια επανεξέταση της πρωτοβουλίας της ΕΕ για τους επικονιαστές, η οποία επιδιώκει να αντιμετωπίσει την τάση μείωσης των άγριων επικονιαστών στην ΕΕ. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη φιλόδοξη ανακοίνωση, αλλά καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, πέντε έτη μετά την αρχική πρωτοβουλία, έχει σημειωθεί μικρή πρόοδος, ιδίως όσον αφορά τη διάθεση όλων των απαραίτητων δεδομένων που στην πράξη θα έδιναν ώθηση στη δράση πολιτικής.

| 2.3. | Οι επικονιαστές δεν αποτελούν μόνο ουσιαστικό μέρος των λειτουργικών οικοσυστημάτων, αλλά και τη βάση για τη ζωή στον πλανήτη μας. Χιλιάδες διαφορετικά είδη άγριων επικονιαστών είναι γνωστά, ενώ οι μέλισσες αποτελούν το πιο γνωστό είδος. Η μείωση των άγριων επικονιαστών επηρεάζεται από διαφορετικούς παράγοντες, και η ΕΟΚΕ τονίζει ότι είναι σημαντικό να εφαρμόζεται η αρχή της προφύλαξης για την προστασία τους. |
| --- | --- |

2.3.

Οι επικονιαστές δεν αποτελούν μόνο ουσιαστικό μέρος των λειτουργικών οικοσυστημάτων, αλλά και τη βάση για τη ζωή στον πλανήτη μας. Χιλιάδες διαφορετικά είδη άγριων επικονιαστών είναι γνωστά, ενώ οι μέλισσες αποτελούν το πιο γνωστό είδος. Η μείωση των άγριων επικονιαστών επηρεάζεται από διαφορετικούς παράγοντες, και η ΕΟΚΕ τονίζει ότι είναι σημαντικό να εφαρμόζεται η αρχή της προφύλαξης για την προστασία τους.

| 2.4. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά τα φιλόδοξα σχέδια που εκτίθενται στην εν λόγω ανακοίνωση, αλλά σημειώνει ότι πρόκειται για έναν μακρύ κατάλογο μελλοντικών έργων για τα οποία είναι απαραίτητοι επαρκείς χρόνοι. Η ΕΟΚΕ θα ανέμενε, λόγω πίεσης χρόνου, σαφή βραχυπρόθεσμα μέτρα και δράσεις που θα αξιοποιούσαν τα διδάγματα που έχουν αντληθεί μέχρι τώρα, με βάση την έκθεση για την αρχική πρωτοβουλία για τους επικονιαστές (2). Η ΕΟΚΕ επισημαίνει την ανάγκη για διατομεακή —και ταυτόχρονα άμεση— δράση σε όλα τα κράτη μέλη και χαιρετίζει την εισαγωγή ενός πανευρωπαϊκού πλαισίου διακυβέρνησης και παρακολούθησης για τους επικονιαστές (EU-PoMS). |
| --- | --- |

2.4.

Η ΕΟΚΕ εκτιμά τα φιλόδοξα σχέδια που εκτίθενται στην εν λόγω ανακοίνωση, αλλά σημειώνει ότι πρόκειται για έναν μακρύ κατάλογο μελλοντικών έργων για τα οποία είναι απαραίτητοι επαρκείς χρόνοι. Η ΕΟΚΕ θα ανέμενε, λόγω πίεσης χρόνου, σαφή βραχυπρόθεσμα μέτρα και δράσεις που θα αξιοποιούσαν τα διδάγματα που έχουν αντληθεί μέχρι τώρα, με βάση την έκθεση για την αρχική πρωτοβουλία για τους επικονιαστές (2

| 2.5. | Η ΕΟΚΕ προτρέπει τα κράτη μέλη να συμφωνήσουν και να δεσμευτούν ταχέως για τις ενέργειες που πρέπει να αναληφθούν βραχυπρόθεσμα, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, και αναμένει την ταχεία έγκριση της υπό εξέταση ανακοίνωσης. |
| --- | --- |

2.5.

Η ΕΟΚΕ προτρέπει τα κράτη μέλη να συμφωνήσουν και να δεσμευτούν ταχέως για τις ενέργειες που πρέπει να αναληφθούν βραχυπρόθεσμα, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, και αναμένει την ταχεία έγκριση της υπό εξέταση ανακοίνωσης.

2.6.   Παράγοντες που επηρεάζουν τη μείωση των επικονιαστών

Παράγοντες που επηρεάζουν τη μείωση των επικονιαστών

| 2.6.1. | Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που επηρεάζουν την εμφάνιση επικονιαστών στη φύση (3). Μεταξύ των πιο σημαντικών είναι το περιβάλλον, η έλλειψη αμειψισποράς και η έμφαση των γεωργών στη μεγιστοποίηση της παραγωγής, αλλά και η συμπεριφορά των κατοίκων των πόλεων και της υπαίθρου. Η συρρίκνωση του πληθυσμού των επικονιαστών μπορεί επίσης να αποδοθεί σε άλλους παράγοντες, όπως οι ανεπαρκείς πηγές τροφής, οι επιθέσεις από χωροκατακτητικά ξένα είδη εντόμων και φυτών, οι θηρευτές, η διαχείριση φυτοφαρμάκων σε αγροτικές και αστικές περιοχές, οι πρακτικές διαχείρισης κυψελών από μελισσοκόμους και, κυρίως, οι παθογόνες λοιμώξεις, συμπεριλαμβανομένων των ιών, και οι παράγοντες της κλιματικής αλλαγής. |
| --- | --- |

2.6.1.

Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που επηρεάζουν την εμφάνιση επικονιαστών στη φύση (3

| 2.6.2. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι υπάρχει σαφής σχέση μεταξύ της μείωσης των επικονιαστών και της κατανάλωσης φυτοφαρμάκων ανά εκτάριο γεωργικής γης και της παραγωγής τροφίμων στα κράτη μέλη (4). Οι άδειες έκτακτης ανάγκης για χρήση φυτοφαρμάκων από τα κράτη μέλη αποτελούν παράδειγμα των προβλημάτων στην πράξη σχετικά με τον τρόπο αποτελεσματικής διαχείρισης της φυτοπροστασίας και διασφάλισης της ποιότητας και της ποσότητας της παραγωγής. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων καθόρισε ότι υπήρχαν εναλλακτικές λύσεις για μόνο περίπου το ένα τρίτο των εξαιρέσεων από τις παρεκκλίσεις λόγω έκτακτων αναγκών σχετικά με τη χρήση αυτών των νεονικοτινοειδών. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου της 19ης Ιανουαρίου 2023 στην υπόθεση C-162/21, σύμφωνα με την οποία τα κράτη μέλη δεν μπορούν να χορηγούν περαιτέρω άδειες έκτακτης ανάγκης για προϊόντα που περιέχουν νεονικοτινοειδή. |
| --- | --- |

2.6.2.

Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι υπάρχει σαφής σχέση μεταξύ της μείωσης των επικονιαστών και της κατανάλωσης φυτοφαρμάκων ανά εκτάριο γεωργικής γης και της παραγωγής τροφίμων στα κράτη μέλη (4

3.   ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ I: Βελτίωση των γνώσεων σχετικά με τη μείωση των πληθυσμών επικονιαστών, τα αίτια και τις συνέπειές της

ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ I: Βελτίωση των γνώσεων σχετικά με τη μείωση των πληθυσμών επικονιαστών, τα αίτια και τις συνέπειές της

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι άκρως απαραίτητο να αυξηθούν οι διοικητικές ικανότητες στα κράτη μέλη και η συνεργασία μεταξύ των δημόσιων αρχών και των ιδιωτικών φορέων, συμπεριλαμβανομένων των ερευνητικών ιδρυμάτων και των επιστημόνων, χωρίς να μείνει στο περιθώριο ο γεωργικός τομέας. |
| --- | --- |

3.1.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι άκρως απαραίτητο να αυξηθούν οι διοικητικές ικανότητες στα κράτη μέλη και η συνεργασία μεταξύ των δημόσιων αρχών και των ιδιωτικών φορέων, συμπεριλαμβανομένων των ερευνητικών ιδρυμάτων και των επιστημόνων, χωρίς να μείνει στο περιθώριο ο γεωργικός τομέας.

| 3.2. | Η ανταλλαγή γνώσεων και εμπειρογνωσίας και η ανάληψη συλλογικών προσπαθειών μεταξύ των διαφορετικών ενδιαφερομένων είναι ζωτικής σημασίας για τη χάραξη οικονομικά αποδοτικών μέτρων και τη μόχλευση συνεργειών. Μια τέτοια ολοκληρωμένη προσέγγιση απαιτεί αποτελεσματική συνεργασία μεταξύ των υπευθύνων χάραξης πολιτικής, των ενδιαφερομένων και του ευρύτερου κοινού. |
| --- | --- |

3.2.

Η ανταλλαγή γνώσεων και εμπειρογνωσίας και η ανάληψη συλλογικών προσπαθειών μεταξύ των διαφορετικών ενδιαφερομένων είναι ζωτικής σημασίας για τη χάραξη οικονομικά αποδοτικών μέτρων και τη μόχλευση συνεργειών. Μια τέτοια ολοκληρωμένη προσέγγιση απαιτεί αποτελεσματική συνεργασία μεταξύ των υπευθύνων χάραξης πολιτικής, των ενδιαφερομένων και του ευρύτερου κοινού.

| 3.3. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι, εκτός από τη μείωση του πληθυσμού των επικονιαστών, υπάρχει επίσης έλλειψη εμπειρογνωμόνων στον τομέα. Οι εθνικές προσπάθειες για τη διασφάλιση της συλλογής δεδομένων πρέπει να συντονίζονται σε επίπεδο ΕΕ, μεταξύ άλλων, όσον αφορά τη συλλογή και την ανάλυση δεδομένων, σε μια ειδική πλατφόρμα της ΕΕ για τους επικονιαστές που θα διευκολύνει την ανοιχτή πρόσβαση στα δεδομένα. Η εν λόγω πλατφόρμα δίνει τη δυνατότητα σε μεμονωμένα άτομα να συνεισφέρουν σε μια συλλογική προσπάθεια, δημιουργώντας μια κοινότητα δεδομένων ανοιχτού κώδικα και ένα αποθετήριο επαληθευμένων αλγορίθμων και μοντέλων. |
| --- | --- |

3.3.

Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι, εκτός από τη μείωση του πληθυσμού των επικονιαστών, υπάρχει επίσης έλλειψη εμπειρογνωμόνων στον τομέα. Οι εθνικές προσπάθειες για τη διασφάλιση της συλλογής δεδομένων πρέπει να συντονίζονται σε επίπεδο ΕΕ, μεταξύ άλλων, όσον αφορά τη συλλογή και την ανάλυση δεδομένων, σε μια ειδική πλατφόρμα της ΕΕ για τους επικονιαστές που θα διευκολύνει την ανοιχτή πρόσβαση στα δεδομένα. Η εν λόγω πλατφόρμα δίνει τη δυνατότητα σε μεμονωμένα άτομα να συνεισφέρουν σε μια συλλογική προσπάθεια, δημιουργώντας μια κοινότητα δεδομένων ανοιχτού κώδικα και ένα αποθετήριο επαληθευμένων αλγορίθμων και μοντέλων.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ ζητεί την παροχή συγκεκριμένης και σημαντικής χρηματοδότησης για την Ε & Α&Κ προκειμένου να συγκεντρωθούν όλες οι απαραίτητες επιστημονικές πληροφορίες και να επιδιωχθούν κατάλληλες πρωτοβουλίες για την αναστροφή της μείωσης των επικονιαστών. |
| --- | --- |

3.4.

Η ΕΟΚΕ ζητεί την παροχή συγκεκριμένης και σημαντικής χρηματοδότησης για την Ε & Α&Κ προκειμένου να συγκεντρωθούν όλες οι απαραίτητες επιστημονικές πληροφορίες και να επιδιωχθούν κατάλληλες πρωτοβουλίες για την αναστροφή της μείωσης των επικονιαστών.

| 3.5. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά το γεγονός ότι, μετά την έγκριση της αρχικής πρωτοβουλίας, η Επιτροπή ενσωμάτωσε ένα ειδικό θέμα σχετικά με τους επικονιαστές στο πρόγραμμα εργασίας 2018-2020 για το πρόγραμμα «Ορίζων 2020». Στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» πρέπει να διατεθεί πρόσθετη χρηματοδότηση για την έρευνα σχετικά με τους επικονιαστές, συμπεριλαμβανομένης, ενδεικτικά, της έρευνας για τους λόγους στους οποίους βασίζεται η μείωση αυτή και της παρακολούθησης των ειδών και των πληθυσμών επικονιαστών εντός της ΕΕ, μεταξύ άλλων, στις αστικές περιοχές. |
| --- | --- |

3.5.

Η ΕΟΚΕ εκτιμά το γεγονός ότι, μετά την έγκριση της αρχικής πρωτοβουλίας, η Επιτροπή ενσωμάτωσε ένα ειδικό θέμα σχετικά με τους επικονιαστές στο πρόγραμμα εργασίας 2018-2020 για το πρόγραμμα «Ορίζων 2020». Στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» πρέπει να διατεθεί πρόσθετη χρηματοδότηση για την έρευνα σχετικά με τους επικονιαστές, συμπεριλαμβανομένης, ενδεικτικά, της έρευνας για τους λόγους στους οποίους βασίζεται η μείωση αυτή και της παρακολούθησης των ειδών και των πληθυσμών επικονιαστών εντός της ΕΕ, μεταξύ άλλων, στις αστικές περιοχές.

4.   ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ II: Βελτίωση της διατήρησης των επικονιαστών και αντιμετώπιση των αιτίων της μείωσής τους

ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ II: Βελτίωση της διατήρησης των επικονιαστών και αντιμετώπιση των αιτίων της μείωσής τους

| 4.1. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τη σημασία των διαθέσιμων δεδομένων για τους επικονιαστές όσον αφορά τον περαιτέρω καθορισμό στρατηγικών για τη διατήρηση των επικονιαστών και αναμένει συγκεκριμένους και μετρήσιμους στόχους σε επίπεδο ΕΕ, αλλά και σε επίπεδο κρατών μελών, με στόχο την αποκατάσταση των πληθυσμών των επικονιαστών και των οικοτόπων τους στην ΕΕ. |
| --- | --- |

4.1.

Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τη σημασία των διαθέσιμων δεδομένων για τους επικονιαστές όσον αφορά τον περαιτέρω καθορισμό στρατηγικών για τη διατήρηση των επικονιαστών και αναμένει συγκεκριμένους και μετρήσιμους στόχους σε επίπεδο ΕΕ, αλλά και σε επίπεδο κρατών μελών, με στόχο την αποκατάσταση των πληθυσμών των επικονιαστών και των οικοτόπων τους στην ΕΕ.

| 4.2. | Η ΕΟΚΕ προτείνει, ως ιδιαίτερα σημαντική αρχική δράση, τη χαρτογράφηση των υφιστάμενων και των πιθανών αστικών οικοτόπων και δικτύων για τους επικονιαστές, υποστηρίζει δε την πρωτοβουλία της Επιτροπής να ενθαρρύνει τους δήμους να εφαρμόσουν τον οδηγό για πόλεις φιλικές προς τους επικονιαστές (5). Επιπλέον, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη θέσπιση ενός προγράμματος και ενός οράματος για πόλεις φιλικές προς τους επικονιαστές, με την ενίσχυση της διαχείρισης της χρήσης γης για την προώθηση της ποικιλομορφίας των επικονιαστών και τη διατήρηση περιοχών αφιερωμένων στη φύση σε αστικές και περιαστικές περιοχές. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη υποστηρίξει ότι η «διαχείριση της γης πρέπει να γίνεται με προσοχή σε όλα τα κράτη μέλη, διασφαλίζοντας τη σωστή ισορροπία μεταξύ ανταγωνιστικότητας και βιωσιμότητας και παρέχοντας τις αναγκαίες δυνατότητες χρηματοδότησης» (6). |
| --- | --- |

4.2.

Η ΕΟΚΕ προτείνει, ως ιδιαίτερα σημαντική αρχική δράση, τη χαρτογράφηση των υφιστάμενων και των πιθανών αστικών οικοτόπων και δικτύων για τους επικονιαστές, υποστηρίζει δε την πρωτοβουλία της Επιτροπής να ενθαρρύνει τους δήμους να εφαρμόσουν τον οδηγό για πόλεις φιλικές προς τους επικονιαστές (5

6

| 4.3. | Προκειμένου να σταθεροποιηθεί ο αριθμός και η αφθονία των επικονιαστών στην ύπαιθρο, είναι απαραίτητο να δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες μέσω της διαχείρισης των γεωργικών εκτάσεων. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι δεν θα επιτευχθούν πιο βιώσιμα συστήματα τροφίμων χωρίς δημόσιες πολιτικές που παρέχουν επαρκή οικονομική στήριξη στους γεωργούς. Η χρηματοδότηση από την κοινή γεωργική πολιτική (ΚΓΠ) δεν είναι η μόνη δυνατότητα για τη διαχείριση της στήριξης. |
| --- | --- |

4.3.

Προκειμένου να σταθεροποιηθεί ο αριθμός και η αφθονία των επικονιαστών στην ύπαιθρο, είναι απαραίτητο να δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες μέσω της διαχείρισης των γεωργικών εκτάσεων. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι δεν θα επιτευχθούν πιο βιώσιμα συστήματα τροφίμων χωρίς δημόσιες πολιτικές που παρέχουν επαρκή οικονομική στήριξη στους γεωργούς. Η χρηματοδότηση από την κοινή γεωργική πολιτική (ΚΓΠ) δεν είναι η μόνη δυνατότητα για τη διαχείριση της στήριξης.

| 4.4. | Όλα τα μέτρα που βοηθούν στη σταθεροποίηση της κατανομής των επικονιαστών πρέπει να αξιολογούνται ρεαλιστικά. Πρέπει να αποκλειστούν πιθανά αντικρουόμενα μέτρα και να προωθηθούν συστηματικά τα κατάλληλα μέτρα. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι δεν υπάρχει σαφής διακυβέρνηση για την εφαρμογή των προτεινόμενων δράσεων και θεωρεί ότι θα υπάρξει σημαντική απόκλιση μεταξύ των προσπαθειών των διαφόρων κρατών μελών. |
| --- | --- |

4.4.

Όλα τα μέτρα που βοηθούν στη σταθεροποίηση της κατανομής των επικονιαστών πρέπει να αξιολογούνται ρεαλιστικά. Πρέπει να αποκλειστούν πιθανά αντικρουόμενα μέτρα και να προωθηθούν συστηματικά τα κατάλληλα μέτρα. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι δεν υπάρχει σαφής διακυβέρνηση για την εφαρμογή των προτεινόμενων δράσεων και θεωρεί ότι θα υπάρξει σημαντική απόκλιση μεταξύ των προσπαθειών των διαφόρων κρατών μελών.

| 4.5. | Η μεγάλη διαφοροποίηση στη χρήση φυτοφαρμάκων ανά εκτάριο γεωργικής γης στα κράτη μέλη οδηγεί σε ανισότητες, όχι μόνο στη διατήρηση της φύσης αλλά και στην παραγωγή. Η ΕΕ και τα κράτη μέλη θα πρέπει να μεριμνήσουν ώστε να διαδοθούν γρήγορα οι σχετικές γνώσεις, καθώς και να εστιάσουν τις ερευνητικές προσπάθειες στην αγροοικολογία, στη βιώσιμη χρήση των φυτοφαρμάκων και στις ορθές πρακτικές ολοκληρωμένης φυτοπροστασίας. |
| --- | --- |

4.5.

Η μεγάλη διαφοροποίηση στη χρήση φυτοφαρμάκων ανά εκτάριο γεωργικής γης στα κράτη μέλη οδηγεί σε ανισότητες, όχι μόνο στη διατήρηση της φύσης αλλά και στην παραγωγή. Η ΕΕ και τα κράτη μέλη θα πρέπει να μεριμνήσουν ώστε να διαδοθούν γρήγορα οι σχετικές γνώσεις, καθώς και να εστιάσουν τις ερευνητικές προσπάθειες στην αγροοικολογία, στη βιώσιμη χρήση των φυτοφαρμάκων και στις ορθές πρακτικές ολοκληρωμένης φυτοπροστασίας.

| 4.6. | Η ΕΟΚΕ συνιστά την εφαρμογή ενός διαφανούς συστήματος ελέγχου ώστε τα ανώτατα όρια καταλοίπων φυτοφαρμάκων που επιβάλλονται στα εισαγόμενα τρόφιμα να είναι τα ίδια με εκείνα που έχουν καθοριστεί για τα τρόφιμα που παράγονται στην Ένωση. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη ζητήσει από την Επιτροπή να εφαρμόσει ταχέως την αμοιβαιότητα των προτύπων, προκειμένου να περιοριστούν οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού για τους Ευρωπαίους γεωργούς (7). Οι καταναλωτές θα πρέπει να προστατεύονται και τα ποιοτικά προϊόντα θα πρέπει να προσφέρονται σε δίκαιες τιμές. |
| --- | --- |

4.6.

Η ΕΟΚΕ συνιστά την εφαρμογή ενός διαφανούς συστήματος ελέγχου ώστε τα ανώτατα όρια καταλοίπων φυτοφαρμάκων που επιβάλλονται στα εισαγόμενα τρόφιμα να είναι τα ίδια με εκείνα που έχουν καθοριστεί για τα τρόφιμα που παράγονται στην Ένωση. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη ζητήσει από την Επιτροπή να εφαρμόσει ταχέως την αμοιβαιότητα των προτύπων, προκειμένου να περιοριστούν οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού για τους Ευρωπαίους γεωργούς (7

| 4.7. | Η ΕΟΚΕ ζητεί την κατάλληλη εκπαίδευση των γεωργών όσον αφορά τα περιβαλλοντικά μέτρα μέσω εθνικών και περιφερειακών συστημάτων παροχής συμβουλών για τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης φυτοφαρμάκων χαμηλού κινδύνου και της ολοκληρωμένης φυτοπροστασίας. |
| --- | --- |

4.7.

Η ΕΟΚΕ ζητεί την κατάλληλη εκπαίδευση των γεωργών όσον αφορά τα περιβαλλοντικά μέτρα μέσω εθνικών και περιφερειακών συστημάτων παροχής συμβουλών για τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης φυτοφαρμάκων χαμηλού κινδύνου και της ολοκληρωμένης φυτοπροστασίας.

| 4.8. | Πρέπει να αναπτυχθούν δείκτες για την κατάσταση του πληθυσμού των επικονιαστών έως το 2024, ώστε αυτοί να μπορούν να αξιολογούνται στο πλαίσιο της ΚΓΠ. Ένα ουσιαστικό βήμα είναι η διεξαγωγή συνολικής αξιολόγησης του αντίκτυπου της ΚΓΠ στην πρόληψη της μείωσης των επικονιαστών και η ενθάρρυνση πρακτικών που αναστρέφουν αυτήν τη μείωση. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να προωθήσουν τον προσανατολισμό των κονδυλίων τεχνικής συνδρομής που παρέχονται στο πλαίσιο της ΚΓΠ προς την κατεύθυνση των επικονιαστών, χρησιμοποιώντας παράλληλα πρόσθετους πόρους για την προστασία των καταναλωτών και του περιβάλλοντος. |
| --- | --- |

4.8.

Πρέπει να αναπτυχθούν δείκτες για την κατάσταση του πληθυσμού των επικονιαστών έως το 2024, ώστε αυτοί να μπορούν να αξιολογούνται στο πλαίσιο της ΚΓΠ. Ένα ουσιαστικό βήμα είναι η διεξαγωγή συνολικής αξιολόγησης του αντίκτυπου της ΚΓΠ στην πρόληψη της μείωσης των επικονιαστών και η ενθάρρυνση πρακτικών που αναστρέφουν αυτήν τη μείωση. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να προωθήσουν τον προσανατολισμό των κονδυλίων τεχνικής συνδρομής που παρέχονται στο πλαίσιο της ΚΓΠ προς την κατεύθυνση των επικονιαστών, χρησιμοποιώντας παράλληλα πρόσθετους πόρους για την προστασία των καταναλωτών και του περιβάλλοντος.

| 4.9. | Οι ζώνες ανθέων είναι μια καλή δεξαμενή για διαφορετικά είδη επικονιαστών και αναμφίβολα θα συμβάλλουν στην προστασία τους. Ωστόσο, θα μπορούσαν να αποτελέσουν κίνδυνο για τις μέλισσες και άλλους επικονιαστές, εάν καλλιεργηθούν κοντά σε υπόγεια ύδατα και τα εν λόγω φυτοφάρμακα εξακολουθούν να βρίσκονται στο έδαφος. Για τον σκοπό αυτόν, θα χρειαστούν κονδύλια για την έρευνα και την ανάπτυξη μιας σαφούς μεθοδολογίας για τις ζώνες ανθέων. |
| --- | --- |

4.9.

Οι ζώνες ανθέων είναι μια καλή δεξαμενή για διαφορετικά είδη επικονιαστών και αναμφίβολα θα συμβάλλουν στην προστασία τους. Ωστόσο, θα μπορούσαν να αποτελέσουν κίνδυνο για τις μέλισσες και άλλους επικονιαστές, εάν καλλιεργηθούν κοντά σε υπόγεια ύδατα και τα εν λόγω φυτοφάρμακα εξακολουθούν να βρίσκονται στο έδαφος. Για τον σκοπό αυτόν, θα χρειαστούν κονδύλια για την έρευνα και την ανάπτυξη μιας σαφούς μεθοδολογίας για τις ζώνες ανθέων.

| 4.10. | Σύμφωνα με ορισμένες επιστημονικές μελέτες (8), η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία που εκπέμπεται από τις κεραίες τηλεπικοινωνιών μπορεί να επηρεάσει τον πληθυσμό των άγριων επικονιαστών στους φυσικούς τους οικοτόπους. Επιπλέον, το 2018 η επιστημονική επιτροπή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τους υγειονομικούς, περιβαλλοντικούς και αναδυόμενους κινδύνους (SCHEER) αξιολόγησε τον δείκτη κινδύνου όσον αφορά την αρνητική επιρροή της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας (ιδιαίτερα εκείνης που συνδέεται με την τεχνολογία 5G) στο περιβάλλον ως τον υψηλότερο δυνατό (9). Πρόσθετες αξιολογήσεις που πραγματοποιήθηκαν από το πρόγραμμα Eklipse, καθώς και ανεξάρτητοι ερευνητές, επιβεβαίωσαν ότι τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία μπορούν ευλόγως να βλάψουν πληθυσμούς εντόμων (10). Η ΕΟΚΕ ζητεί τη διεξαγωγή μελέτης της ΕΕ που θα παρέχει ακριβή στοιχεία για το θέμα αυτό και τις απαραίτητες ενέργειες πολιτικής για την εξασφάλιση αποτελεσματικής προστασίας των επικονιαστών. |
| --- | --- |

4.10.

Σύμφωνα με ορισμένες επιστημονικές μελέτες (8

9

10

| 4.11. | Η ΕΟΚΕ κρίνει απαραίτητο να αναπτυχθεί ένας τρόπος μέτρησης της φωτορύπανσης σε ολόκληρη την ΕΕ, με βάση δορυφορικά δεδομένα, προκειμένου να αξιολογηθούν και να παρατηρηθούν οι περιφερειακές και οι τοπικές της επιπτώσεις στους επικονιαστές. |
| --- | --- |

4.11.

Η ΕΟΚΕ κρίνει απαραίτητο να αναπτυχθεί ένας τρόπος μέτρησης της φωτορύπανσης σε ολόκληρη την ΕΕ, με βάση δορυφορικά δεδομένα, προκειμένου να αξιολογηθούν και να παρατηρηθούν οι περιφερειακές και οι τοπικές της επιπτώσεις στους επικονιαστές.

| 4.12. | Τα κονδύλια που παρέχονται από την πολιτική συνοχής της ΕΕ μπορούν να χρησιμοποιηθούν για επενδύσεις στην προστασία και στην αποκατάσταση της φύσης και της βιοποικιλότητας, στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και στη διασφάλιση βιώσιμης αστικής ανάπτυξης, όπως η υλοποίηση πράσινων υποδομών για επικονιαστές με βάση τη φύση. Η ΕΟΚΕ επικροτεί εν προκειμένω τη σύσταση 11.2 της Επιτροπής. |
| --- | --- |

4.12.

Τα κονδύλια που παρέχονται από την πολιτική συνοχής της ΕΕ μπορούν να χρησιμοποιηθούν για επενδύσεις στην προστασία και στην αποκατάσταση της φύσης και της βιοποικιλότητας, στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και στη διασφάλιση βιώσιμης αστικής ανάπτυξης, όπως η υλοποίηση πράσινων υποδομών για επικονιαστές με βάση τη φύση. Η ΕΟΚΕ επικροτεί εν προκειμένω τη σύσταση 11.2 της Επιτροπής.

5.   ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ III: Κινητοποίηση της κοινωνίας και προώθηση του στρατηγικού σχεδιασμού και της συνεργασίας σε όλα τα επίπεδα

ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ III: Κινητοποίηση της κοινωνίας και προώθηση του στρατηγικού σχεδιασμού και της συνεργασίας σε όλα τα επίπεδα

| 5.1. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί το αίτημα της Επιτροπής για υποστήριξη από την Επιτροπή των Περιφερειών όσον αφορά την εφαρμογή της πρωτοβουλίας για τους επικονιαστές από τις τοπικές και περιφερειακές αρχές. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ εκφράζει την απογοήτευσή της για το γεγονός ότι δεν έχει γίνει ούτε μία αναφορά στην ΕΟΚΕ σε αυτήν την πρωτοβουλία (11), αλλά ούτε και στην αρχική πρωτοβουλία (12), ιδίως όσον αφορά τον ρόλο της ως φωνής της κοινωνίας των πολιτών της ΕΕ. Εκτιμά ότι πρέπει να ανατεθούν συγκεκριμένα καθήκοντα στην ΕΟΚΕ για την προώθηση της εν λόγω στρατηγικής στις διάφορες κατηγορίες ενδιαφερομένων, μεταξύ άλλων, μέσω της ευαισθητοποίησης των εθνικών κοινωνικών εταίρων και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, αλλά και των πολιτών. |
| --- | --- |

5.1.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί το αίτημα της Επιτροπής για υποστήριξη από την Επιτροπή των Περιφερειών όσον αφορά την εφαρμογή της πρωτοβουλίας για τους επικονιαστές από τις τοπικές και περιφερειακές αρχές. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ εκφράζει την απογοήτευσή της για το γεγονός ότι δεν έχει γίνει ούτε μία αναφορά στην ΕΟΚΕ σε αυτήν την πρωτοβουλία (11

12

| 5.2. | Θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν ειδικά εργαλεία επικοινωνίας για την ευαισθητοποίηση των πολιτών σχετικά με τη μείωση των επικονιαστών και τον αντίκτυπό της στη ζωή μας, καθώς και τον αντίκτυπο της μη ανάληψης δράσης (συμπεριλαμβανομένων των οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών επιπτώσεων για τις μελλοντικές γενιές), αλλά και για την προώθηση ενημερωτικών εκστρατειών στα δημόσια μέσα ενημέρωσης σε όλα τα κράτη μέλη. Πρέπει να δοθεί χρηματοδότηση για την καλύτερη ενημέρωση του ευρύτερου κοινού, μεταξύ άλλων, με τη βοήθεια των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και τηλεοπτικών σύντομων διαφημιστικών μηνυμάτων σε ζώνες υψηλής τηλεθέασης. |
| --- | --- |

5.2.

Θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν ειδικά εργαλεία επικοινωνίας για την ευαισθητοποίηση των πολιτών σχετικά με τη μείωση των επικονιαστών και τον αντίκτυπό της στη ζωή μας, καθώς και τον αντίκτυπο της μη ανάληψης δράσης (συμπεριλαμβανομένων των οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών επιπτώσεων για τις μελλοντικές γενιές), αλλά και για την προώθηση ενημερωτικών εκστρατειών στα δημόσια μέσα ενημέρωσης σε όλα τα κράτη μέλη. Πρέπει να δοθεί χρηματοδότηση για την καλύτερη ενημέρωση του ευρύτερου κοινού, μεταξύ άλλων, με τη βοήθεια των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και τηλεοπτικών σύντομων διαφημιστικών μηνυμάτων σε ζώνες υψηλής τηλεθέασης.

| 5.3. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τον σημαντικό ρόλο του συνασπισμού «Pollinator Coalition of the Willing» (13) [Συνασπισμός των εθελοντών υπέρ των επικονιαστών], μιας πλατφόρμας υπό την ηγεσία της ΕΕ που περιλαμβάνει κράτη μέλη τα οποία είναι αφοσιωμένα στην ανταλλαγή γνώσεων και βέλτιστων πρακτικών, στη διεξαγωγή έρευνας για τη διατήρηση των επικονιαστών και στην παροχή αλληλοβοήθειας και συνεργασίας. |
| --- | --- |

5.3.

Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τον σημαντικό ρόλο του συνασπισμού «Pollinator Coalition of the Willing» (13

| 5.4. | Η ΕΟΚΕ ζητεί προγράμματα κατάρτισης με στόχο την αύξηση των γνώσεων σχετικά με την οικολογία των επικονιαστών, την αναγνώριση και την αποκατάσταση των οικοτόπων για συμβούλους γεωργικών εκμεταλλεύσεων, γεωργούς, δασοκόμους, διαχειριστές γης και αρχιτέκτονες τοπίου. |
| --- | --- |

5.4.

Η ΕΟΚΕ ζητεί προγράμματα κατάρτισης με στόχο την αύξηση των γνώσεων σχετικά με την οικολογία των επικονιαστών, την αναγνώριση και την αποκατάσταση των οικοτόπων για συμβούλους γεωργικών εκμεταλλεύσεων, γεωργούς, δασοκόμους, διαχειριστές γης και αρχιτέκτονες τοπίου.

6.   Τελικές παρατηρήσεις

Τελικές παρατηρήσεις

| 6.1. | Η Επιτροπή έχει καταρτίσει κατάλογο προτεραιοτήτων 42 δράσεων με σαφώς καθορισμένες ημερομηνίες. Για τις προτεινόμενες δράσεις, είναι σκόπιμο να καθοριστεί λεπτομερές χρονοδιάγραμμα όσον αφορά την προετοιμασία και τις επακόλουθες δοκιμές. Ένα χρονοδιάγραμμα που καθορίζεται με αυτόν τον τρόπο θα είναι ευκολότερο να ελέγχεται και να γίνει πράξη από όλους τους συμμετέχοντες. |
| --- | --- |

6.1.

Η Επιτροπή έχει καταρτίσει κατάλογο προτεραιοτήτων 42 δράσεων με σαφώς καθορισμένες ημερομηνίες. Για τις προτεινόμενες δράσεις, είναι σκόπιμο να καθοριστεί λεπτομερές χρονοδιάγραμμα όσον αφορά την προετοιμασία και τις επακόλουθες δοκιμές. Ένα χρονοδιάγραμμα που καθορίζεται με αυτόν τον τρόπο θα είναι ευκολότερο να ελέγχεται και να γίνει πράξη από όλους τους συμμετέχοντες.

| 6.2. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η αποτελεσματική συνεργασία και η κατάλληλη κατανομή των πόρων θα είναι ζωτικής σημασίας για τη διασφάλιση της συνοχής μεταξύ των διαφόρων μέτρων και μέσων πολιτικής που επηρεάζουν τη διατήρηση των άγριων επικονιαστών. Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της ισόποσης χρηματοδότησης για την ικανοποίηση των προσδοκιών που απορρέουν από την ανακοίνωση της Επιτροπής. |
| --- | --- |

6.2.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η αποτελεσματική συνεργασία και η κατάλληλη κατανομή των πόρων θα είναι ζωτικής σημασίας για τη διασφάλιση της συνοχής μεταξύ των διαφόρων μέτρων και μέσων πολιτικής που επηρεάζουν τη διατήρηση των άγριων επικονιαστών. Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της ισόποσης χρηματοδότησης για την ικανοποίηση των προσδοκιών που απορρέουν από την ανακοίνωση της Επιτροπής.

| 6.3. | Απαιτούνται βελτιωμένες διασφαλίσεις για την προστασία των άγριων επικονιαστών τόσο κατά τη διαδικασία εκτίμησης κινδύνου των φυτοφαρμάκων όσο και κατά τη φάση της χρήσης τους. Η αποτυχία έγκρισης μιας τολμηρής στρατηγικής για την αντιμετώπιση της χρήσης φυτοφαρμάκων θέτει σε κίνδυνο το μέλλον των μελισσών και άλλων επικονιαστών, ολόκληρο το οικοσύστημά μας, καθώς και την επισιτιστική ασφάλεια των κατοίκων της ΕΕ. Απαιτείται μεγαλύτερη διαφάνεια όσον αφορά την πραγματική χρήση φυτοφαρμάκων εντός της ΕΕ. |
| --- | --- |

6.3.

Απαιτούνται βελτιωμένες διασφαλίσεις για την προστασία των άγριων επικονιαστών τόσο κατά τη διαδικασία εκτίμησης κινδύνου των φυτοφαρμάκων όσο και κατά τη φάση της χρήσης τους. Η αποτυχία έγκρισης μιας τολμηρής στρατηγικής για την αντιμετώπιση της χρήσης φυτοφαρμάκων θέτει σε κίνδυνο το μέλλον των μελισσών και άλλων επικονιαστών, ολόκληρο το οικοσύστημά μας, καθώς και την επισιτιστική ασφάλεια των κατοίκων της ΕΕ. Απαιτείται μεγαλύτερη διαφάνεια όσον αφορά την πραγματική χρήση φυτοφαρμάκων εντός της ΕΕ.

| 6.4. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η πιο αποτελεσματική προσέγγιση και η ιδανική λύση είναι η επίτευξη μιας παγκόσμιας συμφωνίας για τη μείωση της χρήσης συνθετικών φυτοφαρμάκων, γεγονός που θα διασφαλίσει την καθολική δέσμευση και τον θεμιτό οικονομικό ανταγωνισμό. Αν και ο στόχος αυτός δεν φαίνεται διόλου εύκολος, πρέπει να ακολουθηθεί σφαιρική προσέγγιση και να ενταθούν οι προσπάθειες στις διεθνείς διαπραγματεύσεις. Αυτό συνίσταται και στη διεξαγωγή σοβαρής συζήτησης με θέμα την απαγόρευση των εξαγωγών φυτοφαρμάκων σε τρίτες χώρες, των οποίων η χρήση έχει ήδη απαγορευτεί στην ΕΕ. |
| --- | --- |

6.4.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η πιο αποτελεσματική προσέγγιση και η ιδανική λύση είναι η επίτευξη μιας παγκόσμιας συμφωνίας για τη μείωση της χρήσης συνθετικών φυτοφαρμάκων, γεγονός που θα διασφαλίσει την καθολική δέσμευση και τον θεμιτό οικονομικό ανταγωνισμό. Αν και ο στόχος αυτός δεν φαίνεται διόλου εύκολος, πρέπει να ακολουθηθεί σφαιρική προσέγγιση και να ενταθούν οι προσπάθειες στις διεθνείς διαπραγματεύσεις. Αυτό συνίσταται και στη διεξαγωγή σοβαρής συζήτησης με θέμα την απαγόρευση των εξαγωγών φυτοφαρμάκων σε τρίτες χώρες, των οποίων η χρήση έχει ήδη απαγορευτεί στην ΕΕ.

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2023.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Oliver RÖPKE

---

(1)  COM(2023) 35 final.

1

(2)  COM(2021) 261 final.

2

(3)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών — Σώστε τις μέλισσες και τους αγρότες» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (ΕΕ C 100 της 16.03.2023, σ. 45).

3

(4)  Eurostat, Γεωργοπεριβαλλοντικός δείκτης σχετικά με την κατανάλωση φυτοφαρμάκων.

4

(5)  Ευρωπαϊκή Επιτροπή, A guide for pollinator-friendly cities [Οδηγός για πόλεις φιλικές προς τους επικονιαστές].

5

(6)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2018/841 όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής, την απλούστευση των κανόνων συμμόρφωσης, τον καθορισμό των στόχων των κρατών μελών για το 2030 και τη δέσμευση για συλλογική επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας έως το 2035 στον τομέα της χρήσης γης, της δασοπονίας και της γεωργίας, και του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1999 όσον αφορά τη βελτίωση της παρακολούθησης, της υποβολής εκθέσεων, της παρακολούθησης της προόδου και της επανεξέτασης» [COM(2021) 554 final] (ΕΕ C 152 της 6.4.2022, σ. 192).

6

(7)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την ορθολογική χρήση των φυτοπροστατευτικών προϊόντων και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2021/2115» [COM(2022) 305 final — 2022/0196 (COD)] (ΕΕ C 100 της 16.3.20203, σ. 137).

7

(8)  Electromagnetic radiation of mobile telecommunication antennas affects the abundance and composition of wild pollinators [Η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία των κεραιών κινητής τηλεφωνίας επηρεάζει την αφθονία και τη σύνθεση των άγριων επικονιαστών].

8

(9)  SCHEER, Statement on emerging health and environmental issues (2018) [Δήλωση για ανακύπτοντα ζητήματα υγείας και περιβάλλοντος (2018)].

9

(10)  Risk to pollinators from anthropogenic electro-magnetic radiation (EMR) [Κίνδυνος για τους επικονιαστές από την ανθρωπογενή ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία (EMR)].

10

(11)  COM(2023) 35 final.

11

(12)  COM(2018) 395 final.

12

(13)  Coalition of the Willing on Pollinators, Promote Pollinators.

13

---

| 29.9.2023 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 349/179 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 349/179

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα

«α) Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Βιομηχανικό σχέδιο της Πράσινης Συμφωνίας για την εποχή των μηδενικών καθαρών εκπομπών»

[COM(2023) 62 final]

και «β) Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση πλαισίου μέτρων για την ενίσχυση του οικοσυστήματος παραγωγής προϊόντων τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών της Ευρώπης (πράξη για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών)»

[COM(2023) 161 final — 2023/0081 (COD)]

(2023/C 349/27)

| Εισηγήτρια: | η κ. Sandra PARTHIE |
| --- | --- |

Εισηγήτρια:

η κ. Sandra PARTHIE

Sandra PARTHIE

| Αίτηση γνωμοδότησης | α) | Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 27.3.2023 |
| --- | --- | --- |

Αίτηση γνωμοδότησης

α)

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 27.3.2023

| β) | Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 8.5.2023 |
| --- | --- |

β)

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 8.5.2023

| β) | Συμβούλιο, 11.5.2023 |
| --- | --- |

β)

Συμβούλιο, 11.5.2023

Νομική βάση

| α) | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| --- | --- |

α)

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

| β) | Άρθρο 114 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| --- | --- |

β)

Άρθρο 114 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

29.6.2023

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

13.7.2023

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

580

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

193/3/3

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) πρέπει να παραμείνει χώρος εγκατάστασης βιομηχανιών. Πρέπει να επιδείξει αποφασιστικότητα όσον αφορά τη θέση της ως παγκόσμιος παράγοντας και να προσδιορίσει τα πολιτικά εργαλεία, τα μέτρα και τα μέσα που χρειάζεται προκειμένου να καταστεί ταχύτερη, πιο καινοτόμος και πάλι ελκυστική για τους επενδυτές, διατηρώντας παράλληλα τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές αξίες της, όπως ο λειτουργικός κοινωνικός διάλογος και τα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας, ο σεβασμός του κράτους δικαίου και οι σταθεροί θεσμοί. |
| --- | --- |

1.1.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) πρέπει να παραμείνει χώρος εγκατάστασης βιομηχανιών. Πρέπει να επιδείξει αποφασιστικότητα όσον αφορά τη θέση της ως παγκόσμιος παράγοντας και να προσδιορίσει τα πολιτικά εργαλεία, τα μέτρα και τα μέσα που χρειάζεται προκειμένου να καταστεί ταχύτερη, πιο καινοτόμος και πάλι ελκυστική για τους επενδυτές, διατηρώντας παράλληλα τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές αξίες της, όπως ο λειτουργικός κοινωνικός διάλογος και τα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας, ο σεβασμός του κράτους δικαίου και οι σταθεροί θεσμοί.

| 1.2. | Το παγκόσμιο οικονομικό πλαίσιο έχει αλλάξει για την ΕΕ, με την παρακμή του πολυμερούς συστήματος που βασίζεται σε κανόνες και την άνοδο του προστατευτισμού. Ο ανταγωνισμός για διεθνείς επενδύσεις έχει καταστεί πιο έντονος, μεταξύ άλλων λόγω του νόμου των ΗΠΑ για τη μείωση του πληθωρισμού, αλλά και λόγω του εντονότερου ανταγωνισμού για πρώτες ύλες, των εξελίξεων στις τιμές της ενέργειας και των αλλαγών στις παγκόσμιες ρυθμίσεις της αλυσίδας εφοδιασμού. Ως εκ τούτου, η ΕΕ πρέπει να επαναξιολογήσει τις πολιτικές της προτεραιότητες προκειμένου να βελτιώσει τη διαρθρωτική και μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητά της. Δεδομένης της ανάγκης για βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων της ΕΕ, ο έλεγχος της ανταγωνιστικότητας πρέπει να ενσωματωθεί στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων της ΕΕ, διασφαλίζοντας ισορροπία μεταξύ της οικονομικής, της κοινωνικής και της περιβαλλοντικής διάστασης των διαδικασιών λήψης αποφάσεων για νομοθετικές προτάσεις. |
| --- | --- |

1.2.

Το παγκόσμιο οικονομικό πλαίσιο έχει αλλάξει για την ΕΕ, με την παρακμή του πολυμερούς συστήματος που βασίζεται σε κανόνες και την άνοδο του προστατευτισμού. Ο ανταγωνισμός για διεθνείς επενδύσεις έχει καταστεί πιο έντονος, μεταξύ άλλων λόγω του νόμου των ΗΠΑ για τη μείωση του πληθωρισμού, αλλά και λόγω του εντονότερου ανταγωνισμού για πρώτες ύλες, των εξελίξεων στις τιμές της ενέργειας και των αλλαγών στις παγκόσμιες ρυθμίσεις της αλυσίδας εφοδιασμού. Ως εκ τούτου, η ΕΕ πρέπει να επαναξιολογήσει τις πολιτικές της προτεραιότητες προκειμένου να βελτιώσει τη διαρθρωτική και μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητά της. Δεδομένης της ανάγκης για βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων της ΕΕ, ο έλεγχος της ανταγωνιστικότητας πρέπει να ενσωματωθεί στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων της ΕΕ, διασφαλίζοντας ισορροπία μεταξύ της οικονομικής, της κοινωνικής και της περιβαλλοντικής διάστασης των διαδικασιών λήψης αποφάσεων για νομοθετικές προτάσεις.

| 1.3. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) είναι πεπεισμένη ότι χωρίς ισχυρή βιομηχανική βάση δεν θα είναι δυνατόν να είναι επιτυχής στο μέλλον ούτε η Πράσινη Συμφωνία, ούτε η ψηφιακή δεκαετία, ούτε οι τομείς της βιομηχανίας, του διαστήματος ή της αυτοκινητοβιομηχανίας. Ούτε θα είναι δυνατή χωρίς ασφαλείς και βιώσιμες πηγές πρώτων υλών ζωτικής σημασίας. Ως προτεραιότητα, η ΕΟΚΕ ζητά τη διενέργεια ελέγχου για τον προσδιορισμό του τρόπου με τον οποίο η ΕΕ μπορεί να ελέγξει και να βελτιώσει τις αξιακές αλυσίδες της και να αποφύγει τις υπερβολικές εξαρτήσεις. |
| --- | --- |

1.3.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) είναι πεπεισμένη ότι χωρίς ισχυρή βιομηχανική βάση δεν θα είναι δυνατόν να είναι επιτυχής στο μέλλον ούτε η Πράσινη Συμφωνία, ούτε η ψηφιακή δεκαετία, ούτε οι τομείς της βιομηχανίας, του διαστήματος ή της αυτοκινητοβιομηχανίας. Ούτε θα είναι δυνατή χωρίς ασφαλείς και βιώσιμες πηγές πρώτων υλών ζωτικής σημασίας. Ως προτεραιότητα, η ΕΟΚΕ ζητά τη διενέργεια ελέγχου για τον προσδιορισμό του τρόπου με τον οποίο η ΕΕ μπορεί να ελέγξει και να βελτιώσει τις αξιακές αλυσίδες της και να αποφύγει τις υπερβολικές εξαρτήσεις.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι οι κλιματικοί στόχοι με ορίζοντα το 2050 δεν μπορούν να επιτευχθούν χωρίς την οικοδόμηση μιας ανταγωνιστικής κυκλικής οικονομίας. Ως εκ τούτου, η Ευρώπη θα πρέπει να βρει τρόπους προκειμένου να καταστεί αποδοτικότερη ως προς τους πόρους και τα υλικά, μέσω της ευρείας εφαρμογής μέτρων διαχείρισης στην πλευρά της ζήτησης για τη μείωση της ζήτησης: οικολογικός σχεδιασμός και κυκλικότητα, ενεργειακή απόδοση, ενίσχυση της βιωσιμότητας των προϊόντων και στήριξη στοχευμένων καινοτόμων πρακτικών και τεχνικών. |
| --- | --- |

1.4.

Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι οι κλιματικοί στόχοι με ορίζοντα το 2050 δεν μπορούν να επιτευχθούν χωρίς την οικοδόμηση μιας ανταγωνιστικής κυκλικής οικονομίας. Ως εκ τούτου, η Ευρώπη θα πρέπει να βρει τρόπους προκειμένου να καταστεί αποδοτικότερη ως προς τους πόρους και τα υλικά, μέσω της ευρείας εφαρμογής μέτρων διαχείρισης στην πλευρά της ζήτησης για τη μείωση της ζήτησης: οικολογικός σχεδιασμός και κυκλικότητα, ενεργειακή απόδοση, ενίσχυση της βιωσιμότητας των προϊόντων και στήριξη στοχευμένων καινοτόμων πρακτικών και τεχνικών.

| 1.5. | Η διασφάλιση της ύπαρξης και της ανάπτυξης ενός ποικιλόμορφου βιομηχανικού τομέα, με ένα ευρύ φάσμα τομέων και παραγωγών και «βιομηχανικών οικοσυστημάτων», συμπεριλαμβανομένων των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και των φορέων της κοινωνικής οικονομίας, θα πρέπει να αποτελέσει τη βάση για τη βιομηχανική πολιτική της Ευρώπης. Είναι σημαντικό να αποφευχθεί η υπερβολική εστίαση στην προώθηση ορισμένων τεχνολογιών και στην επιλογή των εικαζόμενων «νικητών» μέσω ρυθμιστικών δράσεων. Αντιθέτως, απαιτείται μια ολοκληρωμένη πολιτική στήριξης της καινοτομίας και της έρευνας. |
| --- | --- |

1.5.

Η διασφάλιση της ύπαρξης και της ανάπτυξης ενός ποικιλόμορφου βιομηχανικού τομέα, με ένα ευρύ φάσμα τομέων και παραγωγών και «βιομηχανικών οικοσυστημάτων», συμπεριλαμβανομένων των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και των φορέων της κοινωνικής οικονομίας, θα πρέπει να αποτελέσει τη βάση για τη βιομηχανική πολιτική της Ευρώπης. Είναι σημαντικό να αποφευχθεί η υπερβολική εστίαση στην προώθηση ορισμένων τεχνολογιών και στην επιλογή των εικαζόμενων «νικητών» μέσω ρυθμιστικών δράσεων. Αντιθέτως, απαιτείται μια ολοκληρωμένη πολιτική στήριξης της καινοτομίας και της έρευνας.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να διασφαλίσουν ότι το βιομηχανικό σχέδιο της ΕΕ συμβάλλει στη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας με δίκαιες συνθήκες εργασίας και καλές αμοιβές και προωθεί τη δημοκρατία στην εργασία, τις συλλογικές διαπραγματεύσεις και τον σεβασμό των συλλογικών συμβάσεων. |
| --- | --- |

1.6.

Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να διασφαλίσουν ότι το βιομηχανικό σχέδιο της ΕΕ συμβάλλει στη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας με δίκαιες συνθήκες εργασίας και καλές αμοιβές και προωθεί τη δημοκρατία στην εργασία, τις συλλογικές διαπραγματεύσεις και τον σεβασμό των συλλογικών συμβάσεων.

| 1.7. | Οι δημόσιες συμβάσεις και οι αποφάσεις σχετικά με τον τρόπο διάθεσης της δημόσιας χρηματοδότησης αποτελούν σημαντικά εργαλεία για την καθοδήγηση της βιομηχανικής πολιτικής. Πρέπει να διασφαλιστεί ότι οι αντίστοιχες αποφάσεις των κρατών μελών της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των κρατικών ενισχύσεων και επιδοτήσεων, δεν στρεβλώνουν την ενιαία αγορά, ούτε απειλούν την οικονομική σύγκλιση και την κοινωνική συνοχή σε ολόκληρη την ΕΕ, αλλά στοχεύουν στην περιφερειακή ανάπτυξη. Η ΕΟΚΕ επικρίνει το γεγονός ότι οι τρέχουσες προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με το βιομηχανικό σχέδιο για την Πράσινη Συμφωνία και την πράξη για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών δεν το λαμβάνουν επαρκώς υπόψη. |
| --- | --- |

1.7.

Οι δημόσιες συμβάσεις και οι αποφάσεις σχετικά με τον τρόπο διάθεσης της δημόσιας χρηματοδότησης αποτελούν σημαντικά εργαλεία για την καθοδήγηση της βιομηχανικής πολιτικής. Πρέπει να διασφαλιστεί ότι οι αντίστοιχες αποφάσεις των κρατών μελών της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των κρατικών ενισχύσεων και επιδοτήσεων, δεν στρεβλώνουν την ενιαία αγορά, ούτε απειλούν την οικονομική σύγκλιση και την κοινωνική συνοχή σε ολόκληρη την ΕΕ, αλλά στοχεύουν στην περιφερειακή ανάπτυξη. Η ΕΟΚΕ επικρίνει το γεγονός ότι οι τρέχουσες προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με το βιομηχανικό σχέδιο για την Πράσινη Συμφωνία και την πράξη για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών δεν το λαμβάνουν επαρκώς υπόψη.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

Γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Η ΕΕ πρέπει να παραμείνει χώρος εγκατάστασης βιομηχανιών. Η ΕΟΚΕ ζητά ένα κανονιστικό πλαίσιο που θα προσελκύει, θα επιτρέπει και θα αυξάνει τη βιομηχανική παραγωγή στην ΕΕ με βιώσιμο και κοινωνικά υπεύθυνο τρόπο. Η παρούσα έκκληση δεν ισχύει μόνο για τις νέες τεχνολογίες, αλλά και για τις μεταποιητικές βιομηχανίες, οι οποίες αποτελούν βασικό στοιχείο για την ανθεκτικότητα των ευρωπαϊκών οικονομιών και αλυσίδων εφοδιασμού κ.λπ. |
| --- | --- |

2.1.

Η ΕΕ πρέπει να παραμείνει χώρος εγκατάστασης βιομηχανιών. Η ΕΟΚΕ ζητά ένα κανονιστικό πλαίσιο που θα προσελκύει, θα επιτρέπει και θα αυξάνει τη βιομηχανική παραγωγή στην ΕΕ με βιώσιμο και κοινωνικά υπεύθυνο τρόπο. Η παρούσα έκκληση δεν ισχύει μόνο για τις νέες τεχνολογίες, αλλά και για τις μεταποιητικές βιομηχανίες, οι οποίες αποτελούν βασικό στοιχείο για την ανθεκτικότητα των ευρωπαϊκών οικονομιών και αλυσίδων εφοδιασμού κ.λπ.

| 2.2. | Το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕγχΠ) αποτελεί ένδειξη επιδείνωσης της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας: το κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ στην ΕΕ ανερχόταν περίπου στο 70 % του ΑΕγχΠ στις ΗΠΑ τη δεκαετία του 2000· επί του παρόντος, είναι μόλις κάτω από το 66 %. Μόνο το 5 % των παγκόσμιων ακαθάριστων επενδύσεων πραγματοποιήθηκε στην Κίνα το 1999· το 2020 ήταν 29 % —περισσότερο από οπουδήποτε αλλού. Στις ΗΠΑ και την ΕΕ, το μερίδιο μειώθηκε σημαντικά κατά την ίδια περίοδο —στις ΗΠΑ από 29 % σε 20 % και στην ΕΕ από 23 % σε μόλις 15 %. Η ΕΕ έχει την ικανότητα να αλλάξει αυτή την κατάσταση: η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς θα μπορούσε να προσθέσει περισσότερα από 700 δισεκατ. EUR σε οικονομική παραγωγή σε διάστημα δέκα ετών και μια κοινή ψηφιακή οικονομία θα μπορούσε να συνεισφέρει επιπλέον 178 δισεκατ. EUR. Στη συνέχεια, η ΕΕ θα μπορούσε επίσης να συνεχίσει να θεσπίζει και να προωθεί επιτυχώς ευρωπαϊκά πρότυπα σε παγκόσμιο επίπεδο. |
| --- | --- |

2.2.

Το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕγχΠ) αποτελεί ένδειξη επιδείνωσης της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας: το κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ στην ΕΕ ανερχόταν περίπου στο 70 % του ΑΕγχΠ στις ΗΠΑ τη δεκαετία του 2000· επί του παρόντος, είναι μόλις κάτω από το 66 %. Μόνο το 5 % των παγκόσμιων ακαθάριστων επενδύσεων πραγματοποιήθηκε στην Κίνα το 1999· το 2020 ήταν 29 % —περισσότερο από οπουδήποτε αλλού. Στις ΗΠΑ και την ΕΕ, το μερίδιο μειώθηκε σημαντικά κατά την ίδια περίοδο —στις ΗΠΑ από 29 % σε 20 % και στην ΕΕ από 23 % σε μόλις 15 %. Η ΕΕ έχει την ικανότητα να αλλάξει αυτή την κατάσταση: η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς θα μπορούσε να προσθέσει περισσότερα από 700 δισεκατ. EUR σε οικονομική παραγωγή σε διάστημα δέκα ετών και μια κοινή ψηφιακή οικονομία θα μπορούσε να συνεισφέρει επιπλέον 178 δισεκατ. EUR. Στη συνέχεια, η ΕΕ θα μπορούσε επίσης να συνεχίσει να θεσπίζει και να προωθεί επιτυχώς ευρωπαϊκά πρότυπα σε παγκόσμιο επίπεδο.

| 2.3. | Η ΕΕ πλήττεται περισσότερο από τους παγκόσμιους ανταγωνιστές της από τις εξαιρετικά υψηλές τιμές της ενέργειας και τον πληθωρισμό, ενώ ταυτόχρονα άλλες παγκόσμιες οικονομίες επιδοτούν και ευνοούν τις δικές τους βιομηχανίες. Πρόκειται για παράγοντες που προκαλούν τον κίνδυνο αποβιομηχάνισης της ΕΕ. Προκειμένου να μπορέσει η ΕΕ να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά αυτά τα προβλήματα καθώς και άλλες τρέχουσες και μελλοντικές προκλήσεις, πρέπει να ενισχύσει τη διαρθρωτική και μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα και την ανθεκτικότητα της οικονομίας της. Βασική προϋπόθεση για τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης είναι οι προσιτές τιμές ενέργειας και ο ασφαλής ενεργειακός εφοδιασμός. |
| --- | --- |

2.3.

Η ΕΕ πλήττεται περισσότερο από τους παγκόσμιους ανταγωνιστές της από τις εξαιρετικά υψηλές τιμές της ενέργειας και τον πληθωρισμό, ενώ ταυτόχρονα άλλες παγκόσμιες οικονομίες επιδοτούν και ευνοούν τις δικές τους βιομηχανίες. Πρόκειται για παράγοντες που προκαλούν τον κίνδυνο αποβιομηχάνισης της ΕΕ. Προκειμένου να μπορέσει η ΕΕ να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά αυτά τα προβλήματα καθώς και άλλες τρέχουσες και μελλοντικές προκλήσεις, πρέπει να ενισχύσει τη διαρθρωτική και μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα και την ανθεκτικότητα της οικονομίας της. Βασική προϋπόθεση για τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης είναι οι προσιτές τιμές ενέργειας και ο ασφαλής ενεργειακός εφοδιασμός.

| 2.4. | Το παγκόσμιο οικονομικό πλαίσιο έχει αλλάξει δραματικά τα τελευταία χρόνια· η ΕΕ δεν μπορεί πλέον να βασίζεται σε ένα λειτουργικό πολυμερές οικονομικό και εμπορικό σύστημα που βασίζεται σε κανόνες, αλλά αντιμετωπίζει αυξανόμενες στρεβλώσεις της παγκόσμιας αγοράς, λόγω μέτρων όπως ο νόμος για τη μείωση του πληθωρισμού των ΗΠΑ που αποσκοπεί στη στήριξη των βιομηχανικών παραγόντων των ΗΠΑ μέσω πιστώσεων φόρου, γενναιόδωρης χρηματοδοτικής στήριξης και απαιτήσεων τοπικού περιεχομένου εις βάρος των οικονομικών φορέων εκτός των ΗΠΑ, ή των μακροχρόνιων καθεστώτων προστατευτισμού της Κίνας, τα οποία ευνοούν επίσης τους εθνικούς παράγοντες και ακολουθούν ένα εθνικιστικό οικονομικό θεματολόγιο. Η ΕΕ πρέπει να ανταποκριθεί δυναμικά και να προσδιορίσει τα πολιτικά εργαλεία, τα μέτρα και τα μέσα που χρειάζεται προκειμένου να καταστεί ταχύτερη, πιο καινοτόμος και πάλι ελκυστική για τους επενδυτές, διατηρώντας παράλληλα τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές αξίες της. |
| --- | --- |

2.4.

Το παγκόσμιο οικονομικό πλαίσιο έχει αλλάξει δραματικά τα τελευταία χρόνια· η ΕΕ δεν μπορεί πλέον να βασίζεται σε ένα λειτουργικό πολυμερές οικονομικό και εμπορικό σύστημα που βασίζεται σε κανόνες, αλλά αντιμετωπίζει αυξανόμενες στρεβλώσεις της παγκόσμιας αγοράς, λόγω μέτρων όπως ο νόμος για τη μείωση του πληθωρισμού των ΗΠΑ που αποσκοπεί στη στήριξη των βιομηχανικών παραγόντων των ΗΠΑ μέσω πιστώσεων φόρου, γενναιόδωρης χρηματοδοτικής στήριξης και απαιτήσεων τοπικού περιεχομένου εις βάρος των οικονομικών φορέων εκτός των ΗΠΑ, ή των μακροχρόνιων καθεστώτων προστατευτισμού της Κίνας, τα οποία ευνοούν επίσης τους εθνικούς παράγοντες και ακολουθούν ένα εθνικιστικό οικονομικό θεματολόγιο. Η ΕΕ πρέπει να ανταποκριθεί δυναμικά και να προσδιορίσει τα πολιτικά εργαλεία, τα μέτρα και τα μέσα που χρειάζεται προκειμένου να καταστεί ταχύτερη, πιο καινοτόμος και πάλι ελκυστική για τους επενδυτές, διατηρώντας παράλληλα τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές αξίες της.

| 2.5. | Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με ένα βιομηχανικό σχέδιο για την Πράσινη Συμφωνία και σχετικά με την πράξη για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών, οι οποίες παρέχουν καθοδήγηση και προβλεψιμότητα στους βιομηχανικούς φορείς στην ΕΕ και συνιστούν δέσμευση για την ενίσχυση των κατασκευαστών της Ευρώπης και των συναφών οικοσυστημάτων. Οι προσπάθειες που καταβάλλονται για τη μετάβαση σε μια οικονομία απαλλαγμένη από τις ανθρακούχες εκπομπές έως το 2050 ισοδυναμούν με μια δεύτερη βιομηχανική επανάσταση και πρέπει να νοούνται ως τέτοιες, συμπεριλαμβανομένων των αναγκαίων πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών δεσμεύσεων. |
| --- | --- |

2.5.

Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με ένα βιομηχανικό σχέδιο για την Πράσινη Συμφωνία και σχετικά με την πράξη για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών, οι οποίες παρέχουν καθοδήγηση και προβλεψιμότητα στους βιομηχανικούς φορείς στην ΕΕ και συνιστούν δέσμευση για την ενίσχυση των κατασκευαστών της Ευρώπης και των συναφών οικοσυστημάτων. Οι προσπάθειες που καταβάλλονται για τη μετάβαση σε μια οικονομία απαλλαγμένη από τις ανθρακούχες εκπομπές έως το 2050 ισοδυναμούν με μια δεύτερη βιομηχανική επανάσταση και πρέπει να νοούνται ως τέτοιες, συμπεριλαμβανομένων των αναγκαίων πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών δεσμεύσεων.

| 2.6. | Ειδικότερα, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τα σαφή μηνύματα και στα δύο έγγραφα σχετικά με την ανάγκη για ολοκληρωμένες επενδύσεις στη μετάβαση προς μια βιώσιμη οικονομία και κοινωνία. Στόχος της πράσινης βιομηχανικής πολιτικής θα πρέπει επίσης να είναι η επίτευξη οφελών κοινωνικής πρόνοιας. Εκφράζουμε την ικανοποίησή μας για την έμφαση που δίνει η πράξη για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών στα κενά σε δεξιότητες και ανθρώπινους πόρους που επιβραδύνουν επί του παρόντος τη μετάβαση. Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο θα υλοποιηθούν οι δεδηλωμένοι σκοποί και στόχοι, καθώς και οι αποτελεσματικές δράσεις που θα αναληφθούν, δεν έχει ακόμα διευκρινιστεί. |
| --- | --- |

2.6.

Ειδικότερα, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τα σαφή μηνύματα και στα δύο έγγραφα σχετικά με την ανάγκη για ολοκληρωμένες επενδύσεις στη μετάβαση προς μια βιώσιμη οικονομία και κοινωνία. Στόχος της πράσινης βιομηχανικής πολιτικής θα πρέπει επίσης να είναι η επίτευξη οφελών κοινωνικής πρόνοιας. Εκφράζουμε την ικανοποίησή μας για την έμφαση που δίνει η πράξη για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών στα κενά σε δεξιότητες και ανθρώπινους πόρους που επιβραδύνουν επί του παρόντος τη μετάβαση. Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο θα υλοποιηθούν οι δεδηλωμένοι σκοποί και στόχοι, καθώς και οι αποτελεσματικές δράσεις που θα αναληφθούν, δεν έχει ακόμα διευκρινιστεί.

| 2.7. | Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διευκρινίσει τις αποτελεσματικές δράσεις που προτίθεται να αναλάβει για τη βελτίωση των επιτόπιων συνθηκών και της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών οικονομιών, καθώς και για τον διαχωρισμό της ΕΕ από τους συστημικούς ανταγωνιστές της. Οι δράσεις αυτές θα πρέπει να επικεντρωθούν στη βελτίωση της συνδεσιμότητας εντός της ενιαίας αγοράς για όλα τα κράτη μέλη, μεταξύ άλλων με την ανάπτυξη και την αναβάθμιση υποδομών και διασυνδέσεων για τις μεταφορές και την ενέργεια, συμπεριλαμβανομένων των δικτύων. |
| --- | --- |

2.7.

Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διευκρινίσει τις αποτελεσματικές δράσεις που προτίθεται να αναλάβει για τη βελτίωση των επιτόπιων συνθηκών και της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών οικονομιών, καθώς και για τον διαχωρισμό της ΕΕ από τους συστημικούς ανταγωνιστές της. Οι δράσεις αυτές θα πρέπει να επικεντρωθούν στη βελτίωση της συνδεσιμότητας εντός της ενιαίας αγοράς για όλα τα κράτη μέλη, μεταξύ άλλων με την ανάπτυξη και την αναβάθμιση υποδομών και διασυνδέσεων για τις μεταφορές και την ενέργεια, συμπεριλαμβανομένων των δικτύων.

| 2.8. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι εργοδότες, οι εργαζόμενοι και οι πολίτες αντιμετωπίζουν δύσκολες περιόδους, με κλυδωνισμό του ενεργειακού εφοδιασμού, κλυδωνισμό στην προσφορά εργασίας, κλυδωνισμούς στην αλυσίδα εφοδιασμού και πληθωρισμό· αυτό δημιουργεί σημαντική σωρευτική επιβάρυνση για όλους. Ως εκ τούτου, ο στόχος του βιομηχανικού σχεδίου για την Πράσινη Συμφωνία και η πράξη για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών πρέπει να είναι η μείωση και όχι η αύξηση αυτών των επιβαρύνσεων. |
| --- | --- |

2.8.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι εργοδότες, οι εργαζόμενοι και οι πολίτες αντιμετωπίζουν δύσκολες περιόδους, με κλυδωνισμό του ενεργειακού εφοδιασμού, κλυδωνισμό στην προσφορά εργασίας, κλυδωνισμούς στην αλυσίδα εφοδιασμού και πληθωρισμό· αυτό δημιουργεί σημαντική σωρευτική επιβάρυνση για όλους. Ως εκ τούτου, ο στόχος του βιομηχανικού σχεδίου για την Πράσινη Συμφωνία και η πράξη για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών πρέπει να είναι η μείωση και όχι η αύξηση αυτών των επιβαρύνσεων.

| 2.9. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί επίσης ότι οι καταναλωτές έχουν ρόλο στην προώθηση της μετάβασης σε μηδενικές καθαρές εκπομπές έως το 2050. Οι επιλογές τους υπέρ ή κατά των προϊόντων, καθώς και η υποστήριξή τους, η ανοχή ή η απουσία ανοχής τους όσον αφορά τις συνθήκες παρασκευής και παραγωγής στην ΕΕ, αλλά και σε τρίτες χώρες, αποτελούν σημαντικό στοιχείο για την επίτευξη αλλαγών. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την ενδυνάμωσή τους (1) και υπογραμμίζει την ανάγκη για συνειδητές αποφάσεις από τους καταναλωτές. |
| --- | --- |

2.9.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί επίσης ότι οι καταναλωτές έχουν ρόλο στην προώθηση της μετάβασης σε μηδενικές καθαρές εκπομπές έως το 2050. Οι επιλογές τους υπέρ ή κατά των προϊόντων, καθώς και η υποστήριξή τους, η ανοχή ή η απουσία ανοχής τους όσον αφορά τις συνθήκες παρασκευής και παραγωγής στην ΕΕ, αλλά και σε τρίτες χώρες, αποτελούν σημαντικό στοιχείο για την επίτευξη αλλαγών. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την ενδυνάμωσή τους (1

3.   Ειδικές παρατηρήσεις

Ειδικές παρατηρήσεις

3.1.   Το ρυθμιστικό πλαίσιο

Το ρυθμιστικό πλαίσιο

| 3.1.1. | Η χάραξη πολιτικής της ΕΕ θα πρέπει να βασίζεται στην καινοτομία, στην αριστεία και στα άτομα με υψηλή ειδίκευση και δεξιότητες υψηλού επιπέδου, και να επικεντρώνεται στη μείωση της γραφειοκρατίας και, όπου είναι δυνατόν, στη μείωση των δαπανών. Ως ένας από τους ακρογωνιαίους λίθους της ΕΕ, το κράτος δικαίου παρέχει ασφάλεια και σταθερότητα για το επιχειρηματικό περιβάλλον και πρέπει να αποτελεί αντικείμενο σεβασμού σε όλες τις περιστάσεις. Ο διαρθρωμένος κοινωνικός διάλογος σε τριμερή βάση μεταξύ κυβερνήσεων, συνδικαλιστικών οργανώσεων και οργανώσεων εργοδοτών είναι απαραίτητος για τη διασφάλιση της σταθερότητας, της κοινωνικής αποδοχής και της οικονομικής ανθεκτικότητας. |
| --- | --- |

3.1.1.

Η χάραξη πολιτικής της ΕΕ θα πρέπει να βασίζεται στην καινοτομία, στην αριστεία και στα άτομα με υψηλή ειδίκευση και δεξιότητες υψηλού επιπέδου, και να επικεντρώνεται στη μείωση της γραφειοκρατίας και, όπου είναι δυνατόν, στη μείωση των δαπανών. Ως ένας από τους ακρογωνιαίους λίθους της ΕΕ, το κράτος δικαίου παρέχει ασφάλεια και σταθερότητα για το επιχειρηματικό περιβάλλον και πρέπει να αποτελεί αντικείμενο σεβασμού σε όλες τις περιστάσεις. Ο διαρθρωμένος κοινωνικός διάλογος σε τριμερή βάση μεταξύ κυβερνήσεων, συνδικαλιστικών οργανώσεων και οργανώσεων εργοδοτών είναι απαραίτητος για τη διασφάλιση της σταθερότητας, της κοινωνικής αποδοχής και της οικονομικής ανθεκτικότητας.

| 3.1.2. | Η πράξη για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών προτείνει μια σειρά μέτρων για τη βελτίωση των ευνοϊκών συνθηκών για την κατασκευή τεχνολογίας μηδενικών καθαρών εκπομπών, συμπεριλαμβανομένου ενός απλουστευμένου κανονιστικού περιβάλλοντος, π.χ. με ταχύτερες διαδικασίες αδειοδότησης και υπηρεσίες μίας στάσης στη διοίκηση. Είναι εξαιρετικά σημαντικό αυτές οι ταχύτερες διαδικασίες αδειοδότησης να εφαρμόζονται σε ολόκληρη την αξιακή αλυσίδα έργων τεχνολογίας μηδενικών καθαρών εκπομπών, με την επιφύλαξη των κοινωνικών και περιβαλλοντικών στόχων που θέτει ο κανονισμός. Μολονότι η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την προσέγγιση αυτή, προτρέπει τους νομοθέτες να μην περιορίσουν τις βελτιώσεις αυτές στις τεχνολογίες μηδενικών καθαρών εκπομπών, αλλά να τις καταστήσουν κριτήριο για όλους τους οικονομικούς τομείς. |
| --- | --- |

3.1.2.

Η πράξη για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών προτείνει μια σειρά μέτρων για τη βελτίωση των ευνοϊκών συνθηκών για την κατασκευή τεχνολογίας μηδενικών καθαρών εκπομπών, συμπεριλαμβανομένου ενός απλουστευμένου κανονιστικού περιβάλλοντος, π.χ. με ταχύτερες διαδικασίες αδειοδότησης και υπηρεσίες μίας στάσης στη διοίκηση. Είναι εξαιρετικά σημαντικό αυτές οι ταχύτερες διαδικασίες αδειοδότησης να εφαρμόζονται σε ολόκληρη την αξιακή αλυσίδα έργων τεχνολογίας μηδενικών καθαρών εκπομπών, με την επιφύλαξη των κοινωνικών και περιβαλλοντικών στόχων που θέτει ο κανονισμός. Μολονότι η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την προσέγγιση αυτή, προτρέπει τους νομοθέτες να μην περιορίσουν τις βελτιώσεις αυτές στις τεχνολογίες μηδενικών καθαρών εκπομπών, αλλά να τις καταστήσουν κριτήριο για όλους τους οικονομικούς τομείς.

| 3.1.3. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, σε τελική ανάλυση, ο μετασχηματισμός της ευρωπαϊκής βιομηχανίας υπερβαίνει κατά πολύ τη μεταποίηση καθαρής τεχνολογίας, δεδομένου ότι η Ευρώπη φιλοξενεί πολλές ενεργοβόρες βαριές και πρωτογενείς βιομηχανίες που πρέπει να απαλλαγούν από τις ανθρακούχες εκπομπές και δεν περιλαμβάνονται στο βιομηχανικό σχέδιο για την Πράσινη Συμφωνία. Μια συνεκτική βιομηχανική στρατηγική για την Ευρώπη συνίσταται σε μια οικονομική ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς, η οποία διασφαλίζει ότι όλα τα κράτη μέλη και οι περιφέρειες συμμετέχουν και επωφελούνται από την πράσινη βιομηχανική μετάβαση. Ως εκ τούτου, είναι ζωτικής σημασίας για το βιομηχανικό σχέδιο για την Πράσινη Συμφωνία να αποφευχθεί ο κατακερματισμός της ενιαίας αγοράς και να επιδιωχθεί η συνοχή μεταξύ των κρατών μελών και των περιφερειών. |
| --- | --- |

3.1.3.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, σε τελική ανάλυση, ο μετασχηματισμός της ευρωπαϊκής βιομηχανίας υπερβαίνει κατά πολύ τη μεταποίηση καθαρής τεχνολογίας, δεδομένου ότι η Ευρώπη φιλοξενεί πολλές ενεργοβόρες βαριές και πρωτογενείς βιομηχανίες που πρέπει να απαλλαγούν από τις ανθρακούχες εκπομπές και δεν περιλαμβάνονται στο βιομηχανικό σχέδιο για την Πράσινη Συμφωνία. Μια συνεκτική βιομηχανική στρατηγική για την Ευρώπη συνίσταται σε μια οικονομική ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς, η οποία διασφαλίζει ότι όλα τα κράτη μέλη και οι περιφέρειες συμμετέχουν και επωφελούνται από την πράσινη βιομηχανική μετάβαση. Ως εκ τούτου, είναι ζωτικής σημασίας για το βιομηχανικό σχέδιο για την Πράσινη Συμφωνία να αποφευχθεί ο κατακερματισμός της ενιαίας αγοράς και να επιδιωχθεί η συνοχή μεταξύ των κρατών μελών και των περιφερειών.

| 3.1.4. | Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι είναι δυνατή η ανάπτυξη ενός πράσινου θεματολογίου απλούστευσης που θα βελτιώνει τις διαδικασίες αδειοδότησης για πράσινα έργα, ενώ παράλληλα θα συμμορφώνεται με την περιβαλλοντική νομοθεσία. Η αύξηση της εμπειρογνωμοσύνης, της ικανότητας και των δεξιοτήτων στις τοπικές και εθνικές αρχές αποτελεί απαραίτητο βήμα, παράλληλα με την ψηφιοποίηση και την απλούστευση των διαδικασιών έγκρισης. Η βελτίωση της αποτελεσματικότητας των διαδικασιών αδειοδότησης πρέπει να επιτευχθεί μέσω του κατάλληλου σχεδιασμού και της αύξησης της ικανότητας των σχετικών διοικητικών επιπέδων, μεταξύ άλλων μέσω της αύξησης των υπαλλήλων και του εκπαιδευμένου προσωπικού. Δεδομένης της ανάγκης για βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων της ΕΕ, ο έλεγχος της ανταγωνιστικότητας πρέπει να ενσωματωθεί στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων της ΕΕ, διασφαλίζοντας ισορροπία μεταξύ της οικονομικής, της κοινωνικής και της περιβαλλοντικής διάστασης των διαδικασιών λήψης αποφάσεων για νομοθετικές προτάσεις. |
| --- | --- |

3.1.4.

Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι είναι δυνατή η ανάπτυξη ενός πράσινου θεματολογίου απλούστευσης που θα βελτιώνει τις διαδικασίες αδειοδότησης για πράσινα έργα, ενώ παράλληλα θα συμμορφώνεται με την περιβαλλοντική νομοθεσία. Η αύξηση της εμπειρογνωμοσύνης, της ικανότητας και των δεξιοτήτων στις τοπικές και εθνικές αρχές αποτελεί απαραίτητο βήμα, παράλληλα με την ψηφιοποίηση και την απλούστευση των διαδικασιών έγκρισης. Η βελτίωση της αποτελεσματικότητας των διαδικασιών αδειοδότησης πρέπει να επιτευχθεί μέσω του κατάλληλου σχεδιασμού και της αύξησης της ικανότητας των σχετικών διοικητικών επιπέδων, μεταξύ άλλων μέσω της αύξησης των υπαλλήλων και του εκπαιδευμένου προσωπικού. Δεδομένης της ανάγκης για βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων της ΕΕ, ο έλεγχος της ανταγωνιστικότητας πρέπει να ενσωματωθεί στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων της ΕΕ, διασφαλίζοντας ισορροπία μεταξύ της οικονομικής, της κοινωνικής και της περιβαλλοντικής διάστασης των διαδικασιών λήψης αποφάσεων για νομοθετικές προτάσεις.

| 3.1.5. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι ο κανονισμός πρέπει να συμπληρωθεί με άλλα εργαλεία, όπως οι επιδοτήσεις, προκειμένου να αποφευχθεί μείωση του ΑΕγχΠ και της ευημερίας. Οι απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων, ιδίως σε ολόκληρη την πράσινη, ψηφιακή και οικονομική νομοθεσία της ΕΕ, θα πρέπει να εξορθολογιστούν και, όπου είναι δυνατόν, να εναρμονιστούν, για να αποφευχθεί ο πολλαπλασιασμός των κανόνων, το κανονιστικό χάος και ο κατακερματισμός της ενιαίας αγοράς. |
| --- | --- |

3.1.5.

Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι ο κανονισμός πρέπει να συμπληρωθεί με άλλα εργαλεία, όπως οι επιδοτήσεις, προκειμένου να αποφευχθεί μείωση του ΑΕγχΠ και της ευημερίας. Οι απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων, ιδίως σε ολόκληρη την πράσινη, ψηφιακή και οικονομική νομοθεσία της ΕΕ, θα πρέπει να εξορθολογιστούν και, όπου είναι δυνατόν, να εναρμονιστούν, για να αποφευχθεί ο πολλαπλασιασμός των κανόνων, το κανονιστικό χάος και ο κατακερματισμός της ενιαίας αγοράς.

3.2.   Πρόσβαση στις επενδύσεις και διευκόλυνση των επενδύσεων

Πρόσβαση στις επενδύσεις και διευκόλυνση των επενδύσεων

| 3.2.1. | Οι οικονομικοί παράγοντες στην ΕΕ αντιμετωπίζουν έντονο παγκόσμιο ανταγωνισμό. Για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, ο χρόνος είναι ουσιαστικής σημασίας. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι οι αποφάσεις σχετικά με τη χρηματοδοτική στήριξη και την πρόσβαση σε χρηματοδότηση πρέπει να λαμβάνονται ταχύτερα, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο των διαφόρων ευρωπαϊκών προγραμμάτων στήριξης, όπως το REPowerEU, το InvestEU και άλλα προγράμματα. Οι χρονοβόρες και παρατεταμένες διαδικασίες —ένα αδιέξοδο χρηματοδότησης— θα εκτρέψουν τους επενδυτές από την Ευρώπη και θα είναι επιζήμιες για τις προσπάθειες προσέλκυσης επενδύσεων. |
| --- | --- |

3.2.1.

Οι οικονομικοί παράγοντες στην ΕΕ αντιμετωπίζουν έντονο παγκόσμιο ανταγωνισμό. Για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, ο χρόνος είναι ουσιαστικής σημασίας. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι οι αποφάσεις σχετικά με τη χρηματοδοτική στήριξη και την πρόσβαση σε χρηματοδότηση πρέπει να λαμβάνονται ταχύτερα, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο των διαφόρων ευρωπαϊκών προγραμμάτων στήριξης, όπως το REPowerEU, το InvestEU και άλλα προγράμματα. Οι χρονοβόρες και παρατεταμένες διαδικασίες —ένα αδιέξοδο χρηματοδότησης— θα εκτρέψουν τους επενδυτές από την Ευρώπη και θα είναι επιζήμιες για τις προσπάθειες προσέλκυσης επενδύσεων.

| 3.2.2. | Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η χρηματοδοτική στήριξη πρέπει να είναι λειτουργική, έγκαιρη και πιο εύκολα προσβάσιμη τόσο για το λειτουργικό κόστος όσο και για τις κεφαλαιουχικές δαπάνες, για όλα τα μεγέθη επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένων των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Ζητά την αξιολόγηση των υφιστάμενων μέσων με στόχο τον εντοπισμό και την αύξηση των πλέον επιτυχημένων μέσων. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι το βιομηχανικό σχέδιο για την Πράσινη Συμφωνία πρέπει να προσδιορίσει πότε και σε ποιες περιπτώσεις είναι απαραίτητη η δημόσια χρηματοδότηση για τη στήριξη της μετάβασης σημαντικών βιομηχανιών βάσει σαφών προϋποθέσεων και, αντιστρόφως, σε ποιες περιπτώσεις η ιδιωτική χρηματοδότηση μπορεί να καλύψει το κενό, υπό την προϋπόθεση ότι θα θεσπιστούν τα κατάλληλα κανονιστικά κίνητρα. |
| --- | --- |

3.2.2.

Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η χρηματοδοτική στήριξη πρέπει να είναι λειτουργική, έγκαιρη και πιο εύκολα προσβάσιμη τόσο για το λειτουργικό κόστος όσο και για τις κεφαλαιουχικές δαπάνες, για όλα τα μεγέθη επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένων των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Ζητά την αξιολόγηση των υφιστάμενων μέσων με στόχο τον εντοπισμό και την αύξηση των πλέον επιτυχημένων μέσων. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι το βιομηχανικό σχέδιο για την Πράσινη Συμφωνία πρέπει να προσδιορίσει πότε και σε ποιες περιπτώσεις είναι απαραίτητη η δημόσια χρηματοδότηση για τη στήριξη της μετάβασης σημαντικών βιομηχανιών βάσει σαφών προϋποθέσεων και, αντιστρόφως, σε ποιες περιπτώσεις η ιδιωτική χρηματοδότηση μπορεί να καλύψει το κενό, υπό την προϋπόθεση ότι θα θεσπιστούν τα κατάλληλα κανονιστικά κίνητρα.

| 3.2.3. | Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να προειδοποιήσει ότι η απλή χαλάρωση των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις χωρίς την παροχή πρόσθετων χρηματοδοτικών μηχανισμών σε επίπεδο ΕΕ είναι πιθανό να οδηγήσει σε περαιτέρω αποκλίσεις μεταξύ των οικονομιών της ΕΕ, καθώς ορισμένες χώρες της ΕΕ ενδέχεται να μην διαθέτουν δημοσιονομικά περιθώρια για επενδύσεις στην πράσινη μετάβαση. Η αναπροσαρμογή των δανείων στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) και του REPowerEU σε καθαρούς βιομηχανικούς τομείς μπορεί να έχει αντίκτυπο μόνο εάν συμπληρωθούν με σημαντική χρηματοδότηση μέσω επιχορηγήσεων για πράξεις που δεν θα αποφέρουν κατ’ ανάγκη απόδοση επενδύσεων, για παράδειγμα ανάπτυξη δημόσιων υποδομών, επιχορηγήσεις σε νοικοκυριά που δεν διαθέτουν τους πόρους για ανακαίνιση και επενδύσεις μικρής κλίμακας σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, καθώς και εκπαίδευση και επανειδίκευση. |
| --- | --- |

3.2.3.

Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να προειδοποιήσει ότι η απλή χαλάρωση των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις χωρίς την παροχή πρόσθετων χρηματοδοτικών μηχανισμών σε επίπεδο ΕΕ είναι πιθανό να οδηγήσει σε περαιτέρω αποκλίσεις μεταξύ των οικονομιών της ΕΕ, καθώς ορισμένες χώρες της ΕΕ ενδέχεται να μην διαθέτουν δημοσιονομικά περιθώρια για επενδύσεις στην πράσινη μετάβαση. Η αναπροσαρμογή των δανείων στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) και του REPowerEU σε καθαρούς βιομηχανικούς τομείς μπορεί να έχει αντίκτυπο μόνο εάν συμπληρωθούν με σημαντική χρηματοδότηση μέσω επιχορηγήσεων για πράξεις που δεν θα αποφέρουν κατ’ ανάγκη απόδοση επενδύσεων, για παράδειγμα ανάπτυξη δημόσιων υποδομών, επιχορηγήσεις σε νοικοκυριά που δεν διαθέτουν τους πόρους για ανακαίνιση και επενδύσεις μικρής κλίμακας σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, καθώς και εκπαίδευση και επανειδίκευση.

| 3.2.4. | Η ΕΟΚΕ προτείνει να επικεντρωθεί το βιομηχανικό σχέδιο για την Πράσινη Συμφωνία και στην ανάπτυξη πράσινων δημόσιων συμβάσεων, καθώς αυτό καθιστά τις δημόσιες αρχές αγοραστές πράσινων προϊόντων. Οι πόροι στο πλαίσιο του βιομηχανικού σχεδίου για την Πράσινη Συμφωνία, συμπεριλαμβανομένων των επικαιροποιημένων εθνικών σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, θα μπορούσαν να καλύψουν τις δαπάνες που συνδέονται με τις πράσινες δημόσιες συμβάσεις, έως ότου καταστούν κοινή απαίτηση βάσει του δικαίου της ΕΕ. Η δημόσια στήριξη θα πρέπει να παρέχεται υπό όρους με στόχο τη βελτίωση της προστασίας του περιβάλλοντος, τη στήριξη των επιχειρήσεων για την προσφορά ποιοτικών θέσεων εργασίας, την προώθηση της πρόσβασης στην κατάρτιση και τη δημιουργία θέσεων μαθητείας υψηλής ποιότητας. Επιπλέον, είναι σημαντικό να καταστούν οι προσκλήσεις υποβολής προτάσεων για δημόσιες συμβάσεις πιο προσβάσιμες για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Για τον σκοπό αυτό, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δημιουργήσει μια εύχρηστη βάση δεδομένων. |
| --- | --- |

3.2.4.

Η ΕΟΚΕ προτείνει να επικεντρωθεί το βιομηχανικό σχέδιο για την Πράσινη Συμφωνία και στην ανάπτυξη πράσινων δημόσιων συμβάσεων, καθώς αυτό καθιστά τις δημόσιες αρχές αγοραστές πράσινων προϊόντων. Οι πόροι στο πλαίσιο του βιομηχανικού σχεδίου για την Πράσινη Συμφωνία, συμπεριλαμβανομένων των επικαιροποιημένων εθνικών σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, θα μπορούσαν να καλύψουν τις δαπάνες που συνδέονται με τις πράσινες δημόσιες συμβάσεις, έως ότου καταστούν κοινή απαίτηση βάσει του δικαίου της ΕΕ. Η δημόσια στήριξη θα πρέπει να παρέχεται υπό όρους με στόχο τη βελτίωση της προστασίας του περιβάλλοντος, τη στήριξη των επιχειρήσεων για την προσφορά ποιοτικών θέσεων εργασίας, την προώθηση της πρόσβασης στην κατάρτιση και τη δημιουργία θέσεων μαθητείας υψηλής ποιότητας. Επιπλέον, είναι σημαντικό να καταστούν οι προσκλήσεις υποβολής προτάσεων για δημόσιες συμβάσεις πιο προσβάσιμες για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Για τον σκοπό αυτό, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δημιουργήσει μια εύχρηστη βάση δεδομένων.

| 3.2.5. | Με την αντιμετώπιση των αδυναμιών της αγοράς και των τομέων με ανεπαρκή ιδιωτική χρηματοδότηση, η νέα κοινή χρηματοδότηση της ΕΕ θα πρέπει να παρέχει αποτελεσματική στήριξη σε διάφορα τμήματα της βιομηχανίας καθαρών τεχνολογιών, ιδίως στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Θα πρέπει να αποφεύγει τυχόν στρεβλώσεις της εσωτερικής αγοράς και να συμβάλλει στη βελτίωση της οικονομικής συνοχής σε ολόκληρη την ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι οι προσωρινές εξαιρέσεις από τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις θα πρέπει να παραμείνουν προσωρινές και να είναι επίσης στοχευμένες. Θα πρέπει επίσης να στοχεύει στην επανειδίκευση, την κατάρτιση και τη δίκαιη μετάβαση των εργαζομένων, ώστε να διασφαλιστεί μια ανθεκτική στις μελλοντικές εξελίξεις βάση δεξιοτήτων. |
| --- | --- |

3.2.5.

Με την αντιμετώπιση των αδυναμιών της αγοράς και των τομέων με ανεπαρκή ιδιωτική χρηματοδότηση, η νέα κοινή χρηματοδότηση της ΕΕ θα πρέπει να παρέχει αποτελεσματική στήριξη σε διάφορα τμήματα της βιομηχανίας καθαρών τεχνολογιών, ιδίως στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Θα πρέπει να αποφεύγει τυχόν στρεβλώσεις της εσωτερικής αγοράς και να συμβάλλει στη βελτίωση της οικονομικής συνοχής σε ολόκληρη την ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι οι προσωρινές εξαιρέσεις από τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις θα πρέπει να παραμείνουν προσωρινές και να είναι επίσης στοχευμένες. Θα πρέπει επίσης να στοχεύει στην επανειδίκευση, την κατάρτιση και τη δίκαιη μετάβαση των εργαζομένων, ώστε να διασφαλιστεί μια ανθεκτική στις μελλοντικές εξελίξεις βάση δεξιοτήτων.

| 3.2.6. | Η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση του γεγονότος ότι είναι δύσκολο να επιτευχθεί πρόσθετη χρηματοδότηση σε επίπεδο ΕΕ. Μεσοπρόθεσμα, θα πρέπει να δρομολογηθεί μια σοβαρή συζήτηση σχετικά με τους νέους ιδίους πόρους της ΕΕ και το ταμείο κυριαρχίας της ΕΕ, χωριστά από τις επόμενες διαπραγματεύσεις για το ΠΔΠ. Βραχυπρόθεσμα, η χρηματοδότηση που διατίθεται μέσω του Ταμείου Καινοτομίας του ΣΕΔΕ θα πρέπει πραγματοποιείται εκ των προτέρων και να δίνεται σε ρηξικέλευθες τεχνολογίες σε τομείς που είναι δύσκολο να μειώσουν τις εκπομπές. |
| --- | --- |

3.2.6.

Η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση του γεγονότος ότι είναι δύσκολο να επιτευχθεί πρόσθετη χρηματοδότηση σε επίπεδο ΕΕ. Μεσοπρόθεσμα, θα πρέπει να δρομολογηθεί μια σοβαρή συζήτηση σχετικά με τους νέους ιδίους πόρους της ΕΕ και το ταμείο κυριαρχίας της ΕΕ, χωριστά από τις επόμενες διαπραγματεύσεις για το ΠΔΠ. Βραχυπρόθεσμα, η χρηματοδότηση που διατίθεται μέσω του Ταμείου Καινοτομίας του ΣΕΔΕ θα πρέπει πραγματοποιείται εκ των προτέρων και να δίνεται σε ρηξικέλευθες τεχνολογίες σε τομείς που είναι δύσκολο να μειώσουν τις εκπομπές.

3.3.   Αγορές και αλυσίδες εφοδιασμού

Αγορές και αλυσίδες εφοδιασμού

| 3.3.1. | Το 2021, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε έναν κατάλογο των «βιομηχανικών οικοσυστημάτων» στο πλαίσιο της βιομηχανικής στρατηγικής της. Αποσκοπεί στην καλύτερη κατανόηση τόσο των διασυνδέσεων όσο και των κενών στις οικονομικές δομές και στις αλυσίδες εφοδιασμού της Ευρώπης. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναγνωρίσει τις αλληλεξαρτήσεις μεταξύ των αξιακών αλυσίδων και του ρόλου που διαδραματίζουν τα χημικά προϊόντα, οι πρώτες ύλες και ιδίως οι πρωτογενείς βιομηχανίες και διαδικασίες, στη μετάβαση σε μια κυκλική οικονομία μηδενικών καθαρών εκπομπών. Η εστίαση στις τεχνολογίες μηδενικών καθαρών εκπομπών δεν πρέπει να οδηγήσει στη δημιουργία νέων κενών στις ευρωπαϊκές αλυσίδες εφοδιασμού λόγω της έλλειψης εστίασης στις ανάγκες άλλων τομέων, όπως οι ενεργοβόροι. Εάν δεν αντιμετωπιστούν οι ανησυχίες τους, όπως οι υψηλές τιμές της ενέργειας, η ΕΕ κινδυνεύει να χάσει σημαντικά, ίσως και στρατηγικά, τμήματα των βιομηχανικών οικοσυστημάτων. |
| --- | --- |

3.3.1.

Το 2021, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε έναν κατάλογο των «βιομηχανικών οικοσυστημάτων» στο πλαίσιο της βιομηχανικής στρατηγικής της. Αποσκοπεί στην καλύτερη κατανόηση τόσο των διασυνδέσεων όσο και των κενών στις οικονομικές δομές και στις αλυσίδες εφοδιασμού της Ευρώπης. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναγνωρίσει τις αλληλεξαρτήσεις μεταξύ των αξιακών αλυσίδων και του ρόλου που διαδραματίζουν τα χημικά προϊόντα, οι πρώτες ύλες και ιδίως οι πρωτογενείς βιομηχανίες και διαδικασίες, στη μετάβαση σε μια κυκλική οικονομία μηδενικών καθαρών εκπομπών. Η εστίαση στις τεχνολογίες μηδενικών καθαρών εκπομπών δεν πρέπει να οδηγήσει στη δημιουργία νέων κενών στις ευρωπαϊκές αλυσίδες εφοδιασμού λόγω της έλλειψης εστίασης στις ανάγκες άλλων τομέων, όπως οι ενεργοβόροι. Εάν δεν αντιμετωπιστούν οι ανησυχίες τους, όπως οι υψηλές τιμές της ενέργειας, η ΕΕ κινδυνεύει να χάσει σημαντικά, ίσως και στρατηγικά, τμήματα των βιομηχανικών οικοσυστημάτων.

| 3.3.2. | Η ΕΟΚΕ επιθυμεί επίσης να υπογραμμίσει την ανάγκη πρόσβασης στην ενέργεια και στις πρώτες ύλες σε ανταγωνιστικές τιμές. Οι πολιτικές αυτές θα πρέπει να υποστηρίζονται από εμπορικές συμφωνίες και δραστηριότητες προβολής των πρώτων υλών σε παγκόσμιο επίπεδο. Ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι ο παγκόσμιος αγώνας δρόμου για τις πρώτες ύλες δεν είναι βιώσιμος. Ως εκ τούτου, η Ευρώπη θα πρέπει να βρει τρόπους προκειμένου να καταστεί αποδοτικότερη ως προς τους πόρους και τα υλικά, μέσω της ευρείας εφαρμογής μέτρων διαχείρισης στην πλευρά της ζήτησης για τη μείωση της ζήτησης: οικολογικός σχεδιασμός και κυκλικότητα, ενεργειακή απόδοση, ενίσχυση της βιωσιμότητας των προϊόντων και στήριξη στοχευμένων καινοτόμων πρακτικών και τεχνικών. Ως προτεραιότητα, η ΕΟΚΕ ζητά τη διενέργεια ελέγχου για τον προσδιορισμό του τρόπου με τον οποίο η ΕΕ μπορεί να ελέγξει και να βελτιώσει τις αξιακές αλυσίδες της και να αποφύγει τις υπερβολικές εξαρτήσεις. |
| --- | --- |

3.3.2.

Η ΕΟΚΕ επιθυμεί επίσης να υπογραμμίσει την ανάγκη πρόσβασης στην ενέργεια και στις πρώτες ύλες σε ανταγωνιστικές τιμές. Οι πολιτικές αυτές θα πρέπει να υποστηρίζονται από εμπορικές συμφωνίες και δραστηριότητες προβολής των πρώτων υλών σε παγκόσμιο επίπεδο. Ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι ο παγκόσμιος αγώνας δρόμου για τις πρώτες ύλες δεν είναι βιώσιμος. Ως εκ τούτου, η Ευρώπη θα πρέπει να βρει τρόπους προκειμένου να καταστεί αποδοτικότερη ως προς τους πόρους και τα υλικά, μέσω της ευρείας εφαρμογής μέτρων διαχείρισης στην πλευρά της ζήτησης για τη μείωση της ζήτησης: οικολογικός σχεδιασμός και κυκλικότητα, ενεργειακή απόδοση, ενίσχυση της βιωσιμότητας των προϊόντων και στήριξη στοχευμένων καινοτόμων πρακτικών και τεχνικών. Ως προτεραιότητα, η ΕΟΚΕ ζητά τη διενέργεια ελέγχου για τον προσδιορισμό του τρόπου με τον οποίο η ΕΕ μπορεί να ελέγξει και να βελτιώσει τις αξιακές αλυσίδες της και να αποφύγει τις υπερβολικές εξαρτήσεις.

| 3.3.3. | Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη οικοδόμησης ισχυρότερων εμπορικών σχέσεων με τρίτες χώρες, προωθώντας τις εργασίες για τις συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών, οι οποίες προωθούν επίσης τις αξίες μας, ενώ παράλληλα συνεχίζουν να αναπτύσσουν και να χρησιμοποιούν μέσα εμπορικής άμυνας, όπως το αντιντάμπινγκ, η αποτροπή μέτρων εξαναγκασμού και ο έλεγχος των ξένων επενδύσεων. |
| --- | --- |

3.3.3.

Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη οικοδόμησης ισχυρότερων εμπορικών σχέσεων με τρίτες χώρες, προωθώντας τις εργασίες για τις συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών, οι οποίες προωθούν επίσης τις αξίες μας, ενώ παράλληλα συνεχίζουν να αναπτύσσουν και να χρησιμοποιούν μέσα εμπορικής άμυνας, όπως το αντιντάμπινγκ, η αποτροπή μέτρων εξαναγκασμού και ο έλεγχος των ξένων επενδύσεων.

| 3.3.4. | Η πρόσβαση στην ενέργεια και τις πρώτες ύλες σε ανταγωνιστικές τιμές είναι ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση της βιομηχανικής παραγωγής και των συναφών δραστηριοτήτων στην ΕΕ. Κατά την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, της ανθεκτικότητας και της παγκόσμιας επιρροής της, η ΕΕ θα πρέπει να βασιστεί στην οικονομία της ανοικτής αγοράς και στις ανοικτές κοινωνίες ως τα θεμελιώδη πλεονεκτήματά της, και να επανεστιάσει τη δράση της στις βασικές προϋποθέσεις για τη δημιουργία ευημερίας και ευμάρειας. |
| --- | --- |

3.3.4.

Η πρόσβαση στην ενέργεια και τις πρώτες ύλες σε ανταγωνιστικές τιμές είναι ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση της βιομηχανικής παραγωγής και των συναφών δραστηριοτήτων στην ΕΕ. Κατά την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, της ανθεκτικότητας και της παγκόσμιας επιρροής της, η ΕΕ θα πρέπει να βασιστεί στην οικονομία της ανοικτής αγοράς και στις ανοικτές κοινωνίες ως τα θεμελιώδη πλεονεκτήματά της, και να επανεστιάσει τη δράση της στις βασικές προϋποθέσεις για τη δημιουργία ευημερίας και ευμάρειας.

3.4.   Ενίσχυση των δεξιοτήτων για τη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας σε τεχνολογίες μηδενικών καθαρών εκπομπών

Ενίσχυση των δεξιοτήτων για τη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας σε τεχνολογίες μηδενικών καθαρών εκπομπών

| 3.4.1. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις αρχές των αποτελεσματικών συστημάτων διά βίου μάθησης και της καλύτερης πρόβλεψης των μελλοντικών αναγκών σε δεξιότητες. Στο πλαίσιο αυτό, ζητεί τη διαρθρωτική συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στις προγραμματισμένες ακαδημίες μηδενικών καθαρών εκπομπών. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ένα βελτιωμένο κανονιστικό πλαίσιο για την κοινή αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων δεν θα πρέπει να περιορίζεται στις θέσεις εργασίας που σχετίζονται με τεχνολογίες μηδενικών καθαρών εκπομπών, αλλά να επεκταθεί σε όλους τους τομείς και τις δεξιότητες. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι ο τρόπος στήριξης της ευρωπαϊκής βιομηχανίας είναι η επένδυση στους εργαζομένους της και η στήριξή τους, μεταξύ άλλων μέσω της προστασίας της απασχόλησης και της παροχής βοήθειας σε όσους συμμετέχουν σε συστήματα μειωμένου ωραρίου εργασίας. |
| --- | --- |

3.4.1.

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις αρχές των αποτελεσματικών συστημάτων διά βίου μάθησης και της καλύτερης πρόβλεψης των μελλοντικών αναγκών σε δεξιότητες. Στο πλαίσιο αυτό, ζητεί τη διαρθρωτική συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στις προγραμματισμένες ακαδημίες μηδενικών καθαρών εκπομπών. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ένα βελτιωμένο κανονιστικό πλαίσιο για την κοινή αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων δεν θα πρέπει να περιορίζεται στις θέσεις εργασίας που σχετίζονται με τεχνολογίες μηδενικών καθαρών εκπομπών, αλλά να επεκταθεί σε όλους τους τομείς και τις δεξιότητες. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι ο τρόπος στήριξης της ευρωπαϊκής βιομηχανίας είναι η επένδυση στους εργαζομένους της και η στήριξή τους, μεταξύ άλλων μέσω της προστασίας της απασχόλησης και της παροχής βοήθειας σε όσους συμμετέχουν σε συστήματα μειωμένου ωραρίου εργασίας.

| 3.4.2. | Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι η αναβάθμιση των δεξιοτήτων και η κατάρτιση θα χρειαστούν για τη στήριξη του μετασχηματισμού. Γενικά, οι τομείς κινδύνου που σχετίζονται με τις υψηλές εκπομπές αποτελούν μικρή απειλή, αλλά σε ορισμένες ευρωπαϊκές περιφέρειες ο βραχυπρόθεσμος αντίκτυπος μπορεί να είναι καταστροφικός. Μόνο η επένδυση στην ενίσχυση των δεξιοτήτων, η παροχή πρόσβασης σε (εκ νέου) κατάρτιση και η προώθηση της οικονομικής διαφοροποίησης προς πιο πράσινες δραστηριότητες θα καταστήσουν τη μετάβαση διαχειρίσιμη, καθιστώντας δυνατή την αντιμετώπιση των πιέσεων που δέχονται σήμερα οι αγορές και τη βελτίωση της ανακατανομής της αγοράς εργασίας. Οι ανάγκες αναδιάρθρωσης μπορούν να προβλεφθούν και να αντιμετωπιστούν καλύτερα μέσω της έγκαιρης συμμετοχής όλων των ενδιαφερόμενων μερών, συμπεριλαμβανομένων των οργανωμένων εκπροσώπων των εργαζομένων (2). Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να διασφαλίσουν ότι το βιομηχανικό σχέδιο της ΕΕ συμβάλλει στη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας με δίκαιες συνθήκες εργασίας και καλές αμοιβές και προωθεί τις συλλογικές διαπραγματεύσεις και τον σεβασμό των συλλογικών συμβάσεων. |
| --- | --- |

3.4.2.

Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι η αναβάθμιση των δεξιοτήτων και η κατάρτιση θα χρειαστούν για τη στήριξη του μετασχηματισμού. Γενικά, οι τομείς κινδύνου που σχετίζονται με τις υψηλές εκπομπές αποτελούν μικρή απειλή, αλλά σε ορισμένες ευρωπαϊκές περιφέρειες ο βραχυπρόθεσμος αντίκτυπος μπορεί να είναι καταστροφικός. Μόνο η επένδυση στην ενίσχυση των δεξιοτήτων, η παροχή πρόσβασης σε (εκ νέου) κατάρτιση και η προώθηση της οικονομικής διαφοροποίησης προς πιο πράσινες δραστηριότητες θα καταστήσουν τη μετάβαση διαχειρίσιμη, καθιστώντας δυνατή την αντιμετώπιση των πιέσεων που δέχονται σήμερα οι αγορές και τη βελτίωση της ανακατανομής της αγοράς εργασίας. Οι ανάγκες αναδιάρθρωσης μπορούν να προβλεφθούν και να αντιμετωπιστούν καλύτερα μέσω της έγκαιρης συμμετοχής όλων των ενδιαφερόμενων μερών, συμπεριλαμβανομένων των οργανωμένων εκπροσώπων των εργαζομένων (2

| 3.4.3. | Όσον αφορά την πρόταση για ακαδημίες μηδενικών καθαρών εκπομπών, η ΕΟΚΕ επισημαίνει τις υφιστάμενες, καθιερωμένες δομές εξειδίκευσης και επαγγελματικής εκπαίδευσης στην ΕΕ και υπογραμμίζει ότι δεν υπάρχει νομική βάση για τη θέσπιση τέτοιων διατάξεων πολιτικής (επαγγελματικής) επιμόρφωσης μέσω κανονισμού. Το σχέδιο κανονισμού δεν αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα που επικρατεί στις επιχειρήσεις και τα κράτη μέλη της ΕΕ, γεγονός που αποδεικνύεται επίσης από το ότι δεν προβλέπεται συνεχής συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων ή άλλων σχετικών οργανώσεων. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι οι πτυχές της πρότασης κανονισμού που αφορούν την εκπαίδευση και την κατάρτιση θα πρέπει να εξετασθούν στο πλαίσιο σύστασης, όπως συνηθίζεται σε αυτόν τον τομέα πολιτικής, καλεί δε τα θεσμικά όργανα της ΕΕ να μεριμνήσουν τουλάχιστον για την ενεργό συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων καθώς και του ευρωπαϊκού δικτύου επιμελητηρίων στις δραστηριότητες των Ευρωπαϊκών ακαδημιών της βιομηχανίας μηδενικών καθαρών εκπομπών και της πλατφόρμας για μια Ευρώπη μηδενικών καθαρών εκπομπών. |
| --- | --- |

3.4.3.

Όσον αφορά την πρόταση για ακαδημίες μηδενικών καθαρών εκπομπών, η ΕΟΚΕ επισημαίνει τις υφιστάμενες, καθιερωμένες δομές εξειδίκευσης και επαγγελματικής εκπαίδευσης στην ΕΕ και υπογραμμίζει ότι δεν υπάρχει νομική βάση για τη θέσπιση τέτοιων διατάξεων πολιτικής (επαγγελματικής) επιμόρφωσης μέσω κανονισμού. Το σχέδιο κανονισμού δεν αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα που επικρατεί στις επιχειρήσεις και τα κράτη μέλη της ΕΕ, γεγονός που αποδεικνύεται επίσης από το ότι δεν προβλέπεται συνεχής συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων ή άλλων σχετικών οργανώσεων. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι οι πτυχές της πρότασης κανονισμού που αφορούν την εκπαίδευση και την κατάρτιση θα πρέπει να εξετασθούν στο πλαίσιο σύστασης, όπως συνηθίζεται σε αυτόν τον τομέα πολιτικής, καλεί δε τα θεσμικά όργανα της ΕΕ να μεριμνήσουν τουλάχιστον για την ενεργό συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων καθώς και του ευρωπαϊκού δικτύου επιμελητηρίων στις δραστηριότητες των Ευρωπαϊκών ακαδημιών της βιομηχανίας μηδενικών καθαρών εκπομπών και της πλατφόρμας για μια Ευρώπη μηδενικών καθαρών εκπομπών.

| 3.4.4. | Οι υπολογισμοί της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνουν ότι υπάρχει σημαντικό δυναμικό δημιουργίας θέσεων εργασίας στον τομέα των τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών, με 180 000 εργαζόμενους να χρειάζονται στην κατασκευή κυψελών καυσίμου υδρογόνου, 66 000 στην κατασκευή φωτοβολταϊκών και 800 000 στην παραγωγή συσσωρευτών. Η ΕΟΚΕ καλεί, ως εκ τούτου, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη όχι μόνο να στηρίξουν τις βασικές συνθήκες για την απαραίτητη ανάπτυξη δεξιοτήτων εντός της ΕΕ, αλλά και να επιταχύνουν τις διαδικασίες αδειοδότησης και να τυποποιήσουν τις άδειες εργασίας για ειδικευμένους εργαζομένους που προέρχονται από χώρες εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. |
| --- | --- |

3.4.4.

Οι υπολογισμοί της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνουν ότι υπάρχει σημαντικό δυναμικό δημιουργίας θέσεων εργασίας στον τομέα των τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών, με 180 000 εργαζόμενους να χρειάζονται στην κατασκευή κυψελών καυσίμου υδρογόνου, 66 000 στην κατασκευή φωτοβολταϊκών και 800 000 στην παραγωγή συσσωρευτών. Η ΕΟΚΕ καλεί, ως εκ τούτου, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη όχι μόνο να στηρίξουν τις βασικές συνθήκες για την απαραίτητη ανάπτυξη δεξιοτήτων εντός της ΕΕ, αλλά και να επιταχύνουν τις διαδικασίες αδειοδότησης και να τυποποιήσουν τις άδειες εργασίας για ειδικευμένους εργαζομένους που προέρχονται από χώρες εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

3.5.   Καινοτομία

Καινοτομία

| 3.5.1. | Η ικανότητα καινοτομίας αποτελεί έναν ακόμη τρόπο αύξησης της παραγωγικότητας και είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη, την προσαρμοστικότητα και την ανανέωση των επιχειρήσεων. Τόσο οι ιδιωτικές όσο και οι δημόσιες επενδύσεις στην έρευνα και στην καινοτομία είναι αναγκαίες για την επιτυχία της ΕΕ στο μέλλον. Η συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων, πανεπιστημίων και οργανισμών καινοτομίας πρέπει να διευκολυνθεί ως σημαντικό πρακτικό μέσο για την ενίσχυση της παραγωγικής καινοτομίας. Η συμμετοχή των εργαζομένων μπορεί επίσης να συμβάλει στην πλήρη αξιοποίηση του δυναμικού της καινοτομίας και στην υλοποίηση των προβλεπόμενων αλλαγών. |
| --- | --- |

3.5.1.

Η ικανότητα καινοτομίας αποτελεί έναν ακόμη τρόπο αύξησης της παραγωγικότητας και είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη, την προσαρμοστικότητα και την ανανέωση των επιχειρήσεων. Τόσο οι ιδιωτικές όσο και οι δημόσιες επενδύσεις στην έρευνα και στην καινοτομία είναι αναγκαίες για την επιτυχία της ΕΕ στο μέλλον. Η συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων, πανεπιστημίων και οργανισμών καινοτομίας πρέπει να διευκολυνθεί ως σημαντικό πρακτικό μέσο για την ενίσχυση της παραγωγικής καινοτομίας. Η συμμετοχή των εργαζομένων μπορεί επίσης να συμβάλει στην πλήρη αξιοποίηση του δυναμικού της καινοτομίας και στην υλοποίηση των προβλεπόμενων αλλαγών.

| 3.5.2. | Επί του παρόντος, το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης της ΕΕ προσανατολίζεται κυρίως στα πρώτα στάδια της τεχνολογικής ανάπτυξης και στην υιοθέτηση αυτών των τεχνολογιών από τους μεταγενέστερους χρήστες. Η στήριξη για την παραγωγική ικανότητα και την κλιμάκωση παραμένει περιορισμένη. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι αυτό πρέπει να διορθωθεί. |
| --- | --- |

3.5.2.

Επί του παρόντος, το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης της ΕΕ προσανατολίζεται κυρίως στα πρώτα στάδια της τεχνολογικής ανάπτυξης και στην υιοθέτηση αυτών των τεχνολογιών από τους μεταγενέστερους χρήστες. Η στήριξη για την παραγωγική ικανότητα και την κλιμάκωση παραμένει περιορισμένη. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι αυτό πρέπει να διορθωθεί.

| 3.5.3. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η σημασία των κρίσιμων πρώτων υλών για τις βιομηχανικές δραστηριότητες της ΕΕ δεν μπορεί να υπερεκτιμηθεί. Στο πλαίσιο αυτό, η καινοτομία θα πρέπει, κατά προτεραιότητα, να επικεντρωθεί σε υποκατάστατα, προϊόντα και υλικά που μπορούν να μειώσουν την εξάρτηση της ΕΕ από κρίσιμες πρώτες ύλες στις οποίες δεν έχει εύκολα πρόσβαση. |
| --- | --- |

3.5.3.

Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η σημασία των κρίσιμων πρώτων υλών για τις βιομηχανικές δραστηριότητες της ΕΕ δεν μπορεί να υπερεκτιμηθεί. Στο πλαίσιο αυτό, η καινοτομία θα πρέπει, κατά προτεραιότητα, να επικεντρωθεί σε υποκατάστατα, προϊόντα και υλικά που μπορούν να μειώσουν την εξάρτηση της ΕΕ από κρίσιμες πρώτες ύλες στις οποίες δεν έχει εύκολα πρόσβαση.

3.6.   Διακυβέρνηση

Διακυβέρνηση

| 3.6.1. | Το κεφάλαιο VII των προτάσεων της πράξης για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών θεσπίζει μια δομή, την πλατφόρμα Net-Zero Europe, η οποία προορίζεται ως όργανο αναφοράς στο οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη μπορούν να συζητούν και να ανταλλάσσουν πληροφορίες και βέλτιστες πρακτικές για θέματα που σχετίζονται με τον εν λόγω κανονισμό. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να υπογραμμίσει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να επιδιώκει τη συμβολή όχι μόνο των εμπειρογνωμόνων αλλά κυρίως των εκπροσώπων της βιομηχανίας μηδενικών καθαρών εκπομπών και των σχετικών συνδικαλιστικών οργανώσεων. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την ώθηση για καλύτερο συντονισμό και θα πρέπει να συμμετάσχει στην πλατφόρμα, ώστε να συμβάλλει με διαρθρωτικό τρόπο στο έργο της παρέχοντας τις απόψεις των εργαζομένων, των εργοδοτών και της κοινωνίας των πολιτών. |
| --- | --- |

3.6.1.

Το κεφάλαιο VII των προτάσεων της πράξης για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών θεσπίζει μια δομή, την πλατφόρμα Net-Zero Europe, η οποία προορίζεται ως όργανο αναφοράς στο οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη μπορούν να συζητούν και να ανταλλάσσουν πληροφορίες και βέλτιστες πρακτικές για θέματα που σχετίζονται με τον εν λόγω κανονισμό. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να υπογραμμίσει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να επιδιώκει τη συμβολή όχι μόνο των εμπειρογνωμόνων αλλά κυρίως των εκπροσώπων της βιομηχανίας μηδενικών καθαρών εκπομπών και των σχετικών συνδικαλιστικών οργανώσεων. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την ώθηση για καλύτερο συντονισμό και θα πρέπει να συμμετάσχει στην πλατφόρμα, ώστε να συμβάλλει με διαρθρωτικό τρόπο στο έργο της παρέχοντας τις απόψεις των εργαζομένων, των εργοδοτών και της κοινωνίας των πολιτών.

3.7.   Στρατηγικές τεχνολογίες μηδενικών καθαρών εκπομπών

Στρατηγικές τεχνολογίες μηδενικών καθαρών εκπομπών

| 3.7.1. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την προσέγγιση όσον αφορά τις επενδύσεις προτεραιότητας και τη στήριξη των καθαρών τεχνολογιών. Ωστόσο, ο κατάλογος των τεχνολογιών που υποστηρίζονται από την πρόταση της πράξης για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών αγνοεί σε μεγάλο βαθμό την απαλλαγή των ενεργοβόρων βιομηχανιών από τις ανθρακούχες εκπομπές και τη διάσταση της κυκλικότητας. Δεν μπορούμε να επιτύχουμε τους κλιματικούς στόχους με ορίζοντα το 2050 χωρίς να οικοδομήσουμε μια ανταγωνιστική κυκλική οικονομία: η χρήση αποβλήτων, δεσμευμένου άνθρακα ή ανανεώσιμων πόρων ως πρώτων υλών είναι όλοι βιώσιμοι τρόποι για τη μείωση των εκπομπών σε όλες τις βιομηχανίες και τη μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από τις εισαγωγές πρώτων υλών. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί τους νομοθέτες να επεκτείνουν αναλόγως τον κατάλογο των στρατηγικών τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών. |
| --- | --- |

3.7.1.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί την προσέγγιση όσον αφορά τις επενδύσεις προτεραιότητας και τη στήριξη των καθαρών τεχνολογιών. Ωστόσο, ο κατάλογος των τεχνολογιών που υποστηρίζονται από την πρόταση της πράξης για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών αγνοεί σε μεγάλο βαθμό την απαλλαγή των ενεργοβόρων βιομηχανιών από τις ανθρακούχες εκπομπές και τη διάσταση της κυκλικότητας. Δεν μπορούμε να επιτύχουμε τους κλιματικούς στόχους με ορίζοντα το 2050 χωρίς να οικοδομήσουμε μια ανταγωνιστική κυκλική οικονομία: η χρήση αποβλήτων, δεσμευμένου άνθρακα ή ανανεώσιμων πόρων ως πρώτων υλών είναι όλοι βιώσιμοι τρόποι για τη μείωση των εκπομπών σε όλες τις βιομηχανίες και τη μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από τις εισαγωγές πρώτων υλών. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί τους νομοθέτες να επεκτείνουν αναλόγως τον κατάλογο των στρατηγικών τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών.

| 3.7.2. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τον καθορισμό σαφών στόχων και επιδιώξεων για την παραγωγική ικανότητα στην Ευρώπη, ιδίως όσον αφορά την κάλυψη του 10 % της εξόρυξης των ορυκτών μας στρατηγικής σημασίας, με ισχυρή δέσμευση για τη συνέχιση της προστασίας του περιβάλλοντος, την επίτευξη του 40 % του εξευγενισμού των υλικών, συμπεριλαμβανομένης της προώθησης της εξορυκτικής ικανότητας και, ως εκ τούτου, της δημιουργίας πραγματικής προστιθέμενης αξίας, και την επίτευξη ποσοστού ανακύκλωσης 15 % έως το 2030. |
| --- | --- |

3.7.2.

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τον καθορισμό σαφών στόχων και επιδιώξεων για την παραγωγική ικανότητα στην Ευρώπη, ιδίως όσον αφορά την κάλυψη του 10 % της εξόρυξης των ορυκτών μας στρατηγικής σημασίας, με ισχυρή δέσμευση για τη συνέχιση της προστασίας του περιβάλλοντος, την επίτευξη του 40 % του εξευγενισμού των υλικών, συμπεριλαμβανομένης της προώθησης της εξορυκτικής ικανότητας και, ως εκ τούτου, της δημιουργίας πραγματικής προστιθέμενης αξίας, και την επίτευξη ποσοστού ανακύκλωσης 15 % έως το 2030.

| 3.7.3. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι υπάρχει υψηλός κίνδυνος αύξησης του κόστους παραγωγής, διότι σχεδόν το 25 % των εκπομπών προέρχεται από τομείς που είναι δύσκολο να μειώσουν τις εκπομπές, οι οποίοι δεν θα απαλλαγούν από τις ανθρακούχες εκπομπές με την επιθυμητή ταχύτητα χωρίς να επιβαρυνθούν με υψηλότερο κόστος παραγωγής. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε κλυδωνισμό του εφοδιασμού και σε αδυναμία κάλυψης των αναγκών της αγοράς. Έως ότου υιοθετηθούν νέες τεχνολογίες, είναι πολύ πιθανό να αυξηθεί το κόστος παραγωγής, προκαλώντας ελλείψεις και οδηγώντας σε υψηλότερες τιμές που μεταφέρονται σε άλλα προϊόντα της αξιακής αλυσίδας. |
| --- | --- |

3.7.3.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι υπάρχει υψηλός κίνδυνος αύξησης του κόστους παραγωγής, διότι σχεδόν το 25 % των εκπομπών προέρχεται από τομείς που είναι δύσκολο να μειώσουν τις εκπομπές, οι οποίοι δεν θα απαλλαγούν από τις ανθρακούχες εκπομπές με την επιθυμητή ταχύτητα χωρίς να επιβαρυνθούν με υψηλότερο κόστος παραγωγής. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε κλυδωνισμό του εφοδιασμού και σε αδυναμία κάλυψης των αναγκών της αγοράς. Έως ότου υιοθετηθούν νέες τεχνολογίες, είναι πολύ πιθανό να αυξηθεί το κόστος παραγωγής, προκαλώντας ελλείψεις και οδηγώντας σε υψηλότερες τιμές που μεταφέρονται σε άλλα προϊόντα της αξιακής αλυσίδας.

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2023.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Oliver RÖPKE

---

(1)  
  ΕΕ C 443 της 22.11.2022, σ. 75.

1

(2)  
  ΕΕ C 228 της 29.06.2023, σ. 43

2

---