# Publicatieblad C 293/18 a

| | ISSN 1977-0995 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | C 293 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Mededelingen en bekendmakingen | 66e jaargang18 augustus 2023 |

ISSN 1977-0995

Publicatieblad

van de Europese Unie

C 293

Uitgave in de Nederlandse taal

Mededelingen en bekendmakingen

66e jaargang18 augustus 2023

---

| Inhoud | Bladzijde |
| --- | --- |
| | I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen |
| | ADVIEZEN |
| | Europees Economisch en Sociaal Comité |
| | 579e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité, 14.6.2023-15.6.2023 |
| 2023/C 293/01 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité — Een Europese Raad voor voedselbeleid als nieuw governancemodel in het toekomstige EU-kader voor duurzame voedselsystemen (initiatiefadvies) | 1 |
| 2023/C 293/02 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de gevolgen van de energiecrisis voor de Europese economie (initiatiefadvies) | 8 |
| 2023/C 293/03 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het tweede pakket nieuwe eigen middelen (verkennend advies) | 13 |
| 2023/C 293/04 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de gezamenlijke mededeling aan het Europees Parlement en de Raad: Het EU-beleid op het gebied van cyberdefensie (initiatiefadvies) | 21 |
| 2023/C 293/05 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over groene collectieve onderhandelingen: goede praktijken en toekomstperspectieven (verkennend advies) | 27 |
| 2023/C 293/06 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over maatregelen tegen het stigma rond hiv (verkennend advies op verzoek van het Spaanse voorzitterschap) | 34 |
| 2023/C 293/07 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de monitoring van buitengewone maatregelen en veerkracht van de EU op energiegebied (verkennend advies op verzoek van het Spaanse voorzitterschap) | 42 |
| 2023/C 293/08 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over gelijke behandeling van jongeren op de arbeidsmarkt (initiatiefadvies) | 48 |
| 2023/C 293/09 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het protocol inzake sociale vooruitgang (verkennend advies op verzoek van het Spaanse voorzitterschap) | 58 |
| 2023/C 293/10 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over samenwerking op het gebied van jeugdzaken (verkennend advies op verzoek van het Spaanse voorzitterschap van de Raad) | 68 |

Inhoud

Bladzijde

I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen

ADVIEZEN

Europees Economisch en Sociaal Comité

579e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité, 14.6.2023-15.6.2023

2023/C 293/01

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité — Een Europese Raad voor voedselbeleid als nieuw governancemodel in het toekomstige EU-kader voor duurzame voedselsystemen (initiatiefadvies)

1

2023/C 293/02

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de gevolgen van de energiecrisis voor de Europese economie (initiatiefadvies)

8

2023/C 293/03

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het tweede pakket nieuwe eigen middelen (verkennend advies)

13

2023/C 293/04

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de gezamenlijke mededeling aan het Europees Parlement en de Raad: Het EU-beleid op het gebied van cyberdefensie (initiatiefadvies)

21

2023/C 293/05

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over groene collectieve onderhandelingen: goede praktijken en toekomstperspectieven (verkennend advies)

27

2023/C 293/06

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over maatregelen tegen het stigma rond hiv (verkennend advies op verzoek van het Spaanse voorzitterschap)

34

2023/C 293/07

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de monitoring van buitengewone maatregelen en veerkracht van de EU op energiegebied (verkennend advies op verzoek van het Spaanse voorzitterschap)

42

2023/C 293/08

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over gelijke behandeling van jongeren op de arbeidsmarkt (initiatiefadvies)

48

2023/C 293/09

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het protocol inzake sociale vooruitgang (verkennend advies op verzoek van het Spaanse voorzitterschap)

58

2023/C 293/10

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over samenwerking op het gebied van jeugdzaken (verkennend advies op verzoek van het Spaanse voorzitterschap van de Raad)

68

---

| | III   Voorbereidende handelingen |
| --- | --- |
| | Europees Economisch en Sociaal Comité |
| | 579e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité, 14.6.2023-15.6.2023 |
| 2023/C 293/11 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende gemeenschappelijke regels ter bevordering van de reparatie van goederen en tot wijziging van Verordening (EU) 2017/2394 en de Richtlijnen (EU) 2019/771 en (EU) 2020/1828 (COM(2023) 155 final — 2023/0083 (COD)) | 77 |
| 2023/C 293/12 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van de Richtlijnen 2009/102/EG en (EU) 2017/1132 wat betreft de verdere uitbreiding en modernisering van het gebruik van digitale instrumenten en processen in het vennootschapsrecht (COM(2023) 177 final — 2023/0089 (COD)) | 82 |
| 2023/C 293/13 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de staving en het communiceren van uitdrukkelijke milieuclaims (richtlijn groene claims) (COM(2023) 166 final — 2023/0085 (COD)) | 86 |
| 2023/C 293/14 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het verslag van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s betreffende de uitvoering van de macroregionale strategieën van de EU (COM(2022) 705 final) | 91 |
| 2023/C 293/15 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Het benutten van talent in Europa’s regio’s (COM(2023) 32 final) | 100 |
| 2023/C 293/16 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2019/1009 met betrekking tot de digitale etikettering van EU-bemestingsproducten (COM(2023) 98 final — 2023/0049 (COD)) | 108 |
| 2023/C 293/17 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van de Verordeningen (EU) 2019/943 en (EU) 2019/942 en de Richtlijnen (EU) 2018/2001 en (EU) 2019/944 om de opzet van de elektriciteitsmarkt van de Unie te verbeteren (COM(2023) 148 final — 2023/0077 (COD)) | 112 |
| 2023/C 293/18 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s over de Europese waterstofbank (COM(2023) 156 final) | 127 |
| 2023/C 293/19 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende het rijbewijs, tot wijziging van Richtlijn (EU) 2022/2561 van het Europees Parlement en de Raad, Verordening (EU) 2018/1724 van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van Richtlijn 2006/126/EG van het Europees Parlement en de Raad en Verordening (EU) nr. 383/2012 van de Commissie (COM(2023) 127 final — 2023/0053 (COD), en over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende het Uniebrede effect van bepaalde ontzeggingen van de rijbevoegdheid COM(2023) 128 final — 2023/0055 (COD)) | 133 |
| 2023/C 293/20 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van de Verordeningen (EU) nr. 1227/2011 en (EU) 2019/942 ter verbetering van de bescherming van de Unie tegen marktmanipulatie op de groothandelsmarkt voor energie (COM(2023) 147 final) | 138 |
| 2023/C 293/21 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de goedkeuring van en het markttoezicht op niet voor de weg bestemde mobiele machines die deelnemen aan het verkeer op de openbare weg en tot wijziging van Verordening (EU) 2019/1020 (COM(2023) 178 final — 2023/0090 (COD)) | 142 |
| 2023/C 293/22 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad ter ondersteuning van de productie van munitie (COM(2023) 237 final — 2023/0140 (COD)) | 143 |
| 2023/C 293/23 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2019/833 tot vaststelling van instandhoudings- en handhavingsmaatregelen die van toepassing zijn in het gereglementeerde gebied van de Visserijorganisatie voor het noordwestelijk deel van de Atlantische Oceaan (COM(2023) 108 final — 2023/0056 (COD)) | 144 |

III   Voorbereidende handelingen

Europees Economisch en Sociaal Comité

579e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité, 14.6.2023-15.6.2023

2023/C 293/11

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende gemeenschappelijke regels ter bevordering van de reparatie van goederen en tot wijziging van Verordening (EU) 2017/2394 en de Richtlijnen (EU) 2019/771 en (EU) 2020/1828 (COM(2023) 155 final — 2023/0083 (COD))

77

2023/C 293/12

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van de Richtlijnen 2009/102/EG en (EU) 2017/1132 wat betreft de verdere uitbreiding en modernisering van het gebruik van digitale instrumenten en processen in het vennootschapsrecht (COM(2023) 177 final — 2023/0089 (COD))

82

2023/C 293/13

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de staving en het communiceren van uitdrukkelijke milieuclaims (richtlijn groene claims) (COM(2023) 166 final — 2023/0085 (COD))

86

2023/C 293/14

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het verslag van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s betreffende de uitvoering van de macroregionale strategieën van de EU (COM(2022) 705 final)

91

2023/C 293/15

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Het benutten van talent in Europa’s regio’s (COM(2023) 32 final)

100

2023/C 293/16

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2019/1009 met betrekking tot de digitale etikettering van EU-bemestingsproducten (COM(2023) 98 final — 2023/0049 (COD))

108

2023/C 293/17

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van de Verordeningen (EU) 2019/943 en (EU) 2019/942 en de Richtlijnen (EU) 2018/2001 en (EU) 2019/944 om de opzet van de elektriciteitsmarkt van de Unie te verbeteren (COM(2023) 148 final — 2023/0077 (COD))

112

2023/C 293/18

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s over de Europese waterstofbank (COM(2023) 156 final)

127

2023/C 293/19

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende het rijbewijs, tot wijziging van Richtlijn (EU) 2022/2561 van het Europees Parlement en de Raad, Verordening (EU) 2018/1724 van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van Richtlijn 2006/126/EG van het Europees Parlement en de Raad en Verordening (EU) nr. 383/2012 van de Commissie (COM(2023) 127 final — 2023/0053 (COD), en over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende het Uniebrede effect van bepaalde ontzeggingen van de rijbevoegdheid COM(2023) 128 final — 2023/0055 (COD))

133

2023/C 293/20

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van de Verordeningen (EU) nr. 1227/2011 en (EU) 2019/942 ter verbetering van de bescherming van de Unie tegen marktmanipulatie op de groothandelsmarkt voor energie (COM(2023) 147 final)

138

2023/C 293/21

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de goedkeuring van en het markttoezicht op niet voor de weg bestemde mobiele machines die deelnemen aan het verkeer op de openbare weg en tot wijziging van Verordening (EU) 2019/1020 (COM(2023) 178 final — 2023/0090 (COD))

142

2023/C 293/22

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad ter ondersteuning van de productie van munitie (COM(2023) 237 final — 2023/0140 (COD))

143

2023/C 293/23

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2019/833 tot vaststelling van instandhoudings- en handhavingsmaatregelen die van toepassing zijn in het gereglementeerde gebied van de Visserijorganisatie voor het noordwestelijk deel van de Atlantische Oceaan (COM(2023) 108 final — 2023/0056 (COD))

144

---

| NL | |
| --- | --- |

NL

---

I Resoluties, aanbevelingen en adviezen

ADVIEZEN

Europees Economisch en Sociaal Comité

579e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité, 14.6.2023-15.6.2023

| 18.8.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 293/1 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 293/1

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité — Een Europese Raad voor voedselbeleid als nieuw governancemodel in het toekomstige EU-kader voor duurzame voedselsystemen

(initiatiefadvies)

(2023/C 293/01)

| Rapporteur: | Piroska KÁLLAY |
| --- | --- |

Rapporteur:

Piroska KÁLLAY

Piroska KÁLLAY

| Besluit van de voltallige vergadering | 25.1.2023 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 52, lid 2, van het reglement van orde |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu |
| Goedkeuring door de afdeling | 1.6.2023 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.6.2023 |
| Zitting nr. | 579 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 179/1/2 |

Besluit van de voltallige vergadering

25.1.2023

Rechtsgrond

Artikel 52, lid 2, van het reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu

Goedkeuring door de afdeling

1.6.2023

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.6.2023

Zitting nr.

579

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

179/1/2

1.   Conclusies en aanbevelingen

Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het voedselsysteem van de EU bevindt zich op een tweesprong en wordt getroffen door een meervoudige crisis die verschillende onderling verbonden uitdagingen met zich meebrengt op milieu-, klimaat-, gezondheids- en sociaal gebied. Gezien de urgentie van de crisis in het voedselsysteem en de noodzaak van een snelle gedragsverandering is het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) van mening dat zijn oproep tot de oprichting van een Europese Raad voor voedselbeleid geen dag te vroeg komt. |
| --- | --- |

1.1.

Het voedselsysteem van de EU bevindt zich op een tweesprong en wordt getroffen door een meervoudige crisis die verschillende onderling verbonden uitdagingen met zich meebrengt op milieu-, klimaat-, gezondheids- en sociaal gebied. Gezien de urgentie van de crisis in het voedselsysteem en de noodzaak van een snelle gedragsverandering is het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) van mening dat zijn oproep tot de oprichting van een Europese Raad voor voedselbeleid geen dag te vroeg komt.

| 1.2. | Volgens het EESC zou een dergelijke raad bijdragen tot een meer geïntegreerde en participatieve aanpak van de voedselbeleidvorming, de beleidscoördinatie tussen de EU, het nationale en lokale niveau vergemakkelijken, en bovenal de kwaliteit en legitimiteit van het voedselbeleid van de EU verbeteren. Dit zou ook een meer duurzame en evenwichtige plattelands- en stedelijke ontwikkeling in de hand werken. |
| --- | --- |

1.2.

Volgens het EESC zou een dergelijke raad bijdragen tot een meer geïntegreerde en participatieve aanpak van de voedselbeleidvorming, de beleidscoördinatie tussen de EU, het nationale en lokale niveau vergemakkelijken, en bovenal de kwaliteit en legitimiteit van het voedselbeleid van de EU verbeteren. Dit zou ook een meer duurzame en evenwichtige plattelands- en stedelijke ontwikkeling in de hand werken.

| 1.3. | Het EESC is ingenomen met de aankondiging van een EU-kader voor duurzame voedselsystemen, dat de basis zal leggen voor de systemische veranderingen die alle actoren in de hele waardeketen moeten doorvoeren. De huidige Commissie moet dit kader onverwijld voorstellen om de uitdagingen van de voedselsystemen tijdig te kunnen aanpakken. Elk uitstel kan het welslagen van de “van boer tot bord” -strategie in het gedrang brengen. Het Comité roept de Commissie op zich in te zetten om de belanghebbenden en het maatschappelijk middenveld structureel te betrekken bij de nieuwe governance van dit kader en wijst erop dat het idee van een Europese Raad voor voedselbeleid hier goed in zou passen. |
| --- | --- |

1.3.

Het EESC is ingenomen met de aankondiging van een EU-kader voor duurzame voedselsystemen, dat de basis zal leggen voor de systemische veranderingen die alle actoren in de hele waardeketen moeten doorvoeren. De huidige Commissie moet dit kader onverwijld voorstellen om de uitdagingen van de voedselsystemen tijdig te kunnen aanpakken. Elk uitstel kan het welslagen van de “van boer tot bord” -strategie in het gedrang brengen. Het Comité roept de Commissie op zich in te zetten om de belanghebbenden en het maatschappelijk middenveld structureel te betrekken bij de nieuwe governance van dit kader en wijst erop dat het idee van een Europese Raad voor voedselbeleid hier goed in zou passen.

| 1.4. | Het EESC stelt vast dat er op lokaal, regionaal en nationaal niveau voedselgerelateerde platforms bestaan, maar is van mening dat deze bestaande fora niet volstaan om een duurzaam en rechtvaardig voedselsysteem en veerkracht op Europees niveau daadwerkelijk tot stand te brengen. Het is daarom van mening dat de voedseldemocratie verder moet worden versterkt en in het voedselbeleidsproces moet worden geïntegreerd. |
| --- | --- |

1.4.

Het EESC stelt vast dat er op lokaal, regionaal en nationaal niveau voedselgerelateerde platforms bestaan, maar is van mening dat deze bestaande fora niet volstaan om een duurzaam en rechtvaardig voedselsysteem en veerkracht op Europees niveau daadwerkelijk tot stand te brengen. Het is daarom van mening dat de voedseldemocratie verder moet worden versterkt en in het voedselbeleidsproces moet worden geïntegreerd.

| 1.5. | Het EESC ziet de Europese Raad voor voedselbeleid als een platform dat wetenschappelijk onderbouwd is, met meerdere belanghebbenden en op meerdere niveaus en als een institutionele, onafhankelijke structuur dat de volgende samenstelling zou kunnen hebben:






  — | academische deskundigen en wetenschappers; |
| --- | --- | --- |

1.5.

Het EESC ziet de Europese Raad voor voedselbeleid als een platform dat wetenschappelijk onderbouwd is, met meerdere belanghebbenden en op meerdere niveaus en als een institutionele, onafhankelijke structuur dat de volgende samenstelling zou kunnen hebben:

—

academische deskundigen en wetenschappers;

| — | actoren uit de voedselvoorzieningsketen (landbouwers, levensmiddelenbedrijven en -verwerkers, detailhandelaren, vakbonden enz.), actoren uit het onderwijs en maatschappelijke organisaties (netwerken voor armoedebestrijding, voedselbanken, sociale platforms, ngo’s voor milieu en ontwikkeling), jongerenvertegenwoordigers. De deelname van de sociale partners aan de Europese Raad voor voedselbeleid wordt ook ten zeerste aangeraden om na te denken over de noodzakelijke veranderingen op de arbeidsmarkt; |
| --- | --- |

—

actoren uit de voedselvoorzieningsketen (landbouwers, levensmiddelenbedrijven en -verwerkers, detailhandelaren, vakbonden enz.), actoren uit het onderwijs en maatschappelijke organisaties (netwerken voor armoedebestrijding, voedselbanken, sociale platforms, ngo’s voor milieu en ontwikkeling), jongerenvertegenwoordigers. De deelname van de sociale partners aan de Europese Raad voor voedselbeleid wordt ook ten zeerste aangeraden om na te denken over de noodzakelijke veranderingen op de arbeidsmarkt;

| — | institutionele vertegenwoordigers (Parlement, Raad, Commissie, EESC, Europees Comité van de Regio’s). |
| --- | --- |

—

institutionele vertegenwoordigers (Parlement, Raad, Commissie, EESC, Europees Comité van de Regio’s).

Na de beginfase moet de Europese Raad voor voedselbeleid ook vertegenwoordigers van het lokale, regionale en nationale niveau en van de raden voor voedselbeleid omvatten, om ervoor te zorgen dat georganiseerde netwerkvorming tussen de betrokken niveaus en het recht op gelijke deelname van de vertegenwoordigers van de lidstaten op EU-niveau wordt gewaarborgd. Momenteel zijn de nationale raden voor voedselbeleid niet wijdverbreid genoeg om een gelijke vertegenwoordiging van alle landen te verzekeren.

| 1.6. | De Europese Raad voor voedselbeleid moet een betrouwbare en transparante structuur zijn die helpt de voedselvraagstukken aan te pakken die in de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de Agenda 2030 van de VN als uitdagingen zijn aangemerkt. De Raad moet met name: |
| --- | --- |

1.6.

De Europese Raad voor voedselbeleid moet een betrouwbare en transparante structuur zijn die helpt de voedselvraagstukken aan te pakken die in de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de Agenda 2030 van de VN als uitdagingen zijn aangemerkt. De Raad moet met name:

| 1.6.1. | een institutioneel orgaan zijn waarvoor de Europese instellingen zich moeten inzetten en waarvoor zij politieke steun moeten garanderen; |
| --- | --- |

1.6.1.

een institutioneel orgaan zijn waarvoor de Europese instellingen zich moeten inzetten en waarvoor zij politieke steun moeten garanderen;

| 1.6.2. | een permanente bron zijn van gedegen advies en wetenschappelijk onderbouwde beleidsvoorstellen en aanbevelingen over de koers van het Europese voedselsysteem. De EU-instellingen moeten worden verplicht hierover feedback en gemotiveerde antwoorden te geven; |
| --- | --- |

1.6.2.

een permanente bron zijn van gedegen advies en wetenschappelijk onderbouwde beleidsvoorstellen en aanbevelingen over de koers van het Europese voedselsysteem. De EU-instellingen moeten worden verplicht hierover feedback en gemotiveerde antwoorden te geven;

| 1.6.3. | de samenhang tussen de beleidsterreinen (zoals het gemeenschappelijk landbouwbeleid, het gemeenschappelijk visserijbeleid, het recht op voedsel, wetgeving inzake gezonde voeding, overheidsopdrachten, onderwijsbeleid enz.) verbeteren en sociale innovaties bevorderen met het oog op het welzijn van alle actoren in de voedselketen, rekening houdend met de noodzaak van generatievernieuwing van landbouwers. Het EESC acht het met name van belang dat in overleg met de agrovoedingssector en de betrokken onderwijsinstanties wordt bepaald welke onderwerpen op het gebied van voeding in het onderwijs prioriteit moeten krijgen; |
| --- | --- |

1.6.3.

de samenhang tussen de beleidsterreinen (zoals het gemeenschappelijk landbouwbeleid, het gemeenschappelijk visserijbeleid, het recht op voedsel, wetgeving inzake gezonde voeding, overheidsopdrachten, onderwijsbeleid enz.) verbeteren en sociale innovaties bevorderen met het oog op het welzijn van alle actoren in de voedselketen, rekening houdend met de noodzaak van generatievernieuwing van landbouwers. Het EESC acht het met name van belang dat in overleg met de agrovoedingssector en de betrokken onderwijsinstanties wordt bepaald welke onderwerpen op het gebied van voeding in het onderwijs prioriteit moeten krijgen;

| 1.6.4. | op termijn een netwerk van raden voor voedselbeleid op Europees niveau opzetten, dat een platform vormt voor de uitwisseling van goede praktijken en van kennis om het EU-beleid te onderbouwen en te beïnvloeden. |
| --- | --- |

1.6.4.

op termijn een netwerk van raden voor voedselbeleid op Europees niveau opzetten, dat een platform vormt voor de uitwisseling van goede praktijken en van kennis om het EU-beleid te onderbouwen en te beïnvloeden.

| 1.7. | Het EESC is bereid om de Europese Raad voor voedselbeleid de nodige ruimte ter beschikking te stellen. Er bestaat al een succesvol voorbeeld met het Europees stakeholdersplatform voor de circulaire economie, een gezamenlijk initiatief van het EESC en de Commissie. |
| --- | --- |

1.7.

Het EESC is bereid om de Europese Raad voor voedselbeleid de nodige ruimte ter beschikking te stellen. Er bestaat al een succesvol voorbeeld met het Europees stakeholdersplatform voor de circulaire economie, een gezamenlijk initiatief van het EESC en de Commissie.

2.   Achtergrond

Achtergrond

| 2.1. | Onze voedselsystemen worden getroffen door een meervoudige crisis die verschillende onderling verbonden uitdagingen met zich meebrengt, onder meer met betrekking tot (1): het milieu (uitstoot van broeikasgassen verbonden met de productie, verwerking en consumptie van voeding, verlies van biodiversiteit, uitputting van visbestanden, verlies van organisch materiaal in de bodem, bodemerosie enz.), de gezondheid (toename van ziekten die samenhangen met eetpatronen), het verdwijnen van landbouwbedrijven, het gebrek aan toegang tot duurzaam en gezond voedsel en slechte arbeidsomstandigheden. Tegelijkertijd hebben ze al te lijden onder de druk van talrijke klimaatschokken, veranderende weerpatronen, instortende ecosystemen en aantasting van land, bodem en waterwegen. Tot slot zijn de debatten over voedselsystemen steeds vaker het voorwerp van misleidende informatie en communicatie. |
| --- | --- |

2.1.

Onze voedselsystemen worden getroffen door een meervoudige crisis die verschillende onderling verbonden uitdagingen met zich meebrengt, onder meer met betrekking tot (1

| 2.2. | De Europese Commissie werkt momenteel aan een nieuw EU-kader voor duurzame voedselsystemen, dat is opgenomen in de “van boer tot bord”-strategie en eind 2023 moet worden gepubliceerd. Dat kader zal de basis leggen voor de systemische veranderingen die alle actoren in het voedselsysteem, waaronder beleidsmakers, bedrijven en consumenten, zullen moeten doorvoeren om de overgang naar een duurzaam voedselsysteem in de EU te versnellen. Het kader is tevens het fundament voor het toekomstige governancemodel voor voedselsystemen en zal bijdragen tot de uitvoering van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen, die vragen om gezamenlijke en alomvattende oplossingen waarbij verschillende departementen, ministeries, sectoren en de hele voedselvoorzieningsketen betrokken zijn. Het EESC dringt erop aan dat het kader voor duurzame voedselsystemen met spoed wordt goedgekeurd om de uitdagingen van de voedselsystemen tijdig aan te pakken. Elk uitstel kan het welslagen van de “van boer tot bord” -strategie in het gedrang brengen. Het kader moet tijdgebonden doelstellingen bevatten, alsook indicatoren aan de hand waarvan de vooruitgang kan worden gemeten en correctiemechanismen voor het geval de doelstellingen niet worden gehaald. |
| --- | --- |

2.2.

De Europese Commissie werkt momenteel aan een nieuw EU-kader voor duurzame voedselsystemen, dat is opgenomen in de “van boer tot bord”-strategie en eind 2023 moet worden gepubliceerd. Dat kader zal de basis leggen voor de systemische veranderingen die alle actoren in het voedselsysteem, waaronder beleidsmakers, bedrijven en consumenten, zullen moeten doorvoeren om de overgang naar een duurzaam voedselsysteem in de EU te versnellen. Het kader is tevens het fundament voor het toekomstige governancemodel voor voedselsystemen en zal bijdragen tot de uitvoering van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen, die vragen om gezamenlijke en alomvattende oplossingen waarbij verschillende departementen, ministeries, sectoren en de hele voedselvoorzieningsketen betrokken zijn. Het EESC dringt erop aan dat het kader voor duurzame voedselsystemen met spoed wordt goedgekeurd om de uitdagingen van de voedselsystemen tijdig aan te pakken. Elk uitstel kan het welslagen van de “van boer tot bord” -strategie in het gedrang brengen. Het kader moet tijdgebonden doelstellingen bevatten, alsook indicatoren aan de hand waarvan de vooruitgang kan worden gemeten en correctiemechanismen voor het geval de doelstellingen niet worden gehaald.

| 2.3. | In eerdere adviezen heeft het EESC (2) er samen met andere deskundigen en maatschappelijke organisaties steeds vaker op gewezen dat de voedseldemocratie moet worden versterkt om een overgang van het voedselsysteem naar duurzamere oplossingen te bevorderen. Gezien de urgentie van de crisis in het voedselsysteem (3), die ongetwijfeld ook is veroorzaakt door de oorlog in Oekraïne, en de noodzaak van een snelle gedragsverandering, moet er dringend werk worden gemaakt van governanceregelingen die efficiënter en legitiemer zijn. Aangenomen wordt dat democratische innovaties zoals de raden voor voedselbeleid de kwaliteit en de legitimiteit van de voedselbeleidsvorming zullen verhogen door het grote publiek en de belanghebbenden in het voedselsysteem een grotere rol toe te kennen (4). |
| --- | --- |

2.3.

In eerdere adviezen heeft het EESC (2

3

4

| 2.4. | Raden voor voedselbeleid zijn lokale allianties van diverse belanghebbenden die samenwerken om voedselgerelateerde kwesties in een bepaalde geografische regio aan te pakken (5). Of de term “beleid” op zijn plaats is, staat ter discussie. Sommige van deze raden, voedselcoalities of comités willen immers niet als politieke instanties worden gezien, terwijl andere zich juist wel op programma’s en beleid richten. Belanghebbenden uit het hele voedselsysteem nemen deel aan deze organisaties, die zich inzetten voor inclusie en democratische beginselen. Dit brengt individuen, lokale overheden, non-profitorganisaties en vertegenwoordigers van verschillende sectoren van de economie — landbouw, gezondheidszorg en onderwijs — bij elkaar om samen te werken aan voedselbeleidsinitiatieven die de toegang tot gezond, betaalbaar en duurzaam voedsel voor alle leden van de lokale gemeenschap bevorderen. |
| --- | --- |

2.4.

Raden voor voedselbeleid zijn lokale allianties van diverse belanghebbenden die samenwerken om voedselgerelateerde kwesties in een bepaalde geografische regio aan te pakken (5

| 2.5. | De eerste raden voor voedselbeleid werden in de jaren tachtig in de Verenigde Staten opgericht (6). Sindsdien zijn er steeds meer bijgekomen en zijn ze ook diverser geworden. Hoewel deze beweging in Europa pas laat op gang kwam, zijn de raden voor voedselbeleid de afgelopen tien jaar overal in Europa snel van de grond gekomen (7). Volgens de academische literatuur is de oprichting van de raden voor voedselbeleid in Europa pas goed op dreef gekomen met de ratificatie in 2015 van het Milaans Stedelijk Voedselbeleid, een internationale overeenkomst over stedelijk voedselbeleid die door meer dan 260 steden wereldwijd is ondertekend en die verschillende Europese steden en regio’s heeft aangemoedigd om raden voor voedselbeleid op te richten. Dergelijke raden zijn ook opgericht in landelijke of voorstedelijke regio’s zonder directe band met een stad (8). |
| --- | --- |

2.5.

De eerste raden voor voedselbeleid werden in de jaren tachtig in de Verenigde Staten opgericht (6

7

8

| 2.6. | Voedselbeleidsraden zijn meestal op regionaal en/of lokaal niveau actief, hoewel enkele op overheids-, provinciaal en nationaal niveau opereren. Vaak zijn ze een manier om steden weer aansluiting te laten vinden met de voedselproductie in de omliggende regio’s en zorgen ze voor een doeltreffend beheer van lokaal en regionaal voedselbeleid, maar ze kunnen ook relevant zijn voor niet-stedelijke gemeenschappen. Ze kunnen worden beschouwd als netwerken die de doelstelling van duurzaamheid verzoenen met de doelstellingen van democratie en goed bestuur door een proces van participatie, samenwerking en overleg op gang te brengen tussen landbouwers, ondernemers in de voedingssector, consumenten en andere belanghebbenden. Belangrijke voorbeelden in de EU zijn de in 2017 opgerichte Catalaanse raad voor voedselbeleid (9), die samenwerkt met 42 steden en een bestuursorgaan heeft van 33 leden, waaronder regionale en lokale overheden, belangrijke actoren in de voedselketen en mensen uit plattelandsgebieden (hoewel er plannen zijn om de raad uit te breiden met vijf nieuwe leden die onder meer de ministeries van onderwijs, cultuur, gelijkheid en vrouwenzaken vertegenwoordigen). Een ander voorbeeld is het Netwerk van voedselbeleidsraden (2016), dat 30 (voornamelijk Duitse) lokale raden omvat die volgens een bottom-up benadering werken en 40 stichtende initiatieven. |
| --- | --- |

2.6.

Voedselbeleidsraden zijn meestal op regionaal en/of lokaal niveau actief, hoewel enkele op overheids-, provinciaal en nationaal niveau opereren. Vaak zijn ze een manier om steden weer aansluiting te laten vinden met de voedselproductie in de omliggende regio’s en zorgen ze voor een doeltreffend beheer van lokaal en regionaal voedselbeleid, maar ze kunnen ook relevant zijn voor niet-stedelijke gemeenschappen. Ze kunnen worden beschouwd als netwerken die de doelstelling van duurzaamheid verzoenen met de doelstellingen van democratie en goed bestuur door een proces van participatie, samenwerking en overleg op gang te brengen tussen landbouwers, ondernemers in de voedingssector, consumenten en andere belanghebbenden. Belangrijke voorbeelden in de EU zijn de in 2017 opgerichte Catalaanse raad voor voedselbeleid (9

| 2.7. | Er zijn minder voorbeelden van nationale raden voor voedselbeleid in de EU. In Frankrijk is de Nationale Voedselraad (CNA (10)) een onafhankelijk adviesorgaan dat rapporteert aan ministers en wordt geraadpleegd over ontwikkelingen in het voedselbeleid en adviezen uitbrengt om zowel de overheid als de verschillende actoren in de voedselketen te informeren over onderwerpen als voedselkwaliteit, consumenteninformatie, voeding, gezondheidsbeveiliging, toegang tot voedsel en crisispreventie. Terres en ville, het Franse netwerk van actoren in het stedelijke landbouw- en voedselbeleid (11) is in 2000 opgericht en verenigt Franse steden en landbouwkamers (12) met gemeenschappelijke doelstellingen, om samen met lokale verkozenen en professionals een grootstedelijk landbouw- en voedselbeleid te ontwikkelen. Deze territoriale voedselprojecten worden gefinancierd en gestuurd door de overheid, wat soms leidt tot spanningen met andere institutionele niveaus. De ervaring leert dat burgers onvoldoende betrokken zijn bij het uitstippelen van het voedselbeleid (op lokaal en nationaal niveau). In Portugal is in 2018 een nationale raad voor voedsel- en voedingszekerheid (CONSANP) opgericht (13). In Luxemburg is in het regeerakkoord voor 2018-2023 (14) voorzien in de oprichting van een orgaan met meerdere belanghebbenden — de Nationale raad voor voedselbeleid. De officiële oprichting van deze raad laat echter nog op zich wachten. In Nederland is een burgertop over de toekomst van de landbouw in de maak, maar tot dusver zonder politieke steun of financiering (15). |
| --- | --- |

2.7.

Er zijn minder voorbeelden van nationale raden voor voedselbeleid in de EU. In Frankrijk is de Nationale Voedselraad (CNA (10

11

12

13

14

15

| 2.8. | In dit verband zij ook gewezen op het Nordic Food Policy Lab, dat is opgezet door en voor de Noordse Raad van ministers (16) met als doel “de voedselvraagstukken te helpen aanpakken die in de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de Agenda 2030 van de VN als uitdagingen zijn aangemerkt”. |
| --- | --- |

2.8.

In dit verband zij ook gewezen op het Nordic Food Policy Lab, dat is opgezet door en voor de Noordse Raad van ministers (16

| 2.9. | In zijn adviezen (17) heeft het EESC gepleit voor de oprichting van een Europese Raad voor voedselbeleid die zou bijdragen tot een meer geïntegreerde en participatieve aanpak van de voedselbeleidvorming, de beleidscoördinatie tussen de EU, het nationale en lokale niveau zou bevorderen, een platform zou bieden waar belanghebbenden van elkaar kunnen leren door ervaringen uit te wisselen en ervoor zou zorgen dat rekening wordt gehouden met alle standpunten uit de verschillende sectoren. |
| --- | --- |

2.9.

In zijn adviezen (17

| 2.10. | In dit initiatiefadvies worden concrete ideeën aangereikt voor de governance van voedselsystemen en voor een constructieve en gestructureerde deelname van het maatschappelijk middenveld, waaronder jongeren, aan de ontwikkeling, monitoring en uitvoering van voedselbeleid. Ook wordt gekeken naar manieren om onderwijsinstanties en vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld in scholen en bij de ouders van leerlingen te betrekken, zodat de volgende generatie al op jonge leeftijd bewust wordt gemaakt van duurzame en gezonde voeding, waarbij wordt voortgebouwd op recente werkzaamheden op het gebied van jongereneducatie (18) en de EU-schoolregeling (19). |
| --- | --- |

2.10.

In dit initiatiefadvies worden concrete ideeën aangereikt voor de governance van voedselsystemen en voor een constructieve en gestructureerde deelname van het maatschappelijk middenveld, waaronder jongeren, aan de ontwikkeling, monitoring en uitvoering van voedselbeleid. Ook wordt gekeken naar manieren om onderwijsinstanties en vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld in scholen en bij de ouders van leerlingen te betrekken, zodat de volgende generatie al op jonge leeftijd bewust wordt gemaakt van duurzame en gezonde voeding, waarbij wordt voortgebouwd op recente werkzaamheden op het gebied van jongereneducatie (18

19

3.   Lessen die zijn getrokken uit bestaande raden voor voedselbeleid op lokaal en nationaal niveau

Lessen die zijn getrokken uit bestaande raden voor voedselbeleid op lokaal en nationaal niveau

| 3.1. | De bestaande raden voor voedselbeleid zijn een lappendeken van organisaties met uiteenlopende juridische en organisatorische vormen en structuren, missies, doelstellingen en activiteiten die zijn afgestemd op de behoeften en prioriteiten van de stedelijke gemeenschap die zij ondersteunen. Dat kan gaan van non-profitorganisaties tot hybride structuren en (lokale) overheidsinstanties. Deze raden passen verschillende participatieve benaderingen en methoden toe om stedelijke voedselsystemen te ontwikkelen en hervormen. |
| --- | --- |

3.1.

De bestaande raden voor voedselbeleid zijn een lappendeken van organisaties met uiteenlopende juridische en organisatorische vormen en structuren, missies, doelstellingen en activiteiten die zijn afgestemd op de behoeften en prioriteiten van de stedelijke gemeenschap die zij ondersteunen. Dat kan gaan van non-profitorganisaties tot hybride structuren en (lokale) overheidsinstanties. Deze raden passen verschillende participatieve benaderingen en methoden toe om stedelijke voedselsystemen te ontwikkelen en hervormen.

| 3.2. | Al deze organisaties lijken hetzelfde doel voor ogen te hebben, namelijk de totstandbrenging van een duurzaam, gezonder, transparant en eerlijker voedselsysteem voor iedereen. Andere doelstellingen van regionale en lokale raden voor voedselbeleid zijn: voedselsoevereiniteit bewerkstelligen, kortere en lokale voedselvoorzieningsketens ontwikkelen, voedselverspilling tegengaan, gemeenschapstuinen aanleggen, steden en plattelandsgebieden met elkaar verbinden, lokale voedselmarkten opzetten, stadslandbouw bevorderen en een levendige voedselcultuur stimuleren. |
| --- | --- |

3.2.

Al deze organisaties lijken hetzelfde doel voor ogen te hebben, namelijk de totstandbrenging van een duurzaam, gezonder, transparant en eerlijker voedselsysteem voor iedereen. Andere doelstellingen van regionale en lokale raden voor voedselbeleid zijn: voedselsoevereiniteit bewerkstelligen, kortere en lokale voedselvoorzieningsketens ontwikkelen, voedselverspilling tegengaan, gemeenschapstuinen aanleggen, steden en plattelandsgebieden met elkaar verbinden, lokale voedselmarkten opzetten, stadslandbouw bevorderen en een levendige voedselcultuur stimuleren.

| 3.3. | Om dit doel te bereiken houden deze organisaties zich bezig met een breed scala aan activiteiten die niet altijd gepaard gaan met beleidsadvies of met het ontwikkelen of veranderen van beleid. De meeste raden voor voedselbeleid zijn ontstaan uit een bottom-upbenadering en ondersteunen netwerkvorming, belangenbehartiging, onderwijs, bewustmaking en projectontwikkeling, terwijl andere, zoals in Frankrijk, beleidsgestuurd zijn. |
| --- | --- |

3.3.

Om dit doel te bereiken houden deze organisaties zich bezig met een breed scala aan activiteiten die niet altijd gepaard gaan met beleidsadvies of met het ontwikkelen of veranderen van beleid. De meeste raden voor voedselbeleid zijn ontstaan uit een bottom-upbenadering en ondersteunen netwerkvorming, belangenbehartiging, onderwijs, bewustmaking en projectontwikkeling, terwijl andere, zoals in Frankrijk, beleidsgestuurd zijn.

| 3.4. | De raden die uit de gemeenschap voortkomen streven ernaar om van “voedseldemocratie” de leidraad te maken in hun procedures. Dankzij organisatiestructuren voor coördinatie, advies enz. kunnen de verschillende belanghebbenden zich bezighouden met leiderschap, bijstand, partnerschappen en andere vormen van zelfbestuur. De meeste raden voor voedselbeleid staan open voor iedereen die geïnteresseerd is in duurzame voedselsystemen en bereid is de democratische beginselen te respecteren. Naast het reguliere lidmaatschap gaan deze raden vaak institutionele partnerschappen aan met overheidsinstanties, bedrijven en maatschappelijke organisaties die de huidige voedselsystemen duurzamer maken. Ook deze partnerschappen zijn gebaseerd op democratische praktijken, waaronder collectieve controle en besluitvorming. Last but not least werken de raden voor voedselbeleid samen met de (lokale) overheid, wat het democratische karakter ervan illustreert. |
| --- | --- |

3.4.

De raden die uit de gemeenschap voortkomen streven ernaar om van “voedseldemocratie” de leidraad te maken in hun procedures. Dankzij organisatiestructuren voor coördinatie, advies enz. kunnen de verschillende belanghebbenden zich bezighouden met leiderschap, bijstand, partnerschappen en andere vormen van zelfbestuur. De meeste raden voor voedselbeleid staan open voor iedereen die geïnteresseerd is in duurzame voedselsystemen en bereid is de democratische beginselen te respecteren. Naast het reguliere lidmaatschap gaan deze raden vaak institutionele partnerschappen aan met overheidsinstanties, bedrijven en maatschappelijke organisaties die de huidige voedselsystemen duurzamer maken. Ook deze partnerschappen zijn gebaseerd op democratische praktijken, waaronder collectieve controle en besluitvorming. Last but not least werken de raden voor voedselbeleid samen met de (lokale) overheid, wat het democratische karakter ervan illustreert.

| 3.5. | De duurzaamheid van het voedselsysteem is de overkoepelende doelstelling, die de raden trachten te verwezenlijken door te werken aan strategische (algemene) doelstellingen, zoals het ondersteunen van veerkrachtige voedselsystemen, het verbeteren van de toegang tot en kennis over gezonde en duurzame voedingspatronen, het bestrijden van voedselverspilling met behulp van de circulaire economie, het bevorderen van economische ontwikkeling, van rechtvaardigheid in het voedselsysteem, van ecologische duurzaamheid en het vergroten van de kennis over en de vraag naar gezond voedsel. |
| --- | --- |

3.5.

De duurzaamheid van het voedselsysteem is de overkoepelende doelstelling, die de raden trachten te verwezenlijken door te werken aan strategische (algemene) doelstellingen, zoals het ondersteunen van veerkrachtige voedselsystemen, het verbeteren van de toegang tot en kennis over gezonde en duurzame voedingspatronen, het bestrijden van voedselverspilling met behulp van de circulaire economie, het bevorderen van economische ontwikkeling, van rechtvaardigheid in het voedselsysteem, van ecologische duurzaamheid en het vergroten van de kennis over en de vraag naar gezond voedsel.

| 3.6. | In Europa hebben de raden voor voedselbeleid twee belangrijke rechtsvormen: verenigingen en non-profitorganisaties, bottom-upstructuren die door het maatschappelijk middenveld zijn opgericht, en top-downstructuren die door lokale gemeentelijke overheden in het leven zijn geroepen. De meeste raden zijn heel divers samengesteld. Naast burgers kunnen ook particuliere bedrijven, overheidsdiensten en belanghebbenden uit de sectoren voeding, gezondheidszorg en onderwijs er deel van uitmaken, alsook veel vertegenwoordigers van sociale groepen uit de plaatselijke gemeenschap. |
| --- | --- |

3.6.

In Europa hebben de raden voor voedselbeleid twee belangrijke rechtsvormen: verenigingen en non-profitorganisaties, bottom-upstructuren die door het maatschappelijk middenveld zijn opgericht, en top-downstructuren die door lokale gemeentelijke overheden in het leven zijn geroepen. De meeste raden zijn heel divers samengesteld. Naast burgers kunnen ook particuliere bedrijven, overheidsdiensten en belanghebbenden uit de sectoren voeding, gezondheidszorg en onderwijs er deel van uitmaken, alsook veel vertegenwoordigers van sociale groepen uit de plaatselijke gemeenschap.

| 3.7. | De financiering van de raden voor voedselbeleid loopt sterk uiteen. Sommige raden hebben betaald personeel en/of worden gefinancierd via (grote) programma’s en projecten, andere zijn volledig afhankelijk van giften en van vrijwilligerswerk. De financieringsbronnen variëren van jaarlijkse overheidssteun tot lidmaatschapsbijdragen, onderzoeks- of andere subsidies, bijdragen van particuliere stichtingen en donaties. Raden die opgericht zijn als non-profitorganisaties of -verenigingen worden vooral gefinancierd via fondsenwerving, bijdragen van leden en overheidssubsidies, terwijl de raden die zijn opgezet door gemeentelijke overheden voornamelijk afhankelijk zijn van een jaarlijks door de gemeenteraad toegekend budget. |
| --- | --- |

3.7.

De financiering van de raden voor voedselbeleid loopt sterk uiteen. Sommige raden hebben betaald personeel en/of worden gefinancierd via (grote) programma’s en projecten, andere zijn volledig afhankelijk van giften en van vrijwilligerswerk. De financieringsbronnen variëren van jaarlijkse overheidssteun tot lidmaatschapsbijdragen, onderzoeks- of andere subsidies, bijdragen van particuliere stichtingen en donaties. Raden die opgericht zijn als non-profitorganisaties of -verenigingen worden vooral gefinancierd via fondsenwerving, bijdragen van leden en overheidssubsidies, terwijl de raden die zijn opgezet door gemeentelijke overheden voornamelijk afhankelijk zijn van een jaarlijks door de gemeenteraad toegekend budget.

| 3.8. | Er zijn ook potentiële valkuilen. Uit onderzoek blijkt dat raden voor voedselbeleid tekortkomingen kunnen vertonen en/of niet altijd optimaal functioneren (20), bijvoorbeeld als de meest kwetsbare groepen ondervertegenwoordigd zijn of als bepaalde belangengroepen te veel invloed hebben. Een andere belangrijke uitdaging is dat de kwaliteit van het overleg afhangt van gelijke deelnamevoorwaarden, een goede procesbegeleiding en een focus op kennis of waarden in plaats van op belangen. Het EESC benadrukt daarom de noodzaak van echte inclusie en kwaliteitsoverleg in de raden, wat betekent dat het niet volstaat om gewoon iedereen toe te laten. Echte representativiteit is nodig, met name van traditioneel ondervertegenwoordigde groepen in de samenleving. |
| --- | --- |

3.8.

Er zijn ook potentiële valkuilen. Uit onderzoek blijkt dat raden voor voedselbeleid tekortkomingen kunnen vertonen en/of niet altijd optimaal functioneren (20

| 3.9. | Het EESC is voorts van mening dat de raden jongeren moeten aanspreken, onder meer via onderwijs. Onderwijs over duurzame voedselsystemen moet in de toekomst een speerpunt worden. De nadruk moet liggen op kennis over duurzame en gezonde voedingspatronen en over de productieketen van begin tot eind. Zo wordt duidelijk wie ons voedsel produceert, hoe dat gebeurt en op welke manier de distributie in ons voedselsysteem verloopt, vanaf de boer of veehouder tot het eindproduct door de burger wordt geconsumeerd. Het EESC beveelt daarom aan dat de bevoegde onderwijsinstanties bij de raden voor voedselbeleid worden betrokken, om in overleg met de agrovoedingssector te bepalen welke onderwerpen in het onderwijs prioriteit moeten krijgen. Bovendien moet onderwijs aan kinderen ondersteund worden met een leven lang leren voor ouders en burgereducatie (21). |
| --- | --- |

3.9.

Het EESC is voorts van mening dat de raden jongeren moeten aanspreken, onder meer via onderwijs. Onderwijs over duurzame voedselsystemen moet in de toekomst een speerpunt worden. De nadruk moet liggen op kennis over duurzame en gezonde voedingspatronen en over de productieketen van begin tot eind. Zo wordt duidelijk wie ons voedsel produceert, hoe dat gebeurt en op welke manier de distributie in ons voedselsysteem verloopt, vanaf de boer of veehouder tot het eindproduct door de burger wordt geconsumeerd. Het EESC beveelt daarom aan dat de bevoegde onderwijsinstanties bij de raden voor voedselbeleid worden betrokken, om in overleg met de agrovoedingssector te bepalen welke onderwerpen in het onderwijs prioriteit moeten krijgen. Bovendien moet onderwijs aan kinderen ondersteund worden met een leven lang leren voor ouders en burgereducatie (21

4.   Oproep tot een Europese Raad voor voedselbeleid

Oproep tot een Europese Raad voor voedselbeleid

| 4.1. | Er bestaat een rijke traditie van raden voor voedselbeleid vanuit een bottom-upbenadering, toch zijn ze er niet in geslaagd de vooruitgang en veerkracht op Europees niveau te beïnvloeden. Een hervorming van de governance van voedselsystemen is onvermijdelijk. Dit moet gebeuren op een manier die de democratie en de verantwoordingsplicht ten aanzien van voedselsystemen herstelt. Het toekomstige EU-kader voor duurzame voedselsystemen moet zorgvuldig worden begeleid om ervoor te zorgen dat de veranderingen sectoroverschrijdend worden gecoördineerd. De beste manier om het veto van gevestigde partijen die weinig belang hebben bij verandering te omzeilen, is het versterken van de verantwoordingsplicht en de participatie. Zo kan de impact van een echt alomvattend voedselbeleid regelmatig worden beoordeeld, herzien en verbeterd. Het EESC is daarom van mening dat de oprichting van een Europese Raad voor voedselbeleid een cruciale stap is om tot een alomvattende visie op het voedselbeleid te komen (22). |
| --- | --- |

4.1.

Er bestaat een rijke traditie van raden voor voedselbeleid vanuit een bottom-upbenadering, toch zijn ze er niet in geslaagd de vooruitgang en veerkracht op Europees niveau te beïnvloeden. Een hervorming van de governance van voedselsystemen is onvermijdelijk. Dit moet gebeuren op een manier die de democratie en de verantwoordingsplicht ten aanzien van voedselsystemen herstelt. Het toekomstige EU-kader voor duurzame voedselsystemen moet zorgvuldig worden begeleid om ervoor te zorgen dat de veranderingen sectoroverschrijdend worden gecoördineerd. De beste manier om het veto van gevestigde partijen die weinig belang hebben bij verandering te omzeilen, is het versterken van de verantwoordingsplicht en de participatie. Zo kan de impact van een echt alomvattend voedselbeleid regelmatig worden beoordeeld, herzien en verbeterd. Het EESC is daarom van mening dat de oprichting van een Europese Raad voor voedselbeleid een cruciale stap is om tot een alomvattende visie op het voedselbeleid te komen (22

| 4.2. | Een Europese Raad voor voedselbeleid moet: |
| --- | --- |

4.2.

Een Europese Raad voor voedselbeleid moet:

| 4.2.1. | wetenschappelijk onderbouwd zijn en een wetenschappelijk adviesmechanisme bieden, een vertrouwen genietende en betrouwbare bron van onderzoek en wetenschappelijk advies zijn. |
| --- | --- |

4.2.1.

wetenschappelijk onderbouwd zijn en een wetenschappelijk adviesmechanisme bieden, een vertrouwen genietende en betrouwbare bron van onderzoek en wetenschappelijk advies zijn.

| 4.2.2. | als volgt zijn samengesteld:






  — | academische deskundigen en wetenschappers (binnen de Europese Raad voor voedselbeleid of als adviesraad); |
| --- | --- | --- |

4.2.2.

als volgt zijn samengesteld:

—

academische deskundigen en wetenschappers (binnen de Europese Raad voor voedselbeleid of als adviesraad);

| — | actoren uit de voedselvoorzieningsketen (landbouwers, levensmiddelenbedrijven en -verwerkers, detailhandelaren, vakbonden enz.), actoren uit het onderwijs en maatschappelijke organisaties (netwerken voor armoedebestrijding, voedselbanken, sociale platforms, ngo’s voor milieu en ontwikkeling), jongerenvertegenwoordigers, sociale partners; |
| --- | --- |

—

actoren uit de voedselvoorzieningsketen (landbouwers, levensmiddelenbedrijven en -verwerkers, detailhandelaren, vakbonden enz.), actoren uit het onderwijs en maatschappelijke organisaties (netwerken voor armoedebestrijding, voedselbanken, sociale platforms, ngo’s voor milieu en ontwikkeling), jongerenvertegenwoordigers, sociale partners;

| — | institutionele vertegenwoordigers (Parlement, Raad, Commissie, EESC, CvdR). |
| --- | --- |

—

institutionele vertegenwoordigers (Parlement, Raad, Commissie, EESC, CvdR).

| 4.2.3. | Na de beginfase moet de Europese Raad voor voedselbeleid ook vertegenwoordigers van het lokale, regionale en nationale niveau en van de raden voor voedselbeleid omvatten, met georganiseerde netwerkvorming tussen de betrokken niveaus. Momenteel zijn de nationale raden voor voedselbeleid niet wijdverbreid genoeg om een gelijke vertegenwoordiging van alle landen te verzekeren. |
| --- | --- |

4.2.3.

Na de beginfase moet de Europese Raad voor voedselbeleid ook vertegenwoordigers van het lokale, regionale en nationale niveau en van de raden voor voedselbeleid omvatten, met georganiseerde netwerkvorming tussen de betrokken niveaus. Momenteel zijn de nationale raden voor voedselbeleid niet wijdverbreid genoeg om een gelijke vertegenwoordiging van alle landen te verzekeren.

| 4.2.4. | een institutioneel orgaan zijn waarvoor de Europese instellingen zich moeten inzetten en waarvoor zij politieke steun moeten garanderen. Een onafhankelijk, niet-gouvernementeel en betrouwbaar orgaan (als vlaggenschip) dat een autoriteit zou zijn op het gebied van langetermijnplanning en als hefboom zou fungeren om ons voedsel in de toekomst duurzamer te maken. |
| --- | --- |

4.2.4.

een institutioneel orgaan zijn waarvoor de Europese instellingen zich moeten inzetten en waarvoor zij politieke steun moeten garanderen. Een onafhankelijk, niet-gouvernementeel en betrouwbaar orgaan (als vlaggenschip) dat een autoriteit zou zijn op het gebied van langetermijnplanning en als hefboom zou fungeren om ons voedsel in de toekomst duurzamer te maken.

| 4.2.5. | een permanente bron zijn van gedegen advies en wetenschappelijk onderbouwde beleidsvoorstellen en aanbevelingen over de koers van het Europese voedselsysteem. De EU-instellingen moeten worden verplicht hierover feedback en gemotiveerde antwoorden te geven. De Raad moet nagaan hoe de bestaande verbintenissen van de EU kunnen worden nagekomen en gemonitord, de nationale voedselbeleidsplannen beoordelen en deze omzetten in beleidstermen die sociale vooruitgang via voedsel mogelijk maken. Tot slot moet in de Raad een discussie worden aangegaan over de werking van mondiale voedselsystemen. |
| --- | --- |

4.2.5.

een permanente bron zijn van gedegen advies en wetenschappelijk onderbouwde beleidsvoorstellen en aanbevelingen over de koers van het Europese voedselsysteem. De EU-instellingen moeten worden verplicht hierover feedback en gemotiveerde antwoorden te geven. De Raad moet nagaan hoe de bestaande verbintenissen van de EU kunnen worden nagekomen en gemonitord, de nationale voedselbeleidsplannen beoordelen en deze omzetten in beleidstermen die sociale vooruitgang via voedsel mogelijk maken. Tot slot moet in de Raad een discussie worden aangegaan over de werking van mondiale voedselsystemen.

| 4.2.6. | de samenhang tussen de beleidsterreinen (zoals het gemeenschappelijk landbouwbeleid, het gemeenschappelijk visserijbeleid, het recht op voedsel, wetgeving inzake gezonde voeding, overheidsopdrachten, onderwijsbeleid enz.) verbeteren en sociale innovaties bevorderen met het oog op het welzijn van alle actoren in de voedselketen, rekening houdend met de noodzaak van generatievernieuwing van landbouwers. |
| --- | --- |

4.2.6.

de samenhang tussen de beleidsterreinen (zoals het gemeenschappelijk landbouwbeleid, het gemeenschappelijk visserijbeleid, het recht op voedsel, wetgeving inzake gezonde voeding, overheidsopdrachten, onderwijsbeleid enz.) verbeteren en sociale innovaties bevorderen met het oog op het welzijn van alle actoren in de voedselketen, rekening houdend met de noodzaak van generatievernieuwing van landbouwers.

| 4.2.7. | de raden voor voedselbeleid financieel en structureel ondersteunen, bottom-upbenaderingen stimuleren die de duurzaamheid van lokale, regionale en nationale voedselsystemen bevorderen, de kloof tussen stad en platteland en de polarisatie tussen producenten en consumenten bestrijden door de civiele dialoog te ondersteunen (met inbegrip van vertegenwoordigers van jongeren, kwetsbare en gemarginaliseerde sociale groepen, plattelandsactoren en sociale partners), en de systematische ontwikkeling van deze raden mogelijk maken door de synergieën tussen lokale overheden en het maatschappelijk middenveld te versterken. |
| --- | --- |

4.2.7.

de raden voor voedselbeleid financieel en structureel ondersteunen, bottom-upbenaderingen stimuleren die de duurzaamheid van lokale, regionale en nationale voedselsystemen bevorderen, de kloof tussen stad en platteland en de polarisatie tussen producenten en consumenten bestrijden door de civiele dialoog te ondersteunen (met inbegrip van vertegenwoordigers van jongeren, kwetsbare en gemarginaliseerde sociale groepen, plattelandsactoren en sociale partners), en de systematische ontwikkeling van deze raden mogelijk maken door de synergieën tussen lokale overheden en het maatschappelijk middenveld te versterken.

| 4.2.8. | op termijn een netwerk van raden voor voedselbeleid op Europees niveau opzetten, dat een platform vormt voor de uitwisseling van goede praktijken en van kennis om het EU-beleid te onderbouwen en te beïnvloeden. |
| --- | --- |

4.2.8.

op termijn een netwerk van raden voor voedselbeleid op Europees niveau opzetten, dat een platform vormt voor de uitwisseling van goede praktijken en van kennis om het EU-beleid te onderbouwen en te beïnvloeden.

| 4.2.9. | synergieën tot stand brengen met andere bestaande EU-platforms, zoals de EU-coalitie voor voedselbeleid (23), het platform voor voedselverspilling (24), het Europees stakeholdersplatform voor de circulaire economie (25) en het EU-plattelandspact (26). |
| --- | --- |

4.2.9.

synergieën tot stand brengen met andere bestaande EU-platforms, zoals de EU-coalitie voor voedselbeleid (23

24

25

26

| 4.3. | Het EESC is bereid om de Europese Raad voor voedselbeleid de nodige ruimte ter beschikking te stellen. Er bestaat al een succesvol voorbeeld met het Europees stakeholdersplatform voor de circulaire economie, een gezamenlijk initiatief van het EESC en de Commissie (27). |
| --- | --- |

4.3.

Het EESC is bereid om de Europese Raad voor voedselbeleid de nodige ruimte ter beschikking te stellen. Er bestaat al een succesvol voorbeeld met het Europees stakeholdersplatform voor de circulaire economie, een gezamenlijk initiatief van het EESC en de Commissie (27

Brussel, 14 juni 2023.

Voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Oliver RÖPKE

---

(1)  Transforming Europe’s food system — Assessing the EU policy mix — Europees Milieuagentschap (europa.eu) en Prof. De Schutter, presentatie bij het EESC op 14 april 2023.

1

(2)  Onder meer: Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de bijdrage van het maatschappelijk middenveld aan de ontwikkeling van een alomvattend voedselbeleid in de EU (initiatiefadvies) (PB C 129 van 11.4.2018, blz. 18) en Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een “van boer tot bord”-strategie voor een eerlijk, gezond en milieuvriendelijk voedselsysteem (COM(2020) 381) (PB C 429 van 11.12.2020, blz. 268).

2

(3)  Zie de rapporten van de Intergouvernementele Werkgroep inzake klimaatverandering (IPCC): https://www.ipcc.ch/report/sixth-assessment-report-cycle/.

3

(4)  
  Power to the people? Food democracy initiatives’ contributions to democratic goods, Jeroen J. L. Candel, mei 2022.

4

Power to the people? Food democracy initiatives’ contributions to democratic goods

(5)  Zie de definities in de volgende academische artikelen: Opportunities and challenges of food policy councils in pursuit of food system sustainability and food democracy — a comparative case study from the Upper-Rhine region (Mooney, 2022) en Food Policy Councils: Lessons learned (Harper et al., 2009).

5

(6)  De eerste Amerikaanse raad voor voedselbeleid werd in 1982 opgericht in Knoxville, Tennessee.

6

(7)  Op Europees niveau zijn voorbeelden van raden voor voedselbeleid of soortgelijke stedelijke voedselinitiatieven te vinden in projecten van Horizon 2020 en Horizon Europa die gericht zijn op agrovoedingsbeleid en instrumenten ter verbetering van voedselsystemen zoals Cities2030, FoodSHIFT 2030, FoodCLIC, FEAST en FOOD TRAILS.

7

(8)  Franzen-Castle, L. et al. Engaging Rural Community Members with Food Policy Councils to Improve Food Access: Facilitators and Barriers. “Journal of Hunger & Environmental Nutrition 17”, 207—223 (2022).

8

et al.

(9)  Consell Català de l'Alimentació.

9

(10)  CNA: www.cna-alimentation.fr/.

10

(11)  Terres en villes: www.terresenvilles.org/.

11

(12)  Montpellier, Rouen, Voiron, Le Havre, Artois (Béthune, Bruay-en-Artois), Douai, Angers, Rennes, Saint-Nazaire, Nantes, Lorient, Toulouse, Grenoble, Saint- Étienne, Lyon, Besançon, Dijon, Nancy, Metz, Amiens, Lille, Auxerre, Poitiers (2022).

12

(13)  Conselho Nacional de Segurança Alimentar e Nutricional entra em funcionamento.

13

(14)  Raad voor voedselbeleid: https://food.uni.lu/projects/research-projects/food-policy-council/.

14

(15)  https://g1000landbouw.nl/

15

(16)  Nordic Food Policy Lab: www.norden.org/en/nordic-food-policy-lab.

16

(17)  Onder meer: PB C 129 van 11.4.2018, blz. 18 en PB C 429 van 11.12.2020, blz. 268.

17

(18)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over empowerment van jongeren om via onderwijs duurzame ontwikkeling te verwezenlijken (initiatiefadvies) (PB C 100 van 16.3.2023, blz. 38).

18

(19)  Informatief rapport van het EESC over de evaluatie van de EU-schoolregeling.

19

(20)  Power to the people? Food democracy initiatives’ contributions to democratic goods.

20

(21)  
  PB C 100 van 16.3.2023, blz. 38.

21

(22)  Rapport van IPES-Food: CFP_FullReport.pdf (ipes-food.org), en De Schutter, O., Jacobs, N. en Clément, C., 2020, “A Common Food Policy for Europe: How governance reforms can spark a shift to healthy diets and sustainable food systems”, Food Policy 96.

22

Food Policy 96

(23)  EU Food Policy Coalition.

23

(24)  EU-platform inzake voedselverlies en -verspilling.

24

(25)  Europees stakeholdersplatform voor de circulaire economie.

25

(26)  The rural pact. https://rural-vision.europa.eu/rural-pact_nl.

26

(27)  Europees stakeholdersplatform voor de circulaire economie.

27

---

| 18.8.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 293/8 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 293/8

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de gevolgen van de energiecrisis voor de Europese economie

(initiatiefadvies)

(2023/C 293/02)

| Rapporteur: | Alena MASTANTUONO |
| --- | --- |

Rapporteur:

Alena MASTANTUONO

Alena MASTANTUONO

| Besluit van de voltallige vergadering | 25.1.2023 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 52, lid 2, van het reglement van orde |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 16.5.2023 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.6.2023 |
| Zitting nr. | 579 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 194/4/10 |

Besluit van de voltallige vergadering

25.1.2023

Rechtsgrond

Artikel 52, lid 2, van het reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

16.5.2023

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.6.2023

Zitting nr.

579

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

194/4/10

1.   Conclusies en aanbevelingen

Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | De energiecrisis heeft de diepste sporen nagelaten in de inflatie en in de overheidsfinanciën, die onder druk zijn komen te staan. De gas- en olieprijzen hebben de energieprijzen de hoogte in gedreven, wat de inflatie heeft aangewakkerd en ernstige gevolgen heeft gehad voor huishoudens met een laag of middeninkomen en energie-intensieve bedrijven. De economische prestaties in 2022 werden het meest beïnvloed door de hoge inflatie, die een domino-effect had op andere producten uit het consumptiepakket en een sterke weerslag op de consumptie en het gedrag in het algemeen. Het grote aantal faillissementsaanvragen in de EU wijst ook op de ernst van de situatie. |
| --- | --- |

1.1.

De energiecrisis heeft de diepste sporen nagelaten in de inflatie en in de overheidsfinanciën, die onder druk zijn komen te staan. De gas- en olieprijzen hebben de energieprijzen de hoogte in gedreven, wat de inflatie heeft aangewakkerd en ernstige gevolgen heeft gehad voor huishoudens met een laag of middeninkomen en energie-intensieve bedrijven. De economische prestaties in 2022 werden het meest beïnvloed door de hoge inflatie, die een domino-effect had op andere producten uit het consumptiepakket en een sterke weerslag op de consumptie en het gedrag in het algemeen. Het grote aantal faillissementsaanvragen in de EU wijst ook op de ernst van de situatie.

| 1.2. | De impact van de energiecrisis werd nog versterkt door de negatieve gevolgen van de COVID-19-pandemie die eraan voorafgingen. Die had de economische prestaties van de EU aanzienlijk verzwakt na de grootste daling van de bbp-groei in vele decennia. Sommige sectoren van de economie kunnen meer last hebben van dit cumulatieve effect. Dat maakt het ook moeilijk om een algemeen beeld te krijgen van het effect van de energiecrisis op de economie, aangezien de gevolgen van de COVID-19-pandemie nog steeds voelbaar zijn. Het feit dat de huidige statistieken op sommige gebieden, zoals de werkgelegenheid, een enigszins positief beeld te zien geven, betekent zeker niet dat de situatie perfect is. Een duidelijke analyse van de gevolgen voor de economie kan pas worden gemaakt als de crisis voorbij is en alle gegevens in detail beschikbaar zijn. |
| --- | --- |

1.2.

De impact van de energiecrisis werd nog versterkt door de negatieve gevolgen van de COVID-19-pandemie die eraan voorafgingen. Die had de economische prestaties van de EU aanzienlijk verzwakt na de grootste daling van de bbp-groei in vele decennia. Sommige sectoren van de economie kunnen meer last hebben van dit cumulatieve effect. Dat maakt het ook moeilijk om een algemeen beeld te krijgen van het effect van de energiecrisis op de economie, aangezien de gevolgen van de COVID-19-pandemie nog steeds voelbaar zijn. Het feit dat de huidige statistieken op sommige gebieden, zoals de werkgelegenheid, een enigszins positief beeld te zien geven, betekent zeker niet dat de situatie perfect is. Een duidelijke analyse van de gevolgen voor de economie kan pas worden gemaakt als de crisis voorbij is en alle gegevens in detail beschikbaar zijn.

| 1.3. | De gevolgen van de energiecrisis voor de economie zijn een hoge inflatie, een zwakke economische groei, een sterke druk op de overheidsfinanciën en op de koopkracht van huishoudens en bedrijven en een verlies van extern economisch concurrentievermogen. Voortbouwend op de aanbevelingen van de Europese Centrale Bank (ECB) stelt het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) voor om een “groen tripel-T”-criterium (“tailored, targeted, transition-proof”) in te voeren, zodat het toekomstig beleid op maat gesneden, doelgericht en transitiebestendig is. Niet-gerichte prijsmaatregelen zouden de periode van hoge inflatie op langere termijn alleen maar verlengen. |
| --- | --- |

1.3.

De gevolgen van de energiecrisis voor de economie zijn een hoge inflatie, een zwakke economische groei, een sterke druk op de overheidsfinanciën en op de koopkracht van huishoudens en bedrijven en een verlies van extern economisch concurrentievermogen. Voortbouwend op de aanbevelingen van de Europese Centrale Bank (ECB) stelt het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) voor om een “groen tripel-T”-criterium (“tailored, targeted, transition-proof”) in te voeren, zodat het toekomstig beleid op maat gesneden, doelgericht en transitiebestendig is. Niet-gerichte prijsmaatregelen zouden de periode van hoge inflatie op langere termijn alleen maar verlengen.

| 1.4. | Het EESC is ervan overtuigd dat uit de ervaring dat de energiecrisis de economische prestaties van de EU negatief heeft beïnvloed, lering moet worden getrokken voor de volgende beleidsstappen. De energiecrisis, die vooral werd veroorzaakt door de inval van Rusland in Oekraïne, heeft een aantal belangrijke kwetsbaarheden en disfuncties in het economische systeem van de EU blootgelegd, die structureel moeten worden aangepakt en bestreden, zodat de EU beter het hoofd kan bieden aan soortgelijke exogene schokken, met name wat betreft veerkracht, efficiëntie en strategische autonomie. |
| --- | --- |

1.4.

Het EESC is ervan overtuigd dat uit de ervaring dat de energiecrisis de economische prestaties van de EU negatief heeft beïnvloed, lering moet worden getrokken voor de volgende beleidsstappen. De energiecrisis, die vooral werd veroorzaakt door de inval van Rusland in Oekraïne, heeft een aantal belangrijke kwetsbaarheden en disfuncties in het economische systeem van de EU blootgelegd, die structureel moeten worden aangepakt en bestreden, zodat de EU beter het hoofd kan bieden aan soortgelijke exogene schokken, met name wat betreft veerkracht, efficiëntie en strategische autonomie.

| 1.5. | Het EESC is van mening dat de EU het niet bij budgettaire noodmaatregelen mag laten en zich moet richten op structurele veranderingen, zodat zij sneller van fossiele brandstoffen kan afstappen. Voor een vlotte en concurrerende economische ontwikkeling moet de EU kunnen terugvallen op een betrouwbare en zekere energievoorziening tegen betaalbare prijzen, gebaseerd op een geïntegreerde energiemarkt met een groot aandeel schone energie. Deze markt moet veerkrachtig zijn en bestand tegen verstoringen en schokken. |
| --- | --- |

1.5.

Het EESC is van mening dat de EU het niet bij budgettaire noodmaatregelen mag laten en zich moet richten op structurele veranderingen, zodat zij sneller van fossiele brandstoffen kan afstappen. Voor een vlotte en concurrerende economische ontwikkeling moet de EU kunnen terugvallen op een betrouwbare en zekere energievoorziening tegen betaalbare prijzen, gebaseerd op een geïntegreerde energiemarkt met een groot aandeel schone energie. Deze markt moet veerkrachtig zijn en bestand tegen verstoringen en schokken.

| 1.6. | Het EESC staat volledig achter alle beleidsmaatregelen om de inflatie dit jaar op duurzame wijze terug te dringen en pleit voor een economisch herstel op basis van investeringen in groene, digitale en strategisch belangrijke sectoren en industrieën die de industriële basis en het mondiale concurrentievermogen van de EU ondersteunen en tegelijkertijd alle voordelen van de interne markt benutten. Het is absoluut noodzakelijk dat de productie van schone technologieën een businesscase voor Europa wordt. De sociale partners willen er alles aan doen om ervoor te zorgen dat kennis, vaardigheden en de productiebasis Europa niet verlaten. Als we slimme onafhankelijkheid willen garanderen, moet de industrie — en de banen die zij creëert — in Europa blijven. Daarom moeten concurrentievermogen en het scheppen van goede banen permanent onze manier van denken bepalen en een centrale plaats krijgen bij het formuleren en uitvoeren van ons beleid. |
| --- | --- |

1.6.

Het EESC staat volledig achter alle beleidsmaatregelen om de inflatie dit jaar op duurzame wijze terug te dringen en pleit voor een economisch herstel op basis van investeringen in groene, digitale en strategisch belangrijke sectoren en industrieën die de industriële basis en het mondiale concurrentievermogen van de EU ondersteunen en tegelijkertijd alle voordelen van de interne markt benutten. Het is absoluut noodzakelijk dat de productie van schone technologieën een businesscase voor Europa wordt. De sociale partners willen er alles aan doen om ervoor te zorgen dat kennis, vaardigheden en de productiebasis Europa niet verlaten. Als we slimme onafhankelijkheid willen garanderen, moet de industrie — en de banen die zij creëert — in Europa blijven. Daarom moeten concurrentievermogen en het scheppen van goede banen permanent onze manier van denken bepalen en een centrale plaats krijgen bij het formuleren en uitvoeren van ons beleid.

| 1.7. | De uitvoering van de Green Deal, met inbegrip van de transitie naar een koolstofneutrale economie en de instandhouding van een concurrerende industrie in de EU, vereist enorme investeringen uit publieke en private bronnen. De EU beschikt echter niet over een langetermijnkader voor robuuste financiering van de uitvoering van de Green Deal. Het EESC dringt daarom aan op een passend kader om maatregelen voor de financiering van de transitie naar een klimaatneutrale economie op eenvoudige en efficiënte wijze te ondersteunen. |
| --- | --- |

1.7.

De uitvoering van de Green Deal, met inbegrip van de transitie naar een koolstofneutrale economie en de instandhouding van een concurrerende industrie in de EU, vereist enorme investeringen uit publieke en private bronnen. De EU beschikt echter niet over een langetermijnkader voor robuuste financiering van de uitvoering van de Green Deal. Het EESC dringt daarom aan op een passend kader om maatregelen voor de financiering van de transitie naar een klimaatneutrale economie op eenvoudige en efficiënte wijze te ondersteunen.

| 1.8. | In tijden van crisis en onzekerheid zijn objectieve informatie en sterk politiek leiderschap cruciaal. Het EESC beveelt dan ook aan om voor goede communicatie te blijven zorgen, ook tijdens de periode waarin de gevolgen van de crisis worden bestreden. De hervorming van de energiemarkt en het energiesysteem zal gevolgen hebben voor alle sectoren van de economie en voor de consumenten. Het is absoluut essentieel dat de belanghebbenden inspraak krijgen in het wetgevingsproces en voldoende geïnformeerd worden over deze fundamentele transitie. |
| --- | --- |

1.8.

In tijden van crisis en onzekerheid zijn objectieve informatie en sterk politiek leiderschap cruciaal. Het EESC beveelt dan ook aan om voor goede communicatie te blijven zorgen, ook tijdens de periode waarin de gevolgen van de crisis worden bestreden. De hervorming van de energiemarkt en het energiesysteem zal gevolgen hebben voor alle sectoren van de economie en voor de consumenten. Het is absoluut essentieel dat de belanghebbenden inspraak krijgen in het wetgevingsproces en voldoende geïnformeerd worden over deze fundamentele transitie.

2.   Belangrijkste feiten en achtergrond

Belangrijkste feiten en achtergrond

| 2.1. | De gevolgen van de energiecrisis voor het leven van de burgers en de welvaart van het bedrijfsleven laten zich nog steeds voelen. Daarom is het moeilijk om al een eindoordeel te vellen over wat de impact op de economie is geweest. Wat we echter wel al met zekerheid kunnen stellen, is dat de crisis vooral een impact heeft gehad op de inflatie (de hoogste in vele decennia) en op de overheidsfinanciën (die een belangrijke rol hebben gespeeld bij het opvangen van de gevolgen van de hoge prijzen en kosten en bij het verlenen van massale steun voor investeringen om deze minder kwetsbaar te maken). De gestegen energieprijzen waren het gevolg van de torenhoge gasprijzen (1). |
| --- | --- |

2.1.

De gevolgen van de energiecrisis voor het leven van de burgers en de welvaart van het bedrijfsleven laten zich nog steeds voelen. Daarom is het moeilijk om al een eindoordeel te vellen over wat de impact op de economie is geweest. Wat we echter wel al met zekerheid kunnen stellen, is dat de crisis vooral een impact heeft gehad op de inflatie (de hoogste in vele decennia) en op de overheidsfinanciën (die een belangrijke rol hebben gespeeld bij het opvangen van de gevolgen van de hoge prijzen en kosten en bij het verlenen van massale steun voor investeringen om deze minder kwetsbaar te maken). De gestegen energieprijzen waren het gevolg van de torenhoge gasprijzen (1

| 2.2. | Het is nuttig te herinneren aan de belangrijkste mijlpalen van de energie-unie, aan de hand waarvan de specifieke koers van de toekomstige ontwikkeling van het energiesysteem is uitgestippeld. Sommige van de pijlers van de energie-unie, met name op het gebied van energiezekerheid, hebben de laatste tijd niet de nodige aandacht gekregen, voornamelijk omdat de voorkeur uitging naar goedkoop Russisch gas als tijdelijke oplossing tijdens de transitie naar een groene economie en omdat louter politiek gemotiveerde en overhaaste besluiten werden genomen om af te stappen van stabiele en schone energiebronnen. |
| --- | --- |

2.2.

Het is nuttig te herinneren aan de belangrijkste mijlpalen van de energie-unie, aan de hand waarvan de specifieke koers van de toekomstige ontwikkeling van het energiesysteem is uitgestippeld. Sommige van de pijlers van de energie-unie, met name op het gebied van energiezekerheid, hebben de laatste tijd niet de nodige aandacht gekregen, voornamelijk omdat de voorkeur uitging naar goedkoop Russisch gas als tijdelijke oplossing tijdens de transitie naar een groene economie en omdat louter politiek gemotiveerde en overhaaste besluiten werden genomen om af te stappen van stabiele en schone energiebronnen.

| 2.3. | Gezien de verschillende samenstelling van de energiemix in de lidstaten binnen de EU, die onder meer hun geomorfologische situatie weerspiegelt, is de verwezenlijking van de doelstellingen van de energie-unie sterk afhankelijk van de nationale omstandigheden. Deze factor komt vooral tot uiting in het tempo van de groene transitie in de EU. Eén ding is echter zeker: de belangrijkste prioriteit van de energie-unie tijdens de crisis was de voorzieningszekerheid, wat soms indruiste tegen de doelstellingen van groene transitie. |
| --- | --- |

2.3.

Gezien de verschillende samenstelling van de energiemix in de lidstaten binnen de EU, die onder meer hun geomorfologische situatie weerspiegelt, is de verwezenlijking van de doelstellingen van de energie-unie sterk afhankelijk van de nationale omstandigheden. Deze factor komt vooral tot uiting in het tempo van de groene transitie in de EU. Eén ding is echter zeker: de belangrijkste prioriteit van de energie-unie tijdens de crisis was de voorzieningszekerheid, wat soms indruiste tegen de doelstellingen van groene transitie.

| 2.4. | De huidige energiecrisis heeft aangetoond hoe kwetsbaar het energiesysteem van de EU is en hoe belangrijk het is om de open strategische energieautonomie van de hele energieketen na te streven. Tegelijkertijd heeft het systeem bewezen dat het opgewassen is tegen sterke exogene schokken en de gevolgen daarvan, en dat het die ook kan opvangen. De energiecrisis werd ontketend door een samenspel van economische, politieke en technische factoren. De crisis begon met economische onrust als gevolg van de COVID-19-pandemie, die de wereldwijde vraag naar energie opdreef. De ernst van de situatie werd benadrukt door de inmenging van derde landen en de lage gasvoorraden in sommige Europese landen tijdens de winter van 2021/2022, in combinatie met de gestegen vraag. De toch al moeilijke situatie is daarna nog verslechterd door de inval van Rusland in Oekraïne in februari 2022, die des te erger was door de afhankelijkheid van de EU van fossiele energiebronnen. De inval heeft grote, rechtstreekse gevolgen gehad voor de energieprijzen en de voorzieningszekerheid. |
| --- | --- |

2.4.

De huidige energiecrisis heeft aangetoond hoe kwetsbaar het energiesysteem van de EU is en hoe belangrijk het is om de open strategische energieautonomie van de hele energieketen na te streven. Tegelijkertijd heeft het systeem bewezen dat het opgewassen is tegen sterke exogene schokken en de gevolgen daarvan, en dat het die ook kan opvangen. De energiecrisis werd ontketend door een samenspel van economische, politieke en technische factoren. De crisis begon met economische onrust als gevolg van de COVID-19-pandemie, die de wereldwijde vraag naar energie opdreef. De ernst van de situatie werd benadrukt door de inmenging van derde landen en de lage gasvoorraden in sommige Europese landen tijdens de winter van 2021/2022, in combinatie met de gestegen vraag. De toch al moeilijke situatie is daarna nog verslechterd door de inval van Rusland in Oekraïne in februari 2022, die des te erger was door de afhankelijkheid van de EU van fossiele energiebronnen. De inval heeft grote, rechtstreekse gevolgen gehad voor de energieprijzen en de voorzieningszekerheid.

| 2.5. | De energiecrisis heeft schadelijke gevolgen gehad voor de economie van de EU. In 2022 heeft de crisis er rechtstreeks toe bijgedragen dat de inflatie een recordhoogte bereikte in de recente geschiedenis van de Europese integratie. De gemiddelde inflatie in de EU bedroeg 9,2 % (2) en zal naar verwachting dalen tot 6,7 % in 2023 (wat nog steeds zeer hoog is) en tot 3,1 % een jaar later (3). De economische prestaties in 2022 werden het meest beïnvloed door de hoge inflatie, die een domino-effect had op andere producten uit het consumptiepakket en een sterke weerslag op de consumptie en het gedrag in het algemeen. Dit had enorme gevolgen voor huishoudens en bedrijven. Niet alleen de meest kwetsbare groepen hebben onder de prijsstijgingen geleden. Ook huishoudens met een laag en middeninkomen zijn zwaar getroffen en de energiearmoede zou kunnen toenemen. Dit alles heeft de persoonlijke financiën en het consumentenvertrouwen in de EU zwaar aangetast. De meeste consumenten hebben hun gewoonten aangepast om de energiecrisis het hoofd te kunnen bieden. Het consumentenvertrouwen bereikte in september 2022 een absoluut dieptepunt en herstelde zich daarna licht. |
| --- | --- |

2.5.

De energiecrisis heeft schadelijke gevolgen gehad voor de economie van de EU. In 2022 heeft de crisis er rechtstreeks toe bijgedragen dat de inflatie een recordhoogte bereikte in de recente geschiedenis van de Europese integratie. De gemiddelde inflatie in de EU bedroeg 9,2 % (2

3

| 2.6. | De situatie had ook negatieve gevolgen voor de positie van bedrijven. De door Eurostat gebruikte index voor het meten van het aantal bedrijfsfaillissementen in de EU steeg in het vierde kwartaal van 2022 naar het hoogste niveau ooit: 113,1 (maar liefst 26,8 % meer dan in het voorgaande kwartaal), tegenover 100 in 2015. Uit de gegevens blijkt dat het indexcijfer in het tweede kwartaal van 2020 begon te stijgen en vervolgens in de loop van 2022 verder fors omhoogging. De cijfers voor het vierde kwartaal van 2022 getuigen van een verslechterde situatie voor bedrijven. Met name kleine en middelgrote ondernemingen kregen te kampen met een dalende vraag, strengere kredietvoorwaarden (4) en een sombere en onzekere toekomst. |
| --- | --- |

2.6.

De situatie had ook negatieve gevolgen voor de positie van bedrijven. De door Eurostat gebruikte index voor het meten van het aantal bedrijfsfaillissementen in de EU steeg in het vierde kwartaal van 2022 naar het hoogste niveau ooit: 113,1 (maar liefst 26,8 % meer dan in het voorgaande kwartaal), tegenover 100 in 2015. Uit de gegevens blijkt dat het indexcijfer in het tweede kwartaal van 2020 begon te stijgen en vervolgens in de loop van 2022 verder fors omhoogging. De cijfers voor het vierde kwartaal van 2022 getuigen van een verslechterde situatie voor bedrijven. Met name kleine en middelgrote ondernemingen kregen te kampen met een dalende vraag, strengere kredietvoorwaarden (4

| 2.7. | De energiecrisis heeft ook een negatief effect gehad op de economische prestaties van de EU, vooral wat betreft de particuliere consumptie (de daling ervan wordt beschouwd als de belangrijkste reden voor de stagnatie van het bbp), de investeringen (ondanks het enorme investeringspotentieel is de investeringskloof sinds 2021 in feite groter geworden) en het externe concurrentievermogen (met een aanzienlijke verslechtering ten opzichte van de periode vóór 2020). Na een solide groei van 3,5 % in 2022 zal het totale bbp van de EU naar verwachting licht stijgen in 2023 (1,0 %) en iets sterker in 2024 (1,7 %). |
| --- | --- |

2.7.

De energiecrisis heeft ook een negatief effect gehad op de economische prestaties van de EU, vooral wat betreft de particuliere consumptie (de daling ervan wordt beschouwd als de belangrijkste reden voor de stagnatie van het bbp), de investeringen (ondanks het enorme investeringspotentieel is de investeringskloof sinds 2021 in feite groter geworden) en het externe concurrentievermogen (met een aanzienlijke verslechtering ten opzichte van de periode vóór 2020). Na een solide groei van 3,5 % in 2022 zal het totale bbp van de EU naar verwachting licht stijgen in 2023 (1,0 %) en iets sterker in 2024 (1,7 %).

| 2.8. | Een bijkomende last die rechtstreeks uit de energiecrisis voortvloeit, zijn de prestaties van de overheidsfinanciën. In 2022 bedroeg het gemiddelde begrotingstekort 3,4 % van het bbp (5). Voor de komende twee jaar worden vergelijkbare cijfers (die de drempels van het stabiliteits- en groeipact overstijgen) verwacht. De energiecrisis en de groene transitie zetten de overheidsuitgaven sterk onder druk, terwijl een voorzichtige aanpak nodig is om het begrotingsevenwicht te handhaven. Om voldoende middelen toe te wijzen en tegelijkertijd budgettair voorzichtig te blijven, moet een model worden gevolgd waarbij meer hefboomwerking van particuliere investeringen uitgaat, op basis van garantieregelingen (van het EFSI-type). |
| --- | --- |

2.8.

Een bijkomende last die rechtstreeks uit de energiecrisis voortvloeit, zijn de prestaties van de overheidsfinanciën. In 2022 bedroeg het gemiddelde begrotingstekort 3,4 % van het bbp (5

| 2.9. | De geaggregeerde statistische gegevens over de gevolgen van de energiecrisis voor de arbeidsmarkt geven vooralsnog geen negatief beeld. In december 2022 bedroeg de werkloosheid in de EU 6,1 % (onveranderd sinds april), het laagste niveau sinds 2000. Maar de voor eind 2022 geraamde en voor begin 2023 verwachte vertraging van de economische activiteit zal waarschijnlijk het tempo van de werkgelegenheidsgroei afremmen. Energie-intensieve bedrijven zijn zwaar getroffen door de crisis en de arbeidsmarkt zal naar verwachting in de toekomst voor grote uitdagingen komen te staan. |
| --- | --- |

2.9.

De geaggregeerde statistische gegevens over de gevolgen van de energiecrisis voor de arbeidsmarkt geven vooralsnog geen negatief beeld. In december 2022 bedroeg de werkloosheid in de EU 6,1 % (onveranderd sinds april), het laagste niveau sinds 2000. Maar de voor eind 2022 geraamde en voor begin 2023 verwachte vertraging van de economische activiteit zal waarschijnlijk het tempo van de werkgelegenheidsgroei afremmen. Energie-intensieve bedrijven zijn zwaar getroffen door de crisis en de arbeidsmarkt zal naar verwachting in de toekomst voor grote uitdagingen komen te staan.

| 2.10. | In 2022 heeft de energiecrisis in combinatie met een zachte winter, de besparingen en de onderbroken bedrijfsactiviteiten tot een daling van het elektriciteitsverbruik (-4,6 %) geleid. Volgens het Agentschap van de Europese Unie voor de samenwerking tussen energieregulators (ACER) is de daling van de vraag in de loop van het jaar versneld. In het vierde kwartaal van 2022 lag de vraag vijf keer lager dan in het eerste kwartaal. In vergelijking met dezelfde periode in 2021 daalde de vraag in het eerste kwartaal van 2022 van -1,8 % naar -9,5 % in het vierde kwartaal. |
| --- | --- |

2.10.

In 2022 heeft de energiecrisis in combinatie met een zachte winter, de besparingen en de onderbroken bedrijfsactiviteiten tot een daling van het elektriciteitsverbruik (-4,6 %) geleid. Volgens het Agentschap van de Europese Unie voor de samenwerking tussen energieregulators (ACER) is de daling van de vraag in de loop van het jaar versneld. In het vierde kwartaal van 2022 lag de vraag vijf keer lager dan in het eerste kwartaal. In vergelijking met dezelfde periode in 2021 daalde de vraag in het eerste kwartaal van 2022 van -1,8 % naar -9,5 % in het vierde kwartaal.

| 2.11. | Tegelijkertijd had de crisis ook enkele positieve aspecten. Ten eerste in de vorm van baanbrekende oplossingen die de energie-efficiëntie verhogen en schone technologieën bevorderen (of “nieuw leven inblazen”, in sommige gevallen). Sommige bedrijven hebben innovatieve oplossingen op de markt gebracht. Ten tweede heeft de crisis duidelijk gemaakt dat de onderlinge koppeling van de energiemarkten verbeterd moet worden en dat er meer solidariteit nodig is tussen de lidstaten. Zowel de EU-instellingen als de lidstaten zijn erin geslaagd vrij snel in te grijpen en hebben veel blijk gegeven van flexibiliteit om de nieuwe situatie te aanvaarden. |
| --- | --- |

2.11.

Tegelijkertijd had de crisis ook enkele positieve aspecten. Ten eerste in de vorm van baanbrekende oplossingen die de energie-efficiëntie verhogen en schone technologieën bevorderen (of “nieuw leven inblazen”, in sommige gevallen). Sommige bedrijven hebben innovatieve oplossingen op de markt gebracht. Ten tweede heeft de crisis duidelijk gemaakt dat de onderlinge koppeling van de energiemarkten verbeterd moet worden en dat er meer solidariteit nodig is tussen de lidstaten. Zowel de EU-instellingen als de lidstaten zijn erin geslaagd vrij snel in te grijpen en hebben veel blijk gegeven van flexibiliteit om de nieuwe situatie te aanvaarden.

| 2.12. | Door de crisis moesten ook de belangrijkste pijlers van het EU-energiebeleid worden aangepast en opnieuw gedefinieerd: de energie-unie, de Green Deal en de specifieke onderdelen daarvan (met name het “Fit for 55”-pakket), en het taxonomiekader van de EU. De ernst van de situatie in 2022 heeft geleid tot de invoering van structurele langetermijninstrumenten zoals REPowerEU en het industrieel plan voor de Green Deal voor het nettonultijdperk, maar ook tot onmiddellijke/kortetermijnmaatregelen om de ergste gevolgen van de crisis voor huishoudens en bedrijven af te wenden. |
| --- | --- |

2.12.

Door de crisis moesten ook de belangrijkste pijlers van het EU-energiebeleid worden aangepast en opnieuw gedefinieerd: de energie-unie, de Green Deal en de specifieke onderdelen daarvan (met name het “Fit for 55”-pakket), en het taxonomiekader van de EU. De ernst van de situatie in 2022 heeft geleid tot de invoering van structurele langetermijninstrumenten zoals REPowerEU en het industrieel plan voor de Green Deal voor het nettonultijdperk, maar ook tot onmiddellijke/kortetermijnmaatregelen om de ergste gevolgen van de crisis voor huishoudens en bedrijven af te wenden.

3.   Algemene opmerkingen

Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC benadrukt dat de crisis in hoofdzaak te wijten was aan de grote afhankelijkheid van de EU van de Russische gasvoorziening en stelt voor een langetermijnplan op te stellen dat de EU minder afhankelijk maakt van derde landen voor haar energievoorziening. Dit omvat ook onafhankelijkheid op het gebied van schone technologieën. Het EESC onderstreept dat alle maatregelen die op Europees en nationaal niveau worden genomen deze strategische verschuiving moeten stimuleren zodat de strategische autonomie van Europa veilig wordt gesteld. |
| --- | --- |

3.1.

Het EESC benadrukt dat de crisis in hoofdzaak te wijten was aan de grote afhankelijkheid van de EU van de Russische gasvoorziening en stelt voor een langetermijnplan op te stellen dat de EU minder afhankelijk maakt van derde landen voor haar energievoorziening. Dit omvat ook onafhankelijkheid op het gebied van schone technologieën. Het EESC onderstreept dat alle maatregelen die op Europees en nationaal niveau worden genomen deze strategische verschuiving moeten stimuleren zodat de strategische autonomie van Europa veilig wordt gesteld.

| 3.2. | Het EESC beseft dat het niet alleen zaak is de gevolgen van de crisis aan te pakken, maar ook de redenen en oorzaken ervan. Het is bereid oplossingen te bespreken en voor te stellen. Dit vereist een geleidelijke overstap van noodmaatregelen naar hervormingen en investeringen die niet alleen marktconform en empirisch onderbouwd zijn, maar ook geschraagd door duurzame en haalbare strategische concepten. Met betrekking tot deze strategische concepten moet een evenwicht worden gevonden tussen de prioriteiten ervan, de financieringsbronnen (openbaar en particulier) en het institutionele kader en de administratieve voorwaarden (vergunningen, naleving van de Europese en nationale wetgeving) en moet er worden gezorgd voor voldoende overheidssteun. |
| --- | --- |

3.2.

Het EESC beseft dat het niet alleen zaak is de gevolgen van de crisis aan te pakken, maar ook de redenen en oorzaken ervan. Het is bereid oplossingen te bespreken en voor te stellen. Dit vereist een geleidelijke overstap van noodmaatregelen naar hervormingen en investeringen die niet alleen marktconform en empirisch onderbouwd zijn, maar ook geschraagd door duurzame en haalbare strategische concepten. Met betrekking tot deze strategische concepten moet een evenwicht worden gevonden tussen de prioriteiten ervan, de financieringsbronnen (openbaar en particulier) en het institutionele kader en de administratieve voorwaarden (vergunningen, naleving van de Europese en nationale wetgeving) en moet er worden gezorgd voor voldoende overheidssteun.

| 3.3. | Dankzij de energiebesparende maatregelen van huishoudens en bedrijven kon een ernstig risico van energietekorten worden voorkomen. Men mag echter niet uit het oog verliezen dat sommige besparingen alleen het gevolg waren van een opschorting van de bedrijfsactiviteiten. De meest energie-intensieve industrieën (chemische industrie, producenten van meststoffen, staalindustrie en ijzerfabrieken) waren tijdens de crisis logischerwijs de meest kwetsbare sectoren van de economie. Zij verdienen bijzondere aandacht met het oog op hun omschakeling op schone energie en het risico dat ze uit de EU wegtrekken (koolstoflekkage). |
| --- | --- |

3.3.

Dankzij de energiebesparende maatregelen van huishoudens en bedrijven kon een ernstig risico van energietekorten worden voorkomen. Men mag echter niet uit het oog verliezen dat sommige besparingen alleen het gevolg waren van een opschorting van de bedrijfsactiviteiten. De meest energie-intensieve industrieën (chemische industrie, producenten van meststoffen, staalindustrie en ijzerfabrieken) waren tijdens de crisis logischerwijs de meest kwetsbare sectoren van de economie. Zij verdienen bijzondere aandacht met het oog op hun omschakeling op schone energie en het risico dat ze uit de EU wegtrekken (koolstoflekkage).

| 3.4. | Het fundament van de groene transitie is een sterke en onderling verbonden energie-infrastructuur, maar de afgelopen jaren is er veel te weinig in geïnvesteerd. Toch zullen investeringen in de infrastructuur en de modernisering ervan de komende jaren een sleutelrol spelen. Daarom is het belangrijk dat de nieuwe regels een duidelijk en langdurig signaal geven aan de investeerders. Sinds de uitbraak van de eerste crisis (COVID-19) is het vermogen van kleine en middelgrote ondernemingen om in de energietransitie te investeren echter zeer beperkt. Bij de hervormingen moet rekening worden gehouden met de doelstellingen van het energiebeleid van de EU op het gebied van de groene transitie, veerkracht en sociaal welzijn en met de enorme verschillen in de samenstelling van de energiemix van de afzonderlijke lidstaten. De crisis heeft ernstige gevolgen gehad voor de investeringszekerheid. |
| --- | --- |

3.4.

Het fundament van de groene transitie is een sterke en onderling verbonden energie-infrastructuur, maar de afgelopen jaren is er veel te weinig in geïnvesteerd. Toch zullen investeringen in de infrastructuur en de modernisering ervan de komende jaren een sleutelrol spelen. Daarom is het belangrijk dat de nieuwe regels een duidelijk en langdurig signaal geven aan de investeerders. Sinds de uitbraak van de eerste crisis (COVID-19) is het vermogen van kleine en middelgrote ondernemingen om in de energietransitie te investeren echter zeer beperkt. Bij de hervormingen moet rekening worden gehouden met de doelstellingen van het energiebeleid van de EU op het gebied van de groene transitie, veerkracht en sociaal welzijn en met de enorme verschillen in de samenstelling van de energiemix van de afzonderlijke lidstaten. De crisis heeft ernstige gevolgen gehad voor de investeringszekerheid.

| 3.5. | Het EESC is ervan overtuigd dat een van de belangrijkste vereisten voor hervorming een modernisering van de organisatie van de energiemarkt moet zijn om een duurzame groene transitie mogelijk te maken. Het EESC roept de medewetgevers op om overeenstemming te bereiken over de belangrijkste categorieën van marktorganisatie, die rechtstreeks van invloed zijn op de toekomstige bereidheid om in de energiesector te investeren. Hiertoe behoren langetermijncontracten, steun- en stimuleringsinstrumenten voor hernieuwbare energie, een model dat als basis dient voor de energieprijsstelling en de kwestie van algemene flexibiliteit. |
| --- | --- |

3.5.

Het EESC is ervan overtuigd dat een van de belangrijkste vereisten voor hervorming een modernisering van de organisatie van de energiemarkt moet zijn om een duurzame groene transitie mogelijk te maken. Het EESC roept de medewetgevers op om overeenstemming te bereiken over de belangrijkste categorieën van marktorganisatie, die rechtstreeks van invloed zijn op de toekomstige bereidheid om in de energiesector te investeren. Hiertoe behoren langetermijncontracten, steun- en stimuleringsinstrumenten voor hernieuwbare energie, een model dat als basis dient voor de energieprijsstelling en de kwestie van algemene flexibiliteit.

| 3.6. | De Green Deal van de EU, aangevuld met het REPowerEU-initiatief, biedt de mogelijkheid om tot het einde van het decennium jaarlijks ongeveer 350 miljard EUR te investeren (meer dan 2 % van het jaarlijkse bbp van de EU). De kortetermijnprognoses van de EU gaan uit van veel lagere investeringsniveaus. Er moeten extra financiële middelen worden vrijgemaakt om tegemoet te komen aan de prioritaire investeringsbehoeften. Dit soort investeringen kan de aanzet geven tot een robuuster economisch herstel in de EU en tot extra investeringen in infrastructuur, digitalisering van energienetwerken, interconnectie en opslagcapaciteit. |
| --- | --- |

3.6.

De Green Deal van de EU, aangevuld met het REPowerEU-initiatief, biedt de mogelijkheid om tot het einde van het decennium jaarlijks ongeveer 350 miljard EUR te investeren (meer dan 2 % van het jaarlijkse bbp van de EU). De kortetermijnprognoses van de EU gaan uit van veel lagere investeringsniveaus. Er moeten extra financiële middelen worden vrijgemaakt om tegemoet te komen aan de prioritaire investeringsbehoeften. Dit soort investeringen kan de aanzet geven tot een robuuster economisch herstel in de EU en tot extra investeringen in infrastructuur, digitalisering van energienetwerken, interconnectie en opslagcapaciteit.

| 3.7. | Het EESC is zich er terdege van bewust dat dit proces enorme financiële middelen zal vergen. De groene transitie is niet mogelijk zonder investeringen in onderzoek, innovatie, infrastructuur en mensen die via onderwijs, opleiding en omscholing goed moeten worden voorbereid. Ondanks de grote bedragen die in het kader van nieuwe EU-financieringsprogramma’s voor dit doel worden voorgesteld, zijn ook nationale publieke en particuliere financiering absoluut noodzakelijk om dit te verwezenlijken. Het EESC wijst op de noodzaak van eenvoudige, efficiënte en gemakkelijk toegankelijke financiering en pleit voor innovatieve methoden om via financiële instrumenten particulier kapitaal aan te trekken. Het EESC vindt ook dat staatssteun en overheidsfinanciering een grotere rol moeten spelen bij het verwezenlijken van specifieke doelstellingen, maar beveelt aan om binnen de EU voor een gelijk speelveld te zorgen. |
| --- | --- |

3.7.

Het EESC is zich er terdege van bewust dat dit proces enorme financiële middelen zal vergen. De groene transitie is niet mogelijk zonder investeringen in onderzoek, innovatie, infrastructuur en mensen die via onderwijs, opleiding en omscholing goed moeten worden voorbereid. Ondanks de grote bedragen die in het kader van nieuwe EU-financieringsprogramma’s voor dit doel worden voorgesteld, zijn ook nationale publieke en particuliere financiering absoluut noodzakelijk om dit te verwezenlijken. Het EESC wijst op de noodzaak van eenvoudige, efficiënte en gemakkelijk toegankelijke financiering en pleit voor innovatieve methoden om via financiële instrumenten particulier kapitaal aan te trekken. Het EESC vindt ook dat staatssteun en overheidsfinanciering een grotere rol moeten spelen bij het verwezenlijken van specifieke doelstellingen, maar beveelt aan om binnen de EU voor een gelijk speelveld te zorgen.

| 3.8. | Tussen september 2021 en januari 2023 hebben de regeringen van de EU-landen 758 EUR miljard uitgetrokken om huishoudens en bedrijven te beschermen. Slechts een derde van de begrotingsmaatregelen van de lidstaten was gericht op kwetsbare groepen. Het EESC beveelt aan om voort te bouwen op de aanbevelingen van de ECB. Er zou een “groen tripel-T”-criterium moeten worden ingevoerd zodat toekomstige maatregelen op maat gesneden, doelgericht en transitiebestendig zijn. Volgens het IMF scheppen ook niet-gerichte prijsmaatregelen de voorwaarden voor een langdurige stijging van de inflatie op langere termijn. Het uitstellen van de uitfasering ervan zou het vermogen van de ECB kunnen ondermijnen om haar middellangetermijndoelstellingen te verwezenlijken, waardoor het strakkere monetaire beleid langer duurt dan wenselijk is. |
| --- | --- |

3.8.

Tussen september 2021 en januari 2023 hebben de regeringen van de EU-landen 758 EUR miljard uitgetrokken om huishoudens en bedrijven te beschermen. Slechts een derde van de begrotingsmaatregelen van de lidstaten was gericht op kwetsbare groepen. Het EESC beveelt aan om voort te bouwen op de aanbevelingen van de ECB. Er zou een “groen tripel-T”-criterium moeten worden ingevoerd zodat toekomstige maatregelen op maat gesneden, doelgericht en transitiebestendig zijn. Volgens het IMF scheppen ook niet-gerichte prijsmaatregelen de voorwaarden voor een langdurige stijging van de inflatie op langere termijn. Het uitstellen van de uitfasering ervan zou het vermogen van de ECB kunnen ondermijnen om haar middellangetermijndoelstellingen te verwezenlijken, waardoor het strakkere monetaire beleid langer duurt dan wenselijk is.

| 3.9. | Het EESC is ervan overtuigd dat het economisch herstel dan ook zou kunnen leiden tot het scheppen van nieuwe werkgelegenheid en de verbetering van het externe concurrentievermogen van de EU-economie, dankzij de oprichting van nieuwe industrieën en bedrijfsprojecten die nodig zijn voor een succesvolle transitie naar een klimaatneutrale economie. Goede bijscholing en omscholing zullen van doorslaggevend belang zijn om het transitieproces in goede banen te leiden. Het is absoluut noodzakelijk dat de productie van schone technologieën een businesscase voor Europa wordt. De sociale partners willen er alles aan doen om ervoor te zorgen dat kennis, vaardigheden en de productiebasis Europa niet verlaten. Als we slimme onafhankelijkheid willen garanderen, moet de industrie — en de banen die zij creëert — in Europa blijven. We moeten dringend terrein terugwinnen en de transitie naar de groene economie biedt ons die kans, die we dan ook goed moeten benutten. Daarom moeten concurrentievermogen en het scheppen van goede banen permanent onze manier van denken bepalen en een centrale plaats krijgen bij het formuleren en uitvoeren van ons beleid. |
| --- | --- |

3.9.

Het EESC is ervan overtuigd dat het economisch herstel dan ook zou kunnen leiden tot het scheppen van nieuwe werkgelegenheid en de verbetering van het externe concurrentievermogen van de EU-economie, dankzij de oprichting van nieuwe industrieën en bedrijfsprojecten die nodig zijn voor een succesvolle transitie naar een klimaatneutrale economie. Goede bijscholing en omscholing zullen van doorslaggevend belang zijn om het transitieproces in goede banen te leiden. Het is absoluut noodzakelijk dat de productie van schone technologieën een businesscase voor Europa wordt. De sociale partners willen er alles aan doen om ervoor te zorgen dat kennis, vaardigheden en de productiebasis Europa niet verlaten. Als we slimme onafhankelijkheid willen garanderen, moet de industrie — en de banen die zij creëert — in Europa blijven. We moeten dringend terrein terugwinnen en de transitie naar de groene economie biedt ons die kans, die we dan ook goed moeten benutten. Daarom moeten concurrentievermogen en het scheppen van goede banen permanent onze manier van denken bepalen en een centrale plaats krijgen bij het formuleren en uitvoeren van ons beleid.

| 3.10. | Naast de nieuwe hervormingsmaatregelen moet de EU zich eerst concentreren op de uitvoering en handhaving van de wetgeving die in het kader van de Green Deal is aangenomen. Ook rijst de vraag waarom deze maatregelen niet door de lidstaten worden uitgevoerd. Dit komt deels doordat de lidstaten nauwelijks in staat zijn de golf van wetgeving te verwerken. Hetzelfde geldt voor bedrijven, voornamelijk kleine en middelgrote ondernemingen. |
| --- | --- |

3.10.

Naast de nieuwe hervormingsmaatregelen moet de EU zich eerst concentreren op de uitvoering en handhaving van de wetgeving die in het kader van de Green Deal is aangenomen. Ook rijst de vraag waarom deze maatregelen niet door de lidstaten worden uitgevoerd. Dit komt deels doordat de lidstaten nauwelijks in staat zijn de golf van wetgeving te verwerken. Hetzelfde geldt voor bedrijven, voornamelijk kleine en middelgrote ondernemingen.

4.   Specifieke opmerkingen

Specifieke opmerkingen

| 4.1. | Het EESC verzoekt de Europese Commissie en haar medewetgevers alles in het werk te stellen om overeenstemming te bereiken over de belangrijkste parameters en categorieën van marktorganisatie. In het geval van stroomafnameovereenkomsten zou het bijvoorbeeld goed zijn om gemeenschappelijke Europese aanbestedingsregels te bepalen, eisen te stellen aan de bijbehorende overheidsgaranties of een kader te scheppen om bedrijven te stimuleren het potentieel van dergelijke overeenkomsten ten volle te benutten. Het EESC zou graag zien dat er snel resultaten worden geboekt. Als dit niet het geval is, zullen investeerders vanwege het gebrek aan transparantie en voorspelbaarheid op lange termijn hun investeringsbeslissingen uitstellen of de markt verlaten en zullen de investeringen uitblijven zolang het plaatje niet helemaal duidelijk is. |
| --- | --- |

4.1.

Het EESC verzoekt de Europese Commissie en haar medewetgevers alles in het werk te stellen om overeenstemming te bereiken over de belangrijkste parameters en categorieën van marktorganisatie. In het geval van stroomafnameovereenkomsten zou het bijvoorbeeld goed zijn om gemeenschappelijke Europese aanbestedingsregels te bepalen, eisen te stellen aan de bijbehorende overheidsgaranties of een kader te scheppen om bedrijven te stimuleren het potentieel van dergelijke overeenkomsten ten volle te benutten. Het EESC zou graag zien dat er snel resultaten worden geboekt. Als dit niet het geval is, zullen investeerders vanwege het gebrek aan transparantie en voorspelbaarheid op lange termijn hun investeringsbeslissingen uitstellen of de markt verlaten en zullen de investeringen uitblijven zolang het plaatje niet helemaal duidelijk is.

| 4.2. | Het EESC maakt zich grote zorgen over de macro-economische prestaties van de EU in de afgelopen decennia en is zich ten volle bewust van de ernst hiervan. Het EESC beseft ook dat de strijd nog niet gestreden is en dat er maatregelen moeten worden genomen om de situatie te verbeteren. Het EESC hoopt dat de grootste bedreiging, namelijk de inflatie, momenteel onder controle wordt gebracht. Als er geen nieuwe externe schokken komen, kan het tijdperk van een nieuw schoon, eerlijk en veerkrachtig energiesysteem weldra beginnen. |
| --- | --- |

4.2.

Het EESC maakt zich grote zorgen over de macro-economische prestaties van de EU in de afgelopen decennia en is zich ten volle bewust van de ernst hiervan. Het EESC beseft ook dat de strijd nog niet gestreden is en dat er maatregelen moeten worden genomen om de situatie te verbeteren. Het EESC hoopt dat de grootste bedreiging, namelijk de inflatie, momenteel onder controle wordt gebracht. Als er geen nieuwe externe schokken komen, kan het tijdperk van een nieuw schoon, eerlijk en veerkrachtig energiesysteem weldra beginnen.

| 4.3. | Het EESC beveelt ten zeerste aan dat de buitengewone maatregelen met betrekking tot de inkomsten strikt tijdelijk blijven. Het gebruik ervan voor een langere periode dan nodig kan leiden tot bepaalde gedragsveranderingen, sociale effecten en onnodige marktverstoring, en kan investeerders uit de betrokken bedrijfstakken ontmoedigen om te investeren. Gedurende een beperkte periode moet het aftoppingsbeleid de economische realiteit flexibel weerspiegelen en aan de marktontwikkelingen worden aangepast. Anders kan dit nadelig zijn voor de consument als de elektriciteitsprijzen dalen. |
| --- | --- |

4.3.

Het EESC beveelt ten zeerste aan dat de buitengewone maatregelen met betrekking tot de inkomsten strikt tijdelijk blijven. Het gebruik ervan voor een langere periode dan nodig kan leiden tot bepaalde gedragsveranderingen, sociale effecten en onnodige marktverstoring, en kan investeerders uit de betrokken bedrijfstakken ontmoedigen om te investeren. Gedurende een beperkte periode moet het aftoppingsbeleid de economische realiteit flexibel weerspiegelen en aan de marktontwikkelingen worden aangepast. Anders kan dit nadelig zijn voor de consument als de elektriciteitsprijzen dalen.

| 4.4. | Het EESC is een sterke voorstander van een betere consumentenbescherming. Dat is de lering die uit de gevolgen van de huidige energiecrisis voor de consument is getrokken. Dit betekent een alomvattende dienstverlening die juridische bescherming, informatie en advies, gedetailleerde instructies, uitwisseling van beste praktijken enz. omvat. Bijzondere aandacht dient uit te gaan naar degenen die het risico lopen in energiearmoede terecht te komen. |
| --- | --- |

4.4.

Het EESC is een sterke voorstander van een betere consumentenbescherming. Dat is de lering die uit de gevolgen van de huidige energiecrisis voor de consument is getrokken. Dit betekent een alomvattende dienstverlening die juridische bescherming, informatie en advies, gedetailleerde instructies, uitwisseling van beste praktijken enz. omvat. Bijzondere aandacht dient uit te gaan naar degenen die het risico lopen in energiearmoede terecht te komen.

Brussel, 14 juni 2023.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Oliver RÖPKE

---

(1)  De elektriciteitsprijzen stegen heel sterk (tot 150-300 EUR/MWh in 2022), met uiteenlopende gevolgen, afhankelijk van het lokale aandeel van gas in de opwekkingsportefeuille.

1

(2)  Uit de door de Europese Commissie gepubliceerde editie 2023 van het geharmoniseerde indexcijfer van de consumptieprijzen blijkt dat de jaarlijkse inflatie voor energie in 2022 gemiddeld 20 % bedroeg. De situatie verschilt echter van lidstaat tot lidstaat, met een piek van 65 % in Italië.

2

(3)  Economische prognose lente 2023: Eurostat.

3

(4)  Volgens het onderzoek naar kredietverlening van de ECB van januari 2023 zijn de kredietvoorwaarden voor zowel bedrijven als huishoudens in het vierde kwartaal van 2022 sterk aangescherpt. Bedrijven werden geconfronteerd met de grootste netto-aanscherping van de kredietvoorwaarden sinds de staatsschuldencrisis in de eurozone in 2011.

4

(5)  Economische prognose lente 2023: Eurostat.

5

---

| 18.8.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 293/13 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 293/13

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het tweede pakket nieuwe eigen middelen

(verkennend advies)

(2023/C 293/03)

| Rapporteur: | Philip VON BROCKDORFF |
| --- | --- |

Rapporteur:

Philip VON BROCKDORFF

Philip VON BROCKDORFF

| Raadpleging | Brief d.d. 20.1.2023 van Maroš ŠEFČOVIČ, vicevoorzitter van de Europese Commissie, belast met Interinstitutionele Betrekkingen en Prognoses |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang |
| Goedkeuring door de afdeling | 30.5.2023 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.6.2023 |
| Zitting nr. | 579 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 140/67/12 |

Raadpleging

Brief d.d. 20.1.2023 van Maroš ŠEFČOVIČ, vicevoorzitter van de Europese Commissie, belast met Interinstitutionele Betrekkingen en Prognoses

Rechtsgrond

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang

Goedkeuring door de afdeling

30.5.2023

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.6.2023

Zitting nr.

579

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

140/67/12

1.   Conclusies en aanbevelingen

Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Zoals het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) in zijn vorige advies (1) over dit onderwerp ook al heeft aangegeven, moeten de lidstaten overeenstemming bereiken over het aanboren van nieuwe eigen middelen om de schuld die met de leningen in het kader van het NextGenerationEU-herstelplan is ontstaan, af te lossen zonder dat budgetten van EU-programma’s in gevaar komen of de bijdrage van de lidstaten op basis van hun bruto nationaal inkomen (bni) substantieel toeneemt. |
| --- | --- |

1.1.

Zoals het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) in zijn vorige advies (1

| 1.2. | Bij de voorstellen voor nieuwe eigen middelen moet rekening worden gehouden met de begrotingsdruk waarmee de lidstaten als gevolg van de pandemie en de aanhoudende internationale spanningen te kampen hebben. Dit is vooral belangrijk nu de rente aan het stijgen is en daardoor het gevaar dreigt dat de nieuwe eigen middelen die de Commissie in het pakket van 2021 heeft voorgesteld ontoereikend zullen zijn om de kosten van de terugbetalingen in verband met NextGenerationEU te dekken. |
| --- | --- |

1.2.

Bij de voorstellen voor nieuwe eigen middelen moet rekening worden gehouden met de begrotingsdruk waarmee de lidstaten als gevolg van de pandemie en de aanhoudende internationale spanningen te kampen hebben. Dit is vooral belangrijk nu de rente aan het stijgen is en daardoor het gevaar dreigt dat de nieuwe eigen middelen die de Commissie in het pakket van 2021 heeft voorgesteld ontoereikend zullen zijn om de kosten van de terugbetalingen in verband met NextGenerationEU te dekken.

| 1.3. | Het EESC merkt op dat de eigen middelen op basis van niet-gerecycleerd kunststof verpakkingsafval inmiddels zijn ingevoerd. Het is zaak dat het nieuwe wetgevingsvoorstel betreffende verpakking en verpakkingsafval voor wat betreft niet-gerecycleerd kunststof verpakkingsafval op geharmoniseerde wijze goedgekeurd en omgezet wordt. Eigen middelen op basis van het volume aan gemeentelijk afval vormen nog een andere uitvoerbare optie — mits een en ander uit (milieu)technisch oogpunt haalbaar is —, die ook de circulaire economie zou ondersteunen. |
| --- | --- |

1.3.

Het EESC merkt op dat de eigen middelen op basis van niet-gerecycleerd kunststof verpakkingsafval inmiddels zijn ingevoerd. Het is zaak dat het nieuwe wetgevingsvoorstel betreffende verpakking en verpakkingsafval voor wat betreft niet-gerecycleerd kunststof verpakkingsafval op geharmoniseerde wijze goedgekeurd en omgezet wordt. Eigen middelen op basis van het volume aan gemeentelijk afval vormen nog een andere uitvoerbare optie — mits een en ander uit (milieu)technisch oogpunt haalbaar is —, die ook de circulaire economie zou ondersteunen.

| 1.4. | Het EESC dringt er bij de Commissie op aan de voorstellen inzake “Bedrijven in Europa: kader voor de belastingheffing van inkomsten” (Befit) zo spoedig mogelijk verder uit te werken. Daarbij zou zij duidelijke doelstellingen moeten bepalen om het belastinglandschap te vereenvoudigen en moeten waarborgen dat bestaande en nieuwe belastingrichtlijnen het concurrentievermogen niet ondergraven. Met name moeten de Befit-regels gebaseerd zijn op geharmoniseerde definities en normen en moeten de uit de implementatie voortvloeiende potentiële extra ontvangsten nauwkeuriger ingeschat worden. |
| --- | --- |

1.4.

Het EESC dringt er bij de Commissie op aan de voorstellen inzake “Bedrijven in Europa: kader voor de belastingheffing van inkomsten” (Befit) zo spoedig mogelijk verder uit te werken. Daarbij zou zij duidelijke doelstellingen moeten bepalen om het belastinglandschap te vereenvoudigen en moeten waarborgen dat bestaande en nieuwe belastingrichtlijnen het concurrentievermogen niet ondergraven. Met name moeten de Befit-regels gebaseerd zijn op geharmoniseerde definities en normen en moeten de uit de implementatie voortvloeiende potentiële extra ontvangsten nauwkeuriger ingeschat worden.

| 1.5. | Het EESC acht het redelijk dat wordt nagegaan, zoals ook het Europees Parlement al heeft voorgesteld, of het mogelijk is om financiële diensten in Befit op te nemen of een wereldwijde belasting op financiële transacties uit te werken, terwijl tegelijkertijd de gevolgen van het voorstel worden beoordeeld. |
| --- | --- |

1.5.

Het EESC acht het redelijk dat wordt nagegaan, zoals ook het Europees Parlement al heeft voorgesteld, of het mogelijk is om financiële diensten in Befit op te nemen of een wereldwijde belasting op financiële transacties uit te werken, terwijl tegelijkertijd de gevolgen van het voorstel worden beoordeeld.

| 1.6. | Het EESC is verheugd dat Raad en Europees Parlement overeenstemming over het mechanisme voor koolstofcorrectie aan de grens (CBAM) hebben bereikt. Teneinde een gelijk speelveld op het gebied van arbeidsvoorwaarden dichterbij te brengen zou de Commissie daarnaast kunnen overwegen om een extra heffing op te leggen aan EU-bedrijven die producten importeren van fabrikanten in derde landen die hun werknemers geen goede bescherming bieden, mits zulks in overeenstemming is met de regels van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) en volgens duidelijke criteria geïmplementeerd wordt. Tegelijkertijd wijst het EESC er nogmaals op dat een of andere vorm van exportsteun geboden is zodat EU-bedrijven zich staande kunnen houden op markten buiten de EU. |
| --- | --- |

1.6.

Het EESC is verheugd dat Raad en Europees Parlement overeenstemming over het mechanisme voor koolstofcorrectie aan de grens (CBAM) hebben bereikt. Teneinde een gelijk speelveld op het gebied van arbeidsvoorwaarden dichterbij te brengen zou de Commissie daarnaast kunnen overwegen om een extra heffing op te leggen aan EU-bedrijven die producten importeren van fabrikanten in derde landen die hun werknemers geen goede bescherming bieden, mits zulks in overeenstemming is met de regels van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) en volgens duidelijke criteria geïmplementeerd wordt. Tegelijkertijd wijst het EESC er nogmaals op dat een of andere vorm van exportsteun geboden is zodat EU-bedrijven zich staande kunnen houden op markten buiten de EU.

| 1.7. | Bij het inclusief kader van de OESO/G20 is overeengekomen dat er gedurende een bepaalde periode geen nieuwe belastingen op digitale diensten worden ingevoerd en dergelijke bestaande belastingen worden ingetrokken. Toch zou een EU-brede belasting op digitale transacties om de eigen middelen te verhogen eventueel kunnen worden overwogen indien de regels die bij het inclusief kader van de OESO/G20 zijn afgesproken, door andere belangrijke handelspartners niet worden nageleefd. |
| --- | --- |

1.7.

Bij het inclusief kader van de OESO/G20 is overeengekomen dat er gedurende een bepaalde periode geen nieuwe belastingen op digitale diensten worden ingevoerd en dergelijke bestaande belastingen worden ingetrokken. Toch zou een EU-brede belasting op digitale transacties om de eigen middelen te verhogen eventueel kunnen worden overwogen indien de regels die bij het inclusief kader van de OESO/G20 zijn afgesproken, door andere belangrijke handelspartners niet worden nageleefd.

| 1.8. | Belangrijk is dat de tweede reeks maatregelen inzake de eigen middelen in overeenstemming is met de beginselen van evenredigheid en sociale rechtvaardigheid. Daarnaast herhaalt het EESC dat alle voorstellen met betrekking tot de eigen middelen aan de hand van een effectbeoordeling getoetst moeten worden op doeltreffendheid. |
| --- | --- |

1.8.

Belangrijk is dat de tweede reeks maatregelen inzake de eigen middelen in overeenstemming is met de beginselen van evenredigheid en sociale rechtvaardigheid. Daarnaast herhaalt het EESC dat alle voorstellen met betrekking tot de eigen middelen aan de hand van een effectbeoordeling getoetst moeten worden op doeltreffendheid.

2.   Achtergrond

Achtergrond

| 2.1. | Artikel 311 VWEU bepaalt dat de EU-begroting volledig uit eigen middelen van de EU gefinancierd wordt, onverminderd andere ontvangsten. Deze middelen kunnen gedefinieerd worden als stromen van ontvangsten die rechtstreeks aan de EU worden toegewezen zonder dat er aanvullende besluiten van de lidstaten nodig zijn. In de praktijk bestaat de hoofdmoot van de EU-ontvangsten uit bijdragen van de lidstaten (2). |
| --- | --- |

2.1.

Artikel 311 VWEU bepaalt dat de EU-begroting volledig uit eigen middelen van de EU gefinancierd wordt, onverminderd andere ontvangsten. Deze middelen kunnen gedefinieerd worden als stromen van ontvangsten die rechtstreeks aan de EU worden toegewezen zonder dat er aanvullende besluiten van de lidstaten nodig zijn. In de praktijk bestaat de hoofdmoot van de EU-ontvangsten uit bijdragen van de lidstaten (2

| 2.2. | Bij de presentatie van haar werkprogramma voor 2023 kondigde de Europese Commissie aan dat zij met een voorstel voor een tweede pakket nieuwe eigen middelen zal komen, dat onder meer voortbouwt op het aangekondigde wetgevingsvoorstel betreffende één pakket belastingregels voor zakendoen in Europa (Befit). Zoals het er nu naar uitziet, wordt dat voorstel in het derde kwartaal van 2023 ingediend. Hiermee wordt het tijdschema van het interinstitutioneel akkoord dat in december 2020 werd gepresenteerd, met één jaar vervroegd (3). |
| --- | --- |

2.2.

Bij de presentatie van haar werkprogramma voor 2023 kondigde de Europese Commissie aan dat zij met een voorstel voor een tweede pakket nieuwe eigen middelen zal komen, dat onder meer voortbouwt op het aangekondigde wetgevingsvoorstel betreffende één pakket belastingregels voor zakendoen in Europa (Befit). Zoals het er nu naar uitziet, wordt dat voorstel in het derde kwartaal van 2023 ingediend. Hiermee wordt het tijdschema van het interinstitutioneel akkoord dat in december 2020 werd gepresenteerd, met één jaar vervroegd (3

| 2.3. | Dit tweede pakket eigen middelen vormt een vervolg op het eerste pakket, dat in december 2021 werd ingediend (4) en waarin drie nieuwe bronnen van ontvangsten werden voorgesteld. De eerste bron is gebaseerd op ontvangsten uit het emissiehandelssysteem (ETS), de tweede op de middelen die worden gegenereerd door het EU-mechanisme voor koolstofcorrectie aan de grens (CBAM), en de derde op het deel van de restwinsten van multinationale ondernemingen dat aan de EU-lidstaten zal worden toegerekend krachtens de recente overeenkomst van de OESO/G20 over de herverdeling van heffingsbevoegdheden (“pijler 1”). |
| --- | --- |

2.3.

Dit tweede pakket eigen middelen vormt een vervolg op het eerste pakket, dat in december 2021 werd ingediend (4

| 2.4. | Het nieuwe voorstel inzake de eigen middelen heeft tot doel de EU te voorzien van een veerkrachtige en gediversifieerde stroom van ontvangsten en zo bezuinigingen op EU-programma’s en een buitensporige verhoging van de op het bni gebaseerde bijdragen van de lidstaten aan de EU-begroting te vermijden. |
| --- | --- |

2.4.

Het nieuwe voorstel inzake de eigen middelen heeft tot doel de EU te voorzien van een veerkrachtige en gediversifieerde stroom van ontvangsten en zo bezuinigingen op EU-programma’s en een buitensporige verhoging van de op het bni gebaseerde bijdragen van de lidstaten aan de EU-begroting te vermijden.

| 2.5. | Het langetermijneffect van NextGenerationEU — het herstelplan om de ontwrichtende economische en sociale gevolgen van de pandemie op te vangen — op de EU-begroting zal in aanmerking worden genomen in het nieuwe kader, dat dusdanig is opgezet dat de nieuwe reeks eigen middelen naar behoren worden gebruikt om het geld dat de Commissie op de kapitaalmarkten voor de subsidiecomponent van NextGenerationEU heeft geleend, gespreid over de periode tot uiterlijk 2058 terug te betalen. Overigens moeten de hoofdsom en rente terugbetaald worden uit de EU-begroting, in overeenstemming met het meerjarig financieel kader (MFK). |
| --- | --- |

2.5.

Het langetermijneffect van NextGenerationEU — het herstelplan om de ontwrichtende economische en sociale gevolgen van de pandemie op te vangen — op de EU-begroting zal in aanmerking worden genomen in het nieuwe kader, dat dusdanig is opgezet dat de nieuwe reeks eigen middelen naar behoren worden gebruikt om het geld dat de Commissie op de kapitaalmarkten voor de subsidiecomponent van NextGenerationEU heeft geleend, gespreid over de periode tot uiterlijk 2058 terug te betalen. Overigens moeten de hoofdsom en rente terugbetaald worden uit de EU-begroting, in overeenstemming met het meerjarig financieel kader (MFK).

| 2.6. | Ter verrijking van haar voorstel over de tweede reeks nieuwe eigen middelen heeft de Commissie het Europees Economisch en Sociaal Comité verzocht zijn standpunt en aanbevelingen ter zake uiteen te zetten. |
| --- | --- |

2.6.

Ter verrijking van haar voorstel over de tweede reeks nieuwe eigen middelen heeft de Commissie het Europees Economisch en Sociaal Comité verzocht zijn standpunt en aanbevelingen ter zake uiteen te zetten.

| 2.7. | Het onderhavige advies vult het vorige advies van het EESC over ditzelfde onderwerp (5) aan met enkele aanpassingen in het licht van het huidige institutionele debat en de recentste ontwikkelingen. |
| --- | --- |

2.7.

Het onderhavige advies vult het vorige advies van het EESC over ditzelfde onderwerp (5

3.   Algemene opmerkingen

Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC waardeert dat het de gelegenheid krijgt om opnieuw zijn standpunt over deze voor de toekomst van het Europese integratieproces cruciale en strategische kwestie kenbaar te maken. |
| --- | --- |

3.1.

Het EESC waardeert dat het de gelegenheid krijgt om opnieuw zijn standpunt over deze voor de toekomst van het Europese integratieproces cruciale en strategische kwestie kenbaar te maken.

| 3.2. | Het debat over de herkomst van de eigen middelen en de bestemming van de eigen middelen voor de EU-begroting met inachtneming van het universaliteitsbeginsel, zou eigenlijk niet alleen tussen de Europese instellingen gevoerd moeten worden: meer in het algemeen zouden ook het bedrijfsleven, andere sociale partners en maatschappelijke organisaties, met inbegrip van een zo breed mogelijke vertegenwoordiging van EU-burgers, waaronder ouderen en kwetsbare groepen, daarbij betrokken moeten worden. |
| --- | --- |

3.2.

Het debat over de herkomst van de eigen middelen en de bestemming van de eigen middelen voor de EU-begroting met inachtneming van het universaliteitsbeginsel, zou eigenlijk niet alleen tussen de Europese instellingen gevoerd moeten worden: meer in het algemeen zouden ook het bedrijfsleven, andere sociale partners en maatschappelijke organisaties, met inbegrip van een zo breed mogelijke vertegenwoordiging van EU-burgers, waaronder ouderen en kwetsbare groepen, daarbij betrokken moeten worden.

| 3.3. | Zoals het eerder al in zijn advies over het voorstel voor een eigenmiddelenbesluit heeft opgemerkt, acht ook het EESC het noodzakelijk dat er nieuwe eigen middelen aangeboord worden, willen de agenda en doelstellingen van de EU een gedegen financiële ondersteuning kunnen krijgen zonder dat de budgetten van de EU-programma’s binnen het meerjarig financieel kader (MFK) 2021-2027 in gevaar komen en zonder dat de op het bni gebaseerde bijdrage fors wordt opgetrokken. |
| --- | --- |

3.3.

Zoals het eerder al in zijn advies over het voorstel voor een eigenmiddelenbesluit heeft opgemerkt, acht ook het EESC het noodzakelijk dat er nieuwe eigen middelen aangeboord worden, willen de agenda en doelstellingen van de EU een gedegen financiële ondersteuning kunnen krijgen zonder dat de budgetten van de EU-programma’s binnen het meerjarig financieel kader (MFK) 2021-2027 in gevaar komen en zonder dat de op het bni gebaseerde bijdrage fors wordt opgetrokken.

| 3.4. | Tegelijkertijd is het zo dat het hoge aandeel van de bni-bijdrage van de lidstaten door de invoering van de eigen middelen op basis van niet-gerecycleerd kunststof verpakkingsafval is afgenomen. Een belangrijk aandachtspunt is dat het nieuwe wetgevingsvoorstel betreffende verpakkingen en verpakkingsafval op geharmoniseerde wijze goedgekeurd en omgezet moet worden, zodat de nalevingslasten verlicht worden. |
| --- | --- |

3.4.

Tegelijkertijd is het zo dat het hoge aandeel van de bni-bijdrage van de lidstaten door de invoering van de eigen middelen op basis van niet-gerecycleerd kunststof verpakkingsafval is afgenomen. Een belangrijk aandachtspunt is dat het nieuwe wetgevingsvoorstel betreffende verpakkingen en verpakkingsafval op geharmoniseerde wijze goedgekeurd en omgezet moet worden, zodat de nalevingslasten verlicht worden.

| 3.5. | Het EESC hoopt dat de aangekondigde tweede reeks maatregelen inzake de eigen middelen in overeenstemming zal zijn met de beginselen van evenredigheid en sociale rechtvaardigheid, in die zin dat er een passend evenwicht wordt gevonden tussen enerzijds de noodzakelijke totstandbrenging van een krachtige begroting om de doelstellingen van de EU te ondersteunen en anderzijds waarborging van de sociale cohesie en een bedrijfsvriendelijk klimaat. |
| --- | --- |

3.5.

Het EESC hoopt dat de aangekondigde tweede reeks maatregelen inzake de eigen middelen in overeenstemming zal zijn met de beginselen van evenredigheid en sociale rechtvaardigheid, in die zin dat er een passend evenwicht wordt gevonden tussen enerzijds de noodzakelijke totstandbrenging van een krachtige begroting om de doelstellingen van de EU te ondersteunen en anderzijds waarborging van de sociale cohesie en een bedrijfsvriendelijk klimaat.

| 3.6. | Het is van belang een onderscheid te maken tussen de eigen middelen van de EU en het belastingbeleid van de EU: bij de eigen middelen worden belastinginstrumenten ingezet om adequate stromen van ontvangsten te genereren die naar de EU-begroting vloeien, terwijl het belastingbeleid van de EU erop gericht dient te zijn de economische integratie te stimuleren en de interne markt verder te ontwikkelen en uit te bouwen, en niet tot gevolg mag hebben dat de belastingdruk hoger wordt of de sociaal-economische integratie wordt ondermijnd. |
| --- | --- |

3.6.

Het is van belang een onderscheid te maken tussen de eigen middelen van de EU en het belastingbeleid van de EU: bij de eigen middelen worden belastinginstrumenten ingezet om adequate stromen van ontvangsten te genereren die naar de EU-begroting vloeien, terwijl het belastingbeleid van de EU erop gericht dient te zijn de economische integratie te stimuleren en de interne markt verder te ontwikkelen en uit te bouwen, en niet tot gevolg mag hebben dat de belastingdruk hoger wordt of de sociaal-economische integratie wordt ondermijnd.

| 3.7. | De Commissie zal in haar voorstel zorgvuldig rekening moeten houden met de negatieve impact van de aanhoudende Russische aanval op Oekraïne, met alle gevolgen van dien in de zin van een wereldwijde economische neergang, problemen rond toeleveringsketens en internationale spanningen. Dit levert een complexe context op, waarin we onder meer het hoofd moeten bieden aan een hardnekkige hoge inflatie en stijgende rentetarieven die deze inflatie de kop moeten indrukken. Al met al zal het voorstel van de Commissie dus het licht zien in een uiterst lastig economisch klimaat. |
| --- | --- |

3.7.

De Commissie zal in haar voorstel zorgvuldig rekening moeten houden met de negatieve impact van de aanhoudende Russische aanval op Oekraïne, met alle gevolgen van dien in de zin van een wereldwijde economische neergang, problemen rond toeleveringsketens en internationale spanningen. Dit levert een complexe context op, waarin we onder meer het hoofd moeten bieden aan een hardnekkige hoge inflatie en stijgende rentetarieven die deze inflatie de kop moeten indrukken. Al met al zal het voorstel van de Commissie dus het licht zien in een uiterst lastig economisch klimaat.

| 3.8. | Tegen deze achtergrond dient bij het uitwerken van voorstellen voor nieuwe begrotingsontvangsten van de EU daarnaast de nodige aandacht uit te gaan naar de begrotingsdruk waarmee de lidstaten als gevolg van de pandemie en de aanhoudende internationale spanningen te kampen hebben. Met de inning van ontvangsten op EU-niveau komen de nationale begrotingen verder onder druk te staan. Bovendien heeft de EU zich ertoe verplicht de NextGenerationEU-leningen terug te betalen uit de EU-begroting, en zonder nieuwe eigen middelen zullen de bijdragen van de lidstaten mogelijk verhoogd moeten worden. |
| --- | --- |

3.8.

Tegen deze achtergrond dient bij het uitwerken van voorstellen voor nieuwe begrotingsontvangsten van de EU daarnaast de nodige aandacht uit te gaan naar de begrotingsdruk waarmee de lidstaten als gevolg van de pandemie en de aanhoudende internationale spanningen te kampen hebben. Met de inning van ontvangsten op EU-niveau komen de nationale begrotingen verder onder druk te staan. Bovendien heeft de EU zich ertoe verplicht de NextGenerationEU-leningen terug te betalen uit de EU-begroting, en zonder nieuwe eigen middelen zullen de bijdragen van de lidstaten mogelijk verhoogd moeten worden.

| 3.9. | Tegelijkertijd is het zo dat de nieuwe eigen middelen die in het eerste pakket van de Commissie van 14 december 2021 zijn voorgesteld, mede gezien de hogere rentetarieven waarschijnlijk ontoereikend zullen zijn om alle huidige verplichtingen van de EU na te komen. |
| --- | --- |

3.9.

Tegelijkertijd is het zo dat de nieuwe eigen middelen die in het eerste pakket van de Commissie van 14 december 2021 zijn voorgesteld, mede gezien de hogere rentetarieven waarschijnlijk ontoereikend zullen zijn om alle huidige verplichtingen van de EU na te komen.

| 3.10. | Het is belangrijk dat de EU de beschikking heeft over een degelijke en krachtige begroting, die niet alleen haar strategische autonomie kan waarborgen, maar ook de groene en de digitale transitie met alle daaruit voortvloeiende uitdagingen en aanpassingen voor lidstaten, regio’s en lokale gemeenschappen, alsook bedrijven in heel Europa naar behoren kan ondersteunen. |
| --- | --- |

3.10.

Het is belangrijk dat de EU de beschikking heeft over een degelijke en krachtige begroting, die niet alleen haar strategische autonomie kan waarborgen, maar ook de groene en de digitale transitie met alle daaruit voortvloeiende uitdagingen en aanpassingen voor lidstaten, regio’s en lokale gemeenschappen, alsook bedrijven in heel Europa naar behoren kan ondersteunen.

| 3.11. | Voor een doeltreffende versterking van de EU-begroting en het MFK is het zaak dat de leningen voor NextGenerationEU binnen de gestelde termijn, zonder verdere verlengingen, worden terugbetaald. Worden de leningen al te lang aangehouden, dan zouden de kosten daarvan namelijk buitensporig kunnen oplopen, hetgeen zijn weerslag zou hebben op de economische groei en het sociale welzijn van toekomstige generaties. Dit gevaar dreigt met name nu de rente aan het stijgen is, waardoor de houdbaarheid van de schuldenlast op lange termijn onder druk komt en de financieringskosten onvoorspelbaar worden. |
| --- | --- |

3.11.

Voor een doeltreffende versterking van de EU-begroting en het MFK is het zaak dat de leningen voor NextGenerationEU binnen de gestelde termijn, zonder verdere verlengingen, worden terugbetaald. Worden de leningen al te lang aangehouden, dan zouden de kosten daarvan namelijk buitensporig kunnen oplopen, hetgeen zijn weerslag zou hebben op de economische groei en het sociale welzijn van toekomstige generaties. Dit gevaar dreigt met name nu de rente aan het stijgen is, waardoor de houdbaarheid van de schuldenlast op lange termijn onder druk komt en de financieringskosten onvoorspelbaar worden.

| 3.12. | Het EESC roept de Commissie op om dringend werk te maken van het voorstel inzake een gemeenschappelijke reeks regels voor de raming van de heffingsgrondslag voor in de EU gevestigde entiteiten die deel uitmaken van een groep waarvan de mondiale geconsolideerde inkomsten boven een bepaalde drempel uitkomen. Het is noodzakelijk dat dit gebeurt voordat er eigen middelen op basis van de vennootschapsbelasting worden voorgesteld. Befit zal ook bepalingen bevatten voor de toerekening, op basis van een verdeelsleutel, van winsten aan de lidstaten. Vervolgens zouden de lidstaten dan vennootschapsbelasting kunnen heffen op die winsten. |
| --- | --- |

3.12.

Het EESC roept de Commissie op om dringend werk te maken van het voorstel inzake een gemeenschappelijke reeks regels voor de raming van de heffingsgrondslag voor in de EU gevestigde entiteiten die deel uitmaken van een groep waarvan de mondiale geconsolideerde inkomsten boven een bepaalde drempel uitkomen. Het is noodzakelijk dat dit gebeurt voordat er eigen middelen op basis van de vennootschapsbelasting worden voorgesteld. Befit zal ook bepalingen bevatten voor de toerekening, op basis van een verdeelsleutel, van winsten aan de lidstaten. Vervolgens zouden de lidstaten dan vennootschapsbelasting kunnen heffen op die winsten.

| 3.13. | De Commissie heeft aangekondigd dat zij op basis van het Befit-voorstel een aanvullende stroom van eigen EU-middelen wil ontwikkelen. Zoals met de CCCTB (6)-voorstellen van 2011 en 2016 al is gebleken, zou het echter behoorlijk lastig kunnen zijn om hierover politieke overeenstemming te bereiken. |
| --- | --- |

3.13.

De Commissie heeft aangekondigd dat zij op basis van het Befit-voorstel een aanvullende stroom van eigen EU-middelen wil ontwikkelen. Zoals met de CCCTB (6

| 3.14. | Het EESC dringt erop aan dat er een debat met alle belanghebbenden over Befit wordt gevoerd, zodat er meer transparantie over de impact ervan komt. Bovendien moet Befit worden voorzien van duidelijke doelstellingen en kernbeginselen om het belastinglandschap te vereenvoudigen en te waarborgen dat bestaande en nieuwe belastingrichtlijnen het concurrentievermogen niet ondergraven. |
| --- | --- |

3.14.

Het EESC dringt erop aan dat er een debat met alle belanghebbenden over Befit wordt gevoerd, zodat er meer transparantie over de impact ervan komt. Bovendien moet Befit worden voorzien van duidelijke doelstellingen en kernbeginselen om het belastinglandschap te vereenvoudigen en te waarborgen dat bestaande en nieuwe belastingrichtlijnen het concurrentievermogen niet ondergraven.

| 3.15. | Mogelijke Befit-regels moeten gebaseerd zijn op geharmoniseerde definities en normen zodat het voorstel op de gehele interne markt naar behoren zijn beslag kan krijgen. Daarnaast moeten de potentiële extra ontvangsten in verband met de implementatie van Befit nauwkeuriger ingeschat worden, mochten dergelijke ontvangsten ook daadwerkelijk gegenereerd worden (7). |
| --- | --- |

3.15.

Mogelijke Befit-regels moeten gebaseerd zijn op geharmoniseerde definities en normen zodat het voorstel op de gehele interne markt naar behoren zijn beslag kan krijgen. Daarnaast moeten de potentiële extra ontvangsten in verband met de implementatie van Befit nauwkeuriger ingeschat worden, mochten dergelijke ontvangsten ook daadwerkelijk gegenereerd worden (7

| 3.16. | Sowieso zijn de ontvangsten uit de vennootschapsbelasting altijd onderhevig aan volatiliteit, waardoor het ingewikkeld is om toekomstige belastingontvangsten ten behoeve van de eigen middelen nauwkeurig in te schatten. Dit is zeker ook het geval in de huidige economische context, die wordt gekenmerkt door hoge inflatie en stijgende rente. De Commissie zou er goed aan doen gerichte studies en, in het kader van een effectbeoordeling, simulaties uit te voeren om een solide reeks eigen middelen vast te stellen die via Befit geïnd zouden kunnen worden. Wel waarschuwt het EESC voor eventuele extra nalevingskosten voor bedrijven. |
| --- | --- |

3.16.

Sowieso zijn de ontvangsten uit de vennootschapsbelasting altijd onderhevig aan volatiliteit, waardoor het ingewikkeld is om toekomstige belastingontvangsten ten behoeve van de eigen middelen nauwkeurig in te schatten. Dit is zeker ook het geval in de huidige economische context, die wordt gekenmerkt door hoge inflatie en stijgende rente. De Commissie zou er goed aan doen gerichte studies en, in het kader van een effectbeoordeling, simulaties uit te voeren om een solide reeks eigen middelen vast te stellen die via Befit geïnd zouden kunnen worden. Wel waarschuwt het EESC voor eventuele extra nalevingskosten voor bedrijven.

| 3.17. | Aangezien het voorstel van de Commissie inzake Befit zal voortbouwen op de tweepijlerbenadering van het inclusief kader van de OESO en de G20 met betrekking tot de toewijzing van winsten (pijler 1) en op de aanvullende regels (pijler 2), spoort het EESC de Commissie aan haar werkzaamheden ter zake nauw te blijven afstemmen op de internationale initiatieven. |
| --- | --- |

3.17.

Aangezien het voorstel van de Commissie inzake Befit zal voortbouwen op de tweepijlerbenadering van het inclusief kader van de OESO en de G20 met betrekking tot de toewijzing van winsten (pijler 1) en op de aanvullende regels (pijler 2), spoort het EESC de Commissie aan haar werkzaamheden ter zake nauw te blijven afstemmen op de internationale initiatieven.

| 3.18. | Zoals ook het Europees Parlement al heeft voorgesteld, zou nagegaan kunnen worden of het mogelijk is om financiële diensten in Befit op te nemen of een wereldwijde belasting op financiële transacties uit te werken, terwijl tegelijkertijd de mogelijke gevolgen worden beoordeeld. De nieuwe belastingvoorschriften zouden dan gecombineerd moeten worden met specifieke regels om een deel van de verwachte extra belastingontvangsten te bestemmen voor de eigen middelen van de EU. |
| --- | --- |

3.18.

Zoals ook het Europees Parlement al heeft voorgesteld, zou nagegaan kunnen worden of het mogelijk is om financiële diensten in Befit op te nemen of een wereldwijde belasting op financiële transacties uit te werken, terwijl tegelijkertijd de mogelijke gevolgen worden beoordeeld. De nieuwe belastingvoorschriften zouden dan gecombineerd moeten worden met specifieke regels om een deel van de verwachte extra belastingontvangsten te bestemmen voor de eigen middelen van de EU.

| 3.19. | Het EESC herinnert eraan dat het CBAM, waarover de Raad en het Europees Parlement overeenstemming hebben bereikt, uitsluitend is bedoeld om de handelspartners van de EU te motiveren om, net als de EU, hun productie koolstofvrij te maken. Al in het eerste pakket is voorgesteld om de CBAM-ontvangsten te bestemmen voor de eigen middelen. Daarnaast zou de Commissie kunnen overwegen om een extra heffing op te leggen aan EU-bedrijven die producten importeren van fabrikanten in derde landen die hun werknemers geen goede bescherming bieden. Een dergelijke optie moet dan wel in overeenstemming zijn met de regels van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) en volgens duidelijke criteria geïmplementeerd worden. Met deze heffing zou werknemers in derde landen enige bescherming kunnen worden geboden en zou een gelijk speelveld tussen de EU en andere handelsblokken op het gebied van arbeidsvoorwaarden dichterbij gebracht kunnen worden. Tegelijkertijd is volgens het EESC een of andere vorm van exportsteun geboden zodat EU-bedrijven zich staande kunnen houden op markten buiten de EU. Dit werd ook al benadrukt in een vorig EESC-advies over het CBAM. |
| --- | --- |

3.19.

Het EESC herinnert eraan dat het CBAM, waarover de Raad en het Europees Parlement overeenstemming hebben bereikt, uitsluitend is bedoeld om de handelspartners van de EU te motiveren om, net als de EU, hun productie koolstofvrij te maken. Al in het eerste pakket is voorgesteld om de CBAM-ontvangsten te bestemmen voor de eigen middelen. Daarnaast zou de Commissie kunnen overwegen om een extra heffing op te leggen aan EU-bedrijven die producten importeren van fabrikanten in derde landen die hun werknemers geen goede bescherming bieden. Een dergelijke optie moet dan wel in overeenstemming zijn met de regels van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) en volgens duidelijke criteria geïmplementeerd worden. Met deze heffing zou werknemers in derde landen enige bescherming kunnen worden geboden en zou een gelijk speelveld tussen de EU en andere handelsblokken op het gebied van arbeidsvoorwaarden dichterbij gebracht kunnen worden. Tegelijkertijd is volgens het EESC een of andere vorm van exportsteun geboden zodat EU-bedrijven zich staande kunnen houden op markten buiten de EU. Dit werd ook al benadrukt in een vorig EESC-advies over het CBAM.

| 3.20. | Bij het inclusief kader van de OESO/G20 is overeengekomen dat er gedurende een bepaalde periode geen nieuwe belastingen op digitale diensten worden ingevoerd en dergelijke bestaande belastingen worden ingetrokken. Toch zou een EU-brede belasting op digitale transacties om de eigen middelen te verhogen eventueel kunnen worden overwogen, maar alleen indien de regels die bij het inclusief kader van de OESO/G20 zijn afgesproken, door andere belangrijke handelspartners niet worden nageleefd. |
| --- | --- |

3.20.

Bij het inclusief kader van de OESO/G20 is overeengekomen dat er gedurende een bepaalde periode geen nieuwe belastingen op digitale diensten worden ingevoerd en dergelijke bestaande belastingen worden ingetrokken. Toch zou een EU-brede belasting op digitale transacties om de eigen middelen te verhogen eventueel kunnen worden overwogen, maar alleen indien de regels die bij het inclusief kader van de OESO/G20 zijn afgesproken, door andere belangrijke handelspartners niet worden nageleefd.

| 3.21. | Daar waar het uit (milieu)technisch oogpunt haalbaar is om gemeentelijk afval te recyclen, zijn op statistieken gebaseerde eigen middelen op basis van het volume aan gemeentelijk afval nog een andere optie om het storten en verbranden van afval duurder te maken dan recycling en zo de circulaire economie in de hele interne markt te ondersteunen. |
| --- | --- |

3.21.

Daar waar het uit (milieu)technisch oogpunt haalbaar is om gemeentelijk afval te recyclen, zijn op statistieken gebaseerde eigen middelen op basis van het volume aan gemeentelijk afval nog een andere optie om het storten en verbranden van afval duurder te maken dan recycling en zo de circulaire economie in de hele interne markt te ondersteunen.

| 3.22. | Net als zijn vorige advies over het voorstel voor een eigenmiddelenbesluit wijst het EESC erop dat het innen, het beheren en het vervolgens uitgeven van de eigen middelen in alle stadia efficiënt en doeltreffend moeten verlopen. Dit is van cruciaal en strategisch belang willen de eigen middelen adequaat en doeltreffend ingezet kunnen worden om de ambitieuze doelstellingen op de agenda van de Commissie te verwezenlijken. |
| --- | --- |

3.22.

Net als zijn vorige advies over het voorstel voor een eigenmiddelenbesluit wijst het EESC erop dat het innen, het beheren en het vervolgens uitgeven van de eigen middelen in alle stadia efficiënt en doeltreffend moeten verlopen. Dit is van cruciaal en strategisch belang willen de eigen middelen adequaat en doeltreffend ingezet kunnen worden om de ambitieuze doelstellingen op de agenda van de Commissie te verwezenlijken.

| 3.23. | Tot slot herhaalt het EESC, eveneens in overeenstemming met zijn eerdere advies, dat alle voorstellen inzake eigen middelen moeten worden geschraagd door een effectbeoordeling waarin wordt gekeken naar de doeltreffendheid van de voorgestelde maatregelen en met name ook naar de ontvangsten die dergelijke maatregelen naar verwachting zullen genereren. |
| --- | --- |

3.23.

Tot slot herhaalt het EESC, eveneens in overeenstemming met zijn eerdere advies, dat alle voorstellen inzake eigen middelen moeten worden geschraagd door een effectbeoordeling waarin wordt gekeken naar de doeltreffendheid van de voorgestelde maatregelen en met name ook naar de ontvangsten die dergelijke maatregelen naar verwachting zullen genereren.

Brussel, 14 juni 2023.

Voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Oliver RÖPKE

---

(1)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s over de volgende generatie eigen middelen voor de EU-begroting (COM(2021) 566 final) over het voorstel voor een verordening van de Raad houdende wijziging van Verordening (EU, Euratom) 2020/2093 tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2021-2027 (COM(2021) 569 final — 2021/0429 (APP)) en over het voorstel voor een besluit van de Raad tot wijziging van Besluit (EU, Euratom) 2020/2053 betreffende het stelsel van eigen middelen van de Europese Unie (COM(2021) 570 final — 2021/0430 (CNS)) (PB C 323 van 26.8.2022, blz. 48).

1

(2)  Onderzoeksdienst van het Europees Parlement.

2

(3)  Interinstitutioneel Akkoord van 16 december 2020 tussen het Europees Parlement, de Raad van de Europese Unie en de Europese Commissie betreffende begrotingsdiscipline, samenwerking in begrotingszaken en goed financieel beheer, alsmede betreffende nieuwe eigen middelen, met inbegrip van een routekaart voor de invoering van nieuwe eigen middelen (L433I/28).

3

(4)  COM(2021) 566 final.

4

(5)  Advies van het EESC over het voorstel voor een besluit betreffende de eigen middelen (PB C 323 van 26.8.2022, blz. 48).

5

voorstel voor een besluit betreffende de eigen middelen

(6)  Gemeenschappelijke geconsolideerde heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting

6

(7)  Doel van Befit is het vereenvoudigen en het mogelijk maken van een effectieve consolidatie van winsten en verliezen, niet noodzakelijkerwijs het innen van meer ontvangsten.

7

---

BIJLAGE

De volgende wijzigingsvoorstellen zijn tijdens de behandeling van het advies verworpen, hoewel er meer dan een kwart van de stemmen voor werd uitgebracht (artikel 74, lid 3, rvo):

WIJZIGINGSVOORSTEL 3

ECO/617 — Tweede pakket nieuwe eigen middelen

Paragraaf 3.18

Als volgt wijzigen

| Afdelingsadvies | Wijzigingsvoorstel |
| --- | --- |
| Zoals ook het Europees Parlement al heeft voorgesteld zou nagegaan kunnen worden of het mogelijk is om financiële diensten in Befit op te nemen of een wereldwijde belasting op financiële transacties uit te werken. De nieuwe belastingvoorschriften zouden dan gecombineerd moeten worden met specifieke regels om een deel van de verwachte extra belastingontvangsten te bestemmen voor de eigen middelen van de EU. Wel zou het zo kunnen zijn dat een belasting op financiële transacties het concurrentievermogen van de EU kan aantasten, vooral als die belasting alleen binnen de EU wordt geheven. Een brede belasting op financiële transacties zal bovendien waarschijnlijk niet veel ontvangsten genereren, maar kan wel negatief uitpakken voor Europese bedrijven en huishoudens, met als mogelijk gevolg dat de groei wordt vertraagd en de overheidsfinanciën dus verder onder druk komen te staan. | Zoals ook het Europees Parlement al heeft voorgesteld zou nagegaan kunnen worden of het mogelijk is om financiële diensten in Befit op te nemen of een wereldwijde belasting op financiële transacties uit te werken (9). De nieuwe belastingvoorschriften zouden dan gecombineerd moeten worden met specifieke regels om een deel van de verwachte extra belastingontvangsten te bestemmen voor de eigen middelen van de EU. Wel zou het zo kunnen zijn dat een belasting op financiële transacties het concurrentievermogen van de EU kan aantasten, vooral als die belasting alleen binnen de EU wordt geheven. Een brede belasting op financiële transacties zal bovendien waarschijnlijk niet veel ontvangsten genereren, maar kan wel negatief uitpakken voor Europese bedrijven en huishoudens, met als mogelijk gevolg dat de groei wordt vertraagd en de overheidsfinanciën dus verder onder druk komen te staan. |

Afdelingsadvies

Wijzigingsvoorstel

Zoals ook het Europees Parlement al heeft voorgesteld zou nagegaan kunnen worden of het mogelijk is om financiële diensten in Befit op te nemen of een wereldwijde belasting op financiële transacties uit te werken. De nieuwe belastingvoorschriften zouden dan gecombineerd moeten worden met specifieke regels om een deel van de verwachte extra belastingontvangsten te bestemmen voor de eigen middelen van de EU. Wel zou het zo kunnen zijn dat een belasting op financiële transacties het concurrentievermogen van de EU kan aantasten, vooral als die belasting alleen binnen de EU wordt geheven. Een brede belasting op financiële transacties zal bovendien waarschijnlijk niet veel ontvangsten genereren, maar kan wel negatief uitpakken voor Europese bedrijven en huishoudens, met als mogelijk gevolg dat de groei wordt vertraagd en de overheidsfinanciën dus verder onder druk komen te staan.

Zoals ook het Europees Parlement al heeft voorgesteld zou nagegaan kunnen worden of het mogelijk is om financiële diensten in Befit op te nemen of een wereldwijde belasting op financiële transacties uit te werken (9). De nieuwe belastingvoorschriften zouden dan gecombineerd moeten worden met specifieke regels om een deel van de verwachte extra belastingontvangsten te bestemmen voor de eigen middelen van de EU. Wel zou het zo kunnen zijn dat een belasting op financiële transacties het concurrentievermogen van de EU kan aantasten, vooral als die belasting alleen binnen de EU wordt geheven. Een brede belasting op financiële transacties zal bovendien waarschijnlijk niet veel ontvangsten genereren, maar kan wel negatief uitpakken voor Europese bedrijven en huishoudens, met als mogelijk gevolg dat de groei wordt vertraagd en de overheidsfinanciën dus verder onder druk komen te staan.

Motivering

Dit is zeer belangrijke achtergrondinformatie om toe te voegen, aangezien ermee voor de lezer van het advies duidelijk wordt gemaakt hoe politiek ingewikkeld de invoering van een FTT in alle EU-lidstaten nog altijd is, terwijl het wetgevingsinitiatief van de Commissie al van bijna 12 jaar geleden dateert. Dit bewijst alleen maar dat er grote twijfel is over de voordelen van de invoering van een FTT alleen in de EU of alleen in sommige lidstaten.

Stemuitslag:

| Vóór: | 80 |
| --- | --- |
| Tegen: | 122 |
| Onthoudingen: | 14 |

Vóór:

80

Tegen:

122

Onthoudingen:

14

WIJZIGINGSVOORSTEL

ECO/617 — Tweede pakket nieuwe eigen middelen

Paragraaf 3.19

Als volgt wijzigen

| Afdelingsadvies | Wijzigingsvoorstel |
| --- | --- |
| Het EESC herinnert eraan dat het CBAM, waarover de Raad en het Europees Parlement overeenstemming hebben bereikt, uitsluitend is bedoeld om de handelspartners van de EU te motiveren om, net als de EU, hun productie koolstofvrij te maken. Al in het eerste pakket is voorgesteld om de CBAM-ontvangsten te bestemmen voor de eigen middelen.
  Daarnaast zou de Commissie kunnen overwegen om een extra heffing op te leggen aan EU-bedrijven die producten importeren van fabrikanten in derde landen die hun werknemers geen goede bescherming bieden. Een dergelijke optie moet dan wel in overeenstemming zijn met de regels van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) en volgens duidelijke criteria geïmplementeerd worden. Met deze heffing zou werknemers in derde landen enige bescherming kunnen worden geboden en zou een gelijk speelveld tussen de EU en andere handelsblokken op het gebied van arbeidsvoorwaarden dichterbij gebracht kunnen worden.
  Tegelijkertijd is volgens het EESC een of andere vorm van exportsteun geboden zodat EU-bedrijven zich staande kunnen houden op markten buiten de EU. Dit werd ook al benadrukt in een vorig EESC-advies over het CBAM. | Het EESC herinnert eraan dat het CBAM, waarover de Raad en het Europees Parlement overeenstemming hebben bereikt, uitsluitend is bedoeld om de handelspartners van de EU te motiveren om, net als de EU, hun productie koolstofvrij te maken. Al in het eerste pakket is voorgesteld om de CBAM-ontvangsten te bestemmen voor de eigen middelen. Tegelijkertijd is volgens het EESC een of andere vorm van exportsteun geboden zodat EU-bedrijven zich staande kunnen houden op markten buiten de EU. Dit werd ook al benadrukt in een vorig EESC-advies over het CBAM. |

Afdelingsadvies

Wijzigingsvoorstel

Het EESC herinnert eraan dat het CBAM, waarover de Raad en het Europees Parlement overeenstemming hebben bereikt, uitsluitend is bedoeld om de handelspartners van de EU te motiveren om, net als de EU, hun productie koolstofvrij te maken. Al in het eerste pakket is voorgesteld om de CBAM-ontvangsten te bestemmen voor de eigen middelen.
  Daarnaast zou de Commissie kunnen overwegen om een extra heffing op te leggen aan EU-bedrijven die producten importeren van fabrikanten in derde landen die hun werknemers geen goede bescherming bieden. Een dergelijke optie moet dan wel in overeenstemming zijn met de regels van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) en volgens duidelijke criteria geïmplementeerd worden. Met deze heffing zou werknemers in derde landen enige bescherming kunnen worden geboden en zou een gelijk speelveld tussen de EU en andere handelsblokken op het gebied van arbeidsvoorwaarden dichterbij gebracht kunnen worden.
  Tegelijkertijd is volgens het EESC een of andere vorm van exportsteun geboden zodat EU-bedrijven zich staande kunnen houden op markten buiten de EU. Dit werd ook al benadrukt in een vorig EESC-advies over het CBAM.

Het EESC herinnert eraan dat het CBAM, waarover de Raad en het Europees Parlement overeenstemming hebben bereikt, uitsluitend is bedoeld om de handelspartners van de EU te motiveren om, net als de EU, hun productie koolstofvrij te maken. Al in het eerste pakket is voorgesteld om de CBAM-ontvangsten te bestemmen voor de eigen middelen. Tegelijkertijd is volgens het EESC een of andere vorm van exportsteun geboden zodat EU-bedrijven zich staande kunnen houden op markten buiten de EU. Dit werd ook al benadrukt in een vorig EESC-advies over het CBAM.

Motivering

Zie de motivering bij het wijzigingsvoorstel m.b.t. paragraaf 1.6.

Stemuitslag:

| Vóór: | 78 |
| --- | --- |
| Tegen: | 129 |
| Onthoudingen: | 11 |

Vóór:

78

Tegen:

129

Onthoudingen:

11

De volgende wijzigingsvoorstellen werden tijdens de beraadslagingen goedgekeurd, maar ten minste een kwart van de stemmen was voor behoud van de oorspronkelijke tekst (artikel 74, lid 4, van het reglement van orde):

WIJZIGINGSVOORSTEL 1

ECO/617 — Tweede pakket nieuwe eigen middelen

Paragraaf 3.18

Als volgt wijzigen

| Afdelingsadvies | Wijzigingsvoorstel |
| --- | --- |
| Zoals ook het Europees Parlement al heeft voorgesteld zou nagegaan kunnen worden of het mogelijk is om financiële diensten in Befit op te nemen of een wereldwijde belasting op financiële transacties uit te werken. De nieuwe belastingvoorschriften zouden dan gecombineerd moeten worden met specifieke regels om een deel van de verwachte extra belastingontvangsten te bestemmen voor de eigen middelen van de EU.
  Wel zou het zo kunnen zijn dat een belasting op financiële transacties het concurrentievermogen van de EU kan aantasten, vooral als die belasting alleen binnen de EU wordt geheven. Een brede belasting op financiële transacties zal bovendien waarschijnlijk niet veel ontvangsten genereren, maar kan wel negatief uitpakken voor Europese bedrijven en huishoudens, met als mogelijk gevolg dat de groei wordt vertraagd en de overheidsfinanciën dus verder onder druk komen te staan. | Zoals ook het Europees Parlement al heeft voorgesteld zou nagegaan kunnen worden of het mogelijk is om financiële diensten in Befit op te nemen of een wereldwijde belasting op financiële transacties uit te werken
  , terwijl tegelijkertijd de mogelijke gevolgen worden beoordeeld
  . De nieuwe belastingvoorschriften zouden dan gecombineerd moeten worden met specifieke regels om een deel van de verwachte extra belastingontvangsten te bestemmen voor de eigen middelen van de EU. |

Afdelingsadvies

Wijzigingsvoorstel

Zoals ook het Europees Parlement al heeft voorgesteld zou nagegaan kunnen worden of het mogelijk is om financiële diensten in Befit op te nemen of een wereldwijde belasting op financiële transacties uit te werken. De nieuwe belastingvoorschriften zouden dan gecombineerd moeten worden met specifieke regels om een deel van de verwachte extra belastingontvangsten te bestemmen voor de eigen middelen van de EU.
  Wel zou het zo kunnen zijn dat een belasting op financiële transacties het concurrentievermogen van de EU kan aantasten, vooral als die belasting alleen binnen de EU wordt geheven. Een brede belasting op financiële transacties zal bovendien waarschijnlijk niet veel ontvangsten genereren, maar kan wel negatief uitpakken voor Europese bedrijven en huishoudens, met als mogelijk gevolg dat de groei wordt vertraagd en de overheidsfinanciën dus verder onder druk komen te staan.

Zoals ook het Europees Parlement al heeft voorgesteld zou nagegaan kunnen worden of het mogelijk is om financiële diensten in Befit op te nemen of een wereldwijde belasting op financiële transacties uit te werken
  , terwijl tegelijkertijd de mogelijke gevolgen worden beoordeeld
  . De nieuwe belastingvoorschriften zouden dan gecombineerd moeten worden met specifieke regels om een deel van de verwachte extra belastingontvangsten te bestemmen voor de eigen middelen van de EU.

Stemuitslag:

| Vóór: | 96 |
| --- | --- |
| Tegen: | 91 |
| Onthoudingen: | 15 |

Vóór:

96

Tegen:

91

Onthoudingen:

15

WIJZIGINGSVOORSTEL 2

ECO/617 — Tweede pakket nieuwe eigen middelen

Agendapunt 1.5

Als volgt wijzigen

| Afdelingsadvies | Wijzigingsvoorstel |
| --- | --- |
| Het EESC acht het redelijk dat wordt nagegaan, zoals ook het Europees Parlement al heeft voorgesteld, of het mogelijk is om financiële diensten in Befit op te nemen of een wereldwijde belasting op financiële transacties uit te werken.
  Wel zou het zo kunnen zijn dat een belasting op financiële transacties gevolgen heeft voor het concurrentievermogen en geen significante extra ontvangsten genereert. | Het EESC acht het redelijk dat wordt nagegaan, zoals ook het Europees Parlement al heeft voorgesteld, of het mogelijk is om financiële diensten in Befit op te nemen of een wereldwijde belasting op financiële transacties uit te werken
  , terwijl tegelijkertijd de gevolgen van het voorstel worden beoordeeld
  . |

Afdelingsadvies

Wijzigingsvoorstel

Het EESC acht het redelijk dat wordt nagegaan, zoals ook het Europees Parlement al heeft voorgesteld, of het mogelijk is om financiële diensten in Befit op te nemen of een wereldwijde belasting op financiële transacties uit te werken.
  Wel zou het zo kunnen zijn dat een belasting op financiële transacties gevolgen heeft voor het concurrentievermogen en geen significante extra ontvangsten genereert.

Het EESC acht het redelijk dat wordt nagegaan, zoals ook het Europees Parlement al heeft voorgesteld, of het mogelijk is om financiële diensten in Befit op te nemen of een wereldwijde belasting op financiële transacties uit te werken
  , terwijl tegelijkertijd de gevolgen van het voorstel worden beoordeeld
  .

Stemuitslag:

| Vóór: | 126 |
| --- | --- |
| Tegen: | 79 |
| Onthoudingen: | 8 |

Vóór:

126

Tegen:

79

Onthoudingen:

8

---

(9)  

  Op 28 september 2011 kwam de Commissie met een voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende een gemeenschappelijk stelsel van belasting op financiële transacties (FTT) en tot wijziging van Richtlijn 2008/7/EG. In de Raad werd er geen overeenstemming over bereikt en op 14 februari 2013 kwam de Commissie met een voorstel om in elf lidstaten een belasting op financiële transacties (FTT) in te voeren via het instrument van “nauwere samenwerking”. Het dossier zit ook bij deze lidstaten nog steeds vast, ook al is het regelmatig besproken in de Raad Ecofin
  .

---

| 18.8.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 293/21 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 293/21

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de gezamenlijke mededeling aan het Europees Parlement en de Raad: Het EU-beleid op het gebied van cyberdefensie

(initiatiefadvies)

(2023/C 293/04)

| Rapporteur: | Anastasis YIAPANIS |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Alberto MAZZOLA |

Rapporteur:

Anastasis YIAPANIS

Anastasis YIAPANIS

Corapporteur:

Alberto MAZZOLA

Alberto MAZZOLA

| Besluit van de voltallige vergadering | 20.9.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 52, lid 2, van het reglement van orde |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Adviescommissie Industriële Reconversie (CCMI) |
| Goedkeuring door de afdeling | 27.3.2023 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.6.2023 |
| Zitting nr. | 579 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 208/1/2 |

Besluit van de voltallige vergadering

20.9.2022

Rechtsgrond

Artikel 52, lid 2, van het reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Adviescommissie Industriële Reconversie (CCMI)

Goedkeuring door de afdeling

27.3.2023

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.6.2023

Zitting nr.

579

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

208/1/2

1.   Conclusies en aanbevelingen

Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) steunt het voorgestelde EU-beleid op het gebied van cyberdefensie, maar had verwacht dat het maatschappelijk middenveld een prominentere rol zou krijgen bij de uitwerking van de desbetreffende voorstellen. Het EESC kan op dit moment moeilijk beoordelen of de in de gezamenlijke mededeling geschetste toekomstige initiatieven zullen worden uitgevoerd en de beoogde resultaten zullen opleveren. Het dringt er bij de EU-instellingen en de lidstaten op aan prioriteit te geven aan de aangekondigde initiatieven en er snel werk van te maken. |
| --- | --- |

1.1.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) steunt het voorgestelde EU-beleid op het gebied van cyberdefensie, maar had verwacht dat het maatschappelijk middenveld een prominentere rol zou krijgen bij de uitwerking van de desbetreffende voorstellen. Het EESC kan op dit moment moeilijk beoordelen of de in de gezamenlijke mededeling geschetste toekomstige initiatieven zullen worden uitgevoerd en de beoogde resultaten zullen opleveren. Het dringt er bij de EU-instellingen en de lidstaten op aan prioriteit te geven aan de aangekondigde initiatieven en er snel werk van te maken.

| 1.2. | Het EESC benadrukt de noodzaak van aanvullende maatregelen om de EU beter in staat te stellen cyberdreigingen op te sporen, en zou graag zien dat O&O-financiering gericht wordt op de ontwikkeling van geavanceerde Europese capaciteit. Samenwerking tussen de particuliere en de openbare sector is essentieel en mag geen eenrichtingsverkeer zijn. Het EESC is van mening dat EU-coördinatie nodig is om versnippering tegen te gaan en samenwerking en gezamenlijke investeringen tussen de lidstaten te waarborgen. |
| --- | --- |

1.2.

Het EESC benadrukt de noodzaak van aanvullende maatregelen om de EU beter in staat te stellen cyberdreigingen op te sporen, en zou graag zien dat O&O-financiering gericht wordt op de ontwikkeling van geavanceerde Europese capaciteit. Samenwerking tussen de particuliere en de openbare sector is essentieel en mag geen eenrichtingsverkeer zijn. Het EESC is van mening dat EU-coördinatie nodig is om versnippering tegen te gaan en samenwerking en gezamenlijke investeringen tussen de lidstaten te waarborgen.

| 1.3. | Het EESC steunt de oprichting van het EU-coördinatiecentrum voor cyberdefensie. Daarnaast beveelt het aan dat de lidstaten zich ertoe verplichten 24/7 snel te reageren, en dat ze de cyberparaatheid en de prestaties van de EU-mechanismen voor respons op cybercrises evalueren, met bijzondere aandacht voor zowel de militaire capaciteit als de in de NIS2-richtlijn van het Europees Parlement en de Raad (1) genoemde kritieke sectoren. Het EESC is voorstander van de uitbreiding van het mandaat van het Europees Kenniscentrum voor cyberbeveiliging (ECCC) om het werk van het EU-coördinatiecentrum voor cyberdefensie te ondersteunen. |
| --- | --- |

1.3.

Het EESC steunt de oprichting van het EU-coördinatiecentrum voor cyberdefensie. Daarnaast beveelt het aan dat de lidstaten zich ertoe verplichten 24/7 snel te reageren, en dat ze de cyberparaatheid en de prestaties van de EU-mechanismen voor respons op cybercrises evalueren, met bijzondere aandacht voor zowel de militaire capaciteit als de in de NIS2-richtlijn van het Europees Parlement en de Raad (1

| 1.4. | Het EESC is van mening dat een dynamisch platform om realtimetests uit te voeren en informatie te delen moet worden ontwikkeld, of van de particuliere sector moet worden overgenomen, teneinde de strategische autonomie en soevereiniteit van de Unie op het gebied van cyberbeveiliging te versterken en huidige hiaten in de bestaande capaciteit op te sporen. Zo’n platform kan ook worden gebruikt voor het uitwisselen van beste praktijken, het melden van cyberincidenten en het opstellen van een EU-lijst van alle cybercriminelen. |
| --- | --- |

1.4.

Het EESC is van mening dat een dynamisch platform om realtimetests uit te voeren en informatie te delen moet worden ontwikkeld, of van de particuliere sector moet worden overgenomen, teneinde de strategische autonomie en soevereiniteit van de Unie op het gebied van cyberbeveiliging te versterken en huidige hiaten in de bestaande capaciteit op te sporen. Zo’n platform kan ook worden gebruikt voor het uitwisselen van beste praktijken, het melden van cyberincidenten en het opstellen van een EU-lijst van alle cybercriminelen.

| 1.5. | Het EESC benadrukt de noodzaak van een betere voorbereiding op cyberaanvallen zoals de Russische in Oekraïne, die met name gericht zijn op kritieke infrastructuur. Samenwerking tussen civiele en militaire ecosystemen, ook bij gesimuleerde cyberaanvallen als test, is cruciaal voor efficiënt crisismanagement, interoperabiliteit en het voorkomen van dubbel werk en dubbele investeringen. |
| --- | --- |

1.5.

Het EESC benadrukt de noodzaak van een betere voorbereiding op cyberaanvallen zoals de Russische in Oekraïne, die met name gericht zijn op kritieke infrastructuur. Samenwerking tussen civiele en militaire ecosystemen, ook bij gesimuleerde cyberaanvallen als test, is cruciaal voor efficiënt crisismanagement, interoperabiliteit en het voorkomen van dubbel werk en dubbele investeringen.

| 1.6. | Bij investeringen in cyberdefensie zou voorrang moeten worden gegeven aan de bescherming van burgers en kritieke infrastructuur in de EU, onder meer door gebruik te maken van betrouwbare leveranciers van hardware en software. De EU en de lidstaten zouden in overleg met relevante particuliere stakeholders tijdig afspraken moeten maken over het bijwerken van prioriteiten en investeringen. |
| --- | --- |

1.6.

Bij investeringen in cyberdefensie zou voorrang moeten worden gegeven aan de bescherming van burgers en kritieke infrastructuur in de EU, onder meer door gebruik te maken van betrouwbare leveranciers van hardware en software. De EU en de lidstaten zouden in overleg met relevante particuliere stakeholders tijdig afspraken moeten maken over het bijwerken van prioriteiten en investeringen.

| 1.7. | De EU moet de nodige capaciteit ontwikkelen en in stand houden om haar digitale economie, samenleving, democratie en kritieke technologieën te beveiligen, en om essentiële diensten op het gebied van cyberbeveiliging te leveren. Om de strategische autonomie van de EU te waarborgen, is het van vitaal belang dat de afhankelijkheid van derde landen wordt verminderd. Het EESC acht het essentieel dat de EU een middellangetermijnaanpak vaststelt voor autonomie op het gebied van sleuteltechnologieën, en pleit er sterk voor dat onderzoeks- en productiefaciliteiten worden opgericht door in de EU gevestigde bedrijven, met een passend Europees industriebeleid dat gericht is op een autonoom cyberecosysteem. |
| --- | --- |

1.7.

De EU moet de nodige capaciteit ontwikkelen en in stand houden om haar digitale economie, samenleving, democratie en kritieke technologieën te beveiligen, en om essentiële diensten op het gebied van cyberbeveiliging te leveren. Om de strategische autonomie van de EU te waarborgen, is het van vitaal belang dat de afhankelijkheid van derde landen wordt verminderd. Het EESC acht het essentieel dat de EU een middellangetermijnaanpak vaststelt voor autonomie op het gebied van sleuteltechnologieën, en pleit er sterk voor dat onderzoeks- en productiefaciliteiten worden opgericht door in de EU gevestigde bedrijven, met een passend Europees industriebeleid dat gericht is op een autonoom cyberecosysteem.

| 1.8. | Kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) moeten specifieke steun krijgen en toegang hebben tot financieringsprogramma’s die hun weerbaarheid tegen cyberaanvallen vergroten, alsook tot bijstand, opleiding en onderwijs op het gebied van cyberrisico’s en de manier waarop zij zich daartegen kunnen beschermen. De EU moet een stimuleringsmechanisme creëren om ervoor te zorgen dat kmo’s er geleidelijk mee vertrouwd raken en om de ontwikkeling van innovatieve kmo’s te bevorderen. |
| --- | --- |

1.8.

Kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) moeten specifieke steun krijgen en toegang hebben tot financieringsprogramma’s die hun weerbaarheid tegen cyberaanvallen vergroten, alsook tot bijstand, opleiding en onderwijs op het gebied van cyberrisico’s en de manier waarop zij zich daartegen kunnen beschermen. De EU moet een stimuleringsmechanisme creëren om ervoor te zorgen dat kmo’s er geleidelijk mee vertrouwd raken en om de ontwikkeling van innovatieve kmo’s te bevorderen.

| 1.9. | Het EESC steunt het plan om een academie voor cybervaardigheden op te richten en verzoekt de Europese Commissie grootschalige opleidings- en beroepsonderwijsprogramma’s te coördineren en te financieren waarbij alle lidstaten betrokken zijn. Met deze programma’s zouden geschoolde arbeidskrachten moeten worden opgeleid voor alle agentschappen en organisaties die betrokken zijn bij cyberdefensie, alsook voor particuliere civiele netwerken. |
| --- | --- |

1.9.

Het EESC steunt het plan om een academie voor cybervaardigheden op te richten en verzoekt de Europese Commissie grootschalige opleidings- en beroepsonderwijsprogramma’s te coördineren en te financieren waarbij alle lidstaten betrokken zijn. Met deze programma’s zouden geschoolde arbeidskrachten moeten worden opgeleid voor alle agentschappen en organisaties die betrokken zijn bij cyberdefensie, alsook voor particuliere civiele netwerken.

| 1.10. | Om de blootstelling aan cyberaanvallen te verminderen, is het van cruciaal belang dat burgers zich bewuster worden van cyberbeveiliging. Het EESC dringt dan ook aan op onderwijsprogramma’s voor cyberbeveiliging en programma’s voor een leven lang leren die gericht zijn op het verbeteren van cybervaardigheden en -kennis. Het EESC is er voorstander van dat cyberbeveiliging wordt geïntegreerd in al het toekomstige EU-beleid en dat het grote publiek over cyberdreigingen wordt voorgelicht. |
| --- | --- |

1.10.

Om de blootstelling aan cyberaanvallen te verminderen, is het van cruciaal belang dat burgers zich bewuster worden van cyberbeveiliging. Het EESC dringt dan ook aan op onderwijsprogramma’s voor cyberbeveiliging en programma’s voor een leven lang leren die gericht zijn op het verbeteren van cybervaardigheden en -kennis. Het EESC is er voorstander van dat cyberbeveiliging wordt geïntegreerd in al het toekomstige EU-beleid en dat het grote publiek over cyberdreigingen wordt voorgelicht.

| 1.11. | Sterke samenwerking met de NAVO-bondgenoten op militair gebied moet gericht zijn op volledige coördinatie en wederkerigheid, gezamenlijke O&O&I-projecten, het delen van beste praktijken, grote opleidingsprogramma’s en simulaties van cyberaanvallen, met als voornaamste doel de gezamenlijke reactiecapaciteit uit te breiden. |
| --- | --- |

1.11.

Sterke samenwerking met de NAVO-bondgenoten op militair gebied moet gericht zijn op volledige coördinatie en wederkerigheid, gezamenlijke O&O&I-projecten, het delen van beste praktijken, grote opleidingsprogramma’s en simulaties van cyberaanvallen, met als voornaamste doel de gezamenlijke reactiecapaciteit uit te breiden.

| 1.12. | Het EESC verzoekt de hoge vertegenwoordiger de huidige bilaterale cyberdialogen onder de loep te nemen en bijkomende besprekingen met andere landen en relevante internationale organisaties te voeren om een mondiaal kader voor de naleving het internationaal recht in cyberspace tot stand te brengen, met een sterke nadruk op wederkerigheid. De EU zou heel goed het voortouw kunnen nemen bij internationale besprekingen over de toekomst van cyberbeveiliging, met name binnen de Verenigde Naties, aangezien zij sterk is gegrondvest op fundamentele democratische vrijheden. |
| --- | --- |

1.12.

Het EESC verzoekt de hoge vertegenwoordiger de huidige bilaterale cyberdialogen onder de loep te nemen en bijkomende besprekingen met andere landen en relevante internationale organisaties te voeren om een mondiaal kader voor de naleving het internationaal recht in cyberspace tot stand te brengen, met een sterke nadruk op wederkerigheid. De EU zou heel goed het voortouw kunnen nemen bij internationale besprekingen over de toekomst van cyberbeveiliging, met name binnen de Verenigde Naties, aangezien zij sterk is gegrondvest op fundamentele democratische vrijheden.

| 1.13. | De EU moet krachtig stelling nemen tegen elk systeem voor het beoordelen van burgers (“social scoring”). Het EESC wijst erop dat echte democratie niet kan bestaan zonder effectieve bescherming van persoonsgegevens en is van mening dat een verantwoordelijk en efficiënt beheer van data essentieel is om van hyperconnectiviteit een concurrentievoordeel te maken. |
| --- | --- |

1.13.

De EU moet krachtig stelling nemen tegen elk systeem voor het beoordelen van burgers (“social scoring”). Het EESC wijst erop dat echte democratie niet kan bestaan zonder effectieve bescherming van persoonsgegevens en is van mening dat een verantwoordelijk en efficiënt beheer van data essentieel is om van hyperconnectiviteit een concurrentievoordeel te maken.

2.   Inleiding en algemene opmerkingen

Inleiding en algemene opmerkingen

| 2.1. | De digitale uitbreiding van samenlevingen gaat gepaard met een groot aantal bedreigingen voor de cyberveiligheid die het gevolg zijn van technologische verbeteringen. In de afgelopen jaren is het aantal cyberaanvallen aanzienlijk toegenomen en zijn ze steeds geavanceerder geworden, waardoor de veiligheid van zowel openbare als particuliere entiteiten wordt ondermijnd. Of het nu gaat om ransomware, malware, e-mailaanvallen, datalekken, desinformatie, DDoS-aanvallen (Distributed Denial-of-Service) of andere vormen van aanvallen, ze vormen allemaal een constante en voortdurende bedreiging voor de veiligheid van de EU als geheel. |
| --- | --- |

2.1.

De digitale uitbreiding van samenlevingen gaat gepaard met een groot aantal bedreigingen voor de cyberveiligheid die het gevolg zijn van technologische verbeteringen. In de afgelopen jaren is het aantal cyberaanvallen aanzienlijk toegenomen en zijn ze steeds geavanceerder geworden, waardoor de veiligheid van zowel openbare als particuliere entiteiten wordt ondermijnd. Of het nu gaat om ransomware, malware, e-mailaanvallen, datalekken, desinformatie, DDoS-aanvallen (Distributed Denial-of-Service) of andere vormen van aanvallen, ze vormen allemaal een constante en voortdurende bedreiging voor de veiligheid van de EU als geheel.

| 2.2. | Het EESC is ingenomen met de gezamenlijke mededeling over het EU-beleid op het gebied van cyberdefensie (2) en is van mening dat het hoog tijd is voor een gecoördineerd optreden op EU waarbij zowel de civiele als de militaire cyberspace-ecosystemen worden betrokken en waarmee een passend kader voor investeringen in cyberdefensiecapaciteit wordt geschapen. De mededeling behelst echter niet veel meer dan een statement om vastberaden op te treden en een lijst van toekomstige EU-initiatieven die resultaat moeten opleveren. Het EESC acht het onmogelijk te beoordelen of deze toezeggingen daadwerkelijk gestand zal worden gedaan, want de definitieve uitkomst van het EU-actieplan inzake cyberbeveiliging zal uiteraard mede afhangen van toekomstige onderhandelingen tussen de medewetgevers. |
| --- | --- |

2.2.

Het EESC is ingenomen met de gezamenlijke mededeling over het EU-beleid op het gebied van cyberdefensie (2

| 2.3. | Cyberbeveiliging is bovenaan de lijst van veiligheidsbedreigingen in de EU komen te staan sinds de Russische aanval op het KA-SAT-satellietnetwerk, waardoor de communicatie tussen de Oekraïense strijdkrachten werd verstoord, en het recente schandaal waarbij Éric Léandri door sommige defensiebedrijven werd ingehuurd om namens hen cyberspionage te verrichten. De algemene verordening gegevensbescherming (AVG) is een degelijk stuk EU-wetgeving en is al enkele jaren van kracht, maar het is duidelijk dat de toenemende hoeveelheid beschikbare gegevens kwetsbaar is en dat het risico dat derden de grens van de legaliteit overschrijden met de dag groter wordt. |
| --- | --- |

2.3.

Cyberbeveiliging is bovenaan de lijst van veiligheidsbedreigingen in de EU komen te staan sinds de Russische aanval op het KA-SAT-satellietnetwerk, waardoor de communicatie tussen de Oekraïense strijdkrachten werd verstoord, en het recente schandaal waarbij Éric Léandri door sommige defensiebedrijven werd ingehuurd om namens hen cyberspionage te verrichten. De algemene verordening gegevensbescherming (AVG) is een degelijk stuk EU-wetgeving en is al enkele jaren van kracht, maar het is duidelijk dat de toenemende hoeveelheid beschikbare gegevens kwetsbaar is en dat het risico dat derden de grens van de legaliteit overschrijden met de dag groter wordt.

| 2.4. | Gezien het transnationale karakter van cyberaanvallen is EU-coördinatie nodig om de huidige versnippering tegen te gaan en ervoor te zorgen dat de lidstaten bereid zijn samen te werken en gezamenlijk te investeren. Dit is met name van belang voor toekomstige gevallen waarin één lidstaat het doelwit kan zijn en alle andere lidstaten de mogelijkheid moeten hebben om onmiddellijk steun te verlenen. |
| --- | --- |

2.4.

Gezien het transnationale karakter van cyberaanvallen is EU-coördinatie nodig om de huidige versnippering tegen te gaan en ervoor te zorgen dat de lidstaten bereid zijn samen te werken en gezamenlijk te investeren. Dit is met name van belang voor toekomstige gevallen waarin één lidstaat het doelwit kan zijn en alle andere lidstaten de mogelijkheid moeten hebben om onmiddellijk steun te verlenen.

3.   Samen werken aan een sterkere cyberdefensie

Samen werken aan een sterkere cyberdefensie

| 3.1. | Het EESC neemt kennis van de aangekondigde ambitieuze initiatieven om een EU-coördinatiecentrum voor cyberdefensie op te zetten, het CyDEf-X-project te ontwikkelen, snellereactieteams bij cyberincidenten op te richten, een EU-initiatief voor cybersolidariteit te ontplooien en de ontwikkeling van certificeringsregelingen voor cyberbeveiliging van ICT-producten, -diensten en -processen te onderzoeken. Alle lidstaten zouden zich moeten verbinden tot het streven om 24/7 snel te kunnen reageren, waarbij het EU-coördinatiecentrum wordt betrokken bij de beoordeling en opstelling van regelmatige verslagen over de cyberparaatheid van de lidstaten en de doeltreffendheid van het Europees mechanisme voor respons op cybercrises, met bijzondere aandacht voor zowel militaire capaciteit als de in de NIS2-richtlijn genoemde kritieke sectoren. Elke lidstaat moet beschikken over specialisten die specifiek zijn opgeleid om in te grijpen bij cyberincidenten, en moet regelmatig testen of zij in staat zijn in andere lidstaten in te grijpen. |
| --- | --- |

3.1.

Het EESC neemt kennis van de aangekondigde ambitieuze initiatieven om een EU-coördinatiecentrum voor cyberdefensie op te zetten, het CyDEf-X-project te ontwikkelen, snellereactieteams bij cyberincidenten op te richten, een EU-initiatief voor cybersolidariteit te ontplooien en de ontwikkeling van certificeringsregelingen voor cyberbeveiliging van ICT-producten, -diensten en -processen te onderzoeken. Alle lidstaten zouden zich moeten verbinden tot het streven om 24/7 snel te kunnen reageren, waarbij het EU-coördinatiecentrum wordt betrokken bij de beoordeling en opstelling van regelmatige verslagen over de cyberparaatheid van de lidstaten en de doeltreffendheid van het Europees mechanisme voor respons op cybercrises, met bijzondere aandacht voor zowel militaire capaciteit als de in de NIS2-richtlijn genoemde kritieke sectoren. Elke lidstaat moet beschikken over specialisten die specifiek zijn opgeleid om in te grijpen bij cyberincidenten, en moet regelmatig testen of zij in staat zijn in andere lidstaten in te grijpen.

| 3.2. | De mededeling bevat een lange lijst van stapsgewijze verbeteringen, maar het EESC had gehoopt op een expliciete routekaart voor de implementatie van deze initiatieven, met duidelijke governancebepalingen en termijnen voor indiening en goedkeuring. Ook had het EESC verwacht dat het maatschappelijk middenveld een prominentere rol zou krijgen bij de uitwerking van de desbetreffende voorstellen. |
| --- | --- |

3.2.

De mededeling bevat een lange lijst van stapsgewijze verbeteringen, maar het EESC had gehoopt op een expliciete routekaart voor de implementatie van deze initiatieven, met duidelijke governancebepalingen en termijnen voor indiening en goedkeuring. Ook had het EESC verwacht dat het maatschappelijk middenveld een prominentere rol zou krijgen bij de uitwerking van de desbetreffende voorstellen.

| 3.3. | Het EESC is van mening dat de lidstaten hun interne vermogen om cyberdreigingen tegen te gaan moeten versterken en tegelijkertijd samenwerkingsprojecten moeten opzetten en informatie en beste praktijken moeten uitwisselen met hun tegenhangers in andere lidstaten. Alle lidstaten moeten snel investeren in cyberdefensiecapaciteit, een versnelde uitrol van technologie (3) en gezamenlijke paraatheid om cyberaanvallen op te sporen, ervan te herstellen en zich ertegen te verdedigen. Ter wille van de autonomie van de Unie op het gebied van cyberbeveiliging moet een dynamisch platform om realtimetests uit te voeren en informatie te delen worden ontwikkeld, of van de particuliere sector worden overgenomen, zodat huidige hiaten in de bestaande capaciteit kunnen worden opgespoord. |
| --- | --- |

3.3.

Het EESC is van mening dat de lidstaten hun interne vermogen om cyberdreigingen tegen te gaan moeten versterken en tegelijkertijd samenwerkingsprojecten moeten opzetten en informatie en beste praktijken moeten uitwisselen met hun tegenhangers in andere lidstaten. Alle lidstaten moeten snel investeren in cyberdefensiecapaciteit, een versnelde uitrol van technologie (3

| 3.4. | Het EESC onderschrijft dat militaire operaties in cyberspace in dit stadium strikt onder de bevoegdheid van de lidstaten moeten blijven vallen. Het steunt de aangekondigde samenwerking tussen de militaire computercrisisteams van de EU (milCERT’s), de Computer Security Incident Response Teams (CSIRT’s) en het computercrisisresponsteam van de EU-IOA’s (CERT-EU). |
| --- | --- |

3.4.

Het EESC onderschrijft dat militaire operaties in cyberspace in dit stadium strikt onder de bevoegdheid van de lidstaten moeten blijven vallen. Het steunt de aangekondigde samenwerking tussen de militaire computercrisisteams van de EU (milCERT’s), de Computer Security Incident Response Teams (CSIRT’s) en het computercrisisresponsteam van de EU-IOA’s (CERT-EU).

| 3.5. | De onlangs goedgekeurde NIS2-richtlijn en de richtlijn betreffende de veerkracht van kritieke entiteiten (CER-richtlijn) (4) voorzien reeds in specifieke nationale en sectorale verplichtingen voor het EU-kader voor cyberdefensie. Verdere maatregelen zijn nodig om de collectieve opsporingscapaciteit van de EU te verbeteren, en het EESC dringt aan op O&O-investeringen voor de ontwikkeling van geavanceerde Europese capaciteit. |
| --- | --- |

3.5.

De onlangs goedgekeurde NIS2-richtlijn en de richtlijn betreffende de veerkracht van kritieke entiteiten (CER-richtlijn) (4

4.   Het defensie-ecosysteem van de EU beveiligen

Het defensie-ecosysteem van de EU beveiligen

| 4.1. | Door de inherente complexiteit en de snel evoluerende technologische uitdagingen is het defensie-ecosysteem veranderd en is cyberbeveiliging een gemeenschappelijk thema geworden voor zowel de militaire als de civiele sector, alsook voor de EU-burgers. Samenwerking tussen civiele en militaire ecosystemen is nu belangrijker dan ooit en moet voordelen opleveren in de zin van een doeltreffender crisismanagement, alsook continue vooruitgang en interoperabiliteit, waarbij wordt voorkomen dat er dubbel werk wordt geleverd of dat er onnodig dezelfde investeringen worden gedaan. De lidstaten moeten bereid zijn stresstests voor nationale kritieke infrastructuur uit te voeren teneinde de weerbaarheid tegen toekomstige cyberaanvallen te beoordelen en te vergroten. |
| --- | --- |

4.1.

Door de inherente complexiteit en de snel evoluerende technologische uitdagingen is het defensie-ecosysteem veranderd en is cyberbeveiliging een gemeenschappelijk thema geworden voor zowel de militaire als de civiele sector, alsook voor de EU-burgers. Samenwerking tussen civiele en militaire ecosystemen is nu belangrijker dan ooit en moet voordelen opleveren in de zin van een doeltreffender crisismanagement, alsook continue vooruitgang en interoperabiliteit, waarbij wordt voorkomen dat er dubbel werk wordt geleverd of dat er onnodig dezelfde investeringen worden gedaan. De lidstaten moeten bereid zijn stresstests voor nationale kritieke infrastructuur uit te voeren teneinde de weerbaarheid tegen toekomstige cyberaanvallen te beoordelen en te vergroten.

| 4.2. | Het EESC is van mening dat investeringen in cyberdefensie prioritair gericht moeten zijn op de bescherming van EU-burgers en kritieke infrastructuur. Gezien het hoge tempo van de digitale transformatie en de snelle ontwikkeling van het dreigingslandschap is het volgens het EESC absoluut zaak dat de EU en de lidstaten in nauw overleg met relevante particuliere stakeholders tijdig afspraken maken over het bijwerken van prioriteiten en investeringen. Apparaten in het kader van het internet der dingen (IoT) zijn vaak minder goed beschermd dan traditionele apparaten en het EESC dringt erop aan dat via IDAM-platforms een minimaal beveiligingsniveau wordt gewaarborgd. Daar certificering een belangrijke methode is om tot een hoger veiligheidsniveau te komen, zou het EESC tevens graag zien dat in de nieuwe benadering van EU-certificering meer nadruk wordt gelegd op de beveiliging van IoT. |
| --- | --- |

4.2.

Het EESC is van mening dat investeringen in cyberdefensie prioritair gericht moeten zijn op de bescherming van EU-burgers en kritieke infrastructuur. Gezien het hoge tempo van de digitale transformatie en de snelle ontwikkeling van het dreigingslandschap is het volgens het EESC absoluut zaak dat de EU en de lidstaten in nauw overleg met relevante particuliere stakeholders tijdig afspraken maken over het bijwerken van prioriteiten en investeringen. Apparaten in het kader van het internet der dingen (IoT) zijn vaak minder goed beschermd dan traditionele apparaten en het EESC dringt erop aan dat via IDAM-platforms een minimaal beveiligingsniveau wordt gewaarborgd. Daar certificering een belangrijke methode is om tot een hoger veiligheidsniveau te komen, zou het EESC tevens graag zien dat in de nieuwe benadering van EU-certificering meer nadruk wordt gelegd op de beveiliging van IoT.

| 4.3. | De EU moet bouwen aan weerbaarheid tegen cyberaanvallen en zorgen voor een doeltreffende cyberafschrikking. Kritieke infrastructuur moet tegen alle soorten cyberaanvallen worden beschermd, ook door EU-defensiesystemen. Het is in het strategische belang van de EU om ervoor te zorgen dat de Unie de essentiële capaciteit ontwikkelt en in stand houdt om haar digitale economie, samenleving en democratie te beveiligen, om volledige digitale soevereiniteit te bereiken als de enige manier om kritieke technologieën te beschermen en om doeltreffende essentiële diensten op het gebied van cyberbeveiliging te leveren. Voor de strategische autonomie van de EU is het ook van essentieel belang dat de afhankelijkheid van derde landen wordt verminderd. Het EESC vindt dat sectorale EU-agentschappen (Enisa, EASA, ERA, EMA, EBA, ESA, Hadea enz.) bij het proces moeten worden betrokken en sturing moeten geven aan de ontwikkeling van cyberbeveiligingsregelingen. |
| --- | --- |

4.3.

De EU moet bouwen aan weerbaarheid tegen cyberaanvallen en zorgen voor een doeltreffende cyberafschrikking. Kritieke infrastructuur moet tegen alle soorten cyberaanvallen worden beschermd, ook door EU-defensiesystemen. Het is in het strategische belang van de EU om ervoor te zorgen dat de Unie de essentiële capaciteit ontwikkelt en in stand houdt om haar digitale economie, samenleving en democratie te beveiligen, om volledige digitale soevereiniteit te bereiken als de enige manier om kritieke technologieën te beschermen en om doeltreffende essentiële diensten op het gebied van cyberbeveiliging te leveren. Voor de strategische autonomie van de EU is het ook van essentieel belang dat de afhankelijkheid van derde landen wordt verminderd. Het EESC vindt dat sectorale EU-agentschappen (Enisa, EASA, ERA, EMA, EBA, ESA, Hadea enz.) bij het proces moeten worden betrokken en sturing moeten geven aan de ontwikkeling van cyberbeveiligingsregelingen.

| 4.4. | De COVID-19 pandemie heeft de digitale transitie versneld en traditionele arbeid omgevormd tot hybride werk en/of telewerk. Dit heeft geleid tot nieuwe arbeidsverhoudingen en verwachtingen, alsook tot een nieuwe klasse van digitale nomaden, die steeds groter wordt. Het EESC wijst op de snelle veranderingen op de arbeidsmarkt, die tot gevolg hebben gehad dat bedrijven een “zero trust”-architectuur hebben ingevoerd via oplossingen voor identiteits- en toegangsbeheer (IAM, Identity Access Management) en het beheer van bevoorrechte toegang (PAM, Privileged Access Management). Dit soort beheer van bedrijfsmiddelen brengt nieuwe oplossingen op het gebied van cyberdreigingen met zich mee. Het EESC vindt dat particuliere bedrijven moeten worden gesteund om het veiligheidsniveau van hun innovatieve digitale oplossingen op te voeren. |
| --- | --- |

4.4.

De COVID-19 pandemie heeft de digitale transitie versneld en traditionele arbeid omgevormd tot hybride werk en/of telewerk. Dit heeft geleid tot nieuwe arbeidsverhoudingen en verwachtingen, alsook tot een nieuwe klasse van digitale nomaden, die steeds groter wordt. Het EESC wijst op de snelle veranderingen op de arbeidsmarkt, die tot gevolg hebben gehad dat bedrijven een “zero trust”-architectuur hebben ingevoerd via oplossingen voor identiteits- en toegangsbeheer (IAM, Identity Access Management) en het beheer van bevoorrechte toegang (PAM, Privileged Access Management). Dit soort beheer van bedrijfsmiddelen brengt nieuwe oplossingen op het gebied van cyberdreigingen met zich mee. Het EESC vindt dat particuliere bedrijven moeten worden gesteund om het veiligheidsniveau van hun innovatieve digitale oplossingen op te voeren.

| 4.5. | De zin uit de Commissiemededeling “Samen met de lidstaten kan een uitvoeringsplan worden opgezet” is nogal teleurstellend. Volgens het EESC zou zo’n uitvoeringsplan verplicht moeten zijn, samen met de lidstaten moeten worden opgesteld en zo spoedig mogelijk moeten worden geïmplementeerd. Het EESC maakt zich zorgen over de lichtzinnige houding van de Commissie en dringt er bij de EU-instellingen en de lidstaten op aan om snel werk te maken van de aangekondigde initiatieven. |
| --- | --- |

4.5.

De zin uit de Commissiemededeling “Samen met de lidstaten kan een uitvoeringsplan worden opgezet” is nogal teleurstellend. Volgens het EESC zou zo’n uitvoeringsplan verplicht moeten zijn, samen met de lidstaten moeten worden opgesteld en zo spoedig mogelijk moeten worden geïmplementeerd. Het EESC maakt zich zorgen over de lichtzinnige houding van de Commissie en dringt er bij de EU-instellingen en de lidstaten op aan om snel werk te maken van de aangekondigde initiatieven.

5.   Investeren in cyberdefensievermogens

Investeren in cyberdefensievermogens

| 5.1. | Door de snelle technologische ontwikkeling is cyberspace het nieuwste terrein van oorlogsvoering geworden, na land, zee, lucht en ruimte. Hierdoor hebben kwaadwillende cyberactoren, van onafhankelijke hackers tot beroepscriminelen en zelfs overheidsactoren, meer mogelijkheden gekregen om misdrijven te plegen. |
| --- | --- |

5.1.

Door de snelle technologische ontwikkeling is cyberspace het nieuwste terrein van oorlogsvoering geworden, na land, zee, lucht en ruimte. Hierdoor hebben kwaadwillende cyberactoren, van onafhankelijke hackers tot beroepscriminelen en zelfs overheidsactoren, meer mogelijkheden gekregen om misdrijven te plegen.

| 5.2. | Investeringen in O&O zijn van essentieel belang en het EESC is ingenomen met de bestaande specifieke fondsen binnen het programma Digitaal Europa, het Europees Defensiefonds, Horizon Europa en de nationale herstelprogramma’s. Het EESC zou het echter op prijs stellen als er meer transnationale projecten zouden komen die gericht zijn op samenwerking en interoperabiliteit tussen cyberdefensiesystemen in alle lidstaten, en als er meer synergie tussen financieringsinstrumenten zou zijn, met name om innovatieve kmo’s te begeleiden. |
| --- | --- |

5.2.

Investeringen in O&O zijn van essentieel belang en het EESC is ingenomen met de bestaande specifieke fondsen binnen het programma Digitaal Europa, het Europees Defensiefonds, Horizon Europa en de nationale herstelprogramma’s. Het EESC zou het echter op prijs stellen als er meer transnationale projecten zouden komen die gericht zijn op samenwerking en interoperabiliteit tussen cyberdefensiesystemen in alle lidstaten, en als er meer synergie tussen financieringsinstrumenten zou zijn, met name om innovatieve kmo’s te begeleiden.

| 5.3. | Volgens de EU-strategie inzake cyberbeveiliging uit 2020 is de deadline voor de oprichting van de gezamenlijke cybereenheid dit jaar. Het EESC wacht op nieuws over de afronding van het proces en de paraatheid van de EU om te reageren op grootschalige cyberincidenten. Het EESC gaat ervan uit dat de EU hiermee tot een beter besef van de situatie zal komen en beter in staat zal zijn om op cyberaanvallen te reageren en ervan te herstellen. |
| --- | --- |

5.3.

Volgens de EU-strategie inzake cyberbeveiliging uit 2020 is de deadline voor de oprichting van de gezamenlijke cybereenheid dit jaar. Het EESC wacht op nieuws over de afronding van het proces en de paraatheid van de EU om te reageren op grootschalige cyberincidenten. Het EESC gaat ervan uit dat de EU hiermee tot een beter besef van de situatie zal komen en beter in staat zal zijn om op cyberaanvallen te reageren en ervan te herstellen.

| 5.4. | Het EESC steunt de uitbreiding van het mandaat van het ECCC om de activiteiten van het EU-coördinatiecentrum voor cyberdefensie te ondersteunen. Bovendien zou dit netwerk de Europese digitale soevereiniteit kunnen ondersteunen door een concurrerende Europese industriële basis voor belangrijke technologische vermogens te ontwikkelen, mede op basis van werk dat door contractuele publiek-private partnerschappen (PPP’s) is ontwikkeld. PPP’s zijn de meest doeltreffende aanpak gebleken om de cyberbeveiliging van het gehele digitale ecosysteem te verbeteren, maar er mag hier geen sprake zijn van eenrichtingsverkeer: openbare instellingen moeten hun informatie ook delen met de particuliere sector. |
| --- | --- |

5.4.

Het EESC steunt de uitbreiding van het mandaat van het ECCC om de activiteiten van het EU-coördinatiecentrum voor cyberdefensie te ondersteunen. Bovendien zou dit netwerk de Europese digitale soevereiniteit kunnen ondersteunen door een concurrerende Europese industriële basis voor belangrijke technologische vermogens te ontwikkelen, mede op basis van werk dat door contractuele publiek-private partnerschappen (PPP’s) is ontwikkeld. PPP’s zijn de meest doeltreffende aanpak gebleken om de cyberbeveiliging van het gehele digitale ecosysteem te verbeteren, maar er mag hier geen sprake zijn van eenrichtingsverkeer: openbare instellingen moeten hun informatie ook delen met de particuliere sector.

| 5.5. | Het EESC merkt op dat de EU onverwijld moet investeren in geavanceerde technologieën zoals post-kwantumcryptografie teneinde toekomstige pogingen om kwantumcomputers te hacken, aan te pakken. Het is absoluut zaak dat Europa een middellangetermijnaanpak hanteert om tot autonomie te komen. Het EESC pleit er nadrukkelijk voor dat onderzoeks- en productiefaciliteiten worden opgericht door in de EU gevestigde bedrijven. De EU moet meer middelen voor O&I op digitaal gebied uittrekken. Voorts moet er steun komen voor investeringen van exploitanten en aanbieders in nieuwe technische beveiligingsfuncties, ook in verband met nieuwe trends zoals “augmented reality” en het metaversum. Het is met name essentieel om een Europese “distributed cloud”-infrastructuur op te bouwen op basis van Europese regels voor onderwerpen als gegevensopslag en -verwerking (5). |
| --- | --- |

5.5.

Het EESC merkt op dat de EU onverwijld moet investeren in geavanceerde technologieën zoals post-kwantumcryptografie teneinde toekomstige pogingen om kwantumcomputers te hacken, aan te pakken. Het is absoluut zaak dat Europa een middellangetermijnaanpak hanteert om tot autonomie te komen. Het EESC pleit er nadrukkelijk voor dat onderzoeks- en productiefaciliteiten worden opgericht door in de EU gevestigde bedrijven. De EU moet meer middelen voor O&I op digitaal gebied uittrekken. Voorts moet er steun komen voor investeringen van exploitanten en aanbieders in nieuwe technische beveiligingsfuncties, ook in verband met nieuwe trends zoals “augmented reality” en het metaversum. Het is met name essentieel om een Europese “distributed cloud”-infrastructuur op te bouwen op basis van Europese regels voor onderwerpen als gegevensopslag en -verwerking (5

| 5.6. | Kmo’s moeten specifieke aandacht krijgen en toegang hebben tot financieringsprogramma’s die hun paraatheid op het gebied van cyberaanvallen vergroten, alsook tot bijstand, opleidingen en onderwijsprogramma’s die hen helpen de cyberrisico’s te begrijpen en zich te beschermen. De EU moet zorgen voor een stimuleringsmechanisme waardoor kmo’s er geleidelijk mee vertrouwd raken. |
| --- | --- |

5.6.

Kmo’s moeten specifieke aandacht krijgen en toegang hebben tot financieringsprogramma’s die hun paraatheid op het gebied van cyberaanvallen vergroten, alsook tot bijstand, opleidingen en onderwijsprogramma’s die hen helpen de cyberrisico’s te begrijpen en zich te beschermen. De EU moet zorgen voor een stimuleringsmechanisme waardoor kmo’s er geleidelijk mee vertrouwd raken.

| 5.7. | De Commissie schat het huidige tekort aan vakkrachten op het gebied van cyberbeveiliging op een half miljoen mensen, en het EESC is ingenomen met het voorstel om een academie voor cybervaardigheden op te richten. Het is duidelijk dat inspanningen op het niveau van de lidstaten niet volstaan om de vaardigheidskloof te dichten. Derhalve stelt het EESC voor dat de Commissie, naast de oprichting van de academie, gebruikmaakt van de kans die met het Europees Jaar van de Vaardigheden wordt geboden en grootschalige opleidingsprogramma’s en programma’s voor beroepsonderwijs en -opleiding op EU-niveau coördineert en financiert waarbij alle lidstaten betrokken zijn. Met deze programma’s zouden geschoolde arbeidskrachten moeten worden opgeleid voor alle agentschappen en organen die betrokken zijn bij cyberdefensie, alsook voor particuliere civiele netwerken. Bijzondere nadruk moet worden gelegd op de opleiding van arbeidskrachten, met name op het gebied van wetenschap, technologie, engineering en wiskunde (STEM). |
| --- | --- |

5.7.

De Commissie schat het huidige tekort aan vakkrachten op het gebied van cyberbeveiliging op een half miljoen mensen, en het EESC is ingenomen met het voorstel om een academie voor cybervaardigheden op te richten. Het is duidelijk dat inspanningen op het niveau van de lidstaten niet volstaan om de vaardigheidskloof te dichten. Derhalve stelt het EESC voor dat de Commissie, naast de oprichting van de academie, gebruikmaakt van de kans die met het Europees Jaar van de Vaardigheden wordt geboden en grootschalige opleidingsprogramma’s en programma’s voor beroepsonderwijs en -opleiding op EU-niveau coördineert en financiert waarbij alle lidstaten betrokken zijn. Met deze programma’s zouden geschoolde arbeidskrachten moeten worden opgeleid voor alle agentschappen en organen die betrokken zijn bij cyberdefensie, alsook voor particuliere civiele netwerken. Bijzondere nadruk moet worden gelegd op de opleiding van arbeidskrachten, met name op het gebied van wetenschap, technologie, engineering en wiskunde (STEM).

| 5.8. | Om de blootstelling aan cyberaanvallen te verminderen is het voorts van wezenlijk belang dat burgers bewuster worden gemaakt van cyberbeveiliging, met name wat betreft elementaire cybercriminaliteit die gericht is tegen het grote publiek. Het EESC dringt aan op onderwijsprogramma’s voor cyberbeveiliging en opleidingsprogramma’s voor een leven lang leren op het gebied van cyberbeveiliging die erop gericht zijn de cybervaardigheden te verbeteren en cyberbeveiliging vertrouwder en aantrekkelijker te maken voor burgers, met name de jongere generatie. Het EESC pleit ervoor om cyberbeveiligingoverwegingen in al het toekomstige EU-beleid op te nemen en om het grote publiek te informeren over cyberdreigingen, onder meer via gratis opleidingsprogramma’s voor de burgers, gratis informatieapps op mobiele telefoons, of communicatie op tv in primetime. Tegelijkertijd met deze acties moet op alle niveaus van de samenleving een brede cultuuromslag in de richting van een “op cyberbeveiliging gerichte” benadering worden bevorderd. |
| --- | --- |

5.8.

Om de blootstelling aan cyberaanvallen te verminderen is het voorts van wezenlijk belang dat burgers bewuster worden gemaakt van cyberbeveiliging, met name wat betreft elementaire cybercriminaliteit die gericht is tegen het grote publiek. Het EESC dringt aan op onderwijsprogramma’s voor cyberbeveiliging en opleidingsprogramma’s voor een leven lang leren op het gebied van cyberbeveiliging die erop gericht zijn de cybervaardigheden te verbeteren en cyberbeveiliging vertrouwder en aantrekkelijker te maken voor burgers, met name de jongere generatie. Het EESC pleit ervoor om cyberbeveiligingoverwegingen in al het toekomstige EU-beleid op te nemen en om het grote publiek te informeren over cyberdreigingen, onder meer via gratis opleidingsprogramma’s voor de burgers, gratis informatieapps op mobiele telefoons, of communicatie op tv in primetime. Tegelijkertijd met deze acties moet op alle niveaus van de samenleving een brede cultuuromslag in de richting van een “op cyberbeveiliging gerichte” benadering worden bevorderd.

| 5.9. | Volgens het EESC is het van vitaal belang om het risicoprofiel van aanbieders te beoordelen en relevante beperkingen op te leggen aan aanbieders met een hoog risico. Het gaat hierbij onder meer om een noodzakelijk verbod op belangrijke middelen en toepassingen die in de gecoördineerde risicobeoordeling van de EU als cruciaal en gevoelig worden aangemerkt, en om het certificeren van betrouwbare leveranciers van hardware en software. |
| --- | --- |

5.9.

Volgens het EESC is het van vitaal belang om het risicoprofiel van aanbieders te beoordelen en relevante beperkingen op te leggen aan aanbieders met een hoog risico. Het gaat hierbij onder meer om een noodzakelijk verbod op belangrijke middelen en toepassingen die in de gecoördineerde risicobeoordeling van de EU als cruciaal en gevoelig worden aangemerkt, en om het certificeren van betrouwbare leveranciers van hardware en software.

6.   Partnerschappen aangaan om gemeenschappelijke uitdagingen aan te pakken

Partnerschappen aangaan om gemeenschappelijke uitdagingen aan te pakken

| 6.1. | Het niveau van paraatheid bij toekomstige cyberaanvallen verschilt sterk per lidstaat. Het EESC is van mening dat er allereerst een communicatieplatform voor beste praktijken binnen de EU moet worden opgezet waar de lidstaten met de meeste kennis van cyberaanvallen hun knowhow met de andere landen kunnen delen, en kunnen faciliteren dat beste praktijken onverwijld worden overgenomen. Dit zou het wederzijds vertrouwen tussen de nationale entiteiten ten goede komen. Ten tweede pleit het EESC voor meer samenwerking tussen overheids- en niet-overheidsactoren in de EU om de cyberbeveiliging van producten en diensten op de eengemaakte markt te verbeteren. Het EESC stelt ook voor een gemeenschappelijk EU-platform op te richten voor het melden van cyberincidenten, inclusief een zwarte lijst van de EU waarop alle cybercriminelen voorkomen. |
| --- | --- |

6.1.

Het niveau van paraatheid bij toekomstige cyberaanvallen verschilt sterk per lidstaat. Het EESC is van mening dat er allereerst een communicatieplatform voor beste praktijken binnen de EU moet worden opgezet waar de lidstaten met de meeste kennis van cyberaanvallen hun knowhow met de andere landen kunnen delen, en kunnen faciliteren dat beste praktijken onverwijld worden overgenomen. Dit zou het wederzijds vertrouwen tussen de nationale entiteiten ten goede komen. Ten tweede pleit het EESC voor meer samenwerking tussen overheids- en niet-overheidsactoren in de EU om de cyberbeveiliging van producten en diensten op de eengemaakte markt te verbeteren. Het EESC stelt ook voor een gemeenschappelijk EU-platform op te richten voor het melden van cyberincidenten, inclusief een zwarte lijst van de EU waarop alle cybercriminelen voorkomen.

| 6.2. | Nauwe samenwerking met onze NAVO-bondgenoten op militair gebied moet niet alleen gericht zijn op capaciteitsopbouw en vroegtijdige opsporing, maar ook op gezamenlijke O&O&I-projecten, het delen van beste praktijken en uitwisselingen tussen deskundigen, grote opleidingsprogramma’s en simulaties van cyberaanvallen. Voornaamste doel moet zijn het gemeenschappelijke reactievermogen uit te breiden en synergieën tot stand te brengen voor de bestrijding van toekomstige hybride dreigingen, in aansluiting op de gezamenlijke verklaringen van Warschau van 2016 en Brussel van 2018. De samenwerking tussen de EU en de NAVO biedt nog een aantal mogelijkheden die kunnen worden benut, en onmiddellijke vooruitgang kan een echt verschil maken wat betreft het waarborgen van de veiligheid van onze burgers en samenlevingen. |
| --- | --- |

6.2.

Nauwe samenwerking met onze NAVO-bondgenoten op militair gebied moet niet alleen gericht zijn op capaciteitsopbouw en vroegtijdige opsporing, maar ook op gezamenlijke O&O&I-projecten, het delen van beste praktijken en uitwisselingen tussen deskundigen, grote opleidingsprogramma’s en simulaties van cyberaanvallen. Voornaamste doel moet zijn het gemeenschappelijke reactievermogen uit te breiden en synergieën tot stand te brengen voor de bestrijding van toekomstige hybride dreigingen, in aansluiting op de gezamenlijke verklaringen van Warschau van 2016 en Brussel van 2018. De samenwerking tussen de EU en de NAVO biedt nog een aantal mogelijkheden die kunnen worden benut, en onmiddellijke vooruitgang kan een echt verschil maken wat betreft het waarborgen van de veiligheid van onze burgers en samenlevingen.

| 6.3. | Besprekingen op mondiaal niveau en met onze internationale partners moeten het pad effenen voor het bevorderen van een mondiale en open cyberspace die de mensenrechten, de fundamentele vrijheden en de rechtsstaat beschermt, en gericht is op de ontwikkeling van bindende internationale normen in sectoren met een snelle digitale ontwikkeling. Het EESC adviseert de hoge vertegenwoordiger de bestaande bilaterale cyberdialogen onder de loep te nemen en verdere onderhandelingen met andere landen en relevante internationale organisaties aan te gaan om een mondiaal kader voor de toepassing van het internationaal recht in cyberspace te bevorderen, op basis van een strikte voorwaarde van wederkerigheid. |
| --- | --- |

6.3.

Besprekingen op mondiaal niveau en met onze internationale partners moeten het pad effenen voor het bevorderen van een mondiale en open cyberspace die de mensenrechten, de fundamentele vrijheden en de rechtsstaat beschermt, en gericht is op de ontwikkeling van bindende internationale normen in sectoren met een snelle digitale ontwikkeling. Het EESC adviseert de hoge vertegenwoordiger de bestaande bilaterale cyberdialogen onder de loep te nemen en verdere onderhandelingen met andere landen en relevante internationale organisaties aan te gaan om een mondiaal kader voor de toepassing van het internationaal recht in cyberspace te bevorderen, op basis van een strikte voorwaarde van wederkerigheid.

| 6.4. | De EU is bij uitstek geschikt om de internationale debatten over de toekomst van cyberbeveiliging te leiden, met name binnen de VN, omdat zij sterk is gegrondvest op fundamentele democratische vrijheden. De EU moet ook de strijd aanbinden met totalitaire regimes die gegevens van burgers in de gaten houden en hun rechten en vrijheden schenden, en moet zich krachtig uitspreken tegen elk systeem voor het beoordelen van burgers (“social scoring”). Het EESC is van mening dat er zonder effectieve bescherming van persoonsgegevens geen echte democratie kan bestaan en dat een verantwoordelijk en efficiënt beheer van data essentieel is om van hyperconnectiviteit een troef te maken. |
| --- | --- |

6.4.

De EU is bij uitstek geschikt om de internationale debatten over de toekomst van cyberbeveiliging te leiden, met name binnen de VN, omdat zij sterk is gegrondvest op fundamentele democratische vrijheden. De EU moet ook de strijd aanbinden met totalitaire regimes die gegevens van burgers in de gaten houden en hun rechten en vrijheden schenden, en moet zich krachtig uitspreken tegen elk systeem voor het beoordelen van burgers (“social scoring”). Het EESC is van mening dat er zonder effectieve bescherming van persoonsgegevens geen echte democratie kan bestaan en dat een verantwoordelijk en efficiënt beheer van data essentieel is om van hyperconnectiviteit een troef te maken.

Brussel, 14 juni 2023.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Oliver RÖPKE

---

(1)  Richtlijn (EU) 2022/2555 van het Europees Parlement en de Raad van 14 december 2022 betreffende maatregelen voor een hoog gezamenlijk niveau van cyberbeveiliging in de Unie, tot wijziging van Verordening (EU) nr. 910/2014 en Richtlijn (EU) 2018/1972 en tot intrekking van Richtlijn (EU) 2016/1148 (NIS 2-richtlijn) (PB L 333 van 27.12.2022, blz. 80).

1

(2)  Mededeling van de Commissie over het EU-beleid op het gebied van cyberdefensie.

2

(3)  Zoals het NAVO-initiatief Diana (Defence Innovation Accelerator for the North Atlantic).

3

(4)  CER-richtlijn.

4

(5)  Zoals het Frans-Duitse initiatief Gaia-X.

5

---

| 18.8.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 293/27 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 293/27

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over groene collectieve onderhandelingen: goede praktijken en toekomstperspectieven

(verkennend advies)

(2023/C 293/05)

Rapporteur:
  María del Carmen BARRERA CHAMORRO

Rapporteur:

María del Carmen BARRERA CHAMORRO

Corapporteur:
  Marinel Dănuț MUREȘAN

Corapporteur:

Marinel Dănuț MUREȘAN

| Raadpleging | Brief van het Spaanse voorzitterschap van de Raad, 27.7.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Afdeling Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de afdeling | 31.5.2023 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.6.2023 |
| Zitting nr. | 579 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 196/2/11 |

Raadpleging

Brief van het Spaanse voorzitterschap van de Raad, 27.7.2022

Rechtsgrond

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Afdeling Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de afdeling

31.5.2023

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.6.2023

Zitting nr.

579

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

196/2/11

1.   Conclusies en aanbevelingen

Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is van mening dat ondernemingen en werknemers over adequate kanalen moeten beschikken om een bijdrage te leveren aan inspanningen om het milieu te beschermen en de klimaatverandering te bestrijden. Volgens het Comité zouden — met inachtneming van de rol van de nationale stelsels van arbeidsverhoudingen en de autonomie van de sociale partners — kwesties in verband met de groene transitie meer aandacht kunnen krijgen bij collectieve onderhandelingen op de passende niveaus. De bevordering van groene collectieve onderhandelingen op alle niveaus is daartoe een geschikt middel. |
| --- | --- |

1.1.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is van mening dat ondernemingen en werknemers over adequate kanalen moeten beschikken om een bijdrage te leveren aan inspanningen om het milieu te beschermen en de klimaatverandering te bestrijden. Volgens het Comité zouden — met inachtneming van de rol van de nationale stelsels van arbeidsverhoudingen en de autonomie van de sociale partners — kwesties in verband met de groene transitie meer aandacht kunnen krijgen bij collectieve onderhandelingen op de passende niveaus. De bevordering van groene collectieve onderhandelingen op alle niveaus is daartoe een geschikt middel.

| 1.2. | Het EESC is van mening dat de discussie over groene aangelegenheden in het kader van collectieve onderhandelingen betrekking heeft op clausules waarover de sociale partners in het kader van collectieve overeenkomsten kunnen onderhandelen en waarbij er sprake is van directe en indirecte gevolgen voor het milieu. Dergelijke clausules kunnen betrekking hebben op, maar zijn niet beperkt tot:






  a) | de gevolgen van de activiteiten van ondernemingen voor het milieu; |
| --- | --- | --- |

1.2.

Het EESC is van mening dat de discussie over groene aangelegenheden in het kader van collectieve onderhandelingen betrekking heeft op clausules waarover de sociale partners in het kader van collectieve overeenkomsten kunnen onderhandelen en waarbij er sprake is van directe en indirecte gevolgen voor het milieu. Dergelijke clausules kunnen betrekking hebben op, maar zijn niet beperkt tot:

a)

de gevolgen van de activiteiten van ondernemingen voor het milieu;

| b) | de bescherming van werknemers tegen de gevolgen van veranderingen op het gebied van milieu en klimaat; |
| --- | --- |

b)

de bescherming van werknemers tegen de gevolgen van veranderingen op het gebied van milieu en klimaat;

| c) | de gevolgen van de groene transitie voor de activiteiten van een onderneming wat betreft arbeidsorganisatie, veranderende beroepsprofielen en de vaardigheden van werknemers; |
| --- | --- |

c)

de gevolgen van de groene transitie voor de activiteiten van een onderneming wat betreft arbeidsorganisatie, veranderende beroepsprofielen en de vaardigheden van werknemers;

| d) | intern toezicht op de uitvoering van de punten a), b) en c). |
| --- | --- |

d)

intern toezicht op de uitvoering van de punten a), b) en c).

Volgens het EESC vormen collectieve onderhandelingen een belangrijk instrument dat bedrijven en werknemers kan helpen de uitdagingen van de klimaatcrisis het hoofd te bieden, met inbegrip van de daaruit voortvloeiende kosten voor bedrijven.

| 1.3. | Het EESC benadrukt dat bij alle in dit advies behandelde kwesties wordt uitgegaan van erkenning en volledige eerbiediging van de autonomie van de sociale partners, die onafhankelijk en soeverein bepalen wat zij willen. Het wijst er dan ook op dat uit de inhoud van dit advies in geen geval mag worden afgeleid dat cao-onderhandelaars zich bij hun functie van regulering via cao’s aan externe beslissingen of voorwaarden moeten onderwerpen. |
| --- | --- |

1.3.

Het EESC benadrukt dat bij alle in dit advies behandelde kwesties wordt uitgegaan van erkenning en volledige eerbiediging van de autonomie van de sociale partners, die onafhankelijk en soeverein bepalen wat zij willen. Het wijst er dan ook op dat uit de inhoud van dit advies in geen geval mag worden afgeleid dat cao-onderhandelaars zich bij hun functie van regulering via cao’s aan externe beslissingen of voorwaarden moeten onderwerpen.

| 1.4. | Het maatschappelijk middenveld, dat niet rechtstreeks betrokken is bij collectieve onderhandelingen (d.w.z. wat betreft de onderhandelingen over collectieve arbeidsovereenkomsten, die door de sociale partners worden gevoerd), kan volgens het EESC helpen bij het vinden van democratische oplossingen voor de uitdagingen en problemen die de groene transitie met zich meebrengt, en kan daar ook een bijdrage toe leveren wanneer het wordt betrokken bij het ontwerpen en uitvoeren van billijke maatregelen om te zorgen voor een sociaal rechtvaardige groene transitie. |
| --- | --- |

1.4.

Het maatschappelijk middenveld, dat niet rechtstreeks betrokken is bij collectieve onderhandelingen (d.w.z. wat betreft de onderhandelingen over collectieve arbeidsovereenkomsten, die door de sociale partners worden gevoerd), kan volgens het EESC helpen bij het vinden van democratische oplossingen voor de uitdagingen en problemen die de groene transitie met zich meebrengt, en kan daar ook een bijdrage toe leveren wanneer het wordt betrokken bij het ontwerpen en uitvoeren van billijke maatregelen om te zorgen voor een sociaal rechtvaardige groene transitie.

| 1.5. | Het EESC wees er in zijn advies over de energietransitie en het arbeidsmarktbeleid reeds op dat de groene transitie aanzienlijke gevolgen heeft voor de werkgelegenheid en de arbeids- en levensomstandigheden van werknemers (1). Daarom kunnen in collectieve onderhandelingen de volgende aspecten aan de orde komen: de gevolgen van de groene transitie voor de werkgelegenheid en de territoriale en sociale cohesie, het scheppen van banen, de overstap tussen verschillende sectoren en de opleiding en omscholing van werknemers om de nodige vaardigheden te verwerven, de bijzondere kwetsbaarheid van oudere werknemers, gezondheid en veiligheid op het werk, mobiliteit in steden voor de toegang tot werkplekken, energie-efficiëntie bij productieactiviteiten en bij de uitvoering van werk. Genderaspecten moeten daarbij steeds in overweging worden genomen. |
| --- | --- |

1.5.

Het EESC wees er in zijn advies over de energietransitie en het arbeidsmarktbeleid reeds op dat de groene transitie aanzienlijke gevolgen heeft voor de werkgelegenheid en de arbeids- en levensomstandigheden van werknemers (1

| 1.6. | Het EESC ziet steeds meer wetenschappelijke bewijzen (2) voor de grote mogelijkheden en de talrijke voordelen van groene collectieve onderhandelingen voor het bevorderen van ecologische duurzaamheid, een koolstofvrije en circulaire economie en de bestrijding van klimaatverandering. Aan deze doelstellingen wordt immers in belangrijke mate bijgedragen door aspecten die verband houden met collectieve onderhandelingen, zoals de mobiliteit van werknemers, manieren om het werk te organiseren, de opleiding van personeel om groene transitieprocessen te vergemakkelijken, het waarborgen van een veilige en gezonde werkomgeving, genderkwesties enz. Dit wordt ook geconstateerd in de gezamenlijke verklaring van de Europese sociale partners van 30 mei 2017 over de benutting van het potentieel van de groene economie voor het scheppen van banen, en in de gezamenlijke aanbeveling van 7 oktober 2021 over de circulaire economie in het kader van de sociale dialoog (3). |
| --- | --- |

1.6.

Het EESC ziet steeds meer wetenschappelijke bewijzen (2

3

| 1.7. | Het EESC is ingenomen met de aanbeveling over het waarborgen van een rechtvaardige transitie naar klimaatneutraliteit, die de Raad Werkgelegenheid, Sociaal Beleid, Volksgezondheid en Consumentenzaken (Epsco) in juni jongstleden heeft aangenomen (4). Hierin wordt erkend dat het van belang is dat de sociale partners, met inachtneming van hun autonomie, actief worden betrokken bij alle fasen van het ontwerp en de uitvoering van diverse vormen van overheidsbeleid, onder meer via de sociale dialoog en collectieve onderhandelingen. |
| --- | --- |

1.7.

Het EESC is ingenomen met de aanbeveling over het waarborgen van een rechtvaardige transitie naar klimaatneutraliteit, die de Raad Werkgelegenheid, Sociaal Beleid, Volksgezondheid en Consumentenzaken (Epsco) in juni jongstleden heeft aangenomen (4

| 1.8. | De groene transitie, decarbonisatie en de circulaire economie hebben, samen met de digitalisering, allemaal een impact op het arbeidsbestel in die zin dat de aard van banen en taken verandert, nieuwe beroepen worden gecreëerd en andere beroepen verdwijnen. Deze transities hangen onderling samen en versterken elkaar. Het EESC heeft echter geconstateerd dat de ervaringen met groene onderhandelingen in de EU en de lidstaten tot dusver beperkt en zeer uiteenlopend zijn. In het kader van collectieve onderhandelingen is, in schril contrast met de digitale transitie, minder aandacht besteed aan groene kwesties. Het EESC roept de EU en de lidstaten en de sociale partners dan ook op om — met volledige inachtneming van hun collectieve autonomie — doortastender en doeltreffender maatregelen te nemen om de ontwikkeling van groene collectieve onderhandelingen op de daartoe geëigende niveaus te bevorderen, of het belang ervan te versterken. |
| --- | --- |

1.8.

De groene transitie, decarbonisatie en de circulaire economie hebben, samen met de digitalisering, allemaal een impact op het arbeidsbestel in die zin dat de aard van banen en taken verandert, nieuwe beroepen worden gecreëerd en andere beroepen verdwijnen. Deze transities hangen onderling samen en versterken elkaar. Het EESC heeft echter geconstateerd dat de ervaringen met groene onderhandelingen in de EU en de lidstaten tot dusver beperkt en zeer uiteenlopend zijn. In het kader van collectieve onderhandelingen is, in schril contrast met de digitale transitie, minder aandacht besteed aan groene kwesties. Het EESC roept de EU en de lidstaten en de sociale partners dan ook op om — met volledige inachtneming van hun collectieve autonomie — doortastender en doeltreffender maatregelen te nemen om de ontwikkeling van groene collectieve onderhandelingen op de daartoe geëigende niveaus te bevorderen, of het belang ervan te versterken.

| 1.9. | Het EESC herinnert eraan dat collectieve onderhandelingen een bijzonder geschikt instrument zijn om evenwichtige regelgeving tot stand te brengen die het mogelijk maakt om op een geleidelijke en rechtvaardige manier naar een economie met meer welzijn en productiviteit toe te werken. Het dringt er derhalve op aan om snellere en doeltreffendere stappen te zetten naar groene collectieve onderhandelingen, waarbij de sociale partners, op de verschillende onderhandelingsniveaus, een permanente en relevante rol moeten spelen bij het formuleren van evenwichtige oplossingen die ondernemingen duurzamer, veerkrachtiger en productiever maken, waarbij fatsoenlijk werk altijd het uitgangspunt moet zijn. |
| --- | --- |

1.9.

Het EESC herinnert eraan dat collectieve onderhandelingen een bijzonder geschikt instrument zijn om evenwichtige regelgeving tot stand te brengen die het mogelijk maakt om op een geleidelijke en rechtvaardige manier naar een economie met meer welzijn en productiviteit toe te werken. Het dringt er derhalve op aan om snellere en doeltreffendere stappen te zetten naar groene collectieve onderhandelingen, waarbij de sociale partners, op de verschillende onderhandelingsniveaus, een permanente en relevante rol moeten spelen bij het formuleren van evenwichtige oplossingen die ondernemingen duurzamer, veerkrachtiger en productiever maken, waarbij fatsoenlijk werk altijd het uitgangspunt moet zijn.

| 1.10. | Het EESC is van mening dat bedrijven en werknemers over passende kanalen moeten beschikken om input te leveren voor discussies over de groene transitie. De snelheid en de omvang van de impact van vergroening en digitalisering op de transformatie van de arbeidsmarkten vereisen immers een vroegtijdige en effectieve deelname van de sociale partners — in overeenstemming met de nationale stelsels van arbeidsverhoudingen — bij het vinden van lokale, sectorspecifieke oplossingen. Het EESC acht het daarom nuttig en belangrijk om niet alleen de sociale dialoog, maar ook collectieve onderhandelingen te bevorderen, waar relevant, op alle niveaus van de EU en de lidstaten, en zelfs op mondiaal niveau, met volledige inachtneming van de autonomie van de sociale partners. De EU en de lidstaten moeten ook de ontwikkeling bevorderen van doeltreffendere rechten op informatie, raadpleging en collectieve meningsuiting van organen voor vakbonds- en werknemersvertegenwoordigers met betrekking tot de milieueffecten van bedrijfsactiviteiten. |
| --- | --- |

1.10.

Het EESC is van mening dat bedrijven en werknemers over passende kanalen moeten beschikken om input te leveren voor discussies over de groene transitie. De snelheid en de omvang van de impact van vergroening en digitalisering op de transformatie van de arbeidsmarkten vereisen immers een vroegtijdige en effectieve deelname van de sociale partners — in overeenstemming met de nationale stelsels van arbeidsverhoudingen — bij het vinden van lokale, sectorspecifieke oplossingen. Het EESC acht het daarom nuttig en belangrijk om niet alleen de sociale dialoog, maar ook collectieve onderhandelingen te bevorderen, waar relevant, op alle niveaus van de EU en de lidstaten, en zelfs op mondiaal niveau, met volledige inachtneming van de autonomie van de sociale partners. De EU en de lidstaten moeten ook de ontwikkeling bevorderen van doeltreffendere rechten op informatie, raadpleging en collectieve meningsuiting van organen voor vakbonds- en werknemersvertegenwoordigers met betrekking tot de milieueffecten van bedrijfsactiviteiten.

| 1.11. | Het EESC stelt vast dat er al tien jaar goede ervaringen met groene collectieve onderhandelingen zijn opgedaan, zowel op nationaal als op EU-niveau. Op Europees niveau is met name de onderhandelingspraktijk inzake “Responsible Care” (5) (verantwoordelijk handelen) in de Europese chemische sector vermeldenswaardig. Wat goede nationale praktijken betreft, wijst het EESC op het nut van clausules die zijn aangetroffen in cao’s in bijvoorbeeld Italië, Spanje en Frankrijk, waarmee in ondernemingen en/of sectoren de rol van werknemers die optreden als milieugedelegeerden wordt bevorderd, alsook gemengde en paritaire comités voor milieubeheer (ook voorzien in certificeringsnormen zoals EMAS en ISO 14001), clausules inzake duurzame werkgerelateerde mobiliteit, de erkenning van milieuwaarschuwingsrechten van vakbonden enz. |
| --- | --- |

1.11.

Het EESC stelt vast dat er al tien jaar goede ervaringen met groene collectieve onderhandelingen zijn opgedaan, zowel op nationaal als op EU-niveau. Op Europees niveau is met name de onderhandelingspraktijk inzake “Responsible Care” (5

| 1.12. | Het EESC roept de EU en de lidstaten op om verder steun te verlenen aan acties en initiatieven die werkgevers en werknemers ertoe zullen aanzetten zich aan de groene transitie aan te passen, en om daarbij onder meer te overwegen een concept te ontwikkelen waarbij werknemers worden aangewezen als milieutransitiegedelegeerde of aanspreekpunt voor aangelegenheden die verband houden met de milieutransitie van de werkplek. Managers en werknemersvertegenwoordigers zouden kunnen overwegen mensen aan te wijzen voor de specifieke taak (naast hun kerntaken) om hulp te bieden bij kwesties in verband met de aanpassing van het bedrijf aan de groene transitie. Het EESC roept de lidstaten op om voor bedrijven en/of bedrijfstakken de nodige stimulansen te creëren om bovengenoemde vertegenwoordigers of aanspreekpunten op het gebied van milieutransitie aan te wijzen. Ook verdient het aanbeveling om via beroepsopleidingen in te zetten op betere milieuvaardigheden. |
| --- | --- |

1.12.

Het EESC roept de EU en de lidstaten op om verder steun te verlenen aan acties en initiatieven die werkgevers en werknemers ertoe zullen aanzetten zich aan de groene transitie aan te passen, en om daarbij onder meer te overwegen een concept te ontwikkelen waarbij werknemers worden aangewezen als milieutransitiegedelegeerde of aanspreekpunt voor aangelegenheden die verband houden met de milieutransitie van de werkplek. Managers en werknemersvertegenwoordigers zouden kunnen overwegen mensen aan te wijzen voor de specifieke taak (naast hun kerntaken) om hulp te bieden bij kwesties in verband met de aanpassing van het bedrijf aan de groene transitie. Het EESC roept de lidstaten op om voor bedrijven en/of bedrijfstakken de nodige stimulansen te creëren om bovengenoemde vertegenwoordigers of aanspreekpunten op het gebied van milieutransitie aan te wijzen. Ook verdient het aanbeveling om via beroepsopleidingen in te zetten op betere milieuvaardigheden.

| 1.13. | Als onderdeel van hun gezamenlijke werkprogramma voor 2022-2024 (6) zullen de sociale partners op EU-niveau werken aan een actiekader voor de groene transitie. De lidstaten moeten het juiste kader scheppen om de uitvoering te vergemakkelijken en om — met volledige inachtneming van de autonomie op het gebied van collectieve onderhandelingen — bedrijfstakoverkoepelende overeenkomsten te bevorderen die de vaststelling van passende en billijke aanbevelingen, richtsnoeren en normen vergemakkelijken. Zodoende kunnen groene collectieve onderhandelingen een nuttig instrument worden om evenwichtige productiemodellen tot stand te brengen die rekening houden met de bescherming van het milieu. Gezien de omvang en de complexiteit van de uitdagingen is het EESC ervan overtuigd dat alle niveaus van collectieve onderhandelingen — sector- en bedrijfsniveau, nationaal, Europees en zelfs internationaal — moeten worden betrokken bij de totstandbrenging van een groene en productieve economie. |
| --- | --- |

1.13.

Als onderdeel van hun gezamenlijke werkprogramma voor 2022-2024 (6

| 1.14. | Het EESC is van mening dat luchtkwaliteit een belangrijk aspect van gezondheid en veiligheid is. Het erkent dat de WHO nieuwe waarden en mondiale richtsnoeren heeft vastgesteld, en stelt voor om hiermee rekening te houden bij groene collectieve onderhandelingen. Rekening houdend met EMAS en de richtlijn betreffende duurzaamheidsrapportage door ondernemingen is het belangrijk om werknemersparticipatie en opleidingsprogramma’s voor milieubeheer te bevorderen. |
| --- | --- |

1.14.

Het EESC is van mening dat luchtkwaliteit een belangrijk aspect van gezondheid en veiligheid is. Het erkent dat de WHO nieuwe waarden en mondiale richtsnoeren heeft vastgesteld, en stelt voor om hiermee rekening te houden bij groene collectieve onderhandelingen. Rekening houdend met EMAS en de richtlijn betreffende duurzaamheidsrapportage door ondernemingen is het belangrijk om werknemersparticipatie en opleidingsprogramma’s voor milieubeheer te bevorderen.

| 1.15. | Het EESC dringt er bij de lidstaten op aan om Richtlijn (EU) 2019/1937 van het Europees Parlement en de Raad (7) inzake de bescherming van personen die inbreuken op het Unierecht (waaronder het milieurecht) melden, volledig om te zetten. |
| --- | --- |

1.15.

Het EESC dringt er bij de lidstaten op aan om Richtlijn (EU) 2019/1937 van het Europees Parlement en de Raad (7

2.   Achtergrond, motivering en belangrijkste elementen van het advies

Achtergrond, motivering en belangrijkste elementen van het advies

| 2.1. | Het EESC deelt de ambitie van de EU om het voortouw te nemen bij de groene transitie door de uitrol van beleidsmaatregelen te versnellen, met inbegrip van de (financiële) middelen en technologieën die nodig zijn om het productiesysteem snel koolstofvrij te maken. Daarbij moet, zoals uiteengezet in het advies over energiebeleid en de arbeidsmarkt (8), worden gezorgd voor een rechtvaardige transitie. Sociale dialoog en collectieve onderhandelingen — met volledige eerbiediging van de autonomie van de sociale partners en de kenmerken van de nationale arbeidsverhoudingen — zijn daarvoor van essentieel belang. |
| --- | --- |

2.1.

Het EESC deelt de ambitie van de EU om het voortouw te nemen bij de groene transitie door de uitrol van beleidsmaatregelen te versnellen, met inbegrip van de (financiële) middelen en technologieën die nodig zijn om het productiesysteem snel koolstofvrij te maken. Daarbij moet, zoals uiteengezet in het advies over energiebeleid en de arbeidsmarkt (8

| 2.2. | Het EESC is zich ervan bewust dat de groene transitie en het koolstofvrij maken van de economie in de Europese Unie gevolgen zullen hebben voor de werkgelegenheid en de levensomstandigheden van de bevolking, met name de meest kwetsbaren. Het is van essentieel belang dat de transitie eerlijk verloopt, zodat de gevolgen ervan voor ondernemingen, werknemers en burgers in het algemeen worden beperkt. Ook voor de meest kwetsbare personen moet de transitie kansen op verbeteringen bieden. |
| --- | --- |

2.2.

Het EESC is zich ervan bewust dat de groene transitie en het koolstofvrij maken van de economie in de Europese Unie gevolgen zullen hebben voor de werkgelegenheid en de levensomstandigheden van de bevolking, met name de meest kwetsbaren. Het is van essentieel belang dat de transitie eerlijk verloopt, zodat de gevolgen ervan voor ondernemingen, werknemers en burgers in het algemeen worden beperkt. Ook voor de meest kwetsbare personen moet de transitie kansen op verbeteringen bieden.

| 2.3. | In haar beleidsrichtsnoeren voor een rechtvaardige transitie naar ecologisch duurzame economieën en samenlevingen voor iedereen (2015) (9) wijst de IAO op de rol van overheden en de sociale partners bij het zorgen voor beleidscoherentie en institutionele regelingen voor duurzame ontwikkeling voor iedereen, alsmede op de noodzaak om de opname van milieubepalingen in cao’s op alle niveaus te bevorderen. Ook wijst zij op de voordelen van specifieke opleidingsverplichtingen op dit gebied voor managers en werknemers. |
| --- | --- |

2.3.

In haar beleidsrichtsnoeren voor een rechtvaardige transitie naar ecologisch duurzame economieën en samenlevingen voor iedereen (2015) (9

| 2.4. | In haar richtsnoeren inzake vrijwillige milieubeheersystemen (EMAS) wijst de Europese Commissie op het belang van doeltreffende kanalen om werknemers en hun vertegenwoordigers bij het milieubeheer van ondernemingen te betrekken. Participatie van de sociale partners en, in voorkomend geval, collectieve onderhandelingen — in overeenstemming met de nationale stelsels en praktijken op het gebied van arbeidsverhoudingen — zijn in dit verband de meest geschikte manier om de werknemers bij het milieubeheer van ondernemingen te betrekken. In beginsel 8 van de Europese pijler van sociale rechten wordt benadrukt dat de sociale dialoog en de deelname van werknemers aan het sociaal, economisch en werkgelegenheidsbeleid moeten worden bevorderd, en worden de sociale partners aangemoedigd om over collectieve overeenkomsten te onderhandelen. In de aanbeveling van de Raad van 16 juni 2022 inzake het garanderen van een rechtvaardige transitie naar klimaatneutraliteit wordt daarnaast de belangrijke rol van de sociale partners bij het beheer van de werkgelegenheidseffecten van deze transitie benadrukt (overweging 18). |
| --- | --- |

2.4.

In haar richtsnoeren inzake vrijwillige milieubeheersystemen (EMAS) wijst de Europese Commissie op het belang van doeltreffende kanalen om werknemers en hun vertegenwoordigers bij het milieubeheer van ondernemingen te betrekken. Participatie van de sociale partners en, in voorkomend geval, collectieve onderhandelingen — in overeenstemming met de nationale stelsels en praktijken op het gebied van arbeidsverhoudingen — zijn in dit verband de meest geschikte manier om de werknemers bij het milieubeheer van ondernemingen te betrekken. In beginsel 8 van de Europese pijler van sociale rechten wordt benadrukt dat de sociale dialoog en de deelname van werknemers aan het sociaal, economisch en werkgelegenheidsbeleid moeten worden bevorderd, en worden de sociale partners aangemoedigd om over collectieve overeenkomsten te onderhandelen. In de aanbeveling van de Raad van 16 juni 2022 inzake het garanderen van een rechtvaardige transitie naar klimaatneutraliteit wordt daarnaast de belangrijke rol van de sociale partners bij het beheer van de werkgelegenheidseffecten van deze transitie benadrukt (overweging 18).

| 2.5. | Onder erkenning en volledige eerbiediging van de autonomie van de sociale partners neemt het EESC kennis van de verklaring van de regering van Spanje, dat het voorzitterschap van de EU overneemt en om dit verkennend advies heeft verzocht, waarin zij pleit voor de bevordering van een regelgevingskader en een stimuleringsbeleid voor groene collectieve onderhandelingen. In dit advies worden de reacties en voorstellen van het EESC naar aanleiding van de raadpleging van het Spaanse voorzitterschap uiteengezet. |
| --- | --- |

2.5.

Onder erkenning en volledige eerbiediging van de autonomie van de sociale partners neemt het EESC kennis van de verklaring van de regering van Spanje, dat het voorzitterschap van de EU overneemt en om dit verkennend advies heeft verzocht, waarin zij pleit voor de bevordering van een regelgevingskader en een stimuleringsbeleid voor groene collectieve onderhandelingen. In dit advies worden de reacties en voorstellen van het EESC naar aanleiding van de raadpleging van het Spaanse voorzitterschap uiteengezet.

3.   Europese context en wetenschappelijke bijdragen over de rol van collectieve onderhandelingen in de groene transitie

Europese context en wetenschappelijke bijdragen over de rol van collectieve onderhandelingen in de groene transitie

| 3.1. | Het EESC ziet steeds meer wetenschappelijke bewijzen voor de grote mogelijkheden en de talrijke voordelen van groene collectieve onderhandelingen voor het bevorderen van ecologische duurzaamheid, een koolstofvrije en circulaire economie en de bestrijding van klimaatverandering, gezien de substantiële bijdrage die aan deze doelstellingen wordt geleverd door de verschillende aspecten van collectieve onderhandelingen, zoals de mobiliteit van werknemers, manieren om het werk te organiseren, de opleiding van personeel om groene transitieprocessen te vergemakkelijken, het waarborgen van een veilige en gezonde werkomgeving, genderkwesties enz. Dit wordt ook geconstateerd in de gezamenlijke verklaring van de Europese sociale partners van 30 mei 2017 over de benutting van het potentieel van de groene economie voor het scheppen van banen (10), en in hun gezamenlijke project en aanbevelingen van 7 oktober 2021 over de circulaire economie (11). |
| --- | --- |

3.1.

Het EESC ziet steeds meer wetenschappelijke bewijzen voor de grote mogelijkheden en de talrijke voordelen van groene collectieve onderhandelingen voor het bevorderen van ecologische duurzaamheid, een koolstofvrije en circulaire economie en de bestrijding van klimaatverandering, gezien de substantiële bijdrage die aan deze doelstellingen wordt geleverd door de verschillende aspecten van collectieve onderhandelingen, zoals de mobiliteit van werknemers, manieren om het werk te organiseren, de opleiding van personeel om groene transitieprocessen te vergemakkelijken, het waarborgen van een veilige en gezonde werkomgeving, genderkwesties enz. Dit wordt ook geconstateerd in de gezamenlijke verklaring van de Europese sociale partners van 30 mei 2017 over de benutting van het potentieel van de groene economie voor het scheppen van banen (10

11

| 3.2. | Het EESC beschouwt groene collectieve onderhandelingen op alle niveaus als een essentiële invulling van het beginsel van democratische participatie van burgers, in dit geval via de specifieke rol die de sociale partners spelen in verband met de arbeidsmarkt, die fundamenteel is voor een doeltreffende en sociaal rechtvaardige aanpak van de klimaatnoodtoestand en de groene transitie van economie en samenleving. |
| --- | --- |

3.2.

Het EESC beschouwt groene collectieve onderhandelingen op alle niveaus als een essentiële invulling van het beginsel van democratische participatie van burgers, in dit geval via de specifieke rol die de sociale partners spelen in verband met de arbeidsmarkt, die fundamenteel is voor een doeltreffende en sociaal rechtvaardige aanpak van de klimaatnoodtoestand en de groene transitie van economie en samenleving.

| 3.3. | Het beleid inzake hernieuwbare energie in de Europese Unie vereist dat er een evenwicht wordt gevonden tussen de economische, ecologische en sociale doelstellingen. De groene transitie in de EU vereist dan ook nieuwe instrumenten om voor passende samenhang tussen deze doelstellingen te zorgen en om de participatie van individuen en de beroepsbevolking in werkgerelateerde processen te bevorderen; groene collectieve onderhandelingen zijn in dit verband een goed instrument om tot evenwichtige oplossingen te komen. |
| --- | --- |

3.3.

Het beleid inzake hernieuwbare energie in de Europese Unie vereist dat er een evenwicht wordt gevonden tussen de economische, ecologische en sociale doelstellingen. De groene transitie in de EU vereist dan ook nieuwe instrumenten om voor passende samenhang tussen deze doelstellingen te zorgen en om de participatie van individuen en de beroepsbevolking in werkgerelateerde processen te bevorderen; groene collectieve onderhandelingen zijn in dit verband een goed instrument om tot evenwichtige oplossingen te komen.

| 3.4. | Nu de klimaatverandering zich steeds sneller voltrekt, is het van essentieel belang om vast te stellen welke sectoren van de economie en de arbeidsmarkt het zwaarst door de klimaatnoodtoestand en de directe gevolgen daarvan getroffen (zullen) worden, zowel wat betreft de huidige als de verwachte economische, arbeids-, gezondheids- en sociale omstandigheden, ook in verband met bedrijfs- en werkgerelateerde mobiliteit, teneinde passende maatregelen te kunnen nemen om de gevolgen ervan te verzachten. |
| --- | --- |

3.4.

Nu de klimaatverandering zich steeds sneller voltrekt, is het van essentieel belang om vast te stellen welke sectoren van de economie en de arbeidsmarkt het zwaarst door de klimaatnoodtoestand en de directe gevolgen daarvan getroffen (zullen) worden, zowel wat betreft de huidige als de verwachte economische, arbeids-, gezondheids- en sociale omstandigheden, ook in verband met bedrijfs- en werkgerelateerde mobiliteit, teneinde passende maatregelen te kunnen nemen om de gevolgen ervan te verzachten.

| 3.5. | De EU loopt voorop bij innovatieve processen voor de productie van schone energie waarmee ecologische en sociale onevenwichtigheden worden gecorrigeerd, met economische transformaties die nieuwe kansen op fatsoenlijk werk bieden, bijvoorbeeld in de sector hernieuwbare energie. Het EESC dringt aan op meer onderzoek op dit gebied, alsook op financiële steun voor investeringen door de betrokken bedrijven. |
| --- | --- |

3.5.

De EU loopt voorop bij innovatieve processen voor de productie van schone energie waarmee ecologische en sociale onevenwichtigheden worden gecorrigeerd, met economische transformaties die nieuwe kansen op fatsoenlijk werk bieden, bijvoorbeeld in de sector hernieuwbare energie. Het EESC dringt aan op meer onderzoek op dit gebied, alsook op financiële steun voor investeringen door de betrokken bedrijven.

| 3.6. | Positief is dat steeds meer bedrijven een systeem van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) invoeren dat effectieve verbintenissen inzake duurzaam milieubeheer omvat. Het EESC neemt kennis van studies waaruit blijkt dat MVO-programma’s waaraan via overeenkomsten wordt deelgenomen, meer garanties bieden inzake degelijkheid en doeltreffendheid. |
| --- | --- |

3.6.

Positief is dat steeds meer bedrijven een systeem van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) invoeren dat effectieve verbintenissen inzake duurzaam milieubeheer omvat. Het EESC neemt kennis van studies waaruit blijkt dat MVO-programma’s waaraan via overeenkomsten wordt deelgenomen, meer garanties bieden inzake degelijkheid en doeltreffendheid.

| 3.7. | De deelname van werknemers aan de processen inzake een rechtvaardige transitie kan het best worden gestructureerd door dergelijke clausules op te nemen in de collectieve overeenkomsten van de verschillende niveaus en kenmerken van de verschillende stelsels van arbeidsverhoudingen. Collectieve arbeidsovereenkomsten kunnen een belangrijke rol spelen bij het bevorderen van de samenwerking tussen werkgevers en werknemers voor het formuleren van gezamenlijke reacties in het licht van de groene transitie. |
| --- | --- |

3.7.

De deelname van werknemers aan de processen inzake een rechtvaardige transitie kan het best worden gestructureerd door dergelijke clausules op te nemen in de collectieve overeenkomsten van de verschillende niveaus en kenmerken van de verschillende stelsels van arbeidsverhoudingen. Collectieve arbeidsovereenkomsten kunnen een belangrijke rol spelen bij het bevorderen van de samenwerking tussen werkgevers en werknemers voor het formuleren van gezamenlijke reacties in het licht van de groene transitie.

| 3.8. | Clausules inzake maatschappelijk verantwoord ondernemen worden thans in collectieve arbeidsovereenkomsten opgenomen. Op die manier vormen collectieve onderhandelingen een aanvulling op groene overheidsopdrachten in het kader van maatschappelijk verantwoord ondernemen. De chemische sector speelt op dit gebied een voortrekkersrol. De uitvoering van de Europese Green Deal vereist een nieuw, specifiek en uniform etiketteringskader, zodat er economische en ecologische informatie wordt verschaft die relevant is voor de publieke en particuliere besluitvorming. Een dergelijke Europese strategie voor milieukeurmerken zou bijdragen aan de verduurzaming van overheidsopdrachten en heeft het potentieel om circulariteit en informatiedoorstroming te ondersteunen; er moet echter aan belangrijke voorwaarden worden voldaan, zoals kostenefficiëntie, vertrouwelijkheid en evenredigheid. |
| --- | --- |

3.8.

Clausules inzake maatschappelijk verantwoord ondernemen worden thans in collectieve arbeidsovereenkomsten opgenomen. Op die manier vormen collectieve onderhandelingen een aanvulling op groene overheidsopdrachten in het kader van maatschappelijk verantwoord ondernemen. De chemische sector speelt op dit gebied een voortrekkersrol. De uitvoering van de Europese Green Deal vereist een nieuw, specifiek en uniform etiketteringskader, zodat er economische en ecologische informatie wordt verschaft die relevant is voor de publieke en particuliere besluitvorming. Een dergelijke Europese strategie voor milieukeurmerken zou bijdragen aan de verduurzaming van overheidsopdrachten en heeft het potentieel om circulariteit en informatiedoorstroming te ondersteunen; er moet echter aan belangrijke voorwaarden worden voldaan, zoals kostenefficiëntie, vertrouwelijkheid en evenredigheid.

| 3.9. | De luchtkwaliteit is een belangrijk aspect van gezondheid en veiligheid in werkruimten binnen en buiten; zij is derhalve van invloed op de arbeidsomstandigheden en moet ook in aanmerking worden genomen bij collectieve onderhandelingen. Onlangs heeft de WHO nieuwe waarden en mondiale richtsnoeren vastgesteld voor de luchtkwaliteit en het effect daarvan op de menselijke gezondheid, met inbegrip van de gezondheid op het werk van mensen die buiten werken. Dit kan ertoe leiden dat de regels die momenteel in de EU van kracht zijn, moeten worden gewijzigd. Deze veranderingen zullen ook van invloed zijn op de collectieve onderhandelingen over de werkomgeving en de milieuomstandigheden waaronder diensten worden verleend, en op de investeringskosten. |
| --- | --- |

3.9.

De luchtkwaliteit is een belangrijk aspect van gezondheid en veiligheid in werkruimten binnen en buiten; zij is derhalve van invloed op de arbeidsomstandigheden en moet ook in aanmerking worden genomen bij collectieve onderhandelingen. Onlangs heeft de WHO nieuwe waarden en mondiale richtsnoeren vastgesteld voor de luchtkwaliteit en het effect daarvan op de menselijke gezondheid, met inbegrip van de gezondheid op het werk van mensen die buiten werken. Dit kan ertoe leiden dat de regels die momenteel in de EU van kracht zijn, moeten worden gewijzigd. Deze veranderingen zullen ook van invloed zijn op de collectieve onderhandelingen over de werkomgeving en de milieuomstandigheden waaronder diensten worden verleend, en op de investeringskosten.

| 3.10. | De EU beschikt over regelgevingskaders die milieubeheer in bedrijven bevorderen, maar een doeltreffende uitvoering daarvan vereist de actieve betrokkenheid van werknemers en hun vertegenwoordigers. Dit is onder meer het geval bij het vrijwillige milieubeheersysteem (EMAS (12)) en Richtlijn 2014/95/EU van het Europees Parlement en de Raad (13) (de richtlijn duurzaamheidsrapportage door bedrijven). Daarbij wordt de nadruk gelegd op het bevorderen van de participatie van werknemers en opleidingsprogramma’s inzake milieubeheer. |
| --- | --- |

3.10.

De EU beschikt over regelgevingskaders die milieubeheer in bedrijven bevorderen, maar een doeltreffende uitvoering daarvan vereist de actieve betrokkenheid van werknemers en hun vertegenwoordigers. Dit is onder meer het geval bij het vrijwillige milieubeheersysteem (EMAS (12

13

| 3.11. | Het EESC neemt kennis van het toenemende aantal studies op Europees niveau waarin wordt gewezen op de voordelen van groene collectieve onderhandelingen als instrument om duurzame productieprocessen te bevorderen via overeenkomsten waarin clausules over zelfregulering op milieugebied zijn opgenomen. Collectieve onderhandelingen — in overeenstemming met de kenmerken van de nationale stelsels van arbeidsverhoudingen en met inachtneming van de autonomie van de sociale partners — kunnen bijdragen tot het bereiken van een consensus over specifieke maatregelen die bedrijven moeten nemen om een rechtvaardige transitie te bevorderen. |
| --- | --- |

3.11.

Het EESC neemt kennis van het toenemende aantal studies op Europees niveau waarin wordt gewezen op de voordelen van groene collectieve onderhandelingen als instrument om duurzame productieprocessen te bevorderen via overeenkomsten waarin clausules over zelfregulering op milieugebied zijn opgenomen. Collectieve onderhandelingen — in overeenstemming met de kenmerken van de nationale stelsels van arbeidsverhoudingen en met inachtneming van de autonomie van de sociale partners — kunnen bijdragen tot het bereiken van een consensus over specifieke maatregelen die bedrijven moeten nemen om een rechtvaardige transitie te bevorderen.

4.   Algemene opmerkingen

Algemene opmerkingen

| 4.1. | Uit studies over collectieve onderhandelingen in EU-landen blijkt dat er in collectieve arbeidsovereenkomsten maar weinig aandacht voor milieukwesties is. Het EESC roept de EU en de lidstaten op om verder steun te verlenen aan acties en initiatieven die werkgevers en werknemers ertoe zullen aanzetten zich aan de groene transitie aan te passen, rekening houdend met praktijken op het gebied van voorlichting en raadpleging op de werkplek. |
| --- | --- |

4.1.

Uit studies over collectieve onderhandelingen in EU-landen blijkt dat er in collectieve arbeidsovereenkomsten maar weinig aandacht voor milieukwesties is. Het EESC roept de EU en de lidstaten op om verder steun te verlenen aan acties en initiatieven die werkgevers en werknemers ertoe zullen aanzetten zich aan de groene transitie aan te passen, rekening houdend met praktijken op het gebied van voorlichting en raadpleging op de werkplek.

| 4.2. | Een goed uitgevoerde transitie naar een emissievrije economie is niet alleen van vitaal belang om de klimaatnoodtoestand het hoofd te bieden, maar kan ook bijdragen aan een duurzaam en inclusief economisch herstel. Er is echter behoefte aan langetermijnmaatregelen, die duurzame financieringsmechanismen en een participatieve en stabiele governance vereisen. |
| --- | --- |

4.2.

Een goed uitgevoerde transitie naar een emissievrije economie is niet alleen van vitaal belang om de klimaatnoodtoestand het hoofd te bieden, maar kan ook bijdragen aan een duurzaam en inclusief economisch herstel. Er is echter behoefte aan langetermijnmaatregelen, die duurzame financieringsmechanismen en een participatieve en stabiele governance vereisen.

| 4.3. | In dit model van participatieve governance vormen collectieve onderhandelingen een instrument om het arbeidsbestel aan te passen aan de nieuwe uitdagingen van een volledig duurzaam productiemodel. Collectieve onderhandelingen bieden immers de mogelijkheid om kort op de bal te spelen, want de sociale partners staan dicht bij de sectorspecifieke realiteit. Zo kunnen maatwerkoplossingen worden gevonden, ook op het gebied van de bescherming van banen en ondernemingen. |
| --- | --- |

4.3.

In dit model van participatieve governance vormen collectieve onderhandelingen een instrument om het arbeidsbestel aan te passen aan de nieuwe uitdagingen van een volledig duurzaam productiemodel. Collectieve onderhandelingen bieden immers de mogelijkheid om kort op de bal te spelen, want de sociale partners staan dicht bij de sectorspecifieke realiteit. Zo kunnen maatwerkoplossingen worden gevonden, ook op het gebied van de bescherming van banen en ondernemingen.

| 4.4. | Het EESC beveelt de Commissie en de lidstaten aan om zich met de sectorale sociale partners te buigen over de mogelijke meerwaarde van studies over de gevolgen van de klimaatnoodtoestand en de groene transitie voor de werkgelegenheid in de verschillende productiesectoren, zodat maatregelen in kaart gebracht en voorgesteld kunnen worden om doeltreffend op de behoeften van economische omgevingen in te spelen en om partijen bij collectieve onderhandelingen te helpen om in collectieve overeenkomsten richting te geven aan de rechtvaardige transitie. |
| --- | --- |

4.4.

Het EESC beveelt de Commissie en de lidstaten aan om zich met de sectorale sociale partners te buigen over de mogelijke meerwaarde van studies over de gevolgen van de klimaatnoodtoestand en de groene transitie voor de werkgelegenheid in de verschillende productiesectoren, zodat maatregelen in kaart gebracht en voorgesteld kunnen worden om doeltreffend op de behoeften van economische omgevingen in te spelen en om partijen bij collectieve onderhandelingen te helpen om in collectieve overeenkomsten richting te geven aan de rechtvaardige transitie.

| 4.5. | Het EESC moedigt de sociale partners aan groenetransitieprocessen op te nemen in collectieve overeenkomsten, overeenkomstig hun bedrijfstakoverkoepelende en sectorale prioriteiten, naargelang het geval. De opname van het mondiale programma “Responsible Care” in de collectieve overeenkomsten van de chemische industrie kan als voorbeeld dienen op Europees niveau. |
| --- | --- |

4.5.

Het EESC moedigt de sociale partners aan groenetransitieprocessen op te nemen in collectieve overeenkomsten, overeenkomstig hun bedrijfstakoverkoepelende en sectorale prioriteiten, naargelang het geval. De opname van het mondiale programma “Responsible Care” in de collectieve overeenkomsten van de chemische industrie kan als voorbeeld dienen op Europees niveau.

5.   Specifieke opmerkingen

Specifieke opmerkingen

| 5.1. | Het EESC is van mening dat de discussie over groene aangelegenheden in het kader van collectieve onderhandelingen betrekking heeft op clausules waarover de sociale partners in het kader van collectieve overeenkomsten kunnen onderhandelen en waarbij er sprake is van directe en indirecte gevolgen voor het milieu. Dergelijke clausules kunnen betrekking hebben op, maar zijn niet beperkt tot:






  a) | de gevolgen van de activiteiten van ondernemingen voor het milieu; |
| --- | --- | --- |

5.1.

Het EESC is van mening dat de discussie over groene aangelegenheden in het kader van collectieve onderhandelingen betrekking heeft op clausules waarover de sociale partners in het kader van collectieve overeenkomsten kunnen onderhandelen en waarbij er sprake is van directe en indirecte gevolgen voor het milieu. Dergelijke clausules kunnen betrekking hebben op, maar zijn niet beperkt tot:

a)

de gevolgen van de activiteiten van ondernemingen voor het milieu;

| b) | de bescherming van werknemers tegen de gevolgen van veranderingen in milieu en klimaat; |
| --- | --- |

b)

de bescherming van werknemers tegen de gevolgen van veranderingen in milieu en klimaat;

| c) | de gevolgen van de groene transitie voor de activiteiten van een onderneming wat betreft arbeidsorganisatie, veranderende beroepsprofielen en de vaardigheden van werknemers; |
| --- | --- |

c)

de gevolgen van de groene transitie voor de activiteiten van een onderneming wat betreft arbeidsorganisatie, veranderende beroepsprofielen en de vaardigheden van werknemers;

| d) | intern toezicht op de uitvoering van de punten a), b) en c). |
| --- | --- |

d)

intern toezicht op de uitvoering van de punten a), b) en c).

Volgens het EESC vormen collectieve onderhandelingen een belangrijk instrument dat bedrijven en werknemers kan helpen de uitdagingen van de klimaatcrisis het hoofd te bieden, met inbegrip van de daaruit voortvloeiende kosten voor bedrijven.

| 5.2. | Het EESC acht het noodzakelijk dat de Europese Commissie overeenkomstig de artikelen 154, 155 en 156 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie de lidstaten aanmoedigt om de integratie van het milieubeheer door ondernemingen in de sociale dialoog en collectieve onderhandelingen te bevorderen. Collectieve onderhandelingen zijn een goed middel om de aanpassing van organisaties, banen en arbeidsomstandigheden aan de gevolgen van de klimaatverandering te vergemakkelijken, en maken het mogelijk de investeringskosten van ondernemingen te beoordelen en in kaart te brengen, zodat deze zich staande kunnen houden en zich kunnen aanpassen aan de vereisten op het gebied van eerlijke concurrentie. |
| --- | --- |

5.2.

Het EESC acht het noodzakelijk dat de Europese Commissie overeenkomstig de artikelen 154, 155 en 156 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie de lidstaten aanmoedigt om de integratie van het milieubeheer door ondernemingen in de sociale dialoog en collectieve onderhandelingen te bevorderen. Collectieve onderhandelingen zijn een goed middel om de aanpassing van organisaties, banen en arbeidsomstandigheden aan de gevolgen van de klimaatverandering te vergemakkelijken, en maken het mogelijk de investeringskosten van ondernemingen te beoordelen en in kaart te brengen, zodat deze zich staande kunnen houden en zich kunnen aanpassen aan de vereisten op het gebied van eerlijke concurrentie.

| 5.3. | Het EESC acht het wenselijk dat — met inachtneming van de autonomie van de sociale partners en de verschillende stelsels voor collectieve onderhandelingen in de lidstaten — de wettelijke kaders en de sectoroverschrijdende overeenkomsten op nationaal niveau een passend kader bieden om rekening te houden met het streven naar een sociaal rechtvaardige groene transitie, zodat productieveranderingen (met inbegrip van een beoordeling van zowel bedrijfskosten als sociale kosten, en een eerlijke kostenverdeling) in zo veel mogelijk banen verenigbaar zijn met kwaliteit en zekerheid. Rekening houdend met de verschillende stelsels van arbeidsverhoudingen kan worden overwogen:






  a) | in te zetten op de rechten op voorlichting en raadpleging van de werknemersvertegenwoordiging over de stappen die de onderneming zet om zich aan de klimaatverandering aan te passen, met inachtneming van nationale regels en praktijken; |
| --- | --- | --- |

5.3.

Het EESC acht het wenselijk dat — met inachtneming van de autonomie van de sociale partners en de verschillende stelsels voor collectieve onderhandelingen in de lidstaten — de wettelijke kaders en de sectoroverschrijdende overeenkomsten op nationaal niveau een passend kader bieden om rekening te houden met het streven naar een sociaal rechtvaardige groene transitie, zodat productieveranderingen (met inbegrip van een beoordeling van zowel bedrijfskosten als sociale kosten, en een eerlijke kostenverdeling) in zo veel mogelijk banen verenigbaar zijn met kwaliteit en zekerheid. Rekening houdend met de verschillende stelsels van arbeidsverhoudingen kan worden overwogen:

a)

in te zetten op de rechten op voorlichting en raadpleging van de werknemersvertegenwoordiging over de stappen die de onderneming zet om zich aan de klimaatverandering aan te passen, met inachtneming van nationale regels en praktijken;

| b) | de vaardigheden van werknemers op dit gebied te bevorderen; |
| --- | --- |

b)

de vaardigheden van werknemers op dit gebied te bevorderen;

| c) | clausules op te nemen ter bevordering van werknemersparticipatie in milieuaangelegenheden en in voor het milieu verantwoordelijke comités, voor zover deze bestaan in de ondernemingen in elke sector die een milieucertificering hebben verkregen volgens ISO 14001 of EMAS; |
| --- | --- |

c)

clausules op te nemen ter bevordering van werknemersparticipatie in milieuaangelegenheden en in voor het milieu verantwoordelijke comités, voor zover deze bestaan in de ondernemingen in elke sector die een milieucertificering hebben verkregen volgens ISO 14001 of EMAS;

| d) | waar mogelijk de oprichting van specifieke paritaire milieuorganen te bevorderen of ervoor te zorgen dat het comité voor veiligheid en gezondheid ook bevoegdheden krijgt op het gebied van milieu en de rechtvaardige transitie. |
| --- | --- |

d)

waar mogelijk de oprichting van specifieke paritaire milieuorganen te bevorderen of ervoor te zorgen dat het comité voor veiligheid en gezondheid ook bevoegdheden krijgt op het gebied van milieu en de rechtvaardige transitie.

| 5.4. | Het EESC roept de EU en de lidstaten op om verder steun te verlenen aan acties en initiatieven die werkgevers en werknemers ertoe zullen aanzetten zich aan de groene transitie aan te passen, en om daarbij onder meer te overwegen een concept te ontwikkelen waarbij werknemers worden aangewezen als milieutransitiegedelegeerde of aanspreekpunt voor aangelegenheden die verband houden met de milieutransitie van de werkplek. Managers en werknemersvertegenwoordigers zouden kunnen overwegen om mensen aan te wijzen voor de specifieke taak (naast hun kerntaken) om hulp te bieden bij kwesties in verband met de aanpassing van het bedrijf aan de groene transitie. Het EESC roept de lidstaten op om voor bedrijven en/of bedrijfstakken de nodige stimulansen te creëren om bovengenoemde vertegenwoordigers of aanspreekpunten op het gebied van milieutransitie aan te wijzen. Ook verdient het aanbeveling om via beroepsopleidingen in te zetten op betere milieuvaardigheden. |
| --- | --- |

5.4.

Het EESC roept de EU en de lidstaten op om verder steun te verlenen aan acties en initiatieven die werkgevers en werknemers ertoe zullen aanzetten zich aan de groene transitie aan te passen, en om daarbij onder meer te overwegen een concept te ontwikkelen waarbij werknemers worden aangewezen als milieutransitiegedelegeerde of aanspreekpunt voor aangelegenheden die verband houden met de milieutransitie van de werkplek. Managers en werknemersvertegenwoordigers zouden kunnen overwegen om mensen aan te wijzen voor de specifieke taak (naast hun kerntaken) om hulp te bieden bij kwesties in verband met de aanpassing van het bedrijf aan de groene transitie. Het EESC roept de lidstaten op om voor bedrijven en/of bedrijfstakken de nodige stimulansen te creëren om bovengenoemde vertegenwoordigers of aanspreekpunten op het gebied van milieutransitie aan te wijzen. Ook verdient het aanbeveling om via beroepsopleidingen in te zetten op betere milieuvaardigheden.

| 5.5. | Het EESC roept de lidstaten op een passend kader en passende voorwaarden te scheppen zodat mobiliteitsbepalingen in collectieve arbeidsovereenkomsten regelingen omvatten voor duurzame, gezonde en veilige werkgerelateerde mobiliteit, waardoor het gebruik van particuliere voertuigen kan dalen en daarmee ook de emissies. De lidstaten moeten werk maken van doeltreffende en efficiënte systemen voor de invoering van dit soort regelingen. |
| --- | --- |

5.5.

Het EESC roept de lidstaten op een passend kader en passende voorwaarden te scheppen zodat mobiliteitsbepalingen in collectieve arbeidsovereenkomsten regelingen omvatten voor duurzame, gezonde en veilige werkgerelateerde mobiliteit, waardoor het gebruik van particuliere voertuigen kan dalen en daarmee ook de emissies. De lidstaten moeten werk maken van doeltreffende en efficiënte systemen voor de invoering van dit soort regelingen.

| 5.6. | Het EESC dringt er bij de lidstaten op aan om Richtlijn (EU) 2019/1937 inzake de bescherming van personen die inbreuken op het Unierecht (waaronder het milieurecht) melden, volledig om te zetten. Met deze rechten zou een belangrijke bijdrage worden geleverd aan het toezicht op de naleving van het Europese herstelbeleid op basis van een ecologisch duurzame en sociaal rechtvaardige economische transitie. |
| --- | --- |

5.6.

Het EESC dringt er bij de lidstaten op aan om Richtlijn (EU) 2019/1937 inzake de bescherming van personen die inbreuken op het Unierecht (waaronder het milieurecht) melden, volledig om te zetten. Met deze rechten zou een belangrijke bijdrage worden geleverd aan het toezicht op de naleving van het Europese herstelbeleid op basis van een ecologisch duurzame en sociaal rechtvaardige economische transitie.

| 5.7. | Het EESC roept de sociale partners ertoe op de vaststelling van passende verhoudingen en billijke aanbevelingen, richtsnoeren en beleidsmaatregelen te overwegen en te faciliteren teneinde groene collectieve onderhandelingen te laten uitgroeien tot een van de meest hoogwaardige instrumenten om te zorgen voor een evenwichtig productiemodel waarmee concurrentievermogen en bescherming van het lokale en mondiale milieu met elkaar worden gecombineerd. |
| --- | --- |

5.7.

Het EESC roept de sociale partners ertoe op de vaststelling van passende verhoudingen en billijke aanbevelingen, richtsnoeren en beleidsmaatregelen te overwegen en te faciliteren teneinde groene collectieve onderhandelingen te laten uitgroeien tot een van de meest hoogwaardige instrumenten om te zorgen voor een evenwichtig productiemodel waarmee concurrentievermogen en bescherming van het lokale en mondiale milieu met elkaar worden gecombineerd.

Brussel, 14 juni 2023.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Oliver RÖPKE

---

(1)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het energiebeleid en de arbeidsmarkt: gevolgen voor de werkgelegenheid in regio’s die een energietransitie doormaken (initiatiefadvies) (PB C 146 van 27.4.2023, blz. 4), https://www.eesc.europa.eu/nl/our-work/opinions-information-reports/opinions/energy-policy-and-labour-market-consequences-employment-regions-undergoing-energy-transitions

1

(2)  https://www.epsu.org/article/what-green-collective-bargaining

2

(3)  https://www.businesseurope.eu/sites/buseur/files/media/reports_and_studies/2021-09-24_final_report_sp_project_on_circular_ecenomy_and_the_world_of_work.pdf

3

(4)  In deze aanbeveling staat onder meer het volgende: “Om de groene transitie op inclusieve en democratische wijze vooruit te helpen, de doelstellingen van rechtvaardige transitie vanaf het begin in beleidsvorming op alle niveaus te integreren en voor een doeltreffende benadering van een beleid inzake een rechtvaardige transitie te zorgen waarbij de hele samenleving betrokken is, worden de lidstaten uitgenodigd: [...] de sociale partners op nationaal, regionaal en lokaal niveau, met inachtneming van hun autonomie, actief te betrekken bij alle stadia van beleidsvorming en uitvoering waarin deze aanbeveling voorziet, onder meer door middel van sociale dialoog en collectieve onderhandelingen, waar passend; bovendien de volledige betrokkenheid van de sociale partners te bevorderen bij het ontwerp en de uitvoering van transitietrajecten voor industriële ecosystemen in het kader van de geactualiseerde nieuwe industriestrategie.”

4

(5)  Met het oog op de voortdurende verbetering van de prestaties van de activiteiten van de chemische industrie op het gebied van veiligheid, gezondheidsbescherming en milieu, overeenkomstig de beginselen van duurzame ontwikkeling en los van de naleving van de huidige wetgeving en de bepalingen van deze overeenkomst, verbinden de ondertekenende partijen zich ertoe de toetreding van bedrijven tot het internationale programma van de chemische industrie “Responsible Care” te bevorderen en samen te werken om de doelstellingen die met dit vrijwillige, openbare en actieve initiatief van chemische bedrijven worden nagestreefd, te verwezenlijken (https://www.feique.org/programa-responsible-care/).

5

(6)  https://www.businesseurope.eu/publications/european-social-dialogue-work-programme-2022-2024

6

(7)  Richtlijn (EU) 2019/1937 van het Europees Parlement en de Raad van 23 oktober 2019 inzake de bescherming van personen die inbreuken op het Unierecht melden (PB L 305 van 26.11.2019, blz. 17).

7

(8)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het energiebeleid en de arbeidsmarkt: gevolgen voor de werkgelegenheid in regio’s die een energietransitie doormaken (PB C 146 van 27.4.2023, blz. 4).

8

(9)  https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/@ed_emp/@emp_ent/documents/publication/wcms_432859.pdf

9

(10)  https://www.etuc.org/sites/default/files/document/files/2017-05-29_kick_off_draft_declaration_eu_social_partners_on_green_jobs_final.pdf

10

(11)  https://www.businesseurope.eu/sites/buseur/files/media/reports_and_studies/2021-09-24_final_report_sp_project_on_circular_ecenomy_and_the_world_of_work.pdf

11

(12)  Verordening (EU) 2018/2026 van de Commissie van 19 december 2018 tot wijziging van bijlage IV bij Verordening (EG) nr. 1221/2009 van het Europees Parlement en de Raad inzake de vrijwillige deelneming van organisaties aan een communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem (EMAS) (PB L 325 van 20.12.2018, blz. 18).

12

(13)  Richtlijn 2014/95/EU van het Europees Parlement en de Raad van 22 oktober 2014 tot wijziging van Richtlijn 2013/34/EU met betrekking tot de bekendmaking van niet-financiële informatie en informatie inzake diversiteit door bepaalde grote ondernemingen en groepen (PB L 330 van 15.11.2014, blz. 1).

13

---

| 18.8.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 293/34 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 293/34

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over maatregelen tegen het stigma rond hiv

(verkennend advies op verzoek van het Spaanse voorzitterschap)

(2023/C 293/06)

| Rapporteur: | Pietro Vittorio BARBIERI |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Nicoletta MERLO |

Rapporteur:

Pietro Vittorio BARBIERI

Pietro Vittorio BARBIERI

Corapporteur:

Nicoletta MERLO

Nicoletta MERLO

| Verzoek van het Spaanse voorzitterschap van de Raad | Brief, 8.12.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie
  Verkennend advies |
| Bevoegde afdeling | Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de afdeling | 31.5.2023 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.6.2023 |
| Zitting nr. | 579 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 201/0/6 |

Verzoek van het Spaanse voorzitterschap van de Raad

Brief, 8.12.2022

Rechtsgrond

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Verkennend advies

Bevoegde afdeling

Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de afdeling

31.5.2023

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.6.2023

Zitting nr.

579

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

201/0/6

1.   Conclusies en aanbevelingen

Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met het initiatief van het Spaanse voorzitterschap waarmee wordt beoogd hiv-gerelateerde stigmatisering en discriminatie in Europa tegen 2030 uit te bannen. Deze kwestie is te lang verwaarloosd, terwijl de beschikbare gegevens ondubbelzinnig aantonen dat de schadelijke gevolgen ervan in verschillende delen van de wereld, in specifieke sociale contexten en bij sleutelgroepen voortduren. Daarom deelt het EESC het standpunt van het Spaanse voorzitterschap dat het uitbannen van hiv-gerelateerde stigmatisering en discriminatie als een van de politieke prioriteiten van de EU-agenda moet worden beschouwd. |
| --- | --- |

1.1.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met het initiatief van het Spaanse voorzitterschap waarmee wordt beoogd hiv-gerelateerde stigmatisering en discriminatie in Europa tegen 2030 uit te bannen. Deze kwestie is te lang verwaarloosd, terwijl de beschikbare gegevens ondubbelzinnig aantonen dat de schadelijke gevolgen ervan in verschillende delen van de wereld, in specifieke sociale contexten en bij sleutelgroepen voortduren. Daarom deelt het EESC het standpunt van het Spaanse voorzitterschap dat het uitbannen van hiv-gerelateerde stigmatisering en discriminatie als een van de politieke prioriteiten van de EU-agenda moet worden beschouwd.

| 1.2. | Het EESC onderschrijft de noodzaak van een verklaring op hoog niveau van de Europese instellingen, die op 1 december 2023 aan het Europees Parlement moet worden voorgelegd. Daarnaast verbindt het zich ertoe deze verklaring op alle mogelijke niveaus en manieren en in alle mogelijke fora te ondersteunen en eraan deel te nemen. |
| --- | --- |

1.2.

Het EESC onderschrijft de noodzaak van een verklaring op hoog niveau van de Europese instellingen, die op 1 december 2023 aan het Europees Parlement moet worden voorgelegd. Daarnaast verbindt het zich ertoe deze verklaring op alle mogelijke niveaus en manieren en in alle mogelijke fora te ondersteunen en eraan deel te nemen.

| 1.3. | Om stigmatisering, discriminatie en onjuiste stereotypen uit te bannen, acht het EESC het van essentieel belang om maatregelen op het gebied van bewustmaking, opleiding en voorlichting te bevorderen, met name op scholen, en is het van mening dat het maatschappelijk middenveld en jongeren- en studentenorganisaties hierbij moeten worden betrokken. |
| --- | --- |

1.3.

Om stigmatisering, discriminatie en onjuiste stereotypen uit te bannen, acht het EESC het van essentieel belang om maatregelen op het gebied van bewustmaking, opleiding en voorlichting te bevorderen, met name op scholen, en is het van mening dat het maatschappelijk middenveld en jongeren- en studentenorganisaties hierbij moeten worden betrokken.

| 1.4. | Om een bredere populatie te bereiken, moeten de belemmeringen om de toegang tot pre-expositieprofylaxe (PrEP) te verbeteren en de toepassing ervan te bevorderen, in kaart worden gebracht en uit de weg worden geruimd, teneinde belangrijke stappen te zetten om tegen 2030 een einde te maken aan de aidsepidemie. Preventieve interventies zoals pre- en postexpositieprofylaxe en TasP (behandeling als preventie) kunnen een aanzienlijk effect hebben op de beheersing van hiv en andere seksueel overdraagbare aandoeningen. |
| --- | --- |

1.4.

Om een bredere populatie te bereiken, moeten de belemmeringen om de toegang tot pre-expositieprofylaxe (PrEP) te verbeteren en de toepassing ervan te bevorderen, in kaart worden gebracht en uit de weg worden geruimd, teneinde belangrijke stappen te zetten om tegen 2030 een einde te maken aan de aidsepidemie. Preventieve interventies zoals pre- en postexpositieprofylaxe en TasP (behandeling als preventie) kunnen een aanzienlijk effect hebben op de beheersing van hiv en andere seksueel overdraagbare aandoeningen.

| 1.5. | Mensen met hiv moeten gelijke kansen hebben op toegang tot de arbeidsmarkt en professionele groei. Zij moeten ook kunnen profiteren van specifieke regelingen zoals flexibele werktijden of langer verlof voor medische bezoeken, waarbij vertrouwelijkheid gegarandeerd is. |
| --- | --- |

1.5.

Mensen met hiv moeten gelijke kansen hebben op toegang tot de arbeidsmarkt en professionele groei. Zij moeten ook kunnen profiteren van specifieke regelingen zoals flexibele werktijden of langer verlof voor medische bezoeken, waarbij vertrouwelijkheid gegarandeerd is.

| 1.6. | Het EESC onderstreept het belang van specifieke maatregelen voor sleutelgroepen: voor een doeltreffende aanpak van de hiv-epidemie moeten gerichte voorlichting en institutioneel uitgevoerde preventieprogramma’s deze bevolkingsgroepen bereiken, zodat specifieke diensten proactief contact met hen kunnen leggen, eventueel via niet-gouvernementele, in de gemeenschap verankerde verenigingen. |
| --- | --- |

1.6.

Het EESC onderstreept het belang van specifieke maatregelen voor sleutelgroepen: voor een doeltreffende aanpak van de hiv-epidemie moeten gerichte voorlichting en institutioneel uitgevoerde preventieprogramma’s deze bevolkingsgroepen bereiken, zodat specifieke diensten proactief contact met hen kunnen leggen, eventueel via niet-gouvernementele, in de gemeenschap verankerde verenigingen.

| 1.7. | Gelet op het feit dat Oekraïne de op een na grootste aidsepidemie in de regio Oost-Europa en Centraal-Azië heeft, benadrukt het EESC dat de landen die Oekraïense vluchtelingen opvangen moeten zorgen voor continue hiv-zorg, gratis hiv-tests en -behandelingen en betere mogelijkheden om te worden getest, ongeacht verblijfsstatus. Aangezien de meeste vluchtelingen vrouwen en kinderen zijn, zijn uitgebreide tests in ziekenhuizen, de eerstelijnsgezondheidszorg en gemeenschapsinstellingen wellicht het meest geschikt voor Oekraïense vluchtelingen. |
| --- | --- |

1.7.

Gelet op het feit dat Oekraïne de op een na grootste aidsepidemie in de regio Oost-Europa en Centraal-Azië heeft, benadrukt het EESC dat de landen die Oekraïense vluchtelingen opvangen moeten zorgen voor continue hiv-zorg, gratis hiv-tests en -behandelingen en betere mogelijkheden om te worden getest, ongeacht verblijfsstatus. Aangezien de meeste vluchtelingen vrouwen en kinderen zijn, zijn uitgebreide tests in ziekenhuizen, de eerstelijnsgezondheidszorg en gemeenschapsinstellingen wellicht het meest geschikt voor Oekraïense vluchtelingen.

| 1.8. | Antiretrovirale therapie (ART) kan een tweeledige rol spelen bij het verbeteren van de gezondheid van mensen met hiv en het effectief voorkomen van hiv-overdracht, aangezien ART zeer doeltreffend is wat betreft het onderdrukken van de virale belasting. |
| --- | --- |

1.8.

Antiretrovirale therapie (ART) kan een tweeledige rol spelen bij het verbeteren van de gezondheid van mensen met hiv en het effectief voorkomen van hiv-overdracht, aangezien ART zeer doeltreffend is wat betreft het onderdrukken van de virale belasting.

| 1.9. | De tijdige diagnose van een hiv-infectie, de vroegtijdige start van de therapie en de retentie in de zorg (continuüm van zorg) zijn de hoekstenen van de beheersing van de verspreiding van de infectie. Aangezien verschillende landen de doelstelling reeds hebben gehaald, pleit het EESC voor een ambitieuzere nieuwe doelstelling voor alle landen, die tegen 2030 moet worden gehaald en waarbij de dekkingsgraad voor tests, behandeling en virologische onderdrukking tot 95 % moet worden opgetrokken. |
| --- | --- |

1.9.

De tijdige diagnose van een hiv-infectie, de vroegtijdige start van de therapie en de retentie in de zorg (continuüm van zorg) zijn de hoekstenen van de beheersing van de verspreiding van de infectie. Aangezien verschillende landen de doelstelling reeds hebben gehaald, pleit het EESC voor een ambitieuzere nieuwe doelstelling voor alle landen, die tegen 2030 moet worden gehaald en waarbij de dekkingsgraad voor tests, behandeling en virologische onderdrukking tot 95 % moet worden opgetrokken.

| 1.10. | Zowel het zorgcontinuüm als het preventiecontinuüm moeten worden ontwikkeld en geïmplementeerd, omdat zij synergetisch een alomvattende respons ter bestrijding van de hiv-epidemie kunnen vormen. |
| --- | --- |

1.10.

Zowel het zorgcontinuüm als het preventiecontinuüm moeten worden ontwikkeld en geïmplementeerd, omdat zij synergetisch een alomvattende respons ter bestrijding van de hiv-epidemie kunnen vormen.

| 1.11. | Het EESC pleit voor nieuwe en innovatieve strategieën om vroegtijdige diagnoses te bevorderen en meer mensen bewust te maken van hun infectie door de uitbreiding van gediversifieerde en gebruiksvriendelijke benaderingen van op grotere schaal beschikbare hiv-tests, zoals snelle tests, tests in de gemeenschap en zelftests, en een geïntegreerde benadering van hiv- en hepatitis B- en C-tests. |
| --- | --- |

1.11.

Het EESC pleit voor nieuwe en innovatieve strategieën om vroegtijdige diagnoses te bevorderen en meer mensen bewust te maken van hun infectie door de uitbreiding van gediversifieerde en gebruiksvriendelijke benaderingen van op grotere schaal beschikbare hiv-tests, zoals snelle tests, tests in de gemeenschap en zelftests, en een geïntegreerde benadering van hiv- en hepatitis B- en C-tests.

| 1.12. | Gemeenschappen spelen een cruciale rol in de bestrijding van hiv. Zij bevorderen de verantwoordingsplicht, stimuleren preventieactivisme, voeren activiteiten uit en dragen bij aan innovaties die cruciaal zijn voor duurzame vooruitgang. |
| --- | --- |

1.12.

Gemeenschappen spelen een cruciale rol in de bestrijding van hiv. Zij bevorderen de verantwoordingsplicht, stimuleren preventieactivisme, voeren activiteiten uit en dragen bij aan innovaties die cruciaal zijn voor duurzame vooruitgang.

| 1.13. | Om de verwezenlijking van deze doelstellingen te ondersteunen en te versnellen, dringt het EESC aan op verdere inspanningen bij het opzetten en uitvoeren van nieuwe programma’s om de kennis van de hiv-positieve status en de dekking van de behandeling uit te breiden, zodat de circulatie van het virus en dus de overdracht van hiv worden beperkt, en om hiv-discriminatie, bijvoorbeeld bij de toegang tot werkgelegenheid of financiële diensten, gericht aan te pakken. |
| --- | --- |

1.13.

Om de verwezenlijking van deze doelstellingen te ondersteunen en te versnellen, dringt het EESC aan op verdere inspanningen bij het opzetten en uitvoeren van nieuwe programma’s om de kennis van de hiv-positieve status en de dekking van de behandeling uit te breiden, zodat de circulatie van het virus en dus de overdracht van hiv worden beperkt, en om hiv-discriminatie, bijvoorbeeld bij de toegang tot werkgelegenheid of financiële diensten, gericht aan te pakken.

2.   Hiv in Europa

Hiv in Europa

| 2.1. | De overdracht van hiv blijft een belangrijk probleem voor de volksgezondheid, dat meer dan 36 miljoen mensen in de wereld treft. Daarvan wonen er 2,3 miljoen in de Europese regio van de WHO, met name in het oostelijke deel van de regio. In 2021 werden in de Europese regio bijna 107 000 mensen met hiv gediagnosticeerd, van wie ongeveer 17 000 in de EU/EER. Het aantal hiv-diagnoses vertoont sinds 2012 een dalende trend; in 2020 en 2021 werd een meer uitgesproken daling van het aantal hiv-diagnoses vastgesteld (–24 %), mogelijk als gevolg van de effecten van de COVID-19-pandemie op het gebruik van gezondheidsdiensten en/of als gevolg van een verminderde overdracht door de volksgezondheidsmaatregelen die tijdens de periode van de COVID-19-pandemie zijn genomen. |
| --- | --- |

2.1.

De overdracht van hiv blijft een belangrijk probleem voor de volksgezondheid, dat meer dan 36 miljoen mensen in de wereld treft. Daarvan wonen er 2,3 miljoen in de Europese regio van de WHO, met name in het oostelijke deel van de regio. In 2021 werden in de Europese regio bijna 107 000 mensen met hiv gediagnosticeerd, van wie ongeveer 17 000 in de EU/EER. Het aantal hiv-diagnoses vertoont sinds 2012 een dalende trend; in 2020 en 2021 werd een meer uitgesproken daling van het aantal hiv-diagnoses vastgesteld (–24 %), mogelijk als gevolg van de effecten van de COVID-19-pandemie op het gebruik van gezondheidsdiensten en/of als gevolg van een verminderde overdracht door de volksgezondheidsmaatregelen die tijdens de periode van de COVID-19-pandemie zijn genomen.

| 2.2. | Hiv treft in Europa op onevenredige wijze bevolkingsgroepen die sociaal gemarginaliseerd zijn en mensen wier gedrag sociaal gestigmatiseerd is, zoals intraveneuze druggebruikers en hun seksuele partners, mannen die seks hebben met mannen, transgenders, sekswerkers, gevangenen en migranten. |
| --- | --- |

2.2.

Hiv treft in Europa op onevenredige wijze bevolkingsgroepen die sociaal gemarginaliseerd zijn en mensen wier gedrag sociaal gestigmatiseerd is, zoals intraveneuze druggebruikers en hun seksuele partners, mannen die seks hebben met mannen, transgenders, sekswerkers, gevangenen en migranten.

| 2.3. | De gegevens laten verschillende epidemische patronen en trends zien in de landen van de Europese regio van de WHO: seksuele overdracht tussen mannen is de belangrijkste wijze van overdracht in de EU/EER en het westelijke deel van de regio, terwijl heteroseksuele overdracht en intraveneus drugsgebruik de belangrijkste wijzen van overdracht zijn die in het oostelijke deel van de regio zijn gemeld. |
| --- | --- |

2.3.

De gegevens laten verschillende epidemische patronen en trends zien in de landen van de Europese regio van de WHO: seksuele overdracht tussen mannen is de belangrijkste wijze van overdracht in de EU/EER en het westelijke deel van de regio, terwijl heteroseksuele overdracht en intraveneus drugsgebruik de belangrijkste wijzen van overdracht zijn die in het oostelijke deel van de regio zijn gemeld.

| 2.4. | Late hiv-diagnoses komen in de meeste landen in de regio nog vaak voor: meer dan 50 % kreeg de hiv-diagnose pas wanneer het CD4-celaantal lager was dan 350/mmc. |
| --- | --- |

2.4.

Late hiv-diagnoses komen in de meeste landen in de regio nog vaak voor: meer dan 50 % kreeg de hiv-diagnose pas wanneer het CD4-celaantal lager was dan 350/mmc.

3.   Hiv-zorgcontinuüm voor Oekraïense vluchtelingen

Hiv-zorgcontinuüm voor Oekraïense vluchtelingen

| 3.1. | Sinds het begin van de oorlog op 24 februari 2022 zijn meer dan 13,5 miljoen mensen ontheemd geraakt of gedwongen als vluchteling naar buurlanden te trekken, waaronder mensen met hiv (naar schatting 10 000 tot 30 000 mensen) en sleutelgroepen. |
| --- | --- |

3.1.

Sinds het begin van de oorlog op 24 februari 2022 zijn meer dan 13,5 miljoen mensen ontheemd geraakt of gedwongen als vluchteling naar buurlanden te trekken, waaronder mensen met hiv (naar schatting 10 000 tot 30 000 mensen) en sleutelgroepen.

| 3.2. | Oekraïne is het land met de op een na grootste aidsepidemie in de regio Oost-Europa en Centraal-Azië. Het aantal nieuwe hiv-diagnoses steeg van 14 240 in 2016 tot 16 270 in 2019, en daalde licht naar 15 660 in 2020, waarschijnlijk als gevolg van de COVID-19-crisis. Uit surveillancegegevens blijkt dat 9 000 tot 10 000 gevallen het gevolg zijn van heteroseksueel contact en ongeveer 5 000 door intraveneus drugsgebruik. |
| --- | --- |

3.2.

Oekraïne is het land met de op een na grootste aidsepidemie in de regio Oost-Europa en Centraal-Azië. Het aantal nieuwe hiv-diagnoses steeg van 14 240 in 2016 tot 16 270 in 2019, en daalde licht naar 15 660 in 2020, waarschijnlijk als gevolg van de COVID-19-crisis. Uit surveillancegegevens blijkt dat 9 000 tot 10 000 gevallen het gevolg zijn van heteroseksueel contact

ongeveer 5 000 door intraveneus drugsgebruik

| 3.3. | Voor het begin van de oorlog boekte het land grote vooruitgang op het gebied van aidsbestrijding: hiv-zorg en -behandeling werden gratis verstrekt in hiv-klinieken van de overheid in het hele land en steeds meer mensen met hiv werden behandeld met behulp van een antiretrovirale therapie (ART). In 2021 werd geschat dat van de 240 000 mensen met hiv (0,6 % van de Oekraïense bevolking) meer dan 150 000 mensen ART ondergingen (62 %), en dat bij 94 % van degenen die een dergelijke behandeling kregen de virale belasting onderdrukt werd. |
| --- | --- |

3.3.

Voor het begin van de oorlog boekte het land grote vooruitgang op het gebied van aidsbestrijding: hiv-zorg en -behandeling werden gratis verstrekt in hiv-klinieken van de overheid in het hele land en steeds meer mensen met hiv werden behandeld met behulp van een antiretrovirale therapie (ART). In 2021 werd geschat dat van de 240 000 mensen met hiv (0,6 % van de Oekraïense bevolking) meer dan 150 000 mensen ART ondergingen (62 %), en dat bij 94 % van degenen die een dergelijke behandeling kregen de virale belasting onderdrukt werd.

| 3.4. | In het land hebben VN-organisaties en partners ter plaatse, zoals het UNAIDS-noodfonds, nauw samengewerkt met de lokale autoriteiten om mensen in nood te bereiken en te helpen. Meer recentelijk hebben zij humanitaire hulp verleend aan zwaar getroffen gebieden in het land die nu pas toegankelijk zijn geworden. Een coalitie van overheid, maatschappelijke en internationale organisaties was en is een hoeksteen van de doeltreffende bestrijding van hiv in Oekraïne tijdens de oorlog. |
| --- | --- |

3.4.

In het land hebben VN-organisaties en partners ter plaatse, zoals het UNAIDS-noodfonds, nauw samengewerkt met de lokale autoriteiten om mensen in nood te bereiken en te helpen. Meer recentelijk hebben zij humanitaire hulp verleend aan zwaar getroffen gebieden in het land die nu pas toegankelijk zijn geworden. Een coalitie van overheid, maatschappelijke en internationale organisaties was en is een hoeksteen van de doeltreffende bestrijding van hiv in Oekraïne tijdens de oorlog.

| 3.5. | UNAIDS zal steun blijven verlenen op het gebied van hiv-preventie, tests, behandeling, zorg en ondersteuning voor mensen in heel Oekraïne die door de oorlog zijn getroffen en mensen die door het conflict zijn ontheemd. |
| --- | --- |

3.5.

UNAIDS zal steun blijven verlenen op het gebied van hiv-preventie, tests, behandeling, zorg en ondersteuning voor mensen in heel Oekraïne die door de oorlog zijn getroffen en mensen die door het conflict zijn ontheemd.

| 3.6. | In een in juli 2022 gepubliceerd document van het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) (1) worden de belangrijkste overwegingen uiteengezet ten behoeve van de besluitvorming en de praktische uitvoering van diensten om de kwaliteitsnormen van de hiv-zorg voor Oekraïense vluchtelingen te handhaven. Het is met name van cruciaal belang dat gastlanden zorgen voor continue hiv-zorg, gratis hiv-tests en -behandelingen en betere mogelijkheden om te worden getest, ongeacht verblijfsstatus, omdat beperkte toegang tot ART leidt tot een verhoogd risico op ziekte, overlijden, het ontstaan van resistente stammen en mogelijke verdere overdracht. Aangezien de meeste vluchtelingen vrouwen en kinderen zijn, zijn uitgebreide tests in ziekenhuizen, eerstelijnsgezondheidszorg en gemeenschapsinstellingen wellicht de meest passende context voor Oekraïense vluchtelingen. |
| --- | --- |

3.6.

In een in juli 2022 gepubliceerd document van het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) (1

4.   Hiv in de wereld

Hiv in de wereld

| 4.1. | Er is een sterke wereldwijde consensus dat er nu de middelen zijn om een einde te maken aan de aidsepidemie. In de afgelopen twee decennia heeft een toenemend aantal studies in diverse situaties aangetoond dat antiretrovirale therapie (ART) een tweeledige rol kan spelen bij het verbeteren van de gezondheid van mensen met hiv en het effectief voorkomen van hiv-overdracht (Treatment as Prevention — TasP), aangezien ART zeer doeltreffend is in het onderdrukken van de virale belasting (gedefinieerd als minder dan 200 kopieën/ml). |
| --- | --- |

4.1.

Er is een sterke wereldwijde consensus dat er nu de middelen zijn om een einde te maken aan de aidsepidemie. In de afgelopen twee decennia heeft een toenemend aantal studies in diverse situaties aangetoond dat antiretrovirale therapie (ART) een tweeledige rol kan spelen bij het verbeteren van de gezondheid van mensen met hiv en het effectief voorkomen van hiv-overdracht (Treatment as Prevention — TasP), aangezien ART zeer doeltreffend is in het onderdrukken van de virale belasting (gedefinieerd als minder dan 200 kopieën/ml).

| 4.2. | De laatste jaren is op grote schaal een strategie vastgesteld waarin de tijdige diagnose van een hiv-infectie, de vroegtijdige start van de therapie en de retentie in de zorg (continuüm van zorg) worden beschouwd als de hoekstenen van de beheersing van de verspreiding van de infectie. In 2014 lanceerde UNAIDS de doelstelling van 90-90-90 (90 % van de mensen met hiv gediagnosticeerd, 90 % daarvan behandeld en 90 % van degenen die behandeld zijn met onderdrukte viremie). Als deze doelstellingen worden gehaald, zal 73 % van alle mensen met hiv een onderdrukte virale belasting hebben, en mensen met een onderdrukte virale belasting kunnen hiv niet doorgeven. |
| --- | --- |

4.2.

De laatste jaren is op grote schaal een strategie vastgesteld waarin de tijdige diagnose van een hiv-infectie, de vroegtijdige start van de therapie en de retentie in de zorg (continuüm van zorg) worden beschouwd als de hoekstenen van de beheersing van de verspreiding van de infectie. In 2014 lanceerde UNAIDS de doelstelling van 90-90-90 (90 % van de mensen met hiv gediagnosticeerd, 90 % daarvan behandeld en 90 % van degenen die behandeld zijn met onderdrukte viremie). Als deze doelstellingen worden gehaald, zal 73 % van alle mensen met hiv een onderdrukte virale belasting hebben, en mensen met een onderdrukte virale belasting kunnen hiv niet doorgeven.

| 4.3. | Er zijn aanwijzingen dat eind 2020 een aantal landen met uiteenlopende geografische, sociaal-economische en epidemiologische omstandigheden de doelstelling al hebben bereikt. Deskundigen zijn van mening dat uit deze resultaten zou kunnen blijken dat alle landen tegen 2030 een ambitieuzere nieuwe doelstelling kunnen bereiken, waarbij het bereik van tests, behandeling en virologische onderdrukking wordt verhoogd tot 95 %. Om deze doelstellingen bij de bestrijding van de hiv-epidemie te handhaven en sneller te verwezenlijken, zijn verdere inspanningen bij het opzetten en uitvoeren van nieuwe programma’s nodig om de kennis van de hiv-positieve status en het bereik van de behandeling (Universal Testing and Treatment- of UTT-aanpak) uit te breiden, zodat de circulatie van het virus en dus de overdracht van hiv wordt beperkt. Dergelijke nieuwe programma’s mogen niet uitsluitend gericht zijn op toe te passen standaardmaatregelen, maar moeten ook worden uitgevoerd overeenkomstig de behoeften en de specifieke eisen van mensen met hiv. |
| --- | --- |

4.3.

Er zijn aanwijzingen dat eind 2020 een aantal landen met uiteenlopende geografische, sociaal-economische en epidemiologische omstandigheden de doelstelling al hebben bereikt. Deskundigen zijn van mening dat uit deze resultaten zou kunnen blijken dat alle landen tegen 2030 een ambitieuzere nieuwe doelstelling kunnen bereiken, waarbij het bereik van tests, behandeling en virologische onderdrukking wordt verhoogd tot 95 %. Om deze doelstellingen bij de bestrijding van de hiv-epidemie te handhaven en sneller te verwezenlijken, zijn verdere inspanningen bij het opzetten en uitvoeren van nieuwe programma’s nodig om de kennis van de hiv-positieve status en het bereik van de behandeling (Universal Testing and Treatment- of UTT-aanpak) uit te breiden, zodat de circulatie van het virus en dus de overdracht van hiv wordt beperkt. Dergelijke nieuwe programma’s mogen niet uitsluitend gericht zijn op toe te passen standaardmaatregelen, maar moeten ook worden uitgevoerd overeenkomstig de behoeften en de specifieke eisen van mensen met hiv.

| 4.4. | De laatste tijd wordt steeds vaker een aanpak, vergelijkbaar met het hiv-zorgcontinuüm en het hiv-preventiecontinuüm, voorgesteld die gericht is op de populatie die risico loopt op hiv-besmetting om ervoor te zorgen dat mensen niet door hiv besmet raken. Het hiv-preventiecontinuüm gaat uit van hiv-tests als basis, waarna personen die niet met hiv besmet zijn, in contact worden gebracht met preventiediensten, daar gebruik van blijven maken (retentie) en trouw aan blijven, zodat zij voortdurend advies krijgen over risicobeperking en consequent condoomgebruik om hiv-overname en -overdracht te voorkomen. Retentie is ook belangrijk om te zorgen voor het herhaaldelijk testen op hiv en het vroeg diagnosticeren van een hiv-besmetting indien deze optreedt. Personen bij wie net de diagnose hiv is gesteld, moeten onmiddellijk in contact worden gebracht met zorg en behandeling, alsmede met aanvullende hiv-preventiestrategieën zoals partnertests, condoomgebruik en preventieve antiretrovirale geneesmiddelen. Verschillende studies hebben aangetoond dat op het niveau van de populatie zowel het continuüm van de zorg als dat van de preventie synergetisch een complete respons ter bestrijding van de hiv-epidemie kunnen vormen. |
| --- | --- |

4.4.

De laatste tijd wordt steeds vaker een aanpak, vergelijkbaar met het hiv-zorgcontinuüm en het hiv-preventiecontinuüm, voorgesteld die gericht is op de populatie die risico loopt op hiv-besmetting om ervoor te zorgen dat mensen niet door hiv besmet raken. Het hiv-preventiecontinuüm gaat uit van hiv-tests als basis, waarna personen die niet met hiv besmet zijn, in contact worden gebracht met preventiediensten, daar gebruik van blijven maken (retentie) en trouw aan blijven, zodat zij voortdurend advies krijgen over risicobeperking en consequent condoomgebruik om hiv-overname en -overdracht te voorkomen. Retentie is ook belangrijk om te zorgen voor het herhaaldelijk testen op hiv en het vroeg diagnosticeren van een hiv-besmetting indien deze optreedt. Personen bij wie net de diagnose hiv is gesteld, moeten onmiddellijk in contact worden gebracht met zorg en behandeling, alsmede met aanvullende hiv-preventiestrategieën zoals partnertests, condoomgebruik en preventieve antiretrovirale geneesmiddelen. Verschillende studies hebben aangetoond dat op het niveau van de populatie zowel het continuüm van de zorg als dat van de preventie synergetisch een complete respons ter bestrijding van de hiv-epidemie kunnen vormen.

| 4.5. | Er zijn nieuwe en innovatieve strategieën nodig om vroegtijdige diagnose te bevorderen en meer mensen bewust te maken van hun infectie door de uitbreiding van gediversifieerde en gebruiksvriendelijke benaderingen van op grotere schaal beschikbare hiv-tests, zoals snelle tests, tests in de gemeenschap en zelftests, en een geïntegreerde benadering van hiv- en hepatitis B- en C-tests. |
| --- | --- |

4.5.

Er zijn nieuwe en innovatieve strategieën nodig om vroegtijdige diagnose te bevorderen en meer mensen bewust te maken van hun infectie door de uitbreiding van gediversifieerde en gebruiksvriendelijke benaderingen van op grotere schaal beschikbare hiv-tests, zoals snelle tests, tests in de gemeenschap en zelftests, en een geïntegreerde benadering van hiv- en hepatitis B- en C-tests.

| 4.6. | De WHO beveelt een uitgebreid pakket gezondheidsdiensten voor hiv-preventie aan, met bijzondere aandacht voor het bereiken van sleutelgroepen. Van bijzonder belang is de integratie van hiv-preventiediensten met diensten voor seksuele en reproductieve gezondheid, geestelijke gezondheid, preventie van seksueel en gendergerelateerd geweld, zorg voor slachtoffers van seksueel en gendergerelateerd geweld, behandeling van drugsverslaving, hepatitis C-preventie en -zorg, tuberculosebestrijding, gezondheidszorg in gevangenissen, niet-overdraagbare ziekten en juridische en sociale ondersteuning. |
| --- | --- |

4.6.

De WHO beveelt een uitgebreid pakket gezondheidsdiensten voor hiv-preventie aan, met bijzondere aandacht voor het bereiken van sleutelgroepen. Van bijzonder belang is de integratie van hiv-preventiediensten met diensten voor seksuele en reproductieve gezondheid, geestelijke gezondheid, preventie van seksueel en gendergerelateerd geweld, zorg voor slachtoffers van seksueel en gendergerelateerd geweld, behandeling van drugsverslaving, hepatitis C-preventie en -zorg, tuberculosebestrijding, gezondheidszorg in gevangenissen, niet-overdraagbare ziekten en juridische en sociale ondersteuning.

| 4.7. | Door de beschikbaarheid van verschillende manieren om toegang te krijgen tot een hiv-test kunnen verschillende voor hiv-besmetting kwetsbare bevolkingsgroepen tijdig een diagnose krijgen. |
| --- | --- |

4.7.

Door de beschikbaarheid van verschillende manieren om toegang te krijgen tot een hiv-test kunnen verschillende voor hiv-besmetting kwetsbare bevolkingsgroepen tijdig een diagnose krijgen.

| 4.8. | Voor de preventie van hiv beveelt UNAIDS een aanpak van “gecombineerde preventie” aan. Aangezien geen enkele preventiestrategie toereikend is om de verspreiding van de ziekte in te dammen, vereist de aanpak biomedische, gedrags- en structurele maatregelen die specifiek worden geselecteerd en afgestemd op de lokale behoeften, zoals die door de betrokken gemeenschappen naar voren worden gebracht. En voor het welslagen ervan moeten deze gecoördineerd, efficiënt en consistent zijn en ingegeven worden door een gezamenlijke inzet voor gemeenschappelijke doelstellingen. |
| --- | --- |

4.8.

Voor de preventie van hiv beveelt UNAIDS een aanpak van “gecombineerde preventie” aan. Aangezien geen enkele preventiestrategie toereikend is om de verspreiding van de ziekte in te dammen, vereist de aanpak biomedische, gedrags- en structurele maatregelen die specifiek worden geselecteerd en afgestemd op de lokale behoeften, zoals die door de betrokken gemeenschappen naar voren worden gebracht. En voor het welslagen ervan moeten deze gecoördineerd, efficiënt en consistent zijn en ingegeven worden door een gezamenlijke inzet voor gemeenschappelijke doelstellingen.

5.   Aanpak van hiv door de gemeenschap

Aanpak van hiv door de gemeenschap

| 5.1. | De rol van gemeenschappen van mensen met hiv, gemarginaliseerde en kwetsbare groepen, vrouwen en jongeren bij hiv-dienstverlening, onderzoek en geneesmiddelenontwikkeling, belangenbehartiging, sociale en politieke verantwoording, mobilisering van middelen en bescherming van sociale en mensenrechten is goed gedocumenteerd en wordt door UNAIDS erkend (2). In de afgelopen drie decennia is gebleken dat gemeenschappen van mensen met hiv en hun lotgenoten een belangrijke rol spelen bij de instandhouding van de betrokkenheid bij en het pleiten voor een rechtvaardige gezondheidszorg en de financiering daarvan, en bij de erkenning en eerbiediging van de mensenrechten van alle mensen. Kwalitatieve en effectieve integratie van gezondheidsstelsels en universele gezondheidszorg kan doeltreffender worden ontworpen, uitgevoerd en in stand worden gehouden met gemeenschappen van mensen met hiv en lotgenoten als middelpunt. Het leiderschap en de betrokkenheid van gemeenschappen hebben rechtstreeks bijgedragen aan betere resultaten bij de toegang tot diensten voor hiv-behandeling, preventie, ondersteuning en zorg over de hele wereld. |
| --- | --- |

5.1.

De rol van gemeenschappen van mensen met hiv, gemarginaliseerde en kwetsbare groepen, vrouwen en jongeren bij hiv-dienstverlening, onderzoek en geneesmiddelenontwikkeling, belangenbehartiging, sociale en politieke verantwoording, mobilisering van middelen en bescherming van sociale en mensenrechten is goed gedocumenteerd en wordt door UNAIDS erkend (2

| 5.2. | Gemeenschappen spelen een cruciale rol in de bestrijding van hiv. Zij bevorderen de verantwoordingsplicht, stimuleren preventieactivisme, voeren activiteiten uit en dragen bij aan innovaties die cruciaal zijn voor duurzame vooruitgang. Door de gemeenschap geleide platforms voor dienstverlening zijn vaak doeltreffender dan formele platforms van gezondheidsinstellingen om gemarginaliseerde en minderbedeelde bevolkingsgroepen te bereiken, vooral in omgevingen waar stigmatisering en discriminatie aan de orde van de dag zijn. Door de gemeenschap geleide organisaties verkeren in een goede positie om hiaten in de dienstverlening en beperkingen die de levering en het gebruik van diensten belemmeren, op te sporen, maar ook mogelijkheden om diensten te erkennen als onderdeel van de grondrechten van het individu en om deze meer op de mens gericht, gebruiksvriendelijker en doeltreffender te maken. |
| --- | --- |

5.2.

Gemeenschappen spelen een cruciale rol in de bestrijding van hiv. Zij bevorderen de verantwoordingsplicht, stimuleren preventieactivisme, voeren activiteiten uit en dragen bij aan innovaties die cruciaal zijn voor duurzame vooruitgang. Door de gemeenschap geleide platforms voor dienstverlening zijn vaak doeltreffender dan formele platforms van gezondheidsinstellingen om gemarginaliseerde en minderbedeelde bevolkingsgroepen te bereiken, vooral in omgevingen waar stigmatisering en discriminatie aan de orde van de dag zijn. Door de gemeenschap geleide organisaties verkeren in een goede positie om hiaten in de dienstverlening en beperkingen die de levering en het gebruik van diensten belemmeren, op te sporen, maar ook mogelijkheden om diensten te erkennen als onderdeel van de grondrechten van het individu en om deze meer op de mens gericht, gebruiksvriendelijker en doeltreffender te maken.

| 5.3. | De gemeenschap (opgevat als de groep van niet-gouvernementele verenigingen en organisaties die dagelijks betrokken zijn bij de bestrijding van aids en de verdediging van de rechten van mensen met hiv) speelt een cruciale rol bij het geven van een stem aan de meest kwetsbare en risicogroepen, en biedt doeltreffende oplossingen om de hiv-/aidsepidemie in te dammen. Zij doet dat in die mate dat de Wereldgezondheidsorganisatie (UNAIDS) er in 2019 de Wereldaidsdag aan heeft gewijd (1 december) met de slogan “Gemeenschappen maken het verschil”. |
| --- | --- |

5.3.

De gemeenschap (opgevat als de groep van niet-gouvernementele verenigingen en organisaties die dagelijks betrokken zijn bij de bestrijding van aids en de verdediging van de rechten van mensen met hiv) speelt een cruciale rol bij het geven van een stem aan de meest kwetsbare en risicogroepen, en biedt doeltreffende oplossingen om de hiv-/aidsepidemie in te dammen. Zij doet dat in die mate dat de Wereldgezondheidsorganisatie (UNAIDS) er in 2019 de Wereldaidsdag aan heeft gewijd (1 december) met de slogan “Gemeenschappen maken het verschil”.

| 5.4. | De aandacht dient ook uit te gaan naar permanente monitoring en effectbeoordelingen van de diverse beleidsmaatregelen en wetgevingskaders op gezondheidsgebied die in elke lidstaat worden vastgesteld, door onafhankelijke en onpartijdige actoren daarbij te betrekken, onder meer om beste praktijken te ontwikkelen die op Europees niveau kunnen worden voorgesteld en gedeeld. |
| --- | --- |

5.4.

De aandacht dient ook uit te gaan naar permanente monitoring en effectbeoordelingen van de diverse beleidsmaatregelen en wetgevingskaders op gezondheidsgebied die in elke lidstaat worden vastgesteld, door onafhankelijke en onpartijdige actoren daarbij te betrekken, onder meer om beste praktijken te ontwikkelen die op Europees niveau kunnen worden voorgesteld en gedeeld.

| 5.5. | Ook in het besef en met de doelstelling de staat van hiv-positief te willen “normaliseren”, is het raadzaam de privacy van elk individu te respecteren, zowel tijdens contacten met gezondheidsinstellingen voor toegang tot diensten als op gebieden die verband houden met dagelijkse activiteiten (school, werk enz.). Daarom moeten de regels in alle lidstaten gericht zijn op gegarandeerde bescherming van de grondrechten en vrijheden en de inherente waardigheid van de persoon met hiv. |
| --- | --- |

5.5.

Ook in het besef en met de doelstelling de staat van hiv-positief te willen “normaliseren”, is het raadzaam de privacy van elk individu te respecteren, zowel tijdens contacten met gezondheidsinstellingen voor toegang tot diensten als op gebieden die verband houden met dagelijkse activiteiten (school, werk enz.). Daarom moeten de regels in alle lidstaten gericht zijn op gegarandeerde bescherming van de grondrechten en vrijheden en de inherente waardigheid van de persoon met hiv.

| 5.6. | Om stigmatisering, discriminatie en onjuiste stereotypen uit te bannen, moeten acties op het gebied van bewustmaking, opleiding en voorlichting worden bevorderd, met name op scholen, en het maatschappelijk middenveld (bijv. plaatselijke verenigingen en gemeenschappen, jongeren- en studentenorganisaties) moeten daarbij worden betrokken. |
| --- | --- |

5.6.

Om stigmatisering, discriminatie en onjuiste stereotypen uit te bannen, moeten acties op het gebied van bewustmaking, opleiding en voorlichting worden bevorderd, met name op scholen, en het maatschappelijk middenveld (bijv. plaatselijke verenigingen en gemeenschappen, jongeren- en studentenorganisaties) moeten daarbij worden betrokken.

6.   Pre-expositieprofylaxe (PrEP) ter preventie van hiv-besmetting

Pre-expositieprofylaxe (PrEP) ter preventie van hiv-besmetting

| 6.1. | Pre-expositieprofylaxe (PrEP) is een biomedische benadering van hiv-preventie waarbij mensen met een hoog risico op hiv orale antiretrovirale geneesmiddelen innemen. De doeltreffendheid van PrEP is goed gedocumenteerd, wanneer deze volgens voorschrift wordt ingenomen. PrEP is een essentieel onderdeel van de “combinatiepreventie” die nodig is om de duurzameontwikkelingsdoelstelling om tegen 2030 een einde te maken aan de aidsepidemie te verwezenlijken, en het gebruik ervan wordt aanbevolen in nationale en internationale richtsnoeren. Volgens het advies van het ECDC moeten de EU-landen overwegen PrEP te integreren in hun bestaande hiv-preventieprogramma’s voor sleutelgroepen en degenen die het grootste risico op een hiv-besmetting lopen. |
| --- | --- |

6.1.

Pre-expositieprofylaxe (PrEP) is een biomedische benadering van hiv-preventie waarbij mensen met een hoog risico op hiv orale antiretrovirale geneesmiddelen innemen. De doeltreffendheid van PrEP is goed gedocumenteerd, wanneer deze volgens voorschrift wordt ingenomen. PrEP is een essentieel onderdeel van de “combinatiepreventie” die nodig is om de duurzameontwikkelingsdoelstelling om tegen 2030 een einde te maken aan de aidsepidemie te verwezenlijken, en het gebruik ervan wordt aanbevolen in nationale en internationale richtsnoeren. Volgens het advies van het ECDC moeten de EU-landen overwegen PrEP te integreren in hun bestaande hiv-preventieprogramma’s voor sleutelgroepen en degenen die het grootste risico op een hiv-besmetting lopen.

| 6.2. | In verschillende studies wordt een beperkte opname van PrEP in klinische settings en een slechte retentie in de zorg beschreven. Het volhouden van PrEP werd in verband gebracht met het grootste effect op de hiv-incidentie. Toch stoppen veel gebruikers na een jaar met PrEP. Het bleek dat minder dan de helft van de gebruikers ermee doorging. De redenen om met PrEP te stoppen zijn divers: verandering van seksueel gedrag in bepaalde levensperioden, bijwerkingen van het geneesmiddel, maar ook een lage risicoperceptie, angst voor onvoldoende bescherming door PrEP, het ervaren van stigma, verstoring van de dagelijkse routine en middelengebruik, kosten en gebrek aan verzekeringsdekking en financiële steun en frequente bezoeken aan de arts. |
| --- | --- |

6.2.

In verschillende studies wordt een beperkte opname van PrEP in klinische settings en een slechte retentie in de zorg beschreven. Het volhouden van PrEP werd in verband gebracht met het grootste effect op de hiv-incidentie. Toch stoppen veel gebruikers na een jaar met PrEP. Het bleek dat minder dan de helft van de gebruikers ermee doorging. De redenen om met PrEP te stoppen zijn divers: verandering van seksueel gedrag in bepaalde levensperioden, bijwerkingen van het geneesmiddel, maar ook een lage risicoperceptie, angst voor onvoldoende bescherming door PrEP, het ervaren van stigma, verstoring van de dagelijkse routine en middelengebruik, kosten en gebrek aan verzekeringsdekking en financiële steun en frequente bezoeken aan de arts.

| 6.3. | De beschikbaarheid van PrEP in Europa is gefragmenteerd, complex en aan verandering onderhevig. De geografische verdeling van het PrEP-aanbod vertoont aanzienlijke verschillen in Europa en Centraal-Azië. Om een bredere bevolking te bereiken, moeten de belemmeringen om de toegang tot PrEP te verbeteren en de toepassing ervan te bevorderen, in kaart worden gebracht en uit de weg worden geruimd. Zo worden belangrijke stappen gezet om tegen 2030 een einde te maken aan de aidsepidemie. |
| --- | --- |

6.3.

De beschikbaarheid van PrEP in Europa is gefragmenteerd, complex en aan verandering onderhevig. De geografische verdeling van het PrEP-aanbod vertoont aanzienlijke verschillen in Europa en Centraal-Azië. Om een bredere bevolking te bereiken, moeten de belemmeringen om de toegang tot PrEP te verbeteren en de toepassing ervan te bevorderen, in kaart worden gebracht en uit de weg worden geruimd. Zo worden belangrijke stappen gezet om tegen 2030 een einde te maken aan de aidsepidemie.

| 6.4. | Preventieve interventies zoals pre- en postexpositieprofylaxe en TasP (behandeling als preventie) kunnen een aanzienlijk effect hebben op de beheersing van hiv en andere seksueel overdraagbare infecties. |
| --- | --- |

6.4.

Preventieve interventies zoals pre- en postexpositieprofylaxe en TasP (behandeling als preventie) kunnen een aanzienlijk effect hebben op de beheersing van hiv en andere seksueel overdraagbare infecties.

7.   Sleutelgroepen

Sleutelgroepen

| 7.1. | Ondanks uitstekende resultaten bij het terugdringen van hiv-infecties in verschillende delen van de wereld (met een aanzienlijke vermindering van het aantal sterfgevallen als gevolg van aids) in de afgelopen decennia, is het brede scala aan gecombineerde hiv-preventiemaatregelen nog lang niet “universeel” beschikbaar. En waar men zich niet tegen aids kan laten behandelen, blijven hiv-infecties zich onevenredig verspreiden en met als gevolg dat mensen blijven sterven. |
| --- | --- |

7.1.

Ondanks uitstekende resultaten bij het terugdringen van hiv-infecties in verschillende delen van de wereld (met een aanzienlijke vermindering van het aantal sterfgevallen als gevolg van aids) in de afgelopen decennia, is het brede scala aan gecombineerde hiv-preventiemaatregelen nog lang niet “universeel” beschikbaar. En waar men zich niet tegen aids kan laten behandelen, blijven hiv-infecties zich onevenredig verspreiden en met als gevolg dat mensen blijven sterven.

| 7.2. | Hiv-infecties blijven zich verspreiden onder populaties die om verschillende redenen niet met preventieve maatregelen kunnen worden bereikt, of die, eenmaal besmet, niet kunnen profiteren van de momenteel beschikbare antiretrovirale therapie. Deze populaties, die kwetsbaarder zijn voor hiv, zoals drugsverslaafden, sekswerkers, homoseksuele mannen en mannen die seks hebben met andere mannen (MSM), gevangenen, transgenders, migranten en hun respectieve partners, worden “sleutelgroepen” genoemd. Zij worden gekenmerkt door hogere ziekte- en sterftecijfers dan de algemene bevolking, hebben minder toegang tot gezondheidsdiensten en spelen ook een sleutelrol in de verspreiding van de epidemie. Toch hebben de gecombineerde hiv-preventiediensten slechts minder dan de helft van de mensen in deze groepen weten te bereiken, waaruit blijkt dat deze bevolkingsgroepen nog steeds gemarginaliseerd zijn en achterblijven wat betreft de meest recente vorderingen in de strijd tegen aids. |
| --- | --- |

7.2.

Hiv-infecties blijven zich verspreiden onder populaties die om verschillende redenen niet met preventieve maatregelen kunnen worden bereikt, of die, eenmaal besmet, niet kunnen profiteren van de momenteel beschikbare antiretrovirale therapie. Deze populaties, die kwetsbaarder zijn voor hiv, zoals drugsverslaafden, sekswerkers, homoseksuele mannen en mannen die seks hebben met andere mannen (MSM), gevangenen, transgenders, migranten en hun respectieve partners, worden “sleutelgroepen” genoemd. Zij worden gekenmerkt door hogere ziekte- en sterftecijfers dan de algemene bevolking, hebben minder toegang tot gezondheidsdiensten en spelen ook een sleutelrol in de verspreiding van de epidemie. Toch hebben de gecombineerde hiv-preventiediensten slechts minder dan de helft van de mensen in deze groepen weten te bereiken, waaruit blijkt dat deze bevolkingsgroepen nog steeds gemarginaliseerd zijn en achterblijven wat betreft de meest recente vorderingen in de strijd tegen aids.

| 7.3. | De kwetsbaarheid van deze subgroepen van de bevolking kan zowel afhangen van de specifieke praktijken van deze groepen als van de moeilijkheid om toegang te krijgen tot hiv-diensten ten gevolge van armoede en omstandigheden die het gevolg zijn van marginalisering en isolatie in verschillende sociale contexten om diverse redenen, zoals culturele, religieuze en zelfs wettelijke redenen. |
| --- | --- |

7.3.

De kwetsbaarheid van deze subgroepen van de bevolking kan zowel afhangen van de specifieke praktijken van deze groepen als van de moeilijkheid om toegang te krijgen tot hiv-diensten ten gevolge van armoede en omstandigheden die het gevolg zijn van marginalisering en isolatie in verschillende sociale contexten om diverse redenen, zoals culturele, religieuze en zelfs wettelijke redenen.

| 7.4. | Om alle sleutelgroepen, ook die in perifere gebieden, gemakkelijker te bereiken, moet het gebruik van straateenheden worden verspreid en uitgebreid, ook voor het verstrekken van basisdiensten zoals sneltests. Mobiele diensten kunnen ook fungeren als eerste contact voor een doeltreffender en duurzamere zorg voor het individu op geschiktere locaties voor mensen die in perifere of moeilijk bereikbare gebieden wonen. |
| --- | --- |

7.4.

Om alle sleutelgroepen, ook die in perifere gebieden, gemakkelijker te bereiken, moet het gebruik van straateenheden worden verspreid en uitgebreid, ook voor het verstrekken van basisdiensten zoals sneltests. Mobiele diensten kunnen ook fungeren als eerste contact voor een doeltreffender en duurzamere zorg voor het individu op geschiktere locaties voor mensen die in perifere of moeilijk bereikbare gebieden wonen.

| 7.5. | In sommige situaties worden vrouwen nog meer benadeeld dan mannen, zijn ze economisch meer achtergesteld, kunnen ze niet altijd over seks onderhandelen en zijn ze vaak het slachtoffer van geweld (3). In andere situaties verhinderen discriminatie die aan bepaalde praktijken kleeft, alsook vooroordelen, intolerantie of zelfs wetten die homoseksualiteit strafbaar stellen, de vrije toegang tot diensten. Heel vaak is er ook sprake van een overlapping van verschillende factoren die de kwetsbaarheid verhogen. |
| --- | --- |

7.5.

In sommige situaties worden vrouwen nog meer benadeeld dan mannen, zijn ze economisch meer achtergesteld, kunnen ze niet altijd over seks onderhandelen en zijn ze vaak het slachtoffer van geweld (3

| 7.6. | Mensen met hiv moeten gelijke kansen hebben op toegang tot en professionele groei in de arbeidsmarkt. Zij moeten ook kunnen profiteren van specifieke regelingen zoals flexibele werktijden of langer verlof voor medische bezoeken, waarbij vertrouwelijkheid gegarandeerd moet zijn. In sommige landen zijn er verbodsbepalingen die hiv-geïnfecteerden uitsluiten van bepaalde banen zoals bij de politie, de douane en in gevangenissen (4). Mensen met hiv stuiten nog steeds op moeilijkheden en hogere tarieven bij het aanvragen van verzekeringen, hypotheken en leningen, ook al zijn er in sommige lidstaten maatregelen genomen die de toegang vergemakkelijken en tariefverhogingen voor mensen met ernstige gezondheidsproblemen beperken. Het EESC pleit voor voorwaarden die de verbetering van de behandeling, de gezondheid en de levensverwachting weerspiegelen. De via de EU-ruimte voor gezondheidsgegevens beschikbare geanonimiseerde statistische gegevens moeten daarom worden gebruikt om de toegang tot dergelijke financiële diensten te verbeteren. |
| --- | --- |

7.6.

Mensen met hiv moeten gelijke kansen hebben op toegang tot en professionele groei in de arbeidsmarkt. Zij moeten ook kunnen profiteren van specifieke regelingen zoals flexibele werktijden of langer verlof voor medische bezoeken, waarbij vertrouwelijkheid gegarandeerd moet zijn. In sommige landen zijn er verbodsbepalingen die hiv-geïnfecteerden uitsluiten van bepaalde banen zoals bij de politie, de douane en in gevangenissen (4

| 7.7. | De epidemiologische noodsituatie omtrent COVID-19 heeft ingrijpende gevolgen gehad voor de gezondheidsstelsels in de hele wereld, waardoor de bestaande ongelijkheden nog groter zijn geworden en het moeilijker is geworden de WHO-doelstellingen te halen, vooral in landen met beperkte middelen. Evenzo wordt aangenomen dat de verstoring van de preventiemaatregelen heeft geleid tot een onvermijdelijke toename van het aantal hiv-gevallen; genoeg om alle vooruitgang die dankzij de inspanningen van de voorgaande jaren is geboekt, teniet te doen. |
| --- | --- |

7.7.

De epidemiologische noodsituatie omtrent COVID-19 heeft ingrijpende gevolgen gehad voor de gezondheidsstelsels in de hele wereld, waardoor de bestaande ongelijkheden nog groter zijn geworden en het moeilijker is geworden de WHO-doelstellingen te halen, vooral in landen met beperkte middelen. Evenzo wordt aangenomen dat de verstoring van de preventiemaatregelen heeft geleid tot een onvermijdelijke toename van het aantal hiv-gevallen; genoeg om alle vooruitgang die dankzij de inspanningen van de voorgaande jaren is geboekt, teniet te doen.

| 7.8. | In Europa zijn drugsverslaafden, mannen die seks hebben met mannen en migranten de sleutelgroepen die het meest door hiv worden getroffen. De prevalentie verschilt geografisch en is afhankelijk van de betrokken landen. Voor een doeltreffende aanpak van de hiv-epidemie moeten gerichte voorlichting en institutioneel uitgevoerde preventieprogramma’s deze bevolkingsgroepen bereiken, zodat specifieke diensten proactief contact met hen kunnen leggen, eventueel via niet-gouvernementele, in de gemeenschap verankerde verenigingen. |
| --- | --- |

7.8.

In Europa zijn drugsverslaafden, mannen die seks hebben met mannen en migranten de sleutelgroepen die het meest door hiv worden getroffen. De prevalentie verschilt geografisch en is afhankelijk van de betrokken landen. Voor een doeltreffende aanpak van de hiv-epidemie moeten gerichte voorlichting en institutioneel uitgevoerde preventieprogramma’s deze bevolkingsgroepen bereiken, zodat specifieke diensten proactief contact met hen kunnen leggen, eventueel via niet-gouvernementele, in de gemeenschap verankerde verenigingen.

| 7.9. | Gezondheidszorg is een onvervreemdbaar recht van eenieder (5). Daarom moet de toegang tot medische zorg en tot een gemeenschappelijke minimumnorm van hoogwaardige diensten voor het welzijn van mensen met hiv gratis en gegarandeerd zijn voor alle mensen met hiv, zonder discriminatie en beperkingen, volgens de aanbevelingen van de internationale classificatie van ziekten, zoals het geval is voor elke andere ziekte. De naleving van de beginselen van gelijkheid en doeltreffendheid moet zorgvuldig worden gevolgd en gecontroleerd. |
| --- | --- |

7.9.

Gezondheidszorg is een onvervreemdbaar recht van eenieder (5

8.   Drugsverslaafden

Drugsverslaafden

| 8.1. | Intraveneuze drugsverslaving is altijd in verband gebracht met hiv-overdracht, vanwege de uitwisseling van besmet materiaal dat voor drugsgebruik wordt gebruikt. Niet-intraveneus drugsgebruik kan echter ook in verband worden gebracht met onveilige seksuele praktijken, en dus met een potentieel risico op het oplopen en overdragen van hiv en andere seksueel overdraagbare aandoeningen. Met name het gebruik van stimulerende middelen zoals cocaïne, crack en methamfetamine wordt vaak in verband gebracht met risicovolle seksuele praktijken. Seksuele overdracht van hiv onder drugsverslaafden mag daarom niet worden onderschat. |
| --- | --- |

8.1.

Intraveneuze drugsverslaving is altijd in verband gebracht met hiv-overdracht, vanwege de uitwisseling van besmet materiaal dat voor drugsgebruik wordt gebruikt. Niet-intraveneus drugsgebruik kan echter ook in verband worden gebracht met onveilige seksuele praktijken, en dus met een potentieel risico op het oplopen en overdragen van hiv en andere seksueel overdraagbare aandoeningen. Met name het gebruik van stimulerende middelen zoals cocaïne, crack en methamfetamine wordt vaak in verband gebracht met risicovolle seksuele praktijken. Seksuele overdracht van hiv onder drugsverslaafden mag daarom niet worden onderschat.

| 8.2. | Meer dan 80 % van de hiv-infecties in Oost-Europa in 2018 betrof — over het algemeen zeer jonge en meestal vrouwelijke — drugsverslaafden. Jonge vrouwen worden meer getroffen dan mannen, onder meer als gevolg van prostitutie, een sector die vaak in verband wordt gebracht met drugsgebruik. Ook onder gemarginaliseerde groepen injecterende drugsgebruikers in West-Europa zijn lokale hiv-epidemieën vastgesteld. |
| --- | --- |

8.2.

Meer dan 80 % van de hiv-infecties in Oost-Europa in 2018 betrof — over het algemeen zeer jonge en meestal vrouwelijke — drugsverslaafden. Jonge vrouwen worden meer getroffen dan mannen, onder meer als gevolg van prostitutie, een sector die vaak in verband wordt gebracht met drugsgebruik. Ook onder gemarginaliseerde groepen injecterende drugsgebruikers in West-Europa zijn lokale hiv-epidemieën vastgesteld.

| 8.3. | Bij gevangenen ligt het drugsgebruik hoger en zijn de consumptiepatronen (o.a. parenteraal gebruik) schadelijker dan bij de algemene bevolking, hetgeen gedetineerde drugsverslaafden bijzonder kwetsbaar maakt. |
| --- | --- |

8.3.

Bij gevangenen ligt het drugsgebruik hoger en zijn de consumptiepatronen (o.a. parenteraal gebruik) schadelijker dan bij de algemene bevolking, hetgeen gedetineerde drugsverslaafden bijzonder kwetsbaar maakt.

| 8.4. | Drugsverslaafden hebben weinig toegang tot tests en lopen meer kans op een late diagnose. Zelfs in Italië vertegenwoordigden op hiv geteste drugsverslaafden een laag percentage van alle lokale gebruikers van verslavingszorg. Bovendien was er weinig bereidheid om tests aan te bieden bij afwezigheid van hiv-gerelateerde symptomen. |
| --- | --- |

8.4.

Drugsverslaafden hebben weinig toegang tot tests en lopen meer kans op een late diagnose. Zelfs in Italië vertegenwoordigden op hiv geteste drugsverslaafden een laag percentage van alle lokale gebruikers van verslavingszorg. Bovendien was er weinig bereidheid om tests aan te bieden bij afwezigheid van hiv-gerelateerde symptomen.

| 8.5. | Druggebruikers hebben ontegenzeggelijk zeer weinig toegang tot behandeling, hoewel dit van land tot land verschilt. In het algemeen wordt geschat dat slechts 8 % van de drugsverslaafden een antiretrovirale therapie ondergaat, en dat van alle mensen die onder behandeling zijn, slechts 20 % drugsverslaafd is. In vergelijking met mensen met hiv in de algemene bevolking hebben drugsverslaafden ook een kleinere kans om virologische suppressie te bereiken. Dat heeft te maken met het feit dat drugsverslaafden minder vaak de behandeling volhouden en vaak helemaal stoppen met de behandeling. Hierdoor bestaat onder de hiv-positieve populatie van drugsverslaafden een hoger risico op overlijden aan aids. |
| --- | --- |

8.5.

Druggebruikers hebben ontegenzeggelijk zeer weinig toegang tot behandeling, hoewel dit van land tot land verschilt. In het algemeen wordt geschat dat slechts 8 % van de drugsverslaafden een antiretrovirale therapie ondergaat, en dat van alle mensen die onder behandeling zijn, slechts 20 % drugsverslaafd is. In vergelijking met mensen met hiv in de algemene bevolking hebben drugsverslaafden ook een kleinere kans om virologische suppressie te bereiken. Dat heeft te maken met het feit dat drugsverslaafden minder vaak de behandeling volhouden en vaak helemaal stoppen met de behandeling. Hierdoor bestaat onder de hiv-positieve populatie van drugsverslaafden een hoger risico op overlijden aan aids.

| 8.6. | Programma’s die erop gericht zijn drugsverslaafden doeltreffender te bereiken, zijn noodzakelijk als we de universele toegang tot hiv-behandelingen willen waarborgen, zowel in Europa als daarbuiten. |
| --- | --- |

8.6.

Programma’s die erop gericht zijn drugsverslaafden doeltreffender te bereiken, zijn noodzakelijk als we de universele toegang tot hiv-behandelingen willen waarborgen, zowel in Europa als daarbuiten.

9.   Mannen die seks hebben met mannen

Mannen die seks hebben met mannen

| 9.1. | In het algemeen lopen mannen die seks hebben met mannen 27 keer meer risico om hiv op te lopen dan de algemene bevolking (6). Sommige biologische factoren maken het gemakkelijker om hiv op te lopen. De meeste mannen die seks hebben met mannen lopen hiv op via onbeschermde anale seks, wat in vergelijking met andere seksuele praktijken het meeste risico op hiv oplevert. In deze bevolkingsgroep kunnen een groot aantal seksuele partners en het wijdverbreide gebruik van recreatieve stoffen, waaronder intraveneuze drugs (die vaak in het kader van seks (“chemsex”) genomen worden) ook bijdragen aan de hoge prevalentie van hiv bij mannen die seks hebben met mannen. |
| --- | --- |

9.1.

In het algemeen lopen mannen die seks hebben met mannen 27 keer meer risico om hiv op te lopen dan de algemene bevolking (6

| 9.2. | De toenemende beschikbaarheid van antiretrovirale therapieën, die hebben geleid tot een aanzienlijke afname van de verspreiding van hiv in het algemeen, heeft niet hetzelfde effect gehad onder mannen die seks hebben met mannen. Integendeel, in veel westerse landen is de hiv-prevalentie onder deze bevolkingsgroep de laatste jaren toegenomen (7) en is er ook een geleidelijke stijging van het aandeel van de gevallen die zijn toe te schrijven aan overdracht door mannen die seks hebben met mannen. |
| --- | --- |

9.2.

De toenemende beschikbaarheid van antiretrovirale therapieën, die hebben geleid tot een aanzienlijke afname van de verspreiding van hiv in het algemeen, heeft niet hetzelfde effect gehad onder mannen die seks hebben met mannen. Integendeel, in veel westerse landen is de hiv-prevalentie onder deze bevolkingsgroep de laatste jaren toegenomen (7

| 9.3. | Condooms helpen de overdracht van hiv en andere seksueel overdraagbare aandoeningen te voorkomen; het gebruik van condooms is echter niet zo wijdverbreid wegens culturele, educatieve en aanbodbarrières die de verschillende sociale contexten en gezondheidsdiensten weerspiegelen. |
| --- | --- |

9.3.

Condooms helpen de overdracht van hiv en andere seksueel overdraagbare aandoeningen te voorkomen; het gebruik van condooms is echter niet zo wijdverbreid wegens culturele, educatieve en aanbodbarrières die de verschillende sociale contexten en gezondheidsdiensten weerspiegelen.

| 9.4. | In veel landen en in veel individuele omstandigheden bestaan er diverse belemmeringen voor de toegang tot preventiemiddelen, die te wijten zijn aan stigmatisering, homofobie en discriminatie, waardoor ook de toegang tot gezondheidsdiensten en goede informatie wordt bemoeilijkt. In veel gevallen worden personen die seks hebben met mensen van hetzelfde geslacht door de wet gecriminaliseerd, waardoor zij gedwongen worden ondergronds te gaan en hun seksuele geaardheid of, erger nog, hun identiteit te verbergen. Zelfs wanneer de wetten niet openlijk discriminerend zijn, weerhouden stigmata en angst mensen ervan gebruik te maken van hiv-diensten, waardoor zij niet op de hoogte zijn van de beschikbare middelen om een hiv-infectie te voorkomen. |
| --- | --- |

9.4.

In veel landen en in veel individuele omstandigheden bestaan er diverse belemmeringen voor de toegang tot preventiemiddelen, die te wijten zijn aan stigmatisering, homofobie en discriminatie, waardoor ook de toegang tot gezondheidsdiensten en goede informatie wordt bemoeilijkt. In veel gevallen worden personen die seks hebben met mensen van hetzelfde geslacht door de wet gecriminaliseerd, waardoor zij gedwongen worden ondergronds te gaan en hun seksuele geaardheid of, erger nog, hun identiteit te verbergen. Zelfs wanneer de wetten niet openlijk discriminerend zijn, weerhouden stigmata en angst mensen ervan gebruik te maken van hiv-diensten, waardoor zij niet op de hoogte zijn van de beschikbare middelen om een hiv-infectie te voorkomen.

| 9.5. | Stigmatisering heeft ook gevolgen voor de toegang tot tests en het stellen van diagnoses. Veel mannen die seks hebben met mannen zeggen bang te zijn voor een oordeel van gezondheidswerkers en stellen tests uit, waardoor de diagnose vaak te laat wordt gesteld. Zij weten niet dat zij besmet zijn en hebben dus geen toegang tot antiretrovirale geneesmiddelen, die niet alleen positieve gevolgen hebben voor de gezondheid van henzelf, maar ook het risico van overdracht op seksuele partners verminderen. |
| --- | --- |

9.5.

Stigmatisering heeft ook gevolgen voor de toegang tot tests en het stellen van diagnoses. Veel mannen die seks hebben met mannen zeggen bang te zijn voor een oordeel van gezondheidswerkers en stellen tests uit, waardoor de diagnose vaak te laat wordt gesteld. Zij weten niet dat zij besmet zijn en hebben dus geen toegang tot antiretrovirale geneesmiddelen, die niet alleen positieve gevolgen hebben voor de gezondheid van henzelf, maar ook het risico van overdracht op seksuele partners verminderen.

| 9.6. | Veel mannen zeggen dat zij zich liever buiten de traditionele zorginstellingen laten testen. In gebieden met hogere infectiecijfers zouden door de gemeenschap gesteunde testprogramma’s (niet-gouvernementele verenigingen) in verschillende situaties een goede manier kunnen zijn om preventie te bevorderen en toegang te bieden tot tests voor degenen die het meeste risico lopen. |
| --- | --- |

9.6.

Veel mannen zeggen dat zij zich liever buiten de traditionele zorginstellingen laten testen. In gebieden met hogere infectiecijfers zouden door de gemeenschap gesteunde testprogramma’s (niet-gouvernementele verenigingen) in verschillende situaties een goede manier kunnen zijn om preventie te bevorderen en toegang te bieden tot tests voor degenen die het meeste risico lopen.

| 9.7. | Om ervoor te zorgen dat de doelstelling van 90-90-90 ook onder de populatie mannen die seks hebben met mannen kan worden bereikt, is samenwerking tussen gemeenschappen en instellingen essentieel. |
| --- | --- |

9.7.

Om ervoor te zorgen dat de doelstelling van 90-90-90 ook onder de populatie mannen die seks hebben met mannen kan worden bereikt, is samenwerking tussen gemeenschappen en instellingen essentieel.

10.   Migranten

Migranten

| 10.1. | Naar schatting zijn er wereldwijd ongeveer 231 miljoen migranten. Migratie maakt mensen door sociaal-economische en politieke factoren extreem kwetsbaar voor een hiv-infectie en is in sommige landen zelfs aangemerkt als de grootste risicofactor voor hiv. Migranten worden dagelijks geconfronteerd met obstakels die de toegang tot gezondheids- en sociale diensten bemoeilijken. Met name sociale uitsluiting maakt migranten uiterst kwetsbaar voor hiv. |
| --- | --- |

10.1.

Naar schatting zijn er wereldwijd ongeveer 231 miljoen migranten. Migratie maakt mensen door sociaal-economische en politieke factoren extreem kwetsbaar voor een hiv-infectie en is in sommige landen zelfs aangemerkt als de grootste risicofactor voor hiv. Migranten worden dagelijks geconfronteerd met obstakels die de toegang tot gezondheids- en sociale diensten bemoeilijken. Met name sociale uitsluiting maakt migranten uiterst kwetsbaar voor hiv.

| 10.2. | Meer dan een derde van de nieuwe hiv-diagnoses in de EU betreft migranten (8). Hoewel dit aantal afneemt, is de helft van de met hiv gediagnosticeerde migranten afkomstig uit landen met een hoge endemische graad (bijvoorbeeld Sub-Saharaans Afrika), hetgeen erop wijst dat de infectie haar oorsprong vindt in hun continent van herkomst. Er zijn echter steeds meer aanwijzingen dat een aanzienlijk deel van de besmettingen na de migratie, in het gastland, wordt opgelopen (9). Bovendien moet de mogelijkheid van besmetting tijdens tijdelijke terugkeerbezoeken aan het land van herkomst niet worden onderschat. |
| --- | --- |

10.2.

Meer dan een derde van de nieuwe hiv-diagnoses in de EU betreft migranten (8

9

| 10.3. | Een aanzienlijk deel van de buitenlanders met hiv is vrouw. Terwijl het percentage vrouwen met een nieuwe hiv-diagnose onder EU-burgers 16 % bedraagt, stijgt dit percentage onder buitenlanders — voornamelijk Afrikaanse vrouwen — tot 40 %. |
| --- | --- |

10.3.

Een aanzienlijk deel van de buitenlanders met hiv is vrouw. Terwijl het percentage vrouwen met een nieuwe hiv-diagnose onder EU-burgers 16 % bedraagt, stijgt dit percentage onder buitenlanders — voornamelijk Afrikaanse vrouwen — tot 40 %.

| 10.4. | Uit een in 2017 gepubliceerd rapport van het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) (volledig gericht op de kwestie van migranten met hiv) bleek dat buitenlanders in Europa moeilijk toegang hebben tot hiv-preventiediensten en hiv-tests. Stigmatisering en discriminatie, vooral ten aanzien van mensen uit landen met een hoge infectieprevalentie (inclusief stigmatisering en discriminatie door gezondheidswerkers) worden gerapporteerd als de belangrijkste belemmeringen. Als gevolg daarvan krijgen buitenlanders met hiv hun diagnose later dan Europese burgers, wanneer de symptomen van immunodeficiëntie al aanwezig zijn. Eenmaal gediagnosticeerd hebben buitenlanders, vooral degenen die geen legale verblijfsvergunning hebben, ook problemen met de toegang tot behandeling. Vijftien landen bieden hun niet de juiste antiretrovirale therapie, waarmee zij opnieuw de verbintenissen niet nakomen die zij in 2004 zijn aangegaan in de Overeenkomst van Dublin ter bestrijding van discriminatie en schendingen van de rechten van de zwakste en meest kwetsbare bevolkingsgroepen, die altijd al minder bescherming genoten. |
| --- | --- |

10.4.

Uit een in 2017 gepubliceerd rapport van het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) (volledig gericht op de kwestie van migranten met hiv) bleek dat buitenlanders in Europa moeilijk toegang hebben tot hiv-preventiediensten en hiv-tests. Stigmatisering en discriminatie, vooral ten aanzien van mensen uit landen met een hoge infectieprevalentie (inclusief stigmatisering en discriminatie door gezondheidswerkers) worden gerapporteerd als de belangrijkste belemmeringen. Als gevolg daarvan krijgen buitenlanders met hiv hun diagnose later dan Europese burgers, wanneer de symptomen van immunodeficiëntie al aanwezig zijn. Eenmaal gediagnosticeerd hebben buitenlanders, vooral degenen die geen legale verblijfsvergunning hebben, ook problemen met de toegang tot behandeling. Vijftien landen bieden hun niet de juiste antiretrovirale therapie, waarmee zij opnieuw de verbintenissen niet nakomen die zij in 2004 zijn aangegaan in de Overeenkomst van Dublin ter bestrijding van discriminatie en schendingen van de rechten van de zwakste en meest kwetsbare bevolkingsgroepen, die altijd al minder bescherming genoten.

Brussel, 14 juni 2023.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Oliver RÖPKE

---

(1)  Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding, Operational considerations for the provision of the HIV continuum of care for refugees from Ukraine in the EU/EEA, 5 juli 2022, Stockholm: ECDC; 2022.

1

Operational considerations for the provision of the HIV continuum of care for refugees from Ukraine in the EU/EEA

(2)  In 2016 hebben de wereldleiders de politieke verklaring van de Verenigde Naties over het uitbannen van aids ondertekend, waarin de essentiële rol van de gemeenschappen op het gebied van belangenbehartiging, deelname aan de coördinatie van aidsbestrijding en dienstverlening wordt erkend. Bovendien erkenden zij dat de aanpak van hiv door de gemeenschap moet worden opgevoerd en zegden zij toe dat tegen 2030 ten minste 30 % van de diensten door de gemeenschap dient te worden geleid.

2

(3)  Hoewel de EU het Verdrag van Istanbul in 2017 heeft ondertekend, is het door sommige lidstaten nog steeds niet geratificeerd.

3

(4)  Verordeningen die vaak teruggaan tot de beginjaren van de hiv-epidemie, toen er minder bekend was over de overdracht en er nog geen behandelingen daarvoor waren.

4

(5)  Zoals verwoord in artikel 25 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en in artikel 35 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie.

5

(6)  Hoewel het risico om hiv op te lopen wereldwijd hoger is voor mannen die seks hebben met mannen, verschillen de infectiecijfers per geografisch gebied: mannen die seks hebben met mannen vertegenwoordigen 50 % van alle nieuw gemelde hiv-gevallen in Noord-Amerika en West-Europa, 47 % van die in Latijns-Amerika, ongeveer 20 % van die in Oost-Europa, Azië, het Midden-Oosten en Noord-Afrika, en 12 % van die in Afrika.

6

(7)  In West-Europa is het aantal hiv-positieven onder de populatie mannen die seks hebben met mannen tussen 2010 en 2014 met bijna 20 % gestegen. Onder mannen in Italië worden de meeste nieuwe hiv-diagnoses gesteld bij mannen die seks hebben met mannen.

7

(8)  Het percentage migranten onder nieuw gediagnosticeerde hiv-gevallen varieert van land tot land, van 70 % in Luxemburg en Zweden tot 5 % in sommige oostelijke landen zoals Polen, Litouwen en Roemenië. In meer dan tien landen maken zij meer dan 50 % uit.

8

(9)  De schattingen van het percentage hiv-besmettingen na migratie lopen uiteen van minimaal 2 % bij migranten uit Sub-Saharaans Afrika naar Zwitserland tot 62 % bij zwarte mannen die seks hebben met mannen uit het Caribisch gebied die naar het Verenigd Koninkrijk migreren.

9

---

| 18.8.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 293/42 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 293/42

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de monitoring van buitengewone maatregelen en veerkracht van de EU op energiegebied

(verkennend advies op verzoek van het Spaanse voorzitterschap)

(2023/C 293/07)

| Rapporteur: | Andrés BARCELÓ DELGADO |
| --- | --- |

Rapporteur:

Andrés BARCELÓ DELGADO

Andrés BARCELÓ DELGADO

| Raadpleging | Spaans voorzitterschap van de Raad van de EU, 8.12.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie
  Verkennend advies |
| Besluit van de voltallige vergadering | 13.12.2022 |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 16.5.2023 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.6.2023 |
| Zitting nr. | 579 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 198/2/5 |

Raadpleging

Spaans voorzitterschap van de Raad van de EU, 8.12.2022

Rechtsgrond

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Verkennend advies

Besluit van de voltallige vergadering

13.12.2022

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

16.5.2023

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.6.2023

Zitting nr.

579

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

198/2/5

1.   Conclusies en aanbevelingen

Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het herstel na de COVID-19-pandemie en de ongerechtvaardigde agressie van Rusland tegen Oekraïne hebben de Europese energievoorziening danig verstoord en ertoe geleid dat de bezorgdheid omtrent energiezekerheid is toegenomen, de energieprijzen de pan uit gerezen zijn en duidelijk is geworden dat de EU veel te afhankelijk is van Russisch gas, olie en steenkool. |
| --- | --- |

1.1.

Het herstel na de COVID-19-pandemie en de ongerechtvaardigde agressie van Rusland tegen Oekraïne hebben de Europese energievoorziening danig verstoord en ertoe geleid dat de bezorgdheid omtrent energiezekerheid is toegenomen, de energieprijzen de pan uit gerezen zijn en duidelijk is geworden dat de EU veel te afhankelijk is van Russisch gas, olie en steenkool.

| 1.2. | Dat heeft onrust veroorzaakt in de Europese samenleving en er wordt dan ook naarstig gezocht naar een antwoord op de vraag hoe deze problemen kunnen worden aangepakt, zodat substantiële duurzame groei en sociale cohesie in de EU mogelijk worden. Maar niet alleen de energievoorziening is een uitdaging, ook de veerkracht en de open strategische autonomie van de EU, de bezorgdheid in de samenleving en het concurrentievermogen van de Europese industrie verdienen aandacht. |
| --- | --- |

1.2.

Dat heeft onrust veroorzaakt in de Europese samenleving en er wordt dan ook naarstig gezocht naar een antwoord op de vraag hoe deze problemen kunnen worden aangepakt, zodat substantiële duurzame groei en sociale cohesie in de EU mogelijk worden. Maar niet alleen de energievoorziening is een uitdaging, ook de veerkracht en de open strategische autonomie van de EU, de bezorgdheid in de samenleving en het concurrentievermogen van de Europese industrie verdienen aandacht.

| 1.3. | Toen de gas- en elektriciteitsprijzen tot recordniveau stegen als gevolg van de energiecrisis en er grote bezorgdheid ontstond over de continuïteit van de energievoorziening, hebben de Europese Commissie en de Raad meteen allerlei instrumenten uit de kast getrokken en noodmaatregelen genomen om de afhankelijkheid van Russische fossiele brandstoffen te verminderen en de stijging van de energieprijzen te beperken. |
| --- | --- |

1.3.

Toen de gas- en elektriciteitsprijzen tot recordniveau stegen als gevolg van de energiecrisis en er grote bezorgdheid ontstond over de continuïteit van de energievoorziening, hebben de Europese Commissie en de Raad meteen allerlei instrumenten uit de kast getrokken en noodmaatregelen genomen om de afhankelijkheid van Russische fossiele brandstoffen te verminderen en de stijging van de energieprijzen te beperken.

| 1.4. | De buitengewone maatregelen van de EU zijn doeltreffend gebleken wat de diversificatie van fossiele energiebronnen betreft en helpen om af te stappen van Russische fossiele brandstoffen, maar hebben minder effect gehad op de hoogte van de energierekening, met als gevolg dat de vraag naar energie is afgenomen (wat ook kwam door de zachte winter). Bovendien hebben de hoge gas- en elektriciteitsprijzen vooral invloed gehad op de energievraag van de industrie en huishoudens met een laag inkomen, die gevoeliger zijn voor volatiele marktprijzen. |
| --- | --- |

1.4.

De buitengewone maatregelen van de EU zijn doeltreffend gebleken wat de diversificatie van fossiele energiebronnen betreft en helpen om af te stappen van Russische fossiele brandstoffen, maar hebben minder effect gehad op de hoogte van de energierekening, met als gevolg dat de vraag naar energie is afgenomen (wat ook kwam door de zachte winter). Bovendien hebben de hoge gas- en elektriciteitsprijzen vooral invloed gehad op de energievraag van de industrie en huishoudens met een laag inkomen, die gevoeliger zijn voor volatiele marktprijzen.

| 1.5. | Het zou doeltreffender zijn en bovendien voor een gelijk speelveld zorgen als de lidstaten uniforme maatregelen zouden nemen, behalve wanneer het gaat om essentiële voorzieningen of infrastructuur. De maatregelen die op nationaal niveau worden getroffen lopen sterk uiteen, met als gevolg dat er verschillende belastingtarieven, subsidies en regels gelden terwijl de energieprijzen op een hoog niveau blijven. |
| --- | --- |

1.5.

Het zou doeltreffender zijn en bovendien voor een gelijk speelveld zorgen als de lidstaten uniforme maatregelen zouden nemen, behalve wanneer het gaat om essentiële voorzieningen of infrastructuur. De maatregelen die op nationaal niveau worden getroffen lopen sterk uiteen, met als gevolg dat er verschillende belastingtarieven, subsidies en regels gelden terwijl de energieprijzen op een hoog niveau blijven.

| 1.6. | Wegens de ineffectiviteit van de maatregelen tegen de hoge energieprijzen wordt zowel het concurrentievermogen van de industrie als het beschikbare inkomen van huishoudens uitgehold door hoge inflatiecijfers. Zo wordt het bijzonder lastig om duurzame economische groei, werkgelegenheid en sociaal welzijn te waarborgen. |
| --- | --- |

1.6.

Wegens de ineffectiviteit van de maatregelen tegen de hoge energieprijzen wordt zowel het concurrentievermogen van de industrie als het beschikbare inkomen van huishoudens uitgehold door hoge inflatiecijfers. Zo wordt het bijzonder lastig om duurzame economische groei, werkgelegenheid en sociaal welzijn te waarborgen.

| 1.7. | De EU moet beter aangeven hoe ze de dubbele transitie op lange termijn denkt te realiseren zonder dat er iemand buiten de boot valt, en moet meer doen dan het nemen van tijdelijke maatregelen om de stijging van de energieprijzen op korte termijn te verlichten. Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) vindt het belangrijk dat er vaart wordt gezet achter de grootschalige inzet van koolstofvrije energiebronnen door vergunningsprocedures te vereenvoudigen, zodat het mogelijk wordt om snel minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen van derden, de afspraken op het gebied van klimaatverandering na te komen en het concurrentievermogen te versterken. |
| --- | --- |

1.7.

De EU moet beter aangeven hoe ze de dubbele transitie op lange termijn denkt te realiseren zonder dat er iemand buiten de boot valt, en moet meer doen dan het nemen van tijdelijke maatregelen om de stijging van de energieprijzen op korte termijn te verlichten. Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) vindt het belangrijk dat er vaart wordt gezet achter de grootschalige inzet van koolstofvrije energiebronnen door vergunningsprocedures te vereenvoudigen, zodat het mogelijk wordt om snel minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen van derden, de afspraken op het gebied van klimaatverandering na te komen en het concurrentievermogen te versterken.

| 1.8. | De transitie naar een volledig koolstofvrij energieverbruik moet gepaard gaan met betaalbare en stabiele energieprijzen die het mogelijk maken om flink te investeren in het koolstofvrij maken van grote bedrijven, kleine en middelgrote ondernemingen en huishoudens. De vergoedingsregelingen voor hernieuwbare energie moeten daarom stabiel en voorspelbaar zijn, worden afgestemd op de reële productiekosten op lange termijn en worden losgekoppeld van de prijzen van fossiele brandstoffen. Zo’n strategie levert een positieve bijdrage aan de verbetering van de veerkracht en de autonomie op energiegebied. |
| --- | --- |

1.8.

De transitie naar een volledig koolstofvrij energieverbruik moet gepaard gaan met betaalbare en stabiele energieprijzen die het mogelijk maken om flink te investeren in het koolstofvrij maken van grote bedrijven, kleine en middelgrote ondernemingen en huishoudens. De vergoedingsregelingen voor hernieuwbare energie moeten daarom stabiel en voorspelbaar zijn, worden afgestemd op de reële productiekosten op lange termijn en worden losgekoppeld van de prijzen van fossiele brandstoffen. Zo’n strategie levert een positieve bijdrage aan de verbetering van de veerkracht en de autonomie op energiegebied.

| 1.9. | Met betaalbare prijzen zou het mogelijk worden om fossiele brandstoffen zo veel mogelijk te vervangen door elektriciteit of door hernieuwbaar gas in sectoren waarin emissievermindering moeilijk te verwezenlijken is. |
| --- | --- |

1.9.

Met betaalbare prijzen zou het mogelijk worden om fossiele brandstoffen zo veel mogelijk te vervangen door elektriciteit of door hernieuwbaar gas in sectoren waarin emissievermindering moeilijk te verwezenlijken is.

| 1.10. | Toegang tot kritieke grondstoffen is essentieel, want alleen zo kunnen stabiele bedrijfsomstandigheden worden gewaarborgd, stappen worden gezet in de richting van decarbonisatie en leveringsproblemen worden voorkomen, waardoor de toeleveringsketen wordt beschermd. |
| --- | --- |

1.10.

Toegang tot kritieke grondstoffen is essentieel, want alleen zo kunnen stabiele bedrijfsomstandigheden worden gewaarborgd, stappen worden gezet in de richting van decarbonisatie en leveringsproblemen worden voorkomen, waardoor de toeleveringsketen wordt beschermd.

2.   Samenvatting van het verzoek van het voorzitterschap

Samenvatting van het verzoek van het voorzitterschap

| 2.1. | Het aanstaande Spaanse voorzitterschap heeft het EESC verzocht een verkennend advies op te stellen over de monitoring van buitengewone maatregelen en veerkracht van de EU op energiegebied. |
| --- | --- |

2.1.

Het aanstaande Spaanse voorzitterschap heeft het EESC verzocht een verkennend advies op te stellen over de monitoring van buitengewone maatregelen en veerkracht van de EU op energiegebied

| 2.2. | Dit verzoek houdt verband met de nasleep van de COVID-19-pandemie en de gevolgen van de Russische agressie tegen Oekraïne, waardoor de wereldwijde energievoorziening danig is verstoord, de bezorgdheid omtrent energiezekerheid is toegenomen, de energieprijzen de pan uit gerezen zijn en duidelijk is geworden dat de EU veel te afhankelijk is van Russisch gas, olie en steenkool. |
| --- | --- |

2.2.

Dit verzoek houdt verband met de nasleep van de COVID-19-pandemie en de gevolgen van de Russische agressie tegen Oekraïne, waardoor de wereldwijde energievoorziening danig is verstoord, de bezorgdheid omtrent energiezekerheid is toegenomen, de energieprijzen de pan uit gerezen zijn en duidelijk is geworden dat de EU veel te afhankelijk is van Russisch gas, olie en steenkool.

| 2.3. | De kosten van producten die van buiten de EU komen, zoals energie, voedingsmiddelen en grondstoffen, waaronder kritieke grondstoffen, zijn gestegen en de vraag hoe deze uitdaging moet worden aangepakt om duurzame groei van de Europese economie mogelijk te maken, houdt de gemoederen in de samenleving momenteel bezig. |
| --- | --- |

2.3.

De kosten van producten die van buiten de EU komen, zoals energie, voedingsmiddelen en grondstoffen, waaronder kritieke grondstoffen, zijn gestegen en de vraag hoe deze uitdaging moet worden aangepakt om duurzame groei van de Europese economie mogelijk te maken, houdt de gemoederen in de samenleving momenteel bezig.

| 2.4. | In dit advies wordt ingegaan op de maatregelen die zijn genomen om de energiecrisis te bestrijden, evenals op de veerkracht en de open strategische autonomie van de EU, de bezorgdheid in de samenleving en het concurrentievermogen van de Europese industrie. |
| --- | --- |

2.4.

In dit advies wordt ingegaan op de maatregelen die zijn genomen om de energiecrisis te bestrijden, evenals op de veerkracht en de open strategische autonomie van de EU, de bezorgdheid in de samenleving en het concurrentievermogen van de Europese industrie.

| 2.5. | De recente ontwikkelingen in de Verenigde Staten zullen vrijwel zeker van invloed zijn op de inzet van hernieuwbare energiebronnen, en ook op hun industriële basis, maar dit zal in een apart advies worden behandeld. |
| --- | --- |

2.5.

De recente ontwikkelingen in de Verenigde Staten zullen vrijwel zeker van invloed zijn op de inzet van hernieuwbare energiebronnen, en ook op hun industriële basis, maar dit zal in een apart advies worden behandeld.

| 2.6. | Het begrip “strategische autonomie” is nu ruimer dan voorheen: behalve traditionele gebieden als veiligheid en defensie beslaat het inmiddels ook sectoren als industrie, energie, technologie en handel. Het EU-plan voor herstel en veerkracht, NextGenerationEU, zal ongetwijfeld een flinke impuls geven aan de ontwikkeling van de open strategische autonomie van de EU op al deze gebieden. |
| --- | --- |

2.6.

Het begrip “strategische autonomie” is nu ruimer dan voorheen: behalve traditionele gebieden als veiligheid en defensie beslaat het inmiddels ook sectoren als industrie, energie, technologie en handel. Het EU-plan voor herstel en veerkracht, NextGenerationEU, zal ongetwijfeld een flinke impuls geven aan de ontwikkeling van de open strategische autonomie van de EU op al deze gebieden.

| 2.7. | In vergelijking met haar belangrijkste handelspartners is de EU een voorvechter van echte, effectieve en op regels gebaseerde vrije en eerlijke handel en is zij een uitgesproken voorstander van een open economie die wars is van protectionisme. In de huidige internationale context is het echter een hele toer om het nodige evenwicht te vinden tussen een autonoom industriebeleid en openstaan voor handel.
  De Europese Unie moet investeringen aantrekken om de industriële productie te verhogen, de energievoorziening en levering van kritieke grondstoffen veiligstellen en tegelijkertijd de transitie naar een koolstofvrije industrie en samenleving bevorderen, het technologisch leiderschap op strategische gebieden in stand houden en de eengemaakte markt — de waardevolle hoeksteen van de Europese Unie — intact houden als de beste manier om een welvarender samenleving in de EU te waarborgen en hoogwaardige werkgelegenheid in de EU te beschermen en te bevorderen. |
| --- | --- |

2.7.

In vergelijking met haar belangrijkste handelspartners is de EU een voorvechter van echte, effectieve en op regels gebaseerde vrije en eerlijke handel en is zij een uitgesproken voorstander van een open economie die wars is van protectionisme. In de huidige internationale context is het echter een hele toer om het nodige evenwicht te vinden tussen een autonoom industriebeleid en openstaan voor handel.

De Europese Unie moet investeringen aantrekken om de industriële productie te verhogen, de energievoorziening en levering van kritieke grondstoffen veiligstellen en tegelijkertijd de transitie naar een koolstofvrije industrie en samenleving bevorderen, het technologisch leiderschap op strategische gebieden in stand houden en de eengemaakte markt — de waardevolle hoeksteen van de Europese Unie — intact houden als de beste manier om een welvarender samenleving in de EU te waarborgen en hoogwaardige werkgelegenheid in de EU te beschermen en te bevorderen.

| 2.8. | De noodzakelijke dubbele — groene en digitale — transitie van de industrie en de samenleving moet het Europese model beschermen en ervoor zorgen dat burgers centraal blijven staan: behoud van banen en bevordering van nieuwe, kwaliteitsvolle banen betekent dat de beroepsbevolking moet worden omgeschoold en bijgeschoold, steeds vanuit de gedachte dat niemand buiten de boot mag vallen. |
| --- | --- |

2.8.

De noodzakelijke dubbele — groene en digitale — transitie van de industrie en de samenleving moet het Europese model beschermen en ervoor zorgen dat burgers centraal blijven staan: behoud van banen en bevordering van nieuwe, kwaliteitsvolle banen betekent dat de beroepsbevolking moet worden omgeschoold en bijgeschoold, steeds vanuit de gedachte dat niemand buiten de boot mag vallen.

| 2.9. | De huidige, door de Commissie gestimuleerde industriële allianties moeten investeringen en innovatie in goede banen leiden, zodat de beschikbaarheid van grondstoffen wordt gewaarborgd, recycling wordt gestimuleerd en technologische ontwikkeling op specifieke gebieden wordt bevorderd. Tegelijkertijd moet er te allen tijde op worden toegezien dat in de noodzakelijke mondiale toeleveringsketens volgens de regels en richtsnoeren van de EU en de OESO wordt gewerkt. |
| --- | --- |

2.9.

De huidige, door de Commissie gestimuleerde industriële allianties moeten investeringen en innovatie in goede banen leiden, zodat de beschikbaarheid van grondstoffen wordt gewaarborgd, recycling wordt gestimuleerd en technologische ontwikkeling op specifieke gebieden wordt bevorderd. Tegelijkertijd moet er te allen tijde op worden toegezien dat in de noodzakelijke mondiale toeleveringsketens volgens de regels en richtsnoeren van de EU en de OESO wordt gewerkt.

| 2.10. | Kortom, in dit nieuwe geopolitieke scenario blijken deze drie kwesties — kritieke afhankelijkheid, strategische autonomie en het veiligstellen van de toeleveringsketens voor strategische hulp- en energiebronnen — strategische kwesties te zijn die de betrekkingen tussen staten en handelsblokken zullen bepalen. Europa moet autonomer worden wat de toegang tot duurzame energiebronnen en grondstoffen betreft, zodat er een competitief gelijk speelveld voor de industrie ontstaat. |
| --- | --- |

2.10.

Kortom, in dit nieuwe geopolitieke scenario blijken deze drie kwesties — kritieke afhankelijkheid, strategische autonomie en het veiligstellen van de toeleveringsketens voor strategische hulp- en energiebronnen — strategische kwesties te zijn die de betrekkingen tussen staten en handelsblokken zullen bepalen. Europa moet autonomer worden wat de toegang tot duurzame energiebronnen en grondstoffen betreft, zodat er een competitief gelijk speelveld voor de industrie ontstaat.

| 2.11. | Daarom heeft het Spaanse voorzitterschap om een advies gevraagd over veerkracht, strategische autonomie, de bezorgdheid in de samenleving en het concurrentievermogen van de industrie, met als uiteindelijke doel productie terug te halen naar de eengemaakte markt, de coördinatie te verbeteren en een industriebeleid te voeren dat meer is toegespitst op strategische afhankelijkheden, waardoor een solide basis wordt gelegd voor de dubbele transitie. |
| --- | --- |

2.11.

Daarom heeft het Spaanse voorzitterschap om een advies gevraagd over veerkracht, strategische autonomie, de bezorgdheid in de samenleving en het concurrentievermogen van de industrie, met als uiteindelijke doel productie terug te halen naar de eengemaakte markt, de coördinatie te verbeteren en een industriebeleid te voeren dat meer is toegespitst op strategische afhankelijkheden, waardoor een solide basis wordt gelegd voor de dubbele transitie.

| 2.12. | Dit streven naar versterking van de industriesector moet echter hand in hand gaan met inspanningen ter verdediging van een vrije en eerlijke internationale handel met sociale minimumnormen. Het is van essentieel belang dat het gelijke speelveld in de EU wordt gewaarborgd door het instrumentarium van de EU voor het aanpakken van de verstorende effecten van buitenlandse subsidies op de eengemaakte markt te verbeteren. |
| --- | --- |

2.12.

Dit streven naar versterking van de industriesector moet echter hand in hand gaan met inspanningen ter verdediging van een vrije en eerlijke internationale handel met sociale minimumnormen. Het is van essentieel belang dat het gelijke speelveld in de EU wordt gewaarborgd door het instrumentarium van de EU voor het aanpakken van de verstorende effecten van buitenlandse subsidies op de eengemaakte markt te verbeteren.

| 2.13. | Tot slot moet de veerkracht op energiegebied worden gemonitord evenals het huidige regelgevingsmodel voor energie, dat geen rekening houdt met de vraag van consumenten (huishoudens en bedrijven) naar schone en betaalbare energie waarvan de levering gegarandeerd is. |
| --- | --- |

2.13.

Tot slot moet de veerkracht op energiegebied worden gemonitord evenals het huidige regelgevingsmodel voor energie, dat geen rekening houdt met de vraag van consumenten (huishoudens en bedrijven) naar schone en betaalbare energie waarvan de levering gegarandeerd is.

3.   Achtergrond

Achtergrond

| 3.1. | Europa maakt een nooit eerder geziene energiecrisis door die wordt gekenmerkt door extreem hoge gas- en elektriciteitsprijzen en grote bezorgdheid over de continuïteit van de energievoorziening. Aangezien er voor de productie van de meeste goederen en diensten enorm veel energie nodig is, heeft die crisis gevolgen voor de hele economie, die nog worden verergerd door het gebrek aan toegang tot grondstoffen. De Russische agressie tegen Oekraïne heeft de impact van de hoge energieprijzen nog vergroot, waardoor het concurrentievermogen van de Europese industrie en de inkomens en bestaansmiddelen van huishoudens onder druk zijn komen te staan. |
| --- | --- |

3.1.

Europa maakt een nooit eerder geziene energiecrisis door die wordt gekenmerkt door extreem hoge gas- en elektriciteitsprijzen en grote bezorgdheid over de continuïteit van de energievoorziening. Aangezien er voor de productie van de meeste goederen en diensten enorm veel energie nodig is, heeft die crisis gevolgen voor de hele economie, die nog worden verergerd door het gebrek aan toegang tot grondstoffen. De Russische agressie tegen Oekraïne heeft de impact van de hoge energieprijzen nog vergroot, waardoor het concurrentievermogen van de Europese industrie en de inkomens en bestaansmiddelen van huishoudens onder druk zijn komen te staan.

| 3.2. | Als reactie hierop zijn er op zowel Europees als nationaal niveau verschillende beleidsmaatregelen genomen om de sociale en economische gevolgen van de stijging van de energieprijzen te verzachten. Daarnaast heeft de energiecrisis een publiek debat aangezwengeld, niet alleen over energieafhankelijkheid maar ook over strategische autonomie. |
| --- | --- |

3.2.

Als reactie hierop zijn er op zowel Europees als nationaal niveau verschillende beleidsmaatregelen genomen om de sociale en economische gevolgen van de stijging van de energieprijzen te verzachten. Daarnaast heeft de energiecrisis een publiek debat aangezwengeld, niet alleen over energieafhankelijkheid maar ook over strategische autonomie.

| 3.3. | De algemene opvatting dat Europa vaart moet zetten achter de “groene” en “rechtvaardige” transitie naar een volledig koolstofvrije economie en samenleving, zodat het minder afhankelijk wordt van externe energieleveranties, was een van de uitgangspunten van de in 2022 genomen maatregelen. Als hernieuwbare energiebronnen op grote schaal worden ingezet, zal dit als direct voordeel hebben dat de energieprijzen zullen stabiliseren op een betaalbaar niveau en dat de EU haar leiderschap kan tonen op het gebied van technologie voor hernieuwbare energie, wat ook weer voordelen heeft omdat de gecreëerde waarde binnen de EU blijft, waardoor duurzame economische groei en sociale cohesie worden bevorderd. |
| --- | --- |

3.3.

De algemene opvatting dat Europa vaart moet zetten achter de “groene” en “rechtvaardige” transitie naar een volledig koolstofvrije economie en samenleving, zodat het minder afhankelijk wordt van externe energieleveranties, was een van de uitgangspunten van de in 2022 genomen maatregelen. Als hernieuwbare energiebronnen op grote schaal worden ingezet, zal dit als direct voordeel hebben dat de energieprijzen zullen stabiliseren op een betaalbaar niveau en dat de EU haar leiderschap kan tonen op het gebied van technologie voor hernieuwbare energie, wat ook weer voordelen heeft omdat de gecreëerde waarde binnen de EU blijft, waardoor duurzame economische groei en sociale cohesie worden bevorderd.

| 3.4. | De energieprijzen begonnen in de tweede helft van 2021 fors te stijgen, toen de Europese economie aantrok en de bedrijvigheid in de EU langzaam herstelde tot het niveau van vóór de pandemie. De EU ondervindt echter ook de gevolgen van de agressie van Rusland tegen Oekraïne, die ongewenste effecten heeft op kritieke terreinen als de continuïteit van de energievoorziening. Deze agressie werkt ook door in de energiemarkten, zeker sinds Rusland de gasleveringen aan verschillende EU-lidstaten heeft opgeschort. |
| --- | --- |

3.4.

De energieprijzen begonnen in de tweede helft van 2021 fors te stijgen, toen de Europese economie aantrok en de bedrijvigheid in de EU langzaam herstelde tot het niveau van vóór de pandemie. De EU ondervindt echter ook de gevolgen van de agressie van Rusland tegen Oekraïne, die ongewenste effecten heeft op kritieke terreinen als de continuïteit van de energievoorziening. Deze agressie werkt ook door in de energiemarkten, zeker sinds Rusland de gasleveringen aan verschillende EU-lidstaten heeft opgeschort.

| 3.5. | De EU heeft daarop meteen gereageerd en eind maart 2022 besloten om haar externe afhankelijkheid van Russische fossiele brandstoffen geleidelijk te verminderen. In mei 2022 kwam de Raad uiteindelijk overeen om vóór het einde van dat jaar bijna 90 % van alle invoer van Russische olie te verbieden. Dit verbod ging gepaard met een oproep tot diversificatie van de energieleveranties en -bronnen, versnelling van de grootschalige inzet van hernieuwbare energiebronnen, verbetering van de energie-efficiëntie en optimalisering van de energie-infrastructuur, zoals omschreven in het REPowerEU-plan. |
| --- | --- |

3.5.

De EU heeft daarop meteen gereageerd en eind maart 2022 besloten om haar externe afhankelijkheid van Russische fossiele brandstoffen geleidelijk te verminderen. In mei 2022 kwam de Raad uiteindelijk overeen om vóór het einde van dat jaar bijna 90 % van alle invoer van Russische olie te verbieden. Dit verbod ging gepaard met een oproep tot diversificatie van de energieleveranties en -bronnen, versnelling van de grootschalige inzet van hernieuwbare energiebronnen, verbetering van de energie-efficiëntie en optimalisering van de energie-infrastructuur, zoals omschreven in het REPowerEU-plan.

| 3.6. | Een van de eerste afspraken die werd gemaakt was dat de EU-lidstaten in het geval van gastekorten onderling solidair zouden zijn. Ook werd de weg bereid voor gezamenlijke gasaankopen om de gasvoorziening te diversifiëren en veilig te stellen, met als doel de impact van de gasprijzen op zowel de gas- als elektriciteitsmarkt te beperken met een nieuwe gasprijsreferentie waarin de overschakeling van gaspijpleidingen naar lng-terminals beter tot uiting komt. De algemeen aanvaarde virtuele gasmarkt Title Transfer Facility (TTF) werd niet langer doeltreffend geacht. |
| --- | --- |

3.6.

Een van de eerste afspraken die werd gemaakt was dat de EU-lidstaten in het geval van gastekorten onderling solidair zouden zijn. Ook werd de weg bereid voor gezamenlijke gasaankopen om de gasvoorziening te diversifiëren en veilig te stellen, met als doel de impact van de gasprijzen op zowel de gas- als elektriciteitsmarkt te beperken met een nieuwe gasprijsreferentie waarin de overschakeling van gaspijpleidingen naar lng-terminals beter tot uiting komt. De algemeen aanvaarde virtuele gasmarkt Title Transfer Facility (TTF) werd niet langer doeltreffend geacht.

| 3.7. | Een andere, meer rechtstreekse manier om de afhankelijkheid van externe gasleveranciers te verminderen is de vraag naar gas te laten dalen; dat heeft niet alleen gevolgen voor het conventionele gasverbruik, maar ook voor de elektriciteitsproductie afkomstig van marginale eenheden met een gecombineerde cyclus. Daarom werd overeenstemming bereikt over een vermindering van de vraag naar gas met 15 %. |
| --- | --- |

3.7.

Een andere, meer rechtstreekse manier om de afhankelijkheid van externe gasleveranciers te verminderen is de vraag naar gas te laten dalen; dat heeft niet alleen gevolgen voor het conventionele gasverbruik, maar ook voor de elektriciteitsproductie afkomstig van marginale eenheden met een gecombineerde cyclus. Daarom werd overeenstemming bereikt over een vermindering van de vraag naar gas met 15 %.

| 3.8. | Tot slot was een cruciale actie om de gasvoorziening veilig te stellen, het vullen van de gasopslagfaciliteiten met het oog op het waarborgen van de energievoorziening tijdens het winterseizoen. Uiteindelijk werd voor de winter van 2022/2023 een vullingsgraad van 80 % vastgesteld en voor toekomstige winterseizoenen een graad van 90 %. |
| --- | --- |

3.8.

Tot slot was een cruciale actie om de gasvoorziening veilig te stellen, het vullen van de gasopslagfaciliteiten met het oog op het waarborgen van de energievoorziening tijdens het winterseizoen. Uiteindelijk werd voor de winter van 2022/2023 een vullingsgraad van 80 % vastgesteld en voor toekomstige winterseizoenen een graad van 90 %.

| 3.9. | Parallel aan de maatregelen om de gasvoorziening veilig te stellen, was ook actie vereist om het verlies aan concurrentievermogen van de industrie en de daling van het beschikbare inkomen van huishoudens als gevolg van de ongehoorde stijging van de energieprijzen te compenseren. Op 6 oktober 2022 heeft de Raad drie maatregelen aangenomen om de hoge energieprijzen aan te pakken. De eerste maatregel had betrekking op de vraag naar elektriciteit: een vrijwillige vermindering van de vraag met 10 % en een verplichte vermindering van de vraag met 5 % tijdens piekuren tot het einde van het winterseizoen. Ten tweede werd een prijsplafond van 180 EUR per MWh vastgesteld voor inframarginale technologie om uitzonderlijke winsten als gevolg van de hoge gasprijzen te voorkomen; eventuele extra inkomsten boven het prijsplafond moeten worden herverdeeld onder eindgebruikers om hun energierekening te verlichten. Ten derde werd besloten dat ondernemingen in de sector fossiele brandstoffen die sinds 2018 gemiddeld meer dan 20 % winst maken, een solidariteitsheffing moeten betalen. Tot slot werden al deze maatregelen om de pijn van de hoge energierekeningen te verzachten aangevuld met een op 19 december 2022 goedgekeurd mechanisme om de TTF-gasprijzen onder bepaalde voorwaarden te beperken tot 180 EUR per MWh, in combinatie met een prijsplafond voor Russische olie van 60 USD per vat. |
| --- | --- |

3.9.

Parallel aan de maatregelen om de gasvoorziening veilig te stellen, was ook actie vereist om het verlies aan concurrentievermogen van de industrie en de daling van het beschikbare inkomen van huishoudens als gevolg van de ongehoorde stijging van de energieprijzen te compenseren. Op 6 oktober 2022 heeft de Raad drie maatregelen aangenomen om de hoge energieprijzen aan te pakken. De eerste maatregel had betrekking op de vraag naar elektriciteit: een vrijwillige vermindering van de vraag met 10 % en een verplichte vermindering van de vraag met 5 % tijdens piekuren tot het einde van het winterseizoen. Ten tweede werd een prijsplafond van 180 EUR per MWh vastgesteld voor inframarginale technologie om uitzonderlijke winsten als gevolg van de hoge gasprijzen te voorkomen; eventuele extra inkomsten boven het prijsplafond moeten worden herverdeeld onder eindgebruikers om hun energierekening te verlichten. Ten derde werd besloten dat ondernemingen in de sector fossiele brandstoffen die sinds 2018 gemiddeld meer dan 20 % winst maken, een solidariteitsheffing moeten betalen. Tot slot werden al deze maatregelen om de pijn van de hoge energierekeningen te verzachten aangevuld met een op 19 december 2022 goedgekeurd mechanisme om de TTF-gasprijzen onder bepaalde voorwaarden te beperken tot 180 EUR per MWh, in combinatie met een prijsplafond voor Russische olie van 60 USD per vat.

| 3.10. | De lidstaten mochten doorgaans tot op zekere hoogte zelf bepalen hoe ze deze afspraken in de praktijk zouden brengen. |
| --- | --- |

3.10.

De lidstaten mochten doorgaans tot op zekere hoogte zelf bepalen hoe ze deze afspraken in de praktijk zouden brengen.

| 3.11. | Dat de externe energieafhankelijkheid het best kan worden verminderd door over te schakelen op hernieuwbare energiebronnen, is een gedachte die ook tot uiting komt in de inspanningen om de vergunningsprocedures voor het opwekken van hernieuwbare energie te vereenvoudigen. Aldus is tijdelijk toestemming verleend voor versnelde vergunningsprocedures voor hernieuwbare energie. Verder is er al een brede discussie op gang gebracht over de huidige opzet van de elektriciteitsmarkt en de vraag of deze de juiste stimulansen kan bieden om investeringen aan te trekken en tegelijkertijd de energievoorziening tegen betaalbare prijzen voor eindgebruikers veilig te stellen. Tot slot is dit alles aangevuld met het voorstel voor een verordening voor een nettonulindustrie met als doel het Europese ecosysteem voor het vervaardigen van producten met behulp van CO2-neutrale technologie te versterken. |
| --- | --- |

3.11.

Dat de externe energieafhankelijkheid het best kan worden verminderd door over te schakelen op hernieuwbare energiebronnen, is een gedachte die ook tot uiting komt in de inspanningen om de vergunningsprocedures voor het opwekken van hernieuwbare energie te vereenvoudigen. Aldus is tijdelijk toestemming verleend voor versnelde vergunningsprocedures voor hernieuwbare energie. Verder is er al een brede discussie op gang gebracht over de huidige opzet van de elektriciteitsmarkt en de vraag of deze de juiste stimulansen kan bieden om investeringen aan te trekken en tegelijkertijd de energievoorziening tegen betaalbare prijzen voor eindgebruikers veilig te stellen. Tot slot is dit alles aangevuld met het voorstel voor een verordening voor een nettonulindustrie met als doel het Europese ecosysteem voor het vervaardigen van producten met behulp van CO2

4.   Voorzieningszekerheid, energievraag en -prijzen

Voorzieningszekerheid, energievraag en -prijzen

| 4.1. | Toen de gas- en elektriciteitsprijzen door het dak gingen als gevolg van de energiecrisis, besloten de Commissie en de Raad een beroep te doen op de noodmaatregelen die worden genoemd in de artikelen 122 en 194 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) en riepen zij allerlei instrumenten en noodmechanismen in het leven. Die hadden een gering effect op de volatiliteit van de energieprijzen in de lidstaten. In de praktijk wordt de blootstelling aan extreme marktvolatiliteit volledig geabsorbeerd door de energieprijzen voor de eindgebruikers, aangezien de meeste contracten op de markt een periode van een jaar bestrijken. |
| --- | --- |

4.1.

Toen de gas- en elektriciteitsprijzen door het dak gingen als gevolg van de energiecrisis, besloten de Commissie en de Raad een beroep te doen op de noodmaatregelen die worden genoemd in de artikelen 122 en 194 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) en riepen zij allerlei instrumenten en noodmechanismen in het leven. Die hadden een gering effect op de volatiliteit van de energieprijzen in de lidstaten. In de praktijk wordt de blootstelling aan extreme marktvolatiliteit volledig geabsorbeerd door de energieprijzen voor de eindgebruikers, aangezien de meeste contracten op de markt een periode van een jaar bestrijken.

| 4.2. | De CO2-markt is sinds 2020 geëxplodeerd: in 2020 bedroeg de gemiddelde prijs 24,84 EUR/EUA; in 2022 werd dat 80,87 EUR/EUA en in maart 2023 liep de gemiddelde prijs op tot 89,23 EUR/EUA. Het maandgemiddelde van 91,82 EUR/EUA in februari 2022, een hoogterecord, staat in schril contrast met het laagterecord van gemiddeld slechts 19,83 EUR/EUA in maart 2020 tijdens de COVID-19-lockdown. Er zijn geen buitengewone maatregelen genomen om het effect hiervan op de energieprijzen voor de eindgebruikers aan te pakken. |
| --- | --- |

4.2.

De CO2

| 4.3. | Het EESC staat achter de initiatieven die worden genomen om de energievoorziening, en meer bepaald de gasvoorziening, veilig te stellen. Het is dan ook zeer te spreken over de wijze waarop met prioriteit is getracht om de belangrijkste zorgen omtrent gasleveranties weg te nemen door te kijken naar de mogelijkheid om de aanvoer van Russisch gas via pijpleidingen op korte termijn te vervangen door de invoer van lng. |
| --- | --- |

4.3.

Het EESC staat achter de initiatieven die worden genomen om de energievoorziening, en meer bepaald de gasvoorziening, veilig te stellen. Het is dan ook zeer te spreken over de wijze waarop met prioriteit is getracht om de belangrijkste zorgen omtrent gasleveranties weg te nemen door te kijken naar de mogelijkheid om de aanvoer van Russisch gas via pijpleidingen op korte termijn te vervangen door de invoer van lng.

| 4.4. | Uit de maandelijkse statistieken over de gastoevoer in de EU blijkt duidelijk dat de levering van Russisch gas via pijpleidingen sinds mei 2022 een historisch dieptepunt heeft bereikt en meer en meer wordt vervangen door lng, voornamelijk uit de VS. Het handelen van de marktdeelnemers sluit daarmee perfect aan op de buitengewone maatregelen van de EU die erop gericht zijn het Russische gas op korte termijn volledig te vervangen door andere bronnen. |
| --- | --- |

4.4.

Uit de maandelijkse statistieken over de gastoevoer in de EU blijkt duidelijk dat de levering van Russisch gas via pijpleidingen sinds mei 2022 een historisch dieptepunt heeft bereikt en meer en meer wordt vervangen door lng, voornamelijk uit de VS. Het handelen van de marktdeelnemers sluit daarmee perfect aan op de buitengewone maatregelen van de EU die erop gericht zijn het Russische gas op korte termijn volledig te vervangen door andere bronnen.

| 4.5. | Het EESC stelt echter ook vast dat de vraag naar gas en elektriciteit sinds het begin van de oorlog aanzienlijk is afgenomen. Deze afname is wellicht toe te schrijven aan de gestegen energieprijzen in Europa en de grote bezorgdheid over de continuïteit van de energievoorziening, aangezien de verminderde vraag samenviel met extreem hoge prijspieken in het derde kwartaal. Ook de zachte weersomstandigheden in het winterseizoen hebben invloed gehad op deze daling van de vraag. |
| --- | --- |

4.5.

Het EESC stelt echter ook vast dat de vraag naar gas en elektriciteit sinds het begin van de oorlog aanzienlijk is afgenomen. Deze afname is wellicht toe te schrijven aan de gestegen energieprijzen in Europa en de grote bezorgdheid over de continuïteit van de energievoorziening, aangezien de verminderde vraag samenviel met extreem hoge prijspieken in het derde kwartaal. Ook de zachte weersomstandigheden in het winterseizoen hebben invloed gehad op deze daling van de vraag.

| 4.6. | De vraag naar elektriciteit is verhoudingsgewijs hoger in het midden- en kleinbedrijf, terwijl de vraag naar conventioneel gas voornamelijk verband houdt met industriële doeleinden en verwarming. Dit impliceert dat de hoge gas- en elektriciteitsprijzen vooral impact hebben gehad op de energievraag van de industrie, die gevoeliger is voor volatiele marktprijzen. In het geval van huishoudens zijn vooral kwetsbare groepen zwaar getroffen door de prijsstijgingen van gas en stroom. |
| --- | --- |

4.6.

De vraag naar elektriciteit is verhoudingsgewijs hoger in het midden- en kleinbedrijf, terwijl de vraag naar conventioneel gas voornamelijk verband houdt met industriële doeleinden en verwarming. Dit impliceert dat de hoge gas- en elektriciteitsprijzen vooral impact hebben gehad op de energievraag van de industrie, die gevoeliger is voor volatiele marktprijzen. In het geval van huishoudens zijn vooral kwetsbare groepen zwaar getroffen door de prijsstijgingen van gas en stroom.

| 4.7. | Het EESC concludeert dat de buitengewone maatregelen van de EU doeltreffend zijn gebleken wat de diversificatie van de gasbronnen betreft, maar minder effect hebben gehad op de hoogte van de energierekening, met alle gevolgen van dien voor de vraag naar energie. |
| --- | --- |

4.7.

Het EESC concludeert dat de buitengewone maatregelen van de EU doeltreffend zijn gebleken wat de diversificatie van de gasbronnen betreft, maar minder effect hebben gehad op de hoogte van de energierekening, met alle gevolgen van dien voor de vraag naar energie.

| 4.8. | Nu het winterseizoen 2022/2023 ten einde loopt, realiseert het EESC zich ten volle dat het waarborgen van de gasvoorziening een enorme uitdaging is. De vereiste vullingsgraad van 90 % voor gasopslag in toekomstige winterseizoenen is van essentieel belang om de energievoorziening veilig te stellen. De gasopslagcapaciteit in de EU ligt momenteel op een voor het eerste kwartaal historisch hoog niveau. Het initiatief voor gezamenlijke gasinkoop kan dit risico helpen beperken. Maar eerst moet de EU ervoor zorgen dat de afhankelijkheid van aardgas wordt teruggebracht naar nul. |
| --- | --- |

4.8.

Nu het winterseizoen 2022/2023 ten einde loopt, realiseert het EESC zich ten volle dat het waarborgen van de gasvoorziening een enorme uitdaging is. De vereiste vullingsgraad van 90 % voor gasopslag in toekomstige winterseizoenen is van essentieel belang om de energievoorziening veilig te stellen. De gasopslagcapaciteit in de EU ligt momenteel op een voor het eerste kwartaal historisch hoog niveau. Het initiatief voor gezamenlijke gasinkoop kan dit risico helpen beperken. Maar eerst moet de EU ervoor zorgen dat de afhankelijkheid van aardgas wordt teruggebracht naar nul.

| 4.9. | Volgens het EESC zou het beter zijn en bovendien voor een gelijk speelveld zorgen als de lidstaten uniforme maatregelen zouden nemen, behalve wanneer het gaat om essentiële voorzieningen of infrastructuur. De maatregelen die op EU-niveau worden genomen om de pijn van de energierekening te verzachten, zijn niet afgestemd op de nationale maatregelen, met als gevolg dat er verschillende belastingtarieven, subsidies en regelgeving gelden terwijl de energieprijzen op een hoog niveau blijven. |
| --- | --- |

4.9.

Volgens het EESC zou het beter zijn en bovendien voor een gelijk speelveld zorgen als de lidstaten uniforme maatregelen zouden nemen, behalve wanneer het gaat om essentiële voorzieningen of infrastructuur. De maatregelen die op EU-niveau worden genomen om de pijn van de energierekening te verzachten, zijn niet afgestemd op de nationale maatregelen, met als gevolg dat er verschillende belastingtarieven, subsidies en regelgeving gelden terwijl de energieprijzen op een hoog niveau blijven.

5.   Veerkracht, energieautonomie en de rol van de industrie

Veerkracht, energieautonomie en de rol van de industrie

| 5.1. | De energieprijzen zijn de belangrijkste aanjagers van de inflatie in de EU. Hierdoor wordt zowel het concurrentievermogen van de industrie als het beschikbare inkomen van huishoudens uitgehold, waardoor het vermogen om duurzame economische groei, werkgelegenheid en sociaal welzijn te waarborgen ernstig wordt aangetast. |
| --- | --- |

5.1.

De energieprijzen zijn de belangrijkste aanjagers van de inflatie in de EU. Hierdoor wordt zowel het concurrentievermogen van de industrie als het beschikbare inkomen van huishoudens uitgehold, waardoor het vermogen om duurzame economische groei, werkgelegenheid en sociaal welzijn te waarborgen ernstig wordt aangetast.

| 5.2. | Door snel te reageren en buitengewone maatregelen te nemen is het de EU gelukt om de stijging van de energieprijzen in de hele economie te beperken. Een goed voorbeeld van een nationaal initiatief is de verlaging van de groothandelsprijzen op het Iberisch schiereiland met 18 % in 2022. Als gevolg daarvan heeft Spanje momenteel een van de laagste inflatiepercentages. Gebleken is echter dat de tijdelijke maatregelen niet afdoende zijn geweest om de stijgende inflatie, die wordt opgezweept door de energieprijzen, een halt toe te roepen. |
| --- | --- |

5.2.

Door snel te reageren en buitengewone maatregelen te nemen is het de EU gelukt om de stijging van de energieprijzen in de hele economie te beperken. Een goed voorbeeld van een nationaal initiatief is de verlaging van de groothandelsprijzen op het Iberisch schiereiland met 18 % in 2022. Als gevolg daarvan heeft Spanje momenteel een van de laagste inflatiepercentages. Gebleken is echter dat de tijdelijke maatregelen niet afdoende zijn geweest om de stijgende inflatie, die wordt opgezweept door de energieprijzen, een halt toe te roepen.

| 5.3. | Het enige doel van deze tijdelijke maatregelen was de stijging van de energieprijzen op korte termijn af te remmen; om de weg effenen voor de dubbele transitie is echter een EU-beleidsvisie voor de lange termijn nodig. |
| --- | --- |

5.3.

Het enige doel van deze tijdelijke maatregelen was de stijging van de energieprijzen op korte termijn af te remmen; om de weg effenen voor de dubbele transitie is echter een EU-beleidsvisie voor de lange termijn nodig.

| 5.4. | Het EESC benadrukt dat er dringend vaart moet worden gezet achter de grootschalige inzet van koolstofvrije energiebronnen door vergunningsprocedures te vereenvoudigen. In de praktijk moet dit ertoe leiden dat de EU snel minder afhankelijk wordt van fossiele brandstoffen van derden, haar afspraken op het gebied van klimaatverandering nakomt en het concurrentievermogen verbetert. |
| --- | --- |

5.4.

Het EESC benadrukt dat er dringend vaart moet worden gezet achter de grootschalige inzet van koolstofvrije energiebronnen door vergunningsprocedures te vereenvoudigen. In de praktijk moet dit ertoe leiden dat de EU snel minder afhankelijk wordt van fossiele brandstoffen van derden, haar afspraken op het gebied van klimaatverandering nakomt en het concurrentievermogen verbetert.

| 5.5. | Het EESC beklemtoont dat de transitie naar een volledig koolstofvrij energieverbruik gepaard moet gaan met betaalbare energieprijzen die grootschalige investeringen in het koolstofvrij maken van grote bedrijven, kleine en middelgrote ondernemingen en huishoudens mogelijk maken. |
| --- | --- |

5.5.

Het EESC beklemtoont dat de transitie naar een volledig koolstofvrij energieverbruik gepaard moet gaan met betaalbare energieprijzen die grootschalige investeringen in het koolstofvrij maken van grote bedrijven, kleine en middelgrote ondernemingen en huishoudens mogelijk maken.

| 5.6. | Betaalbare prijzen zullen alleen haalbaar zijn als er stimulansen worden geboden voor grootschalige investeringen in rijpe technologie voor hernieuwbare energie en als er meer wordt ingezet op flexibiliteit door middel van een concurrerend kader. Zo’n strategie levert een positieve bijdrage aan de verbetering van de veerkracht en de autonomie op energiegebied. |
| --- | --- |

5.6.

Betaalbare prijzen zullen alleen haalbaar zijn als er stimulansen worden geboden voor grootschalige investeringen in rijpe technologie voor hernieuwbare energie en als er meer wordt ingezet op flexibiliteit door middel van een concurrerend kader. Zo’n strategie levert een positieve bijdrage aan de verbetering van de veerkracht en de autonomie op energiegebied.

| 5.7. | Om een dergelijke strategie ten volle te benutten, moeten de vergoedingsregelingen voor hernieuwbare energie volgens het EESC worden afgestemd op de reële productiekosten op lange termijn. Het loslaten van de koppeling tussen de elektriciteitsprijzen en de prijzen van fossiele brandstoffen is dan ook van groot belang om betaalbare prijzen te garanderen. Bovendien komt het wegnemen van de belemmeringen voor langetermijncontracten de stabiliteit en voorspelbaarheid ten goede. |
| --- | --- |

5.7.

Om een dergelijke strategie ten volle te benutten, moeten de vergoedingsregelingen voor hernieuwbare energie volgens het EESC worden afgestemd op de reële productiekosten op lange termijn. Het loslaten van de koppeling tussen de elektriciteitsprijzen en de prijzen van fossiele brandstoffen is dan ook van groot belang om betaalbare prijzen te garanderen. Bovendien komt het wegnemen van de belemmeringen voor langetermijncontracten de stabiliteit en voorspelbaarheid ten goede.

| 5.8. | Binnen dit nieuwe kader zouden huishoudens en industrieën beter in staat moeten zijn om de kosten in verband met de verwezenlijking van de doelstellingen van de energietransitie te dragen. Waar het hier vooral om gaat, is dat fossiele brandstoffen zo veel mogelijk worden vervangen door elektriciteit of door hernieuwbaar gas in sectoren waarin emissievermindering moeilijk te verwezenlijken is. |
| --- | --- |

5.8.

Binnen dit nieuwe kader zouden huishoudens en industrieën beter in staat moeten zijn om de kosten in verband met de verwezenlijking van de doelstellingen van de energietransitie te dragen. Waar het hier vooral om gaat, is dat fossiele brandstoffen zo veel mogelijk worden vervangen door elektriciteit of door hernieuwbaar gas in sectoren waarin emissievermindering moeilijk te verwezenlijken is.

| 5.9. | Voor nieuwe toepassingen van elektriciteit en hernieuwbaar gas in tal van kritieke processen, niet alleen ten aanzien van energieproductie en -verbruik maar in de hele toeleveringsketen, is de beschikbaarheid van kritieke grondstoffen vereist. Het scheppen van de juiste randvoorwaarden voor bedrijven om leveringsproblemen te voorkomen, moet dan ook een speerpunt van het EU-beleid zijn. |
| --- | --- |

5.9.

Voor nieuwe toepassingen van elektriciteit en hernieuwbaar gas in tal van kritieke processen, niet alleen ten aanzien van energieproductie en -verbruik maar in de hele toeleveringsketen, is de beschikbaarheid van kritieke grondstoffen vereist. Het scheppen van de juiste randvoorwaarden voor bedrijven om leveringsproblemen te voorkomen, moet dan ook een speerpunt van het EU-beleid zijn.

| 5.10. | De rol van de industrie is in twee opzichten essentieel: ten eerste moet ze toezien op een verstandig gebruik van kritieke grondstoffen om de productie van energie en andere essentiële goederen voor de economie veilig te stellen en ten tweede moet ze als een van de belangrijkste uitstoters van broeikasgas gebruikmaken van koolstofarme energie voor haar interne processen. In dit verband moet het beginsel “energie-efficiëntie eerst” altijd vooropstaan. |
| --- | --- |

5.10.

De rol van de industrie is in twee opzichten essentieel: ten eerste moet ze toezien op een verstandig gebruik van kritieke grondstoffen om de productie van energie en andere essentiële goederen voor de economie veilig te stellen en ten tweede moet ze als een van de belangrijkste uitstoters van broeikasgas gebruikmaken van koolstofarme energie voor haar interne processen. In dit verband moet het beginsel “energie-efficiëntie eerst” altijd vooropstaan.

| 5.11. | Tot slot gelden er twee aanvullende eisen voor de transformatie van de industrie, om de groene, de digitale en de rechtvaardige transitie, die niet kunnen worden uitgesteld, te realiseren. Ten eerste moet, zoals gezegd, de toeleveringsketen worden beschermd; ten tweede moeten werknemers voldoende gekwalificeerd blijven om zich te kunnen aanpassen aan voortdurende veranderingen, waarbij specifiek moet worden gedacht aan opleidings- en kwalificatieprogramma’s, alsook aan baangaranties en mogelijkheden tot om- en bijscholing. |
| --- | --- |

5.11.

Tot slot gelden er twee aanvullende eisen voor de transformatie van de industrie, om de groene, de digitale en de rechtvaardige transitie, die niet kunnen worden uitgesteld, te realiseren. Ten eerste moet, zoals gezegd, de toeleveringsketen worden beschermd; ten tweede moeten werknemers voldoende gekwalificeerd blijven om zich te kunnen aanpassen aan voortdurende veranderingen, waarbij specifiek moet worden gedacht aan opleidings- en kwalificatieprogramma’s, alsook aan baangaranties en mogelijkheden tot om- en bijscholing.

Brussel, 14 juni 2023.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Oliver RÖPKE

---

| 18.8.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 293/48 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 293/48

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over gelijke behandeling van jongeren op de arbeidsmarkt

(initiatiefadvies)

(2023/C 293/08)

| Rapporteur: | Michael McLOUGHLIN |
| --- | --- |

Rapporteur:

Michael McLOUGHLIN

Michael McLOUGHLIN

| Besluit van de voltallige vergadering
  Rechtsgrond | 20.1.2022
  Artikel 52, lid 2, van het reglement van orde |
| --- | --- |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de afdeling | 31.5.2023 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 15.6.2023 |
| Zitting nr. | 579 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 217/0/6 |

Besluit van de voltallige vergadering

Rechtsgrond

20.1.2022

Artikel 52, lid 2, van het reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de afdeling

31.5.2023

Goedkeuring door de voltallige vergadering

15.6.2023

Zitting nr.

579

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

217/0/6

1.   Conclusies en aanbevelingen

Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | In de recente Richtlijn betreffende toereikende minimumlonen in de Europese Unie is de kwestie van de “minimumjeugdlonen” niet uitvoerig aan bod gekomen. Het gaat niet om een in alle omstandigheden te volgen aanpak, maar om een richtlijn die, als een horizontaal kader, de verschillende tradities en uitgangspunten in aanmerking neemt en de rol van de sociale partners en collectieve onderhandelingen versterkt. Het is nou eenmaal zo dat minimumjeugdlonen in de verschillende lidstaten verschillend worden behandeld, iets wat aandacht verdient. De Europese Commissie, de lidstaten en de sociale partners zouden zich hierover moeten buigen in overeenstemming met de richtlijn en in de geest van de voorgestelde aanbeveling van de Raad over de versterking van de sociale dialoog in de EU. Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) roept de lidstaten en de sociale partners op om hun discretionaire bevoegdheid op niet-discriminerende wijze uit te oefenen. |
| --- | --- |

1.1.

In de recente Richtlijn betreffende toereikende minimumlonen in de Europese Unie is de kwestie van de “minimumjeugdlonen” niet uitvoerig aan bod gekomen. Het gaat niet om een in alle omstandigheden te volgen aanpak, maar om een richtlijn die, als een horizontaal kader, de verschillende tradities en uitgangspunten in aanmerking neemt en de rol van de sociale partners en collectieve onderhandelingen versterkt. Het is nou eenmaal zo dat minimumjeugdlonen in de verschillende lidstaten verschillend worden behandeld, iets wat aandacht verdient. De Europese Commissie, de lidstaten en de sociale partners zouden zich hierover moeten buigen in overeenstemming met de richtlijn en in de geest van de voorgestelde aanbeveling van de Raad over de versterking van de sociale dialoog in de EU. Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) roept de lidstaten en de sociale partners op om hun discretionaire bevoegdheid op niet-discriminerende wijze uit te oefenen.

| 1.2. | Volgens het EESC bood het Europees Jaar van de jeugd 2022 de gelegenheid om belangrijke kwesties die jongeren aangaan, onder de loep te nemen en belangrijke beleidsinitiatieven te nemen die hun positie in de samenleving ten goede komen of trachten te beïnvloeden. Gezien het belang van een succesvolle participatie van jongeren op de arbeidsmarkt, moeten hun eerste ervaringen positief zijn: maatregelen die hen louter op grond van hun leeftijd benadelen, dragen hier echter niet aan bij en hebben zelfs een averechts effect. In dit verband is het EESC ingenomen met het Europees Jaar van de vaardigheden, dat officieel op 9 mei 2023 van start is gegaan, als een politieke stimulans voor een leven lang leren, waarmee een nieuw momentum wordt gecreëerd om de sociale doelstellingen van de EU voor 2030 te verwezenlijken. |
| --- | --- |

1.2.

Volgens het EESC bood het Europees Jaar van de jeugd 2022 de gelegenheid om belangrijke kwesties die jongeren aangaan, onder de loep te nemen en belangrijke beleidsinitiatieven te nemen die hun positie in de samenleving ten goede komen of trachten te beïnvloeden. Gezien het belang van een succesvolle participatie van jongeren op de arbeidsmarkt, moeten hun eerste ervaringen positief zijn: maatregelen die hen louter op grond van hun leeftijd benadelen, dragen hier echter niet aan bij en hebben zelfs een averechts effect. In dit verband is het EESC ingenomen met het Europees Jaar van de vaardigheden, dat officieel op 9 mei 2023 van start is gegaan, als een politieke stimulans voor een leven lang leren, waarmee een nieuw momentum wordt gecreëerd om de sociale doelstellingen van de EU voor 2030 te verwezenlijken.

| 1.3. | Verschillende regels voor jongeren op het gebied van werkloosheidsuitkeringen en bijstandsuitkeringen kunnen van invloed zijn op de arbeidsmarktsituatie van jongeren en op hun mogelijkheden om hun recht op vrij verkeer in de EU uit te oefenen. De lidstaten mogen de structuur en de inhoud van hun socialezekerheidsstelsels zelf bepalen. Het EESC roept hen op om daarbij het non-discriminatiebeginsel in acht te nemen, met name als het gaat om het vrij verkeer. Het EESC beveelt de Commissie aan om bij de verdere bestudering van deze kwestie nauw samen te werken met de lidstaten en de sociale partners om gegevens en nationale praktijken te verzamelen, mede in het licht van de onlangs voorgestelde aanbeveling van de Raad over de versterking van de sociale dialoog in de EU. |
| --- | --- |

1.3.

Verschillende regels voor jongeren op het gebied van werkloosheidsuitkeringen en bijstandsuitkeringen kunnen van invloed zijn op de arbeidsmarktsituatie van jongeren en op hun mogelijkheden om hun recht op vrij verkeer in de EU uit te oefenen. De lidstaten mogen de structuur en de inhoud van hun socialezekerheidsstelsels zelf bepalen. Het EESC roept hen op om daarbij het non-discriminatiebeginsel in acht te nemen, met name als het gaat om het vrij verkeer. Het EESC beveelt de Commissie aan om bij de verdere bestudering van deze kwestie nauw samen te werken met de lidstaten en de sociale partners om gegevens en nationale praktijken te verzamelen, mede in het licht van de onlangs voorgestelde aanbeveling van de Raad over de versterking van de sociale dialoog in de EU.

| 1.4. | Stages in een professionele omgeving zijn voor jongeren vaak een beslissende stap op weg naar hun inpassing in het arbeidsproces. Onbetaalde stages kunnen een zeer negatief effect hebben op de ervaring van jongeren met de arbeidsmarkt. Wij nemen nota van de resolutie die het Comité tijdens zijn zitting van december 2022 heeft goedgekeurd en van de resolutie van het Europees Parlement en zouden graag zien dat de andere instellingen en organen van de EU, met inbegrip van de Commissie, meer belangstelling tonen voor deze zaak als blijk van hun inzet voor jongeren na het Europees Jaar van de jeugd. Zeer korte werkervaringsperioden en officieel erkende en overeengekomen stages worden soms niet betaald. Langere stages, waarbij hetzelfde werk wordt gedaan als door werknemers in loondienst, moeten echter worden betaald. Uit de Eurobarometer-enquête blijkt dat de meerderheid van de stagiairs werd bezoldigd en toegang had tot sociale bescherming (1). |
| --- | --- |

1.4.

Stages in een professionele omgeving zijn voor jongeren vaak een beslissende stap op weg naar hun inpassing in het arbeidsproces. Onbetaalde stages kunnen een zeer negatief effect hebben op de ervaring van jongeren met de arbeidsmarkt. Wij nemen nota van de resolutie die het Comité tijdens zijn zitting van december 2022 heeft goedgekeurd en van de resolutie van het Europees Parlement en zouden graag zien dat de andere instellingen en organen van de EU, met inbegrip van de Commissie, meer belangstelling tonen voor deze zaak als blijk van hun inzet voor jongeren na het Europees Jaar van de jeugd. Zeer korte werkervaringsperioden en officieel erkende en overeengekomen stages worden soms niet betaald. Langere stages, waarbij hetzelfde werk wordt gedaan als door werknemers in loondienst, moeten echter worden betaald. Uit de Eurobarometer-enquête blijkt dat de meerderheid van de stagiairs werd bezoldigd en toegang had tot sociale bescherming (1

| 1.5. | Naar aanleiding van het Europees Jaar van de jeugd en andere initiatieven krijgen jongerenkwesties sinds kort meer aandacht. Een van de voorstellen was een Europese jongerentest, die erop neerkomt dat bij alle nieuwe beleidsmaatregelen naar de impact ervan op jongeren gekeken zou moeten worden. Het idee, geopperd door het Europees Jeugdforum, was in 2022 onderwerp van een EESC-advies. Het EESC staat volledig achter deze benadering, zoals uiteengezet in zijn advies (2) van 2022. |
| --- | --- |

1.5.

Naar aanleiding van het Europees Jaar van de jeugd en andere initiatieven krijgen jongerenkwesties sinds kort meer aandacht. Een van de voorstellen was een Europese jongerentest, die erop neerkomt dat bij alle nieuwe beleidsmaatregelen naar de impact ervan op jongeren gekeken zou moeten worden. Het idee, geopperd door het Europees Jeugdforum, was in 2022 onderwerp van een EESC-advies. Het EESC staat volledig achter deze benadering, zoals uiteengezet in zijn advies (2

| 1.6. | De COVID-19-crisis en de oorlog in Oekraïne hebben de Europese economie danig uit het lood geslagen. Hoewel bedrijven hun best hebben gedaan om banen te behouden, waren er toch de nodige gevolgen voor Europese burgers en dan met name voor jongeren. |
| --- | --- |

1.6.

De COVID-19-crisis en de oorlog in Oekraïne hebben de Europese economie danig uit het lood geslagen. Hoewel bedrijven hun best hebben gedaan om banen te behouden, waren er toch de nodige gevolgen voor Europese burgers en dan met name voor jongeren.

| 1.7. | Stages zijn voor jongeren een belangrijk middel voor toetreding tot de arbeidsmarkt geworden. Voor een betere toegang tot de arbeidsmarkt moet er bij stages sprake zijn van hoogwaardige leerinhoud en adequate arbeidsomstandigheden en mogen zij niet in de plaats komen van reguliere banen of als voorwaarde gelden voor aanwerving. Momenteel maken vooral jongeren zich steeds meer zorgen dat stagiairs door de gezondheidscrisis en de gevolgen van de oorlog in Oekraïne met slechtere omstandigheden te maken zouden kunnen krijgen. De Commissie wil nagaan of de hand wordt gehouden aan het kwaliteitskader voor stages. |
| --- | --- |

1.7.

Stages zijn voor jongeren een belangrijk middel voor toetreding tot de arbeidsmarkt geworden. Voor een betere toegang tot de arbeidsmarkt moet er bij stages sprake zijn van hoogwaardige leerinhoud en adequate arbeidsomstandigheden en mogen zij niet in de plaats komen van reguliere banen of als voorwaarde gelden voor aanwerving. Momenteel maken vooral jongeren zich steeds meer zorgen dat stagiairs door de gezondheidscrisis en de gevolgen van de oorlog in Oekraïne met slechtere omstandigheden te maken zouden kunnen krijgen. De Commissie wil nagaan of de hand wordt gehouden aan het kwaliteitskader voor stages.

2.   Inleiding

Inleiding

| 2.1. | Het jaar 2022 was uitgeroepen tot Europees Jaar van de jeugd en in het EESC-advies over dit initiatief had het Comité de wens geuit dat het Jaar werd toegespitst op belangrijke beleidsterreinen die jongeren aangaan, en niet alleen op evenementen en publiciteitsmogelijkheden. Jongeren hebben uiting gegeven aan soortgelijke gevoelens en standpunten, met name in het licht van de nogal overhaaste wijze waarop het Jaar werd uitgeroepen. De ervaring van jongeren met het betreden van en deelnemen aan de arbeidsmarkt is duidelijk een van de belangrijkste beleidsthema’s voor die generatie, zowel op nationaal als op Europees niveau. |
| --- | --- |

2.1.

Het jaar 2022 was uitgeroepen tot Europees Jaar van de jeugd en in het EESC-advies over dit initiatief had het Comité de wens geuit dat het Jaar werd toegespitst op belangrijke beleidsterreinen die jongeren aangaan, en niet alleen op evenementen en publiciteitsmogelijkheden. Jongeren hebben uiting gegeven aan soortgelijke gevoelens en standpunten, met name in het licht van de nogal overhaaste wijze waarop het Jaar werd uitgeroepen. De ervaring van jongeren met het betreden van en deelnemen aan de arbeidsmarkt is duidelijk een van de belangrijkste beleidsthema’s voor die generatie, zowel op nationaal als op Europees niveau.

| 2.2. | In de wereld na COVID-19 ligt de nadruk opnieuw op de veranderende behoeften van de arbeidsmarkt, nieuwe arbeidsvormen, nieuwe vaardigheden, de uitdaging van de terugkeer naar de werkplek en de potentiële hybride omgeving, met alle kansen en risico’s van dien. Belangrijker nog is dat we weten dat jongeren tijdens de COVID-19-pandemie zwaar hebben geleden en dat dit een van de redenen was waarom 2022 is uitgeroepen tot het Europees Jaar van de jeugd. Door de pandemie zijn jongeren belangrijke mijlpalen misgelopen in hun persoonlijke en sociale ontwikkeling. Daarnaast had de pandemie ook grote gevolgen voor het onderwijs van jongeren en hun participatie op de arbeidsmarkt. |
| --- | --- |

2.2.

In de wereld na COVID-19 ligt de nadruk opnieuw op de veranderende behoeften van de arbeidsmarkt, nieuwe arbeidsvormen, nieuwe vaardigheden, de uitdaging van de terugkeer naar de werkplek en de potentiële hybride omgeving, met alle kansen en risico’s van dien. Belangrijker nog is dat we weten dat jongeren tijdens de COVID-19-pandemie zwaar hebben geleden en dat dit een van de redenen was waarom 2022 is uitgeroepen tot het Europees Jaar van de jeugd. Door de pandemie zijn jongeren belangrijke mijlpalen misgelopen in hun persoonlijke en sociale ontwikkeling. Daarnaast had de pandemie ook grote gevolgen voor het onderwijs van jongeren en hun participatie op de arbeidsmarkt.

| 2.3. | De Europese Unie voert diverse relevante beleidsmaatregelen uit die jongeren betreffen en erop gericht zijn hen zo veel mogelijk bij de samenleving te betrekken en hun dezelfde kansen te bieden als alle andere groepen in de samenleving. In de verklaring van Bratislava van 2016 riepen de EU-leiders op tot het scheppen van een veelbelovende economische toekomst voor iedereen, tot het veiligstellen van onze levenswijze en tot het bieden van betere kansen aan jongeren. Evenzo wordt in de preambule van de Europese pijler van sociale rechten gesteld dat “[d]e lidstaten [...] vaak in meer of mindere mate voor dezelfde uitdagingen [staan], zoals aanzienlijke ongelijkheid, langdurige werkloosheid, jeugdwerkloosheid en solidariteit tussen de generaties”. |
| --- | --- |

2.3.

De Europese Unie voert diverse relevante beleidsmaatregelen uit die jongeren betreffen en erop gericht zijn hen zo veel mogelijk bij de samenleving te betrekken en hun dezelfde kansen te bieden als alle andere groepen in de samenleving. In de verklaring van Bratislava van 2016 riepen de EU-leiders op tot het scheppen van een veelbelovende economische toekomst voor iedereen, tot het veiligstellen van onze levenswijze en tot het bieden van betere kansen aan jongeren. Evenzo wordt in de preambule van de Europese pijler van sociale rechten gesteld dat “[d]e lidstaten [...] vaak in meer of mindere mate voor dezelfde uitdagingen [staan], zoals aanzienlijke ongelijkheid, langdurige werkloosheid, jeugdwerkloosheid en solidariteit tussen de generaties”.

| 2.4. | Het belangrijkste beleid in verband met jongeren in de Europese Unie is de EU-strategie voor jongeren. Het hoofddoel van de strategie bestaat erin jongeren mondiger te maken en hun weerbaarheid te vergroten door de nadruk te leggen op drie actieterreinen rond de volgende woorden: betrokkenheid, verbondenheid en inspraak. In de strategie wordt erkend dat het voor een goed functionerende democratie en voor de samenleving in het algemeen van vitaal belang is jongeren bij het democratisch bestel te betrekken. In het kader van het actiegebied “betrokkenheid” beoogt de EU-strategie voor jongeren een zinvolle maatschappelijke, economische, sociale, culturele en politieke participatie te ondersteunen. In de strategie wordt de mobiliteit van jongeren gezien als een kans voor hen om:






  — | persoonlijke, sociale en burgerschapscompetenties te ontwikkelen en te versterken; |
| --- | --- | --- |

2.4.

Het belangrijkste beleid in verband met jongeren in de Europese Unie is de EU-strategie voor jongeren. Het hoofddoel van de strategie bestaat erin jongeren mondiger te maken en hun weerbaarheid te vergroten door de nadruk te leggen op drie actieterreinen rond de volgende woorden: betrokkenheid, verbondenheid en inspraak. In de strategie wordt erkend dat het voor een goed functionerende democratie en voor de samenleving in het algemeen van vitaal belang is jongeren bij het democratisch bestel te betrekken. In het kader van het actiegebied “betrokkenheid” beoogt de EU-strategie voor jongeren een zinvolle maatschappelijke, economische, sociale, culturele en politieke participatie te ondersteunen. In de strategie wordt de mobiliteit van jongeren gezien als een kans voor hen om:

—

persoonlijke, sociale en burgerschapscompetenties te ontwikkelen en te versterken;

| — | kritisch denken en creativiteit te ontwikkelen; |
| --- | --- |

—

kritisch denken en creativiteit te ontwikkelen;

| — | hun inzetbaarheid te vergroten; |
| --- | --- |

—

hun inzetbaarheid te vergroten;

| — | actieve Europese burgers te worden. |
| --- | --- |

—

actieve Europese burgers te worden.

| 2.5. | In de EU-strategie voor jongeren wordt met name erkend dat jeugdwerk belangrijk is als “katalysator voor empowerment” van jongeren en wordt gesteld dat jeugdwerk unieke voordelen biedt aan jongeren bij hun overgang naar volwassenheid, omdat het hun een veilige omgeving biedt waarin zij zelfvertrouwen kunnen opdoen en op niet-formele wijze kunnen leren (3). |
| --- | --- |

2.5.

In de EU-strategie voor jongeren wordt met name erkend dat jeugdwerk belangrijk is als “katalysator voor empowerment” van jongeren en wordt gesteld dat jeugdwerk unieke voordelen biedt aan jongeren bij hun overgang naar volwassenheid, omdat het hun een veilige omgeving biedt waarin zij zelfvertrouwen kunnen opdoen en op niet-formele wijze kunnen leren (3

| 2.6. | Het EESC is van mening dat in de strategie de nadruk moet worden gelegd op de sectoroverschrijdende aanpak, waarbij wordt uitgegaan van een holistische visie op jongeren en hun behoeften en rechten op alle beleidsterreinen, en dat de nieuwe EU-jongerencoördinator in de eerste plaats leiding moet geven aan sectoroverschrijdende werkzaamheden. Verder heeft het de wens geuit dat het jeugdbeleid van de EU wordt opgenomen in het Europees Semester om meer aandacht te besteden aan de concrete uitvoering, met name op sectoroverschrijdende gebieden (4). |
| --- | --- |

2.6.

Het EESC is van mening dat in de strategie de nadruk moet worden gelegd op de sectoroverschrijdende aanpak, waarbij wordt uitgegaan van een holistische visie op jongeren en hun behoeften en rechten op alle beleidsterreinen, en dat de nieuwe EU-jongerencoördinator in de eerste plaats leiding moet geven aan sectoroverschrijdende werkzaamheden. Verder heeft het de wens geuit dat het jeugdbeleid van de EU wordt opgenomen in het Europees Semester om meer aandacht te besteden aan de concrete uitvoering, met name op sectoroverschrijdende gebieden (4

| 2.7. | Het EESC heeft erop gewezen dat de strategie ambitieuze doelstellingen moet hebben voor maatregelen die ook andere relevante EU-beleidsgebieden bestrijken, waaronder werkgelegenheid, onderwijs, gezondheid, migratie en gelijkheid. Het EESC pleitte er voorts voor dat in de strategie meer aandacht wordt besteed aan werkgelegenheids- en onderwijskwesties waar jongeren mee te maken hebben, met name als het gaat om de discussie over de toekomst van werk, alsook de ontwikkeling van vaardigheden en andere sociale vraagstukken zoals geestelijke gezondheid en gelijkheid. |
| --- | --- |

2.7.

Het EESC heeft erop gewezen dat de strategie ambitieuze doelstellingen moet hebben voor maatregelen die ook andere relevante EU-beleidsgebieden bestrijken, waaronder werkgelegenheid, onderwijs, gezondheid, migratie en gelijkheid. Het EESC pleitte er voorts voor dat in de strategie meer aandacht wordt besteed aan werkgelegenheids- en onderwijskwesties waar jongeren mee te maken hebben, met name als het gaat om de discussie over de toekomst van werk, alsook de ontwikkeling van vaardigheden en andere sociale vraagstukken zoals geestelijke gezondheid en gelijkheid.

3.   Jongeren, de arbeidsmarkt en vaardigheden

Jongeren, de arbeidsmarkt en vaardigheden

| 3.1. | Aan jongeren en hun arbeidsvooruitzichten wordt gewoonlijk veel aandacht besteed wanneer naar de arbeidsmarkt wordt gekeken. De belangrijkste reden hiervoor is dat de vroege ervaringen die mensen opdoen met hun arbeidsmarktparticipatie tot ver in hun latere leven kunnen doorwerken Dit geldt vooral voor voortijdig schoolverlaten. Schooluitval treft ook bijna 20 % van de mensen met een handicap, een percentage dat meer dan twee keer zo hoog is als voor andere jongeren tussen de 18 en 24 jaar (5). We hebben ook met COVID-19 en de vorige financiële crisis gezien dat jongeren kwetsbaarder zijn voor economische schokken en recessies, vaak de eersten zijn die hun baan verliezen en, in beide gevallen, in sectoren werken zoals de dienstensector, en gewoonlijk oververtegenwoordigd zijn in onzekere vormen van werk. De IAO heeft vastgesteld dat de meerderheid van de platformwerkers en personen die gerichte werkzaamheden verrichten jonger is dan 35 jaar en dat de arbeidsonzekerheid onder jongeren relatief groot is. De toeristische sector van Griekenland kent het grootste aandeel jonge werknemers, die massaal door de pandemie zijn getroffen. In Spanje, Italië en Portugal vinden we een extreem hoog aandeel van tijdelijke contracten onder jongeren (meer dan 60 %), die in geval van crisis snel tot werkloosheid kunnen leiden. |
| --- | --- |

3.1.

Aan jongeren en hun arbeidsvooruitzichten wordt gewoonlijk veel aandacht besteed wanneer naar de arbeidsmarkt wordt gekeken. De belangrijkste reden hiervoor is dat de vroege ervaringen die mensen opdoen met hun arbeidsmarktparticipatie tot ver in hun latere leven kunnen doorwerken Dit geldt vooral voor voortijdig schoolverlaten. Schooluitval treft ook bijna 20 % van de mensen met een handicap, een percentage dat meer dan twee keer zo hoog is als voor andere jongeren tussen de 18 en 24 jaar (5

| 3.2. | Onze prioriteit moet nu liggen bij het herstel van de Europese economie door een coherente uitvoering van de nationale herstelplannen (6) en het scheppen van voorwaarden die bedrijven in staat stellen weer te groeien en kwaliteitsbanen te creëren. In een tijd waarin bedrijven kampen met een tekort aan arbeidskrachten, geen mensen met de juiste vaardigheden kunnen vinden en geconfronteerd worden met ernstige aanwervingsproblemen, is het in hun belang om het potentieel van alle mensen, ook jongeren, te benutten. |
| --- | --- |

3.2.

Onze prioriteit moet nu liggen bij het herstel van de Europese economie door een coherente uitvoering van de nationale herstelplannen (6

| 3.3. | Voor de meeste mensen, maar vooral voor jongeren, is de kans op werk en het verwerven van de bijbehorende vaardigheden een van de belangrijkste garanties voor bestaanszekerheid en vooruitzichten in het leven. De gevolgen van de COVID-19-pandemie en de gevolgen van de oorlog in Oekraïne hebben niet alleen burgers maar ook bedrijven getroffen, waardoor hun vermogen om waarde en banen te creëren en te zorgen voor een doeltreffende overgang van de ene baan naar de andere, wordt ondermijnd. |
| --- | --- |

3.3.

Voor de meeste mensen, maar vooral voor jongeren, is de kans op werk en het verwerven van de bijbehorende vaardigheden een van de belangrijkste garanties voor bestaanszekerheid en vooruitzichten in het leven. De gevolgen van de COVID-19-pandemie en de gevolgen van de oorlog in Oekraïne hebben niet alleen burgers maar ook bedrijven getroffen, waardoor hun vermogen om waarde en banen te creëren en te zorgen voor een doeltreffende overgang van de ene baan naar de andere, wordt ondermijnd.

| 3.4. | We zien dat jongeren die de overstap van school of universiteit naar de werkplek niet maken, het later moeilijk kunnen krijgen. Werkloosheid brengt voor iedereen die ermee te maken krijgt uitdagingen met zich mee, maar deze kunnen veel groter zijn voor jongeren, aangezien zij misschien niet dezelfde connecties hebben die nodig zijn om vooruit te komen op een snel veranderende arbeidsmarkt. Evenzo heeft de aanwezigheid van een onevenredig groot aantal werklozen in een bepaald segment van de samenleving gevolgen voor de sociale samenhang en onze democratische waarden en kan in extreme omstandigheden sociale onrust het gevolg zijn, getuige wat in sommige ontwikkelingslanden is gebeurd. |
| --- | --- |

3.4.

We zien dat jongeren die de overstap van school of universiteit naar de werkplek niet maken, het later moeilijk kunnen krijgen. Werkloosheid brengt voor iedereen die ermee te maken krijgt uitdagingen met zich mee, maar deze kunnen veel groter zijn voor jongeren, aangezien zij misschien niet dezelfde connecties hebben die nodig zijn om vooruit te komen op een snel veranderende arbeidsmarkt. Evenzo heeft de aanwezigheid van een onevenredig groot aantal werklozen in een bepaald segment van de samenleving gevolgen voor de sociale samenhang en onze democratische waarden en kan in extreme omstandigheden sociale onrust het gevolg zijn, getuige wat in sommige ontwikkelingslanden is gebeurd.

| 3.5. | Het is dan ook belangrijk de gelijke behandeling van jongeren op de arbeidsmarkt te zien als onderdeel van een bredere behoefte aan burger- en democratische participatie. Net zoals jongeren deel moeten uitmaken van de gemeenschap en als actieve burgers aan sportactiviteiten moeten deelnemen, is hun vermogen om hun rol en plaats op de arbeidsmarkt te begrijpen en voor zichzelf op te komen een belangrijk element van burgerschap. Evenzo zou de arbeidsmarkt een plaats van solidariteit tussen de generaties moeten zijn, waar een goed evenwicht tussen werk en privéleven bestaat en mensen het gevoel hebben dat zij een bijdrage aan de samenleving leveren. Hoewel jeugdwerkloosheid in veel landen een structureel probleem is, geven landen als Spanje financiële stimulansen (tot 12 000 EUR) voor late pensionering om het pensioenstelsel houdbaar te maken. Het risico daarvan is dat de economie niet profiteert van de hogere productiviteit die jongeren kunnen genereren, zoals in het advies wordt gesteld. Bovendien is het na de leeftijd van 65 jaar zeer moeilijk om in bepaalde banen te blijven werken. |
| --- | --- |

3.5.

Het is dan ook belangrijk de gelijke behandeling van jongeren op de arbeidsmarkt te zien als onderdeel van een bredere behoefte aan burger- en democratische participatie. Net zoals jongeren deel moeten uitmaken van de gemeenschap en als actieve burgers aan sportactiviteiten moeten deelnemen, is hun vermogen om hun rol en plaats op de arbeidsmarkt te begrijpen en voor zichzelf op te komen een belangrijk element van burgerschap. Evenzo zou de arbeidsmarkt een plaats van solidariteit tussen de generaties moeten zijn, waar een goed evenwicht tussen werk en privéleven bestaat en mensen het gevoel hebben dat zij een bijdrage aan de samenleving leveren. Hoewel jeugdwerkloosheid in veel landen een structureel probleem is, geven landen als Spanje financiële stimulansen (tot 12 000 EUR) voor late pensionering om het pensioenstelsel houdbaar te maken. Het risico daarvan is dat de economie niet profiteert van de hogere productiviteit die jongeren kunnen genereren, zoals in het advies wordt gesteld. Bovendien is het na de leeftijd van 65 jaar zeer moeilijk om in bepaalde banen te blijven werken.

| 3.6. | Vanuit economisch oogpunt kan een hoge jeugdwerkloosheid, in combinatie met het ontbreken van een doeltreffend intergenerationeel beleid binnen bedrijven, leiden tot een lagere productiviteit, omdat er minder jonge werknemers zijn die nieuwe vaardigheden en innovatie in de productieprocessen inbrengen. Een hoog aantal werklozen brengt voor de staat ook economische kosten mee in de vorm van gederfde belastinginkomsten, sociale uitkeringen en kosten van daarmee verband houdende regelingen. Eurofound heeft vastgesteld dat de economische kosten van jongeren die geen werk hebben en geen onderwijs of opleiding volgen (NEET’s) in 2011 ongeveer 153 miljard EUR bedroegen. Deze vraagstukken komen aan de orde in het advies over precair werk en geestelijke gezondheid (7), en het advies over democratie op het werk (8). Ten slotte is het werkloosheidspercentage onder jongeren met een handicap tussen 25 en 34 jaar bijna twee keer zo hoog als onder mensen zonder handicap (18 % tegenover 9,7 %) (9). |
| --- | --- |

3.6.

Vanuit economisch oogpunt kan een hoge jeugdwerkloosheid, in combinatie met het ontbreken van een doeltreffend intergenerationeel beleid binnen bedrijven, leiden tot een lagere productiviteit, omdat er minder jonge werknemers zijn die nieuwe vaardigheden en innovatie in de productieprocessen inbrengen. Een hoog aantal werklozen brengt voor de staat ook economische kosten mee in de vorm van gederfde belastinginkomsten, sociale uitkeringen en kosten van daarmee verband houdende regelingen. Eurofound heeft vastgesteld dat de economische kosten van jongeren die geen werk hebben en geen onderwijs of opleiding volgen (NEET’s) in 2011 ongeveer 153 miljard EUR bedroegen. Deze vraagstukken komen aan de orde in het advies over precair werk en geestelijke gezondheid

7

democratie op het werk

8

9

| 3.7. | Op individueel vlak kan jeugdwerkloosheid onder meer negatieve gevolgen hebben voor de geestelijke gezondheid, het welzijn en het geluksgevoel, en mogelijk leiden tot een groter beroep op gezondheidsdiensten. Bovendien is er een groter risico van een gefragmenteerde samenleving als gevolg van de verschillende vormen van sociale uitsluiting die werkloze jongeren kunnen ervaren. Werkloosheid op jonge leeftijd verhoogt de kans op werkloosheid in het latere leven en heeft een negatieve invloed op de hoeveelheid geld die later in het leven wordt verdiend als wel werk wordt gevonden. Werkloze jongeren lopen ook meer kans om op een aantal gebieden aan vaardigheden in te boeten of met sociale uitsluiting te maken te krijgen. De gevolgen van COVID-19 voor de geestelijke gezondheid van jongeren zijn goed gedocumenteerd. |
| --- | --- |

3.7.

Op individueel vlak kan jeugdwerkloosheid onder meer negatieve gevolgen hebben voor de geestelijke gezondheid, het welzijn en het geluksgevoel, en mogelijk leiden tot een groter beroep op gezondheidsdiensten. Bovendien is er een groter risico van een gefragmenteerde samenleving als gevolg van de verschillende vormen van sociale uitsluiting die werkloze jongeren kunnen ervaren. Werkloosheid op jonge leeftijd verhoogt de kans op werkloosheid in het latere leven en heeft een negatieve invloed op de hoeveelheid geld die later in het leven wordt verdiend als wel werk wordt gevonden. Werkloze jongeren lopen ook meer kans om op een aantal gebieden aan vaardigheden in te boeten of met sociale uitsluiting te maken te krijgen. De gevolgen van COVID-19 voor de geestelijke gezondheid van jongeren zijn goed gedocumenteerd.

| 3.8. | Het is ook belangrijk dat de situatie van “ontmoedigde” jonge werknemers en jongeren die grote moeilijkheden ondervinden bij hun integratie in het beroepsleven aandacht krijgt. Voortijdige schoolverlating en veranderingen in het onderwijs vormen een uitdaging. Jongeren kunnen daardoor het contact met de realiteit van de arbeidsmarkt verliezen. |
| --- | --- |

3.8.

Het is ook belangrijk dat de situatie van “ontmoedigde” jonge werknemers en jongeren die grote moeilijkheden ondervinden bij hun integratie in het beroepsleven aandacht krijgt. Voortijdige schoolverlating en veranderingen in het onderwijs vormen een uitdaging. Jongeren kunnen daardoor het contact met de realiteit van de arbeidsmarkt verliezen.

| 3.9. | Een van de manieren om de economische activiteit van jongeren te vergroten is hen te motiveren ondernemer te worden door hun ondernemingsgeest, creativiteit en innovatieve benaderingen te ondersteunen. Onderwijs in ondernemerschap kan worden gemainstreamd in de activiteiten van het Europees Jaar van de vaardigheden. Daarbij kan worden voortgebouwd op verschillende modellen van goede praktijken, zoals programma’s en wedstrijden voor jonge ondernemers. |
| --- | --- |

3.9.

Een van de manieren om de economische activiteit van jongeren te vergroten is hen te motiveren ondernemer te worden door hun ondernemingsgeest, creativiteit en innovatieve benaderingen te ondersteunen. Onderwijs in ondernemerschap kan worden gemainstreamd in de activiteiten van het Europees Jaar van de vaardigheden. Daarbij kan worden voortgebouwd op verschillende modellen van goede praktijken, zoals programma’s en wedstrijden voor jonge ondernemers.

| 3.10. | De EU neemt de werkgelegenheid voor jongeren serieus, met als belangrijkste beleidsreactie de “versterkte” jongerengarantie. Oorspronkelijk was het doel van de jongerengarantie ervoor te zorgen dat jongeren tussen 18 en 24 jaar een baan, werkervaring, een stageplaats, een opleiding of een combinatie van werk en opleiding kregen aangeboden binnen een bepaalde periode nadat zij het onderwijs hadden verlaten of werkloos waren geworden. De Europese Commissie heeft aanbevolen de jongerengarantie aan jongeren aan te bieden binnen vier maanden nadat zij hun baan zijn kwijtgeraakt. De versterkte jongerengarantie is een verbintenis van alle lidstaten om ervoor te zorgen dat alle jongeren onder de 30 jaar een deugdelijk aanbod krijgen voor een baan, een vervolgopleiding, een plaats in het leerlingstelsel of een stage. |
| --- | --- |

3.10.

De EU neemt de werkgelegenheid voor jongeren serieus, met als belangrijkste beleidsreactie de “versterkte” jongerengarantie. Oorspronkelijk was het doel van de jongerengarantie ervoor te zorgen dat jongeren tussen 18 en 24 jaar een baan, werkervaring, een stageplaats, een opleiding of een combinatie van werk en opleiding kregen aangeboden binnen een bepaalde periode nadat zij het onderwijs hadden verlaten of werkloos waren geworden. De Europese Commissie heeft aanbevolen de jongerengarantie aan jongeren aan te bieden binnen vier maanden nadat zij hun baan zijn kwijtgeraakt. De versterkte jongerengarantie is een verbintenis van alle lidstaten om ervoor te zorgen dat alle jongeren onder de 30 jaar een deugdelijk aanbod krijgen voor een baan, een vervolgopleiding, een plaats in het leerlingstelsel of een stage.

| 3.11. | Voor een doeltreffende overgang van de ene baan naar de andere is het nodig dat vooruitgang wordt geboekt met de hervorming van het onderwijs, dat de discrepanties tussen de vraag naar en het aanbod van vaardigheden worden aangepakt en dat de nadruk ligt op een leven lang leren, volwassenenonderwijs, omscholing en bijscholing. Het EESC is zich bewust van de vooruitgang die de Commissie heeft geboekt bij de totstandbrenging van een Europese onderwijsruimte, de bevordering van het kader voor Europese samenwerking op het gebied van beroepsonderwijs en -opleiding en de verdere uitvoering van het actieplan voor digitaal onderwijs. |
| --- | --- |

3.11.

Voor een doeltreffende overgang van de ene baan naar de andere is het nodig dat vooruitgang wordt geboekt met de hervorming van het onderwijs, dat de discrepanties tussen de vraag naar en het aanbod van vaardigheden worden aangepakt en dat de nadruk ligt op een leven lang leren, volwassenenonderwijs, omscholing en bijscholing. Het EESC is zich bewust van de vooruitgang die de Commissie heeft geboekt bij de totstandbrenging van een Europese onderwijsruimte, de bevordering van het kader voor Europese samenwerking op het gebied van beroepsonderwijs en -opleiding en de verdere uitvoering van het actieplan voor digitaal onderwijs.

| 3.12. | Het EESC neemt ook kennis van het nieuwe initiatief van de Commissie inzake individuele leerrekeningen (ILR’s), met name waar het microkredieten en het nieuwe pakket maatregelen voor universiteiten betreft. Er is een nieuwe dynamiek ontstaan om jongeren de juiste vaardigheden bij te brengen en de mobiliteit van jonge studenten, leerlingen en ondernemers te ondersteunen. |
| --- | --- |

3.12.

Het EESC neemt ook kennis van het nieuwe initiatief van de Commissie inzake individuele leerrekeningen (ILR’s), met name waar het microkredieten en het nieuwe pakket maatregelen voor universiteiten betreft. Er is een nieuwe dynamiek ontstaan om jongeren de juiste vaardigheden bij te brengen en de mobiliteit van jonge studenten, leerlingen en ondernemers te ondersteunen.

4.   Gevolgen van COVID-19

Gevolgen van COVID-19

| 4.1. | Volgens Eurostat zijn jongeren zwaarder getroffen door de COVID-19-pandemie dan ouderen. In het derde kwartaal van 2020 was de arbeidsparticipatie van jongeren (15-29 jaar) in de EU met 2,8 procentpunten gedaald ten opzichte van dezelfde periode in 2019, vóór de pandemie. Er was echter een herstel in het derde kwartaal van 2021, toen de daling van de arbeidsparticipatie 0,1 procentpunt bedroeg in vergelijking met het derde kwartaal van 2019. Bij een vergelijking van het derde kwartaal van 2020 met hetzelfde kwartaal van 2019 is in alle landen een daling van de arbeidsparticipatie van jongeren geconstateerd. |
| --- | --- |

4.1.

Volgens Eurostat zijn jongeren zwaarder getroffen door de COVID-19-pandemie dan ouderen. In het derde kwartaal van 2020 was de arbeidsparticipatie van jongeren (15-29 jaar) in de EU met 2,8 procentpunten gedaald ten opzichte van dezelfde periode in 2019, vóór de pandemie. Er was echter een herstel in het derde kwartaal van 2021, toen de daling van de arbeidsparticipatie 0,1 procentpunt bedroeg in vergelijking met het derde kwartaal van 2019. Bij een vergelijking van het derde kwartaal van 2020 met hetzelfde kwartaal van 2019 is in alle landen een daling van de arbeidsparticipatie van jongeren geconstateerd.

| 4.2. | Eurostat heeft ook binnen de EU een verschil in deze trends vastgesteld. In het derde kwartaal van 2021 vertoonde een meerderheid van de EU-lidstaten (16 van de 27) nog geen volledig herstel, aangezien de arbeidsparticipatie van jongeren nog onder het in het derde kwartaal van 2019 opgetekende percentage lag. De grootste dalingen werden opgetekend in Portugal, Bulgarije, Letland, Tsjechië en Polen, waar de participatie in het derde kwartaal van 2021 overal ten minste 3 procentpunten lager lag dan in dezelfde periode in 2019. Omgekeerd noteerden Ierland, Frankrijk en Slovenië de grootste stijging van het percentage werkenden in de leeftijdsgroep van 15-29 jaar in vergelijking met de situatie van vóór de pandemie: in het derde kwartaal van 2021 lieten al deze landen een stijging van ten minste 2 procentpunten zien in vergelijking met hetzelfde kwartaal in 2019. |
| --- | --- |

4.2.

Eurostat heeft ook binnen de EU een verschil in deze trends vastgesteld. In het derde kwartaal van 2021 vertoonde een meerderheid van de EU-lidstaten (16 van de 27) nog geen volledig herstel, aangezien de arbeidsparticipatie van jongeren nog onder het in het derde kwartaal van 2019 opgetekende percentage lag. De grootste dalingen werden opgetekend in Portugal, Bulgarije, Letland, Tsjechië en Polen, waar de participatie in het derde kwartaal van 2021 overal ten minste 3 procentpunten lager lag dan in dezelfde periode in 2019. Omgekeerd noteerden Ierland, Frankrijk en Slovenië de grootste stijging van het percentage werkenden in de leeftijdsgroep van 15-29 jaar in vergelijking met de situatie van vóór de pandemie: in het derde kwartaal van 2021 lieten al deze landen een stijging van ten minste 2 procentpunten zien in vergelijking met hetzelfde kwartaal in 2019.

| 4.3. | Eurofound heeft gerapporteerd dat, ondanks de beleidsinspanningen van de EU en de lidstaten om jongeren te ondersteunen in de nasleep van de financiële crisis van 2008, jongeren ook het hardst zijn getroffen door banenverlies tijdens de COVID-19-crisis. Zij waren oververtegenwoordigd in de sectoren die het meest door de COVID-19-beperkingen werden getroffen, en werkten vaker deeltijds of met een tijdelijk contract: 12 % van de jongeren tussen de 18 en 29 jaar die op ten minste twee ronden van de e-enquête over wonen, werken en COVID-19 hadden gereageerd, meldde dat zij hun baan waren kwijtgeraakt, en 12 % van de studenten werd ook met werkloosheid geconfronteerd. Soortgelijke effecten werden gemeld met betrekking tot besparingen, geestelijke gezondheid en armoede. |
| --- | --- |

4.3.

Eurofound heeft gerapporteerd dat, ondanks de beleidsinspanningen van de EU en de lidstaten om jongeren te ondersteunen in de nasleep van de financiële crisis van 2008, jongeren ook het hardst zijn getroffen door banenverlies tijdens de COVID-19-crisis. Zij waren oververtegenwoordigd in de sectoren die het meest door de COVID-19-beperkingen werden getroffen, en werkten vaker deeltijds of met een tijdelijk contract: 12 % van de jongeren tussen de 18 en 29 jaar die op ten minste twee ronden van de e-enquête over wonen, werken en COVID-19 hadden gereageerd, meldde dat zij hun baan waren kwijtgeraakt, en 12 % van de studenten werd ook met werkloosheid geconfronteerd. Soortgelijke effecten werden gemeld met betrekking tot besparingen, geestelijke gezondheid en armoede.

| 4.4. | Volgens de enquête van het Franse bureau voor de statistiek (INSEE) (10) heeft de eerste lockdown in verband met de COVID-19-epidemie in het voorjaar van 2020 al tot een ongekende daling van de bedrijvigheid geleid: 73 % van de bedrijven meldde in die periode een omzetdaling van meer dan 10 %, en 35 % een daling van meer dan 50 %. Een derde van de bedrijven sloot gedurende een periode van gemiddeld 57 dagen, meestal als gevolg van administratieve beperkingen op de toelating van publiek (65 %), maar ook wegens bevoorradingsproblemen (8 %) of een gebrek aan afzetmogelijkheden (7 %). Deze opschorting van de activiteiten had vooral gevolgen voor activiteiten met het meest directe contact met het publiek: horeca, persoonlijke dienstverlening, culturele en recreatieve activiteiten, en luchtvervoer. In september 2020 was nog 1 % van de bedrijven gesloten. |
| --- | --- |

4.4.

Volgens de enquête van het Franse bureau voor de statistiek (INSEE) (10

| 4.5. | Om het hoofd te bieden aan de plotselinge terugval van de bedrijvigheid hebben ruim vier op de vijf bedrijven een beroep gedaan op de door de overheid ingestelde steunmaatregelen: arbeidstijdverkorting (70 % van de bedrijven), uitstel van betaling van sociale premies (53 %) en door de staat gegarandeerde leningen (41 %). De sector eet- en drinkgelegenheden (97 %), de sector autohandel en -reparatie (96 %) en de accommodatiesector (95 %) maakten bijzonder vaak gebruik van deze maatregelen. |
| --- | --- |

4.5.

Om het hoofd te bieden aan de plotselinge terugval van de bedrijvigheid hebben ruim vier op de vijf bedrijven een beroep gedaan op de door de overheid ingestelde steunmaatregelen: arbeidstijdverkorting (70 % van de bedrijven), uitstel van betaling van sociale premies (53 %) en door de staat gegarandeerde leningen (41 %). De sector eet- en drinkgelegenheden (97 %), de sector autohandel en -reparatie (96 %) en de accommodatiesector (95 %) maakten bijzonder vaak gebruik van deze maatregelen.

| 4.6. | Een nieuwe golf van de pandemie deed zich in 2021 voor en in februari 2022 werd de Europese economie getroffen door het militaire conflict in Oekraïne en de daarmee gepaard gaande hoge energieprijzen, beperkte toegang tot grondstoffen, tekorten in de toeleveringsketen en het daaruit voortvloeiende hoge inflatiepercentage. |
| --- | --- |

4.6.

Een nieuwe golf van de pandemie deed zich in 2021 voor en in februari 2022 werd de Europese economie getroffen door het militaire conflict in Oekraïne en de daarmee gepaard gaande hoge energieprijzen, beperkte toegang tot grondstoffen, tekorten in de toeleveringsketen en het daaruit voortvloeiende hoge inflatiepercentage.

| 4.7. | Ondanks deze feiten hebben de ondernemingen die op de interne markt van de EU actief zijn, hun best gedaan om banen te behouden en nieuwe banen te scheppen. |
| --- | --- |

4.7.

Ondanks deze feiten hebben de ondernemingen die op de interne markt van de EU actief zijn, hun best gedaan om banen te behouden en nieuwe banen te scheppen.

| 4.8. | Wat het onderwijs betreft, meldde het Europees Jeugdforum dat de kwaliteit van het onderwijs op afstand tijdens de pandemie wisselend was: bijna een op de tien jonge studenten kreeg geen les, werd niet onderwezen en werd niet geëxamineerd. Ongeveer twee derde van de studenten vond dat zij “iets minder” of “beduidend minder” leerden. Driekwart van de gemarginaliseerde jongeren vindt dat ze “iets minder” of “beduidend minder” hebben geleerd. De situatie kan echter van individu tot individu aanzienlijk verschillen. Onzekerheid op onderwijsgebied en de uitdagingen die afstandsleren via internet met zich meebracht, waren een bron van stress en welzijnsproblemen bij jongeren. De ontwrichting van het onderwijs zal waarschijnlijk op lange termijn negatieve gevolgen hebben voor de werkgelegenheid, onderwijsresultaten, gezondheid en welzijn, hoewel de omvang van deze gevolgen nog moet worden vastgesteld. De mogelijkheid bestaat dat deze situatie ook positieve neveneffecten heeft en de deur opent naar een gecombineerd onderwijsstelsel dat gebruikmaakt van verschillende vormen van leren en technologische hulpmiddelen die voor alle jongeren toegankelijk zijn, ook voor jongeren met een handicap en jongeren die in afgelegen gebieden wonen. |
| --- | --- |

4.8.

Wat het onderwijs betreft, meldde het Europees Jeugdforum dat de kwaliteit van het onderwijs op afstand tijdens de pandemie wisselend was: bijna een op de tien jonge studenten kreeg geen les, werd niet onderwezen en werd niet geëxamineerd. Ongeveer twee derde van de studenten vond dat zij “iets minder” of “beduidend minder” leerden. Driekwart van de gemarginaliseerde jongeren vindt dat ze “iets minder” of “beduidend minder” hebben geleerd. De situatie kan echter van individu tot individu aanzienlijk verschillen. Onzekerheid op onderwijsgebied en de uitdagingen die afstandsleren via internet met zich meebracht, waren een bron van stress en welzijnsproblemen bij jongeren. De ontwrichting van het onderwijs zal waarschijnlijk op lange termijn negatieve gevolgen hebben voor de werkgelegenheid, onderwijsresultaten, gezondheid en welzijn, hoewel de omvang van deze gevolgen nog moet worden vastgesteld. De mogelijkheid bestaat dat deze situatie ook positieve neveneffecten heeft en de deur opent naar een gecombineerd onderwijsstelsel dat gebruikmaakt van verschillende vormen van leren en technologische hulpmiddelen die voor alle jongeren toegankelijk zijn, ook voor jongeren met een handicap en jongeren die in afgelegen gebieden wonen.

| 4.9. | Enkele van de meest dramatische gevolgen van de COVID-19-pandemie hebben zich echter voorgedaan op het gebied van de geestelijke gezondheid van jongeren. Symptomen van depressie, zoals angst, uitputting, isolement en zelfmoordgedachten, nemen toe. Zij maken zich zorgen over de toekomst. Uit onderzoek in Oostenrijk blijkt dat de meeste van deze jongeren geen hulp hebben gekregen, omdat zij niet op de hoogte waren van de mogelijkheden, maar ook als gevolg van regionale en economische ongelijkheden. Zelfmoord is de belangrijkste doodsoorzaak geworden onder jongeren in Spanje. De pandemie heeft psychisch leed aan het licht gebracht: in 2020 werden 3 941 zelfmoorden geregistreerd, waarvan 300 door jongeren tussen 14 en 29 jaar. De stelsels voor volksgezondheid beschikken niet over de middelen om jongeren met geestelijke gezondheidsproblemen te helpen. In Ierland bleek uit de laatste cijfers van een longitudinaal onderzoek onder jongeren en kinderen dat het aantal gevallen van depressie en geestesziekten onder jongeren was verdubbeld. |
| --- | --- |

4.9.

Enkele van de meest dramatische gevolgen van de COVID-19-pandemie hebben zich echter voorgedaan op het gebied van de geestelijke gezondheid van jongeren. Symptomen van depressie, zoals angst, uitputting, isolement en zelfmoordgedachten, nemen toe. Zij maken zich zorgen over de toekomst. Uit onderzoek in Oostenrijk blijkt dat de meeste van deze jongeren geen hulp hebben gekregen, omdat zij niet op de hoogte waren van de mogelijkheden, maar ook als gevolg van regionale en economische ongelijkheden. Zelfmoord is de belangrijkste doodsoorzaak geworden onder jongeren in Spanje. De pandemie heeft psychisch leed aan het licht gebracht: in 2020 werden 3 941 zelfmoorden geregistreerd, waarvan 300 door jongeren tussen 14 en 29 jaar. De stelsels voor volksgezondheid beschikken niet over de middelen om jongeren met geestelijke gezondheidsproblemen te helpen. In Ierland bleek uit de laatste cijfers van een longitudinaal onderzoek onder jongeren en kinderen dat het aantal gevallen van depressie en geestesziekten onder jongeren was verdubbeld.

| 4.10. | Jongeren op de arbeidsmarkt met een handicap, ongeacht of het om een verstandelijke of een lichamelijke handicap gaat, mogen uiteraard naast of los van hun handicap niet slechter worden behandeld vanwege hun leeftijd. Ook moet er aandacht uitgaan naar mensen uit afgelegen plattelandsgebieden en personen die te maken hebben met discriminatie op grond van geslacht. |
| --- | --- |

4.10.

Jongeren op de arbeidsmarkt met een handicap, ongeacht of het om een verstandelijke of een lichamelijke handicap gaat, mogen uiteraard naast of los van hun handicap niet slechter worden behandeld vanwege hun leeftijd. Ook moet er aandacht uitgaan naar mensen uit afgelegen plattelandsgebieden en personen die te maken hebben met discriminatie op grond van geslacht.

| 4.11. | Ook de statistische gegevens over de arbeidsparticipatie van jongeren met een handicap zijn onvolledig: kwantitatieve indicatoren zoals het werkloosheidspercentage moeten worden aangevuld met andere indicatoren, zoals het opleidingsniveau, de aard van de aangeboden contracten (voor bepaalde tijd, onbepaalde tijd, uitzendwerk), het percentage jongeren met een reguliere baan, het percentage jongeren in een beschutte werkplek of het percentage langdurig werklozen, in combinatie met de sociale en financiële situatie van deze jongeren. |
| --- | --- |

4.11.

Ook de statistische gegevens over de arbeidsparticipatie van jongeren met een handicap zijn onvolledig: kwantitatieve indicatoren zoals het werkloosheidspercentage moeten worden aangevuld met andere indicatoren, zoals het opleidingsniveau, de aard van de aangeboden contracten (voor bepaalde tijd, onbepaalde tijd, uitzendwerk), het percentage jongeren met een reguliere baan, het percentage jongeren in een beschutte werkplek of het percentage langdurig werklozen, in combinatie met de sociale en financiële situatie van deze jongeren.

5.   Gelijke behandeling van jongeren op de arbeidsmarkt

Gelijke behandeling van jongeren op de arbeidsmarkt

| 5.1. | Gelijkheid is een van de fundamentele beginselen en rechten van de EU, gebaseerd op het Verdrag en het Handvest van de grondrechten van de EU en geschraagd door secundaire EU-wetgeving. Een algemeen kader voor gelijke behandeling in arbeid en beroep wordt geboden door Richtlijn 2000/78/EG van de Raad (11), waarvan de relevantie niet ter discussie wordt gesteld. |
| --- | --- |

5.1.

Gelijkheid is een van de fundamentele beginselen en rechten van de EU, gebaseerd op het Verdrag en het Handvest van de grondrechten van de EU en geschraagd door secundaire EU-wetgeving. Een algemeen kader voor gelijke behandeling in arbeid en beroep wordt geboden door Richtlijn 2000/78/EG van de Raad (11

| 5.2. | Hieruit blijkt dat de toekomst van jongeren voor de EU van groot belang is en dat de vooruitzichten van jongeren op de arbeidsmarkt van groot belang zijn voor hun ontwikkeling. De EU beschikt over een reeks beleidsmaatregelen en instrumenten die gericht zijn op jongeren en hun positie op de arbeidsmarkt. Overeenkomstig het VWEU en het subsidiariteitsbeginsel zijn de lidstaten bevoegd voor veel van deze aangelegenheden en hun beleid staat dan ook centraal in dit rapport. |
| --- | --- |

5.2.

Hieruit blijkt dat de toekomst van jongeren voor de EU van groot belang is en dat de vooruitzichten van jongeren op de arbeidsmarkt van groot belang zijn voor hun ontwikkeling. De EU beschikt over een reeks beleidsmaatregelen en instrumenten die gericht zijn op jongeren en hun positie op de arbeidsmarkt. Overeenkomstig het VWEU en het subsidiariteitsbeginsel zijn de lidstaten bevoegd voor veel van deze aangelegenheden en hun beleid staat dan ook centraal in dit rapport.

| 5.3. | Jongeren hebben tijdens de pandemie op verschillende manieren meer te lijden gehad dan andere groepen. Gezien het belang dat aan dit onderwerp wordt gehecht, zou het dan ook billijk zijn specifieke aspecten van het arbeidsmarktbeleid te onderzoeken en op basis van deze gegevens na te gaan of jongeren louter op grond van hun leeftijd op enigerlei wijze minder gunstig worden behandeld dan anderen. Gezien de mogelijke breedte van het onderwerp, is het van belang duidelijk te zijn over wat in dit advies wordt onderzocht. De nadruk ligt hier op de duidelijkste en meest directe gevallen van wetgeving of beleidsbepalingen die jongeren louter vanwege hun leeftijd benadelen. Uiteraard is dit rapport toegespitst op de gebieden waarover wij meer gegevens en duidelijkheid hebben. Dit zijn: minimumlonen, regels inzake sociale zekerheid en sociale bijstand en, in mindere mate (wegens reeds verricht werk), onbetaalde stages. |
| --- | --- |

5.3.

Jongeren hebben tijdens de pandemie op verschillende manieren meer te lijden gehad dan andere groepen. Gezien het belang dat aan dit onderwerp wordt gehecht, zou het dan ook billijk zijn specifieke aspecten van het arbeidsmarktbeleid te onderzoeken en op basis van deze gegevens na te gaan of jongeren louter op grond van hun leeftijd op enigerlei wijze minder gunstig worden behandeld dan anderen. Gezien de mogelijke breedte van het onderwerp, is het van belang duidelijk te zijn over wat in dit advies wordt onderzocht. De nadruk ligt hier op de duidelijkste en meest directe gevallen van wetgeving of beleidsbepalingen die jongeren louter vanwege hun leeftijd benadelen. Uiteraard is dit rapport toegespitst op de gebieden waarover wij meer gegevens en duidelijkheid hebben. Dit zijn: minimumlonen, regels inzake sociale zekerheid en sociale bijstand en, in mindere mate (wegens reeds verricht werk), onbetaalde stages.

6.   Minimumlonen

Minimumlonen

| 6.1. | Overeenkomstig het VWEU (12) en het subsidiariteitsbeginsel vallen minimumlonen onder de bevoegdheid van de lidstaten, maar de Europese Unie kan maatregelen nemen, onder meer in de vorm van richtlijnen, om de lidstaten tot samenwerking aan te zetten. Bij haar voorbereidende werk aan de inmiddels goedgekeurde Richtlijn (EU) 2022/2041 van het Europees Parlement en de Raad (13) betreffende toereikende minimumlonen in de Europese Unie heeft de Commissie erop gewezen dat de minimumlonen niet toereikend zijn en/of dat de dekking van de minimumloonbescherming in de meeste lidstaten lacunes vertoont, hoewel alle lidstaten in een dergelijke bescherming voorzien door middel van wetgeving (“wettelijke minimumlonen”) en/of collectieve overeenkomsten. Het voorstel vloeit voort uit de Europese pijler van sociale rechten. |
| --- | --- |

6.1.

Overeenkomstig het VWEU (12

13

| 6.2. | De richtlijn beoogt ervoor te zorgen dat werknemers in de EU — waar ze ook werken — worden beschermd door toereikende minimumlonen die een waardig bestaan mogelijk maken. Om deze algemene doelstelling te verwezenlijken, wordt met het voorstel een kader vastgesteld om de minimumlonen toereikender te maken en de toegang van de werknemers tot bescherming door minimumlonen te verbeteren. Deze doelstellingen zijn relevant voor zowel de stelsels van wettelijke minimumlonen als voor de stelsels die op collectieve onderhandelingen gebaseerd zijn. De richtlijn beoogt deze doelstellingen te verwezenlijken met volledige inachtneming van de specifieke kenmerken van de nationale stelsels, de nationale bevoegdheden, de autonomie van de sociale partners en contractvrijheid. |
| --- | --- |

6.2.

De richtlijn beoogt ervoor te zorgen dat werknemers in de EU — waar ze ook werken — worden beschermd door toereikende minimumlonen die een waardig bestaan mogelijk maken. Om deze algemene doelstelling te verwezenlijken, wordt met het voorstel een kader vastgesteld om de minimumlonen toereikender te maken en de toegang van de werknemers tot bescherming door minimumlonen te verbeteren. Deze doelstellingen zijn relevant voor zowel de stelsels van wettelijke minimumlonen als voor de stelsels die op collectieve onderhandelingen gebaseerd zijn. De richtlijn beoogt deze doelstellingen te verwezenlijken met volledige inachtneming van de specifieke kenmerken van de nationale stelsels, de nationale bevoegdheden, de autonomie van de sociale partners en contractvrijheid.

| 6.3. | Het minimumloon is een van de gebieden waarop er in de EU-lidstaten sprake is van een aanzienlijke mate van ongelijke behandeling van jongeren. Jongeren zijn in sterke mate afhankelijk van het minimumloon: volgens het Europees Jeugdforum is ruim 1 op de 4 jongeren minimumloner, tegenover 1 op de 10 volwassenen. Een aantal lidstaten heeft specifieke “jeugdminimumlonen” ingevoerd, die systematisch lager zijn dan het algemene minimumloon voor andere leeftijdsgroepen, terwijl in andere lidstaten jongeren onder de 18 jaar niet onder de wetgeving inzake minimumlonen vallen. Dit is het geval in België, Frankrijk, Ierland, Luxemburg, Duitsland, Malta en Nederland. Hoewel de bepalingen in Frankrijk niet strikt leeftijdsgebonden zijn, hebben zij wel gevolgen voor veel jongeren. Voor leerlingplaatsen gelden ook lagere tarieven, maar deze zijn niet het onderwerp van dit rapport en worden over het algemeen overeengekomen tussen de sociale partners. Het Verenigd Koninkrijk staat ook toe dat jongeren onder het wettelijke minimumloon worden betaald. Voor alle details, zie de bijlage. |
| --- | --- |

6.3.

Het minimumloon is een van de gebieden waarop er in de EU-lidstaten sprake is van een aanzienlijke mate van ongelijke behandeling van jongeren. Jongeren zijn in sterke mate afhankelijk van het minimumloon: volgens het Europees Jeugdforum is ruim 1 op de 4 jongeren minimumloner, tegenover 1 op de 10 volwassenen. Een aantal lidstaten heeft specifieke “jeugdminimumlonen” ingevoerd, die systematisch lager zijn dan het algemene minimumloon voor andere leeftijdsgroepen, terwijl in andere lidstaten jongeren onder de 18 jaar niet onder de wetgeving inzake minimumlonen vallen. Dit is het geval in België, Frankrijk, Ierland, Luxemburg, Duitsland, Malta en Nederland. Hoewel de bepalingen in Frankrijk niet strikt leeftijdsgebonden zijn, hebben zij wel gevolgen voor veel jongeren. Voor leerlingplaatsen gelden ook lagere tarieven, maar deze zijn niet het onderwerp van dit rapport en worden over het algemeen overeengekomen tussen de sociale partners. Het Verenigd Koninkrijk staat ook toe dat jongeren onder het wettelijke minimumloon worden betaald. Voor alle details, zie de bijlage.

| 6.4. | Bij deze minimumjeugdlonen wordt geen rekening gehouden met het recht van jongeren op gelijk loon voor gelijk werk, terwijl uit onderzoek van de IAO herhaaldelijk is gebleken dat deze minimumlonen ook niet doeltreffend zijn om de arbeidsparticipatie van jongeren te verhogen. De kern van de zaak is: gelijk loon voor gelijk werk. Jongerenorganisaties hebben namelijk van jongeren vernomen dat zij na een bepaalde periode te hebben gewerkt collega’s die ouder zijn dan zij in dezelfde functie mogen begeleiden of opleiden, maar minder betaald krijgen, of zelfs gevraagd worden om toezichthoudende taken op zich te nemen tegen een lager loon dan hun collega’s als gevolg van deze regelgeving. |
| --- | --- |

6.4.

Bij deze minimumjeugdlonen wordt geen rekening gehouden met het recht van jongeren op gelijk loon voor gelijk werk, terwijl uit onderzoek van de IAO herhaaldelijk is gebleken dat deze minimumlonen ook niet doeltreffend zijn om de arbeidsparticipatie van jongeren te verhogen. De kern van de zaak is: gelijk loon voor gelijk werk. Jongerenorganisaties hebben namelijk van jongeren vernomen dat zij na een bepaalde periode te hebben gewerkt collega’s die ouder zijn dan zij in dezelfde functie mogen begeleiden of opleiden, maar minder betaald krijgen, of zelfs gevraagd worden om toezichthoudende taken op zich te nemen tegen een lager loon dan hun collega’s als gevolg van deze regelgeving.

| 6.5. | In deze lidstaten mogen jongeren weliswaar autorijden, stemmen en in het leger gaan, en worden zij in alle andere opzichten als volwassenen behandeld, maar hebben zij geen recht op het volledige minimumloon voor volwassenen. Het minimumjeugdloon bedraagt voor de jongste leeftijdsgroep in Nederland niet meer dan 30 % van het minimumloon voor volwassenen, wat een ernstige belemmering vormt om een zelfstandig leven te kunnen leiden en een fatsoenlijke levensstandaard te kunnen genieten. Hoewel de EU 2022 heeft uitgeroepen tot het Jaar van de jeugd, is in het overeengekomen politieke standpunt in het wetgevingsproces geen wezenlijke aandacht besteed aan de verschillende problemen voor jongeren. |
| --- | --- |

6.5.

In deze lidstaten mogen jongeren weliswaar autorijden, stemmen en in het leger gaan, en worden zij in alle andere opzichten als volwassenen behandeld, maar hebben zij geen recht op het volledige minimumloon voor volwassenen. Het minimumjeugdloon bedraagt voor de jongste leeftijdsgroep in Nederland niet meer dan 30 % van het minimumloon voor volwassenen, wat een ernstige belemmering vormt om een zelfstandig leven te kunnen leiden en een fatsoenlijke levensstandaard te kunnen genieten. Hoewel de EU 2022 heeft uitgeroepen tot het Jaar van de jeugd, is in het overeengekomen politieke standpunt in het wetgevingsproces geen wezenlijke aandacht besteed aan de verschillende problemen voor jongeren.

| 6.6. | Uit een recente meta-analyse van de IAO over het effect van minimumjeugdlonen, waarbij 43 sinds 1990 gepubliceerde wetenschappelijke artikelen onder de loep zijn genomen, bleek dat de effecten van minimumlonen op de werkgelegenheid van jongeren in de overgrote meerderheid van de gevallen nihil of zeer gering zijn. In sommige gevallen heeft een verhoging van het minimumloon voor jongeren zelfs de arbeidsparticipatie van jongeren doen toenemen. In haar effectbeoordeling voor de richtlijn haalde de Europese Commissie onderzoeksresultaten aan uit Portugal, België en Nederland waaruit blijkt dat jeugdminimumlonen geen significante effecten hebben op de arbeidsparticipatie van jongeren. |
| --- | --- |

6.6.

Uit een recente meta-analyse van de IAO over het effect van minimumjeugdlonen, waarbij 43 sinds 1990 gepubliceerde wetenschappelijke artikelen onder de loep zijn genomen, bleek dat de effecten van minimumlonen op de werkgelegenheid van jongeren in de overgrote meerderheid van de gevallen nihil of zeer gering zijn. In sommige gevallen heeft een verhoging van het minimumloon voor jongeren zelfs de arbeidsparticipatie van jongeren doen toenemen. In haar effectbeoordeling voor de richtlijn haalde de Europese Commissie onderzoeksresultaten aan uit Portugal, België en Nederland waaruit blijkt dat jeugdminimumlonen geen significante effecten hebben op de arbeidsparticipatie van jongeren.

7.   Werkloosheidsuitkeringen

Werkloosheidsuitkeringen

| 7.1. | Ook tijdens perioden van werkloosheid kan er sprake zijn van een gedifferentieerde behandeling van jongeren. Dit is eveneens grotendeels een zaak van de lidstaten, met name wat betreft uitbetalingstarieven, uitbetalingstermijnen en criteria. De nationale stelsels in Europa vertonen een grote diversiteit en complexiteit. We kunnen ons echter gevallen voorstellen waarin deze verschillen van invloed zullen zijn op zaken als werkgelegenheid en vrij verkeer binnen de EU. Jongeren kunnen ook worden benadeeld door werkloosheidsuitkeringsstelsels omdat zij nog niet lang genoeg hebben bijgedragen om deze uitkeringen te ontvangen. |
| --- | --- |

7.1.

Ook tijdens perioden van werkloosheid kan er sprake zijn van een gedifferentieerde behandeling van jongeren. Dit is eveneens grotendeels een zaak van de lidstaten, met name wat betreft uitbetalingstarieven, uitbetalingstermijnen en criteria. De nationale stelsels in Europa vertonen een grote diversiteit en complexiteit. We kunnen ons echter gevallen voorstellen waarin deze verschillen van invloed zullen zijn op zaken als werkgelegenheid en vrij verkeer binnen de EU. Jongeren kunnen ook worden benadeeld door werkloosheidsuitkeringsstelsels omdat zij nog niet lang genoeg hebben bijgedragen om deze uitkeringen te ontvangen.

| 7.2. | Afgezien van deze regelingen bieden de lidstaten socialebijstandsuitkeringen aan die sterk uiteenlopen, aangezien ook socialebijstandsregelingen een nationale bevoegdheid zijn. Op sommige is bijvoorbeeld een inkomenstoets van toepassing, op andere niet. Bovendien is de situatie in termen van leeftijd vrij complex, en noch deze uitkeringen noch dit rapport volstaan om het hele vraagstuk te bestrijken. Het is onvermijdelijk dat er discrepanties zijn in sommige factoren, zoals de wachttijd voor en de looptijd van de uitkering. Er is zeker behoefte aan betere en duidelijkere gegevens om meer onderzoek mogelijk te maken. We kunnen echter al wel enkele korte opmerkingen maken:






  — | In sommige stelsels zijn speciale regelingen getroffen voor 45+’ers of voor andere leeftijdsgroepen. In een beperkt aantal landen geldt voor jongeren onder de 25 jaar een kortere wachttijd. |
| --- | --- | --- |

7.2.

Afgezien van deze regelingen bieden de lidstaten socialebijstandsuitkeringen aan die sterk uiteenlopen, aangezien ook socialebijstandsregelingen een nationale bevoegdheid zijn. Op sommige is bijvoorbeeld een inkomenstoets van toepassing, op andere niet. Bovendien is de situatie in termen van leeftijd vrij complex, en noch deze uitkeringen noch dit rapport volstaan om het hele vraagstuk te bestrijken. Het is onvermijdelijk dat er discrepanties zijn in sommige factoren, zoals de wachttijd voor en de looptijd van de uitkering. Er is zeker behoefte aan betere en duidelijkere gegevens om meer onderzoek mogelijk te maken. We kunnen echter al wel enkele korte opmerkingen maken:

—

In sommige stelsels zijn speciale regelingen getroffen voor 45+’ers of voor andere leeftijdsgroepen. In een beperkt aantal landen geldt voor jongeren onder de 25 jaar een kortere wachttijd.

| — | In Zweden zullen jonge werklozen (tussen 18 en 24 jaar) die deelnemen aan programma’s in het kader van het arbeidsmarktbeleid en een “activiteitstoelage”
  (aktivitetsstöd in het Zweeds) ontvangen, met een onderliggend recht op een werkloosheidsuitkering, een geringer bedrag uitgekeerd krijgen, overeenkomstig de bepalingen van de werkloosheidsuitkeringsregeling. |
| --- | --- |

—

In Zweden zullen jonge werklozen (tussen 18 en 24 jaar) die deelnemen aan programma’s in het kader van het arbeidsmarktbeleid en een “activiteitstoelage”
  (aktivitetsstöd in het Zweeds) ontvangen, met een onderliggend recht op een werkloosheidsuitkering, een geringer bedrag uitgekeerd krijgen, overeenkomstig de bepalingen van de werkloosheidsuitkeringsregeling.

(aktivitetsstöd

| — | In Luxemburg hebben 18-jarigen en 16-/17-jarigen recht op een uitkering van respectievelijk 70 % en 40 % van het sociaal minimumloon (salaire social minimum in het Frans), na een wachttijd van 36 weken, die tot 26 weken kan worden verkort indien de aanvrager studeert. |
| --- | --- |

—

In Luxemburg hebben 18-jarigen en 16-/17-jarigen recht op een uitkering van respectievelijk 70 % en 40 % van het sociaal minimumloon (salaire social minimum in het Frans), na een wachttijd van 36 weken, die tot 26 weken kan worden verkort indien de aanvrager studeert.

salaire social minimum

| — | De Ierse Jobseeker’s Allowance (een bijstandsuitkering) bedraagt ongeveer 60 % van de toelage voor volwassenen en is bestemd voor personen tussen 18 en 24 jaar die niet “zelfstandig wonen”. Het volledige tarief wordt betaald aan degenen die relevante cursussen en opleidingen volgen. |
| --- | --- |

—

De Ierse Jobseeker’s Allowance (een bijstandsuitkering) bedraagt ongeveer 60 % van de toelage voor volwassenen en is bestemd voor personen tussen 18 en 24 jaar die niet “zelfstandig wonen”. Het volledige tarief wordt betaald aan degenen die relevante cursussen en opleidingen volgen.

Jobseeker’s Allowance

8.   Onbetaalde stages

Onbetaalde stages

| 8.1. | Het Europees Parlement heeft opgeroepen tot een verbod op onbetaalde stages en het Europees Comité voor Sociale Rechten, een orgaan van de Raad van Europa, heeft vastgesteld dat lacunes in de Belgische wetgeving het mogelijk maken dat jongeren via onbetaalde stages als vrije arbeidskrachten worden uitgebuit. In zijn besluit, dat volgde op een collectieve klacht van het Europees Jeugdforum, stelde het Comité vast dat de Belgische arbeidsinspectiesystemen kwetsbare en kansarme jonge werknemers niet voldoende beschermen.
  De regelgevingskaders van de lidstaten in het algemeen en de striktheid van de regelgeving in het bijzonder lopen voor de verschillende soorten stages en van lidstaat tot lidstaat sterk uiteen. Sommige lidstaten kennen geen juridische definitie van een stage. |
| --- | --- |

8.1.

Het Europees Parlement heeft opgeroepen tot een verbod op onbetaalde stages en het Europees Comité voor Sociale Rechten, een orgaan van de Raad van Europa, heeft vastgesteld dat lacunes in de Belgische wetgeving het mogelijk maken dat jongeren via onbetaalde stages als vrije arbeidskrachten worden uitgebuit. In zijn besluit, dat volgde op een collectieve klacht van het Europees Jeugdforum, stelde het Comité vast dat de Belgische arbeidsinspectiesystemen kwetsbare en kansarme jonge werknemers niet voldoende beschermen.

De regelgevingskaders van de lidstaten in het algemeen en de striktheid van de regelgeving in het bijzonder lopen voor de verschillende soorten stages en van lidstaat tot lidstaat sterk uiteen. Sommige lidstaten kennen geen juridische definitie van een stage.

| 8.2. | De in 2013 aangenomen aanbeveling van de Raad over het kwaliteitskader voor stages moet ervoor zorgen dat stages de overgang van onderwijs naar werk doelmatig vergemakkelijken en zo de inzetbaarheid van jongeren vergroten. Het voorstel bevat richtsnoeren die kunnen zorgen voor hoogwaardige leerinhoud en passende arbeidsvoorwaarden. |
| --- | --- |

8.2.

De in 2013 aangenomen aanbeveling van de Raad over het kwaliteitskader voor stages moet ervoor zorgen dat stages de overgang van onderwijs naar werk doelmatig vergemakkelijken en zo de inzetbaarheid van jongeren vergroten. Het voorstel bevat richtsnoeren die kunnen zorgen voor hoogwaardige leerinhoud en passende arbeidsvoorwaarden.

| 8.3. | Onbetaalde stages kunnen worden omschreven als perioden van werk dat vergelijkbaar is met dat van werknemers in loondienst, maar dat losstaat van formele en expliciete vormen van onderwijs, opleiding, vrijwilligerswerk of langere stages in het kader van een studie. |
| --- | --- |

8.3.

Onbetaalde stages kunnen worden omschreven als perioden van werk dat vergelijkbaar is met dat van werknemers in loondienst, maar dat losstaat van formele en expliciete vormen van onderwijs, opleiding, vrijwilligerswerk of langere stages in het kader van een studie.

| 8.4. | Voor jongeren die de arbeidsmarkt betreden is het van groot belang om werkervaring op te doen en van hun ervaringen te leren. Degenen die oproepen tot actie tegen onbetaalde stages zijn echter van mening dat te veel jongeren verstrikt raken in een vicieuze cirkel van onbetaalde stages en slechte werkervaring, wat leidt tot grote teleurstelling over de arbeidsmarkt in deze leeftijdsgroep. |
| --- | --- |

8.4.

Voor jongeren die de arbeidsmarkt betreden is het van groot belang om werkervaring op te doen en van hun ervaringen te leren. Degenen die oproepen tot actie tegen onbetaalde stages zijn echter van mening dat te veel jongeren verstrikt raken in een vicieuze cirkel van onbetaalde stages en slechte werkervaring, wat leidt tot grote teleurstelling over de arbeidsmarkt in deze leeftijdsgroep.

| 8.5. | Het Europees Jeugdforum heeft een aantal landen en hun beleid inzake onbetaalde stages onder de loep genomen. In Frankrijk zijn stages strikt gereglementeerd en mogen zij alleen plaatsvinden als onderdeel van een formeel onderwijsprogramma. Stages van twee maanden of minder in het kader van een opleiding kunnen onbetaald zijn. In Roemenië zijn stages sterk gereglementeerd met specifieke wetgeving. Stagiairs hebben recht op 50 % van het minimumloon. Onbetaalde stages op de open arbeidsmarkt zijn illegaal, maar de wetten worden vaak omzeild. |
| --- | --- |

8.5.

Het Europees Jeugdforum heeft een aantal landen en hun beleid inzake onbetaalde stages onder de loep genomen. In Frankrijk zijn stages strikt gereglementeerd en mogen zij alleen plaatsvinden als onderdeel van een formeel onderwijsprogramma. Stages van twee maanden of minder in het kader van een opleiding kunnen onbetaald zijn. In Roemenië zijn stages sterk gereglementeerd met specifieke wetgeving. Stagiairs hebben recht op 50 % van het minimumloon. Onbetaalde stages op de open arbeidsmarkt zijn illegaal, maar de wetten worden vaak omzeild.

| 8.6. | In Kroatië zijn stages op de open arbeidsmarkt niet bij wet gedefinieerd of gereguleerd en ze komen er ook niet veel voor, maar er bestaan wel andere soorten stages en die zijn aan regelgeving onderworpen. In Bulgarije zijn onbetaalde stages buiten het kader van de stagewetgeving gebruikelijk en volkomen legaal. Voor stages op de open arbeidsmarkt die onder deze wetgeving vallen, krijgen stagiairs daarentegen ten minste het nationale minimumloon betaald. |
| --- | --- |

8.6.

In Kroatië zijn stages op de open arbeidsmarkt niet bij wet gedefinieerd of gereguleerd en ze komen er ook niet veel voor, maar er bestaan wel andere soorten stages en die zijn aan regelgeving onderworpen. In Bulgarije zijn onbetaalde stages buiten het kader van de stagewetgeving gebruikelijk en volkomen legaal. Voor stages op de open arbeidsmarkt die onder deze wetgeving vallen, krijgen stagiairs daarentegen ten minste het nationale minimumloon betaald.

| 8.7. | In Oostenrijk zouden stages op de open arbeidsmarkt in theorie moeten worden beloond volgens sectorspecifieke collectieve arbeidsovereenkomsten. Stages op de open arbeidsmarkt kunnen echter wettelijk onbetaald zijn indien zij als leerbetrekking worden gecategoriseerd, en dat gebeurt vaak. Onbetaald werk is illegaal in Ierland, maar de wet wordt vaak niet gehandhaafd als het gaat om stages, waarbij onbetaalde stages een gangbare praktijk zijn en vaak publiekelijk worden geadverteerd. |
| --- | --- |

8.7.

In Oostenrijk zouden stages op de open arbeidsmarkt in theorie moeten worden beloond volgens sectorspecifieke collectieve arbeidsovereenkomsten. Stages op de open arbeidsmarkt kunnen echter wettelijk onbetaald zijn indien zij als leerbetrekking worden gecategoriseerd, en dat gebeurt vaak. Onbetaald werk is illegaal in Ierland, maar de wet wordt vaak niet gehandhaafd als het gaat om stages, waarbij onbetaalde stages een gangbare praktijk zijn en vaak publiekelijk worden geadverteerd.

Brussel, 15 juni 2023.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Oliver RÖPKE

---

(1)  Zie de recente Eurobarometer-enquête Integration of young people into the labour market with particular focus on traineeships, April 2023, Eurobarometer survey (europa.eu).

1

Integration of young people into the labour market with particular focus on traineeships,

(2)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de EU-jeugdtest (initiatiefadvies) (PB C 486 van 21.12.2022, blz. 46).

2

(3)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad over een Europees Jaar van de Jeugd 2022 (COM(2021) 634 final — 2021/0328 (COD)) (PB C 152 van 6.4.2022, blz. 122).

3

(4)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad over een Europees Jaar van de Jeugd 2022 (COM(2021) 634 final — 2021/0328 (COD)) (PB C 152 van 6.4.2022, blz. 122).

4

(5)  https://www.disability-europe.net/downloads/1046-ede-task-2-1-statistical-indicators-tables-eu-silc-2018

5

(6)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over zorgen voor fatsoenlijk werk voor jongeren en de inclusie van NEET’s via adequate nationale herstelplannen (initiatiefadvies) (PB C 152 van 6.4.2022, blz. 27), NEET’s en nationale herstelplannen.

6

(7)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over onzeker werk en geestelijke gezondheid (verkennend advies op verzoek van het Spaanse voorzitterschap) (PB C 228 van 29.6.2023, blz. 28).

7

(8)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over democratie op het werk (verkennend advies op verzoek van het Spaanse voorzitterschap van de Raad) (PB C 228 van 29.6.2023, blz. 43).

8

(9)  https://www.disability-europe.net/downloads/1046-ede-task-2-1-statistical-indicators-tables-eu-silc-2018

9

(10)  Institut national de la statistique et des études économiques, https://www.insee.fr/en/statistiques/5018508

10

(11)  Richtlijn 2000/78/EG van de Raad van 27 november 2000 tot instelling van een algemeen kader voor gelijke behandeling in arbeid en beroep (PB L 303 van 2.12.2000, blz. 16).

11

(12)  VWEU 153, leden 2a en 2b.

12

(13)  Richtlijn (EU) 2022/2041 van het Europees Parlement en de Raad van 19 oktober 2022 betreffende toereikende minimumlonen in de Europese Unie (PB L 275 van 25.10.2022, blz. 33).

13

---

BIJLAGE (1)

Tabel

Tarieven onder het minimum voor bepaalde EU-lidstaten en het VK vanaf januari 2021

| Land | Groepen werknemers | % van het volle tarief | Minimumloon in 2021 (EUR tenzij anders vermeld) |
| --- | --- | --- | --- |
| België | Werknemers van 16 jaar of jonger (zonder studentenovereenkomst) | 70 | 1 138 per maand |
| Werknemers van 17 jaar (zonder studentenovereenkomst) | 76 | 1 236 per maand |
| Werknemers van 18 jaar (met studentenovereenkomst) | 82 | 1 333 per maand |
| Werknemers van 19 jaar (met studentenovereenkomst) | 88 | 1 431 per maand |
| Werknemers van 20 jaar (met studentenovereenkomst) | 94 | 1 528 per maand |
| Frankrijk | Werknemers van 15 en 16 jaar met minder dan zes maanden ervaring in de sector; werknemers jonger dan 16 jaar die tijdens de zomervakantie werken | 80 | 1 244 per maand |
| Werknemers van 17 jaar met minder dan zes maanden ervaring in de sector | 90 | 1 399 per maand |
| Jongeren met een contract voor een alternerende opleiding (2), afhankelijk van leeftijd en eerdere kwalificaties | 55 tot 100 | 855 tot 1 555 per maand |
| Leerlingen, afhankelijk van leeftijd, anciënniteit en de toepasselijke sectorale overeenkomst | 27 tot 78 | 420 tot 1 213 per maand |
| Stagiairs (3) | n.v.t. | 3,70 per uur |
| Werknemers met een handicap die werkzaam zijn in specifieke centra voor de integratie van deze werknemers | 55 tot 100 | 855 tot 1 555 per maand |
| Duitsland | Minimumloon niet van toepassing op jongeren onder de 18 jaar. | n.v.t. | 550 per maand |
| Ierland | Werknemers jonger dan 18 jaar | 70 | 7,14 per uur |
| Werknemers van 18 jaar | 80 | 8,16 per uur |
| Werknemers van 19 jaar | 90 | 9,18 per uur |
| Letland | Veroordeelden (die een straf uitzitten in een gevangenis) | 50 | 250 per maand |
| Luxemburg | Werknemers van 15 en 16 jaar | 75 | 1 651 /maand; 9,55 per uur |
| Werknemers van 17 jaar | 80 | 1 762 per maand
  10,18 per uur |
| Niet-geschoolde werknemers van 18 jaar en ouder | 100 | 202 per maand
  12,73 per uur |
| Malta | Werknemers jonger dan 17 jaar | 95 | 171 per week |
| Werknemers van 17 jaar | 96 | 174 per week |
| Nederland | Werknemers van 15 jaar | 30 | 505 per maand |
| Werknemers van 16 jaar | 34,5 | 581 per maand |
| Werknemers van 17 jaar | 39,5 | 666 per maand |
| Werknemers van 18 jaar | 50 | 842 per maand |
| Werknemers van 19 jaar | 60 | 1 011 per maand |
| Werknemers van 20 jaar | 80 | 1 348 per maand |
| Werknemers van 21 jaar | 100 | 1 685 per maand |
| Portugal | Werknemers met een leercontract en stagiairs | 80 | 621 per maand |
| Werknemers met een handicap | 50 | 388 per maand |
| VK | Werknemers jonger dan 18 jaar | 47,6 | 4,15 GBP (EUR 4,62 ) per uur |
| Werknemers tussen 18 en 20 jaar | 52,2 | 4,55 GBP (EUR 5,06 ) per uur |
| Werknemers tussen 21 en 24 jaar | 74 | 6,45 GBP (EUR 7,17 ) per uur |
| Leerlingen jonger dan 19 jaar, of 19 jaar of ouder in het eerste jaar van hun leerlingschap | 94 | 8,20 GBP (EUR 9,12 ) per uur |
| Opmerkingen: | Duitsland heeft de uurlonen en de vergelijking daarvan met de minimumlonen niet opgenomen. Dit komt omdat het minimumbedrag per maand wordt berekend, niet per uur. Betalingen in het kader van het leerlingwezen worden in Duitsland niet als loon beschouwd. Leercontracten omvatten schooltijd. In juridische termen zijn de uitkeringen in het kader van het leerlingwezen vergelijkbaar met die voor universiteitsstudenten. n.v.t. = niet van toepassing. |

Land

Groepen werknemers

% van het volle tarief

Minimumloon in 2021 (EUR tenzij anders vermeld)

België

Werknemers van 16 jaar of jonger (zonder studentenovereenkomst)

70

1 138 per maand

Werknemers van 17 jaar (zonder studentenovereenkomst)

76

1 236 per maand

Werknemers van 18 jaar (met studentenovereenkomst)

82

1 333 per maand

Werknemers van 19 jaar (met studentenovereenkomst)

88

1 431 per maand

Werknemers van 20 jaar (met studentenovereenkomst)

94

1 528 per maand

Frankrijk

Werknemers van 15 en 16 jaar met minder dan zes maanden ervaring in de sector; werknemers jonger dan 16 jaar die tijdens de zomervakantie werken

80

1 244 per maand

Werknemers van 17 jaar met minder dan zes maanden ervaring in de sector

90

1 399 per maand

Jongeren met een contract voor een alternerende opleiding (2), afhankelijk van leeftijd en eerdere kwalificaties

55 tot 100

855 tot 1 555 per maand

Leerlingen, afhankelijk van leeftijd, anciënniteit en de toepasselijke sectorale overeenkomst

27 tot 78

420 tot 1 213 per maand

Stagiairs (3)

n.v.t.

3,70 per uur

Werknemers met een handicap die werkzaam zijn in specifieke centra voor de integratie van deze werknemers

55 tot 100

855 tot 1 555 per maand

Duitsland

Minimumloon niet van toepassing op jongeren onder de 18 jaar.

n.v.t.

550 per maand

Ierland

Werknemers jonger dan 18 jaar

70

7,14 per uur

Werknemers van 18 jaar

80

8,16 per uur

Werknemers van 19 jaar

90

9,18 per uur

Letland

Veroordeelden (die een straf uitzitten in een gevangenis)

50

250 per maand

Luxemburg

Werknemers van 15 en 16 jaar

75

1 651 /maand; 9,55 per uur

Werknemers van 17 jaar

80

1 762 per maand

10,18 per uur

Niet-geschoolde werknemers van 18 jaar en ouder

100

202 per maand

12,73 per uur

Malta

Werknemers jonger dan 17 jaar

95

171 per week

Werknemers van 17 jaar

96

174 per week

Nederland

Werknemers van 15 jaar

30

505 per maand

Werknemers van 16 jaar

34,5

581 per maand

Werknemers van 17 jaar

39,5

666 per maand

Werknemers van 18 jaar

50

842 per maand

Werknemers van 19 jaar

60

1 011 per maand

Werknemers van 20 jaar

80

1 348 per maand

Werknemers van 21 jaar

100

1 685 per maand

Portugal

Werknemers met een leercontract en stagiairs

80

621 per maand

Werknemers met een handicap

50

388 per maand

VK

Werknemers jonger dan 18 jaar

47,6

4,15 GBP (EUR 4,62 ) per uur

Werknemers tussen 18 en 20 jaar

52,2

4,55 GBP (EUR 5,06 ) per uur

Werknemers tussen 21 en 24 jaar

74

6,45 GBP (EUR 7,17 ) per uur

Leerlingen jonger dan 19 jaar, of 19 jaar of ouder in het eerste jaar van hun leerlingschap

94

8,20 GBP (EUR 9,12 ) per uur

Opmerkingen:

Duitsland heeft de uurlonen en de vergelijking daarvan met de minimumlonen niet opgenomen. Dit komt omdat het minimumbedrag per maand wordt berekend, niet per uur. Betalingen in het kader van het leerlingwezen worden in Duitsland niet als loon beschouwd. Leercontracten omvatten schooltijd. In juridische termen zijn de uitkeringen in het kader van het leerlingwezen vergelijkbaar met die voor universiteitsstudenten. n.v.t. = niet van toepassing.

| Bron: | Network of Eurofound Correspondents, gebaseerd op nationale officiële bronnen. |
| --- | --- |

Bron:

Network of Eurofound Correspondents, gebaseerd op nationale officiële bronnen.

---

(1)  Gebaseerd op: https://www.eurofound.europa.eu/sites/default/files/ef_publication/field_ef_document/ef21015en.pdf.

(2)  In Frankrijk bieden deze contracten jonge werknemers de mogelijkheid een beroepskwalificatie te verwerven en hun integratie of re-integratie in het beroepsleven te bevorderen.

(3)  Kan onbetaald zijn, indien korter dan twee maanden.

---

| 18.8.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 293/58 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 293/58

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het protocol inzake sociale vooruitgang

(verkennend advies op verzoek van het Spaanse voorzitterschap)

(2023/C 293/09)

| Rapporteur: | María del Carmen BARRERA CHAMORRO |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Diego DUTTO |

Rapporteur:

María del Carmen BARRERA CHAMORRO

María del Carmen BARRERA CHAMORRO

Corapporteur:

Diego DUTTO

Diego DUTTO

| Verzoek van het Spaanse voorzitterschap van de Raad | Brief d.d. 8.12.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| | Verkennend advies |
| Bevoegde afdeling | Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de afdeling | 31.5.2023 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 15.6.2023 |
| Zitting nr. | 579 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 134/100/7 |

Verzoek van het Spaanse voorzitterschap van de Raad

Brief d.d. 8.12.2022

Rechtsgrond

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Verkennend advies

Bevoegde afdeling

Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de afdeling

31.5.2023

Goedkeuring door de voltallige vergadering

15.6.2023

Zitting nr.

579

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

134/100/7

1.   Conclusies en aanbevelingen

Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) herinnert eraan dat de totstandbrenging van een “sociale markteconomie met een groot concurrentievermogen” (artikel 3, lid 3, van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU)) volgens de Verdragen de bevordering van de interne markt en het sociaal beleid vereist, krachtens de zogenaamde “horizontale sociale clausule” (artikel 9 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU)). Al het beleid en alle actieplannen van de EU moeten dan ook zodanig worden opgezet en uitgevoerd dat de totstandkoming van inclusieve arbeidsmarkten en adequate socialebeschermingsstelsels wordt bevorderd. |
| --- | --- |

1.1.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) herinnert eraan dat de totstandbrenging van een “sociale markteconomie met een groot concurrentievermogen” (artikel 3, lid 3, van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU)) volgens de Verdragen de bevordering van de interne markt en het sociaal beleid vereist, krachtens de zogenaamde “horizontale sociale clausule” (artikel 9 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU)). Al het beleid en alle actieplannen van de EU moeten dan ook zodanig worden opgezet en uitgevoerd dat de totstandkoming van inclusieve arbeidsmarkten en adequate socialebeschermingsstelsels wordt bevorderd.

| 1.2. | Het EESC kan zich vinden in het voorstel in het eindverslag van de Conferentie over de toekomst van Europa (mei 2022) om, ter bevordering van de sociale markteconomie (1), de EU, de lidstaten en de sociale partners te verzoeken op EU-, nationaal en regionaal niveau maatregelen te nemen voor de volledige uitvoering van de Europese pijler van sociale rechten (EPSR, november 2017) en het bijbehorende actieplan (maart 2021), met name van de meest relevante doelstellingen in verband met de Agenda 2030, onder meer door een protocol inzake sociale vooruitgang (PSV) aan de Verdragen toe te voegen. |
| --- | --- |

1.2.

Het EESC kan zich vinden in het voorstel in het eindverslag van de Conferentie over de toekomst van Europa (mei 2022) om, ter bevordering van de sociale markteconomie (1

| 1.3. | Het EESC juicht toe dat de Conferentie over de toekomst van Europa er door middel van het PSV naar streeft betere waarborgen te creëren voor een doeltreffende bescherming van de sociale rechten in geval van strijdigheid met de economische vrijheden (zie voorstel 13, maatregel 5) om te voorkomen dat deze rechten worden uitgehold (voorstel 14, maatregel 2). |
| --- | --- |

1.3.

Het EESC juicht toe dat de Conferentie over de toekomst van Europa er door middel van het PSV naar streeft betere waarborgen te creëren voor een doeltreffende bescherming van de sociale rechten in geval van strijdigheid met de economische vrijheden (zie voorstel 13, maatregel 5) om te voorkomen dat deze rechten worden uitgehold (voorstel 14, maatregel 2).

| 1.4. | Het EESC is ingenomen met het voorstel van de Europese Commissie om een hervorming van de Verdragen mogelijk te maken, zoals zij in de laatste Staat van de Unie heeft verklaard, en acht het wenselijk dat, overeenkomstig het voorstel van het Europees Parlement, het PSV als een van de te hervormen aspecten wordt aangemerkt. Het EESC beschouwt de conclusies van de Conferentie over de toekomst van Europa als een passende routekaart voor de uitvoering van deze hervorming. |
| --- | --- |

1.4.

Het EESC is ingenomen met het voorstel van de Europese Commissie om een hervorming van de Verdragen mogelijk te maken, zoals zij in de laatste Staat van de Unie heeft verklaard, en acht het wenselijk dat, overeenkomstig het voorstel van het Europees Parlement, het PSV als een van de te hervormen aspecten wordt aangemerkt. Het EESC beschouwt de conclusies van de Conferentie over de toekomst van Europa als een passende routekaart voor de uitvoering van deze hervorming.

| 1.5. | De doelstelling van het PSV zou drieledig moeten zijn:






  1) | ervoor zorgen dat in geval van strijdigheid de grondrechten en sociale rechten voorrang krijgen op de economische vrijheden en ander EU-beleid; |
| --- | --- | --- |

1.5.

De doelstelling van het PSV zou drieledig moeten zijn:

1)

ervoor zorgen dat in geval van strijdigheid de grondrechten en sociale rechten voorrang krijgen op de economische vrijheden en ander EU-beleid;

| 2) | waarborgen dat de autonomie van de sociale partners en de goede werking van de nationale stelsels van sociale dialoog en arbeidsverhoudingen worden geëerbiedigd, en |
| --- | --- |

2)

waarborgen dat de autonomie van de sociale partners en de goede werking van de nationale stelsels van sociale dialoog en arbeidsverhoudingen worden geëerbiedigd, en

| 3) | de sociale vooruitgang waarborgen door bevordering en bescherming van de hoogste normen op het gebied van sociale rechten, ongeacht of deze voortvloeien uit het nationale, Europese of internationale recht, en daarbij tevens voorkomen dat deze normen worden uitgehold of omzeild. |
| --- | --- |

3)

de sociale vooruitgang waarborgen door bevordering en bescherming van de hoogste normen op het gebied van sociale rechten, ongeacht of deze voortvloeien uit het nationale, Europese of internationale recht, en daarbij tevens voorkomen dat deze normen worden uitgehold of omzeild.

| 1.6. | Het EESC ziet het Spaanse voorzitterschap van de EU als een uitstekende gelegenheid om dit voorstel een impuls te geven en moedigt de EU-instellingen aan om in het kader van de Europese sociale dialoog vaart te maken met dit proces. |
| --- | --- |

1.6.

Het EESC ziet het Spaanse voorzitterschap van de EU als een uitstekende gelegenheid om dit voorstel een impuls te geven en moedigt de EU-instellingen aan om in het kader van de Europese sociale dialoog vaart te maken met dit proces.

| 1.7. | Derhalve moedigt het EESC het Spaanse voorzitterschap aan om, na een passende analyse door deskundigen op hoog niveau, met inbegrip van de sociale partners, een raad van ministers van Sociale Zaken bijeen te roepen om een akkoord te bereiken over een gemeenschappelijk voorstel, dat vervolgens zo nodig kan worden goedgekeurd tijdens een specifieke Europese top. Het belang van deze kwestie vereist een maximale institutionele betrokkenheid op de verschillende bevoegdheidsniveaus van de EU. |
| --- | --- |

1.7.

Derhalve moedigt het EESC het Spaanse voorzitterschap aan om, na een passende analyse door deskundigen op hoog niveau, met inbegrip van de sociale partners, een raad van ministers van Sociale Zaken bijeen te roepen om een akkoord te bereiken over een gemeenschappelijk voorstel, dat vervolgens zo nodig kan worden goedgekeurd tijdens een specifieke Europese top. Het belang van deze kwestie vereist een maximale institutionele betrokkenheid op de verschillende bevoegdheidsniveaus van de EU.

| 1.8. | Het EESC is van mening dat, hoewel het voorstel van de Conferentie over de toekomst van Europa en het Europees Parlement zou moeten worden uitgevoerd in de vorm van een protocol (toe te voegen aan het VWEU) of een horizontale clausule (hervorming van artikel 9 VWEU), er andere beleidsinstrumenten zijn die tot de doelstellingen van het PSV kunnen bijdragen. Daarnaast acht het EESC het PSV essentieel voor de versterking van de autonomie van de sociale partners, waarbij er een onlosmakelijk verband blijft bestaan tussen enerzijds de goede werking van de interne markt en de economische vrijheden, met inbegrip van eerlijke mededinging tussen de lidstaten, en anderzijds de eerbiediging en bevordering van collectieve sociale rechten. |
| --- | --- |

1.8.

Het EESC is van mening dat, hoewel het voorstel van de Conferentie over de toekomst van Europa en het Europees Parlement zou moeten worden uitgevoerd in de vorm van een protocol (toe te voegen aan het VWEU) of een horizontale clausule (hervorming van artikel 9 VWEU), er andere beleidsinstrumenten zijn die tot de doelstellingen van het PSV kunnen bijdragen. Daarnaast acht het EESC het PSV essentieel voor de versterking van de autonomie van de sociale partners, waarbij er een onlosmakelijk verband blijft bestaan tussen enerzijds de goede werking van de interne markt en de economische vrijheden, met inbegrip van eerlijke mededinging tussen de lidstaten, en anderzijds de eerbiediging en bevordering van collectieve sociale rechten.

| 1.9. | Het EESC is ervan overtuigd dat de opname van het PSV de EU in staat zal stellen het voortouw te nemen bij het creëren van economische groei, die het welzijn van een zo groot mogelijk deel van de bevolking moet bevorderen en zal leiden tot de oprichting en ontwikkeling van ondernemingen die robuuster en duurzamer zijn. Daartoe moet in het PSV duidelijk worden gesteld dat de economische vrijheden van de interne markt niet betekenen dat er geen beperkingen mogen worden opgelegd, maar dat er wordt voorzien in een gelijke behandeling van marktdeelnemers als middel om eerlijke concurrentie en een gelijk speelveld op een bepaalde markt te waarborgen. |
| --- | --- |

1.9.

Het EESC is ervan overtuigd dat de opname van het PSV de EU in staat zal stellen het voortouw te nemen bij het creëren van economische groei, die het welzijn van een zo groot mogelijk deel van de bevolking moet bevorderen en zal leiden tot de oprichting en ontwikkeling van ondernemingen die robuuster en duurzamer zijn. Daartoe moet in het PSV duidelijk worden gesteld dat de economische vrijheden van de interne markt niet betekenen dat er geen beperkingen mogen worden opgelegd, maar dat er wordt voorzien in een gelijke behandeling van marktdeelnemers als middel om eerlijke concurrentie en een gelijk speelveld op een bepaalde markt te waarborgen.

| 1.10. | Het EESC betreurt dat de EU nog niet heeft voldaan aan haar verplichting uit hoofde van het Verdrag van Lissabon om toe te treden tot het Europees Verdrag voor de rechten van de mens, zoals bepaald in artikel 6, lid 2, VEU. Deze toetreding is essentieel om de rechtsorde van de EU te onderwerpen aan externe controle op het gebied van de mensenrechten, net als elke rechtsorde die gebaseerd is op democratie en de rechtsstaat. Het EESC beveelt de Unie in dit verband ook aan om toe te treden tot het Europees Sociaal Handvest van de Raad van Europa teneinde een harmonieuze toepassing van de EU-wetgeving en de wetgeving van de Raad van Europa op sociaal gebied te bevorderen. |
| --- | --- |

1.10.

Het EESC betreurt dat de EU nog niet heeft voldaan aan haar verplichting uit hoofde van het Verdrag van Lissabon om toe te treden tot het Europees Verdrag voor de rechten van de mens, zoals bepaald in artikel 6, lid 2, VEU. Deze toetreding is essentieel om de rechtsorde van de EU te onderwerpen aan externe controle op het gebied van de mensenrechten, net als elke rechtsorde die gebaseerd is op democratie en de rechtsstaat. Het EESC beveelt de Unie in dit verband ook aan om toe te treden tot het Europees Sociaal Handvest van de Raad van Europa teneinde een harmonieuze toepassing van de EU-wetgeving en de wetgeving van de Raad van Europa op sociaal gebied te bevorderen.

2.   Achtergrond, motivering en belangrijkste elementen van het advies

Achtergrond, motivering en belangrijkste elementen van het advies

| 2.1. | Het EESC herinnert eraan dat, overeenkomstig de geschiedenis en cultuur van de EU, zoals vastgelegd in haar Verdragen, een van haar belangrijkste bijdragen aan de vooruitgang van de mensheid en de vrede het “Europees sociaal model” is. Volgens dit economisch paradigma kan de maximalisering van de economische opbrengsten niet los worden gezien van het sociaal welzijn en de sociale vooruitgang. De verwezenlijking van deze “sociale markteconomie met een groot concurrentievermogen” (artikel 3, lid 3, VEU), die nu een constitutioneel karakter heeft, is niet zozeer een doel op zich, maar vooral een instrument om het welzijn van alle Europese burgers te bevorderen (artikelen 9 en 151 VWEU). |
| --- | --- |

2.1.

Het EESC herinnert eraan dat, overeenkomstig de geschiedenis en cultuur van de EU, zoals vastgelegd in haar Verdragen, een van haar belangrijkste bijdragen aan de vooruitgang van de mensheid en de vrede het “Europees sociaal model” is. Volgens dit economisch paradigma kan de maximalisering van de economische opbrengsten niet los worden gezien van het sociaal welzijn en de sociale vooruitgang. De verwezenlijking van deze “sociale markteconomie met een groot concurrentievermogen” (artikel 3, lid 3, VEU), die nu een constitutioneel karakter heeft, is niet zozeer een doel op zich, maar vooral een instrument om het welzijn van alle Europese burgers te bevorderen (artikelen 9 en 151 VWEU).

| 2.2. | Het EESC acht het ook noodzakelijk te wijzen op het transversale karakter van deze nauwe band tussen de bevordering van de interne markt en het sociaal beleid, die voortvloeit uit de zogenaamde “horizontale sociale clausule” van artikel 9 VWEU. Al het beleid en alle actieplannen van de EU moeten dan ook zodanig worden opgezet en uitgevoerd dat de totstandkoming van inclusieve arbeidsmarkten en adequate socialebeschermingsstelsels wordt bevorderd. |
| --- | --- |

2.2.

Het EESC acht het ook noodzakelijk te wijzen op het transversale karakter van deze nauwe band tussen de bevordering van de interne markt en het sociaal beleid, die voortvloeit uit de zogenaamde “horizontale sociale clausule” van artikel 9 VWEU. Al het beleid en alle actieplannen van de EU moeten dan ook zodanig worden opgezet en uitgevoerd dat de totstandkoming van inclusieve arbeidsmarkten en adequate socialebeschermingsstelsels wordt bevorderd.

| 2.3. | De sociale markteconomie berust op twee duidelijk onderscheiden maar elkaar aanvullende pijlers: enerzijds het bevorderen van mededinging en anderzijds sociale beleidsmaatregelen om sociale rechtvaardigheid te garanderen door negatieve uitkomsten te corrigeren en de sociale bescherming te versterken (2). Het EESC stelt echter ook vast dat er institutionele, juridische en beleidsmatige aspecten zijn die het moeilijk maken om een goed evenwicht te bewerkstelligen tussen de economische dimensie van de EU (met als prioriteit de economische vrijheden, met name vrije mededinging) en de sociale dimensie (doeltreffende waarborging van sociale grondrechten, verbod op sociale dumping). |
| --- | --- |

2.3.

De sociale markteconomie berust op twee duidelijk onderscheiden maar elkaar aanvullende pijlers: enerzijds het bevorderen van mededinging en anderzijds sociale beleidsmaatregelen om sociale rechtvaardigheid te garanderen door negatieve uitkomsten te corrigeren en de sociale bescherming te versterken (2

| 2.4. | Gelet op deze context, en om deze onevenwichtigheid aan te pakken, zou de doelstelling van het PSV drieledig moeten zijn:






  1) | ervoor zorgen dat in geval van strijdigheid de grondrechten en sociale rechten voorrang krijgen op de economische vrijheden en ander EU-beleid; |
| --- | --- | --- |

2.4.

Gelet op deze context, en om deze onevenwichtigheid aan te pakken, zou de doelstelling van het PSV drieledig moeten zijn:

1)

ervoor zorgen dat in geval van strijdigheid de grondrechten en sociale rechten voorrang krijgen op de economische vrijheden en ander EU-beleid;

| 2) | waarborgen dat de autonomie van de sociale partners en de goede werking van de nationale stelsels van sociale dialoog en arbeidsverhoudingen worden geëerbiedigd, en |
| --- | --- |

2)

waarborgen dat de autonomie van de sociale partners en de goede werking van de nationale stelsels van sociale dialoog en arbeidsverhoudingen worden geëerbiedigd, en

| 3) | de sociale vooruitgang waarborgen door toe te zien op de bevordering en bescherming van de hoogste normen inzake sociale rechten, ongeacht of deze voortvloeien uit het nationale, Europese of internationale recht, en door achteruitgang en omzeiling van deze rechten te voorkomen. |
| --- | --- |

3)

de sociale vooruitgang waarborgen door toe te zien op de bevordering en bescherming van de hoogste normen inzake sociale rechten, ongeacht of deze voortvloeien uit het nationale, Europese of internationale recht, en door achteruitgang en omzeiling van deze rechten te voorkomen.

| 2.5. | Daarnaast heeft het bezuinigingsbeleid dat in de EU en in de lidstaten door middel van de (ook door het Europees Parlement bekritiseerde) (3)“Trojka-methode” werd gevoerd om de grote financiële crisis het hoofd te bieden, dit risico van uitholling van de sociale rechten verder geaccentueerd door financiële stabiliteit en economische groei voorrang te geven boven sociale vooruitgang. Deze situatie staat op gespannen voet met het beginsel van sociale vooruitgang zoals dat in het Europees Sociaal Handvest is opgenomen. Dit bracht de Raad van Europa ertoe verschillende EU-landen te veroordelen omdat het door hen gevoerde bezuinigingsbeleid en de bijbehorende wetgeving ten koste gingen van de sociale rechten. Het HvJ-EU heeft daarentegen geen enkele strijdigheid met de sociale clausule vastgesteld. |
| --- | --- |

2.5.

Daarnaast heeft het bezuinigingsbeleid dat in de EU en in de lidstaten door middel van de (ook door het Europees Parlement bekritiseerde) (3

| 2.6. | De gevallen waarin zich conflicten voordoen tussen economische vrijheden en ander EU-beleid enerzijds en sociale rechten anderzijds doen belangrijke vragen rijzen over het risico van inconsistentie tussen de rechtsorde van de EU en Europese en internationale instrumenten en normen op het gebied van de mensenrechten. In dergelijke gevallen worden de lidstaten geconfronteerd met tegenstrijdige verplichtingen bij hun inspanningen om te voldoen aan het EU-recht enerzijds en hun verplichtingen uit hoofde van de toepasselijke Europese en internationale mensenrechteninstrumenten anderzijds. Met het PSV wordt getracht dit dilemma op te lossen door te verduidelijken dat in geval van strijdigheid de door de EU-Verdragen gewaarborgde economische vrijheden als fundamenteel recht niet opwegen tegen de grondrechten, met inbegrip van de fundamentele sociale en arbeidsrechten. Deze noodzaak om in geval van strijdigheid een evenwicht te vinden tussen economische en sociale belangen met inachtneming van de grondrechten is van essentieel belang om ervoor te zorgen dat het beginsel van voorrang van het Unierecht niet in strijd met de Europese en internationale mensenrechtennormen wordt toegepast. |
| --- | --- |

2.6.

De gevallen waarin zich conflicten voordoen tussen economische vrijheden en ander EU-beleid enerzijds en sociale rechten anderzijds doen belangrijke vragen rijzen over het risico van inconsistentie tussen de rechtsorde van de EU en Europese en internationale instrumenten en normen op het gebied van de mensenrechten. In dergelijke gevallen worden de lidstaten geconfronteerd met tegenstrijdige verplichtingen bij hun inspanningen om te voldoen aan het EU-recht enerzijds en hun verplichtingen uit hoofde van de toepasselijke Europese en internationale mensenrechteninstrumenten anderzijds. Met het PSV wordt getracht dit dilemma op te lossen door te verduidelijken dat in geval van strijdigheid de door de EU-Verdragen gewaarborgde economische vrijheden als fundamenteel recht niet opwegen tegen de grondrechten, met inbegrip van de fundamentele sociale en arbeidsrechten. Deze noodzaak om in geval van strijdigheid een evenwicht te vinden tussen economische en sociale belangen met inachtneming van de grondrechten is van essentieel belang om ervoor te zorgen dat het beginsel van voorrang van het Unierecht niet in strijd met de Europese en internationale mensenrechtennormen wordt toegepast.

| 2.7. | De conclusies en aanbevelingen uit het eindverslag van de Conferentie over de toekomst van Europa (mei 2022) omvatten 49 voorstellen en 300 maatregelen, waaronder het voorstel tot verbetering van de werking van de arbeidsmarkten om te zorgen voor sociaal eerlijkere levens- en arbeidsomstandigheden, met name voor jongeren en kwetsbare groepen (voorstellen 13 en 14 (4)).
  Het EESC is verheugd dat het verslag van de Conferentie over de toekomst van Europa in dit verband onder andere een verzoek bevat aan de EU, de lidstaten en de sociale partners om maatregelen te nemen voor de volledige uitvoering, op EU-, nationaal en regionaal niveau, van de in november 2017 goedgekeurde Europese pijler van sociale rechten en het bijbehorende actieplan van maart 2021, en met name de meest relevante doelstellingen van de Agenda 2030, door een PSV aan de Verdragen toe te voegen. In het verslag wordt voorgesteld effectievere waarborgen op te nemen om ervoor te zorgen dat de sociale rechten volledig worden beschermd in geval van een conflict met de economische vrijheden (zie voorstel 13, maatregel 5), en om uitholling van de sociale rechten te voorkomen (voorstel 14, maatregel 2). |
| --- | --- |

2.7.

De conclusies en aanbevelingen uit het eindverslag van de Conferentie over de toekomst van Europa (mei 2022) omvatten 49 voorstellen en 300 maatregelen, waaronder het voorstel tot verbetering van de werking van de arbeidsmarkten om te zorgen voor sociaal eerlijkere levens- en arbeidsomstandigheden, met name voor jongeren en kwetsbare groepen (voorstellen 13 en 14 (4

Het EESC is verheugd dat het verslag van de Conferentie over de toekomst van Europa in dit verband onder andere een verzoek bevat aan de EU, de lidstaten en de sociale partners om maatregelen te nemen voor de volledige uitvoering, op EU-, nationaal en regionaal niveau, van de in november 2017 goedgekeurde Europese pijler van sociale rechten en het bijbehorende actieplan van maart 2021, en met name de meest relevante doelstellingen van de Agenda 2030, door een PSV aan de Verdragen toe te voegen. In het verslag wordt voorgesteld effectievere waarborgen op te nemen om ervoor te zorgen dat de sociale rechten volledig worden beschermd in geval van een conflict met de economische vrijheden (zie voorstel 13, maatregel 5), en om uitholling van de sociale rechten te voorkomen (voorstel 14, maatregel 2).

| 2.8. | Gelet op de huidige en recente crises nam het Europees Parlement met het oog op de uitvoering van de voorstellen en maatregelen uit het verslag van de Conferentie in juni 2022 een resolutie aan, waarin de Europese Raad wordt opgeroepen te starten met het proces om de EU-Verdragen te herzien. Het EESC is ingenomen met het feit dat de voorgestelde hervormingen onder meer beogen te “verzekeren dat de Europese pijler van sociale rechten volledig wordt doorgevoerd en dat sociale vooruitgang, aan de hand van de Protocol voor Sociale Vooruitgang, in de Verdragen wordt geïntegreerd”, zonder afbreuk te doen aan de eerbiediging van de respectieve bevoegdheden en de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid. Het EESC merkt op dat het Europees Parlement in zijn resolutie van december 2020 over een sterk sociaal Europa voor rechtvaardige transities soortgelijke oproepen heeft gedaan voor een PSV. |
| --- | --- |

2.8.

Gelet op de huidige en recente crises nam het Europees Parlement met het oog op de uitvoering van de voorstellen en maatregelen uit het verslag van de Conferentie in juni 2022 een resolutie aan, waarin de Europese Raad wordt opgeroepen te starten met het proces om de EU-Verdragen te herzien. Het EESC is ingenomen met het feit dat de voorgestelde hervormingen onder meer beogen te “verzekeren dat de Europese pijler van sociale rechten volledig wordt doorgevoerd en dat sociale vooruitgang, aan de hand van de Protocol voor Sociale Vooruitgang, in de Verdragen wordt geïntegreerd”, zonder afbreuk te doen aan de eerbiediging van de respectieve bevoegdheden en de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid. Het EESC merkt op dat het Europees Parlement in zijn resolutie van december 2020 over een sterk sociaal Europa voor rechtvaardige transities soortgelijke oproepen heeft gedaan voor een PSV.

| 2.9. | Het EESC stelt dit advies op naar aanleiding van het uitdrukkelijke verzoek van het aanstaande Spaanse voorzitterschap van de EU (gedurende de tweede helft van 2023) om een verkennend advies op te stellen waarin het zijn standpunt over het PSV uiteenzet. |
| --- | --- |

2.9.

Het EESC stelt dit advies op naar aanleiding van het uitdrukkelijke verzoek van het aanstaande Spaanse voorzitterschap van de EU (gedurende de tweede helft van 2023) om een verkennend advies op te stellen waarin het zijn standpunt over het PSV uiteenzet.

3.   Europese context en institutionele, juridische en wetenschappelijke argumenten betreffende de waarde van een aan de Verdragen toegevoegd protocol inzake sociale vooruitgang

Europese context en institutionele, juridische en wetenschappelijke argumenten betreffende de waarde van een aan de Verdragen toegevoegd protocol inzake sociale vooruitgang

| 3.1. | Het EESC is ingenomen met de bereidheid van de drie EU-instellingen om aandacht te besteden aan de follow-up van de Conferentie over de toekomst van Europa en de voorstellen die deze heeft opgeleverd, uitgaande van hun respectieve bevoegdheden krachtens de EU-Verdragen. Het EESC stelt vast dat er concrete stappen worden ondernomen om de voorstellen van de Conferentie uit te voeren teneinde het dagelijks leven van burgers op verschillende gebieden te verbeteren, onder meer door het bevorderen van een concurrerende, sociaal rechtvaardige en ecologisch duurzame economie (thema 9 van de Conferentie over de toekomst van Europa). |
| --- | --- |

3.1.

Het EESC is ingenomen met de bereidheid van de drie EU-instellingen om aandacht te besteden aan de follow-up van de Conferentie over de toekomst van Europa en de voorstellen die deze heeft opgeleverd, uitgaande van hun respectieve bevoegdheden krachtens de EU-Verdragen. Het EESC stelt vast dat er concrete stappen worden ondernomen om de voorstellen van de Conferentie uit te voeren teneinde het dagelijks leven van burgers op verschillende gebieden te verbeteren, onder meer door het bevorderen van een concurrerende, sociaal rechtvaardige en ecologisch duurzame economie (thema 9 van de Conferentie over de toekomst van Europa).

| 3.2. | Het EESC merkt ook op dat het secretariaat-generaal van de Raad naar aanleiding van het verslag over het eindresultaat van de Conferentie een geactualiseerde voorlopige beoordeling van de voorstellen en maatregelen heeft opgesteld (november 2022 (5)). Uit deze analyse kan worden opgemaakt:






  — | dat het secretariaat-generaal van de Raad van oordeel is dat het evenwicht tussen de sociale rechten en de vier economische vrijheden (zoals onder meer voorzien in de artikelen 9, 151 en 153 VWEU) reeds gewaarborgd wordt; |
| --- | --- | --- |

3.2.

Het EESC merkt ook op dat het secretariaat-generaal van de Raad naar aanleiding van het verslag over het eindresultaat van de Conferentie een geactualiseerde voorlopige beoordeling van de voorstellen en maatregelen heeft opgesteld (november 2022 (5

—

dat het secretariaat-generaal van de Raad van oordeel is dat het evenwicht tussen de sociale rechten en de vier economische vrijheden (zoals onder meer voorzien in de artikelen 9, 151 en 153 VWEU) reeds gewaarborgd wordt;

| — | dat het zich weliswaar niet verzet tegen onderzoek naar verbetering van de reeds in de Verdragen opgenomen mogelijkheden voor de verwezenlijking van de sociale doelstellingen (bijv. artikel 153), maar het niet nodig acht de Verdragen te hervormen om een nieuw PSV te creëren; |
| --- | --- |

—

dat het zich weliswaar niet verzet tegen onderzoek naar verbetering van de reeds in de Verdragen opgenomen mogelijkheden voor de verwezenlijking van de sociale doelstellingen (bijv. artikel 153), maar het niet nodig acht de Verdragen te hervormen om een nieuw PSV te creëren;

| — | dat de Commissie heeft aangekondigd dat zij voornemens is in het tweede kwartaal van 2023 een voorstel in te dienen voor een aanbeveling van de Raad over de ontwikkeling van de randvoorwaarden voor de sociale economie. |
| --- | --- |

—

dat de Commissie heeft aangekondigd dat zij voornemens is in het tweede kwartaal van 2023 een voorstel in te dienen voor een aanbeveling van de Raad over de ontwikkeling van de randvoorwaarden voor de sociale economie.

| 3.3. | Het EESC merkt op dat de Conferentie pleit voor een ambitieuzer en krachtiger optreden van de EU, de lidstaten en de sociale partners om de Europese burgers in het kader van een vernieuwd sociaal contract een beter welzijn te garanderen en de levens- en arbeidsomstandigheden voortdurend te verbeteren. In dit verband biedt het huidige regelgevingskader ruimte voor meer geëngageerd sociaal beleid, hoewel andere maatregelen volgens het eindverslag van de Conferentie (6) een hervorming van de Verdragen vereisen. |
| --- | --- |

3.3.

Het EESC merkt op dat de Conferentie pleit voor een ambitieuzer en krachtiger optreden van de EU, de lidstaten en de sociale partners om de Europese burgers in het kader van een vernieuwd sociaal contract een beter welzijn te garanderen en de levens- en arbeidsomstandigheden voortdurend te verbeteren. In dit verband biedt het huidige regelgevingskader ruimte voor meer geëngageerd sociaal beleid, hoewel andere maatregelen volgens het eindverslag van de Conferentie (6

| 3.4. | Voorts verbetert de toekenning van eenzelfde juridische waarde aan het Handvest van de grondrechten van de EU en de Verdragen, ook al maakt het Handvest daar geen deel van uit, het constitutionele evenwicht tussen sociale rechten en economische vrijheden, zonder dat die rechten een uitzondering vormen op deze vrijheden. Evenzo bevestigt het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, in de preambule, de rechten die in het bijzonder voortvloeien uit de constitutionele tradities en de internationale verplichtingen die de lidstaten gemeen hebben. Daartoe behoren ook het Europees Verdrag voor de rechten van de mens en het Sociaal Handvest van de Raad van Europa. Het constitutionele evenwicht verbeterde met de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon, waardoor het Handvest van de grondrechten van de EU dezelfde juridische waarde kreeg als de Verdragen. De ervaring leert echter dat economische vrijheden in geval van strijdigheid nog steeds voorrang krijgen op sociale rechten. |
| --- | --- |

3.4.

Voorts verbetert de toekenning van eenzelfde juridische waarde aan het Handvest van de grondrechten van de EU en de Verdragen, ook al maakt het Handvest daar geen deel van uit, het constitutionele evenwicht tussen sociale rechten en economische vrijheden, zonder dat die rechten een uitzondering vormen op deze vrijheden. Evenzo bevestigt het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, in de preambule, de rechten die in het bijzonder voortvloeien uit de constitutionele tradities en de internationale verplichtingen die de lidstaten gemeen hebben. Daartoe behoren ook het Europees Verdrag voor de rechten van de mens en het Sociaal Handvest van de Raad van Europa. Het constitutionele evenwicht verbeterde met de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon, waardoor het Handvest van de grondrechten van de EU dezelfde juridische waarde kreeg als de Verdragen. De ervaring leert echter dat economische vrijheden in geval van strijdigheid nog steeds voorrang krijgen op sociale rechten.

| 3.5. | Het EESC is zich ook bewust van de gunstige ontwikkeling van het EU-recht en de rechtspraak van het HvJ-EU met betrekking tot het verbod op sociale dumping voor het waarborgen van een vorm van economische mededinging die niet alleen vrij maar ook eerlijk is. Het arrest van het HvJ-EU (Grote kamer) van 8 december 2020 (zaak C-620/18) vormt een duidelijke bevestiging van de noodzaak om bij de uitoefening van de economische vrijheden (in het geval van dienstverlening) gelijkwaardige sociale voorwaarden te waarborgen. De ervaring leert echter dat economische vrijheden in geval van strijdigheid nog steeds voorrang krijgen op sociale rechten. |
| --- | --- |

3.5.

Het EESC is zich ook bewust van de gunstige ontwikkeling van het EU-recht en de rechtspraak van het HvJ-EU met betrekking tot het verbod op sociale dumping voor het waarborgen van een vorm van economische mededinging die niet alleen vrij maar ook eerlijk is. Het arrest van het HvJ-EU (Grote kamer) van 8 december 2020 (zaak C-620/18) vormt een duidelijke bevestiging van de noodzaak om bij de uitoefening van de economische vrijheden (in het geval van dienstverlening) gelijkwaardige sociale voorwaarden te waarborgen. De ervaring leert echter dat economische vrijheden in geval van strijdigheid nog steeds voorrang krijgen op sociale rechten.

4.   Algemene opmerkingen

Algemene opmerkingen

| 4.1. | Het EESC merkt op dat er weliswaar op Europees niveau bindende en niet-bindende minimumnormen bestaan om de uitvoering van de EPSR te bevorderen, maar dat om een echt concurrerende en duurzame sociale markteconomie te bevorderen en te waarborgen een PSV nodig is om de sterke punten van ons Europese systeem van sociale markteconomie te versterken, de zwakke punten weg te werken en het systeem aan te passen met het oog op toekomstige uitdagingen. Het EESC beschouwt de conclusies van de Conferentie over de toekomst van Europa als een geschikte routekaart om dit te bewerkstelligen. Het Comité verzoekt de Europese instellingen derhalve de nodige stappen te nemen om ervoor te zorgen dat dit voorstel van de Conferentie wordt uitgevoerd. |
| --- | --- |

4.1.

Het EESC merkt op dat er weliswaar op Europees niveau bindende en niet-bindende minimumnormen bestaan om de uitvoering van de EPSR te bevorderen, maar dat om een echt concurrerende en duurzame sociale markteconomie te bevorderen en te waarborgen een PSV nodig is om de sterke punten van ons Europese systeem van sociale markteconomie te versterken, de zwakke punten weg te werken en het systeem aan te passen met het oog op toekomstige uitdagingen. Het EESC beschouwt de conclusies van de Conferentie over de toekomst van Europa als een geschikte routekaart om dit te bewerkstelligen. Het Comité verzoekt de Europese instellingen derhalve de nodige stappen te nemen om ervoor te zorgen dat dit voorstel van de Conferentie wordt uitgevoerd.

| 4.2. | Het EESC is van mening dat, hoewel het voorstel van de Conferentie over de toekomst van Europa en het Europees Parlement zou moeten worden uitgevoerd in de vorm van een protocol (toe te voegen aan het VWEU) of een horizontale clausule (hervorming van artikel 9 VWEU), er andere beleidsinstrumenten zijn die tot de doelstellingen van het PSV kunnen bijdragen. |
| --- | --- |

4.2.

Het EESC is van mening dat, hoewel het voorstel van de Conferentie over de toekomst van Europa en het Europees Parlement zou moeten worden uitgevoerd in de vorm van een protocol (toe te voegen aan het VWEU) of een horizontale clausule (hervorming van artikel 9 VWEU), er andere beleidsinstrumenten zijn die tot de doelstellingen van het PSV kunnen bijdragen.

| 4.3. | Bovendien is het EESC van mening dat een PSV, als fundamenteel aspect van sociale vooruitgang, de autonomie van de sociale partners waarborgt en versterkt door een duidelijk verband te leggen tussen enerzijds de goede werking van de interne markt en de economische vrijheden, met inbegrip van eerlijke mededinging tussen de lidstaten, en anderzijds de eerbiediging en bevordering van collectieve sociale rechten. Daarbij moet er steeds op worden toegezien dat de autonomie van de sociale partners wordt geëerbiedigd en dat de nationale stelsels van sociale dialoog en arbeidsverhoudingen goed functioneren. |
| --- | --- |

4.3.

Bovendien is het EESC van mening dat een PSV, als fundamenteel aspect van sociale vooruitgang, de autonomie van de sociale partners waarborgt en versterkt door een duidelijk verband te leggen tussen enerzijds de goede werking van de interne markt en de economische vrijheden, met inbegrip van eerlijke mededinging tussen de lidstaten, en anderzijds de eerbiediging en bevordering van collectieve sociale rechten. Daarbij moet er steeds op worden toegezien dat de autonomie van de sociale partners wordt geëerbiedigd en dat de nationale stelsels van sociale dialoog en arbeidsverhoudingen goed functioneren.

| 4.4. | Het EESC acht het noodzakelijk, en niet alleen wenselijk, om in dit PSV een beginsel van niet-uitholling van sociale normen op te nemen, dat reeds in het recht betreffende het Europees Sociaal Handvest en in de jurisprudentie van het EHRM is erkend, zij het niet in het EU-recht, noch in de rechtspraak van het HvJ-EU. |
| --- | --- |

4.4.

Het EESC acht het noodzakelijk, en niet alleen wenselijk, om in dit PSV een beginsel van niet-uitholling van sociale normen op te nemen, dat reeds in het recht betreffende het Europees Sociaal Handvest en in de jurisprudentie van het EHRM is erkend, zij het niet in het EU-recht, noch in de rechtspraak van het HvJ-EU.

| 4.5. | Het EESC ziet dit protocol als een bouwsteen voor een nieuw economisch en governancemodel voor de EU, dat gebaseerd moet zijn op meer dan het bbp en moet bijdragen tot een sociaal rechtvaardig (inclusief) en duurzaam welzijn in Europa. |
| --- | --- |

4.5.

Het EESC ziet dit protocol als een bouwsteen voor een nieuw economisch en governancemodel voor de EU, dat gebaseerd moet zijn op meer dan het bbp en moet bijdragen tot een sociaal rechtvaardig (inclusief) en duurzaam welzijn in Europa.

5.   Specifieke opmerkingen

Specifieke opmerkingen

| 5.1. | Het EESC is ervan overtuigd dat de EU met de opname van het PSV overal voor sociale vooruitgang en economische groei kan zorgen, hetgeen het welzijn van een zo groot mogelijk deel van de bevolking ten goede zal komen (behoud van het Europees sociaal model) en daarmee ook zal leiden tot de oprichting en ontwikkeling van ondernemingen die robuuster en duurzamer zijn. Met het PSV zou ook een belangrijke bijdrage worden geleverd aan de verwezenlijking van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de EU in het kader van de Agenda 2030 van de VN. |
| --- | --- |

5.1.

Het EESC is ervan overtuigd dat de EU met de opname van het PSV overal voor sociale vooruitgang en economische groei kan zorgen, hetgeen het welzijn van een zo groot mogelijk deel van de bevolking ten goede zal komen (behoud van het Europees sociaal model) en daarmee ook zal leiden tot de oprichting en ontwikkeling van ondernemingen die robuuster en duurzamer zijn. Met het PSV zou ook een belangrijke bijdrage worden geleverd aan de verwezenlijking van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de EU in het kader van de Agenda 2030 van de VN.

| 5.2. | Het EESC is van mening dat de Unie over voldoende bevoegdheden moet beschikken om, waar nodig, op te treden om een doeltreffende sociale vooruitgang te waarborgen, naar analogie van de bepalingen van Protocol 27 betreffende de interne markt en de mededinging, en in overeenstemming met de bepalingen van de Verdragen, waaronder artikel 352 VWEU. |
| --- | --- |

5.2.

Het EESC is van mening dat de Unie over voldoende bevoegdheden moet beschikken om, waar nodig, op te treden om een doeltreffende sociale vooruitgang te waarborgen, naar analogie van de bepalingen van Protocol 27 betreffende de interne markt en de mededinging, en in overeenstemming met de bepalingen van de Verdragen, waaronder artikel 352 VWEU.

| 5.3. | Het EESC zou graag zien dat de EU voldoet aan haar verplichting uit hoofde van het Verdrag van Lissabon om toe te treden tot het Europees Verdrag voor de rechten van de mens. Ook moet de Unie toetreden tot het Europees Sociaal Handvest van de Raad van Europa teneinde een harmonieuze toepassing van de EU-wetgeving en de wetgeving van de Raad van Europa op sociaal gebied te bevorderen. |
| --- | --- |

5.3.

Het EESC zou graag zien dat de EU voldoet aan haar verplichting uit hoofde van het Verdrag van Lissabon om toe te treden tot het Europees Verdrag voor de rechten van de mens. Ook moet de Unie toetreden tot het Europees Sociaal Handvest van de Raad van Europa teneinde een harmonieuze toepassing van de EU-wetgeving en de wetgeving van de Raad van Europa op sociaal gebied te bevorderen.

Brussel, 15 juni 2023.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Oliver RÖPKE

---

(1)  https://www.europarl.europa.eu/resources/library/media/20220509RES29121/20220509RES29121.pdf

1

(2)  
  “Building a social market economy in the European Union”, László Andor, commissaris voor Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Inclusie.

2

(3)  Zie de resolutie van 13 maart 2014 over het onderzoeksverslag over de rol en activiteiten van de trojka (ECB, Commissie en IMF) aangaande de programmalanden van de eurozone (2014/2007(INI)).

3

(4)  https://futureu.europa.eu/nl/pages/reporting?format=html&locale=nl

4

(5)  https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-10033-2022-REV-1/nl/pdf

5

(6)  Verslag over het eindresultaat van de Conferentie over de toekomst van Europa, zie bijv. blz. 53.

6

---

BIJLAGE

Het volgende wijzigingsvoorstel is tijdens de behandeling van het advies verworpen, hoewel er meer dan een kwart van de stemmen voor werd uitgebracht (artikel 74, lid 3, rvo):

WIJZIGINGSVOORSTEL 1

SOC/756 — Protocol inzake sociale vooruitgang

Het hele advies van de afdeling SOC door de volgende tekst vervangen (toelichting/motivering aan het eind van het document):

| Wijzigingsvoorstel |
| --- |
| 1.   Conclusies en aanbevelingen







  1.1. | Het EESC merkt op dat de lidstaten en belanghebbenden van mening verschillen over de vraag of een Verdragshervorming om een protocol inzake sociale vooruitgang toe te voegen passend of noodzakelijk is. Zoals aangegeven in de voorlopige technische beoordeling door de Raad van het verslag over het eindresultaat van de Conferentie over de toekomst van Europa, wordt het evenwicht tussen sociale rechten en de vier economische vrijheden in de Verdragen gewaarborgd. Het EESC acht het belangrijk om dit evenwicht in de Verdragen te bewaren zonder een hiërarchie tussen sociale rechten en economische vrijheden tot stand te brengen. Het toekennen van voorrang aan fundamentele sociale rechten boven de economische vrijheden van de interne markt door toevoeging van het protocol inzake sociale vooruitgang aan de Verdragen heeft tot doel de fundamentele beginselen waarop de EU is gegrondvest, te wijzigen en komt er tevens op neer dat de fundamentele basis van onze economie, die de EU en haar lidstaten welvaart en welzijn heeft gebracht, wordt aangetast. Een dergelijk protocol zou dus de basis voor sociale vooruitgang op losse schroeven kunnen zetten. |

Wijzigingsvoorstel

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1.

Het EESC merkt op dat de lidstaten en belanghebbenden van mening verschillen over de vraag of een Verdragshervorming om een protocol inzake sociale vooruitgang toe te voegen passend of noodzakelijk is. Zoals aangegeven in de voorlopige technische beoordeling door de Raad van het verslag over het eindresultaat van de Conferentie over de toekomst van Europa, wordt het evenwicht tussen sociale rechten en de vier economische vrijheden in de Verdragen gewaarborgd. Het EESC acht het belangrijk om dit evenwicht in de Verdragen te bewaren zonder een hiërarchie tussen sociale rechten en economische vrijheden tot stand te brengen. Het toekennen van voorrang aan fundamentele sociale rechten boven de economische vrijheden van de interne markt door toevoeging van het protocol inzake sociale vooruitgang aan de Verdragen heeft tot doel de fundamentele beginselen waarop de EU is gegrondvest, te wijzigen en komt er tevens op neer dat de fundamentele basis van onze economie, die de EU en haar lidstaten welvaart en welzijn heeft gebracht, wordt aangetast. Een dergelijk protocol zou dus de basis voor sociale vooruitgang op losse schroeven kunnen zetten.

| 1.2. | Net zoals er tal van beperkingen zijn op de economische vrijheden, kunnen er ook beperkingen zijn op de uitoefening van fundamentele sociale rechten, zoals het recht om collectieve actie te voeren. Volgens de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ-EU) is een beperking van de economische vrijheden slechts aanvaardbaar indien hiermee een legitiem doel wordt nagestreefd dat verenigbaar is met de Verdragen en als dit wordt gerechtvaardigd door dwingende redenen van algemeen belang. Zelfs in dat geval moet de maatregel geschikt zijn om het nagestreefde doel te bereiken en mag zij niet verder gaan dan wat nodig is om dat doel te bereiken. Dit kan worden gewaarborgd door toepassing van de bestaande beginselen van evenredigheid en subsidiariteit op EU-niveau. |
| --- | --- |

1.2.

Net zoals er tal van beperkingen zijn op de economische vrijheden, kunnen er ook beperkingen zijn op de uitoefening van fundamentele sociale rechten, zoals het recht om collectieve actie te voeren. Volgens de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ-EU) is een beperking van de economische vrijheden slechts aanvaardbaar indien hiermee een legitiem doel wordt nagestreefd dat verenigbaar is met de Verdragen en als dit wordt gerechtvaardigd door dwingende redenen van algemeen belang. Zelfs in dat geval moet de maatregel geschikt zijn om het nagestreefde doel te bereiken en mag zij niet verder gaan dan wat nodig is om dat doel te bereiken. Dit kan worden gewaarborgd door toepassing van de bestaande beginselen van evenredigheid en subsidiariteit op EU-niveau.

| 1.3. | Het EESC is van mening dat er werk moet worden gemaakt van de doelstellingen op het gebied van werkgelegenheid en sociaal beleid in het kader van de huidige Verdragen en het bestaande wetgevings- en beleidskader op EU- en nationaal niveau, met volledige inachtneming van de autonomie van de sociale partners; het EESC staat ter beschikking van het komende Spaanse voorzitterschap om bij te dragen aan dit proces. |
| --- | --- |

1.3.

Het EESC is van mening dat er werk moet worden gemaakt van de doelstellingen op het gebied van werkgelegenheid en sociaal beleid in het kader van de huidige Verdragen en het bestaande wetgevings- en beleidskader op EU- en nationaal niveau, met volledige inachtneming van de autonomie van de sociale partners; het EESC staat ter beschikking van het komende Spaanse voorzitterschap om bij te dragen aan dit proces.

| 1.4. | In plaats van dat de EU met een protocol inzake sociale vooruitgang komt dat het evenwicht tussen economische vrijheden en sociale rechten zou verstoren en zou botsen met welomschreven EU- en nationale bevoegdheden, is het van belang vooruitgang te boeken met het oog op een gedeeld begrip van de toegevoegde waarde van de EU op het gebied van werkgelegenheid en sociaal beleid. |
| --- | --- |

1.4.

In plaats van dat de EU met een protocol inzake sociale vooruitgang komt dat het evenwicht tussen economische vrijheden en sociale rechten zou verstoren en zou botsen met welomschreven EU- en nationale bevoegdheden, is het van belang vooruitgang te boeken met het oog op een gedeeld begrip van de toegevoegde waarde van de EU op het gebied van werkgelegenheid en sociaal beleid.

| 1.5. | Het is van essentieel belang dat de EU zich zo blijft ontwikkelen dat de economische en sociale problemen op geïntegreerde wijze worden aangepakt. Zoals het reeds eerder heeft gesteld, vormen concurrentievermogen en hogere productiviteit op basis van vaardigheden en kennis een probaat recept om het welzijn van de Europese samenlevingen op peil te houden. Economische groei en een goed functionerende interne markt zijn belangrijke factoren bij de versterking van de sociale dimensie van de EU. We moeten de sterke punten van onze Europese sociale markteconomie versterken terwijl we de zwakke punten ervan wegwerken en het systeem aldus aanpassen aan de uitdagingen die ons te wachten staan (1). |
| --- | --- |

1.5.

Het is van essentieel belang dat de EU zich zo blijft ontwikkelen dat de economische en sociale problemen op geïntegreerde wijze worden aangepakt. Zoals het reeds eerder heeft gesteld, vormen concurrentievermogen en hogere productiviteit op basis van vaardigheden en kennis een probaat recept om het welzijn van de Europese samenlevingen op peil te houden. Economische groei en een goed functionerende interne markt zijn belangrijke factoren bij de versterking van de sociale dimensie van de EU. We moeten de sterke punten van onze Europese sociale markteconomie versterken terwijl we de zwakke punten ervan wegwerken en het systeem aldus aanpassen aan de uitdagingen die ons te wachten staan (1).

| 1.6. | Besluiten inzake sociaal beleid moeten zo dicht mogelijk bij de burgers van de EU worden genomen, met volledige inachtneming van de bevoegdheden die door de EU, de lidstaten en de sociale partners worden gedeeld. Dit is nodig om positieve resultaten te bereiken voor burgers, werknemers, bedrijven en de samenleving als geheel. In de toekomst moet worden gezorgd voor goed doordachte en evenwichtige beleidsdebatten over de economische en sociale dimensies van de EU. Het feit dat de economische ontwikkeling in de lidstaten heterogeen is, verdient ook meer aandacht in de Europese debatten over de sociale dimensie, zodat realistische verwachtingen kunnen worden gewekt en vooruitgang kan worden geboekt op het gebied van Europese economische en sociale convergentie. Dit betekent ook dat maatregelen die leiden tot een achteruitgang van de arbeids- en sociale normen soms op korte termijn noodzakelijk kunnen zijn, om regeringen in staat te stellen nog grotere gevolgen van ernstige economische en budgettaire neergang op nationaal niveau te voorkomen. De nationale autoriteiten moeten zelf kunnen bepalen of dergelijke maatregelen noodzakelijk zijn. |
| --- | --- |

1.6.

Besluiten inzake sociaal beleid moeten zo dicht mogelijk bij de burgers van de EU worden genomen, met volledige inachtneming van de bevoegdheden die door de EU, de lidstaten en de sociale partners worden gedeeld. Dit is nodig om positieve resultaten te bereiken voor burgers, werknemers, bedrijven en de samenleving als geheel. In de toekomst moet worden gezorgd voor goed doordachte en evenwichtige beleidsdebatten over de economische en sociale dimensies van de EU. Het feit dat de economische ontwikkeling in de lidstaten heterogeen is, verdient ook meer aandacht in de Europese debatten over de sociale dimensie, zodat realistische verwachtingen kunnen worden gewekt en vooruitgang kan worden geboekt op het gebied van Europese economische en sociale convergentie. Dit betekent ook dat maatregelen die leiden tot een achteruitgang van de arbeids- en sociale normen soms op korte termijn noodzakelijk kunnen zijn, om regeringen in staat te stellen nog grotere gevolgen van ernstige economische en budgettaire neergang op nationaal niveau te voorkomen. De nationale autoriteiten moeten zelf kunnen bepalen of dergelijke maatregelen noodzakelijk zijn.

| 1.7. | Om de hierboven beschreven redenen is het voorstel tot herziening van de Verdragen teneinde er een protocol inzake sociale vooruitgang aan toe te voegen onaanvaardbaar en wordt het niet gesteund door de groep Werkgevers van het EESC. |
| --- | --- |

1.7.

Om de hierboven beschreven redenen is het voorstel tot herziening van de Verdragen teneinde er een protocol inzake sociale vooruitgang aan toe te voegen onaanvaardbaar en wordt het niet gesteund door de groep Werkgevers van het EESC.

2.   Achtergrond, nationale en EU-context en institutioneel en juridisch kader

| 2.1. | Advies SOC/756 werd opgesteld naar aanleiding van een verzoek van het komende Spaanse voorzitterschap van de Raad van de EU om aan de hand van een aantal vragen een verkennend advies uit te brengen (2). |
| --- | --- |

2.1.

Advies SOC/756 werd opgesteld naar aanleiding van een verzoek van het komende Spaanse voorzitterschap van de Raad van de EU om aan de hand van een aantal vragen een verkennend advies uit te brengen (2).

| 2.2. | In het verzoek van het aanstaande Spaanse voorzitterschap wordt verwezen naar het voorstel van het Europees Verbond van Vakverenigingen (EVV) voor een protocol inzake sociale vooruitgang (3), in de context van de resultaten van de Conferentie over de toekomst van Europa (4) en de resolutie van het Europees Parlement van 9 juni 2022 over de oproep tot een conventie voor de herziening van de Verdragen (5), waarin de Raad onder andere wordt verzocht “de in de Verdragen aan de Unie toegedeelde bevoegdheden aan te passen [...] op het gebied van sociaal en economisch beleid; ervoor te zorgen dat de Europese pijler van sociale rechten volledig wordt uitgevoerd en sociale vooruitgang op te nemen in artikel 9 VWEU door middel van een protocol inzake sociale vooruitgang bij het Verdrag”. |
| --- | --- |

2.2.

In het verzoek van het aanstaande Spaanse voorzitterschap wordt verwezen naar het voorstel van het Europees Verbond van Vakverenigingen (EVV) voor een protocol inzake sociale vooruitgang (3), in de context van de resultaten van de Conferentie over de toekomst van Europa (4) en de resolutie van het Europees Parlement van 9 juni 2022 over de oproep tot een conventie voor de herziening van de Verdragen (5), waarin de Raad onder andere wordt verzocht “de in de Verdragen aan de Unie toegedeelde bevoegdheden aan te passen [...] op het gebied van sociaal en economisch beleid; ervoor te zorgen dat de Europese pijler van sociale rechten volledig wordt uitgevoerd en sociale vooruitgang op te nemen in artikel 9 VWEU door middel van een protocol inzake sociale vooruitgang bij het Verdrag”.

| 2.3. | Het EVV-voorstel (6) voor een protocol inzake sociale vooruitgang bevat vier belangrijke bepalingen die aan het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie zouden moeten worden gehecht. Het bevat de beginselen (artikel 1), de definitie van sociale vooruitgang en de uitvoering daarvan (artikel 2), de verhouding tussen de sociale grondrechten en andere beleidsterreinen van de Unie (artikel 3) en de bevoegdheden van de EU (artikel 4) om sociale vooruitgang te waarborgen. |
| --- | --- |

2.3.

Het EVV-voorstel (6) voor een protocol inzake sociale vooruitgang bevat vier belangrijke bepalingen die aan het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie zouden moeten worden gehecht. Het bevat de beginselen (artikel 1), de definitie van sociale vooruitgang en de uitvoering daarvan (artikel 2), de verhouding tussen de sociale grondrechten en andere beleidsterreinen van de Unie (artikel 3) en de bevoegdheden van de EU (artikel 4) om sociale vooruitgang te waarborgen.

| 2.4. | In het EVV-voorstel staat het volgende te lezen:






  — | Niets in de Verdragen, en met name niet de economische vrijheden, de interne markt, de mededingingsregels of andere beleidsmaatregelen van de Unie, heeft voorrang op de sociale grondrechten en de sociale vooruitgang als omschreven in artikel 2 van dit protocol. In geval van strijdigheid moeten de sociale grondrechten voorrang krijgen. (artikel 3) |
| --- | --- | --- |

2.4.

In het EVV-voorstel staat het volgende te lezen:

—

Niets in de Verdragen, en met name niet de economische vrijheden, de interne markt, de mededingingsregels of andere beleidsmaatregelen van de Unie, heeft voorrang op de sociale grondrechten en de sociale vooruitgang als omschreven in artikel 2 van dit protocol. In geval van strijdigheid moeten de sociale grondrechten voorrang krijgen. (artikel 3)

| — | Geen enkele beleidsmaatregel van de Unie, met name met betrekking tot de economische vrijheden, mag zodanig worden uitgelegd dat de uitoefening van de sociale grondrechten zoals erkend in de lidstaten, in het recht van de Unie en in andere internationale instrumenten, met name de IAO-verdragen en het Europees Sociaal Handvest van de Raad van Europa, daardoor wordt beperkt of belemmerd. (artikel 3) |
| --- | --- |

—

Geen enkele beleidsmaatregel van de Unie, met name met betrekking tot de economische vrijheden, mag zodanig worden uitgelegd dat de uitoefening van de sociale grondrechten zoals erkend in de lidstaten, in het recht van de Unie en in andere internationale instrumenten, met name de IAO-verdragen en het Europees Sociaal Handvest van de Raad van Europa, daardoor wordt beperkt of belemmerd. (artikel 3)

| 2.5. | Het EESC merkt op dat het oorspronkelijke EVV-voorstel voor een protocol inzake sociale vooruitgang in 2008 werd uitgewerkt naar aanleiding van de arresten van het HvJ-EU in de zaken Viking, Laval, Rüffert en Luxemburg. Ook merkt het op dat de Europese bedrijfstakoverkoepelende sociale partners in 2010 een verslag hebben uitgebracht over de gezamenlijke werkzaamheden van de Europese sociale partners met betrekking tot deze arresten, waarin zij het erover eens zijn dat economische vrijheden en sociale grondrechten op hun eigen bevoegdheidsgebied op elkaar inwerken. De standpunten over de concrete gevolgen van deze wisselwerking en met name over de vraag wat dit zou betekenen voor het beperken van het recht om collectieve actie te ondernemen en/of de vrijheid van vestiging en het vrij verrichten van diensten, lopen echter uiteen (7). |
| --- | --- |

2.5.

Het EESC merkt op dat het oorspronkelijke EVV-voorstel voor een protocol inzake sociale vooruitgang in 2008 werd uitgewerkt naar aanleiding van de arresten van het HvJ-EU in de zaken Viking, Laval, Rüffert en Luxemburg. Ook merkt het op dat de Europese bedrijfstakoverkoepelende sociale partners in 2010 een verslag hebben uitgebracht over de gezamenlijke werkzaamheden van de Europese sociale partners met betrekking tot deze arresten, waarin zij het erover eens zijn dat economische vrijheden en sociale grondrechten op hun eigen bevoegdheidsgebied op elkaar inwerken. De standpunten over de concrete gevolgen van deze wisselwerking en met name over de vraag wat dit zou betekenen voor het beperken van het recht om collectieve actie te ondernemen en/of de vrijheid van vestiging en het vrij verrichten van diensten, lopen echter uiteen (7).

| 2.6. | Ook vestigt het EESC de aandacht op het mislukken van het voorstel van de Commissie voor een Verordening (COM(2012) 130) (“Monti II”) (8) en op de felle reactie van de nationale parlementen op dit initiatief in 2012 (9): zij verdedigden de nationale bevoegdheden, in overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel, waaruit blijkt dat artikel 153, lid 5, VWEU nog steeds geldig is. Dit artikel maakt duidelijk dat de Unie niet bevoegd is op het gebied van het recht van vereniging, het stakingsrecht of het recht tot uitsluiting. |
| --- | --- |

2.6.

Ook vestigt het EESC de aandacht op het mislukken van het voorstel van de Commissie voor een Verordening (COM(2012) 130) (“Monti II”) (8) en op de felle reactie van de nationale parlementen op dit initiatief in 2012 (9): zij verdedigden de nationale bevoegdheden, in overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel, waaruit blijkt dat artikel 153, lid 5, VWEU nog steeds geldig is. Dit artikel maakt duidelijk dat de Unie niet bevoegd is op het gebied van het recht van vereniging, het stakingsrecht of het recht tot uitsluiting.

| 2.7. | In de hierboven beschreven context merkt het EESC op dat de lidstaten en belanghebbenden van mening verschillen over de vraag of een Verdragshervorming om een protocol inzake sociale vooruitgang toe te voegen passend of noodzakelijk is. Dit blijkt bijvoorbeeld uit de verklaring van de Deense minister van Justitie Peter Hummelgaard: Tijdens ontmoetingen met mijn Europese collega’s en de Commissie heb ik herhaaldelijk gewezen op de langetermijnvisie van de regering in verband met de invoering van een sociaal protocol. De invoering van een sociaal protocol in de verdragen vereist een verdragswijziging. De regering denkt dat het nog te vroeg is om van start te gaan met een langdurig procedure voor een verdragswijziging, maar wel willen we concrete oplossingen aandragen voor de uitdagingen waarmee Europese burgers en bedrijven worden geconfronteerd
   (10). |
| --- | --- |

2.7.

In de hierboven beschreven context merkt het EESC op dat de lidstaten en belanghebbenden van mening verschillen over de vraag of een Verdragshervorming om een protocol inzake sociale vooruitgang toe te voegen passend of noodzakelijk is. Dit blijkt bijvoorbeeld uit de verklaring van de Deense minister van Justitie Peter Hummelgaard: Tijdens ontmoetingen met mijn Europese collega’s en de Commissie heb ik herhaaldelijk gewezen op de langetermijnvisie van de regering in verband met de invoering van een sociaal protocol. De invoering van een sociaal protocol in de verdragen vereist een verdragswijziging. De regering denkt dat het nog te vroeg is om van start te gaan met een langdurig procedure voor een verdragswijziging, maar wel willen we concrete oplossingen aandragen voor de uitdagingen waarmee Europese burgers en bedrijven worden geconfronteerd
   (10).

| 2.8. | Het EESC wijst erop dat de problemen in het kader van de arresten Viking, Laval en Rüffert in 2007-2008 werden opgelost met de herziening van de detacheringsrichtlijn in 2018. Aangezien in de herziene detacheringsrichtlijn het beginsel van gelijk loon voor gelijk werk op dezelfde werkplek is opgenomen, zou het in een situatie die vergelijkbaar is met de situatie uit de arresten Viking en Laval legitiem zijn dat werknemers gebruikmaken van hun recht om collectieve actie te voeren om hetzelfde loon als lokale werknemers te eisen. |
| --- | --- |

2.8.

Het EESC wijst erop dat de problemen in het kader van de arresten Viking, Laval en Rüffert in 2007-2008 werden opgelost met de herziening van de detacheringsrichtlijn in 2018. Aangezien in de herziene detacheringsrichtlijn het beginsel van gelijk loon voor gelijk werk op dezelfde werkplek is opgenomen, zou het in een situatie die vergelijkbaar is met de situatie uit de arresten Viking en Laval legitiem zijn dat werknemers gebruikmaken van hun recht om collectieve actie te voeren om hetzelfde loon als lokale werknemers te eisen.

| 2.9. | Tijdens de Conferentie over de toekomst van Europa werd het verzoek om een protocol inzake sociale vooruitgang op te nemen in de verdragen opnieuw op tafel gelegd. In dit verband wijst het EESC erop dat de Raad er in zijn voorlopige technische beoordeling van de Conferentie op wijst dat het evenwicht tussen de sociale rechten en de vier economische vrijheden (artikelen 3 VEU en 9, 151 en 153 VWEU) reeds gewaarborgd wordt. Het EESC is het volledig eens met dit standpunt en acht het niet nodig de verdragen te herzien om het protocol inzake sociale vooruitgang tot stand te brengen. |
| --- | --- |

2.9.

Tijdens de Conferentie over de toekomst van Europa werd het verzoek om een protocol inzake sociale vooruitgang op te nemen in de verdragen opnieuw op tafel gelegd. In dit verband wijst het EESC erop dat de Raad er in zijn voorlopige technische beoordeling van de Conferentie op wijst dat het evenwicht tussen de sociale rechten en de vier economische vrijheden (artikelen 3 VEU en 9, 151 en 153 VWEU) reeds gewaarborgd wordt. Het EESC is het volledig eens met dit standpunt en acht het niet nodig de verdragen te herzien om het protocol inzake sociale vooruitgang tot stand te brengen.

| 2.10. | Het EESC beschouwt dit advies als een gelegenheid om opnieuw te bevestigen wat in artikel 3, lid 3, VEU te lezen staat, namelijk dat de EU een interne markt tot stand moet brengen en zich moet inzetten voor de duurzame ontwikkeling van Europa op basis van een evenwichtige economische groei en “een sociale markteconomie met een groot concurrentievermogen die gericht is op volledige werkgelegenheid en sociale vooruitgang”. |
| --- | --- |

2.10.

Het EESC beschouwt dit advies als een gelegenheid om opnieuw te bevestigen wat in artikel 3, lid 3, VEU te lezen staat, namelijk dat de EU een interne markt tot stand moet brengen en zich moet inzetten voor de duurzame ontwikkeling van Europa op basis van een evenwichtige economische groei en “een sociale markteconomie met een groot concurrentievermogen die gericht is op volledige werkgelegenheid en sociale vooruitgang”.

| 2.11. | Het voorstel om het protocol inzake sociale vooruitgang in de Verdragen op te nemen zou de aard en de werking van onze sociale markteconomie van de EU veranderen door de voorrang van sociale rechten boven economische vrijheden in te voeren. In het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie is daarentegen de juiste benadering gevolgd door de sociale rechten en economische vrijheden als onderdeel van hetzelfde instrument met dezelfde juridische waarde te beschermen. Algemene voorrang verlenen aan sociale rechten boven economische vrijheden zou even verkeerd zijn als het omgekeerde geval. |
| --- | --- |

2.11.

Het voorstel om het protocol inzake sociale vooruitgang in de Verdragen op te nemen zou de aard en de werking van onze sociale markteconomie van de EU veranderen door de voorrang van sociale rechten boven economische vrijheden in te voeren. In het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie is daarentegen de juiste benadering gevolgd door de sociale rechten en economische vrijheden als onderdeel van hetzelfde instrument met dezelfde juridische waarde te beschermen. Algemene voorrang verlenen aan sociale rechten boven economische vrijheden zou even verkeerd zijn als het omgekeerde geval.

| 2.12. | Het EESC benadrukt dat het in de Verdragen bestaande evenwicht tussen sociale rechten en economische vrijheden moet worden gehandhaafd, zonder dat er tussen beide een hiërarchie wordt gecreëerd. Zoals bijvoorbeeld in de zaak Laval (11) is opgemerkt, is de bescherming van de grondrechten weliswaar een legitiem belang dat in beginsel een beperking van de door het Verdrag gewaarborgde fundamentele vrijheden, zoals de vrijheid van vestiging of het vrij verrichten van diensten, kan rechtvaardigen, maar valt de uitoefening van de grondrechten niet buiten de werkingssfeer van de bepalingen van de Verdragen en moet deze uitoefening met inachtneming van het evenredigheidsbeginsel (12) in overeenstemming worden gebracht. |
| --- | --- |

2.12.

Het EESC benadrukt dat het in de Verdragen bestaande evenwicht tussen sociale rechten en economische vrijheden moet worden gehandhaafd, zonder dat er tussen beide een hiërarchie wordt gecreëerd. Zoals bijvoorbeeld in de zaak Laval (11) is opgemerkt, is de bescherming van de grondrechten weliswaar een legitiem belang dat in beginsel een beperking van de door het Verdrag gewaarborgde fundamentele vrijheden, zoals de vrijheid van vestiging of het vrij verrichten van diensten, kan rechtvaardigen, maar valt de uitoefening van de grondrechten niet buiten de werkingssfeer van de bepalingen van de Verdragen en moet deze uitoefening met inachtneming van het evenredigheidsbeginsel (12) in overeenstemming worden gebracht.

| 2.13. | Het toekennen van voorrang aan fundamentele sociale rechten boven de economische vrijheden van de interne markt door toevoeging van het protocol inzake sociale vooruitgang aan de Verdragen heeft tot doel de fundamentele beginselen waarop de EU is gegrondvest, te wijzigen en komt er tevens op neer dat de fundamentele basis van onze economie, die de EU en haar lidstaten welvaart en welzijn heeft gebracht, wordt aangetast. Een dergelijk protocol zou dus de basis voor sociale vooruitgang op losse schroeven kunnen zetten. In plaats van dat de EU met een protocol inzake sociale vooruitgang komt dat het evenwicht tussen economische vrijheden en sociale rechten zou verstoren en zou botsen met welomschreven EU- en nationale bevoegdheden, is het van belang vooruitgang te boeken met het oog op een gedeeld begrip van de toegevoegde waarde van de EU op het gebied van werkgelegenheid en sociaal beleid. |
| --- | --- |

2.13.

Het toekennen van voorrang aan fundamentele sociale rechten boven de economische vrijheden van de interne markt door toevoeging van het protocol inzake sociale vooruitgang aan de Verdragen heeft tot doel de fundamentele beginselen waarop de EU is gegrondvest, te wijzigen en komt er tevens op neer dat de fundamentele basis van onze economie, die de EU en haar lidstaten welvaart en welzijn heeft gebracht, wordt aangetast. Een dergelijk protocol zou dus de basis voor sociale vooruitgang op losse schroeven kunnen zetten. In plaats van dat de EU met een protocol inzake sociale vooruitgang komt dat het evenwicht tussen economische vrijheden en sociale rechten zou verstoren en zou botsen met welomschreven EU- en nationale bevoegdheden, is het van belang vooruitgang te boeken met het oog op een gedeeld begrip van de toegevoegde waarde van de EU op het gebied van werkgelegenheid en sociaal beleid.

| 2.14. | Het Europees economisch en sociaal model is gebaseerd op de gedeelde overtuiging dat het bevorderen van werkgelegenheid, sociale vooruitgang en productiviteit van groot belang is; dit zijn immers de factoren die onmisbaar zijn voor duurzame en billijke economische groei waarvan iedereen profiteert (13). Er moet werk worden gemaakt van de doelstellingen op het gebied van werkgelegenheid en sociaal beleid in het kader van de huidige Verdragen en het bestaande wetgevings- en beleidskader op EU- en nationaal niveau, met volledige inachtneming van de autonomie van de sociale partners. |
| --- | --- |

2.14.

Het Europees economisch en sociaal model is gebaseerd op de gedeelde overtuiging dat het bevorderen van werkgelegenheid, sociale vooruitgang en productiviteit van groot belang is; dit zijn immers de factoren die onmisbaar zijn voor duurzame en billijke economische groei waarvan iedereen profiteert (13). Er moet werk worden gemaakt van de doelstellingen op het gebied van werkgelegenheid en sociaal beleid in het kader van de huidige Verdragen en het bestaande wetgevings- en beleidskader op EU- en nationaal niveau, met volledige inachtneming van de autonomie van de sociale partners.

| 2.15. | Het is van essentieel belang dat de EU zich zo blijft ontwikkelen dat de economische en sociale problemen op geïntegreerde wijze worden aangepakt. Dit is nodig om positieve resultaten te bereiken voor burgers, werknemers, bedrijven en de samenleving als geheel. In de toekomst moet worden gezorgd voor goed doordachte en evenwichtige beleidsdebatten over de economische en sociale dimensies van de EU. Het feit dat de economische ontwikkeling in de lidstaten heterogeen is, verdient ook meer aandacht in de Europese debatten over de sociale dimensie, zodat realistische verwachtingen kunnen worden gewekt en vooruitgang kan worden geboekt op het gebied van Europese economische en sociale convergentie. |
| --- | --- |

2.15.

Het is van essentieel belang dat de EU zich zo blijft ontwikkelen dat de economische en sociale problemen op geïntegreerde wijze worden aangepakt. Dit is nodig om positieve resultaten te bereiken voor burgers, werknemers, bedrijven en de samenleving als geheel. In de toekomst moet worden gezorgd voor goed doordachte en evenwichtige beleidsdebatten over de economische en sociale dimensies van de EU. Het feit dat de economische ontwikkeling in de lidstaten heterogeen is, verdient ook meer aandacht in de Europese debatten over de sociale dimensie, zodat realistische verwachtingen kunnen worden gewekt en vooruitgang kan worden geboekt op het gebied van Europese economische en sociale convergentie.

| 2.16. | Hoewel we streven naar sociale vooruitgang, moeten we ook erkennen dat er situaties zijn waarin maatregelen moeten worden genomen om economische en begrotingssituaties op nationaal niveau het hoofd te bieden om ernstige verstoringen op de arbeidsmarkt en in de economische ontwikkeling op middellange termijn te voorkomen. Dit kan in sommige gevallen leiden tot een uitholling van de sociale rechten. Hoewel verlaging van het niveau van sociale normen niet het hoofddoel is, moeten de nationale regeringen soms gebruik kunnen maken van dit instrument om nog ergere gevolgen van economische en budgettaire neergang te voorkomen. |
| --- | --- |

2.16.

Hoewel we streven naar sociale vooruitgang, moeten we ook erkennen dat er situaties zijn waarin maatregelen moeten worden genomen om economische en begrotingssituaties op nationaal niveau het hoofd te bieden om ernstige verstoringen op de arbeidsmarkt en in de economische ontwikkeling op middellange termijn te voorkomen. Dit kan in sommige gevallen leiden tot een uitholling van de sociale rechten. Hoewel verlaging van het niveau van sociale normen niet het hoofddoel is, moeten de nationale regeringen soms gebruik kunnen maken van dit instrument om nog ergere gevolgen van economische en budgettaire neergang te voorkomen.

| 2.17. | In plaats van te proberen de problemen op de arbeidsmarkt op Europees niveau over de hele linie op te lossen, is de belangrijkste taak van de EU het verstrekken van informatie, mogelijke oplossingen, stimulansen en knowhow om de lidstaten en de sociale partners te helpen beleid te ontwerpen, uit te voeren en te evalueren dat daadwerkelijk iets doet aan de structurele uitdagingen op de arbeidsmarkt waarmee zij worden geconfronteerd, op een voor hun samenlevingen begrijpelijke en aanvaardbare wijze. |
| --- | --- |

2.17.

In plaats van te proberen de problemen op de arbeidsmarkt op Europees niveau over de hele linie op te lossen, is de belangrijkste taak van de EU het verstrekken van informatie, mogelijke oplossingen, stimulansen en knowhow om de lidstaten en de sociale partners te helpen beleid te ontwerpen, uit te voeren en te evalueren dat daadwerkelijk iets doet aan de structurele uitdagingen op de arbeidsmarkt waarmee zij worden geconfronteerd, op een voor hun samenlevingen begrijpelijke en aanvaardbare wijze.

| 2.18. | Besluiten inzake sociaal beleid moeten zo dicht mogelijk bij de burgers van de Unie worden genomen, met volledige inachtneming van de bevoegdheden van de lidstaten en de sociale partners. Met name op de arbeidsmarkt worden veel beslissingen het best genomen door of zo dicht mogelijk bij de betrokken werkgever en werknemers. |
| --- | --- |

2.18.

Besluiten inzake sociaal beleid moeten zo dicht mogelijk bij de burgers van de Unie worden genomen, met volledige inachtneming van de bevoegdheden van de lidstaten en de sociale partners. Met name op de arbeidsmarkt worden veel beslissingen het best genomen door of zo dicht mogelijk bij de betrokken werkgever en werknemers.

| 2.19. | In dit verband is het onlangs gepubliceerde initiatief (14) voor de sociale dialoog in de EU een stap in de goede richting, aangezien het de weg kan plaveien naar sterkere organisaties van de sociale partners waar dit in de EU nodig is, en de sociale partners meer ruimte kan bieden om autonoom te onderhandelen op de passende niveaus in de lidstaten, met de steun van hun nationale regeringen. |
| --- | --- |

2.19.

In dit verband is het onlangs gepubliceerde initiatief (14) voor de sociale dialoog in de EU een stap in de goede richting, aangezien het de weg kan plaveien naar sterkere organisaties van de sociale partners waar dit in de EU nodig is, en de sociale partners meer ruimte kan bieden om autonoom te onderhandelen op de passende niveaus in de lidstaten, met de steun van hun nationale regeringen.

| 2.20. | Voorts is het belangrijk om zich aan te passen aan de verschillende manieren waarop de lidstaten maatregelen op het gebied van sociaal beleid prioriteren en vormgeven in het licht van diepgewortelde constitutionele structuren, politieke keuzes, beleidsbenaderingen en culturele tradities in de lidstaten. Daarom moet het subsidiariteitsbeginsel, zoals vastgelegd in het Verdrag, in de beleidsoriëntatie centraal blijven staan. |
| --- | --- |

2.20.

Voorts is het belangrijk om zich aan te passen aan de verschillende manieren waarop de lidstaten maatregelen op het gebied van sociaal beleid prioriteren en vormgeven in het licht van diepgewortelde constitutionele structuren, politieke keuzes, beleidsbenaderingen en culturele tradities in de lidstaten. Daarom moet het subsidiariteitsbeginsel, zoals vastgelegd in het Verdrag, in de beleidsoriëntatie centraal blijven staan.

| 2.21. | In het kader hiervan is het van essentieel belang te erkennen dat de EU van andere aard is dan internationale organisaties zoals de Raad van Europa en de Internationale Arbeidsorganisatie. Daarom is het geen relevante benchmark om de kaders van deze internationale organisaties te gebruiken als uitgangspunt voor de uitvoering in de EU. De EU moet met beleid komen dat nauw aansluit bij haar eigen specifieke aard. Tegelijkertijd maken volgens artikel 6, lid 3, van het VEU, de grondrechten, als gewaarborgd door het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, en voortvloeiend uit de gemeenschappelijke constitutionele tradities van de lidstaten, als algemene beginselen deel uit van het recht van de Unie. |
| --- | --- |

2.21.

In het kader hiervan is het van essentieel belang te erkennen dat de EU van andere aard is dan internationale organisaties zoals de Raad van Europa en de Internationale Arbeidsorganisatie. Daarom is het geen relevante benchmark om de kaders van deze internationale organisaties te gebruiken als uitgangspunt voor de uitvoering in de EU. De EU moet met beleid komen dat nauw aansluit bij haar eigen specifieke aard. Tegelijkertijd maken volgens artikel 6, lid 3, van het VEU, de grondrechten, als gewaarborgd door het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, en voortvloeiend uit de gemeenschappelijke constitutionele tradities van de lidstaten, als algemene beginselen deel uit van het recht van de Unie.

Motivering

Deze tekst omvat een wijzigingsvoorstel dat een standpunt verwoordt dat over het geheel genomen afwijkt van het door de afdeling gepresenteerde advies en wordt daarom als tegenadvies beschouwd. Het voorstel zet uiteen waarom het EESC het niet nodig acht de Verdragen te herzien om een protocol inzake sociale vooruitgang tot stand te brengen. In plaats van dat de EU met een protocol inzake sociale vooruitgang komt dat het evenwicht tussen economische vrijheden en sociale rechten zou verstoren en zou botsen met welomschreven nationale bevoegdheden, is het van belang vooruitgang te boeken met het oog op een gedeeld begrip van de toegevoegde waarde van de EU op het gebied van werkgelegenheid en sociaal beleid.

Stemuitslag:

| Vóór: | 101 |
| --- | --- |
| Tegen: | 133 |
| Onthoudingen: | 7 |

Vóór:

101

Tegen:

133

Onthoudingen:

7

---

(1)  Bijdrage van het EESC aan de sociale top van Porto, punt 7.

(2)

| “1. | Hoe staat het EESC tegenover dit voorstel, nu de huidige voorzitter van de Europese Commissie in haar laatste EU-toespraak de mogelijkheid heeft geopperd om de hervorming van de verdragen te bespreken? |
| --- | --- |

“1.

| 2. | Acht het EESC het opportuun en nuttig voor de verwezenlijking van dit voorstel om dit streven op de agenda van het Spaanse voorzitterschap te zetten? |
| --- | --- |

2.

| 3. | Zo ja, welke bevoegdheidsniveaus zouden zich dan hiermee moeten bezighouden (Europese Top, raad van ministers van Sociale Zaken, deskundigenniveau, technisch niveau)?” |
| --- | --- |

3.

(3)  Oorspronkelijk voorgesteld in 2008 en bijgewerkt in 2022.

3

(4)  Verslag over het eindresultaat.

4

(5)  https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2022-0244_NL.html

5

(6)  EVV-voorstel voor een protocol inzake sociale vooruitgang, bijgewerkt in 2022.

6

(7)  Verslag over de gezamenlijke werkzaamheden van de Europese sociale partners m.b.t. de arresten van het HvJ in de zaken Viking, Laval, Rüffert en Luxemburg.

7

(8)  Voorstel voor een verordening van de Raad betreffende de uitoefening van het recht om collectieve actie te voeren in de context van de vrijheid van vestiging en de vrijheid van dienstverrichting.

8

(9)  Twaalf van de 40 nationale parlementen of kamers (19 van de 54 toegewezen stemmen) waren van mening dat de inhoud van het voorstel niet in overeenstemming was met het subsidiariteitsbeginsel. Uiteindelijk heeft de Commissie haar voorstel ingetrokken.

9

(10)  Tijdens een bespreking in de commissie EU-aangelegenheden van het Deense parlement.

10

(11)  Zaak C/341/05, punten 91 en 93.

11

(12)  Krachtens het evenredigheidsbeginsel mogen de inhoud en de vorm van het optreden van de Unie niet verdergaan dan wat nodig is om de doelstellingen van de Verdragen te verwezenlijken.

12

(13)  
  PB C 125 van 21.4.2017, blz. 10, paragraaf 2.6.

13

(14)  Zie ook het EESC-advies over Versterking van de sociale dialoog (nog niet gepubliceerd in het PB).

14

Versterking van de sociale dialoog

---

| 18.8.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 293/68 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 293/68

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over samenwerking op het gebied van jeugdzaken

(verkennend advies op verzoek van het Spaanse voorzitterschap van de Raad)

(2023/C 293/10)

| Rapporteur: | Nicoletta MERLO |
| --- | --- |

Rapporteur:

Nicoletta MERLO

Nicoletta MERLO

| Raadpleging door het Spaanse voorzitterschap van de Raad | Brief van 8.12.2022 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie
  Verkennend advies |
| Bevoegde afdeling | Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de afdeling | 31.5.2023 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 15.6.2023 |
| Zitting nr. | 579 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 224/3/10 |

Raadpleging door het Spaanse voorzitterschap van de Raad

Brief van 8.12.2022

Rechtsgrond

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Verkennend advies

Bevoegde afdeling

Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de afdeling

31.5.2023

Goedkeuring door de voltallige vergadering

15.6.2023

Zitting nr.

579

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

224/3/10

1.   Conclusies en aanbevelingen

Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Volgens het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) kan de EU-strategie voor jongeren alleen met succes worden uitgevoerd en in alle lidstaten een referentiekader vormen voor de bevordering van de agenda voor jongeren als er nauwkeurige en actuele gegevens beschikbaar zijn. Dit zal het ook mogelijk maken de asymmetrische impact van crises zoals COVID-19 (1) en de impact van beleidsmaatregelen op jongeren (2) te monitoren en te beoordelen en goede praktijken in kaart te brengen die rechtstreeks en uitsluitend gericht zijn op jongeren of een aanzienlijke impact op hen hebben. |
| --- | --- |

1.1.

Volgens het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) kan de EU-strategie voor jongeren alleen met succes worden uitgevoerd en in alle lidstaten een referentiekader vormen voor de bevordering van de agenda voor jongeren als er nauwkeurige en actuele gegevens beschikbaar zijn. Dit zal het ook mogelijk maken de asymmetrische impact van crises zoals COVID-19 (1

2

| 1.2. | Het EESC is ingenomen met de voortdurende verbeteringen in de EU-jongerendialoog en acht het van cruciaal belang dat deze dialoog wordt versterkt en dat organisaties die jongeren vertegenwoordigen op een constructieve manier bij het beleidsvormingsproces worden betrokken. Er moet erkenning zijn voor de rol van jongeren en terdege rekening worden gehouden met de nieuwe manieren waarop jongeren zich vandaag inzetten, debatteren en in actie komen, vaak via het gebruik van technologie en sociale media. |
| --- | --- |

1.2.

Het EESC is ingenomen met de voortdurende verbeteringen in de EU-jongerendialoog en acht het van cruciaal belang dat deze dialoog wordt versterkt en dat organisaties die jongeren vertegenwoordigen op een constructieve manier bij het beleidsvormingsproces worden betrokken. Er moet erkenning zijn voor de rol van jongeren en terdege rekening worden gehouden met de nieuwe manieren waarop jongeren zich vandaag inzetten, debatteren en in actie komen, vaak via het gebruik van technologie en sociale media.

| 1.3. | De EU-jongerendialoog moet nauw aansluiten bij de agenda van de EU. Evenementen zoals “Jouw Europa, jouw mening!” en het Europees Jongerenevenement moeten beter in de EU-jongerendialoog geïntegreerd worden. Jongerenorganisaties en -netwerken die eraan bijdragen, moeten financieel beter worden ondersteund en dat op de langere termijn. |
| --- | --- |

1.3.

De EU-jongerendialoog moet nauw aansluiten bij de agenda van de EU. Evenementen zoals “Jouw Europa, jouw mening!” en het Europees Jongerenevenement moeten beter in de EU-jongerendialoog geïntegreerd worden. Jongerenorganisaties en -netwerken die eraan bijdragen, moeten financieel beter worden ondersteund en dat op de langere termijn.

| 1.4. | Om de deelname van jongeren aan de politiek te vergroten, wil het EESC graag met het komende voorzitterschapstrio (ES-BE-HU) samenwerken aan strategieën om kiezers die voor het eerst gaan stemmen te activeren en ervoor te zorgen dat er een grotere opkomst is onder jongeren in heel Europa en dat ze zich ook meer kandidaat gaan stellen. |
| --- | --- |

1.4.

Om de deelname van jongeren aan de politiek te vergroten, wil het EESC graag met het komende voorzitterschapstrio (ES-BE-HU) samenwerken aan strategieën om kiezers die voor het eerst gaan stemmen te activeren en ervoor te zorgen dat er een grotere opkomst is onder jongeren in heel Europa en dat ze zich ook meer kandidaat gaan stellen.

| 1.5. | Het EESC is vastbesloten de sociale dialoog te versterken in overeenstemming met het voorstel van de Europese Commissie ter versterking van de sociale dialoog in de EU. Met betrekking tot de sociale dialoog en collectieve onderhandelingen moet de capaciteitsopbouw van de sociale partners beter ondersteund worden, met name onder jonge leden. |
| --- | --- |

1.5.

Het EESC is vastbesloten de sociale dialoog te versterken in overeenstemming met het voorstel van de Europese Commissie ter versterking van de sociale dialoog in de EU. Met betrekking tot de sociale dialoog en collectieve onderhandelingen moet de capaciteitsopbouw van de sociale partners beter ondersteund worden, met name onder jonge leden.

| 1.6. | Het EESC acht het van essentieel belang dat alle wetten, juridisch bindende besluiten, beleidsmaatregelen, strategieën, programma’s en overheidsinvesteringen van de lidstaten worden onderworpen aan een jeugdtest-raadpleging en een effectbeoordeling, en dat hiervoor beleid wordt uitgestippeld en oplossingen worden voorgesteld zodat schendingen van rechten en discriminatie van jongeren worden voorkomen. |
| --- | --- |

1.6.

Het EESC acht het van essentieel belang dat alle wetten, juridisch bindende besluiten, beleidsmaatregelen, strategieën, programma’s en overheidsinvesteringen van de lidstaten worden onderworpen aan een jeugdtest-raadpleging en een effectbeoordeling, en dat hiervoor beleid wordt uitgestippeld en oplossingen worden voorgesteld zodat schendingen van rechten en discriminatie van jongeren worden voorkomen.

| 1.7. | Met het oog op het slechten van economische belemmeringen moeten de EU en de lidstaten prioriteit geven aan zowel de integratie van jongeren op de arbeidsmarkt door middel van kwalitatief hoogwaardige banen als het verbeteren van het bereiken van NEET’s (jongeren die geen werk hebben en geen onderwijs of opleiding volgen). |
| --- | --- |

1.7.

Met het oog op het slechten van economische belemmeringen moeten de EU en de lidstaten prioriteit geven aan zowel de integratie van jongeren op de arbeidsmarkt door middel van kwalitatief hoogwaardige banen als het verbeteren van het bereiken van NEET’s (jongeren die geen werk hebben en geen onderwijs of opleiding volgen).

| 1.8. | Onder verwijzing naar het Europees Jaar van de Vaardigheden benadrukt het EESC het belang van een leven lang leren en de behoefte aan transversale vaardigheden. Jongeren moeten financiële geletterdheid, kennis van de rechten van werknemers en ondernemersvaardigheden verwerven. Er moet meer aandacht worden besteed aan het bevorderen van digitale en STEM-vaardigheden, vooral bij meisjes. |
| --- | --- |

1.8.

Onder verwijzing naar het Europees Jaar van de Vaardigheden benadrukt het EESC het belang van een leven lang leren en de behoefte aan transversale vaardigheden. Jongeren moeten financiële geletterdheid, kennis van de rechten van werknemers en ondernemersvaardigheden verwerven. Er moet meer aandacht worden besteed aan het bevorderen van digitale en STEM-vaardigheden, vooral bij meisjes.

| 1.9. | Met het oog op het bevorderen van de geestelijke gezondheid en het bestrijden van geweld en pesterij is het belangrijk dat adolescenten sociaal-emotionele vaardigheden verwerven en gratis psychologische en sociale steun krijgen op school en in andere grote groepen. Een Europees Jaar van de geestelijke gezondheid zou kunnen helpen om het publiek bewuster te maken van dergelijke kwesties. |
| --- | --- |

1.9.

Met het oog op het bevorderen van de geestelijke gezondheid en het bestrijden van geweld en pesterij is het belangrijk dat adolescenten sociaal-emotionele vaardigheden verwerven en gratis psychologische en sociale steun krijgen op school en in andere grote groepen. Een Europees Jaar van de geestelijke gezondheid zou kunnen helpen om het publiek bewuster te maken van dergelijke kwesties.

| 1.10. | Voor het verkrijgen van een betere psychische en lichamelijke gezondheid acht het EESC het van belang dat alle jongeren de kans krijgen om te sporten en deel te nemen aan de samenleving en aan culturele activiteiten. |
| --- | --- |

1.10.

Voor het verkrijgen van een betere psychische en lichamelijke gezondheid acht het EESC het van belang dat alle jongeren de kans krijgen om te sporten en deel te nemen aan de samenleving en aan culturele activiteiten.

| 1.11. | Het EESC acht het van cruciaal belang om jongeren te helpen met de kosten van huisvesting en om een volkshuisvestingsbeleid te bevorderen waarmee hun de toegang tot fatsoenlijke huisvesting wordt gegarandeerd, dat hen aanmoedigt zelfstandig te gaan wonen en hen ondersteunt bij het plannen van hun gezinsleven. De lidstaten moeten meer werk maken van de uitvoering van de richtlijn betreffende het evenwicht tussen werk en privéleven, met name wat betreft de beschikbaarheid en toegankelijkheid van kinderopvang en andere faciliteiten die voor jonge gezinnen van essentieel belang zijn. |
| --- | --- |

1.11.

Het EESC acht het van cruciaal belang om jongeren te helpen met de kosten van huisvesting en om een volkshuisvestingsbeleid te bevorderen waarmee hun de toegang tot fatsoenlijke huisvesting wordt gegarandeerd, dat hen aanmoedigt zelfstandig te gaan wonen en hen ondersteunt bij het plannen van hun gezinsleven. De lidstaten moeten meer werk maken van de uitvoering van de richtlijn betreffende het evenwicht tussen werk en privéleven, met name wat betreft de beschikbaarheid en toegankelijkheid van kinderopvang en andere faciliteiten die voor jonge gezinnen van essentieel belang zijn.

| 1.12. | Het EESC pleit voor een grotere betrokkenheid van jongeren bij klimaatactie en milieukwesties en benadrukt het belang van de ontwikkeling van vaardigheden op deze gebieden. |
| --- | --- |

1.12.

Het EESC pleit voor een grotere betrokkenheid van jongeren bij klimaatactie en milieukwesties en benadrukt het belang van de ontwikkeling van vaardigheden op deze gebieden.

| 1.13. | Het EESC roept de EU en haar lidstaten op om terdege rekening te houden met het verband tussen klimaatproblemen en geestelijke gezondheid onder jongeren, en om het onderzoek en de respons van de overheid op het gebied van klimaatmaatregelen te versterken. |
| --- | --- |

1.13.

Het EESC roept de EU en haar lidstaten op om terdege rekening te houden met het verband tussen klimaatproblemen en geestelijke gezondheid onder jongeren, en om het onderzoek en de respons van de overheid op het gebied van klimaatmaatregelen te versterken.

| 1.14. | In het kader van de bovengenoemde onderwerpen is het belangrijk zich bewust te zijn van gemarginaliseerde jongeren en een intersectionele benadering te hanteren, met aandacht voor gender, etniciteit, handicap enz. |
| --- | --- |

1.14.

In het kader van de bovengenoemde onderwerpen is het belangrijk zich bewust te zijn van gemarginaliseerde jongeren en een intersectionele benadering te hanteren, met aandacht voor gender, etniciteit, handicap enz.

2.   Achtergrond

Achtergrond

| 2.1. | De EU heeft sinds 2002 een samenwerkingsprogramma in het kader van het EU-jeugdbeleid, gebaseerd op de beginselen van actieve participatie en gelijke toegang tot kansen (3).
  In december 2018 heeft de Raad van de Europese Unie de EU-strategie voor jongeren 2019-2027 aangenomen (4). Dit vormt een kader van doelstellingen, beginselen, prioriteiten en maatregelen voor samenwerking in jeugdbeleid voor alle belanghebbenden, met inachtneming van ieders bevoegdheden en van het subsidiariteitsbeginsel (5). De uitvoering ervan en van de 11 jeugddoelstellingen wordt mogelijk gemaakt door de regelmatige EU-jongerendialoog (6). Dit is een mechanisme voor de dialoog tussen jongeren en beleidsmakers op zowel nationaal als EU-niveau. Dit proces moet worden aangescherpt en de aanbevelingen van de EU-jongerendialoog moeten worden uitgevoerd, zelfs op nationaal niveau. |
| --- | --- |

2.1.

De EU heeft sinds 2002 een samenwerkingsprogramma in het kader van het EU-jeugdbeleid, gebaseerd op de beginselen van actieve participatie en gelijke toegang tot kansen (3

In december 2018 heeft de Raad van de Europese Unie de EU-strategie voor jongeren 2019-2027 aangenomen (4). Dit vormt een kader van doelstellingen, beginselen, prioriteiten en maatregelen voor samenwerking in jeugdbeleid voor alle belanghebbenden, met inachtneming van ieders bevoegdheden en van het subsidiariteitsbeginsel (5). De uitvoering ervan en van de 11 jeugddoelstellingen wordt mogelijk gemaakt door de regelmatige EU-jongerendialoog (6). Dit is een mechanisme voor de dialoog tussen jongeren en beleidsmakers op zowel nationaal als EU-niveau. Dit proces moet worden aangescherpt en de aanbevelingen van de EU-jongerendialoog moeten worden uitgevoerd, zelfs op nationaal niveau.

4

5

6

| 2.2. | Het Spaanse voorzitterschap heeft het EESC daarom verzocht een verkennend advies op te stellen over de belangrijkste uitdagingen, problemen en moeilijkheden waarmee jonge Europeanen worden geconfronteerd, waarbij de nadruk ligt op wat hen ervan weerhoudt om een volwaardig en inclusief leven te leiden, met onbelemmerde uitoefening van hun grondrechten en gelijke kansen en vrij van alle negatieve gevolgen. |
| --- | --- |

2.2.

Het Spaanse voorzitterschap heeft het EESC daarom verzocht een verkennend advies op te stellen over de belangrijkste uitdagingen, problemen en moeilijkheden waarmee jonge Europeanen worden geconfronteerd, waarbij de nadruk ligt op wat hen ervan weerhoudt om een volwaardig en inclusief leven te leiden, met onbelemmerde uitoefening van hun grondrechten en gelijke kansen en vrij van alle negatieve gevolgen.

| 2.3. | Het EESC is van mening dat in de huidige en toekomstige EU-jongerenagenda aandacht moet worden besteed aan de belangrijkste uitdagingen, problemen en belemmeringen waarmee jonge Europeanen worden geconfronteerd (vastgesteld in de EU-jongerendialoog en Eurobarometer). Ook moet worden bepaald hoe de EU jongeren kan helpen om deze problemen te overwinnen. De EU moet de lidstaten aanmoedigen om de maatregelen kracht bij te zetten die rechtstreeks gericht zijn op het verminderen van ongelijkheid tussen de generaties en intergenerationele rechtvaardigheid bevorderen, door middel van sterke coördinatie- en toezichtsinstrumenten om de coherentie van het beleid te waarborgen (7). Daarnaast moeten de lidstaten ook sectoroverschrijdende maatregelen met een positief effect op jongeren versterken, omdat die in de eerste plaats gevolgen kunnen hebben voor jonge begunstigden (8) en de kloof tussen de generaties kunnen verkleinen (9). |
| --- | --- |

2.3.

Het EESC is van mening dat in de huidige en toekomstige EU-jongerenagenda aandacht moet worden besteed aan de belangrijkste uitdagingen, problemen en belemmeringen waarmee jonge Europeanen worden geconfronteerd (vastgesteld in de EU-jongerendialoog en Eurobarometer). Ook moet worden bepaald hoe de EU jongeren kan helpen om deze problemen te overwinnen. De EU moet de lidstaten aanmoedigen om de maatregelen kracht bij te zetten die rechtstreeks gericht zijn op het verminderen van ongelijkheid tussen de generaties en intergenerationele rechtvaardigheid bevorderen, door middel van sterke coördinatie- en toezichtsinstrumenten om de coherentie van het beleid te waarborgen (7

8

9

| 2.4. | Een ander aspect dat het EESC van fundamenteel belang acht, is het verzamelen van gegevens: het verkrijgen van op Europees en nationaal niveau toegankelijke en meetbare, naar kwaliteit uitgesplitste gegevens over jongeren is een eerste vereiste om de huidige situatie vanuit verschillende invalshoeken te analyseren, de te nemen maatregelen te evalueren en de effecten ervan te verifiëren. |
| --- | --- |

2.4.

Een ander aspect dat het EESC van fundamenteel belang acht, is het verzamelen van gegevens: het verkrijgen van op Europees en nationaal niveau toegankelijke en meetbare, naar kwaliteit uitgesplitste gegevens over jongeren is een eerste vereiste om de huidige situatie vanuit verschillende invalshoeken te analyseren, de te nemen maatregelen te evalueren en de effecten ervan te verifiëren.

3.   Algemene opmerkingen

Algemene opmerkingen

3.1.   Verbetering van de EU-jongerendialoog en jongerenparticipatie

Verbetering van de EU-jongerendialoog en jongerenparticipatie

| 3.1.1. | Jongeren hebben het recht om deel te nemen aan het uitstippelen van het jeugdbeleid en, meer in het algemeen, van alle beleidsmaatregelen. Het EESC is ingenomen met de voortdurende verbeteringen in de EU-jongerendialoog en acht het van cruciaal belang dat deze dialoog wordt versterkt en dat organisaties die jongeren vertegenwoordigen op een constructieve manier bij het beleidsvormingsproces worden betrokken, van beleidsbepaling tot tenuitvoerlegging, evaluatie en follow-up. Het is evenzeer van essentieel belang ervoor te zorgen dat gemarginaliseerde groepen jongeren hierbij worden betrokken en dat een intersectionele aanpak wordt gevolgd. Dit zal op alle niveaus zorgen voor een reële en doeltreffende samenwerking tussen jongeren en overheidsinstellingen. |
| --- | --- |

3.1.1.

Jongeren hebben het recht om deel te nemen aan het uitstippelen van het jeugdbeleid en, meer in het algemeen, van alle beleidsmaatregelen. Het EESC is ingenomen met de voortdurende verbeteringen in de EU-jongerendialoog en acht het van cruciaal belang dat deze dialoog wordt versterkt en dat organisaties die jongeren vertegenwoordigen op een constructieve manier bij het beleidsvormingsproces worden betrokken, van beleidsbepaling tot tenuitvoerlegging, evaluatie en follow-up. Het is evenzeer van essentieel belang ervoor te zorgen dat gemarginaliseerde groepen jongeren hierbij worden betrokken en dat een intersectionele aanpak wordt gevolgd. Dit zal op alle niveaus zorgen voor een reële en doeltreffende samenwerking tussen jongeren en overheidsinstellingen.

| 3.1.2. | De EU-jongerendialoog moet nauw aansluiten bij de agenda van de EU en bij evenementen zoals “Jouw Europa, jouw mening!” en het Europees Jongerenevenement moet beter in de EU-jongerendialoog geïntegreerd worden. |
| --- | --- |

3.1.2.

De EU-jongerendialoog moet nauw aansluiten bij de agenda van de EU en bij evenementen zoals “Jouw Europa, jouw mening!” en het Europees Jongerenevenement moet beter in de EU-jongerendialoog geïntegreerd worden.

| 3.1.3. | Het EESC dringt aan op betere en langdurige financiële steun voor jongerenorganisaties en -netwerken die aan de EU-jongerendialoog bijdragen en/of EU-waarden zoals actief burgerschap uitdragen. |
| --- | --- |

3.1.3.

Het EESC dringt aan op betere en langdurige financiële steun voor jongerenorganisaties en -netwerken die aan de EU-jongerendialoog bijdragen en/of EU-waarden zoals actief burgerschap uitdragen.

| 3.1.4. | Het EESC acht het absoluut noodzakelijk dat de Europese, nationale en lokale instellingen het belang van alle soorten jongerenorganisaties en hun rol erkennen. Het is ook van cruciaal belang dat terdege rekening wordt gehouden met de nieuwe, vaak informele manieren waarop jongeren zich vandaag inzetten, debatteren en in actie komen, vaak via het gebruik van technologie en sociale media. |
| --- | --- |

3.1.4.

Het EESC acht het absoluut noodzakelijk dat de Europese, nationale en lokale instellingen het belang van alle soorten jongerenorganisaties en hun rol erkennen. Het is ook van cruciaal belang dat terdege rekening wordt gehouden met de nieuwe, vaak informele manieren waarop jongeren zich vandaag inzetten, debatteren en in actie komen, vaak via het gebruik van technologie en sociale media.

| 3.1.5. | Om ervoor te zorgen dat de jongere generatie actief kan participeren, acht het EESC het belangrijk dat sociale, economische en culturele belemmeringen voor volwaardige participatie in kaart gebracht en opgeheven worden, zeker voor de meest kwetsbare jongeren. Daarnaast moeten de EU en de lidstaten manieren vinden om jeugdwerk te financieren en de ruimte voor het maatschappelijk middenveld te behouden zodat jongeren in Europa hun recht op vrijheid van meningsuiting, informatie, vereniging, vreedzame vergadering en andere daarmee samenhangende vrijheden kunnen uitoefenen. |
| --- | --- |

3.1.5.

Om ervoor te zorgen dat de jongere generatie actief kan participeren, acht het EESC het belangrijk dat sociale, economische en culturele belemmeringen voor volwaardige participatie in kaart gebracht en opgeheven worden, zeker voor de meest kwetsbare jongeren. Daarnaast moeten de EU en de lidstaten manieren vinden om jeugdwerk te financieren en de ruimte voor het maatschappelijk middenveld te behouden zodat jongeren in Europa hun recht op vrijheid van meningsuiting, informatie, vereniging, vreedzame vergadering en andere daarmee samenhangende vrijheden kunnen uitoefenen.

| 3.1.6. | De jonge generatie blijkt pro-Europees te zijn, maar bij lokale, regionale, nationale en Europese verkiezingen is de opkomst van jongeren traditioneel zeer laag en stellen weinigen zich kandidaat. Het EESC wil graag met het komende voorzitterschapstrio (ES-BE-HU) samenwerken aan strategieën om kiezers die voor het eerst gaan stemmen te activeren en ervoor te zorgen dat er een grotere opkomst is onder jongeren in heel Europa en dat ze zich ook meer kandidaat gaan stellen. |
| --- | --- |

3.1.6.

De jonge generatie blijkt pro-Europees te zijn, maar bij lokale, regionale, nationale en Europese verkiezingen is de opkomst van jongeren traditioneel zeer laag en stellen weinigen zich kandidaat. Het EESC wil graag met het komende voorzitterschapstrio (ES-BE-HU) samenwerken aan strategieën om kiezers die voor het eerst gaan stemmen te activeren en ervoor te zorgen dat er een grotere opkomst is onder jongeren in heel Europa en dat ze zich ook meer kandidaat gaan stellen.

| 3.1.7. | Goede communicatie is essentieel om de jongere generatie te bereiken. Het EESC beveelt aan dat alle overheidsinstellingen toegankelijk en jeugdvriendelijk taalgebruik hanteren en de sociale media doeltreffender gebruiken om belangrijke informatie door te geven en hun beleid en strategieën bekend te maken. |
| --- | --- |

3.1.7.

Goede communicatie is essentieel om de jongere generatie te bereiken. Het EESC beveelt aan dat alle overheidsinstellingen toegankelijk en jeugdvriendelijk taalgebruik hanteren en de sociale media doeltreffender gebruiken om belangrijke informatie door te geven en hun beleid en strategieën bekend te maken.

| 3.1.8. | Het EESC is vastbesloten de sociale dialoog te versterken in overeenstemming met het voorstel van de Europese Commissie ter versterking van de sociale dialoog in de EU (januari 2023). Met betrekking tot de sociale dialoog en collectieve onderhandelingen, alsook de uitvoering van op EU-niveau gesloten autonome overeenkomsten tussen sociale partners, moet de capaciteitsopbouw van de sociale partners beter ondersteund worden, met name onder jonge leden. |
| --- | --- |

3.1.8.

Het EESC is vastbesloten de sociale dialoog te versterken in overeenstemming met het voorstel van de Europese Commissie ter versterking van de sociale dialoog in de EU (januari 2023). Met betrekking tot de sociale dialoog en collectieve onderhandelingen, alsook de uitvoering van op EU-niveau gesloten autonome overeenkomsten tussen sociale partners, moet de capaciteitsopbouw van de sociale partners beter ondersteund worden, met name onder jonge leden.

| 3.1.9. | Tegelijkertijd erkent het EESC de rol die andere maatschappelijke organisaties, zoals kamers van koophandel en industrie, spelen bij de ontwikkeling en actualisering van beroepsvaardigheden en de uitvoering van het beleid op het gebied van beroepsonderwijs en -opleiding en op andere gebieden. Sleutelcompetenties voor een actieve en doeltreffende deelname aan het maatschappelijk middenveld en aan de burgerdialoog kunnen ook in jongerenorganisaties worden verworven. |
| --- | --- |

3.1.9.

Tegelijkertijd erkent het EESC de rol die andere maatschappelijke organisaties, zoals kamers van koophandel en industrie, spelen bij de ontwikkeling en actualisering van beroepsvaardigheden en de uitvoering van het beleid op het gebied van beroepsonderwijs en -opleiding en op andere gebieden. Sleutelcompetenties voor een actieve en doeltreffende deelname aan het maatschappelijk middenveld en aan de burgerdialoog kunnen ook in jongerenorganisaties worden verworven.

| 3.1.10. | Het EESC wijst op het belang van nauwere samenwerking met maatschappelijke organisaties die jongeren vertegenwoordigen uit landen die tot de EU willen toetreden, met name de landen die bezig zijn met het toetredingstraject. De samenwerking moet ook capaciteitsopbouw en voortdurende uitwisseling van informatie omvatten. Jongeren zijn van cruciaal belang voor verdere Europese integratie, omdat zij de grootste voorstanders zijn van het EU-lidmaatschap. |
| --- | --- |

3.1.10.

Het EESC wijst op het belang van nauwere samenwerking met maatschappelijke organisaties die jongeren vertegenwoordigen uit landen die tot de EU willen toetreden, met name de landen die bezig zijn met het toetredingstraject. De samenwerking moet ook capaciteitsopbouw en voortdurende uitwisseling van informatie omvatten. Jongeren zijn van cruciaal belang voor verdere Europese integratie, omdat zij de grootste voorstanders zijn van het EU-lidmaatschap.

3.2.   De impact van het beleid op de generaties

De impact van het beleid op de generaties

| 3.2.1. | Het EESC acht het van essentieel belang dat alle wetten, juridisch bindende besluiten, beleidsmaatregelen, strategieën, programma’s en overheidsinvesteringen van de lidstaten worden onderworpen aan een jeugdtest-raadpleging en een effectbeoordeling, en dat hiervoor beleid (10) wordt uitgestippeld en oplossingen worden voorgesteld, zodat schendingen van rechten en discriminatie van jongeren in de mondiale economieën van een extreem vergrijzende samenleving (11) worden voorkomen (12). |
| --- | --- |

3.2.1.

Het EESC acht het van essentieel belang dat alle wetten, juridisch bindende besluiten, beleidsmaatregelen, strategieën, programma’s en overheidsinvesteringen van de lidstaten worden onderworpen aan een jeugdtest-raadpleging en een effectbeoordeling, en dat hiervoor beleid (10

11

12

| 3.2.2. | Op dit gebied zijn in Europa verschillende proefprojecten uitgevoerd die hebben geleid tot wetenschappelijke effectstudies, monitoringstudies (13) of zelfs evaluaties achteraf van wetsontwerpen voor jongeren. Twee Europese landen — Oostenrijk en Duitsland (14) — hebben evaluaties vooraf en achteraf uitgevoerd die bijzonder interessant zijn. |
| --- | --- |

3.2.2.

Op dit gebied zijn in Europa verschillende proefprojecten uitgevoerd die hebben geleid tot wetenschappelijke effectstudies, monitoringstudies (13

14

| 3.2.3. | Het EESC wijst op zijn advies over de EU-jeugdtest (15), waarin de Europese en nationale instellingen worden aangespoord om jongerenorganisaties op passende wijze bij het beleid te betrekken, maatregelen en mechanismen in te voeren om ervoor te zorgen dat het jongerenperspectief in aanmerking wordt genomen, en een systematische beoordeling van het effect van het beleid uit te voeren door de jongerentest volledig uit te voeren. |
| --- | --- |

3.2.3.

Het EESC wijst op zijn advies over de EU-jeugdtest (15

3.3.   Wegnemen van economische belemmeringen

Wegnemen van economische belemmeringen

| 3.3.1. | De jeugdwerkloosheid ligt nu wel lager dan vóór de COVID-19-pandemie (16), toch is het werk voor jongeren nog te vaak onzeker (17) (tijdelijke banen, werk op basis van vouchers, platformwerk, kluseconomie, collaboratief werk enz.). Dergelijke banen worden doorgaans slecht betaald en kennen onregelmatige werktijden en weinig tot geen sociale bescherming (betaald verlof, pensioen, ziekteverlof enz.). |
| --- | --- |

3.3.1.

De jeugdwerkloosheid ligt nu wel lager dan vóór de COVID-19-pandemie (16

17

| 3.3.2. | De integratie van jongeren op de arbeidsmarkt door middel van kwalitatief hoogwaardige banen en het verbeteren van het bereiken van NEET’s moet een prioriteit zijn voor de EU en de lidstaten. In dit verband dringt het EESC er bij het Spaanse voorzitterschap op aan rekening te houden met de eisen van jongeren in verband met de lopende wetgevingsdossiers die voor jonge Europeanen van bijzonder belang zijn: bindende maatregelen om kwalitatief hoogwaardige stages (18) te garanderen en de richtlijn betreffende de verbetering van de arbeidsvoorwaarden bij platformwerk, met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel en de autonomie van de sociale partners. |
| --- | --- |

3.3.2.

De integratie van jongeren op de arbeidsmarkt door middel van kwalitatief hoogwaardige banen en het verbeteren van het bereiken van NEET’s moet een prioriteit zijn voor de EU en de lidstaten. In dit verband dringt het EESC er bij het Spaanse voorzitterschap op aan rekening te houden met de eisen van jongeren in verband met de lopende wetgevingsdossiers die voor jonge Europeanen van bijzonder belang zijn: bindende maatregelen om kwalitatief hoogwaardige stages (18

| 3.3.3. | Het EESC dringt er bij de lidstaten op aan de fondsen in het kader van de nationale herstel- en veerkrachtplannen, ESF+ en andere bestaande fondsen aan te wenden voor het ontwikkelen van economische activiteiten, met name in kleine en middelgrote ondernemingen en in sectoren die van cruciaal belang zijn voor de strategische autonomie van Europa (zoals de dubbele transitie), voor het bevorderen van zelfstandige arbeid en ondernemerschap en voor het scheppen van volledige en productieve banen en het bijscholen van jongeren waar nodig, met speciale aandacht voor arbeidsovereenkomsten voor onbepaalde tijd en fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden die het risico op onzekere leef- en arbeidsomstandigheden beperken (19), rekening houdend met nationale rechtskaders en collectieve overeenkomsten. |
| --- | --- |

3.3.3.

Het EESC dringt er bij de lidstaten op aan de fondsen in het kader van de nationale herstel- en veerkrachtplannen, ESF+ en andere bestaande fondsen aan te wenden voor het ontwikkelen van economische activiteiten, met name in kleine en middelgrote ondernemingen en in sectoren die van cruciaal belang zijn voor de strategische autonomie van Europa (zoals de dubbele transitie), voor het bevorderen van zelfstandige arbeid en ondernemerschap en voor het scheppen van volledige en productieve banen en het bijscholen van jongeren waar nodig, met speciale aandacht voor arbeidsovereenkomsten voor onbepaalde tijd en fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden die het risico op onzekere leef- en arbeidsomstandigheden beperken (19

| 3.3.4. | Snelle veranderingen op de arbeidsmarkt, deels veroorzaakt door de groene en digitale transitie, maken duidelijk dat ervoor moet worden gezorgd dat onderwijs- en opleidingsprogramma’s en -kwalificaties actueel en relevant blijven voor de veranderende vaardigheidsbehoeften van werkgevers. Het is van cruciaal belang om zowel de vaardigheden te ontwikkelen die nodig zijn voor de groene en digitale transitie als bottom-upbenaderingen voor het actualiseren van curricula. Jongeren moeten worden toegerust met een reeks digitale, STEM (wetenschap, technologie, engineering en wiskunde)- en transversale vaardigheden en moeten leren zich aan te passen. Het versterken van digitale en STEM-vaardigheden is van vitaal belang voor effectieve gendergelijkheid, omdat daardoor meer vrouwen kunnen meedingen naar de banen van de toekomst en de loonkloof tussen mannen en vrouwen kan verkleinen. Gendergelijkheid moet deel uitmaken van de onderwijstrajecten en er moeten strategieën worden ontwikkeld en uitgevoerd die gendermainstreaming bevorderen. |
| --- | --- |

3.3.4.

Snelle veranderingen op de arbeidsmarkt, deels veroorzaakt door de groene en digitale transitie, maken duidelijk dat ervoor moet worden gezorgd dat onderwijs- en opleidingsprogramma’s en -kwalificaties actueel en relevant blijven voor de veranderende vaardigheidsbehoeften van werkgevers. Het is van cruciaal belang om zowel de vaardigheden te ontwikkelen die nodig zijn voor de groene en digitale transitie als bottom-upbenaderingen voor het actualiseren van curricula. Jongeren moeten worden toegerust met een reeks digitale, STEM (wetenschap, technologie, engineering en wiskunde)- en transversale vaardigheden en moeten leren zich aan te passen. Het versterken van digitale en STEM-vaardigheden is van vitaal belang voor effectieve gendergelijkheid, omdat daardoor meer vrouwen kunnen meedingen naar de banen van de toekomst en de loonkloof tussen mannen en vrouwen kan verkleinen. Gendergelijkheid moet deel uitmaken van de onderwijstrajecten en er moeten strategieën worden ontwikkeld en uitgevoerd die gendermainstreaming bevorderen.

| 3.3.5. | De ondernemersmentaliteit in de EU moet worden verbeterd. Ongeveer 40-45 % van de jongeren is geïnteresseerd in ondernemerschap, maar slechts 7 % is zelfstandig ondernemer. Jongeren zijn goed voor 11 % van de “ontbrekende” ondernemers in de EU (20). Zij worden geconfronteerd met verschillende belangrijke belemmeringen voor de oprichting van bedrijven, waaronder een gebrek aan ondernemersvaardigheden. |
| --- | --- |

3.3.5.

De ondernemersmentaliteit in de EU moet worden verbeterd. Ongeveer 40-45 % van de jongeren is geïnteresseerd in ondernemerschap, maar slechts 7 % is zelfstandig ondernemer. Jongeren zijn goed voor 11 % van de “ontbrekende” ondernemers in de EU (20

| 3.3.6. | Onder verwijzing naar het Europees Jaar van de Vaardigheden benadrukt het EESC het belang van een leven lang leren en de noodzaak van transversale vaardigheden (21). Financiële geletterdheid en kennis van de rechten van werknemers zijn vaardigheden die alle jongeren moeten verwerven en beheersen om hun potentieel te verwezenlijken. De lidstaten moeten overwegen flexibele leertrajecten (22) in te voeren en vaardigheden die via niet-formeel onderwijs en informeel leren zijn verworven beter te erkennen. |
| --- | --- |

3.3.6.

Onder verwijzing naar het Europees Jaar van de Vaardigheden benadrukt het EESC het belang van een leven lang leren en de noodzaak van transversale vaardigheden (21

22

| 3.3.7. | Veel jonge vrouwen moeten nog steeds kiezen tussen gezin en carrière omdat het objectief gezien moeilijk is een evenwicht tussen werk en privéleven te vinden. Jonge vrouwen die om gezinsredenen minder toegang hebben tot werk, lopen dus ook meer kans om in armoede te vervallen en hebben minder middelen om daaruit te klimmen. Investeringen in materiële en immateriële infrastructuur (23) voor kinderopvang en faciliteiten voor langdurige zorg zouden de volledige werkgelegenheid voor vrouwen zeer ten goede kunnen komen. |
| --- | --- |

3.3.7.

Veel jonge vrouwen moeten nog steeds kiezen tussen gezin en carrière omdat het objectief gezien moeilijk is een evenwicht tussen werk en privéleven te vinden. Jonge vrouwen die om gezinsredenen minder toegang hebben tot werk, lopen dus ook meer kans om in armoede te vervallen en hebben minder middelen om daaruit te klimmen. Investeringen in materiële en immateriële infrastructuur (23

| 3.3.8. | Het is van cruciaal belang dat jongeren economische zelfstandigheid verwerven, omdat dit hen ook in staat stelt actieve burgers te worden. In Italië meet de index van de generatiekloof (24) de omvang van de belemmeringen die jongeren ondervinden bij het verwezenlijken van hun economische en sociale autonomie en vormt deze het belangrijkste kader voor de toekomstige jeugdtest (25). Een soortgelijk project, met een iets andere taxonomie en indicatoren (26), is uitgevoerd in het Verenigd Koninkrijk (Intergenerational Fairness Index) en schetst een steeds somberder beeld van de vooruitzichten van jongeren in heel Europa (27). Duitsland (28), Oostenrijk (29) en Vlaanderen hebben al ervaring met de effectbeoordeling van de regelgeving voor jongeren (30). Het EESC erkent het belang van deze praktijken en moedigt alle lidstaten aan zich door deze goede voorbeelden te laten inspireren. |
| --- | --- |

3.3.8.

Het is van cruciaal belang dat jongeren economische zelfstandigheid verwerven, omdat dit hen ook in staat stelt actieve burgers te worden. In Italië meet de index van de generatiekloof (24

25

26

27

28

29

30

3.4.   Seksueel en gendergerelateerd geweld

Seksueel en gendergerelateerd geweld

| 3.4.1. | Hoewel de laatste jaren veel vooruitgang is geboekt, maken veel jongeren nog steeds melding van geweld op grond van seksuele geaardheid en genderidentiteit. Het EESC is van oordeel dat faciliteiten als opvangcentra en projecten voor herintegratie in de samenleving moeten worden verbeterd om ervoor te zorgen dat er instrumenten beschikbaar zijn waarmee mensen de daaruit voortvloeiende trauma’s kunnen verwerken en slachtoffers van geweld en alle vormen van discriminatie kunnen worden ondersteund. Juridische, gezondheids-, psychologische en sociale bemiddelingsdiensten zijn eveneens van essentieel belang. |
| --- | --- |

3.4.1.

Hoewel de laatste jaren veel vooruitgang is geboekt, maken veel jongeren nog steeds melding van geweld op grond van seksuele geaardheid en genderidentiteit. Het EESC is van oordeel dat faciliteiten als opvangcentra en projecten voor herintegratie in de samenleving moeten worden verbeterd om ervoor te zorgen dat er instrumenten beschikbaar zijn waarmee mensen de daaruit voortvloeiende trauma’s kunnen verwerken en slachtoffers van geweld en alle vormen van discriminatie kunnen worden ondersteund. Juridische, gezondheids-, psychologische en sociale bemiddelingsdiensten zijn eveneens van essentieel belang.

| 3.4.2. | Op scholen en op het werk moeten educatieve campagnes over deze onderwerpen worden gestart om eerbiediging van diversiteit te bevorderen. Naast het verkennen van deze kwesties moeten de campagnes ook mogelijkheden bieden om te luisteren naar en te praten met slachtoffers van gendergerelateerd geweld en discriminatie. Het EESC benadrukt dat het voor het welslagen van deze initiatieven van belang is dat de sociale partners, het maatschappelijk middenveld en de onderwijsinstellingen een actieve rol krijgen. |
| --- | --- |

3.4.2.

Op scholen en op het werk moeten educatieve campagnes over deze onderwerpen worden gestart om eerbiediging van diversiteit te bevorderen. Naast het verkennen van deze kwesties moeten de campagnes ook mogelijkheden bieden om te luisteren naar en te praten met slachtoffers van gendergerelateerd geweld en discriminatie. Het EESC benadrukt dat het voor het welslagen van deze initiatieven van belang is dat de sociale partners, het maatschappelijk middenveld en de onderwijsinstellingen een actieve rol krijgen.

| 3.4.3. | In de EU en wereldwijd heeft een op de drie vrouwen te maken gehad met fysiek of seksueel geweld. Op dit moment is een op de vijf meisjes slachtoffer van seksueel misbruik. Online geweld neemt toe; een op de twee jongeren is slachtoffer van online gendergerelateerd geweld (31). Het EESC dringt er bij de lidstaten die dit nog niet hebben gedaan op aan het Verdrag van Istanbul (32) zo spoedig mogelijk te ratificeren. |
| --- | --- |

3.4.3.

In de EU en wereldwijd heeft een op de drie vrouwen te maken gehad met fysiek of seksueel geweld. Op dit moment is een op de vijf meisjes slachtoffer van seksueel misbruik. Online geweld neemt toe; een op de twee jongeren is slachtoffer van online gendergerelateerd geweld (31

32

3.5.   Psychologische en emotionele beperkingen en discriminatie

Psychologische en emotionele beperkingen en discriminatie

| 3.5.1. | Zoals duidelijk is bepaald in het Handvest van Genève voor welzijn, het resultaat van de tiende Wereldconferentie over gezondheidsbevordering (2021) (33), dat door de Wereldgezondheidsorganisatie wordt gepromoot, combineert een positieve visie op gezondheid lichamelijk welzijn met geestelijk en sociaal welzijn. |
| --- | --- |

3.5.1.

Zoals duidelijk is bepaald in het Handvest van Genève voor welzijn, het resultaat van de tiende Wereldconferentie over gezondheidsbevordering (2021) (33

| 3.5.2. | Het welzijn en de geestelijke gezondheid van jongeren worden door veel factoren beïnvloed. Uitsluiting, stigmatisering, een kwetsbare gezinsomgeving en onzekere banen zijn factoren die het risico op het ontwikkelen van geestelijke gezondheidsproblemen kunnen vergroten. Gebrek aan behandeling tijdens de adolescentie kan leiden tot gevolgen die zich uitstrekken tot de volwassenheid en daarna, waardoor de lichamelijke en geestelijke gezondheid in gevaar komt en de mogelijkheden om een bevredigend leven te leiden worden beperkt. |
| --- | --- |

3.5.2.

Het welzijn en de geestelijke gezondheid van jongeren worden door veel factoren beïnvloed. Uitsluiting, stigmatisering, een kwetsbare gezinsomgeving en onzekere banen zijn factoren die het risico op het ontwikkelen van geestelijke gezondheidsproblemen kunnen vergroten. Gebrek aan behandeling tijdens de adolescentie kan leiden tot gevolgen die zich uitstrekken tot de volwassenheid en daarna, waardoor de lichamelijke en geestelijke gezondheid in gevaar komt en de mogelijkheden om een bevredigend leven te leiden worden beperkt.

| 3.5.3. | Het EESC benadrukt hoe belangrijk het is dat adolescenten sociaal-emotionele vaardigheden verwerven en kosteloos psychologische en sociale ondersteuning krijgen op scholen en in andere grote groepen ter bevordering van een goede geestelijke gezondheid en ter bestrijding van geweld en pesterijen, die overal en met alle middelen (ook online) kunnen plaatsvinden. |
| --- | --- |

3.5.3.

Het EESC benadrukt hoe belangrijk het is dat adolescenten sociaal-emotionele vaardigheden verwerven en kosteloos psychologische en sociale ondersteuning krijgen op scholen en in andere grote groepen ter bevordering van een goede geestelijke gezondheid en ter bestrijding van geweld en pesterijen, die overal en met alle middelen (ook online) kunnen plaatsvinden.

| 3.5.4. | Jongeren hebben het vaak over collectieve eenzaamheid, waarbij mensen zich tegenwoordig alleen voelen in een menigte. Dit verbergt echter een ander probleem: inactiviteit als gevolg van defensieve isolatie. Dit is een snel groeiende sociale fobie, die vaak gepaard gaat met min of meer acute vormen van depressie die zich in de loop van de tijd opstapelen. Het EESC is ingenomen met de conclusies van de slotconferentie van het Europees Jaar van de jeugd over “Claim the Future” op 6 december 2022, waarin wordt aangedrongen op meer aandacht voor preventieve gezondheidszorg en de bestrijding van geestesziekten en eenzaamheid. |
| --- | --- |

3.5.4.

Jongeren hebben het vaak over collectieve eenzaamheid, waarbij mensen zich tegenwoordig alleen voelen in een menigte. Dit verbergt echter een ander probleem: inactiviteit als gevolg van defensieve isolatie. Dit is een snel groeiende sociale fobie, die vaak gepaard gaat met min of meer acute vormen van depressie die zich in de loop van de tijd opstapelen. Het EESC is ingenomen met de conclusies van de slotconferentie van het Europees Jaar van de jeugd over “Claim the Future” op 6 december 2022, waarin wordt aangedrongen op meer aandacht voor preventieve gezondheidszorg en de bestrijding van geestesziekten en eenzaamheid.

| 3.5.5. | De geestelijke gezondheid kan ook het vermogen van het lichaam aantasten om zich goed te voeden, wat in ernstige gevallen gevolgen kan hebben voor de lichamelijke gezondheid. De laatste jaren is er een toename van ongecontroleerd eten — “vreetbuien” — die vaak in verband wordt gebracht met obesitas en het metabool syndroom, maar ook een gevolg is van stemmingsstoornissen en toegenomen stress en sociale angst. |
| --- | --- |

3.5.5.

De geestelijke gezondheid kan ook het vermogen van het lichaam aantasten om zich goed te voeden, wat in ernstige gevallen gevolgen kan hebben voor de lichamelijke gezondheid. De laatste jaren is er een toename van ongecontroleerd eten — “vreetbuien” — die vaak in verband wordt gebracht met obesitas en het metabool syndroom, maar ook een gevolg is van stemmingsstoornissen en toegenomen stress en sociale angst.

| 3.5.6. | Een gezonde levensstijl helpt bepaalde chronische, niet-overdraagbare ziekten te voorkomen, zoals diabetes, hart- en vaatziekten en sommige vormen van kanker. De mogelijkheid om te sporten en aan maatschappelijke en culturele activiteiten deel te nemen is niet alleen een uiterst waardevol onderdeel van het persoonlijke ontwikkelingsproces, maar houdt ook nauw verband met een betere psychische en lichamelijke gezondheid: alle jongeren moeten deze mogelijkheden hebben. |
| --- | --- |

3.5.6.

Een gezonde levensstijl helpt bepaalde chronische, niet-overdraagbare ziekten te voorkomen, zoals diabetes, hart- en vaatziekten en sommige vormen van kanker. De mogelijkheid om te sporten en aan maatschappelijke en culturele activiteiten deel te nemen is niet alleen een uiterst waardevol onderdeel van het persoonlijke ontwikkelingsproces, maar houdt ook nauw verband met een betere psychische en lichamelijke gezondheid: alle jongeren moeten deze mogelijkheden hebben.

3.6.   Maatschappelijke uitdagingen

Maatschappelijke uitdagingen

| 3.6.1. | Jongeren worden door het ontbreken van een behoorlijk of ten minste passend loon vaak verhinderd bepaalde belangrijke fasen in hun leven te realiseren, zoals het kopen of huren van een huis voor zichzelf of het stichten van een gezin. Dit leidt tot een onomkeerbare destabilisering van het demografische evenwicht van het continent, aangezien steeds meer jongeren afzien van het stichten van een gezin. |
| --- | --- |

3.6.1.

Jongeren worden door het ontbreken van een behoorlijk of ten minste passend loon vaak verhinderd bepaalde belangrijke fasen in hun leven te realiseren, zoals het kopen of huren van een huis voor zichzelf of het stichten van een gezin. Dit leidt tot een onomkeerbare destabilisering van het demografische evenwicht van het continent, aangezien steeds meer jongeren afzien van het stichten van een gezin.

| 3.6.2. | De situatie wordt nog verergerd door de huisvestingscrisis, vooral in de grote steden waar de prijzen veel hoger zijn dan de lonen, en jongeren ondervinden moeilijkheden bij het krijgen van financiering van banken, tenzij ze een vorm van garantie kunnen bieden. Het EESC acht het van cruciaal belang om jongeren te helpen met de kosten van huisvesting en om een volkshuisvestingsbeleid te bevorderen waarmee hun de toegang tot fatsoenlijke huisvesting wordt gegarandeerd, dat hen aanmoedigt zelfstandig te gaan wonen en hen ondersteunt bij het plannen van hun gezinsleven. |
| --- | --- |

3.6.2.

De situatie wordt nog verergerd door de huisvestingscrisis, vooral in de grote steden waar de prijzen veel hoger zijn dan de lonen, en jongeren ondervinden moeilijkheden bij het krijgen van financiering van banken, tenzij ze een vorm van garantie kunnen bieden. Het EESC acht het van cruciaal belang om jongeren te helpen met de kosten van huisvesting en om een volkshuisvestingsbeleid te bevorderen waarmee hun de toegang tot fatsoenlijke huisvesting wordt gegarandeerd, dat hen aanmoedigt zelfstandig te gaan wonen en hen ondersteunt bij het plannen van hun gezinsleven.

| 3.6.3. | Anderzijds mogen we niet vergeten dat gezinnen, in de meest uiteenlopende vormen die we ons kunnen voorstellen, de basis vormen van de moderne samenleving: gezinnen en demografische vooruitgang (of ten minste stabiliteit) vormen de basis van ons economische en ontwikkelingsmodel. Als we er niet in slagen jonge gezinnen naar behoren te ondersteunen en aan te moedigen, zal ons hele socialezekerheidsstelsel — om maar één kwestie te noemen — moeten worden herzien. |
| --- | --- |

3.6.3.

Anderzijds mogen we niet vergeten dat gezinnen, in de meest uiteenlopende vormen die we ons kunnen voorstellen, de basis vormen van de moderne samenleving: gezinnen en demografische vooruitgang (of ten minste stabiliteit) vormen de basis van ons economische en ontwikkelingsmodel. Als we er niet in slagen jonge gezinnen naar behoren te ondersteunen en aan te moedigen, zal ons hele socialezekerheidsstelsel — om maar één kwestie te noemen — moeten worden herzien.

| 3.6.4. | In Europa, waar door een vergrijzende bevolking en een gebrek aan generatievernieuwing de demografische trends worden omgekeerd, is het nodig de nadruk te leggen op gezinnen en werk en ouderschap te combineren. De uitbreiding van het ouderschapsverlof en de versnelde ontwikkeling van toegankelijke kinderopvangvoorzieningen in de lidstaten waar deze niet beschikbaar zijn, zijn belangrijke instrumenten om de gendergelijkheid te versterken en te bevorderen, aangezien deze ervoor zorgen dat beide ouders de kans krijgen meer tijd met hun kinderen door te brengen en een gelijke deelname aan de arbeidsmarkt bevorderen. |
| --- | --- |

3.6.4.

In Europa, waar door een vergrijzende bevolking en een gebrek aan generatievernieuwing de demografische trends worden omgekeerd, is het nodig de nadruk te leggen op gezinnen en werk en ouderschap te combineren. De uitbreiding van het ouderschapsverlof en de versnelde ontwikkeling van toegankelijke kinderopvangvoorzieningen in de lidstaten waar deze niet beschikbaar zijn, zijn belangrijke instrumenten om de gendergelijkheid te versterken en te bevorderen, aangezien deze ervoor zorgen dat beide ouders de kans krijgen meer tijd met hun kinderen door te brengen en een gelijke deelname aan de arbeidsmarkt bevorderen.

3.7.   Ecologische en milieu-uitdagingen

Ecologische en milieu-uitdagingen

| 3.7.1. | Jongeren zijn belangrijke actoren van verandering en innovatie en essentiële partners bij de tenuitvoerlegging van de agenda voor duurzame ontwikkeling voor 2030 en andere multilaterale overeenkomsten en instrumenten, waaronder de Overeenkomst van Parijs inzake klimaatverandering en de Europese Green Deal. Het EESC pleit voor een grotere betrokkenheid van jongeren bij klimaatactie en milieukwesties. |
| --- | --- |

3.7.1.

Jongeren zijn belangrijke actoren van verandering en innovatie en essentiële partners bij de tenuitvoerlegging van de agenda voor duurzame ontwikkeling voor 2030 en andere multilaterale overeenkomsten en instrumenten, waaronder de Overeenkomst van Parijs inzake klimaatverandering en de Europese Green Deal. Het EESC pleit voor een grotere betrokkenheid van jongeren bij klimaatactie en milieukwesties.

| 3.7.2. | Onderwijs is de sleutel tot duurzame ontwikkeling. Het is belangrijk dat jongeren vaardigheden kunnen ontwikkelen rond de beperking van en de aanpassing aan de klimaatverandering, maar ook op het gebied van de circulaire economie. Daar moet rekening mee worden gehouden. Bovendien moet het onderwijs aan kinderen over duurzaamheid ondersteund worden met een leven lang leren voor ouders en burgereducatie (34). |
| --- | --- |

3.7.2.

Onderwijs is de sleutel tot duurzame ontwikkeling. Het is belangrijk dat jongeren vaardigheden kunnen ontwikkelen rond de beperking van en de aanpassing aan de klimaatverandering, maar ook op het gebied van de circulaire economie. Daar moet rekening mee worden gehouden. Bovendien moet het onderwijs aan kinderen over duurzaamheid ondersteund worden met een leven lang leren voor ouders en burgereducatie (34

| 3.7.3. | Plattelandsgebieden dreigen momenteel te ontvolken als gevolg van een gebrek of tekort aan diensten en infrastructuur. Gerichte investeringen in deze gebieden kunnen leiden tot een groter concurrentievermogen, meer werkgelegenheid en een betere levenskwaliteit, waardoor deze trend wordt omgebogen en jongeren worden aangemoedigd om daarheen te verhuizen. Bovendien zou het ontwikkelen van slimme synergieën tussen duurzaamheid, lokale voedselproductie en toerisme jongeren nieuwe kansen kunnen bieden om zinvolle en effectrijke banen te scheppen in plattelandsgebieden, en zo bij te dragen tot de groei en de vitaliteit van deze regio’s. |
| --- | --- |

3.7.3.

Plattelandsgebieden dreigen momenteel te ontvolken als gevolg van een gebrek of tekort aan diensten en infrastructuur. Gerichte investeringen in deze gebieden kunnen leiden tot een groter concurrentievermogen, meer werkgelegenheid en een betere levenskwaliteit, waardoor deze trend wordt omgebogen en jongeren worden aangemoedigd om daarheen te verhuizen. Bovendien zou het ontwikkelen van slimme synergieën tussen duurzaamheid, lokale voedselproductie en toerisme jongeren nieuwe kansen kunnen bieden om zinvolle en effectrijke banen te scheppen in plattelandsgebieden, en zo bij te dragen tot de groei en de vitaliteit van deze regio’s.

| 3.7.4. | Vooral jongeren lijden onder de gevolgen van de klimaatverandering voor het milieu en zijn er ook het meest gevoelig voor (35). Als de opwarming van de aarde onverminderd doorgaat, zal dit verwoestende effecten hebben op de gezondheid van kinderen en jongeren, als gevolg van de stijgende zeespiegel, hittegolven, ziekten, ondervoeding enz. Bijna 70 % van de mensen onder de 18 is geneigd te geloven dat klimaatverandering een wereldwijde noodsituatie is (36). Deze bezorgdheid heeft een negatieve invloed op het emotionele en psychologische welzijn van jongeren. Uit een onderzoek bij 10 000 jongeren uit de hele wereld (2021) bleek dat meer dan 50 % van de ondervraagden zich verdrietig, bang, boos, machteloos, hulpeloos en/of schuldig voelde over de klimaatverandering, terwijl 45 % zei dat hun houding tegenover de klimaatverandering hun dagelijks leven en levensstijl negatief beïnvloedde (37). Het EESC roept de EU en haar lidstaten op om hier terdege rekening mee te houden en om het onderzoek en de respons van de overheid op het gebied van klimaatmaatregelen te versterken. |
| --- | --- |

3.7.4.

Vooral jongeren lijden onder de gevolgen van de klimaatverandering voor het milieu en zijn er ook het meest gevoelig voor (35

36

37

| 3.7.5. | Het EESC herinnert aan zijn advies over de rol van jongeren in de groene transitie (38), waarin het pleit voor een reeks maatregelen die ervoor moeten zorgen dat de jonge generaties het voortouw nemen bij de klimaat- en milieutransitie. |
| --- | --- |

3.7.5.

Het EESC herinnert aan zijn advies over de rol van jongeren in de groene transitie (38

Brussel, 15 juni 2023.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Oliver RÖPKE

---

(1)  OESO (2020), “Survey on COVID-19 and Youth”, Parijs.

1

(2)  WORLD ECONOMIC FORUM (2017), “The Inclusive Growth and Development Report”, Genève, januari 2017.

2

(3)  Resolutie van de Raad over een nieuw kader voor Europese samenwerking in jeugdzaken (2010-2018) (PB C 311 van 19.12.2009, blz. 1). Resolutie van de Raad en van de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten, in het kader van de Raad bijeen van 27 juni 2002 over het kader voor Europese samenwerking in jeugdzaken (PB C 168 van 13.7.2002, blz. 2).

3

(4)  Resolutie van de Raad van de Europese Unie en van de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten, in het kader van de Raad bijeen over een kader voor Europese samenwerking in jeugdzaken: De EU-strategie voor jongeren 2019-2027 (PB C 456 van 18.12.2018, blz. 1).

4

(5)  Resolutie van de Raad van de Europese Unie en van de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten, in het kader van de Raad bijeen over een kader voor Europese samenwerking in jeugdzaken: De EU-strategie voor jongeren 2019-2027 (PB C 456 van 18.12.2018, blz. 1) zie punt 2 onder “erkennen het volgende”.

5

(6)  https://youth.europa.eu/eu-youth-dialogue_nl

6

(7)  OESO (2020), “Governance for Youth, Trust and Intergenerational Justice: Fit for All Generations?”, OECD Public Governance Reviews, OECD Publishing, Parijs, https://doi.org/10.1787/c3e5cb8a-en

7

(8)  Deze aanpak is onlangs in Italië goedgekeurd door het Italiaanse voorzitterschap van de Raad van ministers van Jeugdzaken. Zie Linee guida per la valutazione dell’impatto generazionale delle politiche pubbliche, juli 2022. Zie voor een literatuuroverzicht MONTI L., “The NRRP and the generation divide. From measuring to the impact assessment of youth policies”, Social Policies, jaargang IX, 1/2022 jan.-apr., blz. 113; CHEVALIER, T., — LONCLE, P. (2021). “Introduction: the Development of Youth Policies in Europe in Past Decades, Youth and Globalization”, 3(1), 1-11.; WALTHER, A. (2021). et al. “Regimes of youth participation? Comparative analysis of youth policies and participation across European cities.” Young, 2021, 29.2: 191-209.WALLACE C. — BENDIT R. (2009) “Youth Policies in Europe: Towards a Classification of Different Tendencies in Youth Policies in the European Union, Perspectives on European Politics and Society”, 10:3, 441-458.

8

Linee guida per la valutazione dell’impatto generazionale delle politiche pubbliche,

(9)  ROSOLIA A., TORRINI R. (2016), “The generation gap: a cohort analysis of earnings levels, dispersion and initial labor market conditions in Italy”, 1974-2014, Occasional paper N. 366, Banca D’Italia, Roma (originele titel “Il gap generazionale: Un'analisi di coorte dei livelli e della dispersione dei salari e delle condizioni iniziali nel mercato del lavoro in Italia”, 1974-2014); MONTI L. (2022). “The Italian Puzzle of the European Youth Guarantee. International Development Policy”, vol. juli 2022.

9

(10)  ATKINSON A.B (2011). “Prosperity and fairness”, herziene versie van paper die is voorgesteld op de jaarlijkse onderzoeksconferentie van ECFIN, november 2011.

10

(11)  WORLD ECONOMIC FORUM (2023), “The Economy of a Super-Ageing Society”, Longevity Economy Initiative, jaarlijkse vergadering, Davos, 18 januari 2023. https://www.weforum.org/events/world-economic-forum-annual-meeting-2023/sessions/the-economy-of-a-super-ageing-society

11

(12)  JOSEFSSON J., WALL J. (2020) “Empowered inclusion: theorizing global justice for children and youth”, Globalizations, 17:6, 1043-1060, DOI: 10.1080/14747731.2020.1736853.

12

Globalizations

(13)  Zie Martinelli en L. Monti, “Misurare l’impatto generazionale delle politiche pubbliche: una sfida, un metodo”, in Amministrazione in Cammino, 29.03.21; L. Monti, “La valutazione di impatto generazionale delle politiche pubbliche: dalle linee guida del COVIGE al possibile Youth-check in Italia”
  , Amministrazione in Cammino, 30 december 2022.

13

, Amministrazione in Cammino

(14)  Cioffi C., Pierattini S., Contrastare il divario generazionale attraverso la valutazione delle politiche pubbliche rivolte ai giovani [Overbrugging van de generatiekloof door evaluatie van het jongerenbeleid], Amministrazione in Cammino, 2023.

14

Amministrazione in Cammino

(15)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de EU-jeugdtest (initiatiefadvies) (PB C 486 van 21.12.2022, blz. 46).

15

(16)  Eurofound-jaarboek 2022 Leven en werken in Europa 4 mei 2023 https://www.eurofound.europa.eu/publications/annual-report/2023/living-and-working-in-europe-2022

16

(17)  https://www.cedefop.europa.eu/nl/tools/skills-intelligence/involuntary-part-time-employment?year=2020&country=EU#2; https://www.youthforum.org/topics/platform-work#:~:text=Young%20workers%20who%20are%20at,any%20policies%20on%20this%20topic

17

(18)  https://www.eesc.europa.eu/en/documents/resolution/long-lasting-legacy-european-year-youth-youth-mainstreaming-and-empowerment “Unpaid or uncompensated internships can have a very negative impact on young peoples” experience of the labour market and must be banned”.

18

(19)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over zorgen voor fatsoenlijk werk voor jongeren en de inclusie van NEET’s via adequate nationale herstelplannen (initiatiefadvies) (PB C 152 van 6.4.2022, blz. 27).

19

(20)  OESO/Europese Commissie (2021), The Missing Entrepreneurs 2021: Policies for Inclusive Entrepreneurship and Self-employment.

20

(21)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad over een Europees Jaar van de Vaardigheden 2023 (COM(2022) 526 final — (2022)0326 (COD)) (PB C 100 van 16.3.2023, blz. 123).

21

(22)  https://www.iiep.unesco.org/en/international-policy-forum-flexible-learning-pathways-higher-education-13759#:~:text=What%20are%20flexible%20learning%20pathways,the%20needs%20of%20diverse%20students

22

(23)  Wij doelen hier zowel op fysieke infrastructuur (bedrijfskinderdagverblijven, kinderdagverblijven enz.) als op specifieke diensten (economische steun, digitale diensten en andere), waarin direct of “indirect” kan worden geïnvesteerd door de derde sector en het zorgwerk erbij te betrekken en te erkennen.

23

(24)  Fondazione Bruno Visentini, “Il Divario generazionale”. “La generazione Z e la permacrisi”, V Rapporto 2022 [De generatiekloof. Generatie Z en de permacrisis]. https://www.osservatoriopolitichegiovanili.it/v-rapporto-2022; MONTI L., MARTINELLI V (2021), Misurare l’impatto generazionale delle politiche pubbliche: una sfida, un metodo, Amministrazione in Cammino, 29.03.21.

24

Misurare l’impatto generazionale delle politiche pubbliche: una sfida, un metodo

Amministrazione in Cammino

(25)  CIOFFI C., PIERATTINI S, (2023), Contrastare il divario generazionale attraverso la valutazione delle politiche pubbliche rivolte ai giovani, Amministrazione in Cammino, Roma.

25

Contrastare il divario generazionale attraverso la valutazione delle politiche pubbliche rivolte ai giovani

Amministrazione in Cammino

(26)  MONTI L (2017). “Diminishing prospects for young people: A comparison of the intergenerational fairness index and generational divide index in addressing the problem”, Review of European Studies, deel 9, nr. 4, december 2017, blz. 160-164, ISSN: 1918-7173.

26

Review of European Studies

(27)  LEACH J-BROCKS M., OSTENSVIK K, KLINGMAN D. (2016), “European Intergenerational Fairness Index: A crisis for the young”, Intergenerational Foundation, Londen https://www.if.org.uk/wp-content/uploads/2016/03/European-Intergenerational-Fairness-Index_Final-2016.pdf; LEACH J-HANTON A. (2014), The IF Intergenerational Fairness Index:2014 Edition, Londen, The Intergenerational Foundation.

27

(28)  Kompentenzzentrum Jugend-Check (2022), “Für eine jugendgerechte Gesetzgebung — Gesetzesfolgenabschätzung und Beratung”. Der Jugend- Check in Deutschland”. April 2022.

28

(29)  https://www.bundeskanzleramt.gv.at/agenda/jugend/jugendpolitik/jugend-check.html. Zie ook Bundesrecht konsolidiert: “Gesamte Rechtsvorschrift für WFA-Grundsatz-Verordnung”, versie van 1.5.2023.

29

(30)  Kompentenzzentrum Jugend- Check (2022), internationale conferentie over effectbeoordeling van regelgeving voor de jonge generatie, 9 mei 2022 in Berlijn, juni 2022.

30

(31)  https://italy.representation.ec.europa.eu/notizie-ed-eventi/notizie/violenza-contro-le-donne-lue-istituisce-un-numero-di-assistenza-telefonica-livello-di-unione-e-2022-11-24_it#:~:text=%E2%80%9CLa%20violenza%20contro%20le%20donne,di%20violenza%20di%20genere%20online

31

(32)  Het Verdrag van Istanbul erkent geweld tegen vrouwen als een schending van de mensenrechten en helpt een wettelijk kader op Europees niveau tot stand te brengen om vrouwen tegen geweld te beschermen en geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld te voorkomen, te vervolgen en uit te bannen.

32

(33)  Wereldconferentie over gezondheidsbevordering — Wereldgezondheidsorganisatie, Genève, 13-15 december 2021.

33

(34)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over empowerment van jongeren om via onderwijs duurzame ontwikkeling te verwezenlijken (initiatiefadvies) (PB C 100 van 16.3.2023, blz. 38).

34

(35)  https://www.undp.org/publications/aiming-higher-elevating-meaningful-youth-engagement-climate-action

35

(36)  UNDP en University of Oxford, 2021.

36

(37)  Marks et al., 2021.

37

(38)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de rol van jongeren in de groene transitie (verkennend advies op verzoek van het Zweedse voorzitterschap) (PB C 184 van 25.5.2023, blz. 13).

38

---

BIJLAGE

Het volgende wijzigingsvoorstel, dat minstens een kwart van het aantal uitgebrachte stemmen kreeg, werd tijdens de beraadslaging verworpen (artikel 74, lid 3, van het reglement van orde):

WIJZIGINGSVOORSTEL 2

SOC/759 — Samenwerking op het gebied van jeugdzaken

Paragraaf 3.3.2

Als volgt wijzigen

| Afdelingsadvies | Wijzigingsvoorstel |
| --- | --- |
| De integratie van jongeren op de arbeidsmarkt door middel van kwalitatief hoogwaardige banen en het verbeteren van het bereiken van NEET’s (jongeren die geen werk hebben en geen onderwijs of opleiding volgen) moet een prioriteit zijn voor de EU en de lidstaten. In dit verband dringt het EESC er bij het Spaanse voorzitterschap op aan rekening te houden met de eisen van jongeren in verband met de lopende wetgevingsdossiers die voor jonge Europeanen van bijzonder belang zijn: bindende maatregelen om kwalitatief hoogwaardige stages (1) te garanderen en de richtlijn betreffende de verbetering van de arbeidsvoorwaarden bij platformwerk, met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel en de autonomie van de sociale partners. | De integratie van jongeren op de arbeidsmarkt door middel van kwalitatief hoogwaardige banen en het verbeteren van het bereiken van NEET’s (jongeren die geen werk hebben en geen onderwijs of opleiding volgen) moet een prioriteit zijn voor de EU en de lidstaten. In dit verband dringt het EESC er bij het Spaanse voorzitterschap op aan rekening te houden met de eisen van jongeren in verband met de lopende wetgevingsdossiers die voor jonge Europeanen van bijzonder belang zijn: maatregelen die het mogelijk maken om via de vaststelling van doelstellingen op het gebied van opleiding en beroepsintegratie kwalitatief hoogwaardige stages (1) te garanderen en de toepassing van de richtlijn betreffende de verbetering van de arbeidsvoorwaarden bij platformwerk, met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel en de autonomie van de sociale partners. |

Afdelingsadvies

Wijzigingsvoorstel

De integratie van jongeren op de arbeidsmarkt door middel van kwalitatief hoogwaardige banen en het verbeteren van het bereiken van NEET’s (jongeren die geen werk hebben en geen onderwijs of opleiding volgen) moet een prioriteit zijn voor de EU en de lidstaten. In dit verband dringt het EESC er bij het Spaanse voorzitterschap op aan rekening te houden met de eisen van jongeren in verband met de lopende wetgevingsdossiers die voor jonge Europeanen van bijzonder belang zijn: bindende maatregelen om kwalitatief hoogwaardige stages (1) te garanderen en de richtlijn betreffende de verbetering van de arbeidsvoorwaarden bij platformwerk, met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel en de autonomie van de sociale partners.

De integratie van jongeren op de arbeidsmarkt door middel van kwalitatief hoogwaardige banen en het verbeteren van het bereiken van NEET’s (jongeren die geen werk hebben en geen onderwijs of opleiding volgen) moet een prioriteit zijn voor de EU en de lidstaten. In dit verband dringt het EESC er bij het Spaanse voorzitterschap op aan rekening te houden met de eisen van jongeren in verband met de lopende wetgevingsdossiers die voor jonge Europeanen van bijzonder belang zijn: maatregelen die het mogelijk maken om via de vaststelling van doelstellingen op het gebied van opleiding en beroepsintegratie kwalitatief hoogwaardige stages (1) te garanderen en de toepassing van de richtlijn betreffende de verbetering van de arbeidsvoorwaarden bij platformwerk, met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel en de autonomie van de sociale partners.

Stemuitslag

| Vóór: | 89 |
| --- | --- |
| Tegen: | 137 |
| Onthoudingen: | 10 |

Vóór:

89

Tegen:

137

Onthoudingen:

10

---

(1)  https://www.eesc.europa.eu/en/documents/resolution/long-lasting-legacy-european-year-youth-youth-mainstreaming-and-empowerment “Unpaid or uncompensated internships can have a very negative impact on young peoples” experience of the labour market and must be banned”

(1)  https://www.eesc.europa.eu/en/documents/resolution/long-lasting-legacy-european-year-youth-youth-mainstreaming-and-empowerment “Unpaid or uncompensated internships can have a very negative impact on young peoples” experience of the labour market and must be banned”

---

III Voorbereidende handelingen

Europees Economisch en Sociaal Comité

579e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité, 14.6.2023-15.6.2023

| 18.8.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 293/77 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 293/77

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende gemeenschappelijke regels ter bevordering van de reparatie van goederen en tot wijziging van Verordening (EU) 2017/2394 en de Richtlijnen (EU) 2019/771 en (EU) 2020/1828

(COM(2023) 155 final — 2023/0083 (COD))

(2023/C 293/11)

| Rapporteur | Thierry LIBAERT |
| --- | --- |
| Corapporteur | Émilie PROUZET |

Rapporteur

Thierry LIBAERT

Thierry LIBAERT

Corapporteur

Émilie PROUZET

Émilie PROUZET

| Raadpleging | Europees Parlement, 17.4.2023
  Raad van de Europese Unie: 12.4.2023 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Afdeling Interne Markt, Productie en Consumptie |
| Goedkeuring door de afdeling | 2.6.2023 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 66/0/0 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.6.2023 |
| Zitting nr. | 579 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 178/1/1 |

Raadpleging

Europees Parlement, 17.4.2023

Raad van de Europese Unie: 12.4.2023

Rechtsgrond

Artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Afdeling Interne Markt, Productie en Consumptie

Goedkeuring door de afdeling

2.6.2023

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

66/0/0

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.6.2023

Zitting nr.

579

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

178/1/1

1.   Conclusies en aanbevelingen

Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) feliciteert de Commissie met het pakket voorstellen om de repareerbaarheid van producten te vergemakkelijken en deze mogelijkheid doeltreffend en passend te maken door vanaf het ontwerp tot het einde van de levenscyclus van het product op te treden. |
| --- | --- |

1.1.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) feliciteert de Commissie met het pakket voorstellen om de repareerbaarheid van producten te vergemakkelijken en deze mogelijkheid doeltreffend en passend te maken door vanaf het ontwerp tot het einde van de levenscyclus van het product op te treden.

| 1.2. | Het EESC is van mening dat sommige van de hieronder beschreven maatregelen de doeltreffendheid van dit recht op repareerbaarheid kunnen helpen versterken. |
| --- | --- |

1.2.

Het EESC is van mening dat sommige van de hieronder beschreven maatregelen de doeltreffendheid van dit recht op repareerbaarheid kunnen helpen versterken.

| 1.3. | Een betere voorlichting van de consument kan ongetwijfeld bijdragen tot het recht op reparatie. In die zin is de oprichting van een nationaal platform dat alle informatie verzamelt een positief initiatief, maar de voorwaarden voor het opzetten en bijwerken ervan moeten worden verduidelijkt. |
| --- | --- |

1.3.

Een betere voorlichting van de consument kan ongetwijfeld bijdragen tot het recht op reparatie. In die zin is de oprichting van een nationaal platform dat alle informatie verzamelt een positief initiatief, maar de voorwaarden voor het opzetten en bijwerken ervan moeten worden verduidelijkt.

| 1.4. | Ten tweede, wat het gemakkelijker maken van reparaties betreft, is het EESC ingenomen met de evenwichtige maatregelen met betrekking tot de wettelijke garantie, die de reparatieplicht aanscherpen zonder iets af te doen aan het recht van de consument om in geval van groot ongemak toch voor vervanging te kiezen. Het EESC is echter van mening dat de aanscherping van de reparatieplicht van de distributeur gepaard moet gaan met een daadwerkelijke tenuitvoerlegging van het recht van de distributeur om volledig verhaal te halen bij de fabrikant (met name wat betreft reserveonderdelen en kosten). Distributeurs vormen immers de schakel met de consument en moeten in die rol ondersteund kunnen worden. |
| --- | --- |

1.4.

Ten tweede, wat het gemakkelijker maken van reparaties betreft, is het EESC ingenomen met de evenwichtige maatregelen met betrekking tot de wettelijke garantie, die de reparatieplicht aanscherpen zonder iets af te doen aan het recht van de consument om in geval van groot ongemak toch voor vervanging te kiezen. Het EESC is echter van mening dat de aanscherping van de reparatieplicht van de distributeur gepaard moet gaan met een daadwerkelijke tenuitvoerlegging van het recht van de distributeur om volledig verhaal te halen bij de fabrikant (met name wat betreft reserveonderdelen en kosten). Distributeurs vormen immers de schakel met de consument en moeten in die rol ondersteund kunnen worden.

| 1.5. | Om de keuze voor reparatie buiten de wettelijke garantieperiode te vergemakkelijken, is het van essentieel belang dat er aanbieders van reparatiediensten beschikbaar zijn en dat de reparateurs een passende beroepsopleiding hebben genoten. Ook moeten alle reparateurs over de nodige informatie inzake reparatie en onderhoud en over de benodigde reserveonderdelen kunnen beschikken, tegen een redelijke prijs. |
| --- | --- |

1.5.

Om de keuze voor reparatie buiten de wettelijke garantieperiode te vergemakkelijken, is het van essentieel belang dat er aanbieders van reparatiediensten beschikbaar zijn en dat de reparateurs een passende beroepsopleiding hebben genoten. Ook moeten alle reparateurs over de nodige informatie inzake reparatie en onderhoud en over de benodigde reserveonderdelen kunnen beschikken, tegen een redelijke prijs.

| 1.6. | Het bevorderen van de repareerbaarheid van producten vanaf de ontwerpfase valt onder een afzonderlijke ontwerpverordening. Repareerbaarheid moet echter ook na de ontwerpfase, dus na de verkoop, worden ondersteund. Daarom verzoekt het EESC de Commissie om in het licht van de lopende modernisering van het kader voor intellectuele eigendom (1) na te gaan of het wenselijk is de uitwisseling van gegevens over reserveonderdelen en de repareerbaarheid van producten te bevorderen. Voorts moet er gemakkelijker kunnen worden beschikt over reserveonderdelen die met een 3D-printer zijn gemaakt of over betrouwbare tweedehands onderdelen en moet de ondersteuning voor opgeknapte producten worden verbeterd. |
| --- | --- |

1.6.

Het bevorderen van de repareerbaarheid van producten vanaf de ontwerpfase valt onder een afzonderlijke ontwerpverordening. Repareerbaarheid moet echter ook na de ontwerpfase, dus na de verkoop, worden ondersteund. Daarom verzoekt het EESC de Commissie om in het licht van de lopende modernisering van het kader voor intellectuele eigendom (1

| 1.7. | Omwille van de consistentie moet dit recht op reparatie ook een verbod inhouden op praktijken zoals bijvoorbeeld serialisering, die opzettelijk reparatie proberen te verhinderen, als duidelijk is dat ze worden gebruikt om de concurrentie op de markt voor reserveonderdelen te belemmeren. |
| --- | --- |

1.7.

Omwille van de consistentie moet dit recht op reparatie ook een verbod inhouden op praktijken zoals bijvoorbeeld serialisering, die opzettelijk reparatie proberen te verhinderen, als duidelijk is dat ze worden gebruikt om de concurrentie op de markt voor reserveonderdelen te belemmeren.

| 1.8. | Ten slotte moet aandacht worden besteed aan de kwaliteit, de veiligheid en de kosten van reparaties. Het laten concurreren van aanbieders van reparatiediensten via het geharmoniseerde formulier op basis van vergelijkende informatie zou een goede manier zijn om de markt te ontwikkelen. Het EESC vindt echter dat er absoluut meer moet worden gedaan en dat op basis van eerdere ervaringen op nationaal niveau moet worden bepaald welke financiële instrumenten de consumenten het meest kunnen stimuleren om hun producten te laten repareren. |
| --- | --- |

1.8.

Ten slotte moet aandacht worden besteed aan de kwaliteit, de veiligheid en de kosten van reparaties. Het laten concurreren van aanbieders van reparatiediensten via het geharmoniseerde formulier op basis van vergelijkende informatie zou een goede manier zijn om de markt te ontwikkelen. Het EESC vindt echter dat er absoluut meer moet worden gedaan en dat op basis van eerdere ervaringen op nationaal niveau moet worden bepaald welke financiële instrumenten de consumenten het meest kunnen stimuleren om hun producten te laten repareren.

| 1.9. | Het EESC wijst erop dat reparatie een kwestie is die alle belanghebbenden aangaat, niet alleen ondernemingen, en verzoekt de Commissie de aanzet te geven tot publiekscampagnes om de consument bewuster te maken van zaken als onderhoud, gebruik en reparatie van producten. |
| --- | --- |

1.9.

Het EESC wijst erop dat reparatie een kwestie is die alle belanghebbenden aangaat, niet alleen ondernemingen, en verzoekt de Commissie de aanzet te geven tot publiekscampagnes om de consument bewuster te maken van zaken als onderhoud, gebruik en reparatie van producten.

2.   Samenvatting van het voorstel van de Commissie

Samenvatting van het voorstel van de Commissie

| 2.1. | Dit voorstel voor een richtlijn maakt deel uit van een reeks teksten die de consument een grotere rol willen geven in de groene transitie. Het sluit aan bij bestaande initiatieven, waaronder de Europese Green Deal (december 2019), het actieplan voor de circulaire economie (maart 2020) en de nieuwe consumentenagenda (november 2020). |
| --- | --- |

2.1.

Dit voorstel voor een richtlijn maakt deel uit van een reeks teksten die de consument een grotere rol willen geven in de groene transitie. Het sluit aan bij bestaande initiatieven, waaronder de Europese Green Deal (december 2019), het actieplan voor de circulaire economie (maart 2020) en de nieuwe consumentenagenda (november 2020).

| 2.2. | Om de reparatie van niet-conforme goederen te bevorderen, wil de Europese Commissie de bal dus bij de consument leggen, die op twee sleutelmomenten voor de circulaire economie kan kiezen:






  1. | op het moment van aankoop, in overeenstemming met:






  a) | het voorstel voor een verordening inzake het ecologisch ontwerp van producten, die eisen omvat inzake productontwerp en beschikbaarheid van reserveonderdelen en; |
| --- | --- | --- | --- |

2.2.

Om de reparatie van niet-conforme goederen te bevorderen, wil de Europese Commissie de bal dus bij de consument leggen, die op twee sleutelmomenten voor de circulaire economie kan kiezen:

1.

op het moment van aankoop, in overeenstemming met:

a)

het voorstel voor een verordening inzake het ecologisch ontwerp van producten, die eisen omvat inzake productontwerp en beschikbaarheid van reserveonderdelen en;

| b) | het voorstel voor een richtlijn betreffende het versterken van de positie van de consument voor de groene transitie, dat voorschriften bevat voor de verstrekking van informatie over de duurzaamheid en repareerbaarheid van producten op het verkooppunt; |
| --- | --- |

b)

het voorstel voor een richtlijn betreffende het versterken van de positie van de consument voor de groene transitie, dat voorschriften bevat voor de verstrekking van informatie over de duurzaamheid en repareerbaarheid van producten op het verkooppunt;

| 2. | en na verkoop:






  a) | in overeenstemming met de richtlijn betreffende de wettelijke garantie, waarbij de consument tijdens deze garantieperiode na de aankoop van het product, in geval van een defect, kan kiezen tussen kosteloze reparatie of kosteloze vervanging van het niet-conforme product. Er kan worden afgezien van reparatie als reparatie onmogelijk of onevenredig duur voor de distributeur is of ernstig ongemak voor de consument met zich meebrengt; |
| --- | --- | --- |

2.

en na verkoop:

a)

in overeenstemming met de richtlijn betreffende de wettelijke garantie, waarbij de consument tijdens deze garantieperiode na de aankoop van het product, in geval van een defect, kan kiezen tussen kosteloze reparatie of kosteloze vervanging van het niet-conforme product. Er kan worden afgezien van reparatie als reparatie onmogelijk of onevenredig duur voor de distributeur is of ernstig ongemak voor de consument met zich meebrengt;

| b) | dit initiatief inzake repareerbaarheid heeft ook betrekking op de periode na de verkoop. |
| --- | --- |

b)

dit initiatief inzake repareerbaarheid heeft ook betrekking op de periode na de verkoop.

| 2.3. | Het voorstel voor een richtlijn tot vaststelling van gemeenschappelijke regels ter bevordering van de reparatie van goederen heeft betrekking op gevallen van defecten of beschadigde producten parallel met en na het verstrijken van de wettelijke garantietermijn. Het bevat in hoofdzaak vier verplichtingen:






  — | een algemene verplichting tot reparatie; |
| --- | --- | --- |

2.3.

Het voorstel voor een richtlijn tot vaststelling van gemeenschappelijke regels ter bevordering van de reparatie van goederen heeft betrekking op gevallen van defecten of beschadigde producten parallel met en na het verstrijken van de wettelijke garantietermijn. Het bevat in hoofdzaak vier verplichtingen:

—

een algemene verplichting tot reparatie;

| — | het verstrekken van een informatieformulier over de reparatie en reparateurs; |
| --- | --- |

—

het verstrekken van een informatieformulier over de reparatie en reparateurs;

| — | het verstrekken van informatie met betrekking tot de reparatie; |
| --- | --- |

—

het verstrekken van informatie met betrekking tot de reparatie;

| — | de oprichting van een nationaal informatieplatform over de reparatie en over reparateurs. |
| --- | --- |

—

de oprichting van een nationaal informatieplatform over de reparatie en over reparateurs.

Eén artikel wijzigt echter Richtlijn (EU) 2019/771 van het Europees Parlement en de Raad (2) betreffende de bepalingen inzake de rechtsmiddelen van de consument bij niet-conformiteit (wettelijke garantie). Op grond hiervan prevaleert reparatie boven vervanging in gevallen waarin reparatie minder of evenveel zou kosten als vervanging van het product.

2

3.   Algemene opmerkingen

Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC is ingenomen met de doelstellingen van het voorstel voor een richtlijn, namelijk de bevordering van een echt Europees recht op reparatie. Het is van mening dat dit voorstel een nuttige aanvulling vormt op eerdere initiatieven met betrekking tot het ecologisch ontwerp van producten, de versterking van de positie van de Europese consument en de informatie aan de consument over milieuclaims. |
| --- | --- |

3.1.

Het EESC is ingenomen met de doelstellingen van het voorstel voor een richtlijn, namelijk de bevordering van een echt Europees recht op reparatie. Het is van mening dat dit voorstel een nuttige aanvulling vormt op eerdere initiatieven met betrekking tot het ecologisch ontwerp van producten, de versterking van de positie van de Europese consument en de informatie aan de consument over milieuclaims.

| 3.2. | De Commissie heeft duidelijk begrepen dat de ontwikkeling van het recht op reparatie een Europese prioriteit moet zijn. Reparatie staat centraal in het economische model dat de EU moet bevorderen, samen met de marktdeelnemers (fabrikanten, distributeurs...), de consumenten en, in ruimere zin, de Europese burger. Het EESC wil daarom een visie op het “recht op reparatie” delen: het mag niet beperkt blijven tot een “formeel” of “theoretisch” recht. De Europese wetgeving moet gebaseerd zijn op het beginsel dat het aanbod van en de vraag naar kwaliteitsvolle reparaties moeten worden gewaarborgd door te zorgen voor daadwerkelijke toegang tot reparatie en door de keuze van de consument op dit gebied aan te moedigen. |
| --- | --- |

3.2.

De Commissie heeft duidelijk begrepen dat de ontwikkeling van het recht op reparatie een Europese prioriteit moet zijn. Reparatie staat centraal in het economische model dat de EU moet bevorderen, samen met de marktdeelnemers (fabrikanten, distributeurs...), de consumenten en, in ruimere zin, de Europese burger. Het EESC wil daarom een visie op het “recht op reparatie” delen: het mag niet beperkt blijven tot een “formeel” of “theoretisch” recht. De Europese wetgeving moet gebaseerd zijn op het beginsel dat het aanbod van en de vraag naar kwaliteitsvolle reparaties moeten worden gewaarborgd door te zorgen voor daadwerkelijke toegang tot reparatie en door de keuze van de consument op dit gebied aan te moedigen.

| 3.3. | Vanuit milieuoogpunt is het verlengen van de levensduur van een product een belangrijke maatregel om de impact van de consumptie te verminderen. Uiteraard moet deze verlenging gezien worden in het licht van de levenscyclusanalyse, aangezien niet alle producten een lange levensduur hebben. Het EESC steunt derhalve de maatregel waarbij de verplichting tot repareerbaarheid wordt gekoppeld aan de in de gedelegeerde handelingen per productcategorie gedefinieerde levensduur van het product, die in het kader van de toekomstige verordening inzake ecologisch ontwerp van producten worden vastgesteld. |
| --- | --- |

3.3.

Vanuit milieuoogpunt is het verlengen van de levensduur van een product een belangrijke maatregel om de impact van de consumptie te verminderen. Uiteraard moet deze verlenging gezien worden in het licht van de levenscyclusanalyse, aangezien niet alle producten een lange levensduur hebben. Het EESC steunt derhalve de maatregel waarbij de verplichting tot repareerbaarheid wordt gekoppeld aan de in de gedelegeerde handelingen per productcategorie gedefinieerde levensduur van het product, die in het kader van de toekomstige verordening inzake ecologisch ontwerp van producten worden vastgesteld.

| 3.4. | Voorts stemt het EESC in met de eerste lijst van betrokken producten in bijlage 2. Het steunt ook het idee om deze lijst aan te vullen met de productcategorieën die in de in paragraaf 3.3 genoemde gedelegeerde handelingen zijn gedefinieerd. Zo worden het ontwerp en de repareerbaarheid van producten automatisch gekoppeld aan de aan de consument verstrekte informatie en aan het recht op reparatie. |
| --- | --- |

3.4.

Voorts stemt het EESC in met de eerste lijst van betrokken producten in bijlage 2. Het steunt ook het idee om deze lijst aan te vullen met de productcategorieën die in de in paragraaf 3.3 genoemde gedelegeerde handelingen zijn gedefinieerd. Zo worden het ontwerp en de repareerbaarheid van producten automatisch gekoppeld aan de aan de consument verstrekte informatie en aan het recht op reparatie.

| 3.5. | Wat het sociale en economische aspect betreft: door spullen te repareren worden waarde en kwaliteitsbanen gecreëerd in Europa. Volgens een studie van GAIA (3) levert elke 10 000 ton gerepareerd materiaal 404 banen op — dat is vijftig keer meer dan wanneer het wordt weggegooid. Het EESC vreest echter dat de beroepsopleiding en technische vaardigheden die nodig zijn om dit recht te doen gelden, ontoereikend zijn. Daarom verzoekt het de Commissie om, in nauwe samenwerking met de beroepsorganisaties, alle nodige instrumenten in te zetten om basis- en vervolgopleidingen op het gebied van reparatie te ontwikkelen. |
| --- | --- |

3.5.

Wat het sociale en economische aspect betreft: door spullen te repareren worden waarde en kwaliteitsbanen gecreëerd in Europa. Volgens een studie van GAIA (3

| 3.6. | Bovendien biedt reparatie grote voordelen op het gebied van koopkracht, met name voor de meest kansarme groepen consumenten, die over het algemeen gedwongen worden hun producten vroegtijdig te vernieuwen. |
| --- | --- |

3.6.

Bovendien biedt reparatie grote voordelen op het gebied van koopkracht, met name voor de meest kansarme groepen consumenten, die over het algemeen gedwongen worden hun producten vroegtijdig te vernieuwen.

| 3.7. | Het EESC is verheugd dat de Commissie in haar voorstel voor een richtlijn rekening houdt met de noodzaak om zowel het garantiekader als de periode buiten de garantie te regelen. Dit is des te belangrijker omdat het kader voor de duur van de wettelijke garantietermijn uiteenloopt (twee jaar in de meeste landen, drie jaar in Griekenland, voor de geschatte levensduur van het product in Finland en in Nederland). Meer transparantie en duidelijkheid over reparatiepraktijken op Europees niveau en zelfs een opwaartse harmonisatie van de rechtskaders zijn ook een noodzakelijke voorwaarde voor de toepassing van het recht op reparatie. |
| --- | --- |

3.7.

Het EESC is verheugd dat de Commissie in haar voorstel voor een richtlijn rekening houdt met de noodzaak om zowel het garantiekader als de periode buiten de garantie te regelen. Dit is des te belangrijker omdat het kader voor de duur van de wettelijke garantietermijn uiteenloopt (twee jaar in de meeste landen, drie jaar in Griekenland, voor de geschatte levensduur van het product in Finland en in Nederland). Meer transparantie en duidelijkheid over reparatiepraktijken op Europees niveau en zelfs een opwaartse harmonisatie van de rechtskaders zijn ook een noodzakelijke voorwaarde voor de toepassing van het recht op reparatie.

4.   Specifieke opmerkingen

Specifieke opmerkingen

In de specifieke opmerkingen worden de mogelijkheden voor verbetering uiteengezet op basis van de voorstellen van de Commissie om reparatie voor de consument aantrekkelijker te maken dan vervanging.

4.1.   Betere consumenteninformatie

Betere consumenteninformatie

| 4.1.1. | Het EESC is ingenomen met het voorstel van de Commissie om consumenten beter te informeren door ervoor te zorgen dat elke lidstaat over een platform beschikt waar reparatieoplossingen kunnen worden gevonden. Het is belangrijk dat de voorwaarden voor het opzetten en beheren van dit platform worden gespecificeerd om ervoor te zorgen dat de informatie volledig en actueel is. |
| --- | --- |

4.1.1.

Het EESC is ingenomen met het voorstel van de Commissie om consumenten beter te informeren door ervoor te zorgen dat elke lidstaat over een platform beschikt waar reparatieoplossingen kunnen worden gevonden. Het is belangrijk dat de voorwaarden voor het opzetten en beheren van dit platform worden gespecificeerd om ervoor te zorgen dat de informatie volledig en actueel is.

| 4.1.2. | Wie voor reparatie kiest, moet weten welke voorwaarden aan de reparatie zijn verbonden in vergelijking met vervanging. Dankzij de concurrentie tussen reparatiediensten en de transparantie van de prijzen, voorwaarden en kwaliteit van de reparatie als gevolg van de verplichting om een reparatieformulier op te stellen, kan de consument betere aanbiedingen krijgen en zo meer reparaties laten uitvoeren. Het EESC vindt het dan ook een goede zaak dat wordt getracht om de door reparateurs verstrekte informatie te harmoniseren door een Europees formulier voor te stellen. Het verzoekt de medewetgevers te zorgen voor samenhang tussen dit voorstel, het voorstel inzake het ecologisch ontwerp van producten en de voorstellen inzake milieuclaims. |
| --- | --- |

4.1.2.

Wie voor reparatie kiest, moet weten welke voorwaarden aan de reparatie zijn verbonden in vergelijking met vervanging. Dankzij de concurrentie tussen reparatiediensten en de transparantie van de prijzen, voorwaarden en kwaliteit van de reparatie als gevolg van de verplichting om een reparatieformulier op te stellen, kan de consument betere aanbiedingen krijgen en zo meer reparaties laten uitvoeren. Het EESC vindt het dan ook een goede zaak dat wordt getracht om de door reparateurs verstrekte informatie te harmoniseren door een Europees formulier voor te stellen. Het verzoekt de medewetgevers te zorgen voor samenhang tussen dit voorstel, het voorstel inzake het ecologisch ontwerp van producten en de voorstellen inzake milieuclaims.

| 4.1.3. | Het EESC steunt ook de invoering van een op Europees niveau geharmoniseerde repareerbaarheidsscore voor elke productcategorie, zoals voorzien in de ontwerpverordening inzake het ecologisch ontwerp van producten en zoals het eerder heeft aanbevolen. Het roept de lidstaten op zich te verbinden tot de invoering van een dergelijke score in overeenstemming met het Europese project, omdat anders hogere kosten voor de belanghebbenden en verwarring voor de consument ontstaan. |
| --- | --- |

4.1.3.

Het EESC steunt ook de invoering van een op Europees niveau geharmoniseerde repareerbaarheidsscore voor elke productcategorie, zoals voorzien in de ontwerpverordening inzake het ecologisch ontwerp van producten en zoals het eerder heeft aanbevolen. Het roept de lidstaten op zich te verbinden tot de invoering van een dergelijke score in overeenstemming met het Europese project, omdat anders hogere kosten voor de belanghebbenden en verwarring voor de consument ontstaan.

| 4.1.4. | Ten slotte is een Europese informatie- en bewustmakingscampagne nodig om de consument de voordelen van reparatie en van het beginsel “koop beter, niet meer” te doen inzien. Deze bewustmakingscampagne moet ervoor zorgen dat de consument beter geïnformeerd wordt over hoe hij zijn spullen moet onderhouden. In die zin steunt het EESC de maatregelen die in het voorstel voor een richtlijn inzake milieuclaims (groene claims) worden voorgesteld. |
| --- | --- |

4.1.4.

Ten slotte is een Europese informatie- en bewustmakingscampagne nodig om de consument de voordelen van reparatie en van het beginsel “koop beter, niet meer” te doen inzien. Deze bewustmakingscampagne moet ervoor zorgen dat de consument beter geïnformeerd wordt over hoe hij zijn spullen moet onderhouden. In die zin steunt het EESC de maatregelen die in het voorstel voor een richtlijn inzake milieuclaims (groene claims

4.2.   Reparatie vergemakkelijken

Reparatie vergemakkelijken

| 4.2.1. | De vraag of er al dan niet gerepareerd moet worden, rijst voor het eerst tijdens de garantieperiode. In dit stadium wordt het principe “liever repareren dan vervangen”, dat door het EESC in zijn advies over de consument en de groene transitie al werd bepleit (4), adequaat toegepast. De verkoper moet het product repareren wanneer dat even duur of minder duur is dan vervanging, behalve wanneer de kosten buitenproportioneel hoog zijn of het product niet te herstellen is. Dit is dus ook van invloed op de keuze van de consument tussen vervanging en reparatie. De consument mag echter altijd om een vervangend product vragen als de reparatie veel ongemak veroorzaakt, zoals in het geval van producten die hij nodig heeft in zijn dagelijks leven of voor de uitoefening van zijn beroep. |
| --- | --- |

4.2.1.

De vraag of er al dan niet gerepareerd moet worden, rijst voor het eerst tijdens de garantieperiode. In dit stadium wordt het principe “liever repareren dan vervangen”, dat door het EESC in zijn advies over de consument en de groene transitie al werd bepleit (4

| 4.2.2. | Maar deze maatregel kan alleen effect sorteren en economisch haalbaar zijn als de mogelijkheid van distributeurs om verhaal te halen bij de fabrikant in dwingende wetgeving is verankerd en dus gewaarborgd is Als een distributeur verplicht is om ongeacht de kosten een reparatie uit te voeren, moet hij zich effectief tot de fabrikant wenden voor reserveonderdelen en voor verdeling van de kosten. Deze verplichting moet eenvoudig genoeg uit te voeren zijn zodat de kleine en middelgrote ondernemingen eraan kunnen voldoen. |
| --- | --- |

4.2.2.

Maar deze maatregel kan alleen effect sorteren en economisch haalbaar zijn als de mogelijkheid van distributeurs om verhaal te halen bij de fabrikant in dwingende wetgeving is verankerd en dus gewaarborgd is Als een distributeur verplicht is om ongeacht de kosten een reparatie uit te voeren, moet hij zich effectief tot de fabrikant wenden voor reserveonderdelen en voor verdeling van de kosten. Deze verplichting moet eenvoudig genoeg uit te voeren zijn zodat de kleine en middelgrote ondernemingen eraan kunnen voldoen.

| 4.2.3. | Ook de verplichting voor producenten om hun goederen na de wettelijke garantieperiode te repareren is een fundamentele stap vooruit. Om redenen van concurrentie is het van essentieel belang dat deze verplichting ook geldt voor producenten van buiten de EU. Het EESC wijst er daarom nogmaals op dat werk moet worden gemaakt van de aansprakelijkheid van de gemachtigde vertegenwoordigers en van de distributiecentra. |
| --- | --- |

4.2.3.

Ook de verplichting voor producenten om hun goederen na de wettelijke garantieperiode te repareren is een fundamentele stap vooruit. Om redenen van concurrentie is het van essentieel belang dat deze verplichting ook geldt voor producenten van buiten de EU. Het EESC wijst er daarom nogmaals op dat werk moet worden gemaakt van de aansprakelijkheid van de gemachtigde vertegenwoordigers en van de distributiecentra.

| 4.2.4. | De territoriale spreiding van reparatiediensten is een andere belangrijke factor om mensen aan te zetten tot het laten repareren van hun spullen. Het EESC is van mening dat Europa meer reparateurs nodig heeft en dat er een proactief beleid op het gebied van beroepsopleiding voor reparateurs moet worden gevoerd, te meer daar het beroep van reparateur door de opkomst van digitale technologie en geconnecteerde producten sterk is veranderd. Naast opleiding is er ook behoefte aan goed betaalde kwaliteitsbanen, aangezien veel lidstaten al te kampen hebben met een tekort aan geschoolde arbeidskrachten, met name in de ambachtelijke sector. |
| --- | --- |

4.2.4.

De territoriale spreiding van reparatiediensten is een andere belangrijke factor om mensen aan te zetten tot het laten repareren van hun spullen. Het EESC is van mening dat Europa meer reparateurs nodig heeft en dat er een proactief beleid op het gebied van beroepsopleiding voor reparateurs moet worden gevoerd, te meer daar het beroep van reparateur door de opkomst van digitale technologie en geconnecteerde producten sterk is veranderd. Naast opleiding is er ook behoefte aan goed betaalde kwaliteitsbanen, aangezien veel lidstaten al te kampen hebben met een tekort aan geschoolde arbeidskrachten, met name in de ambachtelijke sector.

| 4.2.5. | Om een volwaardig netwerk van reparatiediensten op te zetten, is het noodzakelijk dat onafhankelijke reparateurs dezelfde kansen krijgen als door producenten erkende reparateurs. Het EESC vindt voorts dat de Commissie de ontwikkeling van nieuwe bedrijfsmodellen zoals professionele reparatiediensten, reparatiewerkplaatsen, reparatiecafés enz. moet ondersteunen en aanmoedigen, en pleit dan ook voor meer toegangspunten voor reparaties. |
| --- | --- |

4.2.5.

Om een volwaardig netwerk van reparatiediensten op te zetten, is het noodzakelijk dat onafhankelijke reparateurs dezelfde kansen krijgen als door producenten erkende reparateurs. Het EESC vindt voorts dat de Commissie de ontwikkeling van nieuwe bedrijfsmodellen zoals professionele reparatiediensten, reparatiewerkplaatsen, reparatiecafés enz. moet ondersteunen en aanmoedigen, en pleit dan ook voor meer toegangspunten voor reparaties.

4.3.   De repareerbaarheid van producten vanaf de ontwerpfase en daarna bevorderen

De repareerbaarheid van producten vanaf de ontwerpfase en daarna bevorderen

| 4.3.1. | Feit is dat geplande veroudering reparatie in de weg staat, maar dergelijke praktijken komen al uitgebreider in andere richtlijnen aan de orde. |
| --- | --- |

4.3.1.

Feit is dat geplande veroudering reparatie in de weg staat, maar dergelijke praktijken komen al uitgebreider in andere richtlijnen aan de orde.

| 4.3.2. | Omwille van de consistentie zou het echter beter zijn als de Commissie zou voortbouwen op dit voorstel over reparatie en de lidstaten zou vragen om alles wat de repareerbaarheid van producten opzettelijk verhindert te verbieden. Het recht op reparatie is een wassen neus als producten zo zijn ontworpen dat ze niet te repareren zijn. |
| --- | --- |

4.3.2.

Omwille van de consistentie zou het echter beter zijn als de Commissie zou voortbouwen op dit voorstel over reparatie en de lidstaten zou vragen om alles wat de repareerbaarheid van producten opzettelijk verhindert te verbieden. Het recht op reparatie is een wassen neus als producten zo zijn ontworpen dat ze niet te repareren zijn.

| 4.3.3. | Praktijken als serialisering of koppeling, waarbij bepaalde onderdelen een serienummer krijgen, belemmeren of verhinderen de vervanging van productonderdelen. Wanneer een onderdeel met een serienummer wordt vervangen en dat nummer niet overeenkomt met het nummer dat het moederbord heeft geregistreerd, wordt de werking van het toestel gewijzigd of geblokkeerd. Door deze praktijk kan alleen het door de fabrikant goedgekeurde of gecertificeerde technische netwerk de reparatie uitvoeren, worden onafhankelijke reparateurs en refurbishers benadeeld en wordt ook het gebruik van onderdelen van de circulaire economie onmogelijk gemaakt. Het EESC roept de Commissie en de lidstaten op om praktijken die de reparatie duidelijk belemmeren te verbieden en te bestraffen. |
| --- | --- |

4.3.3.

Praktijken als serialisering of koppeling, waarbij bepaalde onderdelen een serienummer krijgen, belemmeren of verhinderen de vervanging van productonderdelen. Wanneer een onderdeel met een serienummer wordt vervangen en dat nummer niet overeenkomt met het nummer dat het moederbord heeft geregistreerd, wordt de werking van het toestel gewijzigd of geblokkeerd. Door deze praktijk kan alleen het door de fabrikant goedgekeurde of gecertificeerde technische netwerk de reparatie uitvoeren, worden onafhankelijke reparateurs en refurbishers benadeeld en wordt ook het gebruik van onderdelen van de circulaire economie onmogelijk gemaakt. Het EESC roept de Commissie en de lidstaten op om praktijken die de reparatie duidelijk belemmeren te verbieden en te bestraffen.

| 4.3.4. | De ontwerpverordening inzake het ecologisch ontwerp van producten bepaalt per productcategorie hoe lang reserveonderdelen beschikbaar moeten zijn. Gezien de uitdagingen in verband met het tekort aan grondstoffen verzoekt het EESC de Commissie echter om de productie van reserveonderdelen met behulp van 3D-printing te stimuleren. Dit houdt in dat producenten, zoals sommigen de afgelopen jaren al hebben gedaan, hun 3D-modellen bekendmaken wanneer zij deze onderdelen zelf niet meer produceren. Daarom verzoekt het EESC de Commissie om in het licht van de komende herziening van het kader voor intellectuele eigendom, na te gaan of het wenselijk is het uitwisselen van gegevens over deze reserveonderdelen en het verstrekken van deze informatie via het platform te bevorderen. |
| --- | --- |

4.3.4.

De ontwerpverordening inzake het ecologisch ontwerp van producten bepaalt per productcategorie hoe lang reserveonderdelen beschikbaar moeten zijn. Gezien de uitdagingen in verband met het tekort aan grondstoffen verzoekt het EESC de Commissie echter om de productie van reserveonderdelen met behulp van 3D-printing te stimuleren. Dit houdt in dat producenten, zoals sommigen de afgelopen jaren al hebben gedaan, hun 3D-modellen bekendmaken wanneer zij deze onderdelen zelf niet meer produceren. Daarom verzoekt het EESC de Commissie om in het licht van de komende herziening van het kader voor intellectuele eigendom, na te gaan of het wenselijk is het uitwisselen van gegevens over deze reserveonderdelen en het verstrekken van deze informatie via het platform te bevorderen.

| 4.3.5. | Het EESC zou graag zien dat de EU de renovatiesector steunt, omdat deze dezelfde economische en milieudoelstellingen nastreeft als de reparatiesector. |
| --- | --- |

4.3.5.

Het EESC zou graag zien dat de EU de renovatiesector steunt, omdat deze dezelfde economische en milieudoelstellingen nastreeft als de reparatiesector.

4.4.   De reparatiekosten aanpakken

De reparatiekosten aanpakken

| 4.4.1. | De kosten zijn een van de grootste obstakels voor reparatie. Daarom moeten de bepalingen van het voorstel voor een richtlijn worden aangevuld met voorstellen om de reparatiekosten voor de consument te verlichten. |
| --- | --- |

4.4.1.

De kosten zijn een van de grootste obstakels voor reparatie. Daarom moeten de bepalingen van het voorstel voor een richtlijn worden aangevuld met voorstellen om de reparatiekosten voor de consument te verlichten.

| 4.4.2. | Volgens het EESC kan het wijdverbreide gebruik van een informatieformulier — dat inzicht biedt in de prijs van een reparatie en concurrentie tussen reparateurs mogelijk maakt — reparatie buiten de wettelijke garantietermijn stimuleren en de reparatiekosten verlagen. |
| --- | --- |

4.4.2.

Volgens het EESC kan het wijdverbreide gebruik van een informatieformulier — dat inzicht biedt in de prijs van een reparatie en concurrentie tussen reparateurs mogelijk maakt — reparatie buiten de wettelijke garantietermijn stimuleren en de reparatiekosten verlagen.

| 4.4.3. | Om de reparatiekosten te drukken, zou de EU het gebruik van tweedehands reserveonderdelen kunnen aanmoedigen. Het EESC betreurt dat de markt voor betrouwbare gerecyclede tweedehands goederen of reserveonderdelen momenteel vrij beperkt en niet concurrerend is vanwege een gebrekkige infrastructuur en het ontbreken van adequate wetgeving. |
| --- | --- |

4.4.3.

Om de reparatiekosten te drukken, zou de EU het gebruik van tweedehands reserveonderdelen kunnen aanmoedigen. Het EESC betreurt dat de markt voor betrouwbare gerecyclede tweedehands goederen of reserveonderdelen momenteel vrij beperkt en niet concurrerend is vanwege een gebrekkige infrastructuur en het ontbreken van adequate wetgeving.

| 4.4.4. | De Commissie moet echter nog meer doen en concrete maatregelen nemen om ervoor te zorgen dat het prijssignaal voor reparatie gunstiger is. Bovendien moet ze er bij de lidstaten op aandringen in dit verband maatregelen nemen. Het EESC acht het derhalve van essentieel belang dat er fiscale prikkels komen of andere compenserende maatregelen worden genomen om reparatie te bevorderen. Op basis van eerdere ervaringen op nationaal niveau moet worden bepaald welke instrumenten het meest geschikt zijn om de markt voor tweedehands goederen en reparaties te stimuleren. |
| --- | --- |

4.4.4.

De Commissie moet echter nog meer doen en concrete maatregelen nemen om ervoor te zorgen dat het prijssignaal voor reparatie gunstiger is. Bovendien moet ze er bij de lidstaten op aandringen in dit verband maatregelen nemen. Het EESC acht het derhalve van essentieel belang dat er fiscale prikkels komen of andere compenserende maatregelen worden genomen om reparatie te bevorderen. Op basis van eerdere ervaringen op nationaal niveau moet worden bepaald welke instrumenten het meest geschikt zijn om de markt voor tweedehands goederen en reparaties te stimuleren.

Brussel, 14 juni 2023.

Voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Oliver RÖPKE

---

(1)  https://single-market-economy.ec.europa.eu/industry/strategy/intellectual-property/industrial-design-protection_nl

1

(2)  Richtlijn (EU) 2019/771 van het Europees Parlement en de Raad van 20 mei 2019 betreffende bepaalde aspecten van overeenkomsten voor de verkoop van goederen, tot wijziging van Verordening (EU) 2017/2394 en Richtlijn 2009/22/EG, en tot intrekking van Richtlijn 1999/44/EG (PB L 136 van 22.5.2019, blz. 28).

2

(3)  GAIA, “Zero Waste and Economic Recovery. The job creation potential of zero waste solution”, 2021.

3

(4)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van de Richtlijnen 2005/29/EG en 2011/83/EU wat betreft het versterken van de positie van de consument voor de groene transitie door middel van betere informatie en bescherming tegen oneerlijke praktijken (COM(2022) 143 final — 2022/0092 (COD)) (PB C 443 van 22.11.2022, blz. 75).

4

---

| 18.8.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 293/82 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 293/82

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van de Richtlijnen 2009/102/EG en (EU) 2017/1132 wat betreft de verdere uitbreiding en modernisering van het gebruik van digitale instrumenten en processen in het vennootschapsrecht

(COM(2023) 177 final — 2023/0089 (COD))

(2023/C 293/12)

| Rapporteur: | Franca SALIS-MADINIER |
| --- | --- |

Rapporteur:

Franca SALIS-MADINIER

Franca SALIS-MADINIER

| Raadpleging | Europees Parlement, 17.4.2023
  Raad van de Europese Unie, 21.4.2023 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Interne Markt, Productie en Consumptie |
| Goedkeuring door de afdeling | 2.6.2023 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.6.2023 |
| Zitting nr. | 579 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 199/2/7 |

Raadpleging

Europees Parlement, 17.4.2023

Raad van de Europese Unie, 21.4.2023

Rechtsgrond

Artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Interne Markt, Productie en Consumptie

Goedkeuring door de afdeling

2.6.2023

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.6.2023

Zitting nr.

579

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

199/2/7

1.   Conclusies en aanbevelingen

Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met het voorstel van de Commissie, dat tot doel heeft zowel de hoeveelheid informatie over bedrijven die via het systeem van gekoppelde registers (BRIS) voor het publiek beschikbaar is, als de betrouwbaarheid van deze informatie te verbeteren. Dit voorstel moet niet alleen ten goede komen aan kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) die betrouwbare informatie nodig hebben ter ondersteuning van hun grensoverschrijdende activiteiten, maar ook aan andere stakeholders die belang hebben bij bedrijfstransparantie, zoals grote ondernemingen, aandeelhouders, schuldeisers, consumenten en werknemers. Het voorstel moet ondernemingen ook helpen kosten te drukken en tijd te besparen bij het verstrekken van de benodigde informatie in grensoverschrijdende situaties. Dankzij het voorstel zal de volledige benutting van de eengemaakte markt en de digitale eengemaakte markt verder vergemakkelijkt worden. |
| --- | --- |

1.1.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met het voorstel van de Commissie, dat tot doel heeft zowel de hoeveelheid informatie over bedrijven die via het systeem van gekoppelde registers (BRIS) voor het publiek beschikbaar is, als de betrouwbaarheid van deze informatie te verbeteren. Dit voorstel moet niet alleen ten goede komen aan kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) die betrouwbare informatie nodig hebben ter ondersteuning van hun grensoverschrijdende activiteiten, maar ook aan andere stakeholders die belang hebben bij bedrijfstransparantie, zoals grote ondernemingen, aandeelhouders, schuldeisers, consumenten en werknemers. Het voorstel moet ondernemingen ook helpen kosten te drukken en tijd te besparen bij het verstrekken van de benodigde informatie in grensoverschrijdende situaties. Dankzij het voorstel zal de volledige benutting van de eengemaakte markt en de digitale eengemaakte markt verder vergemakkelijkt worden.

| 1.2. | Het EESC is voorstander van de verdere uitbreiding van het gebruik van digitale instrumenten voor de communicatie tussen bedrijven en autoriteiten die betrokken zijn bij grensoverschrijdende activiteiten. Ook staat het achter het “standaard digitaal’-beginsel, met dien verstande dat niemand buiten de boot mag vallen. |
| --- | --- |

1.2.

Het EESC is voorstander van de verdere uitbreiding van het gebruik van digitale instrumenten voor de communicatie tussen bedrijven en autoriteiten die betrokken zijn bij grensoverschrijdende activiteiten. Ook staat het achter het “standaard digitaal’-beginsel, met dien verstande dat niemand buiten de boot mag vallen.

| 1.3. | Het EESC steunt het voorstel om het toepassingsgebied uit te breiden tot personenvennootschappen, bedrijvengroepen en filialen van vennootschappen in derde landen (artikelen 7, 13, 13 bis, 14 en 36). Aangezien coöperaties en stichtingen ook een aanzienlijk deel van de activiteiten vertegenwoordigen, beveelt het EESC aan het toepassingsgebied verder uit te breiden en deze soorten ondernemingen in de richtlijn op te nemen, alsook om de toegang tot het BRIS te vereisen wanneer informatie over deze soorten ondernemingen al in de nationale registers is opgenomen. |
| --- | --- |

1.3.

Het EESC steunt het voorstel om het toepassingsgebied uit te breiden tot personenvennootschappen, bedrijvengroepen en filialen van vennootschappen in derde landen (artikelen 7, 13, 13 bis, 14 en 36). Aangezien coöperaties en stichtingen ook een aanzienlijk deel van de activiteiten vertegenwoordigen, beveelt het EESC aan het toepassingsgebied verder uit te breiden en deze soorten ondernemingen in de richtlijn op te nemen, alsook om de toegang tot het BRIS te vereisen wanneer informatie over deze soorten ondernemingen al in de nationale registers is opgenomen.

| 1.4. | Het EESC steunt de verplichting voor ondernemingen om informatie over de plaats van de leiding en de plaats van de belangrijkste economische activiteit beschikbaar te stellen in de nationale registers en het BRIS (artikel 14). Het EESC is er voorstander van om de lijst van te verstrekken en jaarlijks bij te werken informatie verder uit te breiden met het aantal werknemers, de sectoren waarin wordt gewerkt (NACE-code) en, in het geval van ondernemingen die onder het vennootschapsrecht van de EU vallen (richtlijn met betrekking tot grensoverschrijdende omzettingen, fusies en splitsingen, SE- en SCE-wetgeving), afspraken over informatie-, raadplegings- en medezeggenschapsrechten van werknemers. |
| --- | --- |

1.4.

Het EESC steunt de verplichting voor ondernemingen om informatie over de plaats van de leiding en de plaats van de belangrijkste economische activiteit beschikbaar te stellen in de nationale registers en het BRIS (artikel 14). Het EESC is er voorstander van om de lijst van te verstrekken en jaarlijks bij te werken informatie verder uit te breiden met het aantal werknemers, de sectoren waarin wordt gewerkt (NACE-code) en, in het geval van ondernemingen die onder het vennootschapsrecht van de EU vallen (richtlijn met betrekking tot grensoverschrijdende omzettingen, fusies en splitsingen, SE- en SCE-wetgeving), afspraken over informatie-, raadplegings- en medezeggenschapsrechten van werknemers.

| 1.5. | Het EESC steunt de koppeling van het BRIS met het systeem van gekoppelde registers voor uiteindelijk begunstigden (Boris) en het systeem van gekoppelde insolventieregisters (IRI), en het gebruik van de EUID (Europese unieke identificatiecode voor vennootschappen) om in verschillende systemen opgeslagen informatie te koppelen (artikel 22). Het BRIS moet ook informatie bevatten over onbekwame bestuurders en doeltreffendere zoekacties mogelijk maken naar ondernemingen per activiteitensector (NACE-code) en grootte (aantal werknemers en inkomsten). |
| --- | --- |

1.5.

Het EESC steunt de koppeling van het BRIS met het systeem van gekoppelde registers voor uiteindelijk begunstigden (Boris) en het systeem van gekoppelde insolventieregisters (IRI), en het gebruik van de EUID (Europese unieke identificatiecode voor vennootschappen) om in verschillende systemen opgeslagen informatie te koppelen (artikel 22). Het BRIS moet ook informatie bevatten over onbekwame bestuurders en doeltreffendere zoekacties mogelijk maken naar ondernemingen per activiteitensector (NACE-code) en grootte (aantal werknemers en inkomsten).

| 1.6. | Het EESC steunt de verplichting om bij de oprichting van vennootschappen een geharmoniseerde lijst van punten te controleren (artikel 10 over preventieve controle), maar beveelt aan hieraan een controle toe te voegen van de identiteit van de personen die bij de oprichting betrokken zijn, met inbegrip van informatie over de vraag of aan hen in een EU-lidstaat een bestuursverbod is opgelegd (“bestuurders aan wie een bestuursverbod is opgelegd”). Het beveelt ook aan de preventieve controle uit te breiden tot de reorganisatie van ondernemingen via het vennootschapsrecht van de EU (richtlijn met betrekking tot grensoverschrijdende omzettingen, fusies en splitsingen, SE- en SCE-wetgeving) en de lijst van punten uit te breiden met een controle of de door die wetgeving vereiste overeenkomsten inzake voorlichting, raadpleging en medezeggenschap van werknemers zijn gesloten. |
| --- | --- |

1.6.

Het EESC steunt de verplichting om bij de oprichting van vennootschappen een geharmoniseerde lijst van punten te controleren (artikel 10 over preventieve controle), maar beveelt aan hieraan een controle toe te voegen van de identiteit van de personen die bij de oprichting betrokken zijn, met inbegrip van informatie over de vraag of aan hen in een EU-lidstaat een bestuursverbod is opgelegd (“bestuurders aan wie een bestuursverbod is opgelegd”). Het beveelt ook aan de preventieve controle uit te breiden tot de reorganisatie van ondernemingen via het vennootschapsrecht van de EU (richtlijn met betrekking tot grensoverschrijdende omzettingen, fusies en splitsingen, SE- en SCE-wetgeving) en de lijst van punten uit te breiden met een controle of de door die wetgeving vereiste overeenkomsten inzake voorlichting, raadpleging en medezeggenschap van werknemers zijn gesloten.

| 1.7. | Betrouwbare informatie is een belangrijke voorwaarde voor een soepel functionerende eengemaakte markt en soepel verlopende grensoverschrijdende activiteiten van ondernemingen. Het EESC steunt de verplichting voor registers om actuele gegevens te verstrekken (artikel 15), maar beveelt aan de artikelen 28 en 40 aan te scherpen om ervoor te zorgen dat de sancties voor niet-naleving doeltreffend en evenredig zijn en een afschrikkende werking hebben. |
| --- | --- |

1.7.

Betrouwbare informatie is een belangrijke voorwaarde voor een soepel functionerende eengemaakte markt en soepel verlopende grensoverschrijdende activiteiten van ondernemingen. Het EESC steunt de verplichting voor registers om actuele gegevens te verstrekken (artikel 15), maar beveelt aan de artikelen 28 en 40 aan te scherpen om ervoor te zorgen dat de sancties voor niet-naleving doeltreffend en evenredig zijn en een afschrikkende werking hebben.

| 1.8. | Het EESC steunt de invoering van een EU-bedrijfscertificaat (artikel 16 ter). Het beveelt echter aan om in de lijst van punten het aantal werknemers en de NACE-bedrijfstak(ken) op te nemen, informatie die jaarlijks bijgewerkt zou moeten worden. De lijst met informatie die voor personenvennootschappen moet worden verstrekt, moet worden geharmoniseerd met de lijst die van kapitaalvennootschappen wordt verlangd. |
| --- | --- |

1.8.

Het EESC steunt de invoering van een EU-bedrijfscertificaat (artikel 16 ter). Het beveelt echter aan om in de lijst van punten het aantal werknemers en de NACE-bedrijfstak(ken) op te nemen, informatie die jaarlijks bijgewerkt zou moeten worden. De lijst met informatie die voor personenvennootschappen moet worden verstrekt, moet worden geharmoniseerd met de lijst die van kapitaalvennootschappen wordt verlangd.

| 1.9. | Het EESC beveelt aan om artikel 16 quater (digitale EU-volmacht) aan te scherpen en het gebruik van het hoogste niveau van zekerheid voor te schrijven om de identiteit te verifiëren van personen die gemachtigd zijn om een vennootschap te vertegenwoordigen, alsook een controle om na te gaan of aan deze persoon in de EU-lidstaten een bestuursverbod is opgelegd. |
| --- | --- |

1.9.

Het EESC beveelt aan om artikel 16 quater (digitale EU-volmacht) aan te scherpen en het gebruik van het hoogste niveau van zekerheid voor te schrijven om de identiteit te verifiëren van personen die gemachtigd zijn om een vennootschap te vertegenwoordigen, alsook een controle om na te gaan of aan deze persoon in de EU-lidstaten een bestuursverbod is opgelegd.

| 1.10. | Het EESC is onder voorwaarden voorstander van het eenmaligheidsbeginsel (geen herindiening van bedrijfsinformatie) wanneer een bedrijf uit een lidstaat dochterondernemingen of filialen opricht in een andere lidstaat. Om te voorkomen dat de lidstaten worden gedwongen af te zien van geldigheidscontroles wanneer er gerede twijfel bestaat dat een andere lidstaat niet voldoende zekerheid heeft verschaft over de betrouwbaarheid van de informatie in zijn register, moet artikel 16 sexies (waarborgen in geval van gerede twijfel) zodanig worden uitgebreid dat een lidstaat in een dergelijk geval kan weigeren informatie van een andere lidstaat te aanvaarden. |
| --- | --- |

1.10.

Het EESC is onder voorwaarden voorstander van het eenmaligheidsbeginsel (geen herindiening van bedrijfsinformatie) wanneer een bedrijf uit een lidstaat dochterondernemingen of filialen opricht in een andere lidstaat. Om te voorkomen dat de lidstaten worden gedwongen af te zien van geldigheidscontroles wanneer er gerede twijfel bestaat dat een andere lidstaat niet voldoende zekerheid heeft verschaft over de betrouwbaarheid van de informatie in zijn register, moet artikel 16 sexies (waarborgen in geval van gerede twijfel) zodanig worden uitgebreid dat een lidstaat in een dergelijk geval kan weigeren informatie van een andere lidstaat te aanvaarden.

2.   Algemene opmerkingen

Algemene opmerkingen

| 2.1. | Het voorstel heeft tot doel de transparantie van vennootschappen en het vertrouwen tussen de lidstaten te vergroten en meer geconnecteerde overheidsdiensten tot stand te brengen, terwijl de administratieve lasten voor vennootschappen en andere belanghebbenden in grensoverschrijdende situaties worden verminderd. Met het voorstel wordt met name beoogd meer informatie over vennootschappen via het BRIS openbaar te maken, ervoor te zorgen dat de vennootschapsgegevens in ondernemingsregisters nauwkeurig, betrouwbaar en actueel zijn, en de bureaucratie terug te dringen wanneer vennootschappen in grensoverschrijdende situaties gebruikmaken van vennootschapsinformatie uit ondernemingsregisters. |
| --- | --- |

2.1.

Het voorstel heeft tot doel de transparantie van vennootschappen en het vertrouwen tussen de lidstaten te vergroten en meer geconnecteerde overheidsdiensten tot stand te brengen, terwijl de administratieve lasten voor vennootschappen en andere belanghebbenden in grensoverschrijdende situaties worden verminderd. Met het voorstel wordt met name beoogd meer informatie over vennootschappen via het BRIS openbaar te maken, ervoor te zorgen dat de vennootschapsgegevens in ondernemingsregisters nauwkeurig, betrouwbaar en actueel zijn, en de bureaucratie terug te dringen wanneer vennootschappen in grensoverschrijdende situaties gebruikmaken van vennootschapsinformatie uit ondernemingsregisters.

| 2.2. | Het voorstel heeft tot doel buitensporige bureaucratie en administratieve lasten te verminderen door de invoering van een EU-bedrijfscertificaat en een meertalig standaardmodel voor een digitale EU-volmacht. Daarmee krijgt het “eenmaligheidsbeginsel” een ruimere toepassing wanneer in een andere lidstaat een bedrijf wordt opgericht, en worden formaliteiten zoals een verplichte apostille of gewaarmerkte vertalingen van bedrijfsdocumenten afgeschaft. Uit de effectbeoordeling is gebleken dat de administratieve lasten voor EU-bedrijven dankzij bovengenoemde wijzigingen met ongeveer 437 miljoen EUR per jaar zullen dalen. |
| --- | --- |

2.2.

Het voorstel heeft tot doel buitensporige bureaucratie en administratieve lasten te verminderen door de invoering van een EU-bedrijfscertificaat en een meertalig standaardmodel voor een digitale EU-volmacht. Daarmee krijgt het “eenmaligheidsbeginsel” een ruimere toepassing wanneer in een andere lidstaat een bedrijf wordt opgericht, en worden formaliteiten zoals een verplichte apostille of gewaarmerkte vertalingen van bedrijfsdocumenten afgeschaft. Uit de effectbeoordeling is gebleken dat de administratieve lasten voor EU-bedrijven dankzij bovengenoemde wijzigingen met ongeveer 437 miljoen EUR per jaar zullen dalen.

| 2.3. | Een relevant initiatief voor het voorstel zijn de digitaliseringsdoelstellingen van de EU, uiteengezet in de mededeling van de Commissie “Digitaal kompas 2030: de Europese aanpak voor het digitale decennium” (1). Het voorstel beantwoordt aan de algemeen erkende noodzaak om de werking van de registers en hun interactie met ondernemingen, gebruikers en overheden te verbeteren, ook in een grensoverschrijdende context. Een tweede initiatief is de inspanning om de belemmeringen voor kmo’s om grensoverschrijdend zaken te doen te verminderen, zoals uiteengezet in de mededelingen van de Commissie “Actualisering van de nieuwe industriestrategie van 2020” (2) en “Een kmo-strategie voor een duurzaam en digitaal Europa” (3). Zowel het “eenmaligheidsbeginsel” bij het verstrekken van informatie als de vermindering van de vertaal- en apostillevereisten helpt kmo’s deze doelstellingen te bereiken. |
| --- | --- |

2.3.

Een relevant initiatief voor het voorstel zijn de digitaliseringsdoelstellingen van de EU, uiteengezet in de mededeling van de Commissie “Digitaal kompas 2030: de Europese aanpak voor het digitale decennium” (1

2

3

| 2.4. | Transparantie van ondernemingen is erkend als een doeltreffend middel om misbruik door ondernemingen tegen te gaan. Dit voorstel komt tegemoet aan de behoefte aan betrouwbaardere informatie over ondernemingen en aan een grotere transparantie van de verstrekte informatie. Het voorstel pakt ook het wijdverbreide probleem van misbruik door bedrijven aan, waaronder ontduiking van belastingen en niet-naleving van arbeidsnormen, witwassen van geld, financiering van terrorisme en consumentenfraude (4) (5). Dergelijk misbruik door bedrijven wordt mogelijk gemaakt door mechanismen zoals brievenbusfirma’s, identiteitsdiefstal, gebrek aan transparantie binnen concerns en de eigendomsketen, uitbuiting van verschillen tussen nationale regelgevingsstelsels en moeilijkheden bij grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van handhaving (6). Uit een recente studie is gebleken dat brievenbusfirma’s een wijdverbreid verschijnsel zijn in de EU (7). Belangrijke informatie voor belanghebbenden, zoals de plaats van de leiding en de plaats van de belangrijkste economische activiteit, is zelden te vinden in vennootschapsregisters. Bovendien is de verstrekte informatie vaak verouderd en is het niet duidelijk hoe betrouwbaar de informatie is. |
| --- | --- |

2.4.

Transparantie van ondernemingen is erkend als een doeltreffend middel om misbruik door ondernemingen tegen te gaan. Dit voorstel komt tegemoet aan de behoefte aan betrouwbaardere informatie over ondernemingen en aan een grotere transparantie van de verstrekte informatie. Het voorstel pakt ook het wijdverbreide probleem van misbruik door bedrijven aan, waaronder ontduiking van belastingen en niet-naleving van arbeidsnormen, witwassen van geld, financiering van terrorisme en consumentenfraude (4

5

6

7

| 2.5. | Ten behoeve van een nog grotere transparantie moet het voorstel ook coöperaties en stichtingen in het toepassingsgebied van de richtlijn opnemen, en voor zover de informatie over deze soorten ondernemingen in de nationale vennootschapsregisters is opgenomen, moet ze via het BRIS beschikbaar worden gesteld. Aangezien deze rechtsvormen een aanzienlijk deel van het bedrijfsleven in de EU vertegenwoordigen, zou er een groot gemis aan transparantie zijn als zij niet onder het toepassingsgebied komen te vallen. |
| --- | --- |

2.5.

Ten behoeve van een nog grotere transparantie moet het voorstel ook coöperaties en stichtingen in het toepassingsgebied van de richtlijn opnemen, en voor zover de informatie over deze soorten ondernemingen in de nationale vennootschapsregisters is opgenomen, moet ze via het BRIS beschikbaar worden gesteld. Aangezien deze rechtsvormen een aanzienlijk deel van het bedrijfsleven in de EU vertegenwoordigen, zou er een groot gemis aan transparantie zijn als zij niet onder het toepassingsgebied komen te vallen.

| 2.6. | De uitbreiding van de lijst van door ondernemingen te verstrekken gegevens met de plaats van de leiding en de plaats van voornaamste economische activiteit is te rechtvaardigen omdat de bevoegde autoriteiten brievenbusfirma’s en mogelijk misbruik door bedrijven in kaart moeten brengen voordat een preomzettingscertificaat voor een grensoverschrijdende omzetting (artikel 86 quaterdecies) of een presplitsingscertificaat voor een grensoverschrijdende splitsing (artikel 160 quaterdecies) kan worden afgegeven. Deze locaties zijn ook relevant voor het bepalen van het toepasselijke nationale recht in geval van insolventie. Zoals in de effectbeoordeling is opgemerkt, hebben veel belanghebbenden verzocht om aanvullende informatie en ruimere zoekmogelijkheden in het BRIS. Werknemersvertegenwoordigers hebben informatie nodig over het aantal werknemers, aangezien veel werknemersrechten pas vanaf een bepaald aantal werknemers in werking treden, zoals het recht om een ondernemingsraad op te richten of een vertegenwoordiging in het bestuur van een onderneming te hebben. Personenvennootschappen moeten dezelfde soorten informatie verstrekken als kapitaalvennootschappen. |
| --- | --- |

2.6.

De uitbreiding van de lijst van door ondernemingen te verstrekken gegevens met de plaats van de leiding en de plaats van voornaamste economische activiteit is te rechtvaardigen omdat de bevoegde autoriteiten brievenbusfirma’s en mogelijk misbruik door bedrijven in kaart moeten brengen voordat een preomzettingscertificaat voor een grensoverschrijdende omzetting (artikel 86 quaterdecies) of een presplitsingscertificaat voor een grensoverschrijdende splitsing (artikel 160 quaterdecies) kan worden afgegeven. Deze locaties zijn ook relevant voor het bepalen van het toepasselijke nationale recht in geval van insolventie. Zoals in de effectbeoordeling is opgemerkt, hebben veel belanghebbenden verzocht om aanvullende informatie en ruimere zoekmogelijkheden in het BRIS. Werknemersvertegenwoordigers hebben informatie nodig over het aantal werknemers, aangezien veel werknemersrechten pas vanaf een bepaald aantal werknemers in werking treden, zoals het recht om een ondernemingsraad op te richten of een vertegenwoordiging in het bestuur van een onderneming te hebben. Personenvennootschappen moeten dezelfde soorten informatie verstrekken als kapitaalvennootschappen.

| 2.7. | De uitbreiding van de lijst van punten voor “preventieve controle” bij bedrijfsoprichtingen met de controle van de identiteit van sleutelpersonen valt gezien de prevalentie van fraude door identiteitsdiefstal te rechtvaardigen. “Preventieve controle” moet ook gelden voor grensoverschrijdende reorganisaties van vennootschappen via grensoverschrijdende fusies, omzettingen, splitsingen of omzettingen in SE’s of SCE’s. Uit onderzoek van het Europees Vakbondsinstituut (EVI) blijkt dat door de EU-wetgeving voorgeschreven onderhandelingen met werknemersvertegenwoordigers over informatie-, raadplegings- en medezeggenschapsrechten van werknemers vaak niet worden afgerond of zelfs niet eens worden gestart voordat dergelijke reorganisaties door de bevoegde autoriteit zijn goedgekeurd. Een afgesloten overeenkomst met de werknemersvertegenwoordigers moet in deze minimumlijst worden opgenomen. In het algemeen moet de richtlijn voorschrijven dat personen op het hoogste niveau van zekerheid moeten worden geïdentificeerd, aangezien deze controles tegen identiteitsfraude minder doeltreffend zijn bij lagere niveaus van elektronische identificatie. |
| --- | --- |

2.7.

De uitbreiding van de lijst van punten voor “preventieve controle” bij bedrijfsoprichtingen met de controle van de identiteit van sleutelpersonen valt gezien de prevalentie van fraude door identiteitsdiefstal te rechtvaardigen. “Preventieve controle” moet ook gelden voor grensoverschrijdende reorganisaties van vennootschappen via grensoverschrijdende fusies, omzettingen, splitsingen of omzettingen in SE’s of SCE’s. Uit onderzoek van het Europees Vakbondsinstituut (EVI) blijkt dat door de EU-wetgeving voorgeschreven onderhandelingen met werknemersvertegenwoordigers over informatie-, raadplegings- en medezeggenschapsrechten van werknemers vaak niet worden afgerond of zelfs niet eens worden gestart voordat dergelijke reorganisaties door de bevoegde autoriteit zijn goedgekeurd. Een afgesloten overeenkomst met de werknemersvertegenwoordigers moet in deze minimumlijst worden opgenomen. In het algemeen moet de richtlijn voorschrijven dat personen op het hoogste niveau van zekerheid moeten worden geïdentificeerd, aangezien deze controles tegen identiteitsfraude minder doeltreffend zijn bij lagere niveaus van elektronische identificatie.

| 2.8. | Actuele gegevens zijn zeer bevorderlijk voor een veilig ondernemingsklimaat en spelen een belangrijke rol bij het verlagen van de kosten voor grensoverschrijdende activiteiten van ondernemingen en het waarborgen van maatschappelijk verantwoord ondernemerschap. Sancties die in de EU-wetgeving zijn voorgeschreven, maar die de lidstaten naar eigen goeddunken mogen vaststellen, voldoen mogelijk niet aan de vereisten van doeltreffendheid, evenredigheid en afschrikking (zie de huidige discussie over het consumentenrecht van de EU). De artikelen 28 en 40 moeten worden aangescherpt om ervoor te zorgen dat de sancties doeltreffend en evenredig zijn en een afschrikkende werking hebben, en om een concurrerend en evenwichtig ondernemingsklimaat in de hele EU te waarborgen. |
| --- | --- |

2.8.

Actuele gegevens zijn zeer bevorderlijk voor een veilig ondernemingsklimaat en spelen een belangrijke rol bij het verlagen van de kosten voor grensoverschrijdende activiteiten van ondernemingen en het waarborgen van maatschappelijk verantwoord ondernemerschap. Sancties die in de EU-wetgeving zijn voorgeschreven, maar die de lidstaten naar eigen goeddunken mogen vaststellen, voldoen mogelijk niet aan de vereisten van doeltreffendheid, evenredigheid en afschrikking (zie de huidige discussie over het consumentenrecht van de EU). De artikelen 28 en 40 moeten worden aangescherpt om ervoor te zorgen dat de sancties doeltreffend en evenredig zijn en een afschrikkende werking hebben, en om een concurrerend en evenwichtig ondernemingsklimaat in de hele EU te waarborgen.

| 2.9. | De aanbeveling om voor personenvennootschappen dezelfde rapportageverplichtingen te laten gelden als voor kapitaalvennootschappen is gebaseerd op het beginsel van gelijke concurrentievoorwaarden voor de verschillende vennootschapsvormen. Ook de aanbeveling om stichtingen en coöperaties in het toepassingsgebied van de richtlijn op te nemen, wordt door dit beginsel ondersteund. |
| --- | --- |

2.9.

De aanbeveling om voor personenvennootschappen dezelfde rapportageverplichtingen te laten gelden als voor kapitaalvennootschappen is gebaseerd op het beginsel van gelijke concurrentievoorwaarden voor de verschillende vennootschapsvormen. Ook de aanbeveling om stichtingen en coöperaties in het toepassingsgebied van de richtlijn op te nemen, wordt door dit beginsel ondersteund.

| 2.10. | Het eenmaligheidsbeginsel en de afschaffing van de apostilleplicht zijn weliswaar belangrijke maatregelen om de bureaucratie te verminderen, maar bij de uitvoering ervan moet de betrouwbaarheid van de informatie die via de vennootschapsregisters van de lidstaten wordt verstrekt wel gewaarborgd worden. De elektronische identificatie van personen moet op het hoogste niveau van zekerheid plaatsvinden, en de lidstaten moeten het recht hebben informatie te weigeren die wordt verstrekt door vennootschapsregisters in lidstaten die geen goed niveau hebben bereikt, bijvoorbeeld doordat zij belangrijke elementen van de richtlijn digitale instrumenten (8) of dit voorstel voor een richtlijn (zodra het is aangenomen) nog niet hebben omgezet. |
| --- | --- |

2.10.

Het eenmaligheidsbeginsel en de afschaffing van de apostilleplicht zijn weliswaar belangrijke maatregelen om de bureaucratie te verminderen, maar bij de uitvoering ervan moet de betrouwbaarheid van de informatie die via de vennootschapsregisters van de lidstaten wordt verstrekt wel gewaarborgd worden. De elektronische identificatie van personen moet op het hoogste niveau van zekerheid plaatsvinden, en de lidstaten moeten het recht hebben informatie te weigeren die wordt verstrekt door vennootschapsregisters in lidstaten die geen goed niveau hebben bereikt, bijvoorbeeld doordat zij belangrijke elementen van de richtlijn digitale instrumenten (8

| 2.11. | Om te voorkomen dat bedrijven met extra kosten worden opgezadeld, dienen de lidstaten en nationale ondernemingsregisters geen hogere vergoedingen aan te rekenen om de kosten te dekken voor het verzamelen van de nieuwe informatie die op grond van de bijgewerkte richtlijn is vereist. |
| --- | --- |

2.11.

Om te voorkomen dat bedrijven met extra kosten worden opgezadeld, dienen de lidstaten en nationale ondernemingsregisters geen hogere vergoedingen aan te rekenen om de kosten te dekken voor het verzamelen van de nieuwe informatie die op grond van de bijgewerkte richtlijn is vereist.

Brussel, 14 juni 2023.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Oliver RÖPKE

---

(1)  COM(2021) 118 final.

1

(2)  COM(2021) 350 final.

2

(3)  COM(2020) 103 final.

3

(4)  Onderzoeksdienst van het Europees Parlement (2018), An overview of shell companies in the European Union (Een overzicht van lege vennootschappen in de Europese Unie), https://op.europa.eu/nl/publication-detail/-/publication/e8534eeb-e071-11e8-b690-01aa75ed71a1/language-nl/format-PDF/source-search

4

An overview of shell companies in the European Union

(5)  
  The impact of letterbox-type practices on labour rights and public revenue (Het effect van brievenbuspraktijken op arbeidsrechten en overheidsinkomsten) (2016), SOMO en EVV, met steun van de Europese Commissie.

5

The impact of letterbox-type practices on labour rights and public revenue

(6)  Europese Commissie/ICF SA in samenwerking met Wavestone, Center for the Study of Democracy, de Universiteit van Trento en Victims Support Europe (2022), Study on online identity theft and identity-related crime (Onderzoek naar online-identiteitsdiefstal en identiteitsgerelateerde criminaliteit), https://op.europa.eu/nl/publication-detail/-/publication/f85399b3-abed-11ec-83e1-01aa75ed71a1/language-nl/format-PDF/source-search

6

Study on online identity theft and identity-related crime

(7)  Europese Commissie/ICF Consulting Services (2021), Letterbox companies: overview of the phenomenon and existing measures (Brievenbusfirma’s: overzicht van het fenomeen en bestaande maatregelen), https://op.europa.eu/nl/publication-detail/-/publication/66764f95-5191-11ec-91ac-01aa75ed71a1

7

Letterbox companies: overview of the phenomenon and existing measures

(8)  Richtlijn (EU) 2019/1151 van het Europees Parlement en de Raad van 20 juni 2019 tot wijziging van Richtlijn (EU) 2017/1132 met betrekking tot het gebruik van digitale instrumenten en processen in het kader van het vennootschapsrecht (PB L 186 van 11.7.2019, blz. 80).

8

---

| 18.8.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 293/86 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 293/86

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de staving en het communiceren van uitdrukkelijke milieuclaims (richtlijn groene claims)

(COM(2023) 166 final — 2023/0085 (COD))

(2023/C 293/13)

| Rapporteur: | Angelo PAGLIARA |
| --- | --- |

Rapporteur:

Angelo PAGLIARA

Angelo PAGLIARA

| Raadpleging | Europees Parlement, 1.6.2023
  Raad, 2.6.2023 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Interne Markt, Productie en Consumptie |
| Goedkeuring door de afdeling | 2.6.2023 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.6.2023 |
| Zitting nr. | 579 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 205/2/3 |

Raadpleging

Europees Parlement, 1.6.2023

Raad, 2.6.2023

Rechtsgrond

Artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Interne Markt, Productie en Consumptie

Goedkeuring door de afdeling

2.6.2023

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.6.2023

Zitting nr.

579

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

205/2/3

1.   Conclusies en aanbevelingen

Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ervan overtuigd dat duurzaamheid een van de pijlers van de toekomstige ontwikkeling van de Europese Unie is en dat dit nieuwe voorstel een kans biedt om overheden en burgers een actievere rol te geven bij de snelle overgang naar een circulaire economie (1) en de ontwikkeling van een “circulaire cultuur”. |
| --- | --- |

1.1.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ervan overtuigd dat duurzaamheid een van de pijlers van de toekomstige ontwikkeling van de Europese Unie is en dat dit nieuwe voorstel een kans biedt om overheden en burgers een actievere rol te geven bij de snelle overgang naar een circulaire economie (1

| 1.2. | Het EESC moedigt de Commissie aan om de sociale partners en maatschappelijke organisaties, met name consumentenorganisaties, systematisch bij dit proces te blijven betrekken teneinde consumenten en ondernemingen te beschermen tegen greenwashing. |
| --- | --- |

1.2.

Het EESC moedigt de Commissie aan om de sociale partners en maatschappelijke organisaties, met name consumentenorganisaties, systematisch bij dit proces te blijven betrekken teneinde consumenten en ondernemingen te beschermen tegen greenwashing.

| 1.3. | De Commissie moet er volgens het EESC voor zorgen dat de vereisten van de richtlijn groene claims model staan voor een minimumniveau van bescherming tegen greenwashing, dat tot uiting moet komen in sectorale wetgeving die van het toepassingsgebied van deze richtlijn is uitgesloten wanneer het gaat om specifieke vrijwillige claims en etikettering. De invoering van sectorale wetgeving mag niet worden aangegrepen om niet aan de bepalingen van de richtlijn groene claims mee te doen (opt-out), om mazen in de wet aan te brengen of om de consumentenbescherming te verzwakken. |
| --- | --- |

1.3.

De Commissie moet er volgens het EESC voor zorgen dat de vereisten van de richtlijn groene claims model staan voor een minimumniveau van bescherming tegen greenwashing, dat tot uiting moet komen in sectorale wetgeving die van het toepassingsgebied van deze richtlijn is uitgesloten wanneer het gaat om specifieke vrijwillige claims en etikettering. De invoering van sectorale wetgeving mag niet worden aangegrepen om niet aan de bepalingen van de richtlijn groene claims mee te doen (opt-out), om mazen in de wet aan te brengen of om de consumentenbescherming te verzwakken.

| 1.4. | Het EESC wijst op de toenemende bezorgdheid over de wildgroei aan milieuclaims op basis van compensatie via het gebruik van compensatiecredits en verzoekt de Commissie een duidelijk verbod op claims op basis van compensatie in te voeren. |
| --- | --- |

1.4.

Het EESC wijst op de toenemende bezorgdheid over de wildgroei aan milieuclaims op basis van compensatie via het gebruik van compensatiecredits en verzoekt de Commissie een duidelijk verbod op claims op basis van compensatie in te voeren.

| 1.5. | Het EESC juicht het voornemen om de rechtszekerheid van milieuclaims te vergroten toe en verzoekt de Commissie ervoor te zorgen dat de juiste voorwaarden aanwezig zijn om het concurrentievermogen van de eengemaakte markt te versterken, met name door de invoering van gemeenschappelijke methoden voor het onderbouwen van verschillende soorten claims. |
| --- | --- |

1.5.

Het EESC juicht het voornemen om de rechtszekerheid van milieuclaims te vergroten toe en verzoekt de Commissie ervoor te zorgen dat de juiste voorwaarden aanwezig zijn om het concurrentievermogen van de eengemaakte markt te versterken, met name door de invoering van gemeenschappelijke methoden voor het onderbouwen van verschillende soorten claims.

| 1.6. | Het EESC neemt nota van de opt-inmogelijkheid voor micro-ondernemingen en verzoekt de Commissie alle nodige maatregelen te nemen om deze ondernemingen bij de door de lidstaten uitgevoerde controles te betrekken. Daarnaast is het EESC ingenomen met de aandacht die wordt besteed aan markthandhaving. Gewaarborgd moet worden dat de richtlijn volledig wordt gehandhaafd. |
| --- | --- |

1.6.

Het EESC neemt nota van de opt-inmogelijkheid voor micro-ondernemingen en verzoekt de Commissie alle nodige maatregelen te nemen om deze ondernemingen bij de door de lidstaten uitgevoerde controles te betrekken. Daarnaast is het EESC ingenomen met de aandacht die wordt besteed aan markthandhaving. Gewaarborgd moet worden dat de richtlijn volledig wordt gehandhaafd.

| 1.7. | Het EESC wijst op de toenemende aandacht voor milieukwesties en adviseert de Commissie specifieke instrumenten te ontwikkelen ter ondersteuning van marktdeelnemers die de ecologische en sociale duurzaamheid van hun productiemethoden en producten willen vergroten. |
| --- | --- |

1.7.

Het EESC wijst op de toenemende aandacht voor milieukwesties en adviseert de Commissie specifieke instrumenten te ontwikkelen ter ondersteuning van marktdeelnemers die de ecologische en sociale duurzaamheid van hun productiemethoden en producten willen vergroten.

2.   Samenvatting van het Commissiedocument

Samenvatting van het Commissiedocument

| 2.1. | Met de voorgestelde richtlijn wordt beoogd het regelgevingskader ter ondersteuning van duurzame consumptie aan te vullen door in te gaan op specifieke aspecten en vereisten inzake het staven, communiceren en verifiëren van uitdrukkelijke milieuclaims. |
| --- | --- |

2.1.

Met de voorgestelde richtlijn wordt beoogd het regelgevingskader ter ondersteuning van duurzame consumptie aan te vullen door in te gaan op specifieke aspecten en vereisten inzake het staven, communiceren en verifiëren van uitdrukkelijke milieuclaims.

| 2.2. | Het richtlijnvoorstel maakt deel uit van de initiatieven van de Commissie om werk te maken van de Europese Green Deal en strekt ertoe om het regelgevingskader voor milieuclaims zodanig aan te vullen dat consumenten kunnen beschikken over betrouwbare, vergelijkbare en verifieerbare informatie, zodat zij hun besluiten meer op duurzaamheidsoverwegingen kunnen baseren (2). De noodzaak om greenwashing aan te pakken komt ook tot uiting in zowel het nieuwe actieplan voor een circulaire economie (3) als de nieuwe consumentenagenda (4). |
| --- | --- |

2.2.

Het richtlijnvoorstel maakt deel uit van de initiatieven van de Commissie om werk te maken van de Europese Green Deal en strekt ertoe om het regelgevingskader voor milieuclaims zodanig aan te vullen dat consumenten kunnen beschikken over betrouwbare, vergelijkbare en verifieerbare informatie, zodat zij hun besluiten meer op duurzaamheidsoverwegingen kunnen baseren (2

3

4

| 2.3. | Het voorstel vormt een aanvulling op het voorstel voor een richtlijn inzake het versterken van de positie van de consument voor de groene transitie (5), waarbij Richtlijn 2005/29/EG van het Europees Parlement en de Raad (6) wordt gewijzigd. Samen voorzien zij in een duidelijk systeem voor milieuclaims, met inbegrip van milieukeurmerken. |
| --- | --- |

2.3.

Het voorstel vormt een aanvulling op het voorstel voor een richtlijn inzake het versterken van de positie van de consument voor de groene transitie (5

6

| 2.4. | Het voorstel omvat minimumreeksen van criteria voor de staving en het communiceren van milieuclaims; nieuwe bepalingen inzake milieukeurmerken en regelingen voor milieukeurmerken; de invoering van voorafgaande verificatie van milieuclaims en keurmerkregelingen; en handhavingsmaatregelen zoals regelmatige controles op de naleving en sancties. |
| --- | --- |

2.4.

Het voorstel omvat minimumreeksen van criteria voor de staving en het communiceren van milieuclaims; nieuwe bepalingen inzake milieukeurmerken en regelingen voor milieukeurmerken; de invoering van voorafgaande verificatie van milieuclaims en keurmerkregelingen; en handhavingsmaatregelen zoals regelmatige controles op de naleving en sancties.

| 2.5. | De richtlijn bevat echter geen geharmoniseerde methoden. Zij biedt wel de mogelijkheid om op een later tijdstip gedelegeerde handelingen of amendementen aan te nemen om nadere eisen te stellen aan specifieke kwesties zoals klimaatclaims, duurzaamheid, herbruikbaarheid, repareerbaarheid, recyclebaarheid, gerecyclede inhoud, gebruik van natuurlijke inhoud, met inbegrip van vezels, milieuprestaties en duurzaamheid, biogebaseerde elementen, biologische afbreekbaarheid, biodiversiteit, afvalpreventie en -vermindering. |
| --- | --- |

2.5.

De richtlijn bevat echter geen geharmoniseerde methoden. Zij biedt wel de mogelijkheid om op een later tijdstip gedelegeerde handelingen of amendementen aan te nemen om nadere eisen te stellen aan specifieke kwesties zoals klimaatclaims, duurzaamheid, herbruikbaarheid, repareerbaarheid, recyclebaarheid, gerecyclede inhoud, gebruik van natuurlijke inhoud, met inbegrip van vezels, milieuprestaties en duurzaamheid, biogebaseerde elementen, biologische afbreekbaarheid, biodiversiteit, afvalpreventie en -vermindering.

3.   Algemene opmerkingen

Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC dringt er bij de Europese Commissie op aan specifieke instrumenten ter bevordering van een cultuur van circulaire economie te ontwikkelen en met name voorlichtingscampagnes op te zetten om een “circulaire cultuur” te promoten, vooral onder jongeren. Het EESC moedigt de Commissie ook aan om de goede praktijken die de lidstaten op dit gebied hebben ontwikkeld te verzamelen en om te overwegen deze onder de aandacht te brengen. |
| --- | --- |

3.1.

Het EESC dringt er bij de Europese Commissie op aan specifieke instrumenten ter bevordering van een cultuur van circulaire economie te ontwikkelen en met name voorlichtingscampagnes op te zetten om een “circulaire cultuur” te promoten, vooral onder jongeren. Het EESC moedigt de Commissie ook aan om de goede praktijken die de lidstaten op dit gebied hebben ontwikkeld te verzamelen en om te overwegen deze onder de aandacht te brengen.

| 3.2. | Het grote publiek, met name de jongere generatie, heeft thans meer oog voor milieukwesties (7) (8) en daarom wordt groene marketing steeds vaker als concurrentievoordeel gebruikt. |
| --- | --- |

3.2.

Het grote publiek, met name de jongere generatie, heeft thans meer oog voor milieukwesties (7

8

| 3.3. | De verwachtingen van consumenten en stakeholders ten aanzien van duurzaamheid en milieubescherming nemen toe, maar er is weinig vertrouwen in milieuclaims (9). Afgezien van de vertrouwenskwestie bestaat er een wijdverbreid misverstand over wat deze claims inhouden. Dit blijkt uit diverse studies die niet alleen door de Europese Commissie maar ook door nationale agentschappen zijn verricht, met name op het gebied van klimaatclaims (10). Daarom is het nu van het grootste belang om de consument in staat te stellen geïnformeerde aankoopbeslissingen te nemen op basis van betrouwbare informatie. |
| --- | --- |

3.3.

De verwachtingen van consumenten en stakeholders ten aanzien van duurzaamheid en milieubescherming nemen toe, maar er is weinig vertrouwen in milieuclaims (9

10

| 3.4. | In de effectbeoordeling werd een reeks problemen vastgesteld die aanleiding geven tot toenemende bezorgdheid bij de consumenten, zoals: misleidende handelspraktijken in verband met de duurzaamheid van producten; onduidelijke of slecht onderbouwde milieuclaims; en duurzaamheidslabels die niet altijd transparant of geloofwaardig zijn. Gezien de resultaten van de effectbeoordeling steunt het EESC het initiatief van de Commissie en is het van mening dat op dit gebied doortastend moet worden opgetreden. |
| --- | --- |

3.4.

In de effectbeoordeling werd een reeks problemen vastgesteld die aanleiding geven tot toenemende bezorgdheid bij de consumenten, zoals: misleidende handelspraktijken in verband met de duurzaamheid van producten; onduidelijke of slecht onderbouwde milieuclaims; en duurzaamheidslabels die niet altijd transparant of geloofwaardig zijn. Gezien de resultaten van de effectbeoordeling steunt het EESC het initiatief van de Commissie en is het van mening dat op dit gebied doortastend moet worden opgetreden.

| 3.5. | Het EESC vindt dat consumenten, mits beter geïnformeerd, een actieve en cruciale rol kunnen spelen in de milieutransitie en kunnen bijdragen aan de verwezenlijking van de doelstellingen van de Green Deal. Duurzaamheidsoverwegingen moeten absoluut een grotere rol gaan spelen in het besluitvormingsproces van de consument, niet alleen op het moment van aankoop, maar ook in latere fasen (bijv. door een product indien mogelijk te laten repareren, in plaats van een nieuw product aan te schaffen). Hiermee zullen de nieuwe vereisten inzake milieu-informatie op producten, die voortvloeien uit initiatieven zoals de verordening inzake ecologisch ontwerp voor duurzame producten, worden aangevuld. De verordening zal zorgen voor gemeenschappelijke regels voor etikettering die verdergaan dan de bestaande wetgeving, zoals de EU-milieukeurverordening, het milieubeheer- en milieuauditsysteem (EMAS) en verordeningen inzake de etikettering voor biologische landbouw, energie-etikettering en CE-markering. |
| --- | --- |

3.5.

Het EESC vindt dat consumenten, mits beter geïnformeerd, een actieve en cruciale rol kunnen spelen in de milieutransitie en kunnen bijdragen aan de verwezenlijking van de doelstellingen van de Green Deal. Duurzaamheidsoverwegingen moeten absoluut een grotere rol gaan spelen in het besluitvormingsproces van de consument, niet alleen op het moment van aankoop, maar ook in latere fasen (bijv. door een product indien mogelijk te laten repareren, in plaats van een nieuw product aan te schaffen). Hiermee zullen de nieuwe vereisten inzake milieu-informatie op producten, die voortvloeien uit initiatieven zoals de verordening inzake ecologisch ontwerp voor duurzame producten, worden aangevuld. De verordening zal zorgen voor gemeenschappelijke regels voor etikettering die verdergaan dan de bestaande wetgeving, zoals de EU-milieukeurverordening, het milieubeheer- en milieuauditsysteem (EMAS) en verordeningen inzake de etikettering voor biologische landbouw, energie-etikettering en CE-markering.

| 3.6. | Artikel 1 van het voorstel sluit veel sectorale wetgeving van het toepassingsgebied van de richtlijn uit, indien de desbetreffende wetgeving eigen voorschriften inzake claims en etiketteringsregelingen bevat. Het EESC stelt voor om in sectorspecifieke wetgeving ten minste hetzelfde niveau van bescherming tegen greenwashing op te nemen. Deze zou op zijn minst een gelijkwaardig niveau van staving, communicatie (bewijsstukken) en verificatie (door derden) moeten omvatten. Bovendien moet worden verduidelijkt dat alleen de claims die onder deze wetgeving vallen, zijn uitgesloten, en niet elke claim betreffende de producten waarop de sectorale wetgeving betrekking heeft. Als voor bepaalde claims geen specifieke eisen gelden, moeten zij onder het toepassingsgebied van de richtlijn groene claims vallen. Zo wordt in artikel 1 wetgeving inzake verpakking en verpakkingsafval uitgesloten, en die wetgeving heeft alleen betrekking op claims betreffende recyclebaarheid en gerecycled gehalte. Dit betekent dat andere claims (zoals het levenscycluseffect van bepaalde verpakkingen) onder de richtlijn groene claims moeten vallen. |
| --- | --- |

3.6.

Artikel 1 van het voorstel sluit veel sectorale wetgeving van het toepassingsgebied van de richtlijn uit, indien de desbetreffende wetgeving eigen voorschriften inzake claims en etiketteringsregelingen bevat. Het EESC stelt voor om in sectorspecifieke wetgeving ten minste hetzelfde niveau van bescherming tegen greenwashing op te nemen. Deze zou op zijn minst een gelijkwaardig niveau van staving, communicatie (bewijsstukken) en verificatie (door derden) moeten omvatten. Bovendien moet worden verduidelijkt dat alleen de claims die onder deze wetgeving vallen, zijn uitgesloten, en niet elke claim betreffende de producten waarop de sectorale wetgeving betrekking heeft. Als voor bepaalde claims geen specifieke eisen gelden, moeten zij onder het toepassingsgebied van de richtlijn groene claims vallen. Zo wordt in artikel 1 wetgeving inzake verpakking en verpakkingsafval uitgesloten, en die wetgeving heeft alleen betrekking op claims betreffende recyclebaarheid en gerecycled gehalte. Dit betekent dat andere claims (zoals het levenscycluseffect van bepaalde verpakkingen) onder de richtlijn groene claims moeten vallen.

| 3.7. | Het EESC erkent dat er toenemende bezorgdheid bestaat over de wildgroei aan milieuclaims op basis van compensatie via het gebruik van compensatiekredieten (“klimaatneutraal”, “kunststofcompensatie” enz.), die door verschillende consumentenautoriteiten — en in verschillende rechtszaken — zijn aangemerkt als wetenschappelijk onjuist en altijd misleidend voor consumenten. Het EESC dringt er daarom bij de Commissie op aan om deze lessen ter harte te nemen en een duidelijk verbod op claims op basis van compensatie in te voeren, naast eisen met betrekking tot de manier waarop ondernemingen hun bijdragen aan duurzaamheidsprojecten kenbaar maken in plaats van compensatie te eisen. De richtlijn groene claims moet met name volledig in overeenstemming worden gebracht met de richtlijn inzake het versterken van de positie van de consument voor de groene transitie. |
| --- | --- |

3.7.

Het EESC erkent dat er toenemende bezorgdheid bestaat over de wildgroei aan milieuclaims op basis van compensatie via het gebruik van compensatiekredieten (“klimaatneutraal”, “kunststofcompensatie” enz.), die door verschillende consumentenautoriteiten — en in verschillende rechtszaken — zijn aangemerkt als wetenschappelijk onjuist en altijd misleidend voor consumenten. Het EESC dringt er daarom bij de Commissie op aan om deze lessen ter harte te nemen en een duidelijk verbod op claims op basis van compensatie in te voeren, naast eisen met betrekking tot de manier waarop ondernemingen hun bijdragen aan duurzaamheidsprojecten kenbaar maken in plaats van compensatie te eisen. De richtlijn groene claims moet met name volledig in overeenstemming worden gebracht met de richtlijn inzake het versterken van de positie van de consument voor de groene transitie.

| 3.8. | Besloten is om micro-ondernemingen uit te sluiten van sommige bepalingen van de wetgeving, omdat de procedures van de ondernemingen die de aanvragen indienen, tijd en middelen vergen om de nodige informatie te verzamelen en het verificatieproces te doorlopen. Het EESC neemt nota van de opt-inmogelijkheid voor micro-ondernemingen, waardoor zij kunnen profiteren van de voordelen die voortvloeien uit conformiteitscertificaten, indien zij besluiten hierin middelen te investeren door de verificatieprocedure te doorlopen. Het EESC neemt ook kennis van de bepalingen inzake de ondersteuning van kleine en middelgrote ondernemingen in het algemeen bij de toepassing van de uit de wetgeving voortvloeiende eisen. Wel moet er volgens het EESC voor worden gezorgd dat geen enkel bedrijf het gevoel heeft dat het de consument mag misleiden; het onderschrijft volledig dat het opt-inelement in de richtlijn groene claims geen opt-in betekent voor de richtlijn oneerlijke handelspraktijken. De Commissie moet specifieke voorschriften invoeren om ervoor te zorgen dat micro-ondernemingen naar behoren worden betrokken bij de door de lidstaten uitgevoerde controles, aangezien zij de facto niet zijn vrijgesteld van de ruimere wetgeving inzake oneerlijke handelspraktijken. |
| --- | --- |

3.8.

Besloten is om micro-ondernemingen uit te sluiten van sommige bepalingen van de wetgeving, omdat de procedures van de ondernemingen die de aanvragen indienen, tijd en middelen vergen om de nodige informatie te verzamelen en het verificatieproces te doorlopen. Het EESC neemt nota van de opt-inmogelijkheid voor micro-ondernemingen, waardoor zij kunnen profiteren van de voordelen die voortvloeien uit conformiteitscertificaten, indien zij besluiten hierin middelen te investeren door de verificatieprocedure te doorlopen. Het EESC neemt ook kennis van de bepalingen inzake de ondersteuning van kleine en middelgrote ondernemingen in het algemeen bij de toepassing van de uit de wetgeving voortvloeiende eisen. Wel moet er volgens het EESC voor worden gezorgd dat geen enkel bedrijf het gevoel heeft dat het de consument mag misleiden; het onderschrijft volledig dat het opt-inelement in de richtlijn groene claims geen opt-in betekent voor de richtlijn oneerlijke handelspraktijken. De Commissie moet specifieke voorschriften invoeren om ervoor te zorgen dat micro-ondernemingen naar behoren worden betrokken bij de door de lidstaten uitgevoerde controles, aangezien zij de facto niet zijn vrijgesteld van de ruimere wetgeving inzake oneerlijke handelspraktijken.

| 3.9. | Het EESC verzoekt de Commissie een begin te maken met de vaststelling van gemeenschappelijke regels voor de staving van claims, zoals voorgesteld in artikel 3, dat de deur opent voor de Commissie om gemeenschappelijke methoden voor de staving van specifieke claims te ontwikkelen en aan te nemen, op basis van de resultaten van regelmatige monitoring. Het EESC vindt dat de Commissie nu al een prioriteitenlijst moet opstellen van claims waarvoor gemeenschappelijke regels nodig zijn, op basis van de momenteel beschikbare informatie, en moet beginnen met de ontwikkeling van gemeenschappelijke methoden, naast de levenscyclusbeoordeling. Deze zijn nodig voor een geharmoniseerde uitvoering in heel Europa, met duidelijke regels voor de verificateurs over hoe zij de door de ondernemingen verstrekte bewijsstukken moeten beoordelen. Dit zou het risico voorkomen dat ondernemingen ervoor kiezen hun claims te laten verifiëren in landen waarvan zij weten dat er een grotere kans bestaat dat hun claims worden gecertificeerd. Het zou ook juridische duidelijkheid scheppen voor ondernemingen en voorkomen dat er een asymmetrie ontstaat tussen enerzijds ondernemingen die zelf methoden kunnen ontwikkelen of toegang hebben tot externe diensten om methoden op hun marketingstrategieën af te stemmen, en anderzijds ondernemingen die daar de middelen niet voor hebben. |
| --- | --- |

3.9.

Het EESC verzoekt de Commissie een begin te maken met de vaststelling van gemeenschappelijke regels voor de staving van claims, zoals voorgesteld in artikel 3, dat de deur opent voor de Commissie om gemeenschappelijke methoden voor de staving van specifieke claims te ontwikkelen en aan te nemen, op basis van de resultaten van regelmatige monitoring. Het EESC vindt dat de Commissie nu al een prioriteitenlijst moet opstellen van claims waarvoor gemeenschappelijke regels nodig zijn, op basis van de momenteel beschikbare informatie, en moet beginnen met de ontwikkeling van gemeenschappelijke methoden, naast de levenscyclusbeoordeling. Deze zijn nodig voor een geharmoniseerde uitvoering in heel Europa, met duidelijke regels voor de verificateurs over hoe zij de door de ondernemingen verstrekte bewijsstukken moeten beoordelen. Dit zou het risico voorkomen dat ondernemingen ervoor kiezen hun claims te laten verifiëren in landen waarvan zij weten dat er een grotere kans bestaat dat hun claims worden gecertificeerd. Het zou ook juridische duidelijkheid scheppen voor ondernemingen en voorkomen dat er een asymmetrie ontstaat tussen enerzijds ondernemingen die zelf methoden kunnen ontwikkelen of toegang hebben tot externe diensten om methoden op hun marketingstrategieën af te stemmen, en anderzijds ondernemingen die daar de middelen niet voor hebben.

| 3.10. | Het EESC neemt nota van het besluit van de Commissie om de methoden voor de milieuvoetafdruk van producten en organisaties niet in te voeren als vereisten voor de staving van claims. Het EESC zou echter willen adviseren om, in gevallen waarin dit relevant is, optimaal gebruik te maken van deze methoden bij de vaststelling van gemeenschappelijke stavingsmethoden. Met betrekking tot artikel 3, lid 1, derde streepje, inzake de vereiste om aan te tonen dat bepaalde elementen van claims significant zijn vanuit het oogpunt van de levenscyclus, dringt het EESC er bij de Commissie op aan nader te specificeren hoe deze significantie moet worden beoordeeld. |
| --- | --- |

3.10.

Het EESC neemt nota van het besluit van de Commissie om de methoden voor de milieuvoetafdruk van producten en organisaties niet in te voeren als vereisten voor de staving van claims. Het EESC zou echter willen adviseren om, in gevallen waarin dit relevant is, optimaal gebruik te maken van deze methoden bij de vaststelling van gemeenschappelijke stavingsmethoden. Met betrekking tot artikel 3, lid 1, derde streepje, inzake de vereiste om aan te tonen dat bepaalde elementen van claims significant zijn vanuit het oogpunt van de levenscyclus, dringt het EESC er bij de Commissie op aan nader te specificeren hoe deze significantie moet worden beoordeeld.

| 3.11. | Het EESC beveelt de Commissie ten zeerste aan om de vereisten inzake claims over de toekomstige milieuprestaties van een product of handelaar, zoals uiteengezet in artikel 5, lid 4, nader te specificeren. Ten eerste moeten de vereisten volledig in overeenstemming zijn met de bepalingen van de richtlijn inzake het versterken van de positie van de consument voor de groene transitie. Ten tweede moet in de vereisten worden gespecificeerd dat dergelijke claims alleen worden aanvaard wanneer zij niet uitsluitend gebaseerd zijn op compensatie en wanneer zij worden ondersteund door heldere en begrijpelijke aanvullende informatie van de handelaar, waarin duidelijke, objectieve, wetenschappelijk onderbouwde en verifieerbare verbintenissen en doelstellingen worden uiteengezet, alsmede een uitvoeringsplan op het niveau van de handelaar dat uitvoeringsmaatregelen en concrete, verifieerbare tussentijdse doelstellingen omvat die niet gebaseerd zijn op compensatie en die consistent zijn met een langetermijnstreven. Voor het uitvoeringsplan moet een adequaat budget worden uitgetrokken en het moet uitsluitend gebaseerd zijn op bestaande technologieën die in economisch en technisch opzicht haalbaar zijn. Het uitvoeringsplan en de geboekte vooruitgang moeten openbaar worden gemaakt en als aanvullende informatie in de claim worden opgenomen, en er moet regelmatig verslag over worden uitgebracht. Claims betreffende toekomstige milieuprestaties moeten ook worden onderworpen aan onafhankelijke controle, naast het in artikel 10 bedoelde certificeringsproces, zodat de claims geverifieerd kunnen worden en kan worden nagegaan in hoeverre handelaars vooruitgang boeken wat hun verbintenissen en doelstellingen betreft. Claims betreffende toekomstige milieuprestaties mogen alleen worden toegestaan op het niveau van de handelaar en niet op het niveau van het product, omdat de desbetreffende milieuclaims anders de consument zouden kunnen misleiden. |
| --- | --- |

3.11.

Het EESC beveelt de Commissie ten zeerste aan om de vereisten inzake claims over de toekomstige milieuprestaties van een product of handelaar, zoals uiteengezet in artikel 5, lid 4, nader te specificeren. Ten eerste moeten de vereisten volledig in overeenstemming zijn met de bepalingen van de richtlijn inzake het versterken van de positie van de consument voor de groene transitie. Ten tweede moet in de vereisten worden gespecificeerd dat dergelijke claims alleen worden aanvaard wanneer zij niet uitsluitend gebaseerd zijn op compensatie en wanneer zij worden ondersteund door heldere en begrijpelijke aanvullende informatie van de handelaar, waarin duidelijke, objectieve, wetenschappelijk onderbouwde en verifieerbare verbintenissen en doelstellingen worden uiteengezet, alsmede een uitvoeringsplan op het niveau van de handelaar dat uitvoeringsmaatregelen en concrete, verifieerbare tussentijdse doelstellingen omvat die niet gebaseerd zijn op compensatie en die consistent zijn met een langetermijnstreven. Voor het uitvoeringsplan moet een adequaat budget worden uitgetrokken en het moet uitsluitend gebaseerd zijn op bestaande technologieën die in economisch en technisch opzicht haalbaar zijn. Het uitvoeringsplan en de geboekte vooruitgang moeten openbaar worden gemaakt en als aanvullende informatie in de claim worden opgenomen, en er moet regelmatig verslag over worden uitgebracht. Claims betreffende toekomstige milieuprestaties moeten ook worden onderworpen aan onafhankelijke controle, naast het in artikel 10 bedoelde certificeringsproces, zodat de claims geverifieerd kunnen worden en kan worden nagegaan in hoeverre handelaars vooruitgang boeken wat hun verbintenissen en doelstellingen betreft. Claims betreffende toekomstige milieuprestaties mogen alleen worden toegestaan op het niveau van de handelaar en niet op het niveau van het product, omdat de desbetreffende milieuclaims anders de consument zouden kunnen misleiden.

| 3.12. | Het EESC is ingenomen met het verbod in artikel 7 op ratings en scores op basis van een geaggregeerde indicator van de milieueffecten, tenzij ze in de EU-wetgeving zijn opgenomen. Hoewel de duidelijke manier waarop ze worden gecommuniceerd aantrekkelijk is voor consumenten, leidt het gebrek aan duidelijkheid over de methoden achter de scores, en het toenemende aantal daarvan, tot verwarring en misverstanden. Het EESC verzoekt de Commissie te verduidelijken wat onder dit verbod valt, en vooral wat als “milieueffect” wordt beschouwd. Zo vallen scores op het gebied van repareerbaarheid er kennelijk niet onder. Dit moet verder worden toegelicht om rechtszekerheid te waarborgen. |
| --- | --- |

3.12.

Het EESC is ingenomen met het verbod in artikel 7 op ratings en scores op basis van een geaggregeerde indicator van de milieueffecten, tenzij ze in de EU-wetgeving zijn opgenomen. Hoewel de duidelijke manier waarop ze worden gecommuniceerd aantrekkelijk is voor consumenten, leidt het gebrek aan duidelijkheid over de methoden achter de scores, en het toenemende aantal daarvan, tot verwarring en misverstanden. Het EESC verzoekt de Commissie te verduidelijken wat onder dit verbod valt, en vooral wat als “milieueffect” wordt beschouwd. Zo vallen scores op het gebied van repareerbaarheid er kennelijk niet onder. Dit moet verder worden toegelicht om rechtszekerheid te waarborgen.

| 3.13. | Het EESC is ingenomen met de in artikel 8 voorgestelde maatregelen om een einde te maken aan de wildgroei aan claims en keurmerken die worden ingevoerd. Deze maatregelen zullen de consument meer helderheid verschaffen en ervoor zorgen dat alleen waardevolle en betrouwbare informatie wordt verstrekt. |
| --- | --- |

3.13.

Het EESC is ingenomen met de in artikel 8 voorgestelde maatregelen om een einde te maken aan de wildgroei aan claims en keurmerken die worden ingevoerd. Deze maatregelen zullen de consument meer helderheid verschaffen en ervoor zorgen dat alleen waardevolle en betrouwbare informatie wordt verstrekt.

| 3.14. | Het EESC vindt het een goede zaak dat het nodige belang wordt gehecht aan handhaving. Uitgebreide criteria voor de staving van claims zijn zeker een stap in de goede richting, maar een van de grootste problemen waar consumenten nog steeds mee kampen is de niet-handhaving van voorschriften die voor hen vanzelfsprekend zouden moeten zijn. Het verificatiesysteem heeft het potentieel om het aantal valse claims op de markt terug te dringen, maar dit zal alleen succesvol zijn als er voldoende middelen worden uitgetrokken voor de werkzaamheden van de markttoezichtautoriteiten. Het EESC dringt er bij de Commissie op aan alle mogelijke kanalen te verkennen om de nationale autoriteiten te ondersteunen en de lidstaten aan te moedigen de nodige toezichtsmiddelen ter beschikking te stellen. De verplichting om verslag uit te brengen over handhavingsactiviteiten wordt door het EESC toegejuicht. |
| --- | --- |

3.14.

Het EESC vindt het een goede zaak dat het nodige belang wordt gehecht aan handhaving. Uitgebreide criteria voor de staving van claims zijn zeker een stap in de goede richting, maar een van de grootste problemen waar consumenten nog steeds mee kampen is de niet-handhaving van voorschriften die voor hen vanzelfsprekend zouden moeten zijn. Het verificatiesysteem heeft het potentieel om het aantal valse claims op de markt terug te dringen, maar dit zal alleen succesvol zijn als er voldoende middelen worden uitgetrokken voor de werkzaamheden van de markttoezichtautoriteiten. Het EESC dringt er bij de Commissie op aan alle mogelijke kanalen te verkennen om de nationale autoriteiten te ondersteunen en de lidstaten aan te moedigen de nodige toezichtsmiddelen ter beschikking te stellen. De verplichting om verslag uit te brengen over handhavingsactiviteiten wordt door het EESC toegejuicht.

| 3.15. | Het EESC is eveneens ingenomen met de bepalingen van artikel 16 inzake toegang tot de rechter voor alle consumenten- en maatschappelijke organisaties. Ervoor zorgen dat consumentenorganisaties juridische stappen kunnen ondernemen tegen misleidende en ongefundeerde claims om de collectieve belangen van de consumenten te beschermen, is een doeltreffende manier om de handhaving te schragen. |
| --- | --- |

3.15.

Het EESC is eveneens ingenomen met de bepalingen van artikel 16 inzake toegang tot de rechter voor alle consumenten- en maatschappelijke organisaties. Ervoor zorgen dat consumentenorganisaties juridische stappen kunnen ondernemen tegen misleidende en ongefundeerde claims om de collectieve belangen van de consumenten te beschermen, is een doeltreffende manier om de handhaving te schragen.

| 3.16. | Het EESC onderschrijft de bepalingen van artikel 17, waarin de door de lidstaten in te voeren sancties worden gespecificeerd. De Commissie zou een aantal goede praktijken op dit gebied in overweging moeten nemen. |
| --- | --- |

3.16.

Het EESC onderschrijft de bepalingen van artikel 17, waarin de door de lidstaten in te voeren sancties worden gespecificeerd. De Commissie zou een aantal goede praktijken op dit gebied in overweging moeten nemen.

| 3.17. | Het EESC raadt de Commissie aan alle nodige maatregelen te nemen — inclusief het betrekken van de sociale partners bij het proces — om consumenten en ondernemingen te beschermen tegen greenwashing. Het stelt met name voor om te voorzien in regelmatige kruiscontroles tussen de nationale autoriteiten enerzijds en de sociale partners en het maatschappelijk middenveld op nationaal niveau anderzijds. Wat de maatregelen op Europees niveau betreft, is het EESC ingenomen met de comitéprocedure van artikel 19. Het zou in het bedoelde comité graag willen participeren als de Europese vertegenwoordiger van het maatschappelijk middenveld. Afgezien van deze comitéprocedure moeten stakeholders een behoorlijke stem in het kapittel krijgen, met name bij de besprekingen over gemeenschappelijke stavingsmethoden. In dit kader zou gedacht kunnen worden aan participatiefora zoals het overlegforum voor ecologisch ontwerp en het Bureau voor de milieukeur van de EU, of aan een nieuwe rondetafel die zich specifiek met deze wetgeving bezighoudt. |
| --- | --- |

3.17.

Het EESC raadt de Commissie aan alle nodige maatregelen te nemen — inclusief het betrekken van de sociale partners bij het proces — om consumenten en ondernemingen te beschermen tegen greenwashing. Het stelt met name voor om te voorzien in regelmatige kruiscontroles tussen de nationale autoriteiten enerzijds en de sociale partners en het maatschappelijk middenveld op nationaal niveau anderzijds. Wat de maatregelen op Europees niveau betreft, is het EESC ingenomen met de comitéprocedure van artikel 19. Het zou in het bedoelde comité graag willen participeren als de Europese vertegenwoordiger van het maatschappelijk middenveld. Afgezien van deze comitéprocedure moeten stakeholders een behoorlijke stem in het kapittel krijgen, met name bij de besprekingen over gemeenschappelijke stavingsmethoden. In dit kader zou gedacht kunnen worden aan participatiefora zoals het overlegforum voor ecologisch ontwerp en het Bureau voor de milieukeur van de EU, of aan een nieuwe rondetafel die zich specifiek met deze wetgeving bezighoudt.

Brussel, 14 juni 2023.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Oliver RÖPKE

---

(1)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een nieuw actieplan voor een circulaire economie — Voor een schoner en concurrerender Europa (COM(2020) 98 final) (PB C 364 van 28.10.2020, blz. 94) en advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over consumenten in de circulaire economie (PB C 353 van 18.10.2019, blz. 11).

1

(2)  COM(2019) 640 final, 11 december 2019.

2

(3)  COM(2020) 98 final, 11 maart 2020.

3

(4)  COM(2020) 696 final, 13 november 2020.

4

(5)  Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van de Richtlijnen 2005/29/EG en 2011/83/EU wat betreft het versterken van de positie van de consument voor de groene transitie door middel van betere informatie en bescherming tegen oneerlijke praktijken, COM(2022) 143 final.

5

(6)  Richtlijn 2005/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van 11 mei 2005 betreffende oneerlijke handelspraktijken van ondernemingen jegens consumenten op de interne markt en tot wijziging van Richtlijn 84/450/EEG van de Raad, Richtlijnen 97/7/EG, 98/27/EG en 2002/65/EG van het Europees Parlement en de Raad en van Verordening (EG) nr. 2006/2004 van het Europees Parlement en de Raad (“Richtlijn oneerlijke handelspraktijken”) (PB L 149 van 11.6.2005, blz. 22).

6

(7)  Europese Commissie, “Behavioural Study on Consumers” engagement in the circular economy”, 2018, blz. 10.

7

(8)  The Economist Intelligence Unit Limited, An Eco-wakening: Measuring global awareness, engagement and action for nature, 2021 (WWF).

8

(9)  Environmental claims for non-food products, studie in opdracht van DG JUST (2014) https://commission.europa.eu/publications/environmental-claims-non-food-products_en

9

(10)  Autoriteit Consument & Markt: “Consumenten vinden claims over CO2-compensatie onduidelijk” (geraadpleegd in januari 2023) https://www.acm.nl/nl/publicaties/consumenten-vinden-claims-over-co2-compensatie-onduidelijk

10

2

Verbraucherzentrale (september 2022) — Klimaneutrale Produkte: 89 Prozent für klare Regeln und geprüftes Siegel https://www.verbraucherzentrale.nrw/pressemeldungen/presse-nrw/klimaneutrale-produkte-89-prozent-fuer-klare-regeln-und-geprueftes-siegel-77472

ASA (oktober 2022) — New Research into understanding of environmental claims https://www.asa.org.uk/news/new-research-into-understanding-of-environmental-claims.html

Kantar Public (2022) — CO2-compensatieclaims — Consumentenonderzoek https://www.acm.nl/nl/publicaties/acm-publiceert-gedragsonderzoek-naar-CO2-compensatie-bij-aankoop-vliegtickets

2

---

| 18.8.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 293/91 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 293/91

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het verslag van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s betreffende de uitvoering van de macroregionale strategieën van de EU

(COM(2022) 705 final)

(2023/C 293/14)

| Rapporteur: | Stefano PALMIERI |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Dimitris DIMITRIADIS |

Rapporteur:

Stefano PALMIERI

Stefano PALMIERI

Corapporteur:

Dimitris DIMITRIADIS

Dimitris DIMITRIADIS

| Raadpleging | Europese Commissie, 2.5.2023 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 34 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang |
| Goedkeuring door de afdeling | 30.5.2023 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.6.2023 |
| Zitting nr. | 579 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 169/1/2 |

Raadpleging

Europese Commissie, 2.5.2023

Rechtsgrond

Artikel 34 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang

Goedkeuring door de afdeling

30.5.2023

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.6.2023

Zitting nr.

579

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

169/1/2

1.   Conclusies en aanbevelingen

Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) erkent dat macroregionale strategieën (MRS’en) een belangrijke rol spelen in de sociale, territoriale en economische cohesie van de regio’s en bijdragen tot de Europese integratie van buurlanden. |
| --- | --- |

1.1.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) erkent dat macroregionale strategieën (MRS’en) een belangrijke rol spelen in de sociale, territoriale en economische cohesie van de regio’s en bijdragen tot de Europese integratie van buurlanden.

| 1.2. | Het EESC wijst erop dat met de MRS’en vraagstukken worden behandeld waarvoor verschillende landen (en verschillende actoren in die landen) moeten samenwerken op basis van een sectoroverschrijdende en meerlagige governanceaanpak. De verschillende actoren moeten dus proberen de coëxistentie tussen nationaal belang en het beginsel van samenwerking mogelijk te maken en tegelijkertijd de bureaucratische en ingewikkelde procedures die MRS’en minder aantrekkelijk maken te beperken. |
| --- | --- |

1.2.

Het EESC wijst erop dat met de MRS’en vraagstukken worden behandeld waarvoor verschillende landen (en verschillende actoren in die landen) moeten samenwerken op basis van een sectoroverschrijdende en meerlagige governanceaanpak. De verschillende actoren moeten dus proberen de coëxistentie tussen nationaal belang en het beginsel van samenwerking mogelijk te maken en tegelijkertijd de bureaucratische en ingewikkelde procedures die MRS’en minder aantrekkelijk maken te beperken.

| 1.3. | Het EESC is van mening dat er meer moet worden gedaan om de MRS’en te versterken, opdat zij het voortouw kunnen nemen bij veranderingen, vertrouwen kunnen inboezemen en de Europese waarden kunnen uitdragen, met name wat betreft de sociale, territoriale en economische cohesie van de regio’s, de integratie van buurlanden en de Agenda 2030. |
| --- | --- |

1.3.

Het EESC is van mening dat er meer moet worden gedaan om de MRS’en te versterken, opdat zij het voortouw kunnen nemen bij veranderingen, vertrouwen kunnen inboezemen en de Europese waarden kunnen uitdragen, met name wat betreft de sociale, territoriale en economische cohesie van de regio’s, de integratie van buurlanden en de Agenda 2030.

| 1.4. | Het EESC merkt op dat de MRS’en nuttige instrumenten zijn geweest bij de aanpak van de gezondheidscrisis en de gevolgen van de Russische invasie van Oekraïne. Meer bepaald hebben de EU-strategieën voor het Donaugebied (EUSDR) en de Oostzee (EUSBR) een belangrijke rol gespeeld bij het aanhalen van de banden tussen Oekraïne en de EU ten behoeve van de integratie van Oekraïense vluchtelingen en het tot stand brengen van veilige goederencorridors. |
| --- | --- |

1.4.

Het EESC merkt op dat de MRS’en nuttige instrumenten zijn geweest bij de aanpak van de gezondheidscrisis en de gevolgen van de Russische invasie van Oekraïne. Meer bepaald hebben de EU-strategieën voor het Donaugebied (EUSDR) en de Oostzee (EUSBR) een belangrijke rol gespeeld bij het aanhalen van de banden tussen Oekraïne en de EU ten behoeve van de integratie van Oekraïense vluchtelingen en het tot stand brengen van veilige goederencorridors.

| 1.5. | Wat de groene, digitale en sociale transitie betreft, merkt het EESC op dat het uitvoeringsproces tussen de diverse MRS’en verschilt vanwege de verschillende niveaus en capaciteiten voor de uitvoering van sectoraal beleid en de mate van paraatheid van niet-EU-landen. Het EESC is van mening dat het van belang is de verschillen aan te pakken met specifieke maatregelen, met name voor de meest achtergestelde regio’s, om te voorkomen dat het economische concurrentievermogen en de sociale cohesie een probleem worden dat leidt tot een grotere kloof tussen regio’s die meer en regio’s die minder “ontwikkeld” zijn. |
| --- | --- |

1.5.

Wat de groene, digitale en sociale transitie betreft, merkt het EESC op dat het uitvoeringsproces tussen de diverse MRS’en verschilt vanwege de verschillende niveaus en capaciteiten voor de uitvoering van sectoraal beleid en de mate van paraatheid van niet-EU-landen. Het EESC is van mening dat het van belang is de verschillen aan te pakken met specifieke maatregelen, met name voor de meest achtergestelde regio’s, om te voorkomen dat het economische concurrentievermogen en de sociale cohesie een probleem worden dat leidt tot een grotere kloof tussen regio’s die meer en regio’s die minder “ontwikkeld” zijn.

| 1.6. | Het EESC is van mening dat het van cruciaal belang is de koppeling tussen de groene, de digitale en de sociale transitie te versterken om de aandacht te verleggen van “meer” produceren naar “beter” produceren, zodat overproductie en dus verspilling worden vermeden, met volledige inachtneming van het beginsel van strategische autonomie. In die zin is het belangrijk om slimme specialisatie- en clusteringbenaderingen te valoriseren en te zorgen voor gedegen en relevante vormen van onderwijs en opleiding. |
| --- | --- |

1.6.

Het EESC is van mening dat het van cruciaal belang is de koppeling tussen de groene, de digitale en de sociale transitie te versterken om de aandacht te verleggen van “meer” produceren naar “beter” produceren, zodat overproductie en dus verspilling worden vermeden, met volledige inachtneming van het beginsel van strategische autonomie. In die zin is het belangrijk om slimme specialisatie- en clusteringbenaderingen te valoriseren en te zorgen voor gedegen en relevante vormen van onderwijs en opleiding.

| 1.7. | Het EESC houdt er rekening mee dat maatschappelijke organisaties en sociale partners een essentiële rol spelen bij het verbeteren van de besluitvorming, met name door de lokale en regionale gemeenschappen dichter bij de MRS’en te brengen, en moedigt de lidstaten, maar ook de Europese Commissie, aan om de maatschappelijke organisaties, de sociale partners en de regionale en lokale overheden nog meer inspraak te geven, zodat het gevoel van betrokkenheid bij de programma’s kan worden versterkt. |
| --- | --- |

1.7.

Het EESC houdt er rekening mee dat maatschappelijke organisaties en sociale partners een essentiële rol spelen bij het verbeteren van de besluitvorming, met name door de lokale en regionale gemeenschappen dichter bij de MRS’en te brengen, en moedigt de lidstaten, maar ook de Europese Commissie, aan om de maatschappelijke organisaties, de sociale partners en de regionale en lokale overheden nog meer inspraak te geven, zodat het gevoel van betrokkenheid bij de programma’s kan worden versterkt.

| 1.8. | Ook is het met het oog op de efficiëntie en doeltreffendheid van de vier MRS’en belangrijk om de capaciteitsopbouw van lokale overheids- en niet-overheidsactoren te versterken en ervoor te zorgen dat zij toegang krijgen tot informatie en opleiding. Het EESC stelt in dit verband voor een regeling op te zetten voor de uitwisseling van ambtenaren op korte en middellange termijn tussen de regio’s van de MRS’en, naar het voorbeeld van het Erasmus-programma. Het EESC is ingenomen met de totstandbrenging van een geïnstitutionaliseerde burgerdialoog binnen macroregio’s, die in dit verband nuttig kan zijn. Het is ook belangrijk dat het EESC, het huis van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners, een actievere rol speelt en deel uitmaakt van de raad van bestuur van alle MRS’en. Op die manier kunnen synergieën en samenwerking doeltreffender worden en meer zichtbaarheid krijgen. Het EESC stelt in dit verband voor om in de MRS-landen fora te organiseren met vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners. |
| --- | --- |

1.8.

Ook is het met het oog op de efficiëntie en doeltreffendheid van de vier MRS’en belangrijk om de capaciteitsopbouw van lokale overheids- en niet-overheidsactoren te versterken en ervoor te zorgen dat zij toegang krijgen tot informatie en opleiding. Het EESC stelt in dit verband voor een regeling op te zetten voor de uitwisseling van ambtenaren op korte en middellange termijn tussen de regio’s van de MRS’en, naar het voorbeeld van het Erasmus-programma. Het EESC is ingenomen met de totstandbrenging van een geïnstitutionaliseerde burgerdialoog binnen macroregio’s, die in dit verband nuttig kan zijn. Het is ook belangrijk dat het EESC, het huis van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners, een actievere rol speelt en deel uitmaakt van de raad van bestuur van alle MRS’en. Op die manier kunnen synergieën en samenwerking doeltreffender worden en meer zichtbaarheid krijgen. Het EESC stelt in dit verband voor om in de MRS-landen fora te organiseren met vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners.

| 1.9. | Voorts roept het EESC alle MRS’en op om na te gaan hoe het gebrek aan betrokkenheid van cruciale lokale aanjagers van ontwikkeling (kmo’s, bestaande industriële clusters, lokale banken, sociale ondernemingen, vakbonden, de academische wereld, ngo’s en andere maatschappelijke organisaties) alsook van multinationale ondernemingen en internationale financiële instellingen en banken kan worden omgebogen; dit is namelijk van cruciaal belang. In het kader van de MRS’en moet het partnerschapsbeginsel ten volle worden toegepast en moeten alle belanghebbenden daar volledig bij worden betrokken. |
| --- | --- |

1.9.

Voorts roept het EESC alle MRS’en op om na te gaan hoe het gebrek aan betrokkenheid van cruciale lokale aanjagers van ontwikkeling (kmo’s, bestaande industriële clusters, lokale banken, sociale ondernemingen, vakbonden, de academische wereld, ngo’s en andere maatschappelijke organisaties) alsook van multinationale ondernemingen en internationale financiële instellingen en banken kan worden omgebogen; dit is namelijk van cruciaal belang. In het kader van de MRS’en moet het partnerschapsbeginsel ten volle worden toegepast en moeten alle belanghebbenden daar volledig bij worden betrokken.

| 1.10. | Het EESC wijst erop hoe belangrijk het is om de MRS’en af te stemmen op de doelstellingen van de Agenda 2030 en om complementariteit te creëren met die van het cohesiebeleid voor 2021-2027, teneinde de macroregionale initiatieven doeltreffender te maken. |
| --- | --- |

1.10.

Het EESC wijst erop hoe belangrijk het is om de MRS’en af te stemmen op de doelstellingen van de Agenda 2030 en om complementariteit te creëren met die van het cohesiebeleid voor 2021-2027, teneinde de macroregionale initiatieven doeltreffender te maken.

| 1.11. | Ondanks de inspanningen van de Europese Commissie om de zichtbaarheid van de MRS’en te vergroten, is het EESC van mening dat betere communicatie niet afhangt van één hoofdrolspeler, maar van een grotere betrokkenheid van de lidstaten en derde landen die aan de MRS’en deelnemen. Het EESC kan hierbij helpen en de deelname van het maatschappelijk middenveld op verschillende niveaus kan hierbij essentieel zijn. |
| --- | --- |

1.11.

Ondanks de inspanningen van de Europese Commissie om de zichtbaarheid van de MRS’en te vergroten, is het EESC van mening dat betere communicatie niet afhangt van één hoofdrolspeler, maar van een grotere betrokkenheid van de lidstaten en derde landen die aan de MRS’en deelnemen. Het EESC kan hierbij helpen en de deelname van het maatschappelijk middenveld op verschillende niveaus kan hierbij essentieel zijn.

| 1.12. | Het EESC stelt voor een andere aanpak van de governance van de MRS’en te overwegen. Aangezien het politieke niveau wordt vertegenwoordigd door de ministers van Buitenlandse Zaken, moet het operationele niveau worden versterkt door een betere samenwerking met de ministeries van EU-zaken en de ministeries die bevoegd zijn voor EU-fondsen. Ook deelname van de regionale overheden, versterking van hun bestuurlijke capaciteit en verbetering van de ruimtelijke ordening zijn van cruciaal belang voor de uitvoering van de MRS’en. |
| --- | --- |

1.12.

Het EESC stelt voor een andere aanpak van de governance van de MRS’en te overwegen. Aangezien het politieke niveau wordt vertegenwoordigd door de ministers van Buitenlandse Zaken, moet het operationele niveau worden versterkt door een betere samenwerking met de ministeries van EU-zaken en de ministeries die bevoegd zijn voor EU-fondsen. Ook deelname van de regionale overheden, versterking van hun bestuurlijke capaciteit en verbetering van de ruimtelijke ordening zijn van cruciaal belang voor de uitvoering van de MRS’en.

| 1.13. | Het EESC hoopt dat met de goedkeuring van het verslag door de Commissie regionale ontwikkeling van het Europees Parlement de voorwaarden worden geschapen om ook in het westelijke Middellandse Zeegebied een MRS in te voeren. |
| --- | --- |

1.13.

Het EESC hoopt dat met de goedkeuring van het verslag door de Commissie regionale ontwikkeling van het Europees Parlement de voorwaarden worden geschapen om ook in het westelijke Middellandse Zeegebied een MRS in te voeren.

| 1.14. | In het kader van de evaluatie van het toekomstige cohesiebeleid moet zorgvuldig worden nagegaan op welke punten de MRS’en moeten worden verbeterd om het volledige potentieel ervan te benutten. |
| --- | --- |

1.14.

In het kader van de evaluatie van het toekomstige cohesiebeleid moet zorgvuldig worden nagegaan op welke punten de MRS’en moeten worden verbeterd om het volledige potentieel ervan te benutten.

2.   Inleiding

Inleiding

| 2.1. | Sinds 2009 heeft de Europese Unie (EU) macroregionale strategieën gedefinieerd als geïntegreerde, versterkte samenwerkingskaders die landen in hetzelfde gebied in staat stellen gemeenschappelijke uitdagingen gezamenlijk aan te pakken of hun gemeenschappelijke potentieel optimaal te benutten. |
| --- | --- |

2.1.

Sinds 2009 heeft de Europese Unie (EU) macroregionale strategieën gedefinieerd als geïntegreerde, versterkte samenwerkingskaders die landen in hetzelfde gebied in staat stellen gemeenschappelijke uitdagingen gezamenlijk aan te pakken of hun gemeenschappelijke potentieel optimaal te benutten.

| 2.2. | Lidstaten en niet-EU-landen die hetzelfde geografische gebied delen, initiëren een macroregionale strategie en stellen de doelstellingen ervan vast; het gebied waarop de strategie betrekking heeft, wordt vastgesteld op basis van fysieke kenmerken (een stroomgebied, een zeebekken, een bergketen enz.) en bouwt voort op reeds bestaande, historische sociaal-economische en culturele banden als het noodzakelijke antwoord op de uitdagingen die voortvloeien uit een zich snel ontwikkelende uitbreiding van de EU. |
| --- | --- |

2.2.

Lidstaten en niet-EU-landen die hetzelfde geografische gebied delen, initiëren een macroregionale strategie en stellen de doelstellingen ervan vast; het gebied waarop de strategie betrekking heeft, wordt vastgesteld op basis van fysieke kenmerken (een stroomgebied, een zeebekken, een bergketen enz.) en bouwt voort op reeds bestaande, historische sociaal-economische en culturele banden als het noodzakelijke antwoord op de uitdagingen die voortvloeien uit een zich snel ontwikkelende uitbreiding van de EU.

| 2.3. | Macroregionale strategieën bieden geïntegreerde, versterkte samenwerkingskaders voor het gezamenlijk aangaan van uitdagingen en kansen in specifieke gebieden van de EU, waar deze niet afzonderlijk met gemeenschappelijke instrumenten kunnen worden aangepakt. Bovendien kunnen zij, gezien de huidige omstandigheden, een belangrijk instrument zijn om de invloedssfeer van de EU uit te breiden. |
| --- | --- |

2.3.

Macroregionale strategieën bieden geïntegreerde, versterkte samenwerkingskaders voor het gezamenlijk aangaan van uitdagingen en kansen in specifieke gebieden van de EU, waar deze niet afzonderlijk met gemeenschappelijke instrumenten kunnen worden aangepakt. Bovendien kunnen zij, gezien de huidige omstandigheden, een belangrijk instrument zijn om de invloedssfeer van de EU uit te breiden.

| 2.4. | Met dit advies beoordeelt het EESC het vierde verslag betreffende de uitvoering van de macroregionale strategieën van de Europese Unie, rekening houdend met het feit dat de 19 EU-lidstaten en de tien niet-EU-landen die deel uitmaken van de macroregionale strategieën van de EU tijdens de verslagperiode, van medio 2020 tot medio 2022, blijk hebben gegeven van een opmerkelijke veerkracht bij ernstige en aanhoudende externe schokken, en hun reguliere samenwerkingsacties hebben moeten omzetten in solidariteitsacties om samen de gevolgen van COVID-19 en de ongerechtvaardigde militaire agressie van Rusland tegen Oekraïne aan te pakken. |
| --- | --- |

2.4.

Met dit advies beoordeelt het EESC het vierde verslag betreffende de uitvoering van de macroregionale strategieën van de Europese Unie, rekening houdend met het feit dat de 19 EU-lidstaten en de tien niet-EU-landen die deel uitmaken van de macroregionale strategieën van de EU tijdens de verslagperiode, van medio 2020 tot medio 2022, blijk hebben gegeven van een opmerkelijke veerkracht bij ernstige en aanhoudende externe schokken, en hun reguliere samenwerkingsacties hebben moeten omzetten in solidariteitsacties om samen de gevolgen van COVID-19 en de ongerechtvaardigde militaire agressie van Rusland tegen Oekraïne aan te pakken.

3.   Algemene beoordeling van de uitvoering van de macroregionale strategieën

Algemene beoordeling van de uitvoering van de macroregionale strategieën

3.1.   De EU-strategie voor het Oostzeegebied (EUSBSR)

De EU-strategie voor het Oostzeegebied (EUSBSR)

| 3.1.1. | Bij de EU-strategie voor het Oostzeegebied, die in 2009 van start is gegaan, zijn acht EU-lidstaten en vier naburige derde landen betrokken. De strategie heeft drie hoofddoelstellingen — de zee redden, de regio verbinden en de welvaart vergroten — en is thematisch onderverdeeld in 14 onderling verbonden beleidsgebieden, waaronder risico’s, de bio-economie, gezondheid en onderwijs. |
| --- | --- |

3.1.1.

Bij de EU-strategie voor het Oostzeegebied, die in 2009 van start is gegaan, zijn acht EU-lidstaten en vier naburige derde landen betrokken. De strategie heeft drie hoofddoelstellingen — de zee redden, de regio verbinden en de welvaart vergroten — en is thematisch onderverdeeld in 14 onderling verbonden beleidsgebieden, waaronder risico’s, de bio-economie, gezondheid en onderwijs.

| 3.1.2. | Wat de financiering betreft, heeft het Interreg-programma voor het Oostzeegebied vanaf het begin een essentiële rol gespeeld bij de financiering van de uitvoering van de macroregio. In de periode 2014-2020 heeft het Interreg-programma ongeveer 278 miljoen EUR bijgedragen aan de uitvoering van projecten in de regio. Voor de periode 2021-2027 beschikt het Interreg-programma voor het Oostzeegebied over een budget van 259 miljoen EUR. |
| --- | --- |

3.1.2.

Wat de financiering betreft, heeft het Interreg-programma voor het Oostzeegebied vanaf het begin een essentiële rol gespeeld bij de financiering van de uitvoering van de macroregio. In de periode 2014-2020 heeft het Interreg-programma ongeveer 278 miljoen EUR bijgedragen aan de uitvoering van projecten in de regio. Voor de periode 2021-2027 beschikt het Interreg-programma voor het Oostzeegebied over een budget van 259 miljoen EUR.

| 3.1.3. | In 2021 is het EUSBSR-actieplan herzien. Het aantal acties is verminderd, er is een systeem ingevoerd om nauwere samenwerking tussen de belanghebbenden (waaronder economische en sociale partners) te vergemakkelijken, en er is een nieuw instrument ingesteld — het strategiepunt voor het Oostzeegebied — om administratieve en technische ondersteuning te bieden voor het beheer, de ontwikkeling en de communicatie van de strategie. |
| --- | --- |

3.1.3.

In 2021 is het EUSBSR-actieplan herzien. Het aantal acties is verminderd, er is een systeem ingevoerd om nauwere samenwerking tussen de belanghebbenden (waaronder economische en sociale partners) te vergemakkelijken, en er is een nieuw instrument ingesteld — het strategiepunt voor het Oostzeegebied — om administratieve en technische ondersteuning te bieden voor het beheer, de ontwikkeling en de communicatie van de strategie.

| 3.1.4. | De EUSBSR heeft de betrokken regio’s ondersteund bij de verwezenlijking van de doelstellingen op het gebied van duurzame en slimme groei. Ondanks het feit dat het opschorten van de samenwerking met Rusland en Belarus na de Russische invasie van Oekraïne een belemmering vormt voor het oplossen van de belangrijkste problemen in de regio, heeft de strategie het potentieel om nieuwe uitdagingen aan te pakken. |
| --- | --- |

3.1.4.

De EUSBSR heeft de betrokken regio’s ondersteund bij de verwezenlijking van de doelstellingen op het gebied van duurzame en slimme groei. Ondanks het feit dat het opschorten van de samenwerking met Rusland en Belarus na de Russische invasie van Oekraïne een belemmering vormt voor het oplossen van de belangrijkste problemen in de regio, heeft de strategie het potentieel om nieuwe uitdagingen aan te pakken.

3.2.   De EU-strategie voor het Donaugebied (EUSDR)

De EU-strategie voor het Donaugebied (EUSDR)

| 3.2.1. | De EU-strategie voor het Donaugebied (EUSDR), die in december 2010 van start is gegaan en in 2020 werd geactualiseerd, omvat 14 landen (negen EU-lidstaten en vijf niet-EU-landen) en is opgebouwd rond vier hoofdpijlers: 1) de regio verbinden; 2) het milieu beschermen; 3) welvaart opbouwen; en 4) de regio versterken. Deze vier doelstellingen zijn verder onderverdeeld in twaalf prioritaire gebieden. |
| --- | --- |

3.2.1.

De EU-strategie voor het Donaugebied (EUSDR), die in december 2010 van start is gegaan en in 2020 werd geactualiseerd, omvat 14 landen (negen EU-lidstaten en vijf niet-EU-landen) en is opgebouwd rond vier hoofdpijlers: 1) de regio verbinden; 2) het milieu beschermen; 3) welvaart opbouwen; en 4) de regio versterken. Deze vier doelstellingen zijn verder onderverdeeld in twaalf prioritaire gebieden.

| 3.2.2. | Wat de financiering betreft, is in de periode 2014-2020 primaire steun verleend door het transnationale Interreg-programma voor het Donaugebied, voor een totaalbedrag van 231 miljoen EUR. Maar voor de periode 2021-2027 voorziet het programma in een totaalbedrag van 213,1 miljoen EUR. |
| --- | --- |

3.2.2.

Wat de financiering betreft, is in de periode 2014-2020 primaire steun verleend door het transnationale Interreg-programma voor het Donaugebied, voor een totaalbedrag van 231 miljoen EUR. Maar voor de periode 2021-2027 voorziet het programma in een totaalbedrag van 213,1 miljoen EUR.

| 3.2.3. | In 2020 is het actieplan aangepast om de activiteiten ervan een strategische basis te geven en de doelstellingen te reorganiseren. Het doel van de actualisering was drieledig: de acties stroomlijnen door het aantal terug te brengen van 137 naar 85; van het actieplan een document maken dat een strategische leidraad biedt voor de uitvoering van de EUSDR; en het actieplan meer in overeenstemming brengen met andere financieringsprogramma’s en -instrumenten, in het bijzonder met de programma’s van het cohesiebeleid, maar ook met andere financieringsprogramma’s en -instrumenten van de EU, en met nationale, regionale en lokale financiering door de Donaulanden. Bij de herziening van het actieplan zijn de acties van de EUSDR afgestemd op de nieuwe prioriteiten van de EU, waaronder de Europese Green Deal. Dankzij maatregelen om jongeren meer inspraak te geven en verbetering van de coördinatie met de EU-fondsen zijn al belangrijke stappen gezet. |
| --- | --- |

3.2.3.

In 2020 is het actieplan aangepast om de activiteiten ervan een strategische basis te geven en de doelstellingen te reorganiseren. Het doel van de actualisering was drieledig: de acties stroomlijnen door het aantal terug te brengen van 137 naar 85; van het actieplan een document maken dat een strategische leidraad biedt voor de uitvoering van de EUSDR; en het actieplan meer in overeenstemming brengen met andere financieringsprogramma’s en -instrumenten, in het bijzonder met de programma’s van het cohesiebeleid, maar ook met andere financieringsprogramma’s en -instrumenten van de EU, en met nationale, regionale en lokale financiering door de Donaulanden. Bij de herziening van het actieplan zijn de acties van de EUSDR afgestemd op de nieuwe prioriteiten van de EU, waaronder de Europese Green Deal. Dankzij maatregelen om jongeren meer inspraak te geven en verbetering van de coördinatie met de EU-fondsen zijn al belangrijke stappen gezet.

| 3.2.4. | Ondanks deze actualisering wordt de macroregionale strategie voor het Donaugebied echter geconfronteerd met een aantal problemen die de uitvoering ervan vertragen: tastbare sociaal-economische verschillen in het Donaugebied, een gebrek aan financiële middelen en een zwak politiek engagement van de betrokken landen. Bovendien worden de deelnemende landen geconfronteerd met bredere mondiale uitdagingen zoals het herstel na de pandemie, de klimaatverandering en de digitale transitie, die alle hun aandacht kunnen afleiden van hun inspanningen om de uitvoering van de EUSDR te verbeteren. |
| --- | --- |

3.2.4.

Ondanks deze actualisering wordt de macroregionale strategie voor het Donaugebied echter geconfronteerd met een aantal problemen die de uitvoering ervan vertragen: tastbare sociaal-economische verschillen in het Donaugebied, een gebrek aan financiële middelen en een zwak politiek engagement van de betrokken landen. Bovendien worden de deelnemende landen geconfronteerd met bredere mondiale uitdagingen zoals het herstel na de pandemie, de klimaatverandering en de digitale transitie, die alle hun aandacht kunnen afleiden van hun inspanningen om de uitvoering van de EUSDR te verbeteren.

3.3.   De EU-strategie voor de Adriatische en Ionische regio (Eusair)

De EU-strategie voor de Adriatische en Ionische regio (Eusair)

| 3.3.1. | De Eusair, die in 2014 van start is gegaan, verenigt tien landen (vier EU-lidstaten en zes niet-EU-landen). De strategie berust op vier hoofdpijlers: blauwe groei, het verbinden van de regio, milieukwaliteit en duurzaam toerisme. Het Facility Point van de Eusair biedt operationele steun voor de coördinatie en de uitvoering. |
| --- | --- |

3.3.1.

De Eusair, die in 2014 van start is gegaan, verenigt tien landen (vier EU-lidstaten en zes niet-EU-landen). De strategie berust op vier hoofdpijlers: blauwe groei, het verbinden van de regio, milieukwaliteit en duurzaam toerisme. Het Facility Point van de Eusair biedt operationele steun voor de coördinatie en de uitvoering.

| 3.3.2. | Wat de financiering voor de periode 2014-2020 betreft, heeft het Interreg Adrion-programma 118 miljoen EUR beschikbaar gesteld voor de financiering van projecten in het kader van de vier Eusair-pijlers, waaronder steun voor de Eusair-governance in het kader van de prioritaire as 4. Voor de periode 2021-2027 is 136,7 miljoen EUR beschikbaar in het kader van het Adriatisch-Ionische Interreg-programma. |
| --- | --- |

3.3.2.

Wat de financiering voor de periode 2014-2020 betreft, heeft het Interreg Adrion-programma 118 miljoen EUR beschikbaar gesteld voor de financiering van projecten in het kader van de vier Eusair-pijlers, waaronder steun voor de Eusair-governance in het kader van de prioritaire as 4. Voor de periode 2021-2027 is 136,7 miljoen EUR beschikbaar in het kader van het Adriatisch-Ionische Interreg-programma.

| 3.3.3. | Het EESC neemt met voldoening kennis van de inspanningen van de Eusair voor de oprichting van een jeugdraad in het kader van deze strategie. Ook de andere MRS’en zouden de werking van de jeugdraden moeten verbeteren. Het dringt er bij alle MRS’en op aan de jeugdraden meer bevoegdheden te geven en de dialoog met deze raden te institutionaliseren, zo mogelijk in het kader van de jaarlijkse fora. |
| --- | --- |

3.3.3.

Het EESC neemt met voldoening kennis van de inspanningen van de Eusair voor de oprichting van een jeugdraad in het kader van deze strategie. Ook de andere MRS’en zouden de werking van de jeugdraden moeten verbeteren. Het dringt er bij alle MRS’en op aan de jeugdraden meer bevoegdheden te geven en de dialoog met deze raden te institutionaliseren, zo mogelijk in het kader van de jaarlijkse fora.

| 3.3.4. | In november 2021 heeft de EU de merkidentiteit van de Eusair een nieuwe vorm gegeven in het verslag over de herpositionering van de EU-strategie voor de Adriatische en Ionische regio (Eusair), met als doel deze begrijpelijker te maken voor het beoogde publiek. Het EESC beveelt aan de Eusair verder af te stemmen op de politieke prioriteiten van de EU, zoals de Europese Green Deal en de digitale transitie, en tegelijkertijd het maatschappelijk middenveld en jongeren centraal te stellen in haar eigen prioriteiten. |
| --- | --- |

3.3.4.

In november 2021 heeft de EU de merkidentiteit van de Eusair een nieuwe vorm gegeven in het verslag over de herpositionering van de EU-strategie voor de Adriatische en Ionische regio (Eusair), met als doel deze begrijpelijker te maken voor het beoogde publiek. Het EESC beveelt aan de Eusair verder af te stemmen op de politieke prioriteiten van de EU, zoals de Europese Green Deal en de digitale transitie, en tegelijkertijd het maatschappelijk middenveld en jongeren centraal te stellen in haar eigen prioriteiten.

| 3.3.5. | Ondanks de vooruitgang die de Eusair heeft geboekt op het gebied van stabiliteit in de regio en convergentie tussen landen, zijn er nog steeds enkele onbenutte mogelijkheden om synergieën tot stand te brengen met andere multilaterale initiatieven in de macroregio, en verschillen tussen de EU en niet-EU-landen. De strategie omvat te veel dimensies, bestrijkt een zeer complexe en diverse geografie en heeft te veel doelstellingen. |
| --- | --- |

3.3.5.

Ondanks de vooruitgang die de Eusair heeft geboekt op het gebied van stabiliteit in de regio en convergentie tussen landen, zijn er nog steeds enkele onbenutte mogelijkheden om synergieën tot stand te brengen met andere multilaterale initiatieven in de macroregio, en verschillen tussen de EU en niet-EU-landen. De strategie omvat te veel dimensies, bestrijkt een zeer complexe en diverse geografie en heeft te veel doelstellingen.

3.4.   De EU-strategie voor het Alpengebied (EUSALP)

De EU-strategie voor het Alpengebied (EUSALP)

| 3.4.1. | De macroregionale strategie voor het Alpengebied (EUSALP), dat in 2015 van start is gegaan, is de meest recente strategie die door de EU is goedgekeurd. Er zijn zeven landen bij betrokken, waarvan vijf EU-lidstaten en twee niet-EU-landen. De strategie heeft drie thematische gebieden: economische groei en innovatie, mobiliteit en connectiviteit, en milieu en energie. De drie thematische gebieden worden aangevuld met een transversaal beleid inzake governance, dat erop gericht is een degelijk macroregionaal governancemodel voor de regio tot stand te brengen. |
| --- | --- |

3.4.1.

De macroregionale strategie voor het Alpengebied (EUSALP), dat in 2015 van start is gegaan, is de meest recente strategie die door de EU is goedgekeurd. Er zijn zeven landen bij betrokken, waarvan vijf EU-lidstaten en twee niet-EU-landen. De strategie heeft drie thematische gebieden: economische groei en innovatie, mobiliteit en connectiviteit, en milieu en energie. De drie thematische gebieden worden aangevuld met een transversaal beleid inzake governance, dat erop gericht is een degelijk macroregionaal governancemodel voor de regio tot stand te brengen.

| 3.4.2. | Voor de periode 2014-2020 heeft het Interreg-programma voor het Alpengebied 139 miljoen EUR beschikbaar gesteld voor de regio, terwijl er voor de periode 2021-2027 in totaal 107 miljoen EUR beschikbaar is voor vier prioritaire gebieden die erop gericht zijn een klimaatveerkrachtig, groen en CO2-neutraal Alpengebied tot stand te brengen. |
| --- | --- |

3.4.2.

Voor de periode 2014-2020 heeft het Interreg-programma voor het Alpengebied 139 miljoen EUR beschikbaar gesteld voor de regio, terwijl er voor de periode 2021-2027 in totaal 107 miljoen EUR beschikbaar is voor vier prioritaire gebieden die erop gericht zijn een klimaatveerkrachtig, groen en CO2

| 3.4.3. | Ondanks de duidelijke kloof tussen stedelijke en landelijke berggebieden is er in de macroregio sprake van een sterke onderlinge afhankelijkheid op sociaal-economisch gebied. Sommige van de landen die aan de EUSALP deelnemen (Duitsland, Italië, Oostenrijk en Slovenië) zijn betrokken bij andere macroregionale strategieën, hetgeen tot uitdagingen heeft geleid. Er is duidelijk meer betrokkenheid bij governanceprocessen nodig om overlappingen om te zetten in complementariteit. |
| --- | --- |

3.4.3.

Ondanks de duidelijke kloof tussen stedelijke en landelijke berggebieden is er in de macroregio sprake van een sterke onderlinge afhankelijkheid op sociaal-economisch gebied. Sommige van de landen die aan de EUSALP deelnemen (Duitsland, Italië, Oostenrijk en Slovenië) zijn betrokken bij andere macroregionale strategieën, hetgeen tot uitdagingen heeft geleid. Er is duidelijk meer betrokkenheid bij governanceprocessen nodig om overlappingen om te zetten in complementariteit.

| 3.4.4. | In vergelijking met de andere macroregionale strategieën is de EUSALP goed gestructureerd. Dit is te danken aan het feit dat het Alpengebied beschikt over een gestructureerde, institutionele structuur en een lange traditie van samenwerking via de Alpenovereenkomst en andere initiatieven, zoals Arge Alp, Euromontana, Alliance in the Alps (lokale overheden), ALPARC (netwerk van beschermde gebieden) en de International Scientific Committee for Research in the Alps, alsmede andere organisaties die in de regio actief zijn. De twee niet-EU-landen, Zwitserland en Liechtenstein, beschikken over een grote institutionele en administratieve capaciteit die hen in staat stelt op gelijke voet met de EU-lidstaten samen te werken. |
| --- | --- |

3.4.4.

In vergelijking met de andere macroregionale strategieën is de EUSALP goed gestructureerd. Dit is te danken aan het feit dat het Alpengebied beschikt over een gestructureerde, institutionele structuur en een lange traditie van samenwerking via de Alpenovereenkomst en andere initiatieven, zoals Arge Alp, Euromontana, Alliance in the Alps (lokale overheden), ALPARC (netwerk van beschermde gebieden) en de International Scientific Committee for Research in the Alps, alsmede andere organisaties die in de regio actief zijn. De twee niet-EU-landen, Zwitserland en Liechtenstein, beschikken over een grote institutionele en administratieve capaciteit die hen in staat stelt op gelijke voet met de EU-lidstaten samen te werken.

4.   Het macroregionale landschap en de oorlog in Oekraïne

Het macroregionale landschap en de oorlog in Oekraïne

| 4.1. | De macroregionale strategieën zijn direct en indirect beïnvloed door de oorlog in Oekraïne. De samenwerkingsactiviteiten in het kader van de macroregionale strategieën van de EU moesten zich toespitsen op solidariteitsinitiatieven om gezamenlijk de gevolgen van de ongerechtvaardigde militaire agressie van Rusland tegen Oekraïne aan te pakken. |
| --- | --- |

4.1.

De macroregionale strategieën zijn direct en indirect beïnvloed door de oorlog in Oekraïne. De samenwerkingsactiviteiten in het kader van de macroregionale strategieën van de EU moesten zich toespitsen op solidariteitsinitiatieven om gezamenlijk de gevolgen van de ongerechtvaardigde militaire agressie van Rusland tegen Oekraïne aan te pakken.

| 4.2. | Van de vier macroregionale strategieën zijn de EUSDR en de EUSBSR degene die zeker een “directe” invloed hebben gehad op de uitvoering van de samenwerkingsactiviteiten.






  — | De EUSDR en de EUSBR (met inbegrip van hun maatschappelijke organisaties en sociale partners) hebben sinds de oorlog een belangrijke rol gespeeld bij de ondersteuning van Oekraïne en hebben geholpen de banden tussen Oekraïne en de EU aan te halen. De activiteiten waren gericht op de integratie van Oekraïense vluchtelingen en op de totstandbrenging van veilige corridors voor goederen. Het Oekraïense voorzitterschap van de Donaustrategie in 2022 heeft dit engagement duidelijk laten zien. Ondanks de oorlog heeft Oekraïne zijn betrokkenheid bij alle prioritaire gebieden van de Donaustrategie aanzienlijk vergroot. |
| --- | --- | --- |

4.2.

Van de vier macroregionale strategieën zijn de EUSDR en de EUSBSR degene die zeker een “directe” invloed hebben gehad op de uitvoering van de samenwerkingsactiviteiten.

—

De EUSDR en de EUSBR (met inbegrip van hun maatschappelijke organisaties en sociale partners) hebben sinds de oorlog een belangrijke rol gespeeld bij de ondersteuning van Oekraïne en hebben geholpen de banden tussen Oekraïne en de EU aan te halen. De activiteiten waren gericht op de integratie van Oekraïense vluchtelingen en op de totstandbrenging van veilige corridors voor goederen. Het Oekraïense voorzitterschap van de Donaustrategie in 2022 heeft dit engagement duidelijk laten zien. Ondanks de oorlog heeft Oekraïne zijn betrokkenheid bij alle prioritaire gebieden van de Donaustrategie aanzienlijk vergroot.

| — | De EUSBSR heeft alle samenwerking met Rusland en Belarus opgeschort. Mede daarom gaat de strategie nu ook in de richting van een verdere versterking van haar rol als strategische interface voor samenwerking tussen de EU-lidstaten, Noorwegen en IJsland. |
| --- | --- |

—

De EUSBSR heeft alle samenwerking met Rusland en Belarus opgeschort. Mede daarom gaat de strategie nu ook in de richting van een verdere versterking van haar rol als strategische interface voor samenwerking tussen de EU-lidstaten, Noorwegen en IJsland.

| 4.2.1. | Hoewel de langetermijnoriëntatie van macroregionale strategieën niet zomaar mag worden bijgesteld, zijn de structurele veranderingen op het mondiale geopolitieke toneel — de oorlog in Oekraïne is in dit verband een belangrijke gebeurtenis — van invloed op de inhoud van alle vier de MRS’en, aangezien zij het belang van regio- en grensoverschrijdende cohesie en samenwerking in Europa zelf, en ook in de Euraziatische ruimte, opnieuw benadrukken. |
| --- | --- |

4.2.1.

Hoewel de langetermijnoriëntatie van macroregionale strategieën niet zomaar mag worden bijgesteld, zijn de structurele veranderingen op het mondiale geopolitieke toneel — de oorlog in Oekraïne is in dit verband een belangrijke gebeurtenis — van invloed op de inhoud van alle vier de MRS’en, aangezien zij het belang van regio- en grensoverschrijdende cohesie en samenwerking in Europa zelf, en ook in de Euraziatische ruimte, opnieuw benadrukken.

5.   De rol en het effect van de macroregionale strategieën bij de uitvoering van de groene, digitale en sociale transitieprocessen

De rol en het effect van de macroregionale strategieën bij de uitvoering van de groene, digitale en sociale transitieprocessen

| 5.1. | Ondanks het feit dat de vier MRS’en de verwezenlijking van de doelstellingen voor de groene, digitale en sociale transitie van de EU ondersteunen, is het duidelijk dat het uitvoeringsproces tussen de verschillende MRS’en verschilt vanwege de verschillende niveaus en capaciteiten voor de uitvoering van sectoraal beleid (milieu, digitaal/innovatie en sociaal) en de mate waarin niet-EU-landen voorbereid zijn op de uitdagingen van de “transities”. |
| --- | --- |

5.1.

Ondanks het feit dat de vier MRS’en de verwezenlijking van de doelstellingen voor de groene, digitale en sociale transitie van de EU ondersteunen, is het duidelijk dat het uitvoeringsproces tussen de verschillende MRS’en verschilt vanwege de verschillende niveaus en capaciteiten voor de uitvoering van sectoraal beleid (milieu, digitaal/innovatie en sociaal) en de mate waarin niet-EU-landen voorbereid zijn op de uitdagingen van de “transities”.

| 5.2. | Er moet op worden gewezen dat als dergelijke verschillen niet worden aangepakt door middel van specifieke steun- en financieringsmaatregelen, met name wat betreft de MRS’en in de moeilijkste omstandigheden, iets wat het potentieel heeft om het economische concurrentievermogen en de sociale cohesie te stimuleren, dreigt te veranderen in iets problematisch dat zal leiden tot grotere kloven tussen regio’s die meer en regio’s die minder “ontwikkeld” zijn. Dit is ook een uitdaging voor de perifere of afgelegen gebieden, die altijd achtergesteld zijn ten opzichte van de centrale, stedelijke of grootstedelijke gebieden. Hier kunnen steun en stimulansen voor regionale, grensoverschrijdende samenwerking zeer nuttig zijn. |
| --- | --- |

5.2.

Er moet op worden gewezen dat als dergelijke verschillen niet worden aangepakt door middel van specifieke steun- en financieringsmaatregelen, met name wat betreft de MRS’en in de moeilijkste omstandigheden, iets wat het potentieel heeft om het economische concurrentievermogen en de sociale cohesie te stimuleren, dreigt te veranderen in iets problematisch dat zal leiden tot grotere kloven tussen regio’s die meer en regio’s die minder “ontwikkeld” zijn. Dit is ook een uitdaging voor de perifere of afgelegen gebieden, die altijd achtergesteld zijn ten opzichte van de centrale, stedelijke of grootstedelijke gebieden. Hier kunnen steun en stimulansen voor regionale, grensoverschrijdende samenwerking zeer nuttig zijn.

| 5.3. | Een nauwkeurige blik op het vierde verslag en een analyse van de projecten die worden gefinancierd door Interreg-programma’s die vanaf 2014-2020 actief zijn, toont aan dat er een nauw verband bestaat tussen de groene en de digitale transitie. Er zijn verschillende projecten gestart en uitgevoerd, maar het is niet duidelijk of deze initiatieven daadwerkelijk veranderingen teweeg hebben gebracht. Het EESC is van mening dat de bereikte resultaten moeten worden benut via de mogelijkheden die beschikbaar zijn in het kader van de Interreg-programma’s voor 2021-2027. |
| --- | --- |

5.3.

Een nauwkeurige blik op het vierde verslag en een analyse van de projecten die worden gefinancierd door Interreg-programma’s die vanaf 2014-2020 actief zijn, toont aan dat er een nauw verband bestaat tussen de groene en de digitale transitie. Er zijn verschillende projecten gestart en uitgevoerd, maar het is niet duidelijk of deze initiatieven daadwerkelijk veranderingen teweeg hebben gebracht. Het EESC is van mening dat de bereikte resultaten moeten worden benut via de mogelijkheden die beschikbaar zijn in het kader van de Interreg-programma’s voor 2021-2027.

| 5.4. | Waar alle MRS’en volgens het EESC tekortschieten, is het feit dat de groene en digitale transitieprocessen maar in beperkte mate gekoppeld zijn aan de sociale processen, waardoor de sociale dimensie in veel gevallen beperkt blijft tot vormen van betrokkenheid en participatie van groepen die de behoeften en belangen van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners niet volledig vertegenwoordigen. In zijn verkennend advies Naar meer economische convergentie en concurrentievermogen binnen macroregio’s, zoals de Europese strategie voor het Donaugebied — de rol van transnationale clusters (1), wijst het EESC erop dat de prestaties op het gebied van vermindering van sociale en ruimtelijke ongelijkheden en bevordering van milieuduurzaamheid bescheiden blijven, wat waarschijnlijk het gevolg is van de complexiteit van bestuursregels en de intergouvernementele regelingen, de bureaucratische rompslomp, het gebrek aan interregionale homogeniteit en de ontoereikende betrokkenheid van de sociale partners, sociaal-economische actoren en maatschappelijke organisaties. |
| --- | --- |

5.4.

Waar alle MRS’en volgens het EESC tekortschieten, is het feit dat de groene en digitale transitieprocessen maar in beperkte mate gekoppeld zijn aan de sociale processen, waardoor de sociale dimensie in veel gevallen beperkt blijft tot vormen van betrokkenheid en participatie van groepen die de behoeften en belangen van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners niet volledig vertegenwoordigen. In zijn verkennend advies Naar meer economische convergentie en concurrentievermogen binnen macroregio’s, zoals de Europese strategie voor het Donaugebied — de rol van transnationale clusters

1

| 5.5. | Het doel van de groene en digitale transitiestrategieën is de focus te verleggen van “meer” produceren naar “beter” produceren. Hoewel deze aanpak correct is en in overeenstemming met de richtsnoeren van het EESC, levert hij problemen op die de toegevoegde waarde kunnen veranderen in iets nadeligs als ze niet worden aangepakt. Het werkgelegenheidsniveau en de belastinginkomsten hangen nauw samen met de groei van het bbp; als het bbp krimpt, is het moeilijker om gezondheidszorg, onderwijs en sociale rechtvaardigheid te financieren. |
| --- | --- |

5.5.

Het doel van de groene en digitale transitiestrategieën is de focus te verleggen van “meer” produceren naar “beter” produceren. Hoewel deze aanpak correct is en in overeenstemming met de richtsnoeren van het EESC, levert hij problemen op die de toegevoegde waarde kunnen veranderen in iets nadeligs als ze niet worden aangepakt. Het werkgelegenheidsniveau en de belastinginkomsten hangen nauw samen met de groei van het bbp; als het bbp krimpt, is het moeilijker om gezondheidszorg, onderwijs en sociale rechtvaardigheid te financieren.

| 5.6. | Het antwoord van de EU op deze paradox is de Europese Green Deal, een reeks maatregelen ter ondersteuning van duurzame economische groei, waarbij rekening wordt gehouden met het milieu, de natuurlijke hulpbronnen en de sociale cohesie. Ondanks het strategische karakter van de Europese Green Deal zijn er tal van factoren die het succes ervan als hefboom voor de transities in gevaar kunnen brengen. Door de vermindering van de beschikbare personele middelen en de stijging van de uitgaven voor gezondheidszorg en pensioenen dreigen de middelen die nodig zijn om investeringen in de “groene en digitale transitie” in de MRS’en te ondersteunen, te verminderen. |
| --- | --- |

5.6.

Het antwoord van de EU op deze paradox is de Europese Green Deal, een reeks maatregelen ter ondersteuning van duurzame economische groei, waarbij rekening wordt gehouden met het milieu, de natuurlijke hulpbronnen en de sociale cohesie. Ondanks het strategische karakter van de Europese Green Deal zijn er tal van factoren die het succes ervan als hefboom voor de transities in gevaar kunnen brengen. Door de vermindering van de beschikbare personele middelen en de stijging van de uitgaven voor gezondheidszorg en pensioenen dreigen de middelen die nodig zijn om investeringen in de “groene en digitale transitie” in de MRS’en te ondersteunen, te verminderen.

| 5.7. | De dubbele transitie (groen en digitaal), vooral op MRS-niveau, dreigt een noodzakelijk maar ontoereikend instrument te zijn dat aanvullende maatregelen vereist om naast economische groei een holistische, duurzame economische ontwikkeling van de samenleving tot stand te brengen. |
| --- | --- |

5.7.

De dubbele transitie (groen en digitaal), vooral op MRS-niveau, dreigt een noodzakelijk maar ontoereikend instrument te zijn dat aanvullende maatregelen vereist om naast economische groei een holistische, duurzame economische ontwikkeling van de samenleving tot stand te brengen.

| 5.7.1. | Slimme specialisatie en clusters zijn belangrijk voor de dubbele transitie: i) bevordering van netwerkvorming en clustervorming tussen bedrijven is een van de meest succesvolle manieren om innovatie en ontwikkeling bij kmo’s te ondersteunen; ii) bemiddeling in de vorm van advies en administratieve diensten (via regionale ontwikkelingsbureaus, kamers van koophandel, clustermanagers enz.) vergroot de doeltreffendheid van netwerken en clustering (vergeleken met de inhoud van het verkennend advies van het EESC (2)). |
| --- | --- |

5.7.1.

Slimme specialisatie en clusters zijn belangrijk voor de dubbele transitie: i) bevordering van netwerkvorming en clustervorming tussen bedrijven is een van de meest succesvolle manieren om innovatie en ontwikkeling bij kmo’s te ondersteunen; ii) bemiddeling in de vorm van advies en administratieve diensten (via regionale ontwikkelingsbureaus, kamers van koophandel, clustermanagers enz.) vergroot de doeltreffendheid van netwerken en clustering (vergeleken met de inhoud van het verkennend advies van het EESC (2

| 5.8. | Daarnaast onderschrijft het EESC het gegeven dat we, om de digitale en groene transitie te helpen omvormen van uitdagingen tot echte kansen, de sociale transitie moeten versterken door platformen voor gezamenlijke ontwikkeling op te zetten waarin het maatschappelijk middenveld en de sociale partners een leidende rol krijgen, zodat de behoeften en problemen van de sociale en economische partners centraal kunnen staan in de keuzes op het gebied van ontwikkeling en cohesie. |
| --- | --- |

5.8.

Daarnaast onderschrijft het EESC het gegeven dat we, om de digitale en groene transitie te helpen omvormen van uitdagingen tot echte kansen, de sociale transitie moeten versterken door platformen voor gezamenlijke ontwikkeling op te zetten waarin het maatschappelijk middenveld en de sociale partners een leidende rol krijgen, zodat de behoeften en problemen van de sociale en economische partners centraal kunnen staan in de keuzes op het gebied van ontwikkeling en cohesie.

| 5.9. | De MRS’en moeten worden gebruikt als testplatformen voor het vormgeven van innovatieve instrumenten zoals initiatieven op het gebied van “duurzame belastingheffing en prikkels”, of de totstandbrenging van een belastingstelsel dat bijdraagt aan het voorzien in de behoeften van de samenleving, zelfs bij een zwakke of negatieve economische groei. Dergelijke maatregelen zijn geëvolueerde vormen van veerkracht die kunnen anticiperen op crises, waardoor de regio’s van de MRS’en nu regelmatig worden getroffen. |
| --- | --- |

5.9.

De MRS’en moeten worden gebruikt als testplatformen voor het vormgeven van innovatieve instrumenten zoals initiatieven op het gebied van “duurzame belastingheffing en prikkels”, of de totstandbrenging van een belastingstelsel dat bijdraagt aan het voorzien in de behoeften van de samenleving, zelfs bij een zwakke of negatieve economische groei. Dergelijke maatregelen zijn geëvolueerde vormen van veerkracht die kunnen anticiperen op crises, waardoor de regio’s van de MRS’en nu regelmatig worden getroffen.

| 5.10. | MRS’en moeten worden gebruikt als instrumenten ter ondersteuning van “cultuurverandering”, om strategieën te plannen en maatregelen uit te voeren die kunnen bijdragen tot de verwezenlijking van het cohesiebeleid en de doelstellingen van de Agenda 2030. In dit verband benadrukt het EESC de geringe mate van samenwerking tussen de verschillende MRS’en bijgevolg op de noodzaak om de transmacroregionale instrumenten voor capaciteitsopbouw te versterken en te bevorderen. |
| --- | --- |

5.10.

MRS’en moeten worden gebruikt als instrumenten ter ondersteuning van “cultuurverandering”, om strategieën te plannen en maatregelen uit te voeren die kunnen bijdragen tot de verwezenlijking van het cohesiebeleid en de doelstellingen van de Agenda 2030. In dit verband benadrukt het EESC de geringe mate van samenwerking tussen de verschillende MRS’en bijgevolg op de noodzaak om de transmacroregionale instrumenten voor capaciteitsopbouw te versterken en te bevorderen.

| 5.11. | Met name met het oog op aanpassing aan de digitale transitie moeten MRS’en worden ondersteund, vooral door het aanbieden van goede en gedegen educatie en opleidingen. Gezien de verscheidenheid van de landen die aan de MRS’en deelnemen (EU-lidstaten, kandidaat-lidstaten enz.) moet de kloof tussen hen op dit punt worden gedicht. In zijn verkennend advies (3) onderschrijft het EESC dat de MRS’en aanzienlijk zullen profiteren van efficiënte netwerken voor onderwijsactiviteiten met betrekking tot de digitalisering van de productie, alsook van initiatieven voor doeltreffende interregionale ecosystemen voor onderzoek en innovatie in het kader van fundamentele en toegepaste O&O-activiteiten. |
| --- | --- |

5.11.

Met name met het oog op aanpassing aan de digitale transitie moeten MRS’en worden ondersteund, vooral door het aanbieden van goede en gedegen educatie en opleidingen. Gezien de verscheidenheid van de landen die aan de MRS’en deelnemen (EU-lidstaten, kandidaat-lidstaten enz.) moet de kloof tussen hen op dit punt worden gedicht. In zijn verkennend advies (3

6.   De territoriale dimensie van macroregionale strategieën en de betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners

De territoriale dimensie van macroregionale strategieën en de betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners

| 6.1. | Hoewel de macroregionale strategieën aansluiten bij de algemene doelstelling van het cohesiebeleid, is het EESC van mening dat de bottom-up-initiatieven moeten worden geconsolideerd en verbeterd teneinde de economische, sociale en territoriale cohesie te bevorderen. Dit betreft vooral programmerings- en planningsactiviteiten, zoals het opzetten van uitvoeringsinstrumenten voor indirect beheerde EU-fondsen. |
| --- | --- |

6.1.

Hoewel de macroregionale strategieën aansluiten bij de algemene doelstelling van het cohesiebeleid, is het EESC van mening dat de bottom-up-initiatieven moeten worden geconsolideerd en verbeterd teneinde de economische, sociale en territoriale cohesie te bevorderen. Dit betreft vooral programmerings- en planningsactiviteiten, zoals het opzetten van uitvoeringsinstrumenten voor indirect beheerde EU-fondsen.

| 6.2. | Het EESC is van mening dat de territoriale aanpak centraal moet komen te staan bij de uitvoering van de MRS’en, in tegenstelling tot bepaalde situaties waarin MRS’en het instrument lijken te zijn voor de toepassing van Europese strategieën op regionaal en lokaal niveau. De Europese strategieën moeten veeleer de bakens zijn voor het lanceren van initiatieven zoals CLLD (vanuit de gemeenschap geleide lokale ontwikkeling — community-led local development), zodat er maatregelen kunnen worden vastgesteld op basis van de gebieden waar actie nodig is. |
| --- | --- |

6.2.

Het EESC is van mening dat de territoriale aanpak centraal moet komen te staan bij de uitvoering van de MRS’en, in tegenstelling tot bepaalde situaties waarin MRS’en het instrument lijken te zijn voor de toepassing van Europese strategieën op regionaal en lokaal niveau. De Europese strategieën moeten veeleer de bakens zijn voor het lanceren van initiatieven zoals CLLD (vanuit de gemeenschap geleide lokale ontwikkeling — community-led local development), zodat er maatregelen kunnen worden vastgesteld op basis van de gebieden waar actie nodig is.

| 6.3. | De betrokkenheid, de eigen inbreng en de motivatie van de burgers kunnen worden vergroot door meer inspraak voor de lokale en regionale overheden en door kleine regionale of grensoverschrijdende regionale projecten waarvan de resultaten direct en zichtbaar zijn. Goede voorbeelden zijn de samenwerkingsprojecten voor noodsituaties op gezondheidsgebied en in ziekenhuizen of het op vergelijkbare wijze gestructureerde samenwerkingsproject voor rampenbestrijding dat hetzelfde soort problemen moet oplossen, maar ook vergelijkbare voordelen oplevert. |
| --- | --- |

6.3.

De betrokkenheid, de eigen inbreng en de motivatie van de burgers kunnen worden vergroot door meer inspraak voor de lokale en regionale overheden en door kleine regionale of grensoverschrijdende regionale projecten waarvan de resultaten direct en zichtbaar zijn. Goede voorbeelden zijn de samenwerkingsprojecten voor noodsituaties op gezondheidsgebied en in ziekenhuizen of het op vergelijkbare wijze gestructureerde samenwerkingsproject voor rampenbestrijding dat hetzelfde soort problemen moet oplossen, maar ook vergelijkbare voordelen oplevert.

| 6.4. | Naast sterke politieke steun vereisen de uitdagingen waarmee de macroregio’s zijn geconfronteerd, waaronder COVID-19 en de oorlog in Oekraïne, en degene die zij de komende jaren zullen moeten aangaan, een grotere betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners bij het governance- en uitvoeringsproces, alsmede een bedrijfssysteem dat wordt gestimuleerd door maatregelen ter bevordering van het concurrentievermogen van kmo’s. |
| --- | --- |

6.4.

Naast sterke politieke steun vereisen de uitdagingen waarmee de macroregio’s zijn geconfronteerd, waaronder COVID-19 en de oorlog in Oekraïne, en degene die zij de komende jaren zullen moeten aangaan, een grotere betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners bij het governance- en uitvoeringsproces, alsmede een bedrijfssysteem dat wordt gestimuleerd door maatregelen ter bevordering van het concurrentievermogen van kmo’s.

| 6.5. | Binnen elke MRS zijn weliswaar initiatieven ontplooid, maar het is duidelijk dat wat er ook gedaan is, moet worden uitgevoerd om elke MRS een echte transversale dimensie te geven (deelname van het maatschappelijk middenveld) die de “verticale dimensie” (deelname van regio’s en lokale instanties) en het meerlagig bestuur aanvult en versterkt, met volledige inachtneming van het subsidiariteits- en evenredigheidsbeginsel, om te voorkomen dat de doelstellingen van individuele staten en regio’s prevaleren boven gemeenschappelijke belangen. |
| --- | --- |

6.5.

Binnen elke MRS zijn weliswaar initiatieven ontplooid, maar het is duidelijk dat wat er ook gedaan is, moet worden uitgevoerd om elke MRS een echte transversale dimensie te geven (deelname van het maatschappelijk middenveld) die de “verticale dimensie” (deelname van regio’s en lokale instanties) en het meerlagig bestuur aanvult en versterkt, met volledige inachtneming van het subsidiariteits- en evenredigheidsbeginsel, om te voorkomen dat de doelstellingen van individuele staten en regio’s prevaleren boven gemeenschappelijke belangen.

| 6.6. | Het EESC is van mening dat op regionaal en lokaal niveau een zo breed mogelijk proces van opleiding, discussie en uitwisseling van economische, sociale en milieukeuzes met betrekking tot de macroregio’s moet worden bevorderd. Daarbij zou gebruik kunnen worden gemaakt van bepaalde methoden die reeds in ander verband zijn beproefd en die gebaseerd zijn op de betrokkenheid van plaatselijke instanties, sociale en economische partners en andere maatschappelijke organisaties. |
| --- | --- |

6.6.

Het EESC is van mening dat op regionaal en lokaal niveau een zo breed mogelijk proces van opleiding, discussie en uitwisseling van economische, sociale en milieukeuzes met betrekking tot de macroregio’s moet worden bevorderd. Daarbij zou gebruik kunnen worden gemaakt van bepaalde methoden die reeds in ander verband zijn beproefd en die gebaseerd zijn op de betrokkenheid van plaatselijke instanties, sociale en economische partners en andere maatschappelijke organisaties.

| 6.7. | Elke MRS moet zorgen voor de oprichting van een forum van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners, waarvan de werkzaamheden moeten aansluiten bij die van andere platforms van belanghebbenden en die zich moeten ontwikkelen binnen een operationeel model dat het mogelijk maakt vertegenwoordigers van de economische en sociale partners daadwerkelijk te betrekken bij de uitvoering van de strategieën op macroregionaal, regionaal en lokaal niveau. Jaarlijkse fora van dit type kunnen de continuïteit van de MRS’en waarborgen, tot het ontstaan van nieuwe innovatieve ideeën leiden en bedrijven de kans bieden elkaar te ontmoeten (b2b). Tot slot zullen zij de MRS’en meer zichtbaarheid geven en hun communicatie verbeteren, alsook hun onderlinge samenwerking versterken dankzij de uitwisseling van goede praktijken, met name tussen naburige strategieën. Het EESC stelt voor om de specifieke fora bij toerbeurt te laten plaatsvinden op verschillende locaties in de MRS-regio’s, en verklaart zich bereid om deze evenementen actief te ondersteunen. |
| --- | --- |

6.7.

Elke MRS moet zorgen voor de oprichting van een forum van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners, waarvan de werkzaamheden moeten aansluiten bij die van andere platforms van belanghebbenden en die zich moeten ontwikkelen binnen een operationeel model dat het mogelijk maakt vertegenwoordigers van de economische en sociale partners daadwerkelijk te betrekken bij de uitvoering van de strategieën op macroregionaal, regionaal en lokaal niveau. Jaarlijkse fora van dit type kunnen de continuïteit van de MRS’en waarborgen, tot het ontstaan van nieuwe innovatieve ideeën leiden en bedrijven de kans bieden elkaar te ontmoeten (b2b). Tot slot zullen zij de MRS’en meer zichtbaarheid geven en hun communicatie verbeteren, alsook hun onderlinge samenwerking versterken dankzij de uitwisseling van goede praktijken, met name tussen naburige strategieën. Het EESC stelt voor om de specifieke fora bij toerbeurt te laten plaatsvinden op verschillende locaties in de MRS-regio’s, en verklaart zich bereid om deze evenementen actief te ondersteunen.

| 6.8. | Het is van cruciaal belang activiteiten voor capaciteitsopbouw te bevorderen om de regionale en de lokale overheden te ondersteunen en om het maatschappelijk middenveld en de sociale partners ertoe aan te zetten proactief deel te nemen aan de ontwikkelingsprocessen van de MRS’en. Het is in dit verband belangrijk dat het partnerschapsbeginsel van toepassing is op MRS-projecten, zodat lokale belanghebbenden actief kunnen deelnemen. Dit moet ook de bewustmaking van en het vergroten van de kennis van de burgers over de belangrijkste onderwerpen en activiteiten in verband met de MRS’en ondersteunen. |
| --- | --- |

6.8.

Het is van cruciaal belang activiteiten voor capaciteitsopbouw te bevorderen om de regionale en de lokale overheden te ondersteunen en om het maatschappelijk middenveld en de sociale partners ertoe aan te zetten proactief deel te nemen aan de ontwikkelingsprocessen van de MRS’en. Het is in dit verband belangrijk dat het partnerschapsbeginsel van toepassing is op MRS-projecten, zodat lokale belanghebbenden actief kunnen deelnemen. Dit moet ook de bewustmaking van en het vergroten van de kennis van de burgers over de belangrijkste onderwerpen en activiteiten in verband met de MRS’en ondersteunen.

| 6.9. | Het EESC stelt met name voor een regeling op te zetten voor de uitwisseling van ambtenaren op korte en middellange termijn tussen de regio’s van de MRS’en, naar het voorbeeld van het Erasmus-programma, en verklaart zich bereid zich hiervoor in te zetten. Wij zijn er stellig van overtuigd dat een dergelijk initiatief in aanzienlijke mate zal bijdragen tot capaciteitsopbouw en bewustmaking, en daarnaast ook kan helpen de bureaucratische problemen die voortvloeien uit de vele verschillen tussen landen geleidelijk aan te overwinnen. |
| --- | --- |

6.9.

Het EESC stelt met name voor een regeling op te zetten voor de uitwisseling van ambtenaren op korte en middellange termijn tussen de regio’s van de MRS’en, naar het voorbeeld van het Erasmus-programma, en verklaart zich bereid zich hiervoor in te zetten. Wij zijn er stellig van overtuigd dat een dergelijk initiatief in aanzienlijke mate zal bijdragen tot capaciteitsopbouw en bewustmaking, en daarnaast ook kan helpen de bureaucratische problemen die voortvloeien uit de vele verschillen tussen landen geleidelijk aan te overwinnen.

7.   Andere prioriteiten ter verbetering van de doeltreffendheid van macroregionale strategieën

Andere prioriteiten ter verbetering van de doeltreffendheid van macroregionale strategieën

| 7.1. | Ervoor zorgen dat de MRS’en consistent zijn met en afgestemd zijn op het cohesiebeleid en de Agenda 2030 is een prioriteit om te voorkomen dat specifieke belangen prevaleren boven gemeenschappelijke belangen. Hoewel consistentie met de prioriteiten van het cohesiebeleid een verplichting is in het plannings- en ontwikkelingsproces van MRS’en, zijn sommige MRS’en slechts in beperkte mate afgestemd op de Agenda 2030. |
| --- | --- |

7.1.

Ervoor zorgen dat de MRS’en consistent zijn met en afgestemd zijn op het cohesiebeleid en de Agenda 2030 is een prioriteit om te voorkomen dat specifieke belangen prevaleren boven gemeenschappelijke belangen. Hoewel consistentie met de prioriteiten van het cohesiebeleid een verplichting is in het plannings- en ontwikkelingsproces van MRS’en, zijn sommige MRS’en slechts in beperkte mate afgestemd op de Agenda 2030.

| 7.2. | Wat de samenhang en de complementariteit van macroregionale strategieën met de Agenda 2030 betreft, heeft de EUSBSR een positief traject ingezet via het initiatief “Baltic 2030 — Bumps on the Road” (Oostzeegebied 2030 — Struikelblokken). Met dit initiatief is niet alleen vastgesteld welke SDG’s het meest in overeenstemming zijn met de prioriteiten van de macroregionale strategie, maar is ook een doeltreffend systeem opgezet ter ondersteuning van de planning van initiatieven en het meten van prestaties. |
| --- | --- |

7.2.

Wat de samenhang en de complementariteit van macroregionale strategieën met de Agenda 2030 betreft, heeft de EUSBSR een positief traject ingezet via het initiatief “Baltic 2030 — Bumps on the Road” (Oostzeegebied 2030 — Struikelblokken). Met dit initiatief is niet alleen vastgesteld welke SDG’s het meest in overeenstemming zijn met de prioriteiten van de macroregionale strategie, maar is ook een doeltreffend systeem opgezet ter ondersteuning van de planning van initiatieven en het meten van prestaties.

| 7.3. | Het afstemmen van de MRS’en op de doelstellingen van de Agenda 2030 en het creëren van complementariteit met die van het cohesiebeleid 2021-2027 is zeer zeker een strategische activiteit die de macroregionale initiatieven doeltreffender kan maken. De volgende SDG’s moeten prioritair in aanmerking worden genomen:
  3. goede gezondheid en welzijn; 4. kwaliteitsonderwijs; 5. gendergelijkheid; 7. betaalbare en duurzame energie; 8. eerlijk werk en economische groei; 9. industrie, innovatie en infrastructuur; 11. duurzame steden en gemeenschappen; 12. verantwoorde consumptie en productie; 13. klimaatactie; 14. leven in het water; 15. leven op het land
  . |
| --- | --- |

7.3.

Het afstemmen van de MRS’en op de doelstellingen van de Agenda 2030 en het creëren van complementariteit met die van het cohesiebeleid 2021-2027 is zeer zeker een strategische activiteit die de macroregionale initiatieven doeltreffender kan maken. De volgende SDG’s moeten prioritair in aanmerking worden genomen:
  3. goede gezondheid en welzijn; 4. kwaliteitsonderwijs; 5. gendergelijkheid; 7. betaalbare en duurzame energie; 8. eerlijk werk en economische groei; 9. industrie, innovatie en infrastructuur; 11. duurzame steden en gemeenschappen; 12. verantwoorde consumptie en productie; 13. klimaatactie; 14. leven in het water; 15. leven op het land

| 7.3.1. | Gezien het grote aantal gebieden dat moet worden aangepakt en de beperkte beschikbare middelen, is een redelijke prioritering van de taken op basis van twee belangrijke onderscheidende aspecten aan te raden:






  — | Indeling naar actualiteit, urgentie en doorlooptijd. |
| --- | --- | --- |

7.3.1.

Gezien het grote aantal gebieden dat moet worden aangepakt en de beperkte beschikbare middelen, is een redelijke prioritering van de taken op basis van twee belangrijke onderscheidende aspecten aan te raden:

—

Indeling naar actualiteit, urgentie en doorlooptijd.

| — | Rangschikking naar de verwachte meerwaarde van de macroregionale aanpak. |
| --- | --- |

—

Rangschikking naar de verwachte meerwaarde van de macroregionale aanpak.

| 7.4. | Het succes van de macroregionale strategieën is duidelijk gekoppeld aan hun vermogen om ervoor te zorgen dat EU-, nationale, regionale, en andere publieke en private fondsen de prioriteiten van de MRS’en kunnen financieren door de projecten daarvan te ondersteunen. Het is duidelijk dat deze prioriteit zal moeten worden versterkt door aanvullende plannen en door synergieën tussen de verschillende financieringsmogelijkheden, waarbij waar mogelijk de integratie van transnationale en grensoverschrijdende financiering met overheids- en regionale financiering wordt aangemoedigd, onder meer door middel van een multisectorale aanpak. |
| --- | --- |

7.4.

Het succes van de macroregionale strategieën is duidelijk gekoppeld aan hun vermogen om ervoor te zorgen dat EU-, nationale, regionale, en andere publieke en private fondsen de prioriteiten van de MRS’en kunnen financieren door de projecten daarvan te ondersteunen. Het is duidelijk dat deze prioriteit zal moeten worden versterkt door aanvullende plannen en door synergieën tussen de verschillende financieringsmogelijkheden, waarbij waar mogelijk de integratie van transnationale en grensoverschrijdende financiering met overheids- en regionale financiering wordt aangemoedigd, onder meer door middel van een multisectorale aanpak.

| 7.5. | Alle MRS’en moeten voortgaan op de ingeslagen weg, en er moeten netwerken voor dialoog en samenwerking worden opgezet tussen de beheersautoriteiten van het Europees Sociaal Fonds (ESF), het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling (EFRO), het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (Elfpo) en het Europees Fonds voor maritieme zaken, visserij en aquacultuur (EFMZVA), teneinde problemen en mogelijkheden vast te stellen met betrekking tot specifieke onderwerpen die via verschillende financieringsbronnen kunnen worden aangepakt. |
| --- | --- |

7.5.

Alle MRS’en moeten voortgaan op de ingeslagen weg, en er moeten netwerken voor dialoog en samenwerking worden opgezet tussen de beheersautoriteiten van het Europees Sociaal Fonds (ESF), het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling (EFRO), het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (Elfpo) en het Europees Fonds voor maritieme zaken, visserij en aquacultuur (EFMZVA), teneinde problemen en mogelijkheden vast te stellen met betrekking tot specifieke onderwerpen die via verschillende financieringsbronnen kunnen worden aangepakt.

| 7.6. | Voorts is de daadwerkelijke betrokkenheid bij de MRS’en van cruciale lokale aanjagers van ontwikkeling (kmo’s, bestaande industriële clusters, lokale banken, sociale ondernemingen, vakbonden, de academische wereld, ngo’s en andere maatschappelijke organisaties) alsook van multinationale ondernemingen en internationale financiële instellingen en banken, van essentieel belang. In het kader van de MRS’en moet het partnerschapsbeginsel ten volle worden toegepast en moeten alle belanghebbenden daar volledig bij worden betrokken. |
| --- | --- |

7.6.

Voorts is de daadwerkelijke betrokkenheid bij de MRS’en van cruciale lokale aanjagers van ontwikkeling (kmo’s, bestaande industriële clusters, lokale banken, sociale ondernemingen, vakbonden, de academische wereld, ngo’s en andere maatschappelijke organisaties) alsook van multinationale ondernemingen en internationale financiële instellingen en banken, van essentieel belang. In het kader van de MRS’en moet het partnerschapsbeginsel ten volle worden toegepast en moeten alle belanghebbenden daar volledig bij worden betrokken.

| 7.6.1. | Kmo’s echter hebben maar beperkt toegang tot de relevante informatie en het ontbreekt hen aan de technische capaciteit om de daaruit voortvloeiende kansen te benutten. De ontwikkeling van clusters tussen bedrijven en tussen bedrijven en overheden zou een manier kunnen zijn om dit probleem aan te pakken. |
| --- | --- |

7.6.1.

Kmo’s echter hebben maar beperkt toegang tot de relevante informatie en het ontbreekt hen aan de technische capaciteit om de daaruit voortvloeiende kansen te benutten. De ontwikkeling van clusters tussen bedrijven en tussen bedrijven en overheden zou een manier kunnen zijn om dit probleem aan te pakken.

8.   De volgende stappen

De volgende stappen

| 8.1. | De toekomst heeft zwaardere uitdagingen voor de MRS’en in petto; als deze niet naar behoren op territoriaal niveau worden aangepakt, kunnen zij snel in problemen veranderen. Het EESC houdt er rekening mee dat de maatschappelijke organisaties en de sociale partners een essentiële rol spelen bij het bijdragen tot de verbetering van het besluitvormingsproces, met name door de lokale en regionale gemeenschappen nauwer bij de macroregionale strategieën te betrekken en door de lidstaten, maar ook de Europese Commissie, aan te moedigen het maatschappelijk middenveld en de sociale partners er nog meer bij te betrekken om het gevoel te versterken dat zij deel uitmaken van de programma’s. |
| --- | --- |

8.1.

De toekomst heeft zwaardere uitdagingen voor de MRS’en in petto; als deze niet naar behoren op territoriaal niveau worden aangepakt, kunnen zij snel in problemen veranderen. Het EESC houdt er rekening mee dat de maatschappelijke organisaties en de sociale partners een essentiële rol spelen bij het bijdragen tot de verbetering van het besluitvormingsproces, met name door de lokale en regionale gemeenschappen nauwer bij de macroregionale strategieën te betrekken en door de lidstaten, maar ook de Europese Commissie, aan te moedigen het maatschappelijk middenveld en de sociale partners er nog meer bij te betrekken om het gevoel te versterken dat zij deel uitmaken van de programma’s.

| 8.2. | Het EESC erkent het feit dat macroregionale strategieën te maken hebben met vraagstukken die samenwerking tussen meerdere landen vereisen op basis van een intersectorale en meerlagige governanceaanpak. Macroregionale strategieën moeten de identiteit van hun gebieden versterken door de verantwoordelijkheid en actieve betrokkenheid van de burgers te vergroten. Hoewel de “zachte” aard van de samenwerking in het kader van de MRS’en als een voordeel zou moeten worden beschouwd omdat daardoor oplossingen mogelijk worden gemaakt die in een meer geformaliseerde context met concurrerende nationale belangen vaak moeilijk te bereiken zijn, is dit in werkelijkheid niet het geval. Nationale en gecentraliseerde overheden zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van macroregionale strategieën, hetgeen leidt tot bureaucratische en ingewikkelde procedures, wat de macroregionale strategieën uiteindelijk minder aantrekkelijk maakt. |
| --- | --- |

8.2.

Het EESC erkent het feit dat macroregionale strategieën te maken hebben met vraagstukken die samenwerking tussen meerdere landen vereisen op basis van een intersectorale en meerlagige governanceaanpak. Macroregionale strategieën moeten de identiteit van hun gebieden versterken door de verantwoordelijkheid en actieve betrokkenheid van de burgers te vergroten. Hoewel de “zachte” aard van de samenwerking in het kader van de MRS’en als een voordeel zou moeten worden beschouwd omdat daardoor oplossingen mogelijk worden gemaakt die in een meer geformaliseerde context met concurrerende nationale belangen vaak moeilijk te bereiken zijn, is dit in werkelijkheid niet het geval. Nationale en gecentraliseerde overheden zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van macroregionale strategieën, hetgeen leidt tot bureaucratische en ingewikkelde procedures, wat de macroregionale strategieën uiteindelijk minder aantrekkelijk maakt.

| 8.3. | Het EESC is ingenomen met het initiatief om een institutionele burgerdialoog tussen de macroregio’s op te zetten en is van mening dat het in dit opzicht nuttig zou kunnen zijn. Het is ook belangrijk voor het EESC, het huis van het maatschappelijk middenveld, om een actievere rol te spelen en deel uit te maken van de raden van bestuur van alle macroregionale strategieën. Op die manier kunnen synergieën en samenwerkingsverbanden doeltreffender worden. |
| --- | --- |

8.3.

Het EESC is ingenomen met het initiatief om een institutionele burgerdialoog tussen de macroregio’s op te zetten en is van mening dat het in dit opzicht nuttig zou kunnen zijn. Het is ook belangrijk voor het EESC, het huis van het maatschappelijk middenveld, om een actievere rol te spelen en deel uit te maken van de raden van bestuur van alle macroregionale strategieën. Op die manier kunnen synergieën en samenwerkingsverbanden doeltreffender worden.

| 8.4. | Het EESC stelt voor om voor de governance van macroregionale strategieën een andere aanpak te overwegen. Aangezien het politieke niveau wordt vertegenwoordigd door de ministers van Buitenlandse Zaken, moet het operationele niveau worden versterkt door meer samenwerking met de ministeries van EU-zaken en EU-fondsen. Voor de uitvoering van macroregionale strategieën is het ook van cruciaal belang dat de regionale overheden erbij worden betrokken door hun bestuurlijke capaciteit te versterken. |
| --- | --- |

8.4.

Het EESC stelt voor om voor de governance van macroregionale strategieën een andere aanpak te overwegen. Aangezien het politieke niveau wordt vertegenwoordigd door de ministers van Buitenlandse Zaken, moet het operationele niveau worden versterkt door meer samenwerking met de ministeries van EU-zaken en EU-fondsen. Voor de uitvoering van macroregionale strategieën is het ook van cruciaal belang dat de regionale overheden erbij worden betrokken door hun bestuurlijke capaciteit te versterken.

| 8.5. | Het EESC is van mening dat er meer onderlinge samenhang moet komen tussen de energie-/digitale transitie en de sociale dimensie van het EU-beleid. Aangezien 2023 het Europees Jaar van de Vaardigheden is, moet er meer aandacht worden besteed aan de wijze waarop de energietransitie kan worden verwezenlijkt door de ontwikkeling van de vaardigheden en competenties van werknemers. |
| --- | --- |

8.5.

Het EESC is van mening dat er meer onderlinge samenhang moet komen tussen de energie-/digitale transitie en de sociale dimensie van het EU-beleid. Aangezien 2023 het Europees Jaar van de Vaardigheden is, moet er meer aandacht worden besteed aan de wijze waarop de energietransitie kan worden verwezenlijkt door de ontwikkeling van de vaardigheden en competenties van werknemers.

| 8.6. | De belanghebbenden van de MRS’en worden aangemoedigd om nauwere follow-ups uit te voeren, minder abstracte en gerichtere projecten, programma’s en acties met meetbare begin- en eindpunten vast te stellen, en zo de onderlinge vooruitgang te monitoren. |
| --- | --- |

8.6.

De belanghebbenden van de MRS’en worden aangemoedigd om nauwere follow-ups uit te voeren, minder abstracte en gerichtere projecten, programma’s en acties met meetbare begin- en eindpunten vast te stellen, en zo de onderlinge vooruitgang te monitoren.

| 8.7. | Het EESC stelt vast dat de Europese Commissie aanzienlijke inspanningen heeft geleverd om de macroregionale strategieën zichtbaarder te maken. Betere communicatie is echter niet alleen een zaak van één hoofdrolspeler, maar hangt ook af van de lidstaten en de macroregionale strategieën. In dit verband kan het EESC ondersteuning bieden door het maatschappelijk middenveld en de sociale partners erbij te betrekken, hetgeen van cruciaal belang kan zijn. |
| --- | --- |

8.7.

Het EESC stelt vast dat de Europese Commissie aanzienlijke inspanningen heeft geleverd om de macroregionale strategieën zichtbaarder te maken. Betere communicatie is echter niet alleen een zaak van één hoofdrolspeler, maar hangt ook af van de lidstaten en de macroregionale strategieën. In dit verband kan het EESC ondersteuning bieden door het maatschappelijk middenveld en de sociale partners erbij te betrekken, hetgeen van cruciaal belang kan zijn.

| 8.8. | Het EESC is van mening dat macroregionale strategieën een belangrijke rol spelen in de sociale, territoriale en economische cohesie van de regio’s, maar ook bijdragen tot de Europese integratie van buurlanden. In dit verband moet er meer nadruk worden gelegd op de omvorming van macroregionale strategieën, zodat deze kunnen uitgroeien tot leiders voor verandering, vertrouwen kunnen wekken en Europese waarden kunnen bevorderen. Bovendien moeten de duurzaamheid, de continuïteit en de onderlinge samenhang van regio- en grensoverschrijdende initiatieven en projecten worden versterkt. In deze geest moeten andere vormen van geïnstitutionaliseerde regio- en grensoverschrijdende samenwerking, zoals EGTS’en Euroregio’s, op een alomvattende manier worden gebruikt, overeenkomstig de reikwijdte van macroregionale strategieën. |
| --- | --- |

8.8.

Het EESC is van mening dat macroregionale strategieën een belangrijke rol spelen in de sociale, territoriale en economische cohesie van de regio’s, maar ook bijdragen tot de Europese integratie van buurlanden. In dit verband moet er meer nadruk worden gelegd op de omvorming van macroregionale strategieën, zodat deze kunnen uitgroeien tot leiders voor verandering, vertrouwen kunnen wekken en Europese waarden kunnen bevorderen. Bovendien moeten de duurzaamheid, de continuïteit en de onderlinge samenhang van regio- en grensoverschrijdende initiatieven en projecten worden versterkt. In deze geest moeten andere vormen van geïnstitutionaliseerde regio- en grensoverschrijdende samenwerking, zoals EGTS’en Euroregio’s, op een alomvattende manier worden gebruikt, overeenkomstig de reikwijdte van macroregionale strategieën.

| 8.9. | Wat het milieu betreft, zal het van cruciaal belang zijn de operationele capaciteit van de MRS’en te vergroten om de strijd tegen klimaatverandering te ondersteunen, en zo het maatschappelijk middenveld nuttige instrumenten aan te reiken om risico’s aan te pakken en een duurzame levenswijze aan te nemen. |
| --- | --- |

8.9.

Wat het milieu betreft, zal het van cruciaal belang zijn de operationele capaciteit van de MRS’en te vergroten om de strijd tegen klimaatverandering te ondersteunen, en zo het maatschappelijk middenveld nuttige instrumenten aan te reiken om risico’s aan te pakken en een duurzame levenswijze aan te nemen.

| 8.10. | Met het oog op een vermindering van het verbruik van natuurlijke hulpbronnen en grondstoffen is, wat de economie betreft, de ondersteuning van een verandering van het economische model op territoriaal en lokaal niveau een prioriteit. Het zal nodig zijn de verschuiving naar initiatieven op het gebied van nuluitstoot, duurzame mobiliteit, de circulaire economie, duurzaam toerisme en het stimuleren van de lokale economie te ondersteunen. |
| --- | --- |

8.10.

Met het oog op een vermindering van het verbruik van natuurlijke hulpbronnen en grondstoffen is, wat de economie betreft, de ondersteuning van een verandering van het economische model op territoriaal en lokaal niveau een prioriteit. Het zal nodig zijn de verschuiving naar initiatieven op het gebied van nuluitstoot, duurzame mobiliteit, de circulaire economie, duurzaam toerisme en het stimuleren van de lokale economie te ondersteunen.

| 8.11. | Teneinde technologische innovaties zoals digitalisering, robotisering en biotechnologie te bevorderen en voor iedereen toegankelijk te maken, zijn bijscholing, meer investeringen in veilige en duurzame digitale infrastructuur en ondersteunende initiatieven voor bedrijven, overheden en burgers nodig, vooral met het oog op de digitalisering van overheidsdiensten. |
| --- | --- |

8.11.

Teneinde technologische innovaties zoals digitalisering, robotisering en biotechnologie te bevorderen en voor iedereen toegankelijk te maken, zijn bijscholing, meer investeringen in veilige en duurzame digitale infrastructuur en ondersteunende initiatieven voor bedrijven, overheden en burgers nodig, vooral met het oog op de digitalisering van overheidsdiensten.

| 8.12. | Demografische en sociale trends versterken elkaar. De vergrijzing van de bevolking, alsmede de interne en intra-Europese migratie, het dalende geboortecijfer en de afname van het aantal gezinnen vormen een uitdaging voor de socialezekerheidsstelsels en de lokale en regionale ontwikkeling. Deze demografische trends hebben ernstige sociale gevolgen, waaronder toenemende sociale uitsluiting en ongelijkheid, maar ook economische gevolgen, waaronder een tekort aan arbeidskrachten in arbeidsintensieve sectoren zoals het toerisme. Meer aandacht voor levenskwaliteit, fatsoenlijk werk, welzijn en jongerenparticipatie is een andere uitdaging van het hoogste belang. |
| --- | --- |

8.12.

Demografische en sociale trends versterken elkaar. De vergrijzing van de bevolking, alsmede de interne en intra-Europese migratie, het dalende geboortecijfer en de afname van het aantal gezinnen vormen een uitdaging voor de socialezekerheidsstelsels en de lokale en regionale ontwikkeling. Deze demografische trends hebben ernstige sociale gevolgen, waaronder toenemende sociale uitsluiting en ongelijkheid, maar ook economische gevolgen, waaronder een tekort aan arbeidskrachten in arbeidsintensieve sectoren zoals het toerisme. Meer aandacht voor levenskwaliteit, fatsoenlijk werk, welzijn en jongerenparticipatie is een andere uitdaging van het hoogste belang.

| 8.13. | Het EESC hoopt en vertrouwt dat met de goedkeuring van het verslag over de rol van het cohesiebeleid bij de aanpak van multidimensionale milieu-uitdagingen in het Middellandse Zeegebied (2022/2059(INI)) van de Commissie regionale ontwikkeling van het Europees Parlement de voorwaarden voor de uitvoering van een MRS ook in het westelijke Middellandse Zeegebied tot rijping zullen komen. |
| --- | --- |

8.13.

Het EESC hoopt en vertrouwt dat met de goedkeuring van het verslag over de rol van het cohesiebeleid bij de aanpak van multidimensionale milieu-uitdagingen in het Middellandse Zeegebied (2022/2059(INI)) van de Commissie regionale ontwikkeling van het Europees Parlement de voorwaarden voor de uitvoering van een MRS ook in het westelijke Middellandse Zeegebied tot rijping zullen komen.

Brussel, 14 juni 2023.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Oliver RÖPKE

---

(1)  
  PB C 282 van 20.8.2019, blz. 14.

1

(2)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité Naar meer economische convergentie en concurrentievermogen binnen macroregio’s, zoals de Europese strategie voor het Donaugebied — De rol van transnationale clusters (verkennend advies) (PB C 282 van 20.8.2019, blz. 14).

2

Naar meer economische convergentie en concurrentievermogen binnen macroregio’s, zoals de Europese strategie voor het Donaugebied — De rol van transnationale clusters

(3)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité Naar meer economische convergentie en concurrentievermogen binnen macroregio’s, zoals de Europese strategie voor het Donaugebied — De rol van transnationale clusters (verkennend advies) (PB C 282 van 20.8.2019, blz. 14).

3

Naar meer economische convergentie en concurrentievermogen binnen macroregio’s, zoals de Europese strategie voor het Donaugebied — De rol van transnationale clusters

---

| 18.8.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 293/100 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 293/100

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Het benutten van talent in Europa’s regio’s

(COM(2023) 32 final)

(2023/C 293/15)

| Rapporteur: | Tatjana BABRAUSKIENĖ |
| --- | --- |

Rapporteur:

Tatjana BABRAUSKIENĖ

Tatjana BABRAUSKIENĖ

| Raadpleging | Europese Commissie, 8.3.2023 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang |
| Goedkeuring door de afdeling | 30.5.2023 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.6.2023 |
| Zitting nr. | 579 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 181/0/3 |

Raadpleging

Europese Commissie, 8.3.2023

Rechtsgrond

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang

Goedkeuring door de afdeling

30.5.2023

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.6.2023

Zitting nr.

579

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

181/0/3

1.   Conclusies en aanbevelingen

Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) verheugt zich erover dat met de mededeling over het benutten van talent in de Europese regio’s (1) de Europese Commissie zich ertoe verbindt het ontwerp en de uitvoering van gerichte regionale en territoriale strategieën op basis van de specifieke situatie en troeven van de regio’s te ondersteunen, en zich wil richten op de ambitieuze uitvoering van de Europese pijler van sociale rechten en de langetermijnvisie voor de plattelandsgebieden van de EU in combinatie met een gericht gebruik van bestaande EU-fondsen, waarbij ernaar gestreefd wordt het gebruik ervan aan de demografische trends in de EU aan te passen. Zij zou ook een hoogwaardige arbeidsmarkt centraal moeten stellen in de vastgestelde beleidsmaatregelen, die betrekking hebben op een inclusief arbeidsmarktbeleid, de ondersteuning van werknemers, een aantrekkelijk ondernemingsklimaat, eerlijke mobiliteit, sociale cohesie, essentiële diensten en toegang tot hoogwaardige opleidingen en ontwikkeling van vaardigheden om het Europese concurrentievermogen te stimuleren. |
| --- | --- |

1.1.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) verheugt zich erover dat met de mededeling over het benutten van talent in de Europese regio’s (1

| 1.2. | Het EESC wijst erop dat het fundamentele aspect van de Europese integratie — vrij verkeer — voor iedereen in de EU moet worden gewaarborgd, waarbij de nadruk moet liggen op een holistische langetermijnaanpak van regionale ontwikkeling en arbeidsmarktintegratie. Ook het vrije verkeer van personen op de Europese arbeidsmarkt moet worden beschermd. Bedoeling is wel dat mensen er zelf voor kiezen elders te gaan werken en dit ook als een kans beschouwen; het mag niet zo zijn dat zij zich onder druk gezet voelen omdat zij in hun eigen regio om sociaal- economische redenen geen vooruitzichten of mogelijkheden hebben. |
| --- | --- |

1.2.

Het EESC wijst erop dat het fundamentele aspect van de Europese integratie — vrij verkeer — voor iedereen in de EU moet worden gewaarborgd, waarbij de nadruk moet liggen op een holistische langetermijnaanpak van regionale ontwikkeling en arbeidsmarktintegratie. Ook het vrije verkeer van personen op de Europese arbeidsmarkt moet worden beschermd. Bedoeling is wel dat mensen er zelf voor kiezen elders te gaan werken en dit ook als een kans beschouwen; het mag niet zo zijn dat zij zich onder druk gezet voelen omdat zij in hun eigen regio om sociaal- economische redenen geen vooruitzichten of mogelijkheden hebben.

| 1.3. | Om het tekort aan arbeidskrachten en vaardigheden beter aan te pakken, zijn langetermijnoplossingen nodig ter ondersteuning van de regionale ontwikkeling, zoals betere infrastructuur, duurzame hulpbronnen, kwalitatief betere banen, doeltreffende steun voor NEET’s (jongeren die niet werken en geen onderwijs of opleiding volgen) en werklozen, gerichte steun voor de eerlijke integratie van onderdanen van derde landen op de arbeidsmarkt, toegang tot hoogwaardige overheidsdiensten, met inbegrip van toegang tot hoogwaardige en inclusieve vormen van openbaar onderwijs en een leven lang leren en toegang tot hoogwaardige en inclusieve bij- en omscholing voor alle werknemers, alsook het betrekken van vakbonden en werkgevers bij vooruitzichten inzake vaardigheden, het bepalen van de behoeften aan vaardigheden in de regio’s en het aanbieden van mogelijkheden voor de ontwikkeling van vaardigheden. |
| --- | --- |

1.3.

Om het tekort aan arbeidskrachten en vaardigheden beter aan te pakken, zijn langetermijnoplossingen nodig ter ondersteuning van de regionale ontwikkeling, zoals betere infrastructuur, duurzame hulpbronnen, kwalitatief betere banen, doeltreffende steun voor NEET’s (jongeren die niet werken en geen onderwijs of opleiding volgen) en werklozen, gerichte steun voor de eerlijke integratie van onderdanen van derde landen op de arbeidsmarkt, toegang tot hoogwaardige overheidsdiensten, met inbegrip van toegang tot hoogwaardige en inclusieve vormen van openbaar onderwijs en een leven lang leren en toegang tot hoogwaardige en inclusieve bij- en omscholing voor alle werknemers, alsook het betrekken van vakbonden en werkgevers bij vooruitzichten inzake vaardigheden, het bepalen van de behoeften aan vaardigheden in de regio’s en het aanbieden van mogelijkheden voor de ontwikkeling van vaardigheden.

| 1.4. | Het EESC is ingenomen met de inzet van een aantal EU-financieringsinstrumenten in het kader van het cohesiebeleid (EFRO, ESF+, Cohesiefonds en Fonds voor een rechtvaardige transitie) voor de programmeringsperiode 2021-2027 met het oog op de vermindering van regionale verschillen en de uitvoering van de Europese pijler van sociale rechten (EPSR). Het EESC dringt aan op meer complementariteit en coördinatie tussen de fondsen voor herstel, veerkracht en cohesie van de EU, met inbegrip van het Fonds voor een rechtvaardige transitie. Daarmee moet ervoor worden gezorgd dat de fondsen worden gebruikt om het scheppen van banen te stimuleren, hoogwaardige werkgelegenheid te creëren en vooruitgang op het gebied van materiële infrastructuur te waarborgen, door de sociaal-economische verschillen te verkleinen en de ontwikkelingskloof tussen EU-regio’s te dichten. Door de Interreg-programma’s ondersteunde grensoverschrijdende samenwerking draagt bij tot de aantrekkelijkheid van grensregio’s; dit soort programma’s moet dan ook verder worden ondersteund. |
| --- | --- |

1.4.

Het EESC is ingenomen met de inzet van een aantal EU-financieringsinstrumenten in het kader van het cohesiebeleid (EFRO, ESF+, Cohesiefonds en Fonds voor een rechtvaardige transitie) voor de programmeringsperiode 2021-2027 met het oog op de vermindering van regionale verschillen en de uitvoering van de Europese pijler van sociale rechten (EPSR). Het EESC dringt aan op meer complementariteit en coördinatie tussen de fondsen voor herstel, veerkracht en cohesie van de EU, met inbegrip van het Fonds voor een rechtvaardige transitie. Daarmee moet ervoor worden gezorgd dat de fondsen worden gebruikt om het scheppen van banen te stimuleren, hoogwaardige werkgelegenheid te creëren en vooruitgang op het gebied van materiële infrastructuur te waarborgen, door de sociaal-economische verschillen te verkleinen en de ontwikkelingskloof tussen EU-regio’s te dichten. Door de Interreg-programma’s ondersteunde grensoverschrijdende samenwerking draagt bij tot de aantrekkelijkheid van grensregio’s; dit soort programma’s moet dan ook verder worden ondersteund.

| 1.5. | Het EESC verzoekt de Europese Commissie en de lidstaten om met cohesiebeleid en EU-fondsen de transitie op de arbeidsmarkt zodanig te helpen vormgeven dat geen enkele werknemer of regio wordt veronachtzaamd. Het is van essentieel belang om voor aantrekkelijke voorwaarden voor bedrijven te zorgen en tegelijkertijd te erkennen dat bedrijven moeten investeren in innovatie en concurrentievermogen en zich moeten aanpassen aan de veranderende behoeften. Het EESC verzoekt de Europese Commissie en de lidstaten om bij de tussentijdse herziening van het MFK met deze punten rekening te houden. |
| --- | --- |

1.5.

Het EESC verzoekt de Europese Commissie en de lidstaten om met cohesiebeleid en EU-fondsen de transitie op de arbeidsmarkt zodanig te helpen vormgeven dat geen enkele werknemer of regio wordt veronachtzaamd. Het is van essentieel belang om voor aantrekkelijke voorwaarden voor bedrijven te zorgen en tegelijkertijd te erkennen dat bedrijven moeten investeren in innovatie en concurrentievermogen en zich moeten aanpassen aan de veranderende behoeften. Het EESC verzoekt de Europese Commissie en de lidstaten om bij de tussentijdse herziening van het MFK met deze punten rekening te houden.

| 1.6. | Met het oog op een eerlijke toewijzing van Cohesiefondsmiddelen voor een doeltreffende en hoogwaardige regionale ontwikkeling verzoekt het EESC de Europese Commissie en de lidstaten om besprekingen over de volgende processen ter ondersteuning van het MFK aan te vangen. Bijzondere aandacht moet daarbij uitgaan naar de evaluatie van de behoeften en de middelen op EU-niveau en naar effectieve regionale ontwikkeling en het actief scheppen van banen. |
| --- | --- |

1.6.

Met het oog op een eerlijke toewijzing van Cohesiefondsmiddelen voor een doeltreffende en hoogwaardige regionale ontwikkeling verzoekt het EESC de Europese Commissie en de lidstaten om besprekingen over de volgende processen ter ondersteuning van het MFK aan te vangen. Bijzondere aandacht moet daarbij uitgaan naar de evaluatie van de behoeften en de middelen op EU-niveau en naar effectieve regionale ontwikkeling en het actief scheppen van banen.

| 1.7. | Het EESC verzoekt de Europese Commissie en de lidstaten ervoor te zorgen dat het Europese arbeidsmarkt- en cohesiebeleid gebaseerd is op duurzame investeringen in kwaliteitsbanen, toegang tot opleidingen en essentiële diensten, sociale dialoog en collectieve onderhandelingen, met inachtneming van de autonomie van de sociale partners en in overeenstemming met de nationale stelsels van arbeidsverhoudingen. |
| --- | --- |

1.7.

Het EESC verzoekt de Europese Commissie en de lidstaten ervoor te zorgen dat het Europese arbeidsmarkt- en cohesiebeleid gebaseerd is op duurzame investeringen in kwaliteitsbanen, toegang tot opleidingen en essentiële diensten, sociale dialoog en collectieve onderhandelingen, met inachtneming van de autonomie van de sociale partners en in overeenstemming met de nationale stelsels van arbeidsverhoudingen.

| 1.8. | Het EESC verzoekt de Europese Commissie en de lidstaten om de mensenrechten te eerbiedigen en corruptie doeltreffend te bestrijden en zo de rechtsstaat — die een belangrijke rol speelt bij het aantrekkelijk maken van regio’s voor spelers op de arbeidsmarkt — te handhaven, en om ervoor te zorgen dat door de Europese Commissie en met internationale controles beter toezicht wordt gehouden op het effectieve gebruik van EU-middelen, met name de gedecentraliseerde middelen, via audits door de Europese Commissie. |
| --- | --- |

1.8.

Het EESC verzoekt de Europese Commissie en de lidstaten om de mensenrechten te eerbiedigen en corruptie doeltreffend te bestrijden en zo de rechtsstaat — die een belangrijke rol speelt bij het aantrekkelijk maken van regio’s voor spelers op de arbeidsmarkt — te handhaven, en om ervoor te zorgen dat door de Europese Commissie en met internationale controles beter toezicht wordt gehouden op het effectieve gebruik van EU-middelen, met name de gedecentraliseerde middelen, via audits door de Europese Commissie.

| 1.9. | Het EESC dringt aan op een doeltreffende sociale dialoog en effectieve betrokkenheid van de maatschappelijke organisaties bij alle kwesties die verband houden met deze strategie om te komen tot een hoogwaardige regionale ontwikkeling die beantwoordt aan de behoeften van degenen die in de betrokken regio’s (willen) wonen en aan de behoeften van het bedrijfsleven. Het gaat hierbij met name om een doeltreffende toewijzing van het ESF+-fonds ter bestrijding van de jeugdwerkloosheid. |
| --- | --- |

1.9.

Het EESC dringt aan op een doeltreffende sociale dialoog en effectieve betrokkenheid van de maatschappelijke organisaties bij alle kwesties die verband houden met deze strategie om te komen tot een hoogwaardige regionale ontwikkeling die beantwoordt aan de behoeften van degenen die in de betrokken regio’s (willen) wonen en aan de behoeften van het bedrijfsleven. Het gaat hierbij met name om een doeltreffende toewijzing van het ESF+-fonds ter bestrijding van de jeugdwerkloosheid.

| 1.10. | Het EESC wijst op de noodzaak om te zorgen voor democratisch bestuur in het regionale ontwikkelingsbeleid en nauwe samenwerking tussen regionale overheden, organisaties van sociale partners, diensten voor arbeidsvoorziening en aanbieders van onderwijs en opleiding in de regio’s. De sociale dialoog moet doeltreffend worden ingezet om bedrijven naar minder ontwikkelde regio’s te lokken en te zorgen voor kwaliteitsbanen, goede lonen, werkzekerheid via standaardwerk en toegang tot sociale bescherming, mogelijkheden voor een leven lang leren, goede arbeidsomstandigheden op veilige en gezonde werkplekken, redelijke werktijden met een goed evenwicht tussen werk en privéleven, en vakbondsvertegenwoordiging en onderhandelingsrechten. |
| --- | --- |

1.10.

Het EESC wijst op de noodzaak om te zorgen voor democratisch bestuur in het regionale ontwikkelingsbeleid en nauwe samenwerking tussen regionale overheden, organisaties van sociale partners, diensten voor arbeidsvoorziening en aanbieders van onderwijs en opleiding in de regio’s. De sociale dialoog moet doeltreffend worden ingezet om bedrijven naar minder ontwikkelde regio’s te lokken en te zorgen voor kwaliteitsbanen, goede lonen, werkzekerheid via standaardwerk en toegang tot sociale bescherming, mogelijkheden voor een leven lang leren, goede arbeidsomstandigheden op veilige en gezonde werkplekken, redelijke werktijden met een goed evenwicht tussen werk en privéleven, en vakbondsvertegenwoordiging en onderhandelingsrechten.

| 1.11. | Het EESC verzoekt de Europese Commissie om het Europees Semester en het sociaal scorebord van de EU te gebruiken als instrumenten om de lidstaten gerichte aanbevelingen te doen voor de bestrijding van regionale ongelijkheden. |
| --- | --- |

1.11.

Het EESC verzoekt de Europese Commissie om het Europees Semester en het sociaal scorebord van de EU te gebruiken als instrumenten om de lidstaten gerichte aanbevelingen te doen voor de bestrijding van regionale ongelijkheden.

| 1.12. | Het EESC verzoekt de lidstaten om ervoor te zorgen dat hun beleid inzake aanpassing aan de klimaatverandering en rampenrisicovermindering, in het kader van de Europese klimaatwet en het Uniemechanisme voor civiele bescherming dat wordt geflankeerd door het industrieel plan voor de Green Deal (2), doeltreffende steun biedt aan de regio’s (3), en om de sociale partners en het maatschappelijk middenveld te betrekken bij regelmatige sociaal-economische effectbeoordelingen om te anticiperen op veranderingen en alternatieve werkgelegenheid te creëren in de regio’s en sectoren die met deze veranderingen te maken krijgen. |
| --- | --- |

1.12.

Het EESC verzoekt de lidstaten om ervoor te zorgen dat hun beleid inzake aanpassing aan de klimaatverandering en rampenrisicovermindering, in het kader van de Europese klimaatwet en het Uniemechanisme voor civiele bescherming dat wordt geflankeerd door het industrieel plan voor de Green Deal (2

3

| 1.13. | Het EESC verzoekt de lidstaten om de EU-richtlijn betreffende toereikende minimumlonen en de aanbeveling van de Raad met betrekking tot de toegang tot sociale bescherming voor werknemers en zelfstandigen (2019) (4) op doeltreffende wijze uit te voeren, en om de arbeidsomstandigheden en lonen te verbeteren door de cao-dekking te vergroten en gelijke toegang tot sociale bescherming te waarborgen, ongeacht de arbeidsstatus. Dat is van essentieel belang om regio’s met aantrekkelijke banen en lonen aantrekkelijk te maken voor werknemers, ongeacht hun vaardigheidsniveau. |
| --- | --- |

1.13.

Het EESC verzoekt de lidstaten om de EU-richtlijn betreffende toereikende minimumlonen en de aanbeveling van de Raad met betrekking tot de toegang tot sociale bescherming voor werknemers en zelfstandigen (2019) (4

| 1.14. | Het EESC benadrukt dat regeringen, lokale en regionale overheden, sociale diensten, bedrijven en vakbonden moeten samenwerken in het kader van de sociale dialoog om werknemers doeltreffende oplossingen te bieden met betrekking tot hun behoeften op het vlak van ouderschap en zorg; dit houdt in dat zij moeten zorgen voor hoogwaardige en inclusieve kinderopvang en langdurige zorg (5). |
| --- | --- |

1.14.

Het EESC benadrukt dat regeringen, lokale en regionale overheden, sociale diensten, bedrijven en vakbonden moeten samenwerken in het kader van de sociale dialoog om werknemers doeltreffende oplossingen te bieden met betrekking tot hun behoeften op het vlak van ouderschap en zorg; dit houdt in dat zij moeten zorgen voor hoogwaardige en inclusieve kinderopvang en langdurige zorg (5

| 1.15. | Het EESC benadrukt de belangrijke rol die het Europees platform tegen zwartwerk in het kader van de Europese Arbeidsautoriteit (ELA) kan spelen voor het omzetten van zwartwerk in fatsoenlijke banen. Het platform kan zo ook bijdragen aan de regionale ontwikkeling door de belastinggrondslag te versterken en de toegang van werknemers tot sociale bescherming te verbeteren. |
| --- | --- |

1.15.

Het EESC benadrukt de belangrijke rol die het Europees platform tegen zwartwerk in het kader van de Europese Arbeidsautoriteit (ELA) kan spelen voor het omzetten van zwartwerk in fatsoenlijke banen. Het platform kan zo ook bijdragen aan de regionale ontwikkeling door de belastinggrondslag te versterken en de toegang van werknemers tot sociale bescherming te verbeteren.

| 1.16. | Het EESC wijst erop dat een doeltreffende sociale bescherming en coördinatie van de sociale zekerheid essentieel zijn om de gelijke behandeling van mobiele werknemers te waarborgen. Het EESC verzoekt de Europese Commissie haar instrumenten te verbeteren om de inzetbaarheid in de regio’s beter te ondersteunen. |
| --- | --- |

1.16.

Het EESC wijst erop dat een doeltreffende sociale bescherming en coördinatie van de sociale zekerheid essentieel zijn om de gelijke behandeling van mobiele werknemers te waarborgen. Het EESC verzoekt de Europese Commissie haar instrumenten te verbeteren om de inzetbaarheid in de regio’s beter te ondersteunen.

| 1.17. | Het EESC verzoekt de lidstaten beleid uit te werken op het gebied van vaardigheden en een leven lang leren voor regionale ontwikkeling, in combinatie met investeringen en aanvullende beleidsmaatregelen om de kwaliteit van en de toegang tot onderwijs en opleiding voor iedereen te verbeteren, mensen voor te bereiden op het leven en de arbeidsmarkt, en om regio’s aantrekkelijker te maken voor lerenden, werknemers en bedrijven. Voor iedereen in Europa moet hoogwaardige loopbaanbegeleiding en begeleiding bij een leven lang leren beschikbaar zijn, met betrouwbare informatie over regionale banen en leermogelijkheden. |
| --- | --- |

1.17.

Het EESC verzoekt de lidstaten beleid uit te werken op het gebied van vaardigheden en een leven lang leren voor regionale ontwikkeling, in combinatie met investeringen en aanvullende beleidsmaatregelen om de kwaliteit van en de toegang tot onderwijs en opleiding voor iedereen te verbeteren, mensen voor te bereiden op het leven en de arbeidsmarkt, en om regio’s aantrekkelijker te maken voor lerenden, werknemers en bedrijven. Voor iedereen in Europa moet hoogwaardige loopbaanbegeleiding en begeleiding bij een leven lang leren beschikbaar zijn, met betrouwbare informatie over regionale banen en leermogelijkheden.

| 1.18. | Het EESC wijst erop dat gelijke toegang tot hoogwaardige overheidsdiensten (zoals langdurige zorg, betaalbare huisvesting en culturele diensten, vervoer, energievoorziening en toegang tot internet) en onderwijs en infrastructuur van goede kwaliteit (zoals voor- en vroegschoolse educatie en opvang, en onderwijs, opleiding en een leven lang leren voor regionale ontwikkeling) moet worden gewaarborgd, en dat tegelijkertijd een doeltreffend mensenrechten- en antidiscriminatiebeleid moet worden gevoerd. Het EESC verzoekt de lidstaten te zorgen voor duurzame overheidsinvesteringen in hoogwaardig openbaar onderwijs. |
| --- | --- |

1.18.

Het EESC wijst erop dat gelijke toegang tot hoogwaardige overheidsdiensten (zoals langdurige zorg, betaalbare huisvesting en culturele diensten, vervoer, energievoorziening en toegang tot internet) en onderwijs en infrastructuur van goede kwaliteit (zoals voor- en vroegschoolse educatie en opvang, en onderwijs, opleiding en een leven lang leren voor regionale ontwikkeling) moet worden gewaarborgd, en dat tegelijkertijd een doeltreffend mensenrechten- en antidiscriminatiebeleid moet worden gevoerd. Het EESC verzoekt de lidstaten te zorgen voor duurzame overheidsinvesteringen in hoogwaardig openbaar onderwijs.

| 1.19. | Het EESC verzoekt de lidstaten het lerarentekort terug te dringen (6) en het beroep van leraar aantrekkelijk te maken, met billijke lonen, fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden, initiële en voortgezette lerarenopleiding van goede kwaliteit en loopbaanontwikkeling, teneinde de kwaliteit van het onderwijs in de regio’s te verbeteren. De sociale dialoog is essentieel bij het ontwerpen en uitvoeren van onderwijshervormingen met betrekking tot de groene en de digitale transitie van onderwijsinstellingen en onderwijsstelsels en bij het verbeteren van de vaardigheden en competenties die leraren en opleiders moeten verwerven in het kader van hun initiële en voortgezette professionele ontwikkeling, mede met het oog op de groene en de digitale transitie. |
| --- | --- |

1.19.

Het EESC verzoekt de lidstaten het lerarentekort terug te dringen (6

2.   Achtergrond

Achtergrond

| 2.1. | Op 17 januari 2023 publiceerde de Europese Commissie de mededeling “Het benutten van talent in Europa’s regio’s” (7), waarin gerichte maatregelen worden voorgesteld om talent in onderontwikkelde regio’s te bevorderen en te behouden en van deze regio’s aantrekkelijkere locaties te maken. Dit is het eerste belangrijke initiatief in 2023 dat voortvloeit uit het Europees Jaar van de Vaardigheden (8). Het nieuwe beleid van de Commissie is vooral gericht op regio’s waar de bevolking in de werkende leeftijd versneld afneemt en waar een laag percentage universitair afgestudeerden is, alsook op regio’s waar veel jongeren wegtrekken. |
| --- | --- |

2.1.

Op 17 januari 2023 publiceerde de Europese Commissie de mededeling “Het benutten van talent in Europa’s regio’s” (7

8

| 2.2. | Na een daling met 3,5 miljoen mensen tussen 2015 en 2020 zal de bevolking in de werkende leeftijd in de EU in 2050 naar verwachting met nog eens 35 miljoen mensen zijn afgenomen. In de plattelandsgebieden van de EU wonen 137 miljoen mensen, ongeveer 30 % van de EU-bevolking. Toch zei 22 % van de respondenten van de recente Eurobarometer-enquête dat hun kansen op werk in plattelandsgebieden de afgelopen tien jaar waren verslechterd (9). Het percentage jongeren die niet werken en geen onderwijs of opleiding volgen (NEET’s), is in de betrokken regio’s aanzienlijk hoger (19 %) dan het EU-gemiddelde (13 %). Te veel jongeren hebben geen diploma hoger secundair onderwijs en hun vooruitzichten op werk zijn slecht. In andere regio’s kan een gebrek aan loopbaanvooruitzichten ertoe leiden dat jongeren weinig animo hebben om hoger onderwijs te volgen en dat sommigen elders een baan zoeken. Het werkloosheidspercentage (15-34 jaar) in die regio’s ligt dan ook met 14,6 % aanzienlijk hoger dan in de EU als geheel (11,1 %). |
| --- | --- |

2.2.

Na een daling met 3,5 miljoen mensen tussen 2015 en 2020 zal de bevolking in de werkende leeftijd in de EU in 2050 naar verwachting met nog eens 35 miljoen mensen zijn afgenomen. In de plattelandsgebieden van de EU wonen 137 miljoen mensen, ongeveer 30 % van de EU-bevolking. Toch zei 22 % van de respondenten van de recente Eurobarometer-enquête dat hun kansen op werk in plattelandsgebieden de afgelopen tien jaar waren verslechterd (9

| 2.3. | Volgens het achtste cohesieverslag (2022) (10) is de belangrijkste reden voor migratie en braindrain uit sommige EU-regio’s een gebrek aan overheids- en sociale diensten, met name in de (gezondheids)zorg en het onderwijs, een gebrek aan werkgelegenheid en een gebrek aan verbindingen en materiële infrastructuur zoals vervoer. De Commissie beoogt met haar beleid de ontwikkeling van deze regio’s te bevorderen door te zorgen voor kwaliteitsbanen en door de overheidsdiensten, en met name de onderwijsstelsels, te verbeteren. Daarnaast is het beleid gericht op de ontwikkeling van betere digitale connectiviteit van onderontwikkelde regio’s, met name plattelands- en afgelegen gebieden. Daartoe worden in de mededeling specifieke gebieden in het EU-actieplan voor het platteland aangewezen en wordt een mechanisme op basis van acht pijlers opgezet om talent in onderontwikkelde regio’s te stimuleren, het zogenaamde “Talent Booster Mechanism”. |
| --- | --- |

2.3.

Volgens het achtste cohesieverslag (2022) (10

3.   Algemene opmerkingen

Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC verheugt zich erover dat de Europese Commissie zich er met de mededeling toe verbindt de Europese pijler van sociale rechten op doeltreffende wijze uit te voeren. In de mededeling wordt een hoogwaardige arbeidsmarkt, en met name de ondersteuning van werknemers, echter onvoldoende centraal gesteld in de vastgestelde beleidsmaatregelen. Om voor alle werknemers en regio’s kwaliteitsbanen te kunnen garanderen, is een meer holistische aanpak nodig die betrekking heeft op een eerlijk arbeidsmarktbeleid, eerlijke mobiliteit, sociale cohesie, essentiële diensten en toegang tot hoogwaardige opleidingen en vaardigheden. Hoewel regionale ontwikkeling inderdaad een prioriteit moet zijn, dient ook het vrije verkeer van personen op de Europese arbeidsmarkt te worden beschermd. Bij de regionale ontwikkeling moet rekening worden gehouden met de demografische, economische en sociale vooruitzichten en de redenen voor de ontvolking van bepaalde gebieden. Sociale, economische en ecologische aspecten en duurzaamheid moeten centraal staan bij het uitstippelen van doeltreffende regionale strategieën om de trend van ontvolking om te buigen en regio’s aantrekkelijk te maken voor mensen. |
| --- | --- |

3.1.

Het EESC verheugt zich erover dat de Europese Commissie zich er met de mededeling toe verbindt de Europese pijler van sociale rechten op doeltreffende wijze uit te voeren. In de mededeling wordt een hoogwaardige arbeidsmarkt, en met name de ondersteuning van werknemers, echter onvoldoende centraal gesteld in de vastgestelde beleidsmaatregelen. Om voor alle werknemers en regio’s kwaliteitsbanen te kunnen garanderen, is een meer holistische aanpak nodig die betrekking heeft op een eerlijk arbeidsmarktbeleid, eerlijke mobiliteit, sociale cohesie, essentiële diensten en toegang tot hoogwaardige opleidingen en vaardigheden. Hoewel regionale ontwikkeling inderdaad een prioriteit moet zijn, dient ook het vrije verkeer van personen op de Europese arbeidsmarkt te worden beschermd. Bij de regionale ontwikkeling moet rekening worden gehouden met de demografische, economische en sociale vooruitzichten en de redenen voor de ontvolking van bepaalde gebieden. Sociale, economische en ecologische aspecten en duurzaamheid moeten centraal staan bij het uitstippelen van doeltreffende regionale strategieën om de trend van ontvolking om te buigen en regio’s aantrekkelijk te maken voor mensen.

| 3.2. | Het EESC wijst erop dat het fundamentele aspect van de Europese integratie — vrij verkeer — voor iedereen in de EU moet worden gewaarborgd. Arbeidsmobiliteit kan echter geen pasklare oplossing zijn voor het tekort aan arbeidskrachten als er geen rekening wordt gehouden met onderliggende kwesties zoals de behoefte aan betere arbeidskwaliteit en toegang tot opleidingen. De meeste lidstaten kampen namelijk met dezelfde vaardighedenkloof. Als arbeidsmobiliteit wordt gereduceerd tot een eenvoudige kwestie van vraag en aanbod, bestaat het risico dat de ongelijkheden en verschillen op de arbeidsmarkt in de EU en haar regio’s worden vergroot. Er moet dus voor worden gezorgd dat het beleid van de EU en de lidstaten gericht is op een meer langdurige en holistische aanpak van regionale ontwikkeling en arbeidsmarktintegratie. Als het tekort aan arbeidskrachten in arbeidsintensieve sectoren wordt verholpen door onzekere banen te laten uitoefenen door buitenlandse werknemers en gemarginaliseerde groepen zonder dat de aantrekkelijkheid van dergelijke sectoren wordt vergroot, dreigen sociale ongelijkheden bovendien alleen maar te worden bestendigd, waardoor samenlevingen en economieën geen inclusieve vooruitgang kunnen boeken. |
| --- | --- |

3.2.

Het EESC wijst erop dat het fundamentele aspect van de Europese integratie — vrij verkeer — voor iedereen in de EU moet worden gewaarborgd. Arbeidsmobiliteit kan echter geen pasklare oplossing zijn voor het tekort aan arbeidskrachten als er geen rekening wordt gehouden met onderliggende kwesties zoals de behoefte aan betere arbeidskwaliteit en toegang tot opleidingen. De meeste lidstaten kampen namelijk met dezelfde vaardighedenkloof. Als arbeidsmobiliteit wordt gereduceerd tot een eenvoudige kwestie van vraag en aanbod, bestaat het risico dat de ongelijkheden en verschillen op de arbeidsmarkt in de EU en haar regio’s worden vergroot. Er moet dus voor worden gezorgd dat het beleid van de EU en de lidstaten gericht is op een meer langdurige en holistische aanpak van regionale ontwikkeling en arbeidsmarktintegratie. Als het tekort aan arbeidskrachten in arbeidsintensieve sectoren wordt verholpen door onzekere banen te laten uitoefenen door buitenlandse werknemers en gemarginaliseerde groepen zonder dat de aantrekkelijkheid van dergelijke sectoren wordt vergroot, dreigen sociale ongelijkheden bovendien alleen maar te worden bestendigd, waardoor samenlevingen en economieën geen inclusieve vooruitgang kunnen boeken.

| 3.3. | Het klimaatbeleid zal grote gevolgen hebben voor werknemers en industrieën en zal uitgebreide opleidingen, omscholing en bijscholing vergen. Deze overgang moet worden aangegrepen om in alle sectoren en regio’s kwaliteitsbanen met goede arbeidsvoorwaarden te scheppen. Bij klimaatstrategieën moet rekening worden gehouden met regionale en lokale verschillen en niet alleen met de mondiale gegevens. Daarnaast moet in het kader van deze strategieën steun worden verleend aan de meest getroffen regio’s. Er moet ook voor worden gezorgd dat de werknemers alternatieve kwaliteitsbanen kunnen vinden in dezelfde regio waar zij nu werken, zodat het draagvlak van de gemeenschappen voor de noodzakelijke transitie niet in gevaar komt. |
| --- | --- |

3.3.

Het klimaatbeleid zal grote gevolgen hebben voor werknemers en industrieën en zal uitgebreide opleidingen, omscholing en bijscholing vergen. Deze overgang moet worden aangegrepen om in alle sectoren en regio’s kwaliteitsbanen met goede arbeidsvoorwaarden te scheppen. Bij klimaatstrategieën moet rekening worden gehouden met regionale en lokale verschillen en niet alleen met de mondiale gegevens. Daarnaast moet in het kader van deze strategieën steun worden verleend aan de meest getroffen regio’s. Er moet ook voor worden gezorgd dat de werknemers alternatieve kwaliteitsbanen kunnen vinden in dezelfde regio waar zij nu werken, zodat het draagvlak van de gemeenschappen voor de noodzakelijke transitie niet in gevaar komt.

| 3.4. | De regio’s moeten ervaringen uitwisselen over de wijze waarop plattelandsgebieden kunnen worden ontwikkeld tot plekken om te leren, te werken en te wonen en waar de levenskwaliteit en de voorzieningen goed zijn. Daarbij moet de economische diversificatie van plattelands- en achtergebleven gebieden worden ondersteund. Strategieën voor slimme specialisatie als middel voor het scheppen van diverse en geschoolde banen blijven te vaak gericht op traditionele sectoren. Er zijn echter goede voorbeelden van industriële transities die voortvloeien uit de sociale dialoog en het overwegen waard zijn. |
| --- | --- |

3.4.

De regio’s moeten ervaringen uitwisselen over de wijze waarop plattelandsgebieden kunnen worden ontwikkeld tot plekken om te leren, te werken en te wonen en waar de levenskwaliteit en de voorzieningen goed zijn. Daarbij moet de economische diversificatie van plattelands- en achtergebleven gebieden worden ondersteund. Strategieën voor slimme specialisatie als middel voor het scheppen van diverse en geschoolde banen blijven te vaak gericht op traditionele sectoren. Er zijn echter goede voorbeelden van industriële transities die voortvloeien uit de sociale dialoog en het overwegen waard zijn.

| 3.5. | Het EESC verzoekt de Europese Commissie en de lidstaten om met cohesiemaatregelen en EU-fondsen de transitie op de arbeidsmarkt zodanig vorm te geven dat geen enkele werknemer of regio wordt veronachtzaamd. Het is van essentieel belang om voor aantrekkelijke voorwaarden voor bedrijven te zorgen en tegelijkertijd te erkennen dat bedrijven moeten investeren in innovatie en concurrentievermogen en zich moeten aanpassen aan de veranderende behoeften. Werknemers moeten in alle regio’s van Europa kunnen wonen, en alle regio’s moeten kunnen groeien door werk en aantrekkelijk zijn voor bedrijven en werknemers. |
| --- | --- |

3.5.

Het EESC verzoekt de Europese Commissie en de lidstaten om met cohesiemaatregelen en EU-fondsen de transitie op de arbeidsmarkt zodanig vorm te geven dat geen enkele werknemer of regio wordt veronachtzaamd. Het is van essentieel belang om voor aantrekkelijke voorwaarden voor bedrijven te zorgen en tegelijkertijd te erkennen dat bedrijven moeten investeren in innovatie en concurrentievermogen en zich moeten aanpassen aan de veranderende behoeften. Werknemers moeten in alle regio’s van Europa kunnen wonen, en alle regio’s moeten kunnen groeien door werk en aantrekkelijk zijn voor bedrijven en werknemers.

| 3.6. | Om de transities voor een eerlijk en inclusief herstel in goede banen te leiden, is het essentieel dat het Europese arbeidsmarkt- en cohesiebeleid gebaseerd is op stabiele langetermijninvesteringen in kwaliteitsbanen, toegang tot opleidingen en essentiële diensten, sociale dialoog en collectieve onderhandelingen. Het Europees Semester en het sociaal scorebord van de EU zijn belangrijke instrumenten om de lidstaten gerichte aanbevelingen te doen voor de bestrijding van regionale ongelijkheden en ervoor te zorgen dat in elke regio kwaliteitsbanen en hoogwaardige diensten beschikbaar zijn. |
| --- | --- |

3.6.

Om de transities voor een eerlijk en inclusief herstel in goede banen te leiden, is het essentieel dat het Europese arbeidsmarkt- en cohesiebeleid gebaseerd is op stabiele langetermijninvesteringen in kwaliteitsbanen, toegang tot opleidingen en essentiële diensten, sociale dialoog en collectieve onderhandelingen. Het Europees Semester en het sociaal scorebord van de EU zijn belangrijke instrumenten om de lidstaten gerichte aanbevelingen te doen voor de bestrijding van regionale ongelijkheden en ervoor te zorgen dat in elke regio kwaliteitsbanen en hoogwaardige diensten beschikbaar zijn.

| 3.6.1. | Het EESC verzoekt de Europese Commissie en de lidstaten ervoor te zorgen dat het Europese arbeidsmarkt- en cohesiebeleid gebaseerd is op duurzame investeringen in kwaliteitsbanen, toegang tot opleidingen en essentiële diensten, sociale dialoog en collectieve onderhandelingen, met inachtneming van de autonomie van de sociale partners en in overeenstemming met de nationale stelsels van arbeidsverhoudingen. |
| --- | --- |

3.6.1.

Het EESC verzoekt de Europese Commissie en de lidstaten ervoor te zorgen dat het Europese arbeidsmarkt- en cohesiebeleid gebaseerd is op duurzame investeringen in kwaliteitsbanen, toegang tot opleidingen en essentiële diensten, sociale dialoog en collectieve onderhandelingen, met inachtneming van de autonomie van de sociale partners en in overeenstemming met de nationale stelsels van arbeidsverhoudingen.

| 3.7. | Naast kwaliteitsbanen met aantrekkelijke lonen, arbeidsomstandigheden, hoogwaardige opleidingen en loopbaanontwikkeling, hangt de aantrekkelijkheid van een regio af van een behoorlijke levensstandaard, zoals toegang tot betaalbare huisvesting, hoogwaardig onderwijs en overheidsdiensten, alsook een goede infrastructuur. Hoewel de rol van de nationale wetgeving en de stelsels van arbeidsverhoudingen wordt erkend, kunnen de uiteenlopende sociale en arbeidsnormen, de geringe dekking van de collectieve onderhandelingen, een gebrek aan investeringen en een gering vertrouwen in instellingen gemakkelijk leiden tot structurele kloven tussen regio’s, waardoor de positieve ontwikkeling van een evenwichtige Europese arbeidsmarkt wordt belemmerd. |
| --- | --- |

3.7.

Naast kwaliteitsbanen met aantrekkelijke lonen, arbeidsomstandigheden, hoogwaardige opleidingen en loopbaanontwikkeling, hangt de aantrekkelijkheid van een regio af van een behoorlijke levensstandaard, zoals toegang tot betaalbare huisvesting, hoogwaardig onderwijs en overheidsdiensten, alsook een goede infrastructuur. Hoewel de rol van de nationale wetgeving en de stelsels van arbeidsverhoudingen wordt erkend, kunnen de uiteenlopende sociale en arbeidsnormen, de geringe dekking van de collectieve onderhandelingen, een gebrek aan investeringen en een gering vertrouwen in instellingen gemakkelijk leiden tot structurele kloven tussen regio’s, waardoor de positieve ontwikkeling van een evenwichtige Europese arbeidsmarkt wordt belemmerd.

| 3.8. | Het EESC is verheugd dat met de mededeling wordt beoogd nauwe samenwerking tussen regionale overheden, organisaties van sociale partners, diensten voor arbeidsvoorziening en aanbieders van onderwijs en opleiding tot stand te brengen. De sociale dialoog moet doeltreffend worden ingezet om bedrijven naar minder ontwikkelde regio’s te lokken en te zorgen voor kwaliteitsbanen, goede lonen, werkzekerheid via standaardwerk en toegang tot sociale bescherming, mogelijkheden voor een leven lang leren, goede arbeidsomstandigheden op veilige en gezonde werkplekken, redelijke werktijden met een goed evenwicht tussen werk en privéleven, en vakbondsvertegenwoordiging en onderhandelingsrechten. |
| --- | --- |

3.8.

Het EESC is verheugd dat met de mededeling wordt beoogd nauwe samenwerking tussen regionale overheden, organisaties van sociale partners, diensten voor arbeidsvoorziening en aanbieders van onderwijs en opleiding tot stand te brengen. De sociale dialoog moet doeltreffend worden ingezet om bedrijven naar minder ontwikkelde regio’s te lokken en te zorgen voor kwaliteitsbanen, goede lonen, werkzekerheid via standaardwerk en toegang tot sociale bescherming, mogelijkheden voor een leven lang leren, goede arbeidsomstandigheden op veilige en gezonde werkplekken, redelijke werktijden met een goed evenwicht tussen werk en privéleven, en vakbondsvertegenwoordiging en onderhandelingsrechten.

| 3.9. | Het EESC is van mening dat de mededeling niet alleen gericht moet zijn op het lokken van hoogopgeleide werknemers (“talent”) naar minder ontwikkelde regio’s met het oog op economische ontwikkeling. In veel regio’s van de EU is er in het algemeen sprake van krapte op de arbeidsmarkt. Dat heeft te maken met het feit dat werknemers afhaken vanwege een gebrek aan kansen op hoogwaardig werk of wantrouwen jegens overheidsinstellingen, om gezinsredenen of omdat zij in de grijze economie werken enz. Daarbij woont 26,4 % van de niet-actieve Europese beroepsbevolking in minder ontwikkelde regio’s. Bedrijven hebben goede omstandigheden, werknemers en infrastructuur nodig om te innoveren en concurrerend te zijn, en moeten hun werknemers om- en bijscholen en proberen met goede banen geschoolde werknemers aan te trekken. Het accent van de mededeling en de daaruit voortvloeiende acties moet worden verlegd naar de vraag hoe met de rechtvaardige transitie naar een groene en digitale economie de bijscholing van alle werknemers kan worden ondersteund. |
| --- | --- |

3.9.

Het EESC is van mening dat de mededeling niet alleen gericht moet zijn op het lokken van hoogopgeleide werknemers (“talent”) naar minder ontwikkelde regio’s met het oog op economische ontwikkeling. In veel regio’s van de EU is er in het algemeen sprake van krapte op de arbeidsmarkt. Dat heeft te maken met het feit dat werknemers afhaken vanwege een gebrek aan kansen op hoogwaardig werk of wantrouwen jegens overheidsinstellingen, om gezinsredenen of omdat zij in de grijze economie werken enz. Daarbij woont 26,4 % van de niet-actieve Europese beroepsbevolking in minder ontwikkelde regio’s. Bedrijven hebben goede omstandigheden, werknemers en infrastructuur nodig om te innoveren en concurrerend te zijn, en moeten hun werknemers om- en bijscholen en proberen met goede banen geschoolde werknemers aan te trekken. Het accent van de mededeling en de daaruit voortvloeiende acties moet worden verlegd naar de vraag hoe met de rechtvaardige transitie naar een groene en digitale economie de bijscholing van alle werknemers kan worden ondersteund.

| 3.10. | Het EESC is ingenomen met de inzet van verschillende EU-financieringsinstrumenten in het kader van het cohesiebeleid (EFRO, ESF+, Cohesiefonds en Fonds voor een rechtvaardige transitie) voor de programmeringsperiode 2021-2027 om regionale verschillen te verminderen en de Europese pijler van sociale rechten uit te voeren. De inzetbaarheid en de economische ontwikkeling in plattelands- en niet-stedelijke gebieden kunnen met gerichte maatregelen worden gestimuleerd. Daartoe moet worden gezorgd voor meer complementariteit en coördinatie tussen de fondsen voor herstel, veerkracht en cohesie van de EU, waaronder het Fonds voor een rechtvaardige transitie, om het scheppen van banen, hoogwaardige werkgelegenheid en vooruitgang op het gebied van materiële infrastructuur te stimuleren. De cohesiefondsen moeten doeltreffender worden om de sociaal-economische kloof te verkleinen en de ontwikkelingskloof tussen EU-regio’s te dichten. Om fatsoenlijke banen te bevorderen moeten aan staatssteun en het gebruik van middelen uit de EU-begroting strenge sociale voorwaarden worden verbonden. Daarbij moeten de begunstigden de toepasselijke arbeidswetgeving en collectieve arbeidsovereenkomsten naleven. |
| --- | --- |

3.10.

Het EESC is ingenomen met de inzet van verschillende EU-financieringsinstrumenten in het kader van het cohesiebeleid (EFRO, ESF+, Cohesiefonds en Fonds voor een rechtvaardige transitie) voor de programmeringsperiode 2021-2027 om regionale verschillen te verminderen en de Europese pijler van sociale rechten uit te voeren. De inzetbaarheid en de economische ontwikkeling in plattelands- en niet-stedelijke gebieden kunnen met gerichte maatregelen worden gestimuleerd. Daartoe moet worden gezorgd voor meer complementariteit en coördinatie tussen de fondsen voor herstel, veerkracht en cohesie van de EU, waaronder het Fonds voor een rechtvaardige transitie, om het scheppen van banen, hoogwaardige werkgelegenheid en vooruitgang op het gebied van materiële infrastructuur te stimuleren. De cohesiefondsen moeten doeltreffender worden om de sociaal-economische kloof te verkleinen en de ontwikkelingskloof tussen EU-regio’s te dichten. Om fatsoenlijke banen te bevorderen moeten aan staatssteun en het gebruik van middelen uit de EU-begroting strenge sociale voorwaarden worden verbonden. Daarbij moeten de begunstigden de toepasselijke arbeidswetgeving en collectieve arbeidsovereenkomsten naleven.

| 3.11. | Inspanningen om corruptie te bestrijden en de rechtsstaat te handhaven spelen een belangrijke rol bij het aantrekkelijk maken van regio’s voor spelers op de arbeidsmarkt. Het is van essentieel belang dat door de Europese Commissie en de controle-instellingen van de EU (zoals de Europese Rekenkamer en OLAF) beter toezicht wordt gehouden op het effectieve gebruik van EU-middelen, met name de gedecentraliseerde middelen. Met het oog op een eerlijke toewijzing van Cohesiefondsmiddelen voor een doeltreffende en hoogwaardige regionale ontwikkeling acht het EESC het van belang dat de Europese Commissie en de lidstaten een discussie aangaan over de volgende processen ter ondersteuning van het MFK om de evaluatie van de behoeften en middelen op EU-niveau te waarborgen. |
| --- | --- |

3.11.

Inspanningen om corruptie te bestrijden en de rechtsstaat te handhaven spelen een belangrijke rol bij het aantrekkelijk maken van regio’s voor spelers op de arbeidsmarkt. Het is van essentieel belang dat door de Europese Commissie en de controle-instellingen van de EU (zoals de Europese Rekenkamer en OLAF) beter toezicht wordt gehouden op het effectieve gebruik van EU-middelen, met name de gedecentraliseerde middelen. Met het oog op een eerlijke toewijzing van Cohesiefondsmiddelen voor een doeltreffende en hoogwaardige regionale ontwikkeling acht het EESC het van belang dat de Europese Commissie en de lidstaten een discussie aangaan over de volgende processen ter ondersteuning van het MFK om de evaluatie van de behoeften en middelen op EU-niveau te waarborgen.

| 3.12. | Democratisch bestuur inzake het beheer en de correcte toewijzing van EU-middelen kan worden bereikt door de sociale partners en relevante belanghebbenden daadwerkelijk te betrekken bij besluiten over het gebruik van EU-middelen voor regionale ontwikkeling. De sociale dialoog en de burgerdialoog moeten doeltreffend worden ingezet om te komen tot een hoogwaardige regionale ontwikkeling die beantwoordt aan de behoeften van degenen die in de betrokken regio’s wonen en willen wonen en van de bedrijven. |
| --- | --- |

3.12.

Democratisch bestuur inzake het beheer en de correcte toewijzing van EU-middelen kan worden bereikt door de sociale partners en relevante belanghebbenden daadwerkelijk te betrekken bij besluiten over het gebruik van EU-middelen voor regionale ontwikkeling. De sociale dialoog en de burgerdialoog moeten doeltreffend worden ingezet om te komen tot een hoogwaardige regionale ontwikkeling die beantwoordt aan de behoeften van degenen die in de betrokken regio’s wonen en willen wonen en van de bedrijven.

| 3.13. | De groene en digitale transities hebben grote gevolgen voor de industrieën in de regio’s. Een op duurzame groei gericht mededingingsklimaat voor bedrijven kan helpen om mensen naar de regio’s te lokken en om de EU wereldwijd concurrerend en aantrekkelijk te maken. Om regio’s aantrekkelijk te maken voor mensen en bedrijven moeten de regio’s samen met de sociale partners en belanghebbenden dringend doeltreffende strategieën opstellen, rekening houdend met de behoeften en mogelijkheden van economische ontwikkeling. Er moet worden gezorgd voor een evenwicht tussen EU- en regionaal beleid, met inachtneming van de subsidiariteit van de regio’s. |
| --- | --- |

3.13.

De groene en digitale transities hebben grote gevolgen voor de industrieën in de regio’s. Een op duurzame groei gericht mededingingsklimaat voor bedrijven kan helpen om mensen naar de regio’s te lokken en om de EU wereldwijd concurrerend en aantrekkelijk te maken. Om regio’s aantrekkelijk te maken voor mensen en bedrijven moeten de regio’s samen met de sociale partners en belanghebbenden dringend doeltreffende strategieën opstellen, rekening houdend met de behoeften en mogelijkheden van economische ontwikkeling. Er moet worden gezorgd voor een evenwicht tussen EU- en regionaal beleid, met inachtneming van de subsidiariteit van de regio’s.

| 3.13.1. | Bij de uitvoering van het onlangs aangekondigde industrieel plan voor de Green Deal — met de ontwikkeling van vaardigheden als een van de vier pijlers — en de verordening voor een nettonulindustrie, moet een sterke regionale dimensie voor ogen worden gehouden, met name waar het gaat om de oprichting van de geplande Net-Zero Industry Academies (opleidingsinstellingen voor een nettonulindustrie). |
| --- | --- |

3.13.1.

Bij de uitvoering van het onlangs aangekondigde industrieel plan voor de Green Deal — met de ontwikkeling van vaardigheden als een van de vier pijlers — en de verordening voor een nettonulindustrie, moet een sterke regionale dimensie voor ogen worden gehouden, met name waar het gaat om de oprichting van de geplande Net-Zero Industry Academies (opleidingsinstellingen voor een nettonulindustrie).

| 3.14. | Het ESF+ — met zijn verplichting om ten minste 12 % van de middelen te besteden in lidstaten waar het aantal NEET’s boven het EU-gemiddelde ligt — is het belangrijkste beleidsinstrument om de jeugdwerkloosheid te bestrijden en de uitvoering van de Europese jongerengarantie te waarborgen. De lidstaten moeten echter meer inspanningen leveren om alle regio’s, ook de achtergestelde, aantrekkelijk te maken voor jonge studenten en werknemers. De sociale partners en andere belanghebbenden moeten op zinvolle wijze worden betrokken bij het ontwerp en de uitvoering ervan, en bij de beoordeling van het gebruik van de ESF+-middelen, zodat met deze middelen het scheppen van kwaliteitsbanen, betaalde hoogwaardige leerlingplaatsen en stages voor jonge werklozen daadwerkelijk wordt ondersteund. Er moet rekening worden gehouden met knelpuntberoepen om banen en onderwijs aantrekkelijk te maken en de sociale partners moeten de bevoegdheid krijgen en worden ondersteund om bepaalde beleidsmaatregelen en specifieke maatregelen uit te voeren om deze beroepen aantrekkelijk te maken. |
| --- | --- |

3.14.

Het ESF+ — met zijn verplichting om ten minste 12 % van de middelen te besteden in lidstaten waar het aantal NEET’s boven het EU-gemiddelde ligt — is het belangrijkste beleidsinstrument om de jeugdwerkloosheid te bestrijden en de uitvoering van de Europese jongerengarantie te waarborgen. De lidstaten moeten echter meer inspanningen leveren om alle regio’s, ook de achtergestelde, aantrekkelijk te maken voor jonge studenten en werknemers. De sociale partners en andere belanghebbenden moeten op zinvolle wijze worden betrokken bij het ontwerp en de uitvoering ervan, en bij de beoordeling van het gebruik van de ESF+-middelen, zodat met deze middelen het scheppen van kwaliteitsbanen, betaalde hoogwaardige leerlingplaatsen en stages voor jonge werklozen daadwerkelijk wordt ondersteund. Er moet rekening worden gehouden met knelpuntberoepen

| 3.15. | Regio’s kunnen met aantrekkelijke banen en lonen aantrekkelijk zijn voor werknemers, ongeacht het vaardigheidsniveau. In dit verband is het van essentieel belang dat de EU-richtlijn betreffende toereikende minimumlonen op doeltreffende wijze wordt uitgevoerd en dat de arbeidsvoorwaarden en lonen door middel van onderhandelingen worden verbeterd. Regeringen, lokale en regionale overheden, sociale diensten, bedrijven en vakbonden moeten samenwerken in het kader van de sociale dialoog om werknemers doeltreffende oplossingen te bieden met betrekking tot hun behoeften op het vlak van ouderschap en zorg; dit houdt in dat zij moeten zorgen voor hoogwaardige en inclusieve kinderopvang en langdurige zorg. |
| --- | --- |

3.15.

Regio’s kunnen met aantrekkelijke banen en lonen aantrekkelijk zijn voor werknemers, ongeacht het vaardigheidsniveau. In dit verband is het van essentieel belang dat de EU-richtlijn betreffende toereikende minimumlonen op doeltreffende wijze wordt uitgevoerd en dat de arbeidsvoorwaarden en lonen door middel van onderhandelingen worden verbeterd. Regeringen, lokale en regionale overheden, sociale diensten, bedrijven en vakbonden moeten samenwerken in het kader van de sociale dialoog om werknemers doeltreffende oplossingen te bieden met betrekking tot hun behoeften op het vlak van ouderschap en zorg; dit houdt in dat zij moeten zorgen voor hoogwaardige en inclusieve kinderopvang en langdurige zorg.

| 3.16. | Het Europees platform tegen zwartwerk in het kader van de Europese Arbeidsautoriteit (ELA) zou de omzetting van zwartwerk in fatsoenlijke banen kunnen bevorderen en zo ook kunnen bijdragen aan de regionale ontwikkeling door de belastinggrondslag te versterken en de toegang van werknemers tot sociale bescherming te verbeteren. Voortbouwend op de aanbeveling van de Raad met betrekking tot toegang tot sociale bescherming voor werknemers en zelfstandigen (2019) (11) moet gelijke toegang tot sociale bescherming worden gewaarborgd, ongeacht de arbeidsstatus. |
| --- | --- |

3.16.

Het Europees platform tegen zwartwerk in het kader van de Europese Arbeidsautoriteit (ELA) zou de omzetting van zwartwerk in fatsoenlijke banen kunnen bevorderen en zo ook kunnen bijdragen aan de regionale ontwikkeling door de belastinggrondslag te versterken en de toegang van werknemers tot sociale bescherming te verbeteren. Voortbouwend op de aanbeveling van de Raad met betrekking tot toegang tot sociale bescherming voor werknemers en zelfstandigen (2019) (11

| 3.17. | Een doeltreffende sociale bescherming en coördinatie van de sociale zekerheid zijn essentieel om een gelijke behandeling van mobiele werknemers te waarborgen. Digitale instrumenten zoals de Europese socialezekerheidspas kunnen de grensoverschrijdende identificatie en verificatie verbeteren en werknemers helpen om hun geaggregeerde socialezekerheidsrechten na te lezen, te exporteren en op te vragen. Om werknemers aan te moedigen om in minder ontwikkelde regio’s te gaan werken, moeten oneerlijke behandelingen, zoals dubbele belasting of socialezekerheidsvrijstellingen voor mobiele werknemers, worden afgeschaft, zodat werknemers die gebruik hebben gemaakt van hun recht op vrij verkeer niet worden gestraft door de ontvangende lidstaat of bij terugkeer naar hun land van herkomst. |
| --- | --- |

3.17.

Een doeltreffende sociale bescherming en coördinatie van de sociale zekerheid zijn essentieel om een gelijke behandeling van mobiele werknemers te waarborgen. Digitale instrumenten zoals de Europese socialezekerheidspas kunnen de grensoverschrijdende identificatie en verificatie verbeteren en werknemers helpen om hun geaggregeerde socialezekerheidsrechten na te lezen, te exporteren en op te vragen. Om werknemers aan te moedigen om in minder ontwikkelde regio’s te gaan werken, moeten oneerlijke behandelingen, zoals dubbele belasting of socialezekerheidsvrijstellingen voor mobiele werknemers, worden afgeschaft, zodat werknemers die gebruik hebben gemaakt van hun recht op vrij verkeer niet worden gestraft door de ontvangende lidstaat of bij terugkeer naar hun land van herkomst.

| 3.18. | Beleid ter bevordering van vaardigheden speelt een belangrijke rol in de regionale ontwikkeling, maar moet ook gepaard gaan met investeringen en aanvullende beleidsmaatregelen om de regio’s aantrekkelijker te maken voor werknemers en bedrijven. De arbeidsmarkt heeft werknemers op alle vaardigheidsniveaus nodig en regionale ontwikkeling moet alle werknemers aantrekken, ook laag- en middengeschoolden, en niet alleen “talenten” en hooggeschoolden. |
| --- | --- |

3.18.

Beleid ter bevordering van vaardigheden speelt een belangrijke rol in de regionale ontwikkeling, maar moet ook gepaard gaan met investeringen en aanvullende beleidsmaatregelen om de regio’s aantrekkelijker te maken voor werknemers en bedrijven. De arbeidsmarkt heeft werknemers op alle vaardigheidsniveaus nodig en regionale ontwikkeling moet alle werknemers aantrekken, ook laag- en middengeschoolden, en niet alleen “talenten” en hooggeschoolden.

| 3.19. | Het EESC is verheugd dat met de mededeling wordt beoogd gelijke toegang tot hoogwaardige overheidsdiensten (zoals langdurige zorg, betaalbare huisvesting en culturele diensten, vervoer, energievoorziening en toegang tot het internet) en hoogwaardige onderwijsdiensten en -infrastructuur, zoals voor- en vroegschoolse educatie en opvang, onderwijs en opleiding, te waarborgen. Onderwijsdiensten moeten ten goede komen aan en aantrekkelijk zijn voor zowel hooggeschoolde werknemers als werknemers van elk vaardigheidsniveau. |
| --- | --- |

3.19.

Het EESC is verheugd dat met de mededeling wordt beoogd gelijke toegang tot hoogwaardige overheidsdiensten (zoals langdurige zorg, betaalbare huisvesting en culturele diensten, vervoer, energievoorziening en toegang tot het internet) en hoogwaardige onderwijsdiensten en -infrastructuur, zoals voor- en vroegschoolse educatie en opvang, onderwijs en opleiding, te waarborgen. Onderwijsdiensten moeten ten goede komen aan en aantrekkelijk zijn voor zowel hooggeschoolde werknemers als werknemers van elk vaardigheidsniveau.

| 3.20. | Het Europass-portaal moet worden verbeterd zodat duidelijke informatie wordt verstrekt over werk- en leermogelijkheden, toegang tot diensten voor loopbaanbegeleiding en erkenningsprocessen. Binnen dit kader zou Eures verder kunnen bijdragen aan eerlijke arbeidsmobiliteit, onder meer door het bevorderen van eerlijke aanwervingspraktijken, directe en hoogwaardige werkgelegenheid en het aanpakken van misbruik van grensoverschrijdende mobiliteit. Particuliere diensten voor arbeidsvoorziening moeten kunnen aantonen dat zij een serieuze staat van dienst hebben alvorens aan Eures deel te nemen. In het kader van haar mandaat om een eerlijke en doeltreffende arbeidsmobiliteit te waarborgen, moet de Europese Arbeidsautoriteit niet alleen steun verlenen aan werknemers die hun recht op vrij verkeer willen uitoefenen, maar ook aan werknemers die naar hun land van herkomst willen terugkeren. |
| --- | --- |

3.20.

Het Europass-portaal moet worden verbeterd zodat duidelijke informatie wordt verstrekt over werk- en leermogelijkheden, toegang tot diensten voor loopbaanbegeleiding en erkenningsprocessen. Binnen dit kader zou Eures verder kunnen bijdragen aan eerlijke arbeidsmobiliteit, onder meer door het bevorderen van eerlijke aanwervingspraktijken, directe en hoogwaardige werkgelegenheid en het aanpakken van misbruik van grensoverschrijdende mobiliteit. Particuliere diensten voor arbeidsvoorziening moeten kunnen aantonen dat zij een serieuze staat van dienst hebben alvorens aan Eures deel te nemen. In het kader van haar mandaat om een eerlijke en doeltreffende arbeidsmobiliteit te waarborgen, moet de Europese Arbeidsautoriteit niet alleen steun verlenen aan werknemers die hun recht op vrij verkeer willen uitoefenen, maar ook aan werknemers die naar hun land van herkomst willen terugkeren.

| 3.21. | Het EESC is verheugd dat de Commissie aandringt op de bevordering van onderwijs, opleiding en een leven lang leren van goede kwaliteit in verband met regionale ontwikkeling. Het is van essentieel belang om alle werknemers in zowel de openbare als de particuliere sector, maar ook volwassenen die niet actief zijn op de arbeidsmarkt, gelijke toegang tot volwasseneneducatie te bieden; dit houdt in dat de uitvoering van de resolutie van de Raad betreffende een vernieuwde Europese agenda voor volwasseneneducatie 2021-2030 (12), de aanbeveling van de Raad over individuele leerrekeningen (13) en de aanbeveling van de Raad betreffende microcredentials (14) zou moeten worden overwogen, zodat de doelstelling van 60 % deelname aan volwasseneneducatie kan worden gehaald (15). Daarnaast is het belangrijk dat werknemers daadwerkelijk worden geholpen om toegang te krijgen tot opleidingen en betaald opleidingsverlof; daartoe zouden de verschillende financieringssystemen samen met de sociale partners moeten worden beheerd. Mensen moeten de kans krijgen ondernemersvaardigheden te verwerven en financiële steun krijgen om hun eigen bedrijf op te richten. |
| --- | --- |

3.21.

Het EESC is verheugd dat de Commissie aandringt op de bevordering van onderwijs, opleiding en een leven lang leren van goede kwaliteit in verband met regionale ontwikkeling. Het is van essentieel belang om alle werknemers in zowel de openbare als de particuliere sector, maar ook volwassenen die niet actief zijn op de arbeidsmarkt, gelijke toegang tot volwasseneneducatie te bieden; dit houdt in dat de uitvoering van de resolutie van de Raad betreffende een vernieuwde Europese agenda voor volwasseneneducatie 2021-2030 (12

13

14

15

| 3.22. | Onderwijs, opleiding en een leven lang leren vanuit een holistisch perspectief moeten in deze regio’s worden verbeterd en aantrekkelijk zijn voor lerenden en ouders, waarbij sleutelcompetenties, met name democratisch burgerschap, en transversale en basisvaardigheden, met name op het vlak van wetenschap, technologie, engineering, kunst en wiskunde (STEAM), een cruciale rol spelen naast vaardigheden die van belang zijn voor de arbeidsmarkt. Om jongeren in minder ontwikkelde regio’s te motiveren hoger onderwijs te volgen, moeten er ook kwaliteitsbanen beschikbaar zijn. De regio’s moeten ook de kwaliteit van het onderwijs verbeteren om democratisch burgerschap en gemeenschappelijke Europese waarden op te bouwen. Het belang voor Europa van geschoolde en goed geïnformeerde burgers reikt verder dan het formele onderwijs en heeft ook betrekking op niet-formele of informele leervormen. Burgers moeten kunnen aantonen wat zij hebben geleerd, zodat zij dat kunnen toepassen in hun loopbaan en kunnen deelnemen aan vervolgonderwijs en -opleidingen. De validatie van niet-formeel en informeel leren moet worden verbeterd. |
| --- | --- |

3.22.

Onderwijs, opleiding en een leven lang leren vanuit een holistisch perspectief moeten in deze regio’s worden verbeterd en aantrekkelijk zijn voor lerenden en ouders, waarbij sleutelcompetenties, met name democratisch burgerschap, en transversale en basisvaardigheden, met name op het vlak van wetenschap, technologie, engineering, kunst en wiskunde (STEAM), een cruciale rol spelen naast vaardigheden die van belang zijn voor de arbeidsmarkt. Om jongeren in minder ontwikkelde regio’s te motiveren hoger onderwijs te volgen, moeten er ook kwaliteitsbanen beschikbaar zijn. De regio’s moeten ook de kwaliteit van het onderwijs verbeteren om democratisch burgerschap en gemeenschappelijke Europese waarden op te bouwen. Het belang voor Europa van geschoolde en goed geïnformeerde burgers reikt verder dan het formele onderwijs en heeft ook betrekking op niet-formele of informele leervormen. Burgers moeten kunnen aantonen wat zij hebben geleerd, zodat zij dat kunnen toepassen in hun loopbaan en kunnen deelnemen aan vervolgonderwijs en -opleidingen. De validatie van niet-formeel en informeel leren moet worden verbeterd.

| 3.23. | De Europese Commissie stelt voor EU-middelen in te zetten om de digitale connectiviteit in plattelands- en afgelegen gebieden te verbeteren teneinde onderwijs en opleiding op afstand te vergemakkelijken en de vaardighedenkloof te verkleinen. Het EESC herhaalt (16) dat het absoluut noodzakelijk is om te zorgen voor snelle internetconnectiviteit in minder ontwikkelde regio’s door ten minste 10 % van de middelen van NextGenerationEU specifiek te gebruiken voor de digitale ontwikkeling van het platteland. Het is belangrijk dat onderwijs- en opleidingsinstellingen, leerlingen, leraren en opleiders digitale apparatuur krijgen, aangezien instrumenten voor virtuele samenwerking zouden bijdragen aan een betere toegang tot leren in afgelegen gebieden en mantelzorgers en personen met een handicap ten goede zouden komen. Kwaliteitsonderwijs en de bestrijding van voortijdig schoolverlaten kunnen echter alleen worden bewerkstelligd door persoonlijke relaties tussen leerlingen, leraren en ouders, waarmee beter wordt voorzien in de individuele behoeften van leerlingen. Derhalve moeten banen op scholen aantrekkelijk zijn voor hooggekwalificeerde leraren en opleiders. |
| --- | --- |

3.23.

De Europese Commissie stelt voor EU-middelen in te zetten om de digitale connectiviteit in plattelands- en afgelegen gebieden te verbeteren teneinde onderwijs en opleiding op afstand te vergemakkelijken en de vaardighedenkloof te verkleinen. Het EESC herhaalt (16

| 3.24. | Om de kwaliteit van het onderwijs in deze regio’s te verbeteren is de rol van de leraren essentieel. In elke onderwijssector moet doeltreffende steun worden verleend aan leraren en opleiders om de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren met het oog op de ontwikkeling van vaardigheden in het kader van de groene en digitale transformatie van het onderwijs. De sociale dialoog is essentieel bij het ontwerpen en uitvoeren van hervormingen in het kader van de groene en digitale transitie van scholen en bij het vaststellen van de noodzakelijke vaardigheden en competenties voor leraren en opleiders die in het kader van de initiële en voortgezette beroepsontwikkeling moeten worden verworven. |
| --- | --- |

3.24.

Om de kwaliteit van het onderwijs in deze regio’s te verbeteren is de rol van de leraren essentieel. In elke onderwijssector moet doeltreffende steun worden verleend aan leraren en opleiders om de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren met het oog op de ontwikkeling van vaardigheden in het kader van de groene en digitale transformatie van het onderwijs. De sociale dialoog is essentieel bij het ontwerpen en uitvoeren van hervormingen in het kader van de groene en digitale transitie van scholen en bij het vaststellen van de noodzakelijke vaardigheden en competenties voor leraren en opleiders die in het kader van de initiële en voortgezette beroepsontwikkeling moeten worden verworven.

Brussel, 14 juni 2023.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Oliver RÖPKE

---

(1)  COM(2023) 32 final.

1

(2)  Een industrieel plan voor de Green Deal (europa.eu), COM(2023) 62 final.

2

(3)  
  “Europe’s changing climate hazards — an index-based interactive EEA report” — Europees Milieuagentschap (europa.eu).

3

(4)  Aanbeveling van de Raad van 8 november 2019 met betrekking tot de toegang tot sociale bescherming voor werknemers en zelfstandigen (2019/C 387/01) (PB C 387 van 15.11.2019, blz. 1).

4

(5)  Aanbeveling van de Raad van 8 december 2022 over toegang tot betaalbare en hoogwaardige langdurige zorg (2022/C 476/01) (PB C 476 van 15.12.2022, blz. 1), en aanbeveling van de Raad van 22 mei 2019 betreffende stelsels voor kwaliteitsvolle voor- en vroegschoolse educatie en kinderopvang (PB C 189 van 5.6.2019, blz. 4).

5

(6)  Onderwijs- en opleidingsmonitor 2022 (europa.eu).

6

(7)  COM(2023) 32 final.

7

(8)  
  “Commission kick-starts work on the European Year of Skills” — Werkgelegenheid, sociale zaken en inclusie — Europese Commissie.

8

(9)  Rural vision.

9

(10)  Inforegio — Achtste verslag inzake economische, sociale en territoriale cohesie.

10

(11)  Aanbeveling van de Raad van 8 november 2019 met betrekking tot de toegang tot sociale bescherming voor werknemers en zelfstandigen (2019/C 387/01) (PB C 387 van 15.11.2019, blz. 1).

11

(12)  Resolutie van de Raad betreffende een vernieuwde Europese agenda voor volwasseneneducatie 2021-2030 (2021/C 504/02) (PB C 504 van 14.12.2021, blz. 9).

12

(13)  Opleidingen voor volwassenen: aanbeveling van de Raad over individuele leerrekeningen.

13

(14)  Aanbeveling van de Raad van 16 juni 2022 betreffende een Europese benadering van microcredentials voor een leven lang leren en inzetbaarheid op de arbeidsmarkt 2022/C 243/02 (PB C 243 van 27.6.2022, blz. 10).

14

(15)  Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Het actieplan voor de Europese pijler van sociale rechten, COM(2021) 102 final.

15

(16)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de energietransitie en de digitale transitie in plattelandsgebieden (initiatiefadvies) (PB C 486 van 21.12.2022, blz. 59).

16

---

| 18.8.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 293/108 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 293/108

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2019/1009 met betrekking tot de digitale etikettering van EU-bemestingsproducten

(COM(2023) 98 final — 2023/0049 (COD))

(2023/C 293/16)

| Rapporteur: | John COMER |
| --- | --- |

Rapporteur:

John COMER

John COMER

| Raadpleging | Europees Parlement, 13.3.2023
  Raad, 6.3.2023 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikelen 114 en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu |
| Goedkeuring door de afdeling | 1.6.2023 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 38/0/2 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.6.2023 |
| Zitting nr. | 579 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 209/0/4 |

Raadpleging

Europees Parlement, 13.3.2023

Raad, 6.3.2023

Rechtsgrond

Artikelen 114 en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu

Goedkeuring door de afdeling

1.6.2023

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

38/0/2

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.6.2023

Zitting nr.

579

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

209/0/4

1.   Conclusies en aanbevelingen

Conclusies en aanbevelingen

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) wijst op het volgende:

| 1.1. | De invoering van een vrijwillige digitale etikettering voor bemestingsproducten is een zeer positieve ontwikkeling, zodat alles in het werk moet worden gesteld om marktdeelnemers aan te moedigen over te stappen op digitale etikettering. |
| --- | --- |

1.1.

De invoering van een vrijwillige digitale etikettering voor bemestingsproducten is een zeer positieve ontwikkeling, zodat alles in het werk moet worden gesteld om marktdeelnemers aan te moedigen over te stappen op digitale etikettering.

| 1.2. | Het risico van de digitale kloof moet nauwlettend in het oog worden gehouden. Als gevolg van de digitalisering kunnen sommige kwetsbare groepen nog verder achterop raken, ondanks de bepaling in het voorstel dat er op verzoek een alternatief beschikbaar moet zijn. Het zou raadzaam zijn om hiervoor een tijdschema op te stellen en meer duidelijkheid te verschaffen over de effectieve werking van dit alternatief. |
| --- | --- |

1.2.

Het risico van de digitale kloof moet nauwlettend in het oog worden gehouden. Als gevolg van de digitalisering kunnen sommige kwetsbare groepen nog verder achterop raken, ondanks de bepaling in het voorstel dat er op verzoek een alternatief beschikbaar moet zijn. Het zou raadzaam zijn om hiervoor een tijdschema op te stellen en meer duidelijkheid te verschaffen over de effectieve werking van dit alternatief.

| 1.3. | Marktdeelnemers die digitale etikettering invoeren, moeten specifieke maatregelen nemen, in aanvulling op wat de Commissie voorstelt, om eindgebruikers aan te raden en aan te moedigen het digitale etiket te raadplegen. |
| --- | --- |

1.3.

Marktdeelnemers die digitale etikettering invoeren, moeten specifieke maatregelen nemen, in aanvulling op wat de Commissie voorstelt, om eindgebruikers aan te raden en aan te moedigen het digitale etiket te raadplegen.

| 1.4. | Sommige eindgebruikers maken zich er zorgen over dat het gebruik van websites van digitale etiketten leidt tot buitensporige tracking. Er moet voldoende zekerheid worden geboden dat er geen onnodige tracking zal plaatsvinden. |
| --- | --- |

1.4.

Sommige eindgebruikers maken zich er zorgen over dat het gebruik van websites van digitale etiketten leidt tot buitensporige tracking. Er moet voldoende zekerheid worden geboden dat er geen onnodige tracking zal plaatsvinden.

| 1.5. | Het EESC is ingenomen met dit voorstel omdat het gericht is op een efficiënter gebruik van bemestingsproducten, de kosten verlaagt en de digitalisering van de landbouwsector bevordert, wat moet worden toegejuicht. |
| --- | --- |

1.5.

Het EESC is ingenomen met dit voorstel omdat het gericht is op een efficiënter gebruik van bemestingsproducten, de kosten verlaagt en de digitalisering van de landbouwsector bevordert, wat moet worden toegejuicht.

| 1.6. | Op zowel het fysieke als het digitale etiket moet een aanbeveling worden opgenomen over het nemen van een bodemmonster alvorens bemestingsproducten toe te passen. Een dergelijke maatregel zou goed zijn voor het milieu én geld besparen. |
| --- | --- |

1.6.

Op zowel het fysieke als het digitale etiket moet een aanbeveling worden opgenomen over het nemen van een bodemmonster alvorens bemestingsproducten toe te passen. Een dergelijke maatregel zou goed zijn voor het milieu én geld besparen.

| 1.7. | Het ontwerp en het formaat van de fysieke etiketten, met inbegrip van de minimale lettergrootte, moeten in het voorstel worden gespecificeerd met het oog op een duidelijkere communicatie. |
| --- | --- |

1.7.

Het ontwerp en het formaat van de fysieke etiketten, met inbegrip van de minimale lettergrootte, moeten in het voorstel worden gespecificeerd met het oog op een duidelijkere communicatie.

| 1.8. | Aanbevolen wordt dat wanneer marktdeelnemers opteren voor digitale etikettering, een digitaal etiket kan volstaan voor verpakkingen van bemestingsproducten van 1 000 kg of meer. Op verpakkingen van bemestingsproducten van minder dan 1 000 kg moet altijd nog een fysiek etiket worden aangebracht, zelfs wanneer marktdeelnemers opteren voor een digitaal etiket. |
| --- | --- |

1.8.

Aanbevolen wordt dat wanneer marktdeelnemers opteren voor digitale etikettering, een digitaal etiket kan volstaan voor verpakkingen van bemestingsproducten van 1 000 kg of meer. Op verpakkingen van bemestingsproducten van minder dan 1 000 kg moet altijd nog een fysiek etiket worden aangebracht, zelfs wanneer marktdeelnemers opteren voor een digitaal etiket.

2.   Achtergrond

Achtergrond

| 2.1. | Bij Verordening (EU) 2019/1009 van het Europees Parlement en de Raad (1) werden etiketteringsvoorschriften ingevoerd die veel uitgebreider zijn dan die van Verordening (EG) nr. 2003/2003 van het Europees Parlement en de Raad (2). Deze nieuwe verordening weerspiegelde nieuwe maatschappelijke eisen en zorgen, alsook het feit dat de nieuwe regels de EU-markt openstellen voor innovatieve en onbekende bemestingsproducten waarvoor betere gebruikersinformatie vereist is. |
| --- | --- |

2.1.

Bij Verordening (EU) 2019/1009 van het Europees Parlement en de Raad (1

2

| 2.2. | Overvolle etiketten zijn moeilijk te lezen. Te veel details kunnen de essentiële informatie die de eindgebruiker nodig heeft, verhullen. |
| --- | --- |

2.2.

Overvolle etiketten zijn moeilijk te lezen. Te veel details kunnen de essentiële informatie die de eindgebruiker nodig heeft, verhullen.

| 2.3. | Dergelijke etiketten zijn voor de marktdeelnemers moeilijk te beheren en brengen hogere kosten met zich mee, omdat ze regelmatig moeten worden bijgewerkt. |
| --- | --- |

2.3.

Dergelijke etiketten zijn voor de marktdeelnemers moeilijk te beheren en brengen hogere kosten met zich mee, omdat ze regelmatig moeten worden bijgewerkt.

| 2.4. | Met de thans voorgestelde wijziging van Verordening (EU) 2019/1009 worden dezelfde algemene doelstellingen nagestreefd als met de bestaande verordening, namelijk het waarborgen van een hoog niveau van bescherming van de menselijke gezondheid en het milieu en de goede werking van de interne markt. |
| --- | --- |

2.4.

Met de thans voorgestelde wijziging van Verordening (EU) 2019/1009 worden dezelfde algemene doelstellingen nagestreefd als met de bestaande verordening, namelijk het waarborgen van een hoog niveau van bescherming van de menselijke gezondheid en het milieu en de goede werking van de interne markt.

| 2.5. | De Commissie wenst met dit voorstel twee specifieke problemen aan te pakken:






  — | de leesbaarheid van etiketten verbeteren en |
| --- | --- | --- |

2.5.

De Commissie wenst met dit voorstel twee specifieke problemen aan te pakken:

—

de leesbaarheid van etiketten verbeteren en

| — | het beheer van etiketten door de marktdeelnemers vergemakkelijken. |
| --- | --- |

—

het beheer van etiketten door de marktdeelnemers vergemakkelijken.

| 2.6. | Overeenkomstig artikel 6, lid 7, van Verordening (EU) 2019/1009 moeten fysieke etiketten voldoen aan de etiketteringsvoorschriften van bijlage III. |
| --- | --- |

2.6.

Overeenkomstig artikel 6, lid 7, van Verordening (EU) 2019/1009 moeten fysieke etiketten voldoen aan de etiketteringsvoorschriften van bijlage III.

| 2.7. | Met het onderhavige voorstel wordt een vrijwillige digitalisering van etiketten van EU-bemestingsproducten ingevoerd. Fabrikanten, importeurs of distributeurs kunnen beslissen of zij al dan niet digitale etiketten voor EU-bemestingsproducten wensen in te voeren. |
| --- | --- |

2.7.

Met het onderhavige voorstel wordt een vrijwillige digitalisering van etiketten van EU-bemestingsproducten ingevoerd. Fabrikanten, importeurs of distributeurs kunnen beslissen of zij al dan niet digitale etiketten voor EU-bemestingsproducten wensen in te voeren.

| 2.8. | Marktdeelnemers die kiezen voor digitale etikettering kunnen alle in bijlage III genoemde etiketteringselementen op een digitaal etiket plaatsen wanneer zij bemestingsproducten leveren aan andere marktdeelnemers die geen eindgebruikers zijn. Bemestingsproducten die in bulk of in verpakkingen van meer dan 1 000 kg worden geleverd aan om het even welke entiteit, met inbegrip van eindgebruikers, kunnen ook uitsluitend van een digitaal etiket worden voorzien. |
| --- | --- |

2.8.

Marktdeelnemers die kiezen voor digitale etikettering kunnen alle in bijlage III genoemde etiketteringselementen op een digitaal etiket plaatsen wanneer zij bemestingsproducten leveren aan andere marktdeelnemers die geen eindgebruikers zijn. Bemestingsproducten die in bulk of in verpakkingen van meer dan 1 000 kg worden geleverd aan om het even welke entiteit, met inbegrip van eindgebruikers, kunnen ook uitsluitend van een digitaal etiket worden voorzien.

| 2.9. | Marktdeelnemers die bemestingsproducten in verpakkingen van 1 000 kg of minder aan eindgebruikers leveren, moeten naast het digitale etiket ook altijd nog een fysiek etiket verstrekken. |
| --- | --- |

2.9.

Marktdeelnemers die bemestingsproducten in verpakkingen van 1 000 kg of minder aan eindgebruikers leveren, moeten naast het digitale etiket ook altijd nog een fysiek etiket verstrekken.

| 2.10. | Het fysieke etiket moet alle informatie bevatten over de bescherming van de menselijke gezondheid en het milieu, evenals de belangrijkste informatie over de agronomische efficiëntie en de inhoud van het product, of andere informatie die na de aankoop nodig is, zoals informatie over veilige opslag en verwijdering. |
| --- | --- |

2.10.

Het fysieke etiket moet alle informatie bevatten over de bescherming van de menselijke gezondheid en het milieu, evenals de belangrijkste informatie over de agronomische efficiëntie en de inhoud van het product, of andere informatie die na de aankoop nodig is, zoals informatie over veilige opslag en verwijdering.

| 2.11. | Het voorstel bevat algemene regels voor de digitalisering van etiketten waarbij geen onderscheid wordt gemaakt tussen professionele en niet-professionele eindgebruikers. Marktdeelnemers zullen er met name voor moeten zorgen dat het digitale etiket gedurende een periode van vijf jaar na het in de handel brengen van het product gratis en gemakkelijk toegankelijk is in de hele EU. Het fysieke etiket moet een gegevensdrager bevatten (zoals een QR-code of URL) om gemakkelijk toegang te krijgen tot het digitale etiket zonder dat de gebruiker hiervoor een speciale applicatie moet installeren. De website van het digitale etiket moet de op grond van bijlage III vereiste informatie bevatten, gescheiden van andere informatie zoals reclames of speciale aanbiedingen. Aan de website van het digitale etiket mag geen onnodige tracking worden gekoppeld. |
| --- | --- |

2.11.

Het voorstel bevat algemene regels voor de digitalisering van etiketten waarbij geen onderscheid wordt gemaakt tussen professionele en niet-professionele eindgebruikers. Marktdeelnemers zullen er met name voor moeten zorgen dat het digitale etiket gedurende een periode van vijf jaar na het in de handel brengen van het product gratis en gemakkelijk toegankelijk is in de hele EU. Het fysieke etiket moet een gegevensdrager bevatten (zoals een QR-code of URL) om gemakkelijk toegang te krijgen tot het digitale etiket zonder dat de gebruiker hiervoor een speciale applicatie moet installeren. De website van het digitale etiket moet de op grond van bijlage III vereiste informatie bevatten, gescheiden van andere informatie zoals reclames of speciale aanbiedingen. Aan de website van het digitale etiket mag geen onnodige tracking worden gekoppeld.

| 2.12. | De informatie op digitale etiketten moet op verzoek ook op alternatieve wijze beschikbaar worden gesteld, om tegemoet te komen aan de behoeften van kwetsbare gebruikers die niet vertrouwd zijn met of bereid zijn om gebruik te maken van digitale etiketten. |
| --- | --- |

2.12.

De informatie op digitale etiketten moet op verzoek ook op alternatieve wijze beschikbaar worden gesteld, om tegemoet te komen aan de behoeften van kwetsbare gebruikers die niet vertrouwd zijn met of bereid zijn om gebruik te maken van digitale etiketten.

| 2.13. | Als het digitale etiket om de een of andere reden tijdelijk niet beschikbaar is, moet er spontaan een alternatief worden aangeboden. |
| --- | --- |

2.13.

Als het digitale etiket om de een of andere reden tijdelijk niet beschikbaar is, moet er spontaan een alternatief worden aangeboden.

| 2.14. | Het voorstel verleent de Commissie de bevoegdheid om bijlage III verder aan te passen door te bepalen welke etiketteringselementen in digitale vorm aan eindgebruikers kunnen worden verstrekt voor verpakkingen van 1 000 kg of minder, afhankelijk van de ontwikkeling van de samenleving. |
| --- | --- |

2.14.

Het voorstel verleent de Commissie de bevoegdheid om bijlage III verder aan te passen door te bepalen welke etiketteringselementen in digitale vorm aan eindgebruikers kunnen worden verstrekt voor verpakkingen van 1 000 kg of minder, afhankelijk van de ontwikkeling van de samenleving.

| 2.15. | De Commissie stelt dat het voorstel in overeenstemming is met het bredere beleid van de Europese Green Deal, die erop gericht is de dubbele uitdagingen van de groene en de digitale transitie aan te pakken. |
| --- | --- |

2.15.

De Commissie stelt dat het voorstel in overeenstemming is met het bredere beleid van de Europese Green Deal, die erop gericht is de dubbele uitdagingen van de groene en de digitale transitie aan te pakken.

| 2.16. | Het voorstel is bedoeld om het doeltreffende gebruik van bemestingsproducten te verbeteren, de etiketteringskosten te verlagen en de digitalisering van de landbouwsector te bevorderen, en dat alles in samenhang met het bredere beleid van de EU voor een duurzame en slimme toekomst. |
| --- | --- |

2.16.

Het voorstel is bedoeld om het doeltreffende gebruik van bemestingsproducten te verbeteren, de etiketteringskosten te verlagen en de digitalisering van de landbouwsector te bevorderen, en dat alles in samenhang met het bredere beleid van de EU voor een duurzame en slimme toekomst.

3.   Algemene opmerkingen

Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC is ingenomen met het voorstel om digitale etikettering voor bemestingsproducten in te voeren. Het maakt deel uit van de algemene trend om de digitalisering van productinformatie en etiketten van producten uit te breiden. |
| --- | --- |

3.1.

Het EESC is ingenomen met het voorstel om digitale etikettering voor bemestingsproducten in te voeren. Het maakt deel uit van de algemene trend om de digitalisering van productinformatie en etiketten van producten uit te breiden.

| 3.2. | Voor de levering van bemestingsproducten die voldoen aan voor de hele EU geldende gezondheids-, veiligheids- en milieunormen (CE-markering) is het toegestaan om informatie te verstrekken op een digitaal etiket. |
| --- | --- |

3.2.

Voor de levering van bemestingsproducten die voldoen aan voor de hele EU geldende gezondheids-, veiligheids- en milieunormen (CE-markering) is het toegestaan om informatie te verstrekken op een digitaal etiket.

| 3.3. | De etiketten zijn echter vaak overvol, wat een groot probleem vormt. De essentiële informatie is vaak moeilijk terug te vinden, waardoor eindgebruikers soms geneigd zijn etiketten met te veel details te negeren. Bijlage III bevat momenteel te veel informatie om op een fysiek etiket op te nemen. De mogelijkheid om digitale etiketten te gebruiken is dan ook een belangrijke stap voorwaarts. Dankzij digitale etikettering kan het fysieke etiket de echt essentiële informatie bevatten plus een link naar het digitale etiket. |
| --- | --- |

3.3.

De etiketten zijn echter vaak overvol, wat een groot probleem vormt. De essentiële informatie is vaak moeilijk terug te vinden, waardoor eindgebruikers soms geneigd zijn etiketten met te veel details te negeren. Bijlage III bevat momenteel te veel informatie om op een fysiek etiket op te nemen. De mogelijkheid om digitale etiketten te gebruiken is dan ook een belangrijke stap voorwaarts. Dankzij digitale etikettering kan het fysieke etiket de echt essentiële informatie bevatten plus een link naar het digitale etiket.

| 3.4. | De Commissie wordt in het voorstel gemachtigd om bijlage III verder aan te passen door te bepalen welke etiketteringselementen digitaal kunnen worden verstrekt. Zo kan de Commissie besluiten bestaande elementen van het fysieke etiket over te hevelen naar het digitale etiket. |
| --- | --- |

3.4.

De Commissie wordt in het voorstel gemachtigd om bijlage III verder aan te passen door te bepalen welke etiketteringselementen digitaal kunnen worden verstrekt. Zo kan de Commissie besluiten bestaande elementen van het fysieke etiket over te hevelen naar het digitale etiket.

| 3.5. | Het digitale etiket moet informatie bevatten aan de hand waarvan de fabrikant van het product kan worden geïdentificeerd en gecontacteerd, de CE-markering en bijbehorende verwijzing naar een aangemelde instantie. |
| --- | --- |

3.5.

Het digitale etiket moet informatie bevatten aan de hand waarvan de fabrikant van het product kan worden geïdentificeerd en gecontacteerd, de CE-markering en bijbehorende verwijzing naar een aangemelde instantie.

| 3.6. | Het voorstel bevat geen bepalingen over de grootte en de lay-out van het fysieke etiket. |
| --- | --- |

3.6.

Het voorstel bevat geen bepalingen over de grootte en de lay-out van het fysieke etiket.

| 3.7. | Het efficiëntere gebruik van meststoffen is een belangrijk onderdeel van de “van boer tot bord”-strategie, waarin een doelstelling van 50 % vermindering van het verlies van nutriënten en vermindering van het gebruik van meststoffen met 20 % tegen 2030 is vastgesteld. Volgens de Commissie ondersteunt het onderhavige voorstel de trend om de efficiëntie van het gebruik van bemestingsproducten te verbeteren. Het is niet verplicht om de afname van bodemtests op het fysieke etiket te vermelden. Bodemtests zouden een efficiënter gebruik van bemestingsproducten aanmoedigen. |
| --- | --- |

3.7.

Het efficiëntere gebruik van meststoffen is een belangrijk onderdeel van de “van boer tot bord”-strategie, waarin een doelstelling van 50 % vermindering van het verlies van nutriënten en vermindering van het gebruik van meststoffen met 20 % tegen 2030 is vastgesteld. Volgens de Commissie ondersteunt het onderhavige voorstel de trend om de efficiëntie van het gebruik van bemestingsproducten te verbeteren. Het is niet verplicht om de afname van bodemtests op het fysieke etiket te vermelden. Bodemtests zouden een efficiënter gebruik van bemestingsproducten aanmoedigen.

| 3.8. | Wanneer marktdeelnemers kiezen voor een digitaal etiket moeten eindgebruikers extra sterk worden aangemoedigd het digitale etiket te raadplegen om maximaal profijt te trekken van de verplichte informatie over het product. |
| --- | --- |

3.8.

Wanneer marktdeelnemers kiezen voor een digitaal etiket moeten eindgebruikers extra sterk worden aangemoedigd het digitale etiket te raadplegen om maximaal profijt te trekken van de verplichte informatie over het product.

| 3.9. | De invoering van digitale etikettering is vrijwillig voor de marktdeelnemers. Maar met het oog op de bevordering van een ruimer gebruik van digitale etikettering moeten marktdeelnemers wel worden aangemoedigd om hierop over te stappen. |
| --- | --- |

3.9.

De invoering van digitale etikettering is vrijwillig voor de marktdeelnemers. Maar met het oog op de bevordering van een ruimer gebruik van digitale etikettering moeten marktdeelnemers wel worden aangemoedigd om hierop over te stappen.

| 3.10. | De noodzaak om het gebruik van bemestingsproducten efficiënter te maken, is benadrukt in de mededeling van 2022 over meststoffen (3). Het gebruik van digitale instrumenten is een belangrijke factor in dit proces. |
| --- | --- |

3.10.

De noodzaak om het gebruik van bemestingsproducten efficiënter te maken, is benadrukt in de mededeling van 2022 over meststoffen (3

| 3.11. | Het gebruik van digitale etikettering moet een betere communicatie over de eigenschappen en een zo efficiënt mogelijk gebruik van meststoffen mogelijk maken, hetgeen het milieu ten goede zal komen en de eindgebruikers besparingen zal opleveren. |
| --- | --- |

3.11.

Het gebruik van digitale etikettering moet een betere communicatie over de eigenschappen en een zo efficiënt mogelijk gebruik van meststoffen mogelijk maken, hetgeen het milieu ten goede zal komen en de eindgebruikers besparingen zal opleveren.

| 3.12. | Het EESC is ingenomen met het feit dat de voorwaarden voor het gebruik van digitale etikettering op EU-niveau worden vastgelegd, aangezien dit een gelijk speelveld creëert en als zodanig de interne markt verbetert en tegelijkertijd een hoog beschermingsniveau waarborgt, zoals vereist door Verordening (EU) 2019/1009. Bovendien kunnen wijzigingen in digitale etikettering alleen op EU-niveau worden aangebracht. |
| --- | --- |

3.12.

Het EESC is ingenomen met het feit dat de voorwaarden voor het gebruik van digitale etikettering op EU-niveau worden vastgelegd, aangezien dit een gelijk speelveld creëert en als zodanig de interne markt verbetert en tegelijkertijd een hoog beschermingsniveau waarborgt, zoals vereist door Verordening (EU) 2019/1009. Bovendien kunnen wijzigingen in digitale etikettering alleen op EU-niveau worden aangebracht.

| 3.13. | In het voorstel staat dat pakketten van meer dan 1 000 kg als bulkleveringen moeten worden beschouwd. Het zou beter zijn geweest om verpakkingen van 1 000 kg als bulkleveringen te beschouwen en om voor verpakkingen van minder dan 1 000 kg zowel een digitaal als een fysiek etiket te vereisen. |
| --- | --- |

3.13.

In het voorstel staat dat pakketten van meer dan 1 000 kg als bulkleveringen moeten worden beschouwd. Het zou beter zijn geweest om verpakkingen van 1 000 kg als bulkleveringen te beschouwen en om voor verpakkingen van minder dan 1 000 kg zowel een digitaal als een fysiek etiket te vereisen.

| 3.14. | De risico’s van de digitale kloof voor kwetsbare gebruikers moeten verder worden verduidelijkt. In het voorstel van de Commissie wordt bepaald dat op verzoek een alternatief voor het digitale etiket beschikbaar moet zijn. Er wordt echter niet gezegd hoe snel een dergelijk alternatief beschikbaar moet zijn voor kwetsbare eindgebruikers. |
| --- | --- |

3.14.

De risico’s van de digitale kloof voor kwetsbare gebruikers moeten verder worden verduidelijkt. In het voorstel van de Commissie wordt bepaald dat op verzoek een alternatief voor het digitale etiket beschikbaar moet zijn. Er wordt echter niet gezegd hoe snel een dergelijk alternatief beschikbaar moet zijn voor kwetsbare eindgebruikers.

| 3.15. | Het EESC benadrukt dat ervoor moet worden gezorgd dat er geen onnodige trackingsystemen aan digitale etiketten worden gekoppeld. |
| --- | --- |

3.15.

Het EESC benadrukt dat ervoor moet worden gezorgd dat er geen onnodige trackingsystemen aan digitale etiketten worden gekoppeld.

Brussel, 14 juni 2023.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Oliver RÖPKE

---

(1)  Verordening (EU) 2019/1009 van het Europees Parlement en de Raad van 5 juni 2019 tot vaststelling van voorschriften inzake het op de markt aanbieden van EU-bemestingsproducten en tot wijziging van de Verordeningen (EG) nr. 1069/2009 en (EG) nr. 1107/2009 en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 2003/2003 (PB L 170 van 25.6.2019, blz. 1).

1

(2)  Verordening (EG) nr. 2003/2003 van het Europees Parlement en de Raad van 13 oktober 2003 inzake meststoffen (PB L 304 van 21.11.2003, blz. 1).

2

(3)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Waarborgen van de beschikbaarheid en betaalbaarheid van meststoffen (COM(2022) 590 final) (PB C 184 van 25.5.2023, blz. 109).

3

---

| 18.8.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 293/112 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 293/112

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van de Verordeningen (EU) 2019/943 en (EU) 2019/942 en de Richtlijnen (EU) 2018/2001 en (EU) 2019/944 om de opzet van de elektriciteitsmarkt van de Unie te verbeteren

(COM(2023) 148 final — 2023/0077 (COD))

(2023/C 293/17)

| Rapporteur: | Jan DIRX |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Christophe QUAREZ |

Rapporteur:

Jan DIRX

Jan DIRX

Corapporteur:

Christophe QUAREZ

Christophe QUAREZ

| Raadpleging | Raad van de Europese Unie, 31.3.2023
  Europees Parlement: 29.3.2023 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Afdeling Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 16.5.2023 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.6.2023 |
| Zitting nr. | 579 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 209/11/9 |

Raadpleging

Raad van de Europese Unie, 31.3.2023

Europees Parlement: 29.3.2023

Rechtsgrond

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Afdeling Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

16.5.2023

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.6.2023

Zitting nr.

579

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

209/11/9

1.   Beleidsaanbevelingen

Beleidsaanbevelingen

| 1.1. | Energie, met inbegrip van de vervoers- en distributie-infrastructuur, mag niet worden behandeld als doorsnee handelswaar: het gaat om een cruciale bouwsteen van ons economisch en sociaal systeem en dus een centraal onderdeel van de openbare dienstverlening. Energievoorziening valt dan ook onder de diensten van algemeen belang. Daarom moet een regelgevingskader voor toekomstige energie worden gecreëerd dat zowel een milieuvriendelijke, betaalbare en betrouwbare energievoorziening als het recht op energie veiligstelt. Dit houdt ook in dat bij de opzet van de energiemarkt rekening wordt gehouden met de vereisten in verband met decarbonisatie. Om de primaire-energievoorziening betaalbaar te houden moet de nieuwe opzet van de markt gereguleerde prijzen garanderen. |
| --- | --- |

1.1.

Energie, met inbegrip van de vervoers- en distributie-infrastructuur, mag niet worden behandeld als doorsnee handelswaar: het gaat om een cruciale bouwsteen van ons economisch en sociaal systeem en dus een centraal onderdeel van de openbare dienstverlening. Energievoorziening valt dan ook onder de diensten van algemeen belang. Daarom moet een regelgevingskader voor toekomstige energie worden gecreëerd dat zowel een milieuvriendelijke, betaalbare en betrouwbare energievoorziening als het recht op energie veiligstelt. Dit houdt ook in dat bij de opzet van de energiemarkt rekening wordt gehouden met de vereisten in verband met decarbonisatie. Om de primaire-energievoorziening betaalbaar te houden moet de nieuwe opzet van de markt gereguleerde prijzen garanderen.

| 1.2. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is van mening dat de Commissie in haar voorstel voor de hervorming van de elektriciteitsmarkt de lat hoger had moeten leggen: de opzet van de markt moet namelijk worden aangepast aan de nieuwe realiteit, die inhoudt dat tegelijk moet worden gestreefd naar duurzaamheid, betaalbaarheid en voorzieningszekerheid. Daarnaast moet worden uitgegaan van hernieuwbare energie en moet een steeds grotere rol worden weggelegd voor prosumenten en andere kleine marktdeelnemers, naast de grote producenten. |
| --- | --- |

1.2.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is van mening dat de Commissie in haar voorstel voor de hervorming van de elektriciteitsmarkt de lat hoger had moeten leggen: de opzet van de markt moet namelijk worden aangepast aan de nieuwe realiteit, die inhoudt dat tegelijk moet worden gestreefd naar duurzaamheid, betaalbaarheid en voorzieningszekerheid. Daarnaast moet worden uitgegaan van hernieuwbare energie en moet een steeds grotere rol worden weggelegd voor prosumenten en andere kleine marktdeelnemers, naast de grote producenten.

| 1.3. | Een dergelijke vernieuwing heeft echter alleen kans van slagen als het systeem van de merit order wordt losgelaten en wordt vervangen door een model waarin de elektriciteitsprijzen gebaseerd zijn op de productiekosten. Ook moet bij de prijsstelling rekening worden gehouden met de gemiddelde kosten. |
| --- | --- |

1.3.

Een dergelijke vernieuwing heeft echter alleen kans van slagen als het systeem van de merit order wordt losgelaten en wordt vervangen door een model waarin de elektriciteitsprijzen gebaseerd zijn op de productiekosten. Ook moet bij de prijsstelling rekening worden gehouden met de gemiddelde kosten.

| 1.4. | In de context van de hervorming van de elektriciteitsmarkt moet deze liberalisering worden bekeken vanuit het oogpunt van duurzaamheid, betaalbaarheid en voorzieningszekerheid. Bovendien mogen we niet vergeten dat uit de huidige crisis is gebleken dat geliberaliseerde energiemarkten niet in staat zijn aan deze behoeften te voldoen en onvoldoende stimulansen en investeringszekerheid bieden voor hernieuwbare energie. Aangezien zulks niet aan de markt kan worden overgelaten, is de overheid verantwoordelijk voor de verwezenlijking van deze drie doelstellingen (duurzaamheid, betaalbaarheid en voorzieningszekerheid) op de lange termijn. |
| --- | --- |

1.4.

In de context van de hervorming van de elektriciteitsmarkt moet deze liberalisering worden bekeken vanuit het oogpunt van duurzaamheid, betaalbaarheid en voorzieningszekerheid. Bovendien mogen we niet vergeten dat uit de huidige crisis is gebleken dat geliberaliseerde energiemarkten niet in staat zijn aan deze behoeften te voldoen en onvoldoende stimulansen en investeringszekerheid bieden voor hernieuwbare energie. Aangezien zulks niet aan de markt kan worden overgelaten, is de overheid verantwoordelijk voor de verwezenlijking van deze drie doelstellingen (duurzaamheid, betaalbaarheid en voorzieningszekerheid) op de lange termijn.

| 1.5. | Het EESC is dan ook voorstander van een hybride model, waarbij marktwerking en doelgericht beheer uitmonden in een optimale werking van de markt binnen het kader van de vastgestelde doelstellingen. Aan de basis daarvan zou een door de overheid opgerichte “e-faciliteit” liggen, die elektriciteit van de producenten koopt en aan de leveranciers van huishoudelijke afnemers, kmo’s, energiegemeenschappen van burgers en grote verbruikers, en indien passend en mogelijk aan andere landen verkoopt; de drie doelstellingen zouden daarbij functioneren als kader voor de besluitvorming. Deze faciliteit zou langetermijncontracten met elektriciteitsproducenten sluiten op basis van aanbestedingen. Het zou hierbij gaan om verschillende soorten contracten, zoals stroomafnameovereenkomsten, contracten ter verrekening van verschillen en kostprijs-pluscontracten. |
| --- | --- |

1.5.

Het EESC is dan ook voorstander van een hybride model, waarbij marktwerking en doelgericht beheer uitmonden in een optimale werking van de markt binnen het kader van de vastgestelde doelstellingen. Aan de basis daarvan zou een door de overheid opgerichte “e-faciliteit” liggen, die elektriciteit van de producenten koopt en aan de leveranciers van huishoudelijke afnemers, kmo’s, energiegemeenschappen van burgers en grote verbruikers, en indien passend en mogelijk aan andere landen verkoopt; de drie doelstellingen zouden daarbij functioneren als kader voor de besluitvorming. Deze faciliteit zou langetermijncontracten met elektriciteitsproducenten sluiten op basis van aanbestedingen. Het zou hierbij gaan om verschillende soorten contracten, zoals stroomafnameovereenkomsten, contracten ter verrekening van verschillen en kostprijs-pluscontracten.

| 1.6. | De Commissie wil de positie van consumenten versterken door hun het recht te geven om hernieuwbare energie rechtstreeks te delen; het EESC staat volledig achter dit voorstel. Een en ander houdt onder meer in dat consumenten over duidelijke informatie beschikken, zodat zij als gebruiker én als producent een onafhankelijke rol kunnen vervullen op de elektriciteitsmarkt. Voorts is het Comité van mening dat de markt zo moet worden georganiseerd dat consumenten die ook hun eigen elektriciteit opwekken (prosumenten) of andere kleine marktdeelnemers zo veel mogelijk kunnen profiteren van de elektriciteit die zij zelf opwekken, ook als zij deze aan het net leveren. Een andere, rechtvaardiger manier om dit mogelijk te maken voor kleine producenten is een “elektriciteitsbank”. |
| --- | --- |

1.6.

De Commissie wil de positie van consumenten versterken door hun het recht te geven om hernieuwbare energie rechtstreeks te delen; het EESC staat volledig achter dit voorstel. Een en ander houdt onder meer in dat consumenten over duidelijke informatie beschikken, zodat zij als gebruiker én als producent een onafhankelijke rol kunnen vervullen op de elektriciteitsmarkt. Voorts is het Comité van mening dat de markt zo moet worden georganiseerd dat consumenten die ook hun eigen elektriciteit opwekken (prosumenten) of andere kleine marktdeelnemers zo veel mogelijk kunnen profiteren van de elektriciteit die zij zelf opwekken, ook als zij deze aan het net leveren. Een andere, rechtvaardiger manier om dit mogelijk te maken voor kleine producenten is een “elektriciteitsbank”.

| 1.7. | Niet alleen zou het EESC graag zien dat de ontwikkeling van groene gassen in een stroomversnelling wordt gebracht, het verzoekt de Commissie ook om in het pakket waterstof en koolstofarme gassen een verordening voor de opzet van de aardgasmarkt op te nemen. Een geïntegreerde en stabiele interne markt voor aardgas op EU-niveau zou zo de elektrificatie van het energiesysteem versnellen door de consumenten meer prijsgelijkheid en -zekerheid te bieden. |
| --- | --- |

1.7.

Niet alleen zou het EESC graag zien dat de ontwikkeling van groene gassen in een stroomversnelling wordt gebracht, het verzoekt de Commissie ook om in het pakket waterstof en koolstofarme gassen een verordening voor de opzet van de aardgasmarkt op te nemen. Een geïntegreerde en stabiele interne markt voor aardgas op EU-niveau zou zo de elektrificatie van het energiesysteem versnellen door de consumenten meer prijsgelijkheid en -zekerheid te bieden.

| 1.8. | Om een hoog niveau van integratie van hernieuwbare-energiesystemen te bereiken en de omslag naar een koolstofvrij systeem te versnellen, volstaat het niet dat mensen hun eigen elektriciteit gaan opwekken en opslaan. Wat we nodig hebben zijn flexibiliteitsmarkten, die idealiter ook de situatie op het net aangeven. Daarbij zou het zinvol zijn een onderscheid te maken tussen de spanningsniveaus. |
| --- | --- |

1.8.

Om een hoog niveau van integratie van hernieuwbare-energiesystemen te bereiken en de omslag naar een koolstofvrij systeem te versnellen, volstaat het niet dat mensen hun eigen elektriciteit gaan opwekken en opslaan. Wat we nodig hebben zijn flexibiliteitsmarkten, die idealiter ook de situatie op het net aangeven. Daarbij zou het zinvol zijn een onderscheid te maken tussen de spanningsniveaus.

| 1.9. | Het EESC zou graag zien het plafond voor inframarginale rentes van kracht blijft totdat de hervorming volledig operationeel is, wat enige tijd kan vergen. De inkomsten moeten naar de meest kwetsbare spelers gaan en het moet mogelijk zijn de prijzen te verlagen in het licht van recente ontwikkelingen in de groothandelsprijzen. |
| --- | --- |

1.9.

Het EESC zou graag zien het plafond voor inframarginale rentes van kracht blijft totdat de hervorming volledig operationeel is, wat enige tijd kan vergen. De inkomsten moeten naar de meest kwetsbare spelers gaan en het moet mogelijk zijn de prijzen te verlagen in het licht van recente ontwikkelingen in de groothandelsprijzen.

| 1.10. | De Commissie moet de gevolgen van de voorgestelde hervorming van de elektriciteitsmarkt nauwlettend in het oog houden, aangezien de elektriciteitsmarkt middenin een paradigmaverschuiving zit die verre van voltooid is en er de komende jaren zeker verdere aanpassingen nodig zullen zijn. Bovendien is er voor het huidige voorstel van de Commissie geen effectbeoordeling opgesteld, wat het nog lastiger maakt de impact van deze hervorming in te schatten. |
| --- | --- |

1.10.

De Commissie moet de gevolgen van de voorgestelde hervorming van de elektriciteitsmarkt nauwlettend in het oog houden, aangezien de elektriciteitsmarkt middenin een paradigmaverschuiving zit die verre van voltooid is en er de komende jaren zeker verdere aanpassingen nodig zullen zijn. Bovendien is er voor het huidige voorstel van de Commissie geen effectbeoordeling opgesteld, wat het nog lastiger maakt de impact van deze hervorming in te schatten.

2.   Onderbouwing van de beleidsaanbevelingen

Onderbouwing van de beleidsaanbevelingen

Algemene aspecten

Algemene aspecten

| 2.1. | Het EESC pleit al geruime tijd voor een hervorming van de elektriciteitsmarkt van de EU (1). In de praktijk worden de risico’s waaraan de EU-elektriciteitsmarkt is blootgesteld namelijk op de eerste plaats afgewenteld op de consumenten, een conclusie die ook te lezen staat in het speciaal verslag van de Europese Rekenkamer over de Integratie van de interne markt voor elektriciteit (2). |
| --- | --- |

2.1.

Het EESC pleit al geruime tijd voor een hervorming van de elektriciteitsmarkt van de EU (1

Integratie van de interne markt voor elektriciteit

2

| 2.2. | Na de aanvalsoorlog van Rusland tegen Oekraïne gingen de energieprijzen, die in 2021 en 2022 al waren gestegen, nog sneller de hoogte in; de oorlog had gevolgen voor de prijzen van fossiele brandstoffen, met name gas, en die stijgingen werden volgens de merit order (3) doorberekend aan de eindverbruikers. Hieruit blijkt maar al te duidelijk dat de bestaande structuur van de elektriciteitsmarkt het onmogelijk maakt de elektriciteitsprijzen beheersbaar te houden voor consumenten en bedrijven. |
| --- | --- |

2.2.

Na de aanvalsoorlog van Rusland tegen Oekraïne gingen de energieprijzen, die in 2021 en 2022 al waren gestegen, nog sneller de hoogte in; de oorlog had gevolgen voor de prijzen van fossiele brandstoffen, met name gas, en die stijgingen werden volgens de merit order (3

| 2.3. | Voorts mag niet worden vergeten dat er een cruciale economische reden is waarom de opzet van de elektriciteitsmarkt op de schop moet: de marginale kosten van systemen voor hernieuwbare energie zijn nul. Het moge duidelijk zijn dat een marktsysteem met een prijsmechanisme waarbij de marginale kosten van de laatste elektriciteitscentrale de clearingprijs bepalen, niet zal werken in een toekomstige elektriciteitssector die wordt gedomineerd door systemen voor hernieuwbare energie (of andere systemen met hoge kapitaaluitgaven). Alle vergoedingen voor producenten van hernieuwbare energie zouden daarom moeten verlopen via een contract ter verrekening van verschillen, waarbij de genormaliseerde energiekosten (“levelised costs of energy” of gemiddelde kosten) worden gebruikt om de referentieprijs vast te stellen. |
| --- | --- |

2.3.

Voorts mag niet worden vergeten dat er een cruciale economische reden is waarom de opzet van de elektriciteitsmarkt op de schop moet: de marginale kosten van systemen voor hernieuwbare energie zijn nul. Het moge duidelijk zijn dat een marktsysteem met een prijsmechanisme waarbij de marginale kosten van de laatste elektriciteitscentrale de clearingprijs bepalen, niet zal werken in een toekomstige elektriciteitssector die wordt gedomineerd door systemen voor hernieuwbare energie (of andere systemen met hoge kapitaaluitgaven). Alle vergoedingen voor producenten van hernieuwbare energie zouden daarom moeten verlopen via een contract ter verrekening van verschillen, waarbij de genormaliseerde energiekosten (“levelised costs of energy” of gemiddelde kosten) worden gebruikt om de referentieprijs vast te stellen.

| 2.4. | De belangrijkste reden om gebruik te maken van contracten ter verrekening van verschillen zijn de marginale kosten van hernieuwbare energie. Anders dan de Commissie doet uitschijnen zullen deze contracten hoogstens tot een zekere mate van prijsstabiliteit leiden, tenminste als het enkel gaat om opgewekte elektriciteit, en niet om meer complexe producten, zoals een combinatie van de opwekking van hernieuwbare energie, opslag en vraagzijdebeheer. Tijdens perioden waarin de productie van hernieuwbare energie laag ligt, moet namelijk energie worden aangekocht om in de resterende behoeften te voorzien, en de kosten daarvan kunnen aanzienlijk oplopen. De Commissie gaat hieraan voorbij en doet de eindgebruikers beloften die uiteindelijk niet volledig zullen worden waargemaakt. |
| --- | --- |

2.4.

De belangrijkste reden om gebruik te maken van contracten ter verrekening van verschillen zijn de marginale kosten van hernieuwbare energie. Anders dan de Commissie doet uitschijnen zullen deze contracten hoogstens tot een zekere mate van prijsstabiliteit leiden, tenminste als het enkel gaat om opgewekte elektriciteit, en niet om meer complexe producten, zoals een combinatie van de opwekking van hernieuwbare energie, opslag en vraagzijdebeheer. Tijdens perioden waarin de productie van hernieuwbare energie laag ligt, moet namelijk energie worden aangekocht om in de resterende behoeften te voorzien, en de kosten daarvan kunnen aanzienlijk oplopen. De Commissie gaat hieraan voorbij en doet de eindgebruikers beloften die uiteindelijk niet volledig zullen worden waargemaakt.

| 2.5. | Energie, met inbegrip van de vervoers- en distributie-infrastructuur, mag niet worden behandeld als doorsnee handelswaar: het gaat om een cruciale bouwsteen van ons economisch en sociaal systeem en dus een centraal onderdeel van de openbare dienstverlening. Energievoorziening valt dan ook onder de diensten van algemeen belang. Daarom moet een regelgevingskader voor toekomstige energie worden gecreëerd dat zowel een milieuvriendelijke, betaalbare en betrouwbare energievoorziening als het recht op energie veiligstelt. Dit houdt ook in dat bij de opzet van de energiemarkt rekening wordt gehouden met de vereisten in verband met decarbonisatie. Om de primaire-energievoorziening betaalbaar te houden moet de nieuwe opzet van de markt gereguleerde prijzen garanderen. De vergoeding van kosten aan energieleveranciers moet gebaseerd zijn op bewijsmateriaal met betrekking tot de kosten. In ruil daarvoor moeten de energieleveranciers worden verplicht steeds een bepaald deel van de energie voor de basisvoorziening te leveren. |
| --- | --- |

2.5.

Energie, met inbegrip van de vervoers- en distributie-infrastructuur, mag niet worden behandeld als doorsnee handelswaar: het gaat om een cruciale bouwsteen van ons economisch en sociaal systeem en dus een centraal onderdeel van de openbare dienstverlening. Energievoorziening valt dan ook onder de diensten van algemeen belang. Daarom moet een regelgevingskader voor toekomstige energie worden gecreëerd dat zowel een milieuvriendelijke, betaalbare en betrouwbare energievoorziening als het recht op energie veiligstelt. Dit houdt ook in dat bij de opzet van de energiemarkt rekening wordt gehouden met de vereisten in verband met decarbonisatie. Om de primaire-energievoorziening betaalbaar te houden moet de nieuwe opzet van de markt gereguleerde prijzen garanderen. De vergoeding van kosten aan energieleveranciers moet gebaseerd zijn op bewijsmateriaal met betrekking tot de kosten. In ruil daarvoor moeten de energieleveranciers worden verplicht steeds een bepaald deel van de energie voor de basisvoorziening te leveren.

| 2.6. | De recente ontwikkelingen op de elektriciteitsmarkt hebben duidelijk gemaakt dat het van het grootste belang is een nieuw en passend evenwicht te vinden tussen publieke en particuliere aanwezigheid op de elektriciteitsmarkt. Deze kwestie is door het Comité diepgaand onderzocht in zijn advies over Overheidsinvesteringen in energie-infrastructuur als onderdeel van de oplossing van klimaatproblemen (TEN/771) (zie voetnoot 1). Tegelijkertijd is het EESC er vast van overtuigd dat hervormingen van de elektriciteitsmarkt dringend geboden zijn om de bovengenoemde doelstellingen inzake duurzaamheid, betaalbaarheid en voorzieningszekerheid te verwezenlijken. |
| --- | --- |

2.6.

De recente ontwikkelingen op de elektriciteitsmarkt hebben duidelijk gemaakt dat het van het grootste belang is een nieuw en passend evenwicht te vinden tussen publieke en particuliere aanwezigheid op de elektriciteitsmarkt. Deze kwestie is door het Comité diepgaand onderzocht in zijn advies over Overheidsinvesteringen in energie-infrastructuur als onderdeel van de oplossing van klimaatproblemen

| 2.7. | Op 14 maart 2023 heeft de Commissie een wetgevingsvoorstel gepubliceerd om “de EU-elektriciteitsmarkt te hervormen om sneller in te zetten op hernieuwbare energie en het uitfaseren van gas, consumenten minder afhankelijk te maken van schommelende fossiele brandstofprijzen, ze beter te beschermen tegen toekomstige prijspieken en marktmanipulatie, en de EU-industrie schoon en concurrerender te maken” (4). |
| --- | --- |

2.7.

Op 14 maart 2023 heeft de Commissie een wetgevingsvoorstel gepubliceerd om “de EU-elektriciteitsmarkt te hervormen om sneller in te zetten op hernieuwbare energie en het uitfaseren van gas, consumenten minder afhankelijk te maken van schommelende fossiele brandstofprijzen, ze beter te beschermen tegen toekomstige prijspieken en marktmanipulatie, en de EU-industrie schoon en concurrerender te maken” (4

| 2.8. | Het EESC verwelkomt dit voorstel als een eerste stap in de goede richting: het energiesysteem van morgen moet koolstofvrij zijn, uitgaan van hernieuwbare en koolstofvrije energiebronnen en de consument centraal stellen. Consumenten moeten over duidelijke informatie beschikken, zodat zij als gebruiker én als producent een onafhankelijke rol kunnen vervullen op de elektriciteitsmarkt. |
| --- | --- |

2.8.

Het EESC verwelkomt dit voorstel als een eerste stap in de goede richting: het energiesysteem van morgen moet koolstofvrij zijn, uitgaan van hernieuwbare en koolstofvrije energiebronnen en de consument centraal stellen. Consumenten moeten over duidelijke informatie beschikken, zodat zij als gebruiker én als producent een onafhankelijke rol kunnen vervullen op de elektriciteitsmarkt.

| 2.9. | De Commissie moet de gevolgen van de voorgestelde hervorming van de elektriciteitsmarkt nauwlettend in het oog houden, aangezien de elektriciteitsmarkt middenin een paradigmaverschuiving zit die verre van voltooid is en er de komende jaren zeker verdere aanpassingen nodig zullen zijn. Bovendien is er voor het huidige voorstel van de Commissie geen effectbeoordeling opgesteld, wat het nog lastiger maakt de impact van deze hervorming in te schatten. |
| --- | --- |

2.9.

De Commissie moet de gevolgen van de voorgestelde hervorming van de elektriciteitsmarkt nauwlettend in het oog houden, aangezien de elektriciteitsmarkt middenin een paradigmaverschuiving zit die verre van voltooid is en er de komende jaren zeker verdere aanpassingen nodig zullen zijn. Bovendien is er voor het huidige voorstel van de Commissie geen effectbeoordeling opgesteld, wat het nog lastiger maakt de impact van deze hervorming in te schatten.

| 2.10. | In het voorstel voor de hervorming van de elektriciteitsmarkt wordt voorzien in de invoering van peak-shaving-diensten en -producten; bedoeld wordt het vermogen van marktdeelnemers om het elektriciteitsverbruik te verminderen tijdens piekuren, zoals bepaald door de transmissiesysteembeheerder. Volgens artikel 7 bis mogen contracten voor peak-shaving-producten niet meer dan twee dagen vóór de activering ervan worden gesloten en mag de contracttermijn ten hoogste één dag bedragen. Een dergelijke korte periode is wenselijk om misbruik te voorkomen, met name door grote consumenten, maar zou veel consumenten (en onafhankelijke aankoopgroeperingen) ervan kunnen weerhouden deze producten te leveren. Het Comité zou dan ook graag zien dat de Commissie nagaat onder welke voorwaarden de contracttermijn kan worden verlengd. |
| --- | --- |

2.10.

In het voorstel voor de hervorming van de elektriciteitsmarkt wordt voorzien in de invoering van peak-shaving-diensten en -producten; bedoeld wordt het vermogen van marktdeelnemers om het elektriciteitsverbruik te verminderen tijdens piekuren, zoals bepaald door de transmissiesysteembeheerder. Volgens artikel 7 bis mogen contracten voor peak-shaving-producten niet meer dan twee dagen vóór de activering ervan worden gesloten en mag de contracttermijn ten hoogste één dag bedragen. Een dergelijke korte periode is wenselijk om misbruik te voorkomen, met name door grote consumenten, maar zou veel consumenten (en onafhankelijke aankoopgroeperingen) ervan kunnen weerhouden deze producten te leveren. Het Comité zou dan ook graag zien dat de Commissie nagaat onder welke voorwaarden de contracttermijn kan worden verlengd.

| 2.11. | Het Comité kan zich vinden in een aantal van de voorstellen van de Commissie inzake de aanpassing van de elektriciteitsmarkt, maar is van mening dat zij de lat hoger had moeten leggen: de opzet van de markt moet namelijk worden aangepast aan de nieuwe realiteit, die inhoudt dat tegelijk moet worden gestreefd naar duurzaamheid, betaalbaarheid en voorzieningszekerheid. Daarnaast moet worden uitgegaan van hernieuwbare energie en moet, zoals toegezegd door de Commissie, een steeds grotere rol worden weggelegd voor prosumenten en kleine marktdeelnemers, naast de grote producenten (5). Aangezien dit onvoldoende naar voren komt in het Commissievoorstel, wil het Comité hier nog twee andere voorstellen formuleren die in het wetgevingsvoorstel zouden passen. |
| --- | --- |

2.11.

Het Comité kan zich vinden in een aantal van de voorstellen van de Commissie inzake de aanpassing van de elektriciteitsmarkt, maar is van mening dat zij de lat hoger had moeten leggen: de opzet van de markt moet namelijk worden aangepast aan de nieuwe realiteit, die inhoudt dat tegelijk moet worden gestreefd naar duurzaamheid, betaalbaarheid en voorzieningszekerheid. Daarnaast moet worden uitgegaan van hernieuwbare energie en moet, zoals toegezegd door de Commissie, een steeds grotere rol worden weggelegd voor prosumenten en kleine marktdeelnemers, naast de grote producenten (5

| 2.12. | Een dergelijke vernieuwing heeft echter alleen kans van slagen als het systeem van de merit order wordt losgelaten en wordt vervangen door een model waarin de elektriciteitsprijzen gebaseerd zijn op de productiekosten. Ook moet bij de prijsstelling rekening worden gehouden met de gemiddelde kosten. |
| --- | --- |

2.12.

Een dergelijke vernieuwing heeft echter alleen kans van slagen als het systeem van de merit order wordt losgelaten en wordt vervangen door een model waarin de elektriciteitsprijzen gebaseerd zijn op de productiekosten. Ook moet bij de prijsstelling rekening worden gehouden met de gemiddelde kosten.

Een overheidsfaciliteit

Een overheidsfaciliteit

| 2.13. | Sinds 1996 zet de EU zich in voor de liberalisering van de elektriciteitsmarkt, In de context van de hervorming van de elektriciteitsmarkt moet deze liberalisering echter kritisch worden bekeken vanuit het oogpunt van duurzaamheid, betaalbaarheid en voorzieningszekerheid. Er moet rekening worden gehouden met eerdere en toekomstige ontwikkelingen op de elektriciteitsmarkt, met inbegrip van grote veranderingen in productiefaciliteiten met sterk uiteenlopende kostprijzen. Aangezien zulks niet aan de markt kan worden overgelaten, is de overheid bovendien verantwoordelijk voor de verwezenlijking van deze drie doelstellingen op de lange termijn. |
| --- | --- |

2.13.

Sinds 1996 zet de EU zich in voor de liberalisering van de elektriciteitsmarkt, In de context van de hervorming van de elektriciteitsmarkt moet deze liberalisering echter kritisch worden bekeken vanuit het oogpunt van duurzaamheid, betaalbaarheid en voorzieningszekerheid. Er moet rekening worden gehouden met eerdere en toekomstige ontwikkelingen op de elektriciteitsmarkt, met inbegrip van grote veranderingen in productiefaciliteiten met sterk uiteenlopende kostprijzen. Aangezien zulks niet aan de markt kan worden overgelaten, is de overheid bovendien verantwoordelijk voor de verwezenlijking van deze drie doelstellingen op de lange termijn.

| 2.14. | Het EESC is voorstander van een doeltreffende mix van liberalisering en regulering, zodat de voordelen van een geliberaliseerde markt samengaan met de gewenste mate van aansturing door de overheid; op die manier zullen de doelstellingen niet uit het oog worden verloren. |
| --- | --- |

2.14.

Het EESC is voorstander van een doeltreffende mix van liberalisering en regulering, zodat de voordelen van een geliberaliseerde markt samengaan met de gewenste mate van aansturing door de overheid; op die manier zullen de doelstellingen niet uit het oog worden verloren.

| 2.15. | Het EESC heeft er al in zijn advies TEN/771 op gehamerd dat de uitbreiding van de netten moet worden omschreven als een kwestie van zwaarwegend openbaar belang, dat klimaatbescherming moet worden aangemerkt als doelstelling van de regulering en dat in het algemeen plannen voor hernieuwbare energie en voor het elektriciteitsnet beter op elkaar moeten worden afgestemd. Hiervoor zijn concrete voorschriften in de Europese wetgeving dringend noodzakelijk. |
| --- | --- |

2.15.

Het EESC heeft er al in zijn advies TEN/771 op gehamerd dat de uitbreiding van de netten moet worden omschreven als een kwestie van zwaarwegend openbaar belang, dat klimaatbescherming moet worden aangemerkt als doelstelling van de regulering en dat in het algemeen plannen voor hernieuwbare energie en voor het elektriciteitsnet beter op elkaar moeten worden afgestemd. Hiervoor zijn concrete voorschriften in de Europese wetgeving dringend noodzakelijk.

| 2.16. | Het hier door het EESC geschetste model voor de hervormde elektriciteitsmarkt is met andere woorden gebaseerd op het volgende principe: liberalisering waar mogelijk, regulering waar nodig. Het zou gaan om een hybride model, waarbij marktwerking en doelgericht beheer uitmonden in een optimale werking van de markt binnen het kader van de vastgestelde doelstellingen. |
| --- | --- |

2.16.

Het hier door het EESC geschetste model voor de hervormde elektriciteitsmarkt is met andere woorden gebaseerd op het volgende principe: liberalisering waar mogelijk, regulering waar nodig. Het zou gaan om een hybride model, waarbij marktwerking en doelgericht beheer uitmonden in een optimale werking van de markt binnen het kader van de vastgestelde doelstellingen.

| 2.17. | Een dergelijk model, dat ook in het kader van de huidige regelgeving al tot de mogelijkheden behoort, houdt in dat de overheid een “e-faciliteit” opzet die elektriciteit van de producenten koopt en aan de leveranciers van huishoudelijke afnemers, kmo’s, energiegemeenschappen van burgers en grote verbruikers, en indien passend en mogelijk aan andere landen verkoopt; de drie doelstellingen zouden daarbij functioneren als kader voor de besluitvorming. Deze faciliteit zou langetermijncontracten met elektriciteitsproducenten sluiten op basis van aanbestedingen. Het zou hierbij gaan om verschillende soorten contracten, zoals stroomafnameovereenkomsten, contracten ter verrekening van verschillen en kostprijs-pluscontracten. Aangezien contracten ter verrekening van verschillen bedoeld zijn om nieuwe investeringen in stroomopwekking uit hernieuwbare energiebronnen te stimuleren, mogen zij producenten niet beletten hun elektriciteitsproductie te optimaliseren. Voor de veiling van contracten ter verrekening van verschillen moeten een drempelprijs (minimumprijs) en een plafondprijs (maximumprijs) worden bepaald aan de hand van een dynamische benchmark op basis van de genormaliseerde energiekosten van de desbetreffende technologieën (zonne-energie, windenergie, e.a.). De lidstaten moeten daarom worden verplicht minimum- en maximumvergoedingen vast te stellen, zodat energieproducenten ertoe worden aangezet hun productie te optimaliseren. Wat de marginale stroomvoorziening betreft (bv. uit hernieuwbare gassen of batterijen), zouden bijzondere bepalingen van toepassing moeten zijn. |
| --- | --- |

2.17.

Een dergelijk model, dat ook in het kader van de huidige regelgeving al tot de mogelijkheden behoort, houdt in dat de overheid een “e-faciliteit” opzet die elektriciteit van de producenten koopt en aan de leveranciers van huishoudelijke afnemers, kmo’s, energiegemeenschappen van burgers en grote verbruikers, en indien passend en mogelijk aan andere landen verkoopt; de drie doelstellingen zouden daarbij functioneren als kader voor de besluitvorming. Deze faciliteit zou langetermijncontracten met elektriciteitsproducenten sluiten op basis van aanbestedingen. Het zou hierbij gaan om verschillende soorten contracten, zoals stroomafnameovereenkomsten, contracten ter verrekening van verschillen en kostprijs-pluscontracten. Aangezien contracten ter verrekening van verschillen bedoeld zijn om nieuwe investeringen in stroomopwekking uit hernieuwbare energiebronnen te stimuleren, mogen zij producenten niet beletten hun elektriciteitsproductie te optimaliseren. Voor de veiling van contracten ter verrekening van verschillen moeten een drempelprijs (minimumprijs) en een plafondprijs (maximumprijs) worden bepaald aan de hand van een dynamische benchmark op basis van de genormaliseerde energiekosten van de desbetreffende technologieën (zonne-energie, windenergie, e.a.). De lidstaten moeten daarom worden verplicht minimum- en maximumvergoedingen vast te stellen, zodat energieproducenten ertoe worden aangezet hun productie te optimaliseren. Wat de marginale stroomvoorziening betreft (bv. uit hernieuwbare gassen of batterijen), zouden bijzondere bepalingen van toepassing moeten zijn.

| 2.18. | Gezien de beschikbare productiemogelijkheden en rekening houdend met de drie doelstellingen kan de faciliteit contracten sluiten met verschillende soorten productiebedrijven. De door de faciliteit gesloten langetermijncontracten waarborgen zowel een door de staat gegarandeerde aanvaardbare prijs voor eindgebruikers als investeringszekerheid voor de producenten. |
| --- | --- |

2.18.

Gezien de beschikbare productiemogelijkheden en rekening houdend met de drie doelstellingen kan de faciliteit contracten sluiten met verschillende soorten productiebedrijven. De door de faciliteit gesloten langetermijncontracten waarborgen zowel een door de staat gegarandeerde aanvaardbare prijs voor eindgebruikers als investeringszekerheid voor de producenten.

| 2.19. | De faciliteit verkoopt de aangekochte elektriciteit vervolgens aan distributiebedrijven, grote gebruikers en andere marktdeelnemers. Ook in dit geval kunnen verschillende soorten contracten worden gesloten; deelnemers hebben hierbij ook een stem in het kapittel. Om woekerwinsten te vermijden worden maxima voor de verkoopprijs vastgesteld. |
| --- | --- |

2.19.

De faciliteit verkoopt de aangekochte elektriciteit vervolgens aan distributiebedrijven, grote gebruikers en andere marktdeelnemers. Ook in dit geval kunnen verschillende soorten contracten worden gesloten; deelnemers hebben hierbij ook een stem in het kapittel. Om woekerwinsten te vermijden worden maxima voor de verkoopprijs vastgesteld.

Elektriciteitsbank

Elektriciteitsbank

| 2.20. | Bedoeling van de Commissie is de positie van consumenten in de Europese energie-unie te versterken en hen centraal te stellen in het beleid door hun het recht te geven hernieuwbare energie rechtstreeks te delen; het EESC kan zich volledig vinden in deze aanpak. Het is dan ook een goede zaak dat consumenten volgens het voorstel overtollige elektriciteit van zonnepanelen op daken aan hun buren zullen kunnen verkopen. Daarnaast moet de markt zo worden georganiseerd dat consumenten die ook hun eigen elektriciteit opwekken (prosumenten en hernieuwbare-energiegemeenschappen) of andere kleine marktdeelnemers of producenten zo veel mogelijk kunnen profiteren van de elektriciteit die zij zelf opwekken, ook als zij deze aan het net leveren. Een nog nader uit te werken voorbeeld van een andere, rechtvaardigere manier om kleine producenten deze mogelijkheid te bieden is een “elektriciteitsbank”. |
| --- | --- |

2.20.

Bedoeling van de Commissie is de positie van consumenten in de Europese energie-unie te versterken en hen centraal te stellen in het beleid door hun het recht te geven hernieuwbare energie rechtstreeks te delen; het EESC kan zich volledig vinden in deze aanpak. Het is dan ook een goede zaak dat consumenten volgens het voorstel overtollige elektriciteit van zonnepanelen op daken aan hun buren zullen kunnen verkopen. Daarnaast moet de markt zo worden georganiseerd dat consumenten die ook hun eigen elektriciteit opwekken (prosumenten en hernieuwbare-energiegemeenschappen) of andere kleine marktdeelnemers of producenten zo veel mogelijk kunnen profiteren van de elektriciteit die zij zelf opwekken, ook als zij deze aan het net leveren. Een nog nader uit te werken voorbeeld van een andere, rechtvaardigere manier om kleine producenten deze mogelijkheid te bieden is een “elektriciteitsbank”.

| 2.21. | Een en ander zou als volgt in zijn werk kunnen gaan: u hebt zonnepanelen op uw dak die op een zonnige dag meer produceren dan u die dag verbruikt. U levert deze overtollige elektriciteit via het net aan het distributiebedrijf waarmee u een contract hebt. Het bedrijf kan via uw slimme meter aflezen hoeveel elektriciteit u hebt geleverd en schrijft een gedeelte daarvan bij op uw kWh-rekening (laat ons zeggen tussen 70 % en 90 %, afhankelijk van hoeveel u aan het net levert; kleinere leveranciers krijgen een groter aandeel). Dat maar een gedeelte van uw geleverde elektriciteit wordt gecrediteerd heeft drie redenen: ten eerste moeten ook de diensten van het bedrijf worden betaald, ten tweede moet het bedrijf rekening houden met eventuele prijsverschillen tussen het moment waarop u elektriciteit levert en het moment waarop u elektriciteit wilt kopen, en ten derde moeten in het systeem prikkels worden ingebouwd om opslagcapaciteit toe te voegen (ook al gaat het maar om een kleine generator), zodat het hele elektriciteitsnet veerkrachtiger wordt. Een voorbeeld: u hebt 100 kWh geleverd en de bank crediteert vervolgens 80 kWh op uw rekening. Vervolgens moet u elektriciteit kopen van uw leverancier, bijvoorbeeld voor uw eigen huishouden, of u wil uw autobatterij opladen bij een laadstation met een oplaadkaart van uw elektriciteitsleverancier. Stel dat u 200 kWh nodig hebt: de eerste 80 kWh worden van uw rekening afgeschreven en u betaalt er niets voor. Voor de volgende 120 kWh betaalt u de prijs die is vastgelegd in uw contract met het elektriciteitsbedrijf. |
| --- | --- |

2.21.

Een en ander zou als volgt in zijn werk kunnen gaan: u hebt zonnepanelen op uw dak die op een zonnige dag meer produceren dan u die dag verbruikt. U levert deze overtollige elektriciteit via het net aan het distributiebedrijf waarmee u een contract hebt. Het bedrijf kan via uw slimme meter aflezen hoeveel elektriciteit u hebt geleverd en schrijft een gedeelte daarvan bij op uw kWh-rekening (laat ons zeggen tussen 70 % en 90 %, afhankelijk van hoeveel u aan het net levert; kleinere leveranciers krijgen een groter aandeel). Dat maar een gedeelte van uw geleverde elektriciteit wordt gecrediteerd heeft drie redenen: ten eerste moeten ook de diensten van het bedrijf worden betaald, ten tweede moet het bedrijf rekening houden met eventuele prijsverschillen tussen het moment waarop u elektriciteit levert en het moment waarop u elektriciteit wilt kopen, en ten derde moeten in het systeem prikkels worden ingebouwd om opslagcapaciteit toe te voegen (ook al gaat het maar om een kleine generator), zodat het hele elektriciteitsnet veerkrachtiger wordt. Een voorbeeld: u hebt 100 kWh geleverd en de bank crediteert vervolgens 80 kWh op uw rekening. Vervolgens moet u elektriciteit kopen van uw leverancier, bijvoorbeeld voor uw eigen huishouden, of u wil uw autobatterij opladen bij een laadstation met een oplaadkaart van uw elektriciteitsleverancier. Stel dat u 200 kWh nodig hebt: de eerste 80 kWh worden van uw rekening afgeschreven en u betaalt er niets voor. Voor de volgende 120 kWh betaalt u de prijs die is vastgelegd in uw contract met het elektriciteitsbedrijf.

| 2.22. | U betaalt de diensten van de elektriciteitsbank dus niet in euro, maar in kWh. Het spreekt voor zich dat de prijs van de elektriciteit die u van het net afneemt de normale externe kosten omvat, zoals netwerkkosten, toeslagen, heffingen en belastingen. |
| --- | --- |

2.22.

U betaalt de diensten van de elektriciteitsbank dus niet in euro, maar in kWh. Het spreekt voor zich dat de prijs van de elektriciteit die u van het net afneemt de normale externe kosten omvat, zoals netwerkkosten, toeslagen, heffingen en belastingen.

De behoefte aan groen gas, flexibiliteit en voorzieningszekerheid

De behoefte aan groen gas, flexibiliteit en voorzieningszekerheid

| 2.23. | Op dit moment vervangt de EU Russisch gas door vloeibaar aardgas (lng). Dit is echter een kortetermijnoplossing, gezien de gevolgen voor het milieu (bv. van schaliegas uit de VS dat vervolgens naar Europa wordt vervoerd), voor de economie (de molecule is duurder dan bij Russisch gas) en op geopolitiek vlak (de EU dreigt afhankelijk te worden van andere partners, die ondemocratisch zijn en/of de mensenrechten met voeten treden). Twee maatregelen zijn dan ook van cruciaal belang. Ten eerste moeten de marginale kosten van gas dalen. Het gebruik van gasinstallaties zal noodzakelijk blijven als een tussentijds flexibel back-upsysteem. Een snelle omslag naar groen gas, zoals bepaalde vormen van biogas en groene waterstof, is dan ook geboden. In het kader van de hervorming moet ook worden gekeken naar manieren en middelen om dit te verwezenlijken, en er moeten verplichte doelstellingen worden vastgesteld voor piekmomenten. |
| --- | --- |

2.23.

Op dit moment vervangt de EU Russisch gas door vloeibaar aardgas (lng). Dit is echter een kortetermijnoplossing, gezien de gevolgen voor het milieu (bv. van schaliegas uit de VS dat vervolgens naar Europa wordt vervoerd), voor de economie (de molecule is duurder dan bij Russisch gas) en op geopolitiek vlak (de EU dreigt afhankelijk te worden van andere partners, die ondemocratisch zijn en/of de mensenrechten met voeten treden). Twee maatregelen zijn dan ook van cruciaal belang. Ten eerste moeten de marginale kosten van gas dalen. Het gebruik van gasinstallaties zal noodzakelijk blijven als een tussentijds flexibel back-upsysteem. Een snelle omslag naar groen gas, zoals bepaalde vormen van biogas en groene waterstof, is dan ook geboden. In het kader van de hervorming moet ook worden gekeken naar manieren en middelen om dit te verwezenlijken, en er moeten verplichte doelstellingen worden vastgesteld voor piekmomenten.

| 2.24. | Volgens de verschillende scenario’s van de Commissie zal aardgas op korte termijn een belangrijke rol blijven spelen bij de levering van thermische energie aan het productiesysteem van de EU. De productiecapaciteit van biogas moet snel omhoog en de kosten van groene waterstof moeten dalen, zodat aardgas zo snel mogelijk kan worden vervangen. Niet alleen zou het EESC graag zien dat de ontwikkeling van groene gassen in een stroomversnelling wordt gebracht, het verzoekt de Commissie ook om in het pakket waterstof en koolstofarme gassen een verordening voor de opzet van de aardgasmarkt op te nemen. Een geïntegreerde en stabiele interne markt voor aardgas op EU-niveau zou zo de elektrificatie van het energiesysteem versnellen door de Europeanen meer prijsgelijkheid en -zekerheid te bieden en de coördinatie te verbeteren, zodat aardgas zo snel mogelijk kan worden uitgefaseerd. |
| --- | --- |

2.24.

Volgens de verschillende scenario’s van de Commissie zal aardgas op korte termijn een belangrijke rol blijven spelen bij de levering van thermische energie aan het productiesysteem van de EU. De productiecapaciteit van biogas moet snel omhoog en de kosten van groene waterstof moeten dalen, zodat aardgas zo snel mogelijk kan worden vervangen. Niet alleen zou het EESC graag zien dat de ontwikkeling van groene gassen in een stroomversnelling wordt gebracht, het verzoekt de Commissie ook om in het pakket waterstof en koolstofarme gassen een verordening voor de opzet van de aardgasmarkt op te nemen. Een geïntegreerde en stabiele interne markt voor aardgas op EU-niveau zou zo de elektrificatie van het energiesysteem versnellen door de Europeanen meer prijsgelijkheid en -zekerheid te bieden en de coördinatie te verbeteren, zodat aardgas zo snel mogelijk kan worden uitgefaseerd.

| 2.25. | Volgens het door de Europese Commissie geschetste scenario zou hernieuwbare elektriciteit in 2030 ongeveer 70 % van de elektriciteitsproductie in de EU moeten uitmaken. Om een dergelijk hoog niveau van integratie van hernieuwbare-energiesystemen te bereiken en de overgang naar een koolstofvrij systeem te versnellen, moet de kortetermijnmarkt efficiënter worden, de opslagcapaciteit worden versterkt door de toegang tot financiering en vergunningen te vergemakkelijken, en moeten consumenten worden aangemoedigd om zelf opgewekte elektriciteit te gebruiken. Meer opslagcapaciteit en het opwekken van eigen elektriciteit zal echter niet volstaan, en het ziet er niet naar uit dat de kortetermijnmarkt een doeltreffende oplossing zal bieden. Wat we nodig hebben zijn flexibiliteitsmarkten, die idealiter ook de situatie op het net aangeven. Voorts moet bij de hervorming zorgvuldig toezicht worden gehouden op de uitvoering van de nieuwe maatregelen, om elk risico op versnippering te voorkomen. |
| --- | --- |

2.25.

Volgens het door de Europese Commissie geschetste scenario zou hernieuwbare elektriciteit in 2030 ongeveer 70 % van de elektriciteitsproductie in de EU moeten uitmaken. Om een dergelijk hoog niveau van integratie van hernieuwbare-energiesystemen te bereiken en de overgang naar een koolstofvrij systeem te versnellen, moet de kortetermijnmarkt efficiënter worden, de opslagcapaciteit worden versterkt door de toegang tot financiering en vergunningen te vergemakkelijken, en moeten consumenten worden aangemoedigd om zelf opgewekte elektriciteit te gebruiken. Meer opslagcapaciteit en het opwekken van eigen elektriciteit zal echter niet volstaan, en het ziet er niet naar uit dat de kortetermijnmarkt een doeltreffende oplossing zal bieden. Wat we nodig hebben zijn flexibiliteitsmarkten, die idealiter ook de situatie op het net aangeven. Voorts moet bij de hervorming zorgvuldig toezicht worden gehouden op de uitvoering van de nieuwe maatregelen, om elk risico op versnippering te voorkomen.

| 2.26. | Daarbij zou het zinvol zijn een onderscheid te maken tussen de spanningsniveaus. Op hoog- en middenspanningsniveau zijn grootschalige flexibiliteitsopties nodig, zoals ruime opslagfaciliteiten; ook zouden netbeheerders bijvoorbeeld het recht kunnen krijgen — of kunnen worden verplicht — om deze als eigen middelen te integreren. Op laagspanningsniveau is het dan weer zaak om gebruik te maken van diverse kleinschalige flexibiliteitsmogelijkheden die de prosumenten bieden; men denke bv. aan huishoudens met een eigen zonnepanelen, beperkte opslagcapaciteit en een warmtepomp. Digitale platforms die door de netbeheerder of andere marktdeelnemers worden beheerd, kunnen een belangrijk rol spelen bij de verkoop van flexibiliteit als systeemdienst en de integratie ervan in het elektriciteitssysteem. |
| --- | --- |

2.26.

Daarbij zou het zinvol zijn een onderscheid te maken tussen de spanningsniveaus. Op hoog- en middenspanningsniveau zijn grootschalige flexibiliteitsopties nodig, zoals ruime opslagfaciliteiten; ook zouden netbeheerders bijvoorbeeld het recht kunnen krijgen — of kunnen worden verplicht — om deze als eigen middelen te integreren. Op laagspanningsniveau is het dan weer zaak om gebruik te maken van diverse kleinschalige flexibiliteitsmogelijkheden die de prosumenten bieden; men denke bv. aan huishoudens met een eigen zonnepanelen, beperkte opslagcapaciteit en een warmtepomp. Digitale platforms die door de netbeheerder of andere marktdeelnemers worden beheerd, kunnen een belangrijk rol spelen bij de verkoop van flexibiliteit als systeemdienst en de integratie ervan in het elektriciteitssysteem.

| 2.27. | Dynamische tarieven, waaronder dynamische netwerktarieven, kunnen een sterke stimulans zijn voor eindgebruikers om systeemvriendelijk te handelen. Een en ander vereist echter wel een digitale infrastructuur, aangezien de netstatus moet worden weergegeven in de dynamische tarieven. Ook moeten de netwerktarieven aanzetten tot opwekking dicht bij de plaats van verbruik, aangezien dit een manier kan zijn om de uitbreiding van het net binnen de perken te houden. |
| --- | --- |

2.27.

Dynamische tarieven, waaronder dynamische netwerktarieven, kunnen een sterke stimulans zijn voor eindgebruikers om systeemvriendelijk te handelen. Een en ander vereist echter wel een digitale infrastructuur, aangezien de netstatus moet worden weergegeven in de dynamische tarieven. Ook moeten de netwerktarieven aanzetten tot opwekking dicht bij de plaats van verbruik, aangezien dit een manier kan zijn om de uitbreiding van het net binnen de perken te houden.

Energiearmoede

Energiearmoede

| 2.28. | Doel van de hervorming was consumenten te beschermen tegen de volatiliteit van de groothandelsmarkt. Het EESC is dan ook ingenomen met dit voorstel dat de eindgebruiker beschermt (noodleverancier, voorkomen dat kwetsbare consumenten worden afgesloten enz.). Wel merkt het op dat het plafond voor inframarginale winsten niet is verlengd. Het EESC zou graag zien dit mechanisme van kracht blijft totdat de hervorming volledig operationeel is, wat enige tijd kan vergen. De inkomsten moeten naar de meest kwetsbare spelers gaan (zoals mensen die kampen met energiearmoede en kleine en middelgrote ondernemingen), en het moet mogelijk zijn de prijzen te verlagen in het licht van recente ontwikkelingen in de groothandelsprijzen. |
| --- | --- |

2.28.

Doel van de hervorming was consumenten te beschermen tegen de volatiliteit van de groothandelsmarkt. Het EESC is dan ook ingenomen met dit voorstel dat de eindgebruiker beschermt (noodleverancier, voorkomen dat kwetsbare consumenten worden afgesloten enz.). Wel merkt het op dat het plafond voor inframarginale winsten niet is verlengd. Het EESC zou graag zien dit mechanisme van kracht blijft totdat de hervorming volledig operationeel is, wat enige tijd kan vergen. De inkomsten moeten naar de meest kwetsbare spelers gaan (zoals mensen die kampen met energiearmoede en kleine en middelgrote ondernemingen), en het moet mogelijk zijn de prijzen te verlagen in het licht van recente ontwikkelingen in de groothandelsprijzen.

| 2.29. | Om de primaire-energievoorziening betaalbaar te houden moet de nieuwe opzet van de markt gereguleerde prijzen voor het primaire energieverbruik garanderen. De vergoeding van kosten aan energieleveranciers moet gebaseerd zijn op bewijsmateriaal met betrekking tot de kosten. In ruil daarvoor moeten energieleveranciers worden verplicht steeds een bepaald deel van de energie voor de basisvoorziening te leveren. |
| --- | --- |

2.29.

Om de primaire-energievoorziening betaalbaar te houden moet de nieuwe opzet van de markt gereguleerde prijzen voor het primaire energieverbruik garanderen. De vergoeding van kosten aan energieleveranciers moet gebaseerd zijn op bewijsmateriaal met betrekking tot de kosten. In ruil daarvoor moeten energieleveranciers worden verplicht steeds een bepaald deel van de energie voor de basisvoorziening te leveren.

3.   Wijziging van het wetgevingsvoorstel

Wijziging van het wetgevingsvoorstel

3.1.   Verordening (EU) 2019/943 van het Europees Parlement en de Raad (6)

Verordening (EU) 2019/943 van het Europees Parlement en de Raad

6

Wijzigingsvoorstel 1

Wijzigingsvoorstel 1

Nieuwe overweging 21 bis invoegen na overweging 21:

| Door de Europese Commissie voorgestelde tekst | Wijzigingsvoorstel |
| --- | --- |
| | (21 bis) | De EU zet zich al sinds 1996 in voor de liberalisering van de elektriciteitsmarkt, een proces dat van start ging met Richtlijn 96/92/EG van 19 december 1996 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit. In de context van de hervorming van de elektriciteitsmarkt moet deze liberalisering echter worden bekeken vanuit het oogpunt van duurzaamheid, betaalbaarheid en voorzieningszekerheid. Er moet rekening worden gehouden met eerdere en toekomstige ontwikkelingen op de elektriciteitsmarkt, met inbegrip van grote veranderingen in productiefaciliteiten met sterk schommelende kostprijzen. Om deze doelstellingen te bereiken, moeten de lidstaten met een passend regelgevingskader komen. Dit houdt ook in dat niet-discriminerende wettelijke voorschriften voor energiebedrijven worden vastgesteld. Daartoe zou de overheid bijvoorbeeld een “e-faciliteit” kunnen opzetten, die elektriciteit van de producenten koopt en aan de distributeurs en grote verbruikers verkoopt; de drie doelstellingen zouden daarbij functioneren als kader voor de besluitvorming. Deze faciliteit zou langetermijncontracten met elektriciteitsproducenten sluiten op basis van aanbestedingen, zoals stroomafnameovereenkomsten en tweerichtingscontracten ter verrekening van verschillen. Op grond van de huidige wetgeving behoort een dergelijk model al tot de mogelijkheden. |

Door de Europese Commissie voorgestelde tekst

Wijzigingsvoorstel

(21 bis)

(21 bis)

De EU zet zich al sinds 1996 in voor de liberalisering van de elektriciteitsmarkt, een proces dat van start ging met Richtlijn 96/92/EG van 19 december 1996 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit. In de context van de hervorming van de elektriciteitsmarkt moet deze liberalisering echter worden bekeken vanuit het oogpunt van duurzaamheid, betaalbaarheid en voorzieningszekerheid. Er moet rekening worden gehouden met eerdere en toekomstige ontwikkelingen op de elektriciteitsmarkt, met inbegrip van grote veranderingen in productiefaciliteiten met sterk schommelende kostprijzen. Om deze doelstellingen te bereiken, moeten de lidstaten met een passend regelgevingskader komen. Dit houdt ook in dat niet-discriminerende wettelijke voorschriften voor energiebedrijven worden vastgesteld. Daartoe zou de overheid bijvoorbeeld een “e-faciliteit” kunnen opzetten, die elektriciteit van de producenten koopt en aan de distributeurs en grote verbruikers verkoopt; de drie doelstellingen zouden daarbij functioneren als kader voor de besluitvorming. Deze faciliteit zou langetermijncontracten met elektriciteitsproducenten sluiten op basis van aanbestedingen, zoals stroomafnameovereenkomsten en tweerichtingscontracten ter verrekening van verschillen. Op grond van de huidige wetgeving behoort een dergelijk model al tot de mogelijkheden.

De EU zet zich al sinds 1996 in voor de liberalisering van de elektriciteitsmarkt, een proces dat van start ging met Richtlijn 96/92/EG van 19 december 1996 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit. In de context van de hervorming van de elektriciteitsmarkt moet deze liberalisering echter worden bekeken vanuit het oogpunt van duurzaamheid, betaalbaarheid en voorzieningszekerheid. Er moet rekening worden gehouden met eerdere en toekomstige ontwikkelingen op de elektriciteitsmarkt, met inbegrip van grote veranderingen in productiefaciliteiten met sterk schommelende kostprijzen. Om deze doelstellingen te bereiken, moeten de lidstaten met een passend regelgevingskader komen. Dit houdt ook in dat niet-discriminerende wettelijke voorschriften voor energiebedrijven worden vastgesteld. Daartoe zou de overheid bijvoorbeeld een “e-faciliteit” kunnen opzetten, die elektriciteit van de producenten koopt en aan de distributeurs en grote verbruikers verkoopt; de drie doelstellingen zouden daarbij functioneren als kader voor de besluitvorming. Deze faciliteit zou langetermijncontracten met elektriciteitsproducenten sluiten op basis van aanbestedingen, zoals stroomafnameovereenkomsten en tweerichtingscontracten ter verrekening van verschillen. Op grond van de huidige wetgeving behoort een dergelijk model al tot de mogelijkheden.

Motivering

Motivering

Zie punt 2, paragrafen 2.18-2.21

Wijzigingsvoorstel 2

Wijzigingsvoorstel 2

Nieuwe overweging 50 bis invoegen na overweging 50:

| Door de Europese Commissie voorgestelde tekst | Wijzigingsvoorstel |
| --- | --- |
| | (50 bis) | Het recht om elektriciteit te delen is een belangrijke stimulans voor consumenten en andere kleine marktdeelnemers om te investeren in het opwekken van hun eigen elektriciteit. Ook kan het helpen om de markt zo te organiseren dat consumenten die hun eigen elektriciteit opwekken (prosumenten) of andere kleine marktdeelnemers zo veel mogelijk kunnen profiteren van de elektriciteit die zij zelf opwekken, ook als zij deze eerst aan het net leveren. Elektriciteitsbedrijven in verschillende lidstaten hebben al regelingen die dit mogelijk maken. |

Door de Europese Commissie voorgestelde tekst

Wijzigingsvoorstel

(50 bis)

(50 bis)

Het recht om elektriciteit te delen is een belangrijke stimulans voor consumenten en andere kleine marktdeelnemers om te investeren in het opwekken van hun eigen elektriciteit. Ook kan het helpen om de markt zo te organiseren dat consumenten die hun eigen elektriciteit opwekken (prosumenten) of andere kleine marktdeelnemers zo veel mogelijk kunnen profiteren van de elektriciteit die zij zelf opwekken, ook als zij deze eerst aan het net leveren. Elektriciteitsbedrijven in verschillende lidstaten hebben al regelingen die dit mogelijk maken.

Het recht om elektriciteit te delen is een belangrijke stimulans voor consumenten en andere kleine marktdeelnemers om te investeren in het opwekken van hun eigen elektriciteit. Ook kan het helpen om de markt zo te organiseren dat consumenten die hun eigen elektriciteit opwekken (prosumenten) of andere kleine marktdeelnemers zo veel mogelijk kunnen profiteren van de elektriciteit die zij zelf opwekken, ook als zij deze eerst aan het net leveren. Elektriciteitsbedrijven in verschillende lidstaten hebben al regelingen die dit mogelijk maken.

Motivering

Motivering

Zie punt 2, paragrafen 2.22-2.24

Wijzigingsvoorstel 3

Wijzigingsvoorstel 3

Artikel 1 wordt als volgt gewijzigd:

| Door de Europese Commissie voorgestelde tekst | Wijzigingsvoorstel |
| --- | --- |
| | a) | ervoor te zorgen dat energie niet wordt behandeld als doorsnee handelswaar, maar als een cruciale bouwsteen van ons economisch en sociaal systeem. Energievoorziening dient dan ook te worden aangemerkt als dienst van algemeen belang. De belangrijkste taak van de energiesector is een veilige, betaalbare en duurzame energievoorziening te verzekeren. |

Door de Europese Commissie voorgestelde tekst

Wijzigingsvoorstel

a)

a)

ervoor te zorgen dat energie niet wordt behandeld als doorsnee handelswaar, maar als een cruciale bouwsteen van ons economisch en sociaal systeem. Energievoorziening dient dan ook te worden aangemerkt als dienst van algemeen belang. De belangrijkste taak van de energiesector is een veilige, betaalbare en duurzame energievoorziening te verzekeren.

ervoor te zorgen dat energie niet wordt behandeld als doorsnee handelswaar, maar als een cruciale bouwsteen van ons economisch en sociaal systeem. Energievoorziening dient dan ook te worden aangemerkt als dienst van algemeen belang. De belangrijkste taak van de energiesector is een veilige, betaalbare en duurzame energievoorziening te verzekeren.

Motivering

Motivering

Zie punt 2, paragraaf 2.5 e.v.

Wijzigingsvoorstel 4

Wijzigingsvoorstel 4

Artikel 1 wordt als volgt gewijzigd:

| Door de Europese Commissie voorgestelde tekst | Wijzigingsvoorstel |
| --- | --- |
| | b) | een systeem op te zetten waarin de consumentenprijzen voor elektriciteit de werkelijke productiekosten weerspiegelen (plus een passende winstmarge). Dit betekent dat de groothandelsprijs moet overeenkomen met de gemiddelde kosten van alle soorten elektriciteitsproductie en niet met de maximumprijs, zoals nu het geval is. Om een passende vergoeding voor de elektriciteitsproducenten, investeringszekerheid en de uitbreiding van de productie van hernieuwbare energie te waarborgen, zijn technologieafhankelijke prijzen noodzakelijk. |

Door de Europese Commissie voorgestelde tekst

Wijzigingsvoorstel

b)

b)

een systeem op te zetten waarin de consumentenprijzen voor elektriciteit de werkelijke productiekosten weerspiegelen (plus een passende winstmarge). Dit betekent dat de groothandelsprijs moet overeenkomen met de gemiddelde kosten van alle soorten elektriciteitsproductie en niet met de maximumprijs, zoals nu het geval is. Om een passende vergoeding voor de elektriciteitsproducenten, investeringszekerheid en de uitbreiding van de productie van hernieuwbare energie te waarborgen, zijn technologieafhankelijke prijzen noodzakelijk.

een systeem op te zetten waarin de consumentenprijzen voor elektriciteit de werkelijke productiekosten weerspiegelen (plus een passende winstmarge). Dit betekent dat de groothandelsprijs moet overeenkomen met de gemiddelde kosten van alle soorten elektriciteitsproductie en niet met de maximumprijs, zoals nu het geval is. Om een passende vergoeding voor de elektriciteitsproducenten, investeringszekerheid en de uitbreiding van de productie van hernieuwbare energie te waarborgen, zijn technologieafhankelijke prijzen noodzakelijk.

Motivering

Motivering

Zie punt 2, paragraaf 2.13

Wijzigingsvoorstel 5

Wijzigingsvoorstel 5

Artikel 19 ter wordt als volgt gewijzigd:

| Door de Europese Commissie voorgestelde tekst | Wijzigingsvoorstel |
| --- | --- |
| | 3.   [...]









  c) | Voor de “tweerichtingscontracten ter verrekening van verschillen” moeten in elke lidstaat technologiespecifieke maximumprijzen worden vastgesteld. De maximumprijzen zijn gebaseerd op de kosten die gepaard gaan met de exploitatie van een kostenefficiënte, geavanceerde installatie. Deze kosten omvatten ook afschrijvingen en een passend rendement op het eigen en op het vreemd vermogen voor de investering. |

Door de Europese Commissie voorgestelde tekst

Wijzigingsvoorstel

3.   [...]

c)

Voor de “tweerichtingscontracten ter verrekening van verschillen” moeten in elke lidstaat technologiespecifieke maximumprijzen worden vastgesteld. De maximumprijzen zijn gebaseerd op de kosten die gepaard gaan met de exploitatie van een kostenefficiënte, geavanceerde installatie. Deze kosten omvatten ook afschrijvingen en een passend rendement op het eigen en op het vreemd vermogen voor de investering.

Motivering

Motivering

Zie punt 2, paragraaf 2.19

Wijzigingsvoorstel 6

Wijzigingsvoorstel 6

Artikel 7 bis, lid 2, onder c), wordt als volgt gewijzigd:

| Door de Europese Commissie voorgestelde tekst | Wijzigingsvoorstel |
| --- | --- |
| c) | de aankoop van het peak-shaving-product vindt plaats door middel van een concurrerende biedprocedure, waarbij de selectie gebaseerd is op de laagste kosten van het voldoen aan vooraf vastgestelde technische en milieucriteria; |

Door de Europese Commissie voorgestelde tekst

Wijzigingsvoorstel

c)

de aankoop van het peak-shaving-product vindt plaats door middel van een concurrerende biedprocedure, waarbij de selectie gebaseerd is op de laagste kosten van het voldoen aan vooraf vastgestelde technische en milieucriteria;

| c) | de aankoop van het peak-shaving-product vindt plaats door middel van een concurrerende biedprocedure, waarbij de selectie gebaseerd is op de laagste kosten van het voldoen aan vooraf vastgestelde technische en milieucriteria; concurrerende biedingen kunnen zowel op vaste als op variabele prijzen gebaseerd zijn; |
| --- | --- |

c)

de aankoop van het peak-shaving-product vindt plaats door middel van een concurrerende biedprocedure, waarbij de selectie gebaseerd is op de laagste kosten van het voldoen aan vooraf vastgestelde technische en milieucriteria; concurrerende biedingen kunnen zowel op vaste als op variabele prijzen gebaseerd zijn;

concurrerende biedingen kunnen zowel op vaste als op variabele prijzen gebaseerd zijn;

Motivering

Motivering

Zie punt 2, paragraaf 2.11

Wijzigingsvoorstel 7

Wijzigingsvoorstel 7

Artikel 19 ter, lid 3, wordt als volgt gewijzigd:

| Door de Europese Commissie voorgestelde tekst | Wijzigingsvoorstel |
| --- | --- |
| | c) | De lidstaten stellen minimum- en maximumvergoedingen voor tweerichtingscontracten ter verrekening van verschillen vast die de technologiespecifieke werkelijke productiekosten moeten weerspiegelen, zodat elektriciteitsproducenten worden aangemoedigd hun productie te optimaliseren. De uitoefenprijs van tweerichtingscontracten wordt bepaald door de lidstaten, rekening houdend met de genormaliseerde energiekosten van de specifieke geavanceerde technologie waarop het contract betrekking heeft. Deze kosten omvatten ook afschrijvingen en een passend rendement op het eigen en op het vreemd vermogen voor de investering. |

Door de Europese Commissie voorgestelde tekst

Wijzigingsvoorstel

c)

c)

De lidstaten stellen minimum- en maximumvergoedingen voor tweerichtingscontracten ter verrekening van verschillen vast die de technologiespecifieke werkelijke productiekosten moeten weerspiegelen, zodat elektriciteitsproducenten worden aangemoedigd hun productie te optimaliseren. De uitoefenprijs van tweerichtingscontracten wordt bepaald door de lidstaten, rekening houdend met de genormaliseerde energiekosten van de specifieke geavanceerde technologie waarop het contract betrekking heeft. Deze kosten omvatten ook afschrijvingen en een passend rendement op het eigen en op het vreemd vermogen voor de investering.

De lidstaten stellen minimum- en maximumvergoedingen voor tweerichtingscontracten ter verrekening van verschillen vast die de technologiespecifieke werkelijke productiekosten moeten weerspiegelen, zodat elektriciteitsproducenten worden aangemoedigd hun productie te optimaliseren. De uitoefenprijs van tweerichtingscontracten wordt bepaald door de lidstaten, rekening houdend met de genormaliseerde energiekosten van de specifieke geavanceerde technologie waarop het contract betrekking heeft. Deze kosten omvatten ook afschrijvingen en een passend rendement op het eigen en op het vreemd vermogen voor de investering.

Motivering

Motivering

Zie punt 2, paragraaf 2.19

3.2.   Richtlijn (EU) 2019/944 van het Europees Parlement en de Raad (7)

Richtlijn (EU) 2019/944 van het Europees Parlement en de Raad

7

Wijzigingsvoorstel 8

Wijzigingsvoorstel 8

Artikel 4 wordt als volgt gewijzigd:

| Door de Europese Commissie voorgestelde tekst | Wijzigingsvoorstel |
| --- | --- |
| De lidstaten zien erop toe dat alle afnemers vrij zijn om elektriciteit te kopen bij de leverancier van hun keuze. De lidstaten zien erop toe dat alle afnemers vrij zijn om op hetzelfde moment over meer dan één elektriciteitsleveringscontract te beschikken, en dat afnemers daarom recht hebben op meer dan één meet- en factureringspunt voor het centrale aansluitpunt voor hun terrein. | De lidstaten zien erop toe dat
  de consumentenprijzen voor elektriciteit de werkelijke productiekosten weerspiegelen (plus een passende winstmarge) en dat
  alle afnemers vrij zijn om elektriciteit te kopen bij de leverancier van hun keuze. De lidstaten zien erop toe dat alle afnemers vrij zijn om op hetzelfde moment over meer dan één elektriciteitsleveringscontract te beschikken, en dat afnemers daarom recht hebben op meer dan één meet- en factureringspunt voor het centrale aansluitpunt voor hun terrein. |

Door de Europese Commissie voorgestelde tekst

Wijzigingsvoorstel

De lidstaten zien erop toe dat alle afnemers vrij zijn om elektriciteit te kopen bij de leverancier van hun keuze. De lidstaten zien erop toe dat alle afnemers vrij zijn om op hetzelfde moment over meer dan één elektriciteitsleveringscontract te beschikken, en dat afnemers daarom recht hebben op meer dan één meet- en factureringspunt voor het centrale aansluitpunt voor hun terrein.

De lidstaten zien erop toe dat
  de consumentenprijzen voor elektriciteit de werkelijke productiekosten weerspiegelen (plus een passende winstmarge) en dat
  alle afnemers vrij zijn om elektriciteit te kopen bij de leverancier van hun keuze. De lidstaten zien erop toe dat alle afnemers vrij zijn om op hetzelfde moment over meer dan één elektriciteitsleveringscontract te beschikken, en dat afnemers daarom recht hebben op meer dan één meet- en factureringspunt voor het centrale aansluitpunt voor hun terrein.

de consumentenprijzen voor elektriciteit de werkelijke productiekosten weerspiegelen (plus een passende winstmarge) en dat

Motivering

Motivering

Zie punt 2, paragraaf 2.9

Wijzigingsvoorstel 9

Wijzigingsvoorstel 9

Artikel 4 [b], lid 1, wordt als volgt gewijzigd:

| Door de Europese Commissie voorgestelde tekst | Wijzigingsvoorstel |
| --- | --- |
| De lidstaten zorgen ervoor dat het nationale regelgevingskader leveranciers in staat stelt contracten met een vaste looptijd en een vaste prijs en contracten op basis van een dynamische elektriciteitsprijs aan te bieden. De lidstaten zorgen ervoor dat eindafnemers bij wie een slimme meter is geïnstalleerd, kunnen verzoeken om een contract op basis van een dynamische elektriciteitsprijs, en dat alle eindafnemers kunnen verzoeken om een elektriciteitsprijscontract
  met een vaste looptijd van ten minste één jaar en een vaste prijs
  , met ten minste één leverancier en met elke leverancier die meer dan 200 000 eindafnemers heeft. | De lidstaten zorgen ervoor dat het nationale regelgevingskader leveranciers in staat stelt contracten met een vaste looptijd en een vaste prijs en contracten op basis van een dynamische elektriciteitsprijs aan te bieden. De lidstaten zorgen ervoor dat eindafnemers bij wie een slimme meter is geïnstalleerd, kunnen verzoeken om een contract op basis van een dynamische elektriciteitsprijs, en dat alle eindafnemers kunnen verzoeken om een elektriciteitsprijscontract
  met een betaalbare vaste prijs en een vaste looptijd van ten minste één jaar
  , met ten minste één leverancier en met elke leverancier die meer dan 200 000 eindafnemers heeft.”. |

Door de Europese Commissie voorgestelde tekst

Wijzigingsvoorstel

De lidstaten zorgen ervoor dat het nationale regelgevingskader leveranciers in staat stelt contracten met een vaste looptijd en een vaste prijs en contracten op basis van een dynamische elektriciteitsprijs aan te bieden. De lidstaten zorgen ervoor dat eindafnemers bij wie een slimme meter is geïnstalleerd, kunnen verzoeken om een contract op basis van een dynamische elektriciteitsprijs, en dat alle eindafnemers kunnen verzoeken om een elektriciteitsprijscontract
  met een vaste looptijd van ten minste één jaar en een vaste prijs
  , met ten minste één leverancier en met elke leverancier die meer dan 200 000 eindafnemers heeft.

met een vaste looptijd van ten minste één jaar en een vaste prijs

De lidstaten zorgen ervoor dat het nationale regelgevingskader leveranciers in staat stelt contracten met een vaste looptijd en een vaste prijs en contracten op basis van een dynamische elektriciteitsprijs aan te bieden. De lidstaten zorgen ervoor dat eindafnemers bij wie een slimme meter is geïnstalleerd, kunnen verzoeken om een contract op basis van een dynamische elektriciteitsprijs, en dat alle eindafnemers kunnen verzoeken om een elektriciteitsprijscontract
  met een betaalbare vaste prijs en een vaste looptijd van ten minste één jaar
  , met ten minste één leverancier en met elke leverancier die meer dan 200 000 eindafnemers heeft.”.

met een betaalbare vaste prijs en een vaste looptijd van ten minste één jaar

Motivering

Motivering

Zie punt 2, paragraaf 2.9

Wijzigingsvoorstel 10

Wijzigingsvoorstel 10

Artikel 27 bis, lid 1, wordt als volgt gewijzigd:

| Door de Europese Commissie voorgestelde tekst | Wijzigingsvoorstel |
| --- | --- |
| De lidstaten wijzen, ten minste voor huishoudelijke afnemers, noodleveranciers aan. Noodleveranciers worden aangewezen volgens een eerlijke, open, transparante en niet-discriminerende procedure. | De lidstaten wijzen, ten minste voor huishoudelijke afnemers, noodleveranciers aan. Noodleveranciers worden aangewezen volgens een eerlijke, open, transparante en niet-discriminerende procedure.
  Alle energieleveranciers moeten kunnen optreden als noodleverancier, in overeenstemming met hun marktaandeel. |

Door de Europese Commissie voorgestelde tekst

Wijzigingsvoorstel

De lidstaten wijzen, ten minste voor huishoudelijke afnemers, noodleveranciers aan. Noodleveranciers worden aangewezen volgens een eerlijke, open, transparante en niet-discriminerende procedure.

De lidstaten wijzen, ten minste voor huishoudelijke afnemers, noodleveranciers aan. Noodleveranciers worden aangewezen volgens een eerlijke, open, transparante en niet-discriminerende procedure.
  Alle energieleveranciers moeten kunnen optreden als noodleverancier, in overeenstemming met hun marktaandeel.

Alle energieleveranciers moeten kunnen optreden als noodleverancier, in overeenstemming met hun marktaandeel.

Motivering

Motivering

Het is niet meer dan rechtvaardig dat elke energieleverancier kan worden aangewezen als noodleverancier.

Wijzigingsvoorstel 11

Wijzigingsvoorstel 11

Artikel 27 bis, lid 2, wordt als volgt gewijzigd:

| Door de Europese Commissie voorgestelde tekst | Wijzigingsvoorstel |
| --- | --- |
| Eindafnemers die aan noodleveranciers worden overgedragen, verliezen hun rechten als afnemer — in het bijzonder de in de artikelen 4, 10, 11, 12, 14, 18 en 26 vastgestelde rechten — niet. | Eindafnemers die aan noodleveranciers worden overgedragen, verliezen hun rechten als afnemer — in het bijzonder de in de artikelen 4, 10, 11, 12, 14, 18 en 26 vastgestelde rechten — niet.


  De contractuele voorwaarden voor noodleveranciers mogen niet discriminerend zijn en mogen geen afschrikkend effect hebben. De contractuele voorwaarden moeten de werkelijke productiekosten weerspiegelen (plus een passende winstmarge). |

Door de Europese Commissie voorgestelde tekst

Wijzigingsvoorstel

Eindafnemers die aan noodleveranciers worden overgedragen, verliezen hun rechten als afnemer — in het bijzonder de in de artikelen 4, 10, 11, 12, 14, 18 en 26 vastgestelde rechten — niet.

Eindafnemers die aan noodleveranciers worden overgedragen, verliezen hun rechten als afnemer — in het bijzonder de in de artikelen 4, 10, 11, 12, 14, 18 en 26 vastgestelde rechten — niet.

De contractuele voorwaarden voor noodleveranciers mogen niet discriminerend zijn en mogen geen afschrikkend effect hebben. De contractuele voorwaarden moeten de werkelijke productiekosten weerspiegelen (plus een passende winstmarge).

De contractuele voorwaarden voor noodleveranciers mogen niet discriminerend zijn en mogen geen afschrikkend effect hebben. De contractuele voorwaarden moeten de werkelijke productiekosten weerspiegelen (plus een passende winstmarge).

Motivering

Motivering

Dit is noodzakelijk om ervoor te zorgen dat klanten op gelijke voet worden behandeld.

Wijzigingsvoorstel 12

Wijzigingsvoorstel 12

Artikel 66 bis wordt als volgt gewijzigd:

De artikelen 1-4 worden vervangen door de volgende tekst:

| Door de Europese Commissie voorgestelde tekst | Wijzigingsvoorstel |
| --- | --- |
| 1.
     
  De Commissie kan bij besluit een regionale of Uniebrede elektriciteitsprijscrisis afkondigen indien aan de volgende voorwaarden is voldaan:










  a) | zeer hoge prijzen op de groothandelsmarkten voor elektriciteit — ten minste tweeënhalf maal zo hoog als de gemiddelde prijs van de voorgaande vijf jaar — die naar verwachting minstens zes maanden zullen aanhouden; |

Door de Europese Commissie voorgestelde tekst

Wijzigingsvoorstel

1.
     
  De Commissie kan bij besluit een regionale of Uniebrede elektriciteitsprijscrisis afkondigen indien aan de volgende voorwaarden is voldaan:

a)

zeer hoge prijzen op de groothandelsmarkten voor elektriciteit — ten minste tweeënhalf maal zo hoog als de gemiddelde prijs van de voorgaande vijf jaar — die naar verwachting minstens zes maanden zullen aanhouden;

| b) | een sterke stijging van de detailhandelsprijzen voor elektriciteit van ten minste 70 %, die naar verwachting minstens zes maanden zal aanhouden, en |
| --- | --- |

b)

een sterke stijging van de detailhandelsprijzen voor elektriciteit van ten minste 70 %, die naar verwachting minstens zes maanden zal aanhouden, en

| c) | de stijging van de elektriciteitsprijzen heeft negatieve gevolgen voor de economie als geheel. |
| --- | --- |

c)

de stijging van de elektriciteitsprijzen heeft negatieve gevolgen voor de economie als geheel.

1.
     
  Indien aan de volgende voorwaarden is voldaan:

| | zeer hoge prijzen op de groothandelsmarkten voor elektriciteit: een gemiddelde prijs van ten minste 100 euro per megawattuur gedurende twee opeenvolgende maanden. |
| --- | --- |

zeer hoge prijzen op de groothandelsmarkten voor elektriciteit: een gemiddelde prijs van ten minste 100 euro per megawattuur gedurende twee opeenvolgende maanden.

2.
     
  De Commissie specificeert in haar besluit waarbij een elektriciteitsprijscrisis op regionaal of Unieniveau wordt afgekondigd, de geldigheidsduur van dat besluit, die maximaal één jaar bedraagt.

2.
     
  De lidstaten kunnen tijdens de in lid 1 genoemde duur bij wijze van uitzondering en tijdelijk een prijs voor de levering van elektriciteit vaststellen die onder de kostprijs ligt, mits aan de volgende voorwaarden is voldaan:

| a) | de voor huishoudens vastgestelde prijs geldt slechts voor maximaal 80 % van het mediane verbruik van huishoudens en blijft huishoudens stimuleren om hun vraag te verminderen; |
| --- | --- |

a)

de voor huishoudens vastgestelde prijs geldt slechts voor maximaal 80 % van het mediane verbruik van huishoudens en blijft huishoudens stimuleren om hun vraag te verminderen;

| b) | de prijs mag niet meer dan 10 cent per kilowattuur bedragen; |
| --- | --- |

b)

de prijs mag niet meer dan 10 cent per kilowattuur bedragen;

| c) | er is geen sprake van discriminatie tussen leveranciers; |
| --- | --- |

c)

er is geen sprake van discriminatie tussen leveranciers;

| d) | indien leveranciers kunnen aantonen dat zij onder de kostprijs leveren, krijgen zij daarvoor een vergoeding; |
| --- | --- |

d)

indien leveranciers kunnen aantonen dat zij onder de kostprijs leveren, krijgen zij daarvoor een vergoeding;

| e) | alle leveranciers kunnen op voet van gelijkheid voor de levering van elektriciteit een prijs aanbieden die lager ligt dan de kostprijs. |
| --- | --- |

e)

alle leveranciers kunnen op voet van gelijkheid voor de levering van elektriciteit een prijs aanbieden die lager ligt dan de kostprijs.

3.
     
  Wanneer de Commissie krachtens lid 1 een besluit heeft vastgesteld, kunnen de lidstaten voor de geldigheidsduur van dat besluit gericht overheidsingrijpen in de prijsstelling voor de levering van elektriciteit aan kleine en middelgrote ondernemingen toepassen. Dergelijk overheidsingrijpen:

| a) | blijft beperkt tot 70 % van het verbruik van de begunstigde in dezelfde periode van het voorgaande jaar en blijft de begunstigde stimuleren om zijn vraag te verminderen; |
| --- | --- |

a)

blijft beperkt tot 70 % van het verbruik van de begunstigde in dezelfde periode van het voorgaande jaar en blijft de begunstigde stimuleren om zijn vraag te verminderen;

| b) | voldoet aan de voorwaarden van artikel 5, leden 4 en 7; |
| --- | --- |

b)

voldoet aan de voorwaarden van artikel 5, leden 4 en 7;

| c) | voldoet in voorkomend geval aan de voorwaarden van lid 4. |
| --- | --- |

c)

voldoet in voorkomend geval aan de voorwaarden van lid 4.

4.
     
  Wanneer de Commissie krachtens lid 1 een besluit heeft vastgesteld, kunnen de lidstaten voor de geldigheidsduur van dat besluit, in afwijking van artikel 5, lid 7, punt c), wanneer zij uit hoofde van artikel 5, lid 6, of lid 3, van dit artikel gericht overheidsingrijpen in de prijsstelling voor de levering van elektriciteit toepast, bij wijze van uitzondering tijdelijk een prijs voor de levering van elektriciteit vaststellen die onder de kostprijs ligt, mits aan de volgende voorwaarden wordt voldaan:

| a) | de voor huishoudens vastgestelde prijs geldt slechts voor maximaal 80 % van het mediane verbruik van huishoudens en blijft huishoudens stimuleren om hun vraag te verminderen; |
| --- | --- |

a)

de voor huishoudens vastgestelde prijs geldt slechts voor maximaal 80 % van het mediane verbruik van huishoudens en blijft huishoudens stimuleren om hun vraag te verminderen;

| b) | er is geen sprake van discriminatie tussen leveranciers; |
| --- | --- |

b)

er is geen sprake van discriminatie tussen leveranciers;

| c) | leveranciers worden vergoed voor leveringen onder de kostprijs, en |
| --- | --- |

c)

leveranciers worden vergoed voor leveringen onder de kostprijs, en

| d) | alle leveranciers kunnen op voet van gelijkheid voor de levering van elektriciteit een prijs aanbieden die lager ligt dan de kostprijs. |
| --- | --- |

d)

alle leveranciers kunnen op voet van gelijkheid voor de levering van elektriciteit een prijs aanbieden die lager ligt dan de kostprijs.

3.
     
  De in lid 2, punt d) bedoelde vergoeding moet worden gefinancierd uit het plafond op marktinkomsten uit elektriciteitsopwekking met inframarginale technologieën.

Motivering

Motivering

De huidige energieprijzen maken duidelijk dat wanneer verschillende marktverstoringen samenvallen, er maatregelen nodig zijn om de basisenergievoorziening voor particuliere huishoudens, maar ook voor bedrijven, te waarborgen. Het door de Commissie in artikel 66 bis voorgestelde mechanisme is echter ingewikkeld en ondoeltreffend, terwijl cofinanciering volledig is uitgesloten.

Wij stellen een eenvoudig maar doeltreffend mechanisme voor naar het voorbeeld van het Oostenrijkse “Stromkostenzuschussgesetz”. Dit mechanisme zou automatisch in werking kunnen treden en gefinancierd moeten worden door het afromen van uitzonderlijke winsten.

| — | De elektriciteitsprijs voor de aankoop van de basisenergievoorziening mag niet hoger liggen dan 10 cent netto per kWh. |
| --- | --- |

—

De elektriciteitsprijs voor de aankoop van de basisenergievoorziening mag niet hoger liggen dan 10 cent netto per kWh.

| — | Indien de gemiddelde elektriciteitsprijs gedurende twee opeenvolgende maanden meer dan 100 euro/MWh bedraagt, hebben leveranciers die elektriciteit moeten aanbieden tegen een prijs die lager ligt dan hun werkelijke inkoopkosten, recht op een vergoeding voor hun differentiële kosten. |
| --- | --- |

—

Indien de gemiddelde elektriciteitsprijs gedurende twee opeenvolgende maanden meer dan 100 euro/MWh bedraagt, hebben leveranciers die elektriciteit moeten aanbieden tegen een prijs die lager ligt dan hun werkelijke inkoopkosten, recht op een vergoeding voor hun differentiële kosten.

| — | De energieleveranciers moeten bewijsmateriaal met betrekking tot de kosten kunnen voorleggen. |
| --- | --- |

—

De energieleveranciers moeten bewijsmateriaal met betrekking tot de kosten kunnen voorleggen.

| — | Deze “rem” op de prijs wordt gefinancierd door het afromen van buitensporige inkomsten uit inframarginale opwekking. |
| --- | --- |

—

Deze “rem” op de prijs wordt gefinancierd door het afromen van buitensporige inkomsten uit inframarginale opwekking.

Brussel, 14 juni 2023.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Oliver RÖPKE

---

(1)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over overheidsinvesteringen in energie-infrastructuur als onderdeel van de oplossing van klimaatproblemen (initiatiefadvies) (PB C 486 van 21.12.2022, blz. 67) en Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Kortetermijnmaatregelen op de energiemarkt en verbeteringen op lange termijn in de opzet van de elektriciteitsmarkt — Een gedragslijn (COM(2022) 236 final) (PB C 75 van 28.2.2023, blz. 185).

1

(2)  https://www.eca.europa.eu/Lists/ECADocuments/INSR23_03/INSR_Energy_Union_NL.pdf

2

(3)  Merit order: de volgorde van elektriciteitscentrales op basis van het niveau van hun marginale kosten, te beginnen met de laagste marginale kosten en eindigend met de hoogste marginale kosten. Centrales met hogere marginale kosten worden dus toegevoegd tot aan de vraag is voldaan. De volgorde luidt: hernieuwbare energie, kernenergie, kolen, olie en gas. Binnen de opzet van de huidige elektriciteitsmarkt bepaalt de laatste elektriciteitscentrale van de merit order (meestal gas) de prijs met haar marginale kosten.

3

(4)  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/nl/IP_23_1591

4

(5)  Een kleine marktdeelnemer is bijvoorbeeld een gemeente, energiecoöperatie of regio die elektriciteit opwekt door middel van wind en/of zon en die een deel van die elektriciteit aan het net levert in plaats van alles rechtstreeks te gebruiken.

5

(6)  Verordening (EU) 2019/943 van het Europees Parlement en de Raad van 5 juni 2019 betreffende de interne markt voor elektriciteit (PB L 158 van 14.6.2019, blz. 54).

6

(7)  Richtlijn (EU) 2019/944 van het Europees Parlement en de Raad van 5 juni 2019 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit en tot wijziging van Richtlijn 2012/27/EU (PB L 158 van 14.6.2019, blz. 125).

7

---

BIJLAGE

Voordelen van een centrale e-faciliteit van de overheid

Image 1

| — | Koopt tegen verschillende prijzen afhankelijk van de leveringsbron






  — | Geeft marktdeelnemers de mogelijkheid om in te schrijven op aanbestedingen en biedt zekerheid op de markt |
| --- | --- | --- |

—

Koopt tegen verschillende prijzen afhankelijk van de leveringsbron

—

Geeft marktdeelnemers de mogelijkheid om in te schrijven op aanbestedingen en biedt zekerheid op de markt

| — | Verkoopt tegen een vaste prijs op lange termijn






  — | Goed voor de markt en goed voor de consument |
| --- | --- | --- |

—

Verkoopt tegen een vaste prijs op lange termijn

—

Goed voor de markt en goed voor de consument

| — | Zorgt voor voorzieningszekerheid op basis van een passende energiemix






  — | Houdt rekening met internationale brandstofbevoorrading en geeft sturing |
| --- | --- | --- |

—

Zorgt voor voorzieningszekerheid op basis van een passende energiemix

—

Houdt rekening met internationale brandstofbevoorrading en geeft sturing

| — | Zorgt ervoor dat kan worden voldaan aan de vraag naar energie die naar verwachting zal verdubbelen of verdrievoudigen (elektrificatie) |
| --- | --- |

—

Zorgt ervoor dat kan worden voldaan aan de vraag naar energie die naar verwachting zal verdubbelen of verdrievoudigen (elektrificatie)

| — | Kan nieuwe technologieën financieren, invoeren en beheren in het kader van de (toekomstige) ontwikkelingen op weg naar duurzaamheid |
| --- | --- |

—

Kan nieuwe technologieën financieren, invoeren en beheren in het kader van de (toekomstige) ontwikkelingen op weg naar duurzaamheid

| — | Zorgt ervoor dat de overheid aan het roer blijft staan en waarborgt marktvrijheid. |
| --- | --- |

—

Zorgt ervoor dat de overheid aan het roer blijft staan en waarborgt marktvrijheid.

---

| 18.8.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 293/127 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 293/127

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s over de Europese waterstofbank

(COM(2023) 156 final)

(2023/C 293/18)

| Rapporteur: | Thomas KATTNIG |
| --- | --- |

Rapporteur:

Thomas KATTNIG

Thomas KATTNIG

| Raadpleging | Europese Commissie, 2.5.2023 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 16.5.2023 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.6.2023 |
| Zitting nr. | 579 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 162/0/2 |

Raadpleging

Europese Commissie, 2.5.2023

Rechtsgrond

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

16.5.2023

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.6.2023

Zitting nr.

579

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

162/0/2

1.   Conclusies en aanbevelingen

Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met het idee van de Europese Commissie om een Europese waterstofbank (EHB) op te richten. In het licht van de gedetailleerde opmerkingen en aanbevelingen uit het EESC-advies over de Europese waterstofstrategie zou het EESC vanuit het oogpunt van economisch, milieu- en sociaal beleid graag zien dat de Commissie bij de opzet en implementatie van de Europese waterstofbank de onderstaande punten nader uitwerkt of in aanmerking neemt. |
| --- | --- |

1.1.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met het idee van de Europese Commissie om een Europese waterstofbank (EHB) op te richten. In het licht van de gedetailleerde opmerkingen en aanbevelingen uit het EESC-advies over de Europese waterstofstrategie zou het EESC vanuit het oogpunt van economisch, milieu- en sociaal beleid graag zien dat de Commissie bij de opzet en implementatie van de Europese waterstofbank de onderstaande punten nader uitwerkt of in aanmerking neemt.

| 1.2. | Het EESC benadrukt dat fossiele brandstoffen niet met EU-fondsen moeten worden gesubsidieerd. Daarom moet het “niet-schadenbeginsel” ook worden toegepast op fondsen die met de Europese waterstofbank verband houden: waterstof (H2) mag alleen met EU-middelen worden gefinancierd als de gebruikte elektriciteit afkomstig is van bronnen die verenigbaar zijn met de taxonomieverordening en die geacht worden een aanzienlijke bijdrage te leveren aan het koolstofvrij maken van de economie. |
| --- | --- |

1.2.

Het EESC benadrukt dat fossiele brandstoffen niet met EU-fondsen moeten worden gesubsidieerd. Daarom moet het “niet-schadenbeginsel” ook worden toegepast op fondsen die met de Europese waterstofbank verband houden: waterstof (H2

| 1.3. | Financiering uit hoofde van de Europese waterstofbank moet prioritair zijn gericht op de productie van groene H2 en moet verenigbaar zijn met de EU-regels inzake waterstof. Om de vraag en de beschikbaarheid in moeilijk te elektrificeren sectoren (met name de staalsector) zo goed mogelijk te beheren, zou de Europese waterstofbank als instrument voor vraagbeheersing moeten dienen. Daarnaast zou een mechanisme voor gemeenschappelijke aankoop in moeilijk te elektrificeren sectoren intra-Europese prijsconcurrentie, met name in de startfase, moeten helpen voorkomen. |
| --- | --- |

1.3.

Financiering uit hoofde van de Europese waterstofbank moet prioritair zijn gericht op de productie van groene H2

| 1.4. | Het EESC is erop tegen dat (niet van hernieuwbare bronnen afkomstige) energie uit de Europese elektriciteitsnetten wordt gebruikt voor energie-intensieve elektrolyseprocessen, zodat de totale vraag naar energie toeneemt. Het EESC vindt dat het gebruik van H2 moet worden bevorderd in combinatie met de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen en dat waterstof alleen moet worden gebruikt wanneer directe elektrificatie niet mogelijk is. |
| --- | --- |

1.4.

Het EESC is erop tegen dat (niet van hernieuwbare bronnen afkomstige) energie uit de Europese elektriciteitsnetten wordt gebruikt voor energie-intensieve elektrolyseprocessen, zodat de totale vraag naar energie toeneemt. Het EESC vindt dat het gebruik van H2

| 1.5. | In tijden van meerdere crises is het van essentieel belang dat de mogelijkheden voor het scheppen van banen in sectoren in ontwikkeling optimaal worden nagegaan. Het EESC verzoekt de Commissie daarom te analyseren welke vaardigheden van werknemers in industrieën met afnemende activiteit van pas zouden kunnen komen voor nieuwe banen in de H2-sector. |
| --- | --- |

1.5.

In tijden van meerdere crises is het van essentieel belang dat de mogelijkheden voor het scheppen van banen in sectoren in ontwikkeling optimaal worden nagegaan. Het EESC verzoekt de Commissie daarom te analyseren welke vaardigheden van werknemers in industrieën met afnemende activiteit van pas zouden kunnen komen voor nieuwe banen in de H2

| 1.6. | Volgens het REPowerEU-plan moet er tegen 2030 in de EU 10 miljoen ton groene H2 worden geproduceerd. Het gaat er nu vooral om dat de ontwikkeling en uitbreiding van de Europese productiecapaciteit wordt versneld om op energiegebied onafhankelijk te worden en te voorkomen dat er nieuwe strategische afhankelijkheden ontstaan. |
| --- | --- |

1.6.

Volgens het REPowerEU-plan moet er tegen 2030 in de EU 10 miljoen ton groene H2

| 1.7. | Bij het opstellen van de richtsnoeren voor de toewijzing van middelen uit de Europese waterstofbank moet volgens het EESC niet uitsluitend worden gekeken naar de kosteneffectiviteit van de te steunen projecten, maar dienen ook andere kwaliteitscriteria, waaronder normen inzake ecologische en sociale duurzaamheid, te worden meegenomen. |
| --- | --- |

1.7.

Bij het opstellen van de richtsnoeren voor de toewijzing van middelen uit de Europese waterstofbank moet volgens het EESC niet uitsluitend worden gekeken naar de kosteneffectiviteit van de te steunen projecten, maar dienen ook andere kwaliteitscriteria, waaronder normen inzake ecologische en sociale duurzaamheid, te worden meegenomen.

| 1.8. | Het EESC is van mening dat het bestaande EU-systeem voor de handel in emissierechten (EU-ETS) verder moet worden versterkt. Daarbij moet ook worden gedacht aan doeltreffende beschermingsmaatregelen ten aanzien van importen (mechanisme voor correctie aan de grens). Een voorspelbare en minder volatiele prijsontwikkeling kan van pas komen om voor de absoluut noodzakelijke investeringen in groene H2 investeringszekerheid te creëren. Het zou tot de topprioriteiten van de Commissie moeten behoren om investeringszekerheid in het kader van het EU-ETS te waarborgen, subsidies voor aardgas af te schaffen, en te zorgen voor de ondersteuning van onderzoek, technologie en innovatie voor technologieën om groene H2 te produceren en te distribueren. |
| --- | --- |

1.8.

Het EESC is van mening dat het bestaande EU-systeem voor de handel in emissierechten (EU-ETS) verder moet worden versterkt. Daarbij moet ook worden gedacht aan doeltreffende beschermingsmaatregelen ten aanzien van importen (mechanisme voor correctie aan de grens). Een voorspelbare en minder volatiele prijsontwikkeling kan van pas komen om voor de absoluut noodzakelijke investeringen in groene H2

2

| 1.9. | Het EESC wijst er met nadruk op dat het gebruik van H2 aan hoge technische veiligheidseisen moet voldoen, met name voor operationele installaties, dat er voorwaarden moeten worden gesteld en dat dit gebruik in de gaten moet worden gehouden om risico’s in kaart te brengen en te beperken. |
| --- | --- |

1.9.

Het EESC wijst er met nadruk op dat het gebruik van H2

| 1.10. | Het EESC betreurt dat er onvoldoende is nagedacht over de uitvoering van de strategie in de verschillende sectoren en dringt erop aan dat de burgers — op bedrijfs- en politiek niveau — meer bij dit transformatieproces worden betrokken. Verder verzoekt het EESC de Commissie na te gaan welke gevolgen de ontwikkeling van groene H2 heeft voor de energiekosten van huishoudens. |
| --- | --- |

1.10.

Het EESC betreurt dat er onvoldoende is nagedacht over de uitvoering van de strategie in de verschillende sectoren en dringt erop aan dat de burgers — op bedrijfs- en politiek niveau — meer bij dit transformatieproces worden betrokken. Verder verzoekt het EESC de Commissie na te gaan welke gevolgen de ontwikkeling van groene H2

| 1.11. | Het EESC beveelt de Commissie aan de overgangsperiodes voor de industrie te verduidelijken aan de hand van sectorspecifieke behoeften op basis van emissiereductietrajecten en -doelstellingen. De staal-, cement- en chemische industrie en onderdelen van de vervoerssector moeten bij de omschakeling van hun energiesystemen en productiemethoden de nodige steun krijgen, want anders zullen deze CO2-emissie-intensieve industrieën de verandering wellicht niet overleven. |
| --- | --- |

1.11.

Het EESC beveelt de Commissie aan de overgangsperiodes voor de industrie te verduidelijken aan de hand van sectorspecifieke behoeften op basis van emissiereductietrajecten en -doelstellingen. De staal-, cement- en chemische industrie en onderdelen van de vervoerssector moeten bij de omschakeling van hun energiesystemen en productiemethoden de nodige steun krijgen, want anders zullen deze CO2

| 1.12. | Het EESC vindt dat de Europese waterstofbank in coördinatie met de lidstaten en hun overheden en met andere EU-financieringsinstrumenten en -instellingen moet waarborgen dat de verstrekking van middelen zodanig wordt gecoördineerd dat zij maximaal voordeel opleveren en dat overfinanciering wordt voorkomen. |
| --- | --- |

1.12.

Het EESC vindt dat de Europese waterstofbank in coördinatie met de lidstaten en hun overheden en met andere EU-financieringsinstrumenten en -instellingen moet waarborgen dat de verstrekking van middelen zodanig wordt gecoördineerd dat zij maximaal voordeel opleveren en dat overfinanciering wordt voorkomen.

| 1.13. | De Europese waterstofbank zou ook bepalingen moeten bevatten over gangbare lonen, personeelsontwikkeling en leer-werktrajecten, vergelijkbaar met de bepalingen in de Amerikaanse Inflation Reduction Act (IRA). |
| --- | --- |

1.13.

De Europese waterstofbank zou ook bepalingen moeten bevatten over gangbare lonen, personeelsontwikkeling en leer-werktrajecten, vergelijkbaar met de bepalingen in de Amerikaanse Inflation Reduction Act (IRA).

| 1.14. | Het EESC onderschrijft het idee achter de EHB dat er prikkels moeten worden gecreëerd voor de ontwikkeling van een H2-markt. De geplande aanscherping van de regels in de richting van ontvlechting van de eigendom van verticaal geïntegreerde bedrijven zou veel gemeentelijke projecten een stok in het wiel steken. Dit zou het gebruik van H2 belemmeren en een snel einde maken aan lokaal geïntegreerde projecten van gemeentelijke nutsbedrijven. |
| --- | --- |

1.14.

Het EESC onderschrijft het idee achter de EHB dat er prikkels moeten worden gecreëerd voor de ontwikkeling van een H2

2

| 1.15. | Wat de financieringsprogramma’s in het kader van de EHB betreft, zouden overheids- en gemeentelijke bedrijven niet mogen worden benadeeld ten opzichte van bedrijven die op de markt zijn gericht. |
| --- | --- |

1.15.

Wat de financieringsprogramma’s in het kader van de EHB betreft, zouden overheids- en gemeentelijke bedrijven niet mogen worden benadeeld ten opzichte van bedrijven die op de markt zijn gericht.

| 1.16. | Het EESC is van mening dat de Europese energietransitie alleen kan slagen als de wereldhandel in grondstoffen, en met name energie, ook gebaseerd is op de beginselen van ecologische en sociale duurzaamheid en de bevordering van hernieuwbare energiebronnen. |
| --- | --- |

1.16.

Het EESC is van mening dat de Europese energietransitie alleen kan slagen als de wereldhandel in grondstoffen, en met name energie, ook gebaseerd is op de beginselen van ecologische en sociale duurzaamheid en de bevordering van hernieuwbare energiebronnen.

2.   Achtergrond

Achtergrond

| 2.1. | De mededeling over de Europese waterstofbank (1) bevat algemene ideeën over de opzet van de Europese waterstofbank als een financieel instrument om de invoer en productie van groene H2 in de EU op gang te brengen en te bevorderen, alsmede over publieke en private financiering en de ontwikkeling van een markt en een waardeketen voor groene H2. De Europese waterstofbank is dus geen bank. De Europese waterstofbank is gebaseerd op vier pijlers die eind 2023 operationeel zouden moeten zijn. Het idee is dat de Europese waterstofbank het kostenverschil tussen groene waterstof en fossiele brandstoffen voor vroege projecten zal dekken door middel van een veilingsysteem en het betalen van een vaste premie per kg geproduceerde waterstof gedurende ten hoogste tien jaar. Er is een systeem gepland om te zorgen voor transparantie en coördinatie met betrekking tot de beschikbaarheid van H2, met inbegrip van regelingen of overeenkomsten met derde landen om H2 te verwerven. |
| --- | --- |

2.1.

De mededeling over de Europese waterstofbank (1

2

2

2

2

| 2.2. | In de mededeling ontbreekt een duidelijk verband tussen het H2-beleid van de EU en de strategische aanpak van open autonomie en het industrie- en mededingingsbeleid van de EU. Er wordt maar beperkt ingegaan op het gebruik van middelen uit het innovatiefonds, de geplande herverdeling van middelen en de verwachte verhouding tussen openbare en particuliere investeringen. Evenmin zijn er prioriteiten vastgesteld voor de productie, het gebruik en de distributie van groene H2. |
| --- | --- |

2.2.

In de mededeling ontbreekt een duidelijk verband tussen het H2

2

| 2.3. | Met een budget van drie miljard euro moet de Europese waterstofbank helpen een H2-markt te ontwikkelen, de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen te verminderen en de uitstoot van broeikasgassen tegen 2040 tot netto nul te reduceren. De investeringen die nodig zijn voor de ontwikkeling van de H2-productie worden geraamd op 335 tot 471 miljard euro (2), wat betekent dat het leeuwendeel van de benodigde financiering afkomstig zal moeten zijn van de lidstaten en particuliere bronnen, zelfs wanneer andere beschikbare EU-fondsen in aanmerking worden genomen. |
| --- | --- |

2.3.

Met een budget van drie miljard euro moet de Europese waterstofbank helpen een H2

2

2

| 2.4. | In dit verband benadrukt de Commissie dat groene H2 een sleutelrol moet spelen bij de totstandbrenging van een slim, beter geïntegreerd, geoptimaliseerd, veilig en onafhankelijk energiesysteem. Groene H2 en de desbetreffende waardeketen kunnen een belangrijke rol spelen om schommelingen in de stromen hernieuwbare energie op te vangen en om sectoren die moeilijk of onmogelijk te elektrificeren zijn gericht van energie te voorzien. |
| --- | --- |

2.4.

In dit verband benadrukt de Commissie dat groene H2

2

| 2.5. | H2 kan op verschillende manieren worden geproduceerd, maar is vaak niet klimaatvriendelijk, groen of klimaatneutraal. Cruciaal is welke energiebron daarbij wordt gebruikt. Zo is er “bruine” H2, die wordt geproduceerd door de vergassing van steenkool, “grijze” H2, die gemaakt wordt met fossiele energie, en “rode” H2, geproduceerd op basis van kernenergie. De productie van “blauwe” H2 genereert grote hoeveelheden methaan (het resulterende koolstofdioxide wordt afgevangen en opgeslagen). Zonder uitzondering is echter alleen “groene” H2, die geproduceerd wordt door gebruik te maken van overtollige energie uit hernieuwbare energiebronnen (wind-, water- of zonne-energie) (3), groen. In dit verband wijst het EESC op zijn advies TEN/718 (4), waarin het toejuicht dat de Commissie de definitie van schone H2 heeft verduidelijkt. Verder merkt het EESC evenwel op dat de strategie op de korte en de middellange termijn openblijft voor andere vormen van koolstofarme H2, geproduceerd aan de hand van fossiele brandstoffen met koolstofafvang en -opslag (CCS), een technologie die nog in ontwikkeling is. Momenteel kan groene H2 slechts 1 % van de mondiale energiebehoefte dekken. Het is een zeer zeldzame, schaarse en dus strategische hulpbron. |
| --- | --- |

2.5.

H2

2

2

2

2

2

3

4

2

2

2

| 2.6. | In het voorstel voor een REPowerEU-plan riep de Commissie ertoe op de ontwikkeling van H2-technologie vanaf de zomer van 2023 te versnellen, zodat de infrastructuur voor de productie, de invoer en het vervoer van 20 miljoen ton H2 in 2030 klaar is (5). |
| --- | --- |

2.6.

In het voorstel voor een REPowerEU-plan riep de Commissie ertoe op de ontwikkeling van H2

2

5

| 2.7. | Het InvestEU-programma heeft tot doel publieke en particuliere investeringen in klimaatvriendelijke technologieën, waaronder H2-aandrijvingstechnologieën, te ondersteunen. In het industrieel plan voor de Green Deal wordt voorgesteld de InvestEU-procedures te vereenvoudigen en aan de huidige behoeften aan te passen. Het innovatiefonds is bedoeld ter ondersteuning van innovatieve technologieën en oplossingen die helpen om energie-intensieve industrieën koolstofvrij te maken en het gebruik van hernieuwbare energie en energieopslag uit te breiden. Volgens het industrieel plan voor de Green Deal zal hiervoor in dit decennium 40 miljard euro worden uitgetrokken. In het kader van de Europese waterstofbank zal drie miljard euro beschikbaar worden gesteld om de ontwikkeling van de H2-markt in de EU kracht bij te zetten. Het leeuwendeel van de noodzakelijke investeringen zal dan ook van de lidstaten en particuliere investeerders moeten komen. |
| --- | --- |

2.7.

Het InvestEU-programma heeft tot doel publieke en particuliere investeringen in klimaatvriendelijke technologieën, waaronder H2

2

| 2.8. | Volgens ramingen van Hydrogen Europe zal de H2-productie in de EU ongeveer één miljoen nieuwe banen opleveren, waaronder ca. 150 000 hooggekwalificeerde banen. |
| --- | --- |

2.8.

Volgens ramingen van Hydrogen Europe zal de H2

3.   Algemene opmerkingen

Algemene opmerkingen

Groene waterstof zonder uitzondering ondersteunen

Groene waterstof zonder uitzondering ondersteunen

| 3.1. | Het EESC benadrukt dat fossiele brandstoffen niet met EU-fondsen moeten worden gesubsidieerd. Het “niet-schadenbeginsel”, dat in de EU-taxonomie expliciet wordt genoemd, moet derhalve ook gelden voor fondsen die verband houden met de Europese waterstofbank. Het EESC onderstreept dat H2-elektrolyse alleen met EU-middelen mag worden gefinancierd als de hiertoe gebruikte elektriciteit (6) afkomstig is van een bron die verenigbaar is met de taxonomieverordening en die geacht wordt een aanzienlijke bijdrage te leveren aan het koolstofvrij maken van de economie. In dit verband moet in het kader van de Europese waterstofbank de prioriteit uitgaan naar groene H2, als enige optie die verenigbaar is met het streven naar klimaatneutraliteit (7). |
| --- | --- |

3.1.

Het EESC benadrukt dat fossiele brandstoffen niet met EU-fondsen moeten worden gesubsidieerd. Het “niet-schadenbeginsel”, dat in de EU-taxonomie expliciet wordt genoemd, moet derhalve ook gelden voor fondsen die verband houden met de Europese waterstofbank. Het EESC onderstreept dat H2

6

2

7

| 3.2. | Op lange termijn zou alleen de productie van groene H2 financiële steun mogen krijgen. Het EESC beveelt aan dat de eerste door de Commissie voor het najaar van 2023 aangekondigde veiling ter ondersteuning van de productie van groene H2 wordt beperkt tot de zogenaamde moeilijk te elektrificeren sectoren. |
| --- | --- |

3.2.

Op lange termijn zou alleen de productie van groene H2

2

| 3.3. | Tegelijkertijd erkent het EESC dat het gebruik van “blauwe” H2 noodzakelijk zal zijn zolang groene H2 niet in voldoende mate en tegen een aanvaardbare prijs beschikbaar is. Om de vraag te beheren, moet de Europese waterstofbank dienen als een vraagbundelingsinstrument dat inzicht geeft in de vraag naar en de beschikbaarheid van H2 in moeilijk te elektrificeren sectoren en dat deze vraag bundelt om de leveringsprijs zo laag mogelijk te houden. Dit betekent dat de waterstofbank op vergelijkbare wijze zal functioneren als het EU-Energieplatform, zoals in de Commissiemededeling over de waterstofbank wordt voorgesteld. |
| --- | --- |

3.3.

Tegelijkertijd erkent het EESC dat het gebruik van “blauwe” H2

2

2

| 3.4. | Het EESC onderschrijft het standpunt uit deze mededeling dat een mechanisme voor gezamenlijke aankoop van H2 in moeilijk te elektrificeren sectoren kan helpen om concurrentie binnen Europa te vermijden en in plaats daarvan gezamenlijke aankoop te bevorderen. Deze gezamenlijke aankoop zou kunnen helpen om de eerste functionerende waardeketens voor invoer in de EU op te bouwen. De Europese waterstofbank is belast met zowel de financiering als de coördinatie en moet dus op uiteenlopende gebieden over heel wat vakkennis beschikken. |
| --- | --- |

3.4.

Het EESC onderschrijft het standpunt uit deze mededeling dat een mechanisme voor gezamenlijke aankoop van H2

| 3.5. | Het EESC is erop tegen dat (niet van hernieuwbare bronnen afkomstige) energie uit de Europese elektriciteitsnetten wordt gebruikt voor energie-intensieve elektrolyseprocessen, zodat de totale vraag naar energie toeneemt. In plaats daarvan zijn er duidelijke en transparante regels nodig op grond waarvan er ter uitbreiding van de productie van groene H2 uitsluitend overtollige elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen mag worden gebruikt. Het EESC vindt dat het gebruik van H2 moet worden bevorderd in combinatie met de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen en dat waterstof alleen moet worden gebruikt wanneer directe elektrificatie niet mogelijk is. |
| --- | --- |

3.5.

Het EESC is erop tegen dat (niet van hernieuwbare bronnen afkomstige) energie uit de Europese elektriciteitsnetten wordt gebruikt voor energie-intensieve elektrolyseprocessen, zodat de totale vraag naar energie toeneemt. In plaats daarvan zijn er duidelijke en transparante regels nodig op grond waarvan er ter uitbreiding van de productie van groene H2

2

| 3.6. | Zoals uiteengezet in de Hydrogen roadmap Europe (8) is groene H2 niet geschikt voor grootschalig, dagelijks gebruik door de eindgebruiker, met name op het gebied van particulier vervoer en verwarmingssystemen. |
| --- | --- |

3.6.

Zoals uiteengezet in de Hydrogen roadmap Europe (8

2

| 3.7. | Bij het opstellen van de richtsnoeren voor de toewijzing van middelen uit de Europese waterstofbank moet volgens het EESC niet uitsluitend worden gekeken naar de kosteneffectiviteit van de te steunen projecten. Veeleer moeten energiezekerheid, milieuduurzaamheid, bevordering en behoud van hoogwaardige banen en de urgentie van de investeringsbehoeften essentiële criteria zijn. Daarnaast moet het verplicht worden om het concurrentievermogen te waarborgen, sociale en milieucriteria vast te stellen en hernieuwbare energie te verbreiden in de toeleveringslanden. |
| --- | --- |

3.7.

Bij het opstellen van de richtsnoeren voor de toewijzing van middelen uit de Europese waterstofbank moet volgens het EESC niet uitsluitend worden gekeken naar de kosteneffectiviteit van de te steunen projecten. Veeleer moeten energiezekerheid, milieuduurzaamheid, bevordering en behoud van hoogwaardige banen en de urgentie van de investeringsbehoeften essentiële criteria zijn. Daarnaast moet het verplicht worden om het concurrentievermogen te waarborgen, sociale en milieucriteria vast te stellen en hernieuwbare energie te verbreiden in de toeleveringslanden.

| 3.8. | Het EESC is van mening dat het bestaande EU-ETS verder moet worden versterkt. Daarbij moet ook worden gedacht aan doeltreffende beschermingsmaatregelen ten aanzien van importen (mechanisme voor correctie aan de grens). Een voorspelbare en weinig volatiele prijsontwikkeling kan van pas komen om voor de vereiste investeringen in groene H2 investeringszekerheid te creëren. Het zou tot de topprioriteiten van de Commissie moeten behoren om volumes doeltreffend te beheren, investeringszekerheid in het kader van het EU-ETS te waarborgen, subsidies voor aardgas af te schaffen, en te zorgen voor de financiering van onderzoek, technologie en innovatie voor technologieën om groene H2 te produceren en te distribueren. |
| --- | --- |

3.8.

Het EESC is van mening dat het bestaande EU-ETS verder moet worden versterkt. Daarbij moet ook worden gedacht aan doeltreffende beschermingsmaatregelen ten aanzien van importen (mechanisme voor correctie aan de grens). Een voorspelbare en weinig volatiele prijsontwikkeling kan van pas komen om voor de vereiste investeringen in groene H2

2

| 3.9. | Het EESC beklemtoont dat de ontwikkeling van een sector- en toepassingsspecifieke H2-economie in Europa maatschappelijk draagvlak en participatie van ondernemers, werknemers en consumenten vereist. Het betreurt dat er onvoldoende is nagedacht over de uitvoering van de strategie in de verschillende sectoren en dringt erop aan dat de burgers — op bedrijfs- en politiek niveau — meer bij dit transformatieproces worden betrokken. Verder verzoekt het EESC de Commissie na te gaan welke gevolgen de ontwikkeling van groene H2 heeft voor de energiekosten van huishoudens. |
| --- | --- |

3.9.

Het EESC beklemtoont dat de ontwikkeling van een sector- en toepassingsspecifieke H2

2

| 3.10. | Met de goedkeuring van het belangrijke project van gemeenschappelijk Europees belang “Hy2Tech” heeft de Commissie de weg al vrijgemaakt voor investeringen in groene H2-technologie en de ontwikkeling van infrastructuur. Het EESC pleit voor samenhang tussen steunmaatregelen voor de Europese waterstofbank en bestaande initiatieven, steunprogramma’s en IPCEI-projecten. |
| --- | --- |

3.10.

Met de goedkeuring van het belangrijke project van gemeenschappelijk Europees belang “Hy2Tech” heeft de Commissie de weg al vrijgemaakt voor investeringen in groene H2

Vermindering van strategische afhankelijkheden

Vermindering van strategische afhankelijkheden

| 3.11. | Volgens het REPowerEU-plan moet er tegen 2030 in de EU 10 miljoen ton groene H2 worden geproduceerd. Het gaat er nu vooral om dat de ontwikkeling en uitbreiding van de Europese productiecapaciteit wordt versneld om op energiegebied onafhankelijk te worden en te voorkomen dat er nieuwe strategische afhankelijkheden ontstaan. Tegen deze achtergrond is het ook zaak om voorzieningsbronnen en leveringscontracten te diversifiëren en om bij de invoer van H2 rekening te houden met de waarden waar Europa voor staat. De geografische realiteit (bijvoorbeeld de productie- en exportmogelijkheden en -capaciteit van een land) en het streven van de EU naar strategische autonomie moeten bij dit proces in aanmerking worden genomen. Een verbintenis tot ecologische, sociale en economische duurzaamheid moet deel uitmaken van overeenkomsten met derde landen. |
| --- | --- |

3.11.

Volgens het REPowerEU-plan moet er tegen 2030 in de EU 10 miljoen ton groene H2

2

| 3.12. | Verder is het EESC van mening dat akkoorden over de invoer van groene H2 alleen mogen worden gesloten als de toegevoegde waarde ook ten goede komt aan nationale producenten in de toeleveringslanden en als de uit derde landen ingevoerde H2 alleen wordt geproduceerd door gebruik te maken van overtollige elektriciteit uit hernieuwbare energie. Dit komt de nettonultransitie van de economie in de EU en in derde landen ten goede. |
| --- | --- |

3.12.

Verder is het EESC van mening dat akkoorden over de invoer van groene H2

2

| 3.13. | Het EESC is van mening dat de Europese energietransitie alleen kan slagen als de wereldhandel in grondstoffen, en met name energie, ook gebaseerd is op de beginselen van ecologische en sociale duurzaamheid en de bevordering van hernieuwbare energiebronnen. Het energie- en industriebeleid van de EU mag de landen in het Mondiale Zuiden niet hinderen bij hun eigen rechtvaardige transitie en mag hen evenmin beletten om hun eigen capaciteit in de H2-sector op te bouwen. Strategisch energie-extractivisme is schadelijk voor de mondiale energietransitie en dus ook voor de Europese energietransitie op lange termijn. In plaats daarvan zijn nieuwe benaderingen nodig om internationale klimaat- en energiesamenwerkingsovereenkomsten te sluiten. |
| --- | --- |

3.13.

Het EESC is van mening dat de Europese energietransitie alleen kan slagen als de wereldhandel in grondstoffen, en met name energie, ook gebaseerd is op de beginselen van ecologische en sociale duurzaamheid en de bevordering van hernieuwbare energiebronnen. Het energie- en industriebeleid van de EU mag de landen in het Mondiale Zuiden niet hinderen bij hun eigen rechtvaardige transitie en mag hen evenmin beletten om hun eigen capaciteit in de H2

Financiering en institutionele uitvoering

Financiering en institutionele uitvoering

| 3.14. | Het EESC vindt dat de Europese waterstofbank in coördinatie met de lidstaten en met andere EU-financieringsinstrumenten en -instellingen moet waarborgen dat de verstrekking van middelen zodanig wordt gecoördineerd dat zij maximaal voordeel opleveren en dat overfinanciering wordt voorkomen. Voor het welslagen van de Europese waterstofbank is het tegelijkertijd zaak om bureaucratische belemmeringen voor de toegang tot middelen zo veel mogelijk te beperken, vooral in het licht van de eenvoud van de Amerikaanse IRA. Het EESC wijst erop dat er voor investeerders een aantrekkelijk en veilig klimaat moet worden geschapen om te voorkomen dat ze naar elders vertrekken, aangespoord door gunstige langetermijnvoorwaarden zoals die van de Amerikaanse IRA. |
| --- | --- |

3.14.

Het EESC vindt dat de Europese waterstofbank in coördinatie met de lidstaten en met andere EU-financieringsinstrumenten en -instellingen moet waarborgen dat de verstrekking van middelen zodanig wordt gecoördineerd dat zij maximaal voordeel opleveren en dat overfinanciering wordt voorkomen. Voor het welslagen van de Europese waterstofbank is het tegelijkertijd zaak om bureaucratische belemmeringen voor de toegang tot middelen zo veel mogelijk te beperken, vooral in het licht van de eenvoud van de Amerikaanse IRA. Het EESC wijst erop dat er voor investeerders een aantrekkelijk en veilig klimaat moet worden geschapen om te voorkomen dat ze naar elders vertrekken, aangespoord door gunstige langetermijnvoorwaarden zoals die van de Amerikaanse IRA.

| 3.15. | Om ervoor te zorgen dat een grotere, meer diverse groep geschoolde werknemers toegang krijgt tot goede banen en dat werknemers over de vaardigheden beschikken die nodig zijn om de doelstellingen inzake schone energie te verwezenlijken, zou de Europese waterstofbank ook bepalingen moeten bevatten over gangbare lonen, personeelsontwikkeling en leer-werktrajecten, vergelijkbaar met de bepalingen in de IRA. |
| --- | --- |

3.15.

Om ervoor te zorgen dat een grotere, meer diverse groep geschoolde werknemers toegang krijgt tot goede banen en dat werknemers over de vaardigheden beschikken die nodig zijn om de doelstellingen inzake schone energie te verwezenlijken, zou de Europese waterstofbank ook bepalingen moeten bevatten over gangbare lonen, personeelsontwikkeling en leer-werktrajecten, vergelijkbaar met de bepalingen in de IRA.

| 3.16. | Naast overheidsinvesteringen zullen er ook omvangrijke particuliere investeringen nodig zijn. In dit licht is het zaak om de multiplicatoreffecten van de particuliere investeringen vooraf te ramen op basis van een nauwkeurige ex-postbeoordeling van de multiplicatoreffecten van recente programma’s (InvestEU, IPCEI’s enz.). |
| --- | --- |

3.16.

Naast overheidsinvesteringen zullen er ook omvangrijke particuliere investeringen nodig zijn. In dit licht is het zaak om de multiplicatoreffecten van de particuliere investeringen vooraf te ramen op basis van een nauwkeurige ex-postbeoordeling van de multiplicatoreffecten van recente programma’s (InvestEU, IPCEI’s enz.).

| 3.17. | Het EESC vindt dat er voor de ontwikkeling van een H2-markt prikkels moeten worden gecreëerd, zoals de ontwikkeling van slimme netwerken, infrastructuur, opslagcapaciteit en rechtskaders. De geplande aanscherping, vanaf 2031, van de regels in de richting van de ontvlechting van de eigendom van verticaal geïntegreerde bedrijven — vaak gemeentelijke nutsbedrijven — die actief kunnen zijn op het gebied van H2-productie of netwerkexploitatie, zou veel gemeentelijke projecten een stok in het wiel steken. Dit zou het gebruik van H2 belemmeren en een snel einde maken aan lokaal geïntegreerde projecten van gemeentelijke nutsbedrijven. |
| --- | --- |

3.17.

Het EESC vindt dat er voor de ontwikkeling van een H2

2

2

| 3.18. | Wat de financieringsprogramma’s in het kader van de EHB betreft, zouden overheids- en gemeentelijke bedrijven niet mogen worden benadeeld ten opzichte van bedrijven die op de markt zijn gericht. |
| --- | --- |

3.18.

Wat de financieringsprogramma’s in het kader van de EHB betreft, zouden overheids- en gemeentelijke bedrijven niet mogen worden benadeeld ten opzichte van bedrijven die op de markt zijn gericht.

Sociale dimensie

Sociale dimensie

| 3.19. | In tijden van meerdere crises zijn investeringen in toekomstbestendige banen essentieel. Het EESC benadrukt dan ook het belang van een goede opleiding voor werknemers en de noodzaak om de energiesector aantrekkelijker te maken voor jonge Europeanen. Met dit doel voor ogen zou de EU kenniscentra kunnen oprichten waar mensen worden opgeleid voor functies die in verband met groene H2 nodig zijn. In dit verband moet wel worden gezorgd voor samenhang met de Net-Zero Industry Academies (opleidingsinstellingen voor een nettonulindustrie) die de Commissie in het industrieel plan voor de Green Deal heeft voorgesteld. Deze opleidingsinstellingen moeten ook bijscholings- en omscholingsprogramma’s ontwikkelen voor strategische energie- en productiesectoren, zoals de sector groene H2. Voorts moet de Commissie in nauwe samenwerking met de lidstaten gestandaardiseerde accreditatieprocedures creëren, voor wederzijdse erkenning van kwalificaties zorgen en richtsnoeren opstellen voor onderwijs en opleiding op dit gebied. |
| --- | --- |

3.19.

In tijden van meerdere crises zijn investeringen in toekomstbestendige banen essentieel. Het EESC benadrukt dan ook het belang van een goede opleiding voor werknemers en de noodzaak om de energiesector aantrekkelijker te maken voor jonge Europeanen. Met dit doel voor ogen zou de EU kenniscentra kunnen oprichten waar mensen worden opgeleid voor functies die in verband met groene H2

2

| 3.20. | Naast deze sectorale en bedrijfsspecifieke bij- en omscholingsprogramma’s is het ook zaak dat er in de samenleving bredere aandacht wordt besteed aan beroepsopleiding en verdere scholing. In het hele onderwijsstelsel moet meer worden gedaan om de rechtvaardige transitie bekender te maken en om de nodige vaardigheden aan te reiken. |
| --- | --- |

3.20.

Naast deze sectorale en bedrijfsspecifieke bij- en omscholingsprogramma’s is het ook zaak dat er in de samenleving bredere aandacht wordt besteed aan beroepsopleiding en verdere scholing. In het hele onderwijsstelsel moet meer worden gedaan om de rechtvaardige transitie bekender te maken en om de nodige vaardigheden aan te reiken.

| 3.21. | Om het scheppen van banen door de toepassing van groene H2-technologie te bevorderen, moet steun worden verleend aan het midden- en kleinbedrijf, dat bijna twee derde van het aantal arbeidsplaatsen in de Europese particuliere sector vertegenwoordigt, de financiële sector buiten beschouwing gelaten (9). Het EESC verzoekt de Commissie om bij de opzet van de Europese waterstofbank bijzondere aandacht aan de ondersteuning van kleine en middelgrote ondernemingen te schenken. |
| --- | --- |

3.21.

Om het scheppen van banen door de toepassing van groene H2

9

| 3.22. | Om de EU concurrerender en weerbaarder te maken is het ook zaak dat de EU de controle over haar eigen activa en industrieën behoudt en dat industriële dumping uit andere delen van de wereld wordt aangepakt. |
| --- | --- |

3.22.

Om de EU concurrerender en weerbaarder te maken is het ook zaak dat de EU de controle over haar eigen activa en industrieën behoudt en dat industriële dumping uit andere delen van de wereld wordt aangepakt.

Veiligheidseisen

Veiligheidseisen

| 3.23. | Het EESC wijst er met nadruk op dat het gebruik van H2 aan hoge technische veiligheidseisen moet voldoen, met name voor operationele installaties, dat er voorwaarden moeten worden gesteld en dat dit gebruik in de gaten moet worden gehouden om risico’s in kaart te brengen en te beperken. |
| --- | --- |

3.23.

Het EESC wijst er met nadruk op dat het gebruik van H2

Brussel, 14 juni 2023.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Oliver RÖPKE

---

(1)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX%3A52023DC0156&qid=1681748954929

1

(2)  Werkdocument van de diensten van de Europese Commissie SWD(2022) 230, blz. 28.

2

(3)  
  Wasserstoff-Farbenlehre (hydrogen colour system) | SOLARIFY.

3

Wasserstoff-Farbenlehre

(4)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een waterstofstrategie voor een klimaatneutraal Europa (COM(2020) 301 final) (PB C 123 van 9.4.2021, blz. 30).

4

(5)  COM(2022) 230 final, blz. 7 en SWD(2022) 230 final, blz. 26.

5

(6)  Bijvoorbeeld als exploitanten van een elektrolysebedrijf aantonen dat zij de elektriciteit voor elektrolyse rechtstreeks van een recent gebouwde duurzame-energiecentrale ontvangen, of een stroomleveringscontract hebben dat alleen wordt geactiveerd wanneer de groothandelsprijzen negatief zijn.

6

(7)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een waterstofstrategie voor een klimaatneutraal Europa (COM(2020) 301 final) (PB C 123 van 9.4.2021, blz. 30).

7

(8)  Gemeenschappelijke Onderneming “Schone waterstof” (2019): Hydrogen roadmap Europe, A sustainable pathway for the European energy transition, Hydrogen roadmap Europe — Bureau voor publicaties van de EU.

8

(9)  https://www.touteleurope.eu/actualite/les-entreprises-dans-l-union-europeenne.html

9

---

| 18.8.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 293/133 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 293/133

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende het rijbewijs, tot wijziging van Richtlijn (EU) 2022/2561 van het Europees Parlement en de Raad, Verordening (EU) 2018/1724 van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van Richtlijn 2006/126/EG van het Europees Parlement en de Raad en Verordening (EU) nr. 383/2012 van de Commissie

(COM(2023) 127 final — 2023/0053 (COD),

en over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende het Uniebrede effect van bepaalde ontzeggingen van de rijbevoegdheid

COM(2023) 128 final — 2023/0055 (COD))

(2023/C 293/19)

| Rapporteur: | Philippe CHARRY |
| --- | --- |

Rapporteur:

Philippe CHARRY

Philippe CHARRY

| Raadpleging | Europees Parlement, 17.4.2023
  Raad van de Europese Unie, 20.4.2023 en 26.4.2023 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 91, lid 1, en artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 16.5.2023 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.6.2023 |
| Zitting nr. | 579 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 210/1/2 |

Raadpleging

Europees Parlement, 17.4.2023

Raad van de Europese Unie, 20.4.2023 en 26.4.2023

Rechtsgrond

Artikel 91, lid 1, en artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

16.5.2023

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.6.2023

Zitting nr.

579

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

210/1/2

1.   Conclusies en aanbevelingen

Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Met het door haar voorgestelde wetgevingspakket wil de Europese Commissie bereiken dat het aantal verkeersdoden in de Europese Unie (EU) in 2050 tot nul zal zijn teruggebracht. In dit advies worden twee onderdelen van de hervorming behandeld: enerzijds de invoering van een digitaal rijbewijs en anderzijds een betere handhaving van verkeersveiligheidsgerelateerde verkeersovertredingen in de hele EU. |
| --- | --- |

1.1.

Met het door haar voorgestelde wetgevingspakket wil de Europese Commissie bereiken dat het aantal verkeersdoden in de Europese Unie (EU) in 2050 tot nul zal zijn teruggebracht. In dit advies worden twee onderdelen van de hervorming behandeld: enerzijds de invoering van een digitaal rijbewijs en anderzijds een betere handhaving van verkeersveiligheidsgerelateerde verkeersovertredingen in de hele EU.

| 1.2. | Het digitale rijbewijs dat bestuurders in de Europese Unie zouden moeten krijgen is ook bedoeld om een einde te maken aan de traagheid waarmee en de verschillende manieren waarop de lidstaten omgaan met aanvragen van buitenlandse automobilisten voor het inwisselen van hun rijbewijs, aangezien die het vrije verkeer belemmeren. Dit rijbewijs wordt op de mobiele telefoon of een ander digitaal medium opgeslagen. Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) steunt dit streven, maar hoopt wel dat bestuurders desgewenst voor een papieren rijbewijs kunnen blijven kiezen. Met het oog op de digitale inclusie van alle leeftijdsgroepen pleit het EESC bovendien voor gratis gepersonaliseerde opleiding en coaching voor het gebruik van nieuwe digitale rijbewijzen. |
| --- | --- |

1.2.

Het digitale rijbewijs dat bestuurders in de Europese Unie zouden moeten krijgen is ook bedoeld om een einde te maken aan de traagheid waarmee en de verschillende manieren waarop de lidstaten omgaan met aanvragen van buitenlandse automobilisten voor het inwisselen van hun rijbewijs, aangezien die het vrije verkeer belemmeren. Dit rijbewijs wordt op de mobiele telefoon of een ander digitaal medium opgeslagen. Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) steunt dit streven, maar hoopt wel dat bestuurders desgewenst voor een papieren rijbewijs kunnen blijven kiezen. Met het oog op de digitale inclusie van alle leeftijdsgroepen pleit het EESC bovendien voor gratis gepersonaliseerde opleiding en coaching voor het gebruik van nieuwe digitale rijbewijzen.

| 1.3. | In dezelfde geest beveelt het EESC aan om af te zien van de in artikel 10 van het voorstel voor een richtlijn voorziene beperking van de geldigheidsduur van rijbewijzen voor personen van 70 jaar en ouder. Het bepleit een niet-discriminerende behandeling, met een concrete medische beoordeling, van alle bestuurders bij wie beperkingen zijn vastgesteld die de rijvaardigheid beïnvloeden. |
| --- | --- |

1.3.

In dezelfde geest beveelt het EESC aan om af te zien van de in artikel 10 van het voorstel voor een richtlijn voorziene beperking van de geldigheidsduur van rijbewijzen voor personen van 70 jaar en ouder. Het bepleit een niet-discriminerende behandeling, met een concrete medische beoordeling, van alle bestuurders bij wie beperkingen zijn vastgesteld die de rijvaardigheid beïnvloeden.

| 1.4. | Het EESC zou graag zien dat het voorstel voor een richtlijn betreffende ontzeggingen van de rijbevoegdheid betere waarborgen biedt tegen het risico van overlapping met het toepassingsgebied van de samenwerking in strafzaken. De beoogde uitwisseling van informatie over door bestuurders begane overtredingen berust namelijk op artikel 91, lid 1, punt c), betreffende het gemeenschappelijk vervoersbeleid, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), terwijl de geplande uitwisseling van informatie tussen nationale autoriteiten eerder betrekking lijkt te hebben op strafbare feiten, waarvoor de beginselen van politiële samenwerking zoals neergelegd in artikel 87 VWEU gelden, en op de justitiële samenwerking in strafzaken zoals bepaald in artikel 82 VWEU. |
| --- | --- |

1.4.

Het EESC zou graag zien dat het voorstel voor een richtlijn betreffende ontzeggingen van de rijbevoegdheid betere waarborgen biedt tegen het risico van overlapping met het toepassingsgebied van de samenwerking in strafzaken. De beoogde uitwisseling van informatie over door bestuurders begane overtredingen berust namelijk op artikel 91, lid 1, punt c), betreffende het gemeenschappelijk vervoersbeleid, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), terwijl de geplande uitwisseling van informatie tussen nationale autoriteiten eerder betrekking lijkt te hebben op strafbare feiten, waarvoor de beginselen van politiële samenwerking zoals neergelegd in artikel 87 VWEU gelden, en op de justitiële samenwerking in strafzaken zoals bepaald in artikel 82 VWEU.

| 1.5. | In het wetgevingspakket ligt de nadruk op de menselijke factor, terwijl veel verkeersongevallen juist te wijten zijn aan een gebrekkig onderhoud van wegen, en er staat ook niets in over de verantwoordelijkheid van degenen die verantwoordelijk zijn voor de weginfrastructuur. Door de wisselwerking met Richtlijn (EU) 2019/1936 van het Europees Parlement en de Raad (1), op de omzetting waarvan de Commissie momenteel toezicht houdt, of zelfs maatregelen die elkaar overlappen, is het gevaar dat er een lappendeken aan rechtsinstrumenten ontstaat waardoor de beoogde doeltreffendheid in het gedrang komt. |
| --- | --- |

1.5.

In het wetgevingspakket ligt de nadruk op de menselijke factor, terwijl veel verkeersongevallen juist te wijten zijn aan een gebrekkig onderhoud van wegen, en er staat ook niets in over de verantwoordelijkheid van degenen die verantwoordelijk zijn voor de weginfrastructuur. Door de wisselwerking met Richtlijn (EU) 2019/1936 van het Europees Parlement en de Raad (1

| 1.6. | Krachtens de voorgestelde richtlijn betreffende ontzeggingen van de rijbevoegdheid zal het op de identiteitskaart vermelde nationale identificatienummer indien nodig deel gaan uitmaken van de elektronische gegevens die nationale autoriteiten met elkaar uitwisselen. In veel lidstaten kan met behulp van het nationale identificatienummer echter ook toegang worden verkregen tot het medisch dossier van betrokkenen. Krachtens de algemene verordening gegevensbescherming is de verwerking van persoonsgegevens die de gezondheid betreffen in beginsel verboden omdat dit “gevoelige” gegevens zijn. Het voorstel voor een richtlijn zou hierover duidelijkheid moeten scheppen. |
| --- | --- |

1.6.

Krachtens de voorgestelde richtlijn betreffende ontzeggingen van de rijbevoegdheid zal het op de identiteitskaart vermelde nationale identificatienummer indien nodig deel gaan uitmaken van de elektronische gegevens die nationale autoriteiten met elkaar uitwisselen. In veel lidstaten kan met behulp van het nationale identificatienummer echter ook toegang worden verkregen tot het medisch dossier van betrokkenen. Krachtens de algemene verordening gegevensbescherming is de verwerking van persoonsgegevens die de gezondheid betreffen in beginsel verboden omdat dit “gevoelige” gegevens zijn. Het voorstel voor een richtlijn zou hierover duidelijkheid moeten scheppen.

| 1.7. | De bepaling op grond waarvan maatregelen voor de uitvoering van de richtlijn betreffende ontzeggingen van rijbevoegdheid al kunnen worden goedgekeurd nog voordat deze richtlijn in de lidstaten is omgezet, zou uit het wetgevingsvoorstel moeten worden geschrapt. Zij is namelijk in strijd met het rechtszekerheidsbeginsel, het beginsel van de hiërarchie van de rechtsregels en het beginsel van de toepasselijkheid ratione temporis hiervan. |
| --- | --- |

1.7.

De bepaling op grond waarvan maatregelen voor de uitvoering van de richtlijn betreffende ontzeggingen van rijbevoegdheid al kunnen worden goedgekeurd nog voordat deze richtlijn in de lidstaten is omgezet, zou uit het wetgevingsvoorstel moeten worden geschrapt. Zij is namelijk in strijd met het rechtszekerheidsbeginsel, het beginsel van de hiërarchie van de rechtsregels en het beginsel van de toepasselijkheid ratione temporis hiervan.

| 1.8. | Het EESC neemt er nota van dat jongeren al vanaf hun zeventiende onder begeleiding een vrachtwagen zouden kunnen leren besturen. Ook is het zaak om de beroepsopleiding van vrachtwagenchauffeurs aan te passen en voor betere arbeidsomstandigheden en lonen te zorgen, zodat het beroep er aantrekkelijker op wordt. De Commissie zou er bij de werkgevers op moeten aandringen om op alle mogelijke manieren verbeteringen aan te brengen in deze situatie, bijvoorbeeld door de opleiding op een hoger plan te tillen of bewustmakingacties in de lidstaten te op te zetten. |
| --- | --- |

1.8.

Het EESC neemt er nota van dat jongeren al vanaf hun zeventiende onder begeleiding een vrachtwagen zouden kunnen leren besturen. Ook is het zaak om de beroepsopleiding van vrachtwagenchauffeurs aan te passen en voor betere arbeidsomstandigheden en lonen te zorgen, zodat het beroep er aantrekkelijker op wordt. De Commissie zou er bij de werkgevers op moeten aandringen om op alle mogelijke manieren verbeteringen aan te brengen in deze situatie, bijvoorbeeld door de opleiding op een hoger plan te tillen of bewustmakingacties in de lidstaten te op te zetten.

| 1.9. | Het EESC pleit voor een harmonisatie met als doel dat aspirant-vrachtwagenchauffeurs na hun theoretische opleiding op de rijschool en na hun praktijklessen ervaring in de praktijk opdoen onder leiding van een speciaal opgeleide instructeur. Op grond van de beoogde herziening zouden zeventienjarigen alleen een vrachtwagen mogen besturen na langdurige begeleiding en een zeer selectieve rijproef. Het EESC dringt erop aan dat het voorstel voor een richtlijn in deze zin wordt aangepast. |
| --- | --- |

1.9.

Het EESC pleit voor een harmonisatie met als doel dat aspirant-vrachtwagenchauffeurs na hun theoretische opleiding op de rijschool en na hun praktijklessen ervaring in de praktijk opdoen onder leiding van een speciaal opgeleide instructeur. Op grond van de beoogde herziening zouden zeventienjarigen alleen een vrachtwagen mogen besturen na langdurige begeleiding en een zeer selectieve rijproef. Het EESC dringt erop aan dat het voorstel voor een richtlijn in deze zin wordt aangepast.

2.   Algemene opmerkingen

Algemene opmerkingen

| 2.1. | Met het door haar voorgestelde wetgevingspakket wil de Commissie bereiken dat het aantal verkeersdoden in de Europese Unie (EU) in 2030 met de helft en in 2050 tot nul zal zijn teruggebracht. Zij stelt voor om een in alle lidstaten geldig digitaal rijbewijs in te voeren en de grensoverschrijdende handhaving van ontzeggingen van de rijbevoegdheid te verbeteren. Volgens de Commissie veroorzaken vrachtwagens en auto’s de meeste dodelijke ongevallen en zijn in stedelijke gebieden 70 % van de verkeersslachtoffer kwetsbare gebruikers. |
| --- | --- |

2.1.

Met het door haar voorgestelde wetgevingspakket wil de Commissie bereiken dat het aantal verkeersdoden in de Europese Unie (EU) in 2030 met de helft en in 2050 tot nul zal zijn teruggebracht. Zij stelt voor om een in alle lidstaten geldig digitaal rijbewijs in te voeren en de grensoverschrijdende handhaving van ontzeggingen van de rijbevoegdheid te verbeteren. Volgens de Commissie veroorzaken vrachtwagens en auto’s de meeste dodelijke ongevallen en zijn in stedelijke gebieden 70 % van de verkeersslachtoffer kwetsbare gebruikers.

| 2.2. | Dit advies is toegespitst op twee van de voorstellen van het wetgevingspakket, dat onder meer betrekking heeft op preventie en handhaving:






  — | preventie bestaat erin bestuurders beter vertrouwd te maken met emissievrije voertuigen en met het rijden in steden, waar veel meer fietsers, bestuurders van andere tweewielige voertuigen en voetgangers aan het verkeer deelnemen; |
| --- | --- | --- |

2.2.

Dit advies is toegespitst op twee van de voorstellen van het wetgevingspakket, dat onder meer betrekking heeft op preventie en handhaving:

—

preventie bestaat erin bestuurders beter vertrouwd te maken met emissievrije voertuigen en met het rijden in steden, waar veel meer fietsers, bestuurders van andere tweewielige voertuigen en voetgangers aan het verkeer deelnemen;

| — | handhaving omvat betere toegang tot door de lidstaten bijgehouden voertuigregistratiegegevens en nauwere samenwerking tussen de lidstaten bij het onderzoeken van strafbare feiten. |
| --- | --- |

—

handhaving omvat betere toegang tot door de lidstaten bijgehouden voertuigregistratiegegevens en nauwere samenwerking tussen de lidstaten bij het onderzoeken van strafbare feiten.

| 2.3. | De sterke nadruk in het wetgevingspakket op elektrische voertuigen strookt ook met de doelstelling om de koolstofvoetafdruk, de uitstoot van broeikasgassen en de geluidshinder te verminderen. |
| --- | --- |

2.3.

De sterke nadruk in het wetgevingspakket op elektrische voertuigen strookt ook met de doelstelling om de koolstofvoetafdruk, de uitstoot van broeikasgassen en de geluidshinder te verminderen.

| 2.4. | Verder wordt in het pakket rekening gehouden met de technologische ontwikkeling van voertuigen, de overgang van handgeschakelde naar automatische versnellingsbakken en veranderingen van het voertuiggewicht. |
| --- | --- |

2.4.

Verder wordt in het pakket rekening gehouden met de technologische ontwikkeling van voertuigen, de overgang van handgeschakelde naar automatische versnellingsbakken en veranderingen van het voertuiggewicht.

Digitaal rijbewijs

Digitaal rijbewijs

| 2.5. | Met het richtlijnvoorstel COM(2023) 127 final wordt beoogd om in 2023 te beginnen met de invoering van een digitaal rijbewijs. Het voorstel bevat ook bepalingen om de overgang naar “emissievrije voertuigen” te vergemakkelijken. |
| --- | --- |

2.5.

Met het richtlijnvoorstel COM(2023) 127 final wordt beoogd om in 2023 te beginnen met de invoering van een digitaal rijbewijs. Het voorstel bevat ook bepalingen om de overgang naar “emissievrije voertuigen” te vergemakkelijken.

| 2.6. | Het betreft een wijziging van Richtlijn 2006/126/EG van het Europees Parlement en de Raad (2), die tot doel had de verkeersveiligheid te verbeteren en het vrije verkeer te vergemakkelijken door:






  — | één type EU-rijbewijs in te voeren dat vanaf 2033 verplicht is voor alle bestuurders, om te zorgen voor een betere bescherming tegen fraude en namaak; |
| --- | --- | --- |

2.6.

Het betreft een wijziging van Richtlijn 2006/126/EG van het Europees Parlement en de Raad (2

—

één type EU-rijbewijs in te voeren dat vanaf 2033 verplicht is voor alle bestuurders, om te zorgen voor een betere bescherming tegen fraude en namaak;

| — | rijbewijzen te categoriseren op basis van voertuigtypen en de minimumleeftijd voor het besturen hiervan; |
| --- | --- |

—

rijbewijzen te categoriseren op basis van voertuigtypen en de minimumleeftijd voor het besturen hiervan;

| — | een verplichte verlenging van alle nieuwe rijbewijzen om de tien jaar; |
| --- | --- |

—

een verplichte verlenging van alle nieuwe rijbewijzen om de tien jaar;

| — | de administratieve lasten voor bestuurders die van woonplaats veranderen in een andere lidstaat te verlichten; |
| --- | --- |

—

de administratieve lasten voor bestuurders die van woonplaats veranderen in een andere lidstaat te verlichten;

| — | gemeenschappelijke minimumnormen toe te passen voor de vaardigheden, de kennis en de lichamelijke en geestelijke geschiktheid van bestuurders; |
| --- | --- |

—

gemeenschappelijke minimumnormen toe te passen voor de vaardigheden, de kennis en de lichamelijke en geestelijke geschiktheid van bestuurders;

| — | een getrapte toestemming voor het besturen van krachtige motorfietsen, op basis van de minimumleeftijd en de opgedane ervaring met minder krachtige motorfietsen; |
| --- | --- |

—

een getrapte toestemming voor het besturen van krachtige motorfietsen, op basis van de minimumleeftijd en de opgedane ervaring met minder krachtige motorfietsen;

| — | een netwerk voor de uitwisseling van informatie over rijbewijzen tussen nationale autoriteiten (Resper) op te richten. |
| --- | --- |

—

een netwerk voor de uitwisseling van informatie over rijbewijzen tussen nationale autoriteiten (Resper) op te richten.

| 2.7. | Er zijn twee belangrijke redenen voor deze vierde herziening van het rijbewijs. Enerzijds spelen de vaardigheden, het gedrag en de gezondheid van bestuurders een belangrijke rol bij veel dodelijke verkeersongevallen. Ook kunnen deze factoren ernstige consequenties hebben of leiden tot niet-dodelijke verwondingen. Te veel rijbewijshouders gaan achter het stuur zitten terwijl hun rijgeschiktheid te wensen overlaat. Leeftijd lijkt in dit verband niet langer het doorslaggevende criterium te zijn. Uit studies blijkt namelijk dat bepaalde specifieke medische factoren die samenhangen met drugsgebruik, geestelijke gezondheid, epilepsie, diabetes, hartaandoeningen en slaapapneu niet per se verband houden met leeftijd en relevanter zijn dan deze factor om iemands rijgeschiktheid te bepalen. |
| --- | --- |

2.7.

Er zijn twee belangrijke redenen voor deze vierde herziening van het rijbewijs. Enerzijds spelen de vaardigheden, het gedrag en de gezondheid van bestuurders een belangrijke rol bij veel dodelijke verkeersongevallen. Ook kunnen deze factoren ernstige consequenties hebben of leiden tot niet-dodelijke verwondingen. Te veel rijbewijshouders gaan achter het stuur zitten terwijl hun rijgeschiktheid te wensen overlaat. Leeftijd lijkt in dit verband niet langer het doorslaggevende criterium te zijn. Uit studies blijkt namelijk dat bepaalde specifieke medische factoren die samenhangen met drugsgebruik, geestelijke gezondheid, epilepsie, diabetes, hartaandoeningen en slaapapneu niet per se verband houden met leeftijd en relevanter zijn dan deze factor om iemands rijgeschiktheid te bepalen.

| 2.8. | Anderzijds hebben jonge bestuurders zeer weinig kennis en praktijkervaring en zijn zij zich niet of nauwelijks bewust van de risico’s. Uit het hoge aantal ongevallen die te wijten zijn aan jonge bestuurders blijkt dat de voorwaarden voor het verkrijgen van een rijbewijs niet volledig stroken met het streven naar verkeersveiligheid. |
| --- | --- |

2.8.

Anderzijds hebben jonge bestuurders zeer weinig kennis en praktijkervaring en zijn zij zich niet of nauwelijks bewust van de risico’s. Uit het hoge aantal ongevallen die te wijten zijn aan jonge bestuurders blijkt dat de voorwaarden voor het verkrijgen van een rijbewijs niet volledig stroken met het streven naar verkeersveiligheid.

| 2.9. | Bovendien zal de geleidelijke ontwikkeling van rijhulpsystemen, automatische noodremsystemen en geautomatiseerde voertuigen gevolgen hebben voor het rijden en uiteindelijk Richtlijn 2006/126/EG overbodig maken. |
| --- | --- |

2.9.

Bovendien zal de geleidelijke ontwikkeling van rijhulpsystemen, automatische noodremsystemen en geautomatiseerde voertuigen gevolgen hebben voor het rijden en uiteindelijk Richtlijn 2006/126/EG overbodig maken.

| 2.10. | Ook lijkt het vrije verkeer van Europese burgers te worden belemmerd door de administratieve formaliteiten die nodig zijn voor de verkrijging, de erkenning, het behoud of de inwisseling van een rijbewijs in een andere lidstaat dan die waar het is afgegeven. Bepaalde criteria van Richtlijn 2006/126/EG, zoals de “gewone verblijfplaats”, brengen tal van interpretatieproblemen met zich mee, als gevolg waarvan sommige rijbewijshouders soms niet langer dan zes maanden mogen rijden in hun nieuwe land van verblijf. Bovendien hebben EU-burgers die in een andere lidstaat wonen soms moeite om hun rijbewijs in een andere dan hun eigen taal te laten uitgeven, vooral ook omdat de hulp van een tolk daarbij niet geregeld is. |
| --- | --- |

2.10.

Ook lijkt het vrije verkeer van Europese burgers te worden belemmerd door de administratieve formaliteiten die nodig zijn voor de verkrijging, de erkenning, het behoud of de inwisseling van een rijbewijs in een andere lidstaat dan die waar het is afgegeven. Bepaalde criteria van Richtlijn 2006/126/EG, zoals de “gewone verblijfplaats”, brengen tal van interpretatieproblemen met zich mee, als gevolg waarvan sommige rijbewijshouders soms niet langer dan zes maanden mogen rijden in hun nieuwe land van verblijf. Bovendien hebben EU-burgers die in een andere lidstaat wonen soms moeite om hun rijbewijs in een andere dan hun eigen taal te laten uitgeven, vooral ook omdat de hulp van een tolk daarbij niet geregeld is.

| 2.11. | Bovendien zijn er geen gemeenschappelijke regels voor de erkenning van rijbewijzen die in een derde land zijn afgegeven aan een persoon die zich in de EU vestigt, en het is mogelijk dat een door de ene lidstaat afgegeven rijbewijs in een andere lidstaat niet als geldig wordt erkend. |
| --- | --- |

2.11.

Bovendien zijn er geen gemeenschappelijke regels voor de erkenning van rijbewijzen die in een derde land zijn afgegeven aan een persoon die zich in de EU vestigt, en het is mogelijk dat een door de ene lidstaat afgegeven rijbewijs in een andere lidstaat niet als geldig wordt erkend.

| 2.12. | Veel lidstaten ten slotte zijn van plan een digitaal rijbewijs in te voeren (of hebben dat al gedaan) dat geldig is zonder dat bestuurders hun identiteitskaart hoeven te tonen. Richtlijn 2006/126/EG voorziet echter alleen in de erkenning van papieren rijbewijzen, wat een nieuwe belemmering vormt voor het vrije verkeer van Europese burgers. |
| --- | --- |

2.12.

Veel lidstaten ten slotte zijn van plan een digitaal rijbewijs in te voeren (of hebben dat al gedaan) dat geldig is zonder dat bestuurders hun identiteitskaart hoeven te tonen. Richtlijn 2006/126/EG voorziet echter alleen in de erkenning van papieren rijbewijzen, wat een nieuwe belemmering vormt voor het vrije verkeer van Europese burgers.

| 2.13. | De voorgestelde richtlijn sluit aan bij de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de VN (3), die ervoor moeten zorgen dat in 2030 steden en leefomgevingen inclusiever, veiliger, veerkrachtiger en duurzamer zijn en iedereen gebruik kan maken van veilig, betaalbaar, toegankelijk en duurzaam vervoer. De richtlijn strookt ook met de doelstellingen van de Green Deal door te voorzien in nieuwe regels voor automatische versnellingsbakken en voor het maximumgewicht van de meeste emissievrije voertuigen van categorie B. |
| --- | --- |

2.13.

De voorgestelde richtlijn sluit aan bij de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de VN (3

| 2.14. | In het voorstel gaat de aandacht eveneens uit naar kwetsbare weggebruikers, zoals fietsers, voetgangers, gebruikers van elektrische steps, personen met een handicap of personen die minder mobiel zijn, en wordt het gemakkelijker gemaakt om rijbewijzen van categorie C en D te verlengen. Dit laatste is gunstig voor vervoersondernemingen, die meestal tot het midden- en kleinbedrijf behoren. |
| --- | --- |

2.14.

In het voorstel gaat de aandacht eveneens uit naar kwetsbare weggebruikers, zoals fietsers, voetgangers, gebruikers van elektrische steps, personen met een handicap of personen die minder mobiel zijn, en wordt het gemakkelijker gemaakt om rijbewijzen van categorie C en D te verlengen. Dit laatste is gunstig voor vervoersondernemingen, die meestal tot het midden- en kleinbedrijf behoren.

Verkeersveiligheid en betere handhaving

Verkeersveiligheid en betere handhaving

| 2.15. | In 2018 heeft de Europese Unie zich ten doel gesteld dat het aantal verkeersdoden in 2030 met 50 % moet zijn verminderd. Helaas bevat het meest recente verslag, dat in februari 2023 werd gepubliceerd, alarmerende cijfers: vorig jaar kwamen in Europa 20 600 mensen om het leven bij verkeersongevallen. |
| --- | --- |

2.15.

In 2018 heeft de Europese Unie zich ten doel gesteld dat het aantal verkeersdoden in 2030 met 50 % moet zijn verminderd. Helaas bevat het meest recente verslag, dat in februari 2023 werd gepubliceerd, alarmerende cijfers: vorig jaar kwamen in Europa 20 600 mensen om het leven bij verkeersongevallen.

| 2.16. | Het richtlijnvoorstel COM(2023) 128 final betreffende het Uniebrede effect van bepaalde ontzeggingen van de rijbevoegdheid heeft ook als doel om de straffeloosheid aan te pakken, en wel door nationale autoriteiten toegang te verlenen tot de nationale rijbewijsregisters en door de samenwerking tussen de autoriteiten bij de invordering van boeten te verbeteren. |
| --- | --- |

2.16.

Het richtlijnvoorstel COM(2023) 128 final betreffende het Uniebrede effect van bepaalde ontzeggingen van de rijbevoegdheid heeft ook als doel om de straffeloosheid aan te pakken, en wel door nationale autoriteiten toegang te verlenen tot de nationale rijbewijsregisters en door de samenwerking tussen de autoriteiten bij de invordering van boeten te verbeteren.

| 2.17. | De bedoeling is dat de samenwerking, waarvan nu al sprake is op het gebied van snelheidsovertredingen, wordt uitgebreid tot andere overtredingen, zoals te weinig afstand houden tot andere voertuigen, gevaarlijke inhaalmanoeuvres (vooral als daarbij witte strepen worden overschreden) en gevaarlijk parkeren. |
| --- | --- |

2.17.

De bedoeling is dat de samenwerking, waarvan nu al sprake is op het gebied van snelheidsovertredingen, wordt uitgebreid tot andere overtredingen, zoals te weinig afstand houden tot andere voertuigen, gevaarlijke inhaalmanoeuvres (vooral als daarbij witte strepen worden overschreden) en gevaarlijk parkeren.

| 2.18. | De voorgestelde hervorming moet tot betere rijopleidingen leiden, want in Europa is bij twee op de vijf dodelijke ongevallen een bestuurder van jonger dan 30 jaar betrokken. De ontwerprichtlijn voorziet ook in strengere straffen voor rijden onder invloed van alcohol: er komt een proeftijd van ten minste twee jaar voor beginnende bestuurders die in het bezit zijn van een rijbewijs, met een “nultolerantieregel” voor het rijden onder invloed van alcohol (4). |
| --- | --- |

2.18.

De voorgestelde hervorming moet tot betere rijopleidingen leiden, want in Europa is bij twee op de vijf dodelijke ongevallen een bestuurder van jonger dan 30 jaar betrokken. De ontwerprichtlijn voorziet ook in strengere straffen voor rijden onder invloed van alcohol: er komt een proeftijd van ten minste twee jaar voor beginnende bestuurders die in het bezit zijn van een rijbewijs, met een “nultolerantieregel” voor het rijden onder invloed van alcohol (4

| 2.19. | Het voorstel voor een richtlijn heeft ook betrekking op overtredingen door bestuurders die niet wonen in de lidstaat waar zij in de fout gaan. In 2019 gold namelijk voor ruim 40 % van de bestuurders die een overtreding hadden begaan in een ander EU-land dan het land waar zij wonen dat zij niet vervolgd werden of geen boete betaalden, en van slechts 50 % van de daders werd de identiteit vastgesteld. |
| --- | --- |

2.19.

Het voorstel voor een richtlijn heeft ook betrekking op overtredingen door bestuurders die niet wonen in de lidstaat waar zij in de fout gaan. In 2019 gold namelijk voor ruim 40 % van de bestuurders die een overtreding hadden begaan in een ander EU-land dan het land waar zij wonen dat zij niet vervolgd werden of geen boete betaalden, en van slechts 50 % van de daders werd de identiteit vastgesteld.

| 2.20. | Ingezetenen en niet-ingezetenen moeten na het begaan van een overtreding gelijk worden behandeld en boeten moeten via een IT-portaal kunnen worden betaald. In het voorstel voor een richtlijn staat echter dat elk land zijn eigen wetgeving inzake strafbaarstelling en sancties zal handhaven. |
| --- | --- |

2.20.

Ingezetenen en niet-ingezetenen moeten na het begaan van een overtreding gelijk worden behandeld en boeten moeten via een IT-portaal kunnen worden betaald. In het voorstel voor een richtlijn staat echter dat elk land zijn eigen wetgeving inzake strafbaarstelling en sancties zal handhaven.

| 2.21. | Met de voorgestelde hervorming zouden nationale autoriteiten toegang moeten kunnen krijgen tot de nationale registers en zouden zij bij de invordering van boeten beter moeten kunnen gaan samenwerken. Deze samenwerking, waarvan nu al sprake is als het gaat om snelheidsovertredingen, zal worden uitgebreid tot andere overtredingen, zoals te weinig afstand houden tot andere voertuigen, gevaarlijke inhaalmanoeuvres en gevaarlijk parkeren. |
| --- | --- |

2.21.

Met de voorgestelde hervorming zouden nationale autoriteiten toegang moeten kunnen krijgen tot de nationale registers en zouden zij bij de invordering van boeten beter moeten kunnen gaan samenwerken. Deze samenwerking, waarvan nu al sprake is als het gaat om snelheidsovertredingen, zal worden uitgebreid tot andere overtredingen, zoals te weinig afstand houden tot andere voertuigen, gevaarlijke inhaalmanoeuvres en gevaarlijk parkeren.

| 2.22. | De hervorming voorziet ook in de mogelijkheid om een rijbewijs in alle EU-lidstaten in te trekken en om de regels inzake de schorsing en nietigverklaring van rijbewijzen — bij rijden door rood, gevaarlijke overschrijdingen van de snelheidslimiet en de weigering om een alcohol- of drugstest te ondergaan — in de geest van het beginsel van wederzijdse erkenning te harmoniseren. |
| --- | --- |

2.22.

De hervorming voorziet ook in de mogelijkheid om een rijbewijs in alle EU-lidstaten in te trekken en om de regels inzake de schorsing en nietigverklaring van rijbewijzen — bij rijden door rood, gevaarlijke overschrijdingen van de snelheidslimiet en de weigering om een alcohol- of drugstest te ondergaan — in de geest van het beginsel van wederzijdse erkenning te harmoniseren.

3.   Specifieke opmerkingen

Specifieke opmerkingen

| 3.1. | Er zijn te weinig waarborgen dat het voorstel voor een richtlijn betreffende ontzeggingen van de rijbevoegdheid, met als rechtsgrond artikel 91, lid 1, punt c), over de tenuitvoerlegging van het gemeenschappelijk vervoersbeleid, qua toepassingsgebied niet zal overlappen met de samenwerking in strafzaken. De geplande uitwisseling van informatie heeft namelijk betrekking op strafbare feiten en vergt politiële samenwerking in de zin van artikel 87 VWEU en justitiële samenwerking in strafzaken in de zin van artikel 82 VWEU, terwijl de voorgestelde richtlijn slechts artikel 91, lid 1, punt c) als rechtsgrond heeft. |
| --- | --- |

3.1.

Er zijn te weinig waarborgen dat het voorstel voor een richtlijn betreffende ontzeggingen van de rijbevoegdheid, met als rechtsgrond artikel 91, lid 1, punt c), over de tenuitvoerlegging van het gemeenschappelijk vervoersbeleid, qua toepassingsgebied niet zal overlappen met de samenwerking in strafzaken. De geplande uitwisseling van informatie heeft namelijk betrekking op strafbare feiten en vergt politiële samenwerking in de zin van artikel 87 VWEU en justitiële samenwerking in strafzaken in de zin van artikel 82 VWEU, terwijl de voorgestelde richtlijn slechts artikel 91, lid 1, punt c) als rechtsgrond heeft.

| 3.2. | In het voorstel ligt de nadruk op de menselijke factor, hoewel veel verkeersongevallen juist te wijten zijn aan gebrekkig onderhoud van wegen, en er staat ook niets in over de verantwoordelijkheid van degenen die de weginfrastructuur beheren. Door de wisselwerking van de voorgestelde richtlijn met Richtlijn (EU) 2019/1936, op de omzetting waarvan de Commissie momenteel toezicht houdt, of zelfs maatregelen die elkaar overlappen, is het gevaar dat er een lappendeken aan rechtsinstrumenten ontstaat waardoor de doeltreffendheid van de beoogde maatregelen in het gedrang komt. |
| --- | --- |

3.2.

In het voorstel ligt de nadruk op de menselijke factor, hoewel veel verkeersongevallen juist te wijten zijn aan gebrekkig onderhoud van wegen, en er staat ook niets in over de verantwoordelijkheid van degenen die de weginfrastructuur beheren. Door de wisselwerking van de voorgestelde richtlijn met Richtlijn (EU) 2019/1936, op de omzetting waarvan de Commissie momenteel toezicht houdt, of zelfs maatregelen die elkaar overlappen, is het gevaar dat er een lappendeken aan rechtsinstrumenten ontstaat waardoor de doeltreffendheid van de beoogde maatregelen in het gedrang komt.

| 3.3. | Krachtens artikel 5, lid 2, punt c), van de voorgestelde richtlijn betreffende ontzeggingen van de rijbevoegdheid zal het op de identiteitskaart vermelde nationale identificatienummer indien nodig deel uitmaken van de elektronische gegevens waartoe de nationale autoriteiten toegang hebben. In artikel 6 van bijlage I bij het voorstel voor een richtlijn betreffende het digitale rijbewijs staat uitdrukkelijk dat op de microchip van de nationale identiteitskaart ook het nummer van deze kaart moet staan en dat dit met een kaartlezer te lezen moet zijn. In veel lidstaten kan met behulp van het nationale identificatienummer echter ook toegang worden verkregen tot het medisch dossier van betrokkenen. |
| --- | --- |

3.3.

Krachtens artikel 5, lid 2, punt c), van de voorgestelde richtlijn betreffende ontzeggingen van de rijbevoegdheid zal het op de identiteitskaart vermelde nationale identificatienummer indien nodig deel uitmaken van de elektronische gegevens waartoe de nationale autoriteiten toegang hebben. In artikel 6 van bijlage I bij het voorstel voor een richtlijn betreffende het digitale rijbewijs staat uitdrukkelijk dat op de microchip van de nationale identiteitskaart ook het nummer van deze kaart moet staan en dat dit met een kaartlezer te lezen moet zijn. In veel lidstaten kan met behulp van het nationale identificatienummer echter ook toegang worden verkregen tot het medisch dossier van betrokkenen.

| 3.4. | Krachtens de algemene verordening gegevensbescherming is de verwerking van persoonsgegevens die de gezondheid betreffen in beginsel verboden omdat dit “gevoelige” gegevens zijn. Het voorstel voor een richtlijn zou hierover duidelijkheid moeten scheppen. |
| --- | --- |

3.4.

Krachtens de algemene verordening gegevensbescherming is de verwerking van persoonsgegevens die de gezondheid betreffen in beginsel verboden omdat dit “gevoelige” gegevens zijn. Het voorstel voor een richtlijn zou hierover duidelijkheid moeten scheppen.

| 3.5. | De uitvoering van artikel 5, lid 2, punt c), zou kunnen worden vastgelegd in een door de Commissie via de comitologieprocedure vast te stellen uitvoeringshandeling, zelfs al vóór de datum van omzetting. Het valt te betreuren dat het op grond van deze bepaling mogelijk is om uitvoeringsmaatregelen voor de richtlijn vast te stellen nog voordat deze in de lidstaten is omgezet. Daarmee wordt namelijk voorbijgegaan aan het beginsel van de hiërarchie van normen en het beginsel van de toepasselijkheid ratione temporis hiervan, wat afbreuk doet aan de rechtszekerheid. |
| --- | --- |

3.5.

De uitvoering van artikel 5, lid 2, punt c), zou kunnen worden vastgelegd in een door de Commissie via de comitologieprocedure vast te stellen uitvoeringshandeling, zelfs al vóór de datum van omzetting. Het valt te betreuren dat het op grond van deze bepaling mogelijk is om uitvoeringsmaatregelen voor de richtlijn vast te stellen nog voordat deze in de lidstaten is omgezet. Daarmee wordt namelijk voorbijgegaan aan het beginsel van de hiërarchie van normen en het beginsel van de toepasselijkheid ratione temporis hiervan, wat afbreuk doet aan de rechtszekerheid.

| 3.6. | Door ervoor te zorgen dat jongeren al vanaf hun zeventiende onder begeleiding een vrachtwagen kunnen leren besturen, zodat zij sneller geneigd zullen zijn om voor het knelpuntberoep van vrachtwagenchauffeur te kiezen, wordt slechts een deel van het probleem aangepakt. Ook is het zaak om de beroepsopleiding van vrachtwagenchauffeurs aan te passen en voor betere arbeidsomstandigheden en lonen te zorgen, zodat het beroep er aantrekkelijker op wordt. De Commissie zou er bij de werkgevers op moeten aandringen om op alle mogelijke manieren verbeteringen aan te brengen in deze situatie, bijvoorbeeld door de opleiding op een hoger plan te tillen of bewustmakingacties in de lidstaten te op te zetten. |
| --- | --- |

3.6.

Door ervoor te zorgen dat jongeren al vanaf hun zeventiende onder begeleiding een vrachtwagen kunnen leren besturen, zodat zij sneller geneigd zullen zijn om voor het knelpuntberoep van vrachtwagenchauffeur te kiezen, wordt slechts een deel van het probleem aangepakt. Ook is het zaak om de beroepsopleiding van vrachtwagenchauffeurs aan te passen en voor betere arbeidsomstandigheden en lonen te zorgen, zodat het beroep er aantrekkelijker op wordt. De Commissie zou er bij de werkgevers op moeten aandringen om op alle mogelijke manieren verbeteringen aan te brengen in deze situatie, bijvoorbeeld door de opleiding op een hoger plan te tillen of bewustmakingacties in de lidstaten te op te zetten.

| 3.7. | De lidstaten zouden moeten kunnen toestaan dat chauffeurs van 18 jaar en ouder op hun grondgebied bussen en voertuigen van de categorie D/DE besturen, en zonder dat daarbij een maximumafstand van 50 km geldt. |
| --- | --- |

3.7.

De lidstaten zouden moeten kunnen toestaan dat chauffeurs van 18 jaar en ouder op hun grondgebied bussen en voertuigen van de categorie D/DE besturen, en zonder dat daarbij een maximumafstand van 50 km geldt.

| 3.8. | Met de hervorming van het rijbewijs zouden jonge bestuurders van 16 tot 21 jaar met een rijbewijs B1 voortaan voertuigen met beperkte snelheid mogen besturen. Dat is een interessant voorstel om het gebruik van lichte motorfietsen of onveilige scooters te beperken en het gebrek aan openbaar vervoer in sommige regio’s te compenseren, temeer omdat voertuigen met beperkte snelheid ook kunnen worden bestuurd door personen die geen rijbewijs B hebben of zelfs kunnen worden gebruikt door ouderen met verminderde rijvaardigheid. Het EESC steunt deze positieve ontwikkelingen. |
| --- | --- |

3.8.

Met de hervorming van het rijbewijs zouden jonge bestuurders van 16 tot 21 jaar met een rijbewijs B1 voortaan voertuigen met beperkte snelheid mogen besturen. Dat is een interessant voorstel om het gebruik van lichte motorfietsen of onveilige scooters te beperken en het gebrek aan openbaar vervoer in sommige regio’s te compenseren, temeer omdat voertuigen met beperkte snelheid ook kunnen worden bestuurd door personen die geen rijbewijs B hebben of zelfs kunnen worden gebruikt door ouderen met verminderde rijvaardigheid. Het EESC steunt deze positieve ontwikkelingen.

| 3.9. | Het moet ook mogelijk zijn de snelheid van auto’s op andere manieren te beperken dan met de door de Commissie voorgestelde snelheidslimiet. Elektronische snelheidsbegrenzers zijn een betrouwbaar en modern alternatief. Van hun kant zouden de lidstaten ervoor kunnen zorgen dat onrechtmatige wijzigingen van de snelheidslimieten voor motoren worden gesanctioneerd. |
| --- | --- |

3.9.

Het moet ook mogelijk zijn de snelheid van auto’s op andere manieren te beperken dan met de door de Commissie voorgestelde snelheidslimiet. Elektronische snelheidsbegrenzers zijn een betrouwbaar en modern alternatief. Van hun kant zouden de lidstaten ervoor kunnen zorgen dat onrechtmatige wijzigingen van de snelheidslimieten voor motoren worden gesanctioneerd.

| 3.10. | Het EESC steunt ook het idee dat personen met een rijbewijs B door alternatieve brandstoffen aangedreven voertuigen tot 4 250 kg moeten kunnen besturen, aangezien dat een impuls zou kunnen geven aan de elektrificatie van lichte vrachtwagens en het tekort aan bestuurders zou kunnen verminderen. Bovendien hebben voertuigfabrikanten al een groot aantal elektrische bestelwagens van 3 500 tot 4 250 kg op de markt gebracht, met een even groot laadvermogen als de dieselbestelwagens die momenteel op de markt zijn. |
| --- | --- |

3.10.

Het EESC steunt ook het idee dat personen met een rijbewijs B door alternatieve brandstoffen aangedreven voertuigen tot 4 250 kg moeten kunnen besturen, aangezien dat een impuls zou kunnen geven aan de elektrificatie van lichte vrachtwagens en het tekort aan bestuurders zou kunnen verminderen. Bovendien hebben voertuigfabrikanten al een groot aantal elektrische bestelwagens van 3 500 tot 4 250 kg op de markt gebracht, met een even groot laadvermogen als de dieselbestelwagens die momenteel op de markt zijn.

| 3.11. | Na een theoretische opleiding op de rijschool en praktijklessen zouden aspirant-vrachtwagenchauffeurs praktijkervaring moeten opdoen onder leiding van een gespecialiseerde instructeur. Die zou hier speciaal voor moeten worden opgeleid. |
| --- | --- |

3.11.

Na een theoretische opleiding op de rijschool en praktijklessen zouden aspirant-vrachtwagenchauffeurs praktijkervaring moeten opdoen onder leiding van een gespecialiseerde instructeur. Die zou hier speciaal voor moeten worden opgeleid.

| 3.12. | Op grond van de beoogde herziening zouden zeventienjarigen alleen een vrachtwagen mogen besturen na langdurige begeleiding en een zeer selectieve rijproef. Het voorstel voor een richtlijn zou dan ook in deze zin moeten worden aangevuld. |
| --- | --- |

3.12.

Op grond van de beoogde herziening zouden zeventienjarigen alleen een vrachtwagen mogen besturen na langdurige begeleiding en een zeer selectieve rijproef. Het voorstel voor een richtlijn zou dan ook in deze zin moeten worden aangevuld.

Brussel, 14 juni 2023.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Oliver RÖPKE

---

(1)  Richtlijn (EU) 2019/1936 van het Europees Parlement en de Raad van 23 oktober 2019 tot wijziging van Richtlijn 2008/96/EG betreffende het beheer van de verkeersveiligheid van weginfrastructuur (PB L 305 van 26.11.2019, blz. 1).

1

(2)  Richtlijn 2006/126/EG van het Europees Parlement en de Raad van 20 december 2006 betreffende het rijbewijs (PB L 403 van 30.12.2006, blz. 18).

2

(3)  https://sdgs.un.org/

3

(4)  Na overleg met de Commissie is de conclusie dat het begrip nultolerantie moet worden opgevat in het licht van wat in technisch opzicht redelijk is.

4

---

| 18.8.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 293/138 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 293/138

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van de Verordeningen (EU) nr. 1227/2011 en (EU) 2019/942 ter verbetering van de bescherming van de Unie tegen marktmanipulatie op de groothandelsmarkt voor energie

(COM(2023) 147 final)

(2023/C 293/20)

| Rapporteur: | Alena MASTANTUONO |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Lutz RIBBE |

Rapporteur:

Alena MASTANTUONO

Alena MASTANTUONO

Corapporteur:

Lutz RIBBE

Lutz RIBBE

| Raadpleging | Raad van de Europese Unie, 31.3.2023
  Europees Parlement: 29.3.2023 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 194, lid 2, en artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Afdeling Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 16.5.2023 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.6.2023 |
| Zitting nr. | 579 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 217/5/5 |

Raadpleging

Raad van de Europese Unie, 31.3.2023

Europees Parlement: 29.3.2023

Rechtsgrond

Artikel 194, lid 2, en artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Afdeling Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

16.5.2023

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.6.2023

Zitting nr.

579

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

217/5/5

1.   Conclusies en aanbevelingen

Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Zoals het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) in tal van eerdere adviezen kenbaar heeft gemaakt, is het van cruciaal belang om de voorwaarden voor de werking van de energiemarkten te verbeteren en tegelijkertijd marktmanipulatie en andere verschijnselen aan te pakken die de markten verstoren en negatieve gevolgen hebben voor bedrijven, huishoudens en de samenleving als geheel. |
| --- | --- |

1.1.

Zoals het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) in tal van eerdere adviezen kenbaar heeft gemaakt, is het van cruciaal belang om de voorwaarden voor de werking van de energiemarkten te verbeteren en tegelijkertijd marktmanipulatie en andere verschijnselen aan te pakken die de markten verstoren en negatieve gevolgen hebben voor bedrijven, huishoudens en de samenleving als geheel.

| 1.2. | Tegen deze achtergrond is het EESC ingenomen met de kerndoelstelling van de voorgestelde verordening, te weten versterking van het toezicht op en de transparantie van de groothandelsmarkten voor energie. Het EESC heeft echter ook onderstreept dat aan eventuele initiatieven een grondige discussie en een effectbeoordeling vooraf moeten gaan. |
| --- | --- |

1.2.

Tegen deze achtergrond is het EESC ingenomen met de kerndoelstelling van de voorgestelde verordening, te weten versterking van het toezicht op en de transparantie van de groothandelsmarkten voor energie. Het EESC heeft echter ook onderstreept dat aan eventuele initiatieven een grondige discussie en een effectbeoordeling vooraf moeten gaan.

| 1.3. | Het EESC betreurt dan ook dat voor de voorstellen inzake de opzet van de elektriciteitsmarkt een volledige raadpleging en effectbeoordeling achterwege zijn gelaten. Volgens het EESC mag er geen sprake zijn van overhaaste hervormingen en zijn openbare raadplegingen en effectbeoordelingen waardevolle instrumenten in het wetgevingsproces. |
| --- | --- |

1.3.

Het EESC betreurt dan ook dat voor de voorstellen inzake de opzet van de elektriciteitsmarkt een volledige raadpleging en effectbeoordeling achterwege zijn gelaten. Volgens het EESC mag er geen sprake zijn van overhaaste hervormingen en zijn openbare raadplegingen en effectbeoordelingen waardevolle instrumenten in het wetgevingsproces.

| 1.4. | In de beschrijving van de beleidscontext van de voorgestelde verordening benadrukt de Commissie de zorgen van consumenten, bedrijven en investeerders over de blootstelling aan volatiele kortetermijnprijzen als gevolg van de hoge gasprijzen. Er ontbreekt echter een deugdelijke analyse van misbruik van marktmacht en marktmanipulatie. In de toekomst zijn voortdurende monitoring en analyse geboden, zodat op goede gronden tijdig passende (regelgevende) maatregelen kunnen worden genomen. |
| --- | --- |

1.4.

In de beschrijving van de beleidscontext van de voorgestelde verordening benadrukt de Commissie de zorgen van consumenten, bedrijven en investeerders over de blootstelling aan volatiele kortetermijnprijzen als gevolg van de hoge gasprijzen. Er ontbreekt echter een deugdelijke analyse van misbruik van marktmacht en marktmanipulatie. In de toekomst zijn voortdurende monitoring en analyse geboden, zodat op goede gronden tijdig passende (regelgevende) maatregelen kunnen worden genomen.

| 1.5. | Het EESC wijst op het belang van samenwerking tussen autoriteiten bij het opsporen en aanpakken van marktmanipulatie en pleit voor meer samenwerking en informatie-uitwisseling tussen instanties die bevoegd zijn op het gebied van energie, mededinging en financiële regelgeving. Evenzo is het EESC ingenomen met de afstemming van de definities van voorwetenschap en marktmanipulatie op de regels van de financiële markten. |
| --- | --- |

1.5.

Het EESC wijst op het belang van samenwerking tussen autoriteiten bij het opsporen en aanpakken van marktmanipulatie en pleit voor meer samenwerking en informatie-uitwisseling tussen instanties die bevoegd zijn op het gebied van energie, mededinging en financiële regelgeving. Evenzo is het EESC ingenomen met de afstemming van de definities van voorwetenschap en marktmanipulatie op de regels van de financiële markten.

| 1.6. | Het EESC wijst voorts op het belang van samenwerking tussen nationale en EU-autoriteiten. Er moet worden gezorgd voor een passende en efficiënte taakverdeling tussen de nationale regelgevende instanties en het Agentschap van de Europese Unie voor de samenwerking tussen energieregulators (ACER). De uitbreiding van de bevoegdheden van het ACER moet een afspiegeling zijn van zijn capaciteiten en de voorwaarden waarbinnen het opereert, en tegelijkertijd van zijn grenzen met betrekking tot nationale bevoegdheden, zoals strafrechtelijke aansprakelijkheid. Genoemde uitbreiding mag niet in de plaats komen van duidelijkere en meer geharmoniseerde regels voor het markttoezicht door nationale autoriteiten. |
| --- | --- |

1.6.

Het EESC wijst voorts op het belang van samenwerking tussen nationale en EU-autoriteiten. Er moet worden gezorgd voor een passende en efficiënte taakverdeling tussen de nationale regelgevende instanties en het Agentschap van de Europese Unie voor de samenwerking tussen energieregulators (ACER). De uitbreiding van de bevoegdheden van het ACER moet een afspiegeling zijn van zijn capaciteiten en de voorwaarden waarbinnen het opereert, en tegelijkertijd van zijn grenzen met betrekking tot nationale bevoegdheden, zoals strafrechtelijke aansprakelijkheid. Genoemde uitbreiding mag niet in de plaats komen van duidelijkere en meer geharmoniseerde regels voor het markttoezicht door nationale autoriteiten.

| 1.7. | Het is belangrijk dat de kwaliteit van de gegevens en de transparantie van de handel wordt verbeterd, maar ook dat de gegevens- en informatieprocessen en -vereisten worden gestroomlijnd om de administratieve lasten tot een minimum te beperken. Terwijl de markt zich ontwikkelt, mogen nieuwe regels geen ontmoedigend effect hebben op nieuwkomers. Wat de nieuwe vereisten inzake algoritmische handel betreft, kan het voorstel een ongelijk speelveld tussen marktdeelnemers in de hele EU in de hand werken, aangezien de periodiciteit van de informatieverplichtingen louter op nationaal niveau moet worden vastgesteld. Het Comité dringt aan op evenredigheid bij de rapportage van gegevens en op de toepassing van het eenmaligheidsbeginsel. De herziening moet leiden tot een transparant en niet-discriminerend systeem, waarbij misbruik van de verzamelde gegevens moet worden voorkomen. |
| --- | --- |

1.7.

Het is belangrijk dat de kwaliteit van de gegevens en de transparantie van de handel wordt verbeterd, maar ook dat de gegevens- en informatieprocessen en -vereisten worden gestroomlijnd om de administratieve lasten tot een minimum te beperken. Terwijl de markt zich ontwikkelt, mogen nieuwe regels geen ontmoedigend effect hebben op nieuwkomers. Wat de nieuwe vereisten inzake algoritmische handel betreft, kan het voorstel een ongelijk speelveld tussen marktdeelnemers in de hele EU in de hand werken, aangezien de periodiciteit van de informatieverplichtingen louter op nationaal niveau moet worden vastgesteld. Het Comité dringt aan op evenredigheid bij de rapportage van gegevens en op de toepassing van het eenmaligheidsbeginsel. De herziening moet leiden tot een transparant en niet-discriminerend systeem, waarbij misbruik van de verzamelde gegevens moet worden voorkomen.

2.   Achtergrond en samenvatting

Achtergrond en samenvatting

| 2.1. | De voorgestelde verordening (hierna “het voorstel”) beoogt de EU beter te beschermen tegen marktmanipulatie op de groothandelsmarkt voor energie. Daartoe stelt zij wijzigingen voor van Verordening (EU) nr. 1227/2011 van het Europees Parlement en de Raad (1) (Remit-verordening) en Verordening (EU) 2019/942 van het Europees Parlement en de Raad (2) (ACER-verordening). |
| --- | --- |

2.1.

De voorgestelde verordening (hierna “het voorstel”) beoogt de EU beter te beschermen tegen marktmanipulatie op de groothandelsmarkt voor energie. Daartoe stelt zij wijzigingen voor van Verordening (EU) nr. 1227/2011 van het Europees Parlement en de Raad (1

2

| 2.2. | Het voorstel maakt deel uit van een breder pakket maatregelen dat de Commissie heeft voorgesteld om de opzet van de elektriciteitsmarkt te hervormen, en dat tot doel heeft de groei van hernieuwbare energie te versnellen, consumenten te beschermen tegen prijspieken en manipulatie, en bij te dragen tot het concurrentievermogen van de industrie. Verder is het voorstel via financiële instrumenten gerelateerd aan de wetgeving inzake financiële markten (met name met de verordening marktmisbruik), zoals energiederivaten. |
| --- | --- |

2.2.

Het voorstel maakt deel uit van een breder pakket maatregelen dat de Commissie heeft voorgesteld om de opzet van de elektriciteitsmarkt te hervormen, en dat tot doel heeft de groei van hernieuwbare energie te versnellen, consumenten te beschermen tegen prijspieken en manipulatie, en bij te dragen tot het concurrentievermogen van de industrie. Verder is het voorstel via financiële instrumenten gerelateerd aan de wetgeving inzake financiële markten (met name met de verordening marktmisbruik), zoals energiederivaten.

| 2.3. | Het voorstel legt verplichtingen vast voor zowel marktdeelnemers als autoriteiten. De nadruk ligt op procedures zoals gegevensverzameling en -beheer, rapportage, uitwisseling en openbaarmaking van informatie, alsmede op onderzoeken en sancties. Het stelt ook wijzigingen in de definities voor. Hieronder volgen de belangrijkste suggesties:






  — | de definities van marktmanipulatie en voorwetenschap moeten worden verduidelijkt en aangepast aan de verordening marktmisbruik. De definitie van een groothandelsmarktproduct moet worden uitgebreid tot het plaatsen van handelsorders in derde landen die deelnemen aan de eenvormige day-ahead- en intradaykoppeling van de Unie die tot levering in de Unie kan leiden; |
| --- | --- | --- |

2.3.

Het voorstel legt verplichtingen vast voor zowel marktdeelnemers als autoriteiten. De nadruk ligt op procedures zoals gegevensverzameling en -beheer, rapportage, uitwisseling en openbaarmaking van informatie, alsmede op onderzoeken en sancties. Het stelt ook wijzigingen in de definities voor. Hieronder volgen de belangrijkste suggesties:

—

de definities van marktmanipulatie en voorwetenschap moeten worden verduidelijkt en aangepast aan de verordening marktmisbruik. De definitie van een groothandelsmarktproduct moet worden uitgebreid tot het plaatsen van handelsorders in derde landen die deelnemen aan de eenvormige day-ahead- en intradaykoppeling van de Unie die tot levering in de Unie kan leiden;

| — | de gegevensverzameling moet worden uitgebreid tot nieuwe balanceringsmarkten en algoritmehandel. De nationale regelgevende instantie moet de bevoegdheid krijgen om van de marktdeelnemer te verlangen dat hij een beschrijving geeft van aspecten zoals zijn strategieën voor algoritmische handel en maatregelen voor naleving en risicobeheersing; |
| --- | --- |

—

de gegevensverzameling moet worden uitgebreid tot nieuwe balanceringsmarkten en algoritmehandel. De nationale regelgevende instantie moet de bevoegdheid krijgen om van de marktdeelnemer te verlangen dat hij een beschrijving geeft van aspecten zoals zijn strategieën voor algoritmische handel en maatregelen voor naleving en risicobeheersing;

| — | er worden specifieke regels voorgesteld voor het verstrekken van gegevens door LNG-marktdeelnemers aan het ACER, en de verplichtingen van het ACER om dagelijks een lng-prijsraming en een lng-benchmark op te stellen en te publiceren; |
| --- | --- |

—

er worden specifieke regels voorgesteld voor het verstrekken van gegevens door LNG-marktdeelnemers aan het ACER, en de verplichtingen van het ACER om dagelijks een lng-prijsraming en een lng-benchmark op te stellen en te publiceren;

| — | voorwetenschap moet via platforms voor voorwetenschap (Inside Information Platforms — IIP’s) aan het ACER worden bekendgemaakt, terwijl de informatie over transacties moet worden verstrekt via geregistreerde rapportagemechanismen (RRM’s). Zowel IIP’s als RRM’s moeten door het ACER worden goedgekeurd; |
| --- | --- |

—

voorwetenschap moet via platforms voor voorwetenschap (Inside Information Platforms — IIP’s) aan het ACER worden bekendgemaakt, terwijl de informatie over transacties moet worden verstrekt via geregistreerde rapportagemechanismen (RRM’s). Zowel IIP’s als RRM’s moeten door het ACER worden goedgekeurd;

| — | de nationale autoriteiten en het ACER moeten verplicht zijn regelmatig informatie uit te wisselen over vermoedelijke inbreuken op groothandelsproducten. Er is ook behoefte aan samenwerking tussen verschillende nationale autoriteiten: energieregulators, autoriteiten voor de financiële markten, mededingings- en belastingautoriteiten. Hetzelfde geldt voor het ACER en de Europese Autoriteit voor effecten en markten (ESMA) op EU-niveau. De nationale regelgevende instanties moeten bevoegd zijn om alle groothandelsproducten op hun markten te onderzoeken, ongeacht waar de marktdeelnemer woonachtig of gevestigd is; |
| --- | --- |

—

de nationale autoriteiten en het ACER moeten verplicht zijn regelmatig informatie uit te wisselen over vermoedelijke inbreuken op groothandelsproducten. Er is ook behoefte aan samenwerking tussen verschillende nationale autoriteiten: energieregulators, autoriteiten voor de financiële markten, mededingings- en belastingautoriteiten. Hetzelfde geldt voor het ACER en de Europese Autoriteit voor effecten en markten (ESMA) op EU-niveau. De nationale regelgevende instanties moeten bevoegd zijn om alle groothandelsproducten op hun markten te onderzoeken, ongeacht waar de marktdeelnemer woonachtig of gevestigd is;

| — | voorgesteld wordt de rol van het ACER te versterken voor at betreft het toezicht op en de handhaving van activiteiten die onder de Remit-verordening vallen. Het is de bedoeling dat naar behoren onderzoek wordt gedaan naar vermoedelijke inbreuken door marktdeelnemers die buiten de EU zijn gevestigd, en onderzoeken te coördineren, met name in grensoverschrijdende zaken. Het ACER zou ook de bevoegdheid krijgen om inspecties ter plaatse uit te voeren, bijgestaan door de nationale regelgevende instanties; |
| --- | --- |

—

voorgesteld wordt de rol van het ACER te versterken voor at betreft het toezicht op en de handhaving van activiteiten die onder de Remit-verordening vallen. Het is de bedoeling dat naar behoren onderzoek wordt gedaan naar vermoedelijke inbreuken door marktdeelnemers die buiten de EU zijn gevestigd, en onderzoeken te coördineren, met name in grensoverschrijdende zaken. Het ACER zou ook de bevoegdheid krijgen om inspecties ter plaatse uit te voeren, bijgestaan door de nationale regelgevende instanties;

| — | verder wordt voorgesteld de op nationaal niveau in te voeren sancties te harmoniseren, met inbegrip van geharmoniseerde boeten voor inbreuken op de Remit-verordening. |
| --- | --- |

—

verder wordt voorgesteld de op nationaal niveau in te voeren sancties te harmoniseren, met inbegrip van geharmoniseerde boeten voor inbreuken op de Remit-verordening.

3.   Algemene opmerkingen

Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het stemt het EESC tevreden dat zijn oproep tot herziening van Remit door de Europese Commissie is gehoord. De herziening moet leiden tot een kader dat de risico’s van marktmisbruik beperkt door middel van een grotere markttransparantie en een betere kwaliteit van de marktgegevens. Het algemene doel moet zijn: de verstorende effecten op de prijsstelling van mogelijk marktmisbruik en -speculatie te beperken. Tegelijkertijd mogen de mogelijke gevolgen van de marktliquiditeit en de belemmeringen voor de toegang tot de markt voor nieuwe marktdeelnemers niet over het hoofd worden gezien. Duidelijke marktregels zijn noodzakelijk, maar zij moeten de concurrentie versterken en deze niet in weg staan. Energie is geen doorsnee handelswaar, maar vormt een cruciale bouwsteen van ons economisch en sociaal systeem en vertoont zo de kenmerken van een publiek goed. Daarom moet energie voor iedereen toegankelijk zijn. |
| --- | --- |

3.1.

Het stemt het EESC tevreden dat zijn oproep tot herziening van Remit door de Europese Commissie is gehoord. De herziening moet leiden tot een kader dat de risico’s van marktmisbruik beperkt door middel van een grotere markttransparantie en een betere kwaliteit van de marktgegevens. Het algemene doel moet zijn: de verstorende effecten op de prijsstelling van mogelijk marktmisbruik en -speculatie te beperken. Tegelijkertijd mogen de mogelijke gevolgen van de marktliquiditeit en de belemmeringen voor de toegang tot de markt voor nieuwe marktdeelnemers niet over het hoofd worden gezien. Duidelijke marktregels zijn noodzakelijk, maar zij moeten de concurrentie versterken en deze niet in weg staan. Energie is geen doorsnee handelswaar, maar vormt een cruciale bouwsteen van ons economisch en sociaal systeem en vertoont zo de kenmerken van een publiek goed. Daarom moet energie voor iedereen toegankelijk zijn.

| 3.2. | Verscheidene lidstaten hebben markttransparantieplatforms ingevoerd en het Europees netwerk van transmissiesysteembeheerders (ENTSB) beheert een Europees platform. Een systematische analyse en bewustmaking van het publiek van de gegevens die op deze platforms beschikbaar zijn, zouden consumenten en kleinere marktdeelnemers echter in staat stellen onregelmatigheden beter te begrijpen en erop te reageren. |
| --- | --- |

3.2.

Verscheidene lidstaten hebben markttransparantieplatforms ingevoerd en het Europees netwerk van transmissiesysteembeheerders (ENTSB) beheert een Europees platform. Een systematische analyse en bewustmaking van het publiek van de gegevens die op deze platforms beschikbaar zijn, zouden consumenten en kleinere marktdeelnemers echter in staat stellen onregelmatigheden beter te begrijpen en erop te reageren.

| 3.3. | Het EESC is ingenomen met de kerndoelstelling van het voorstel om de manipulatie van energiemarkten aan te pakken en hiertegen bescherming te bieden. Daarom acht het EESC het belangrijk om de activiteiten op de markt op transparante wijze efficiënt te monitoren. Het is positief dat de herziening van Remit een aanvulling vormt op de reeks EU-maatregelen tegen verschillende vormen van speculatie op de EU-markt, zoals de maatregelen ter voorkoming van manipulatie waarbij gasopslagfaciliteiten niet worden gevuld. Het EESC steunt het voorstel om de definitie van voor de groothandel bestemde energieproducten uit te breiden tot het plaatsen van handelsorders in derde landen die eventueel aan de EU leveren. |
| --- | --- |

3.3.

Het EESC is ingenomen met de kerndoelstelling van het voorstel om de manipulatie van energiemarkten aan te pakken en hiertegen bescherming te bieden. Daarom acht het EESC het belangrijk om de activiteiten op de markt op transparante wijze efficiënt te monitoren. Het is positief dat de herziening van Remit een aanvulling vormt op de reeks EU-maatregelen tegen verschillende vormen van speculatie op de EU-markt, zoals de maatregelen ter voorkoming van manipulatie waarbij gasopslagfaciliteiten niet worden gevuld. Het EESC steunt het voorstel om de definitie van voor de groothandel bestemde energieproducten uit te breiden tot het plaatsen van handelsorders in derde landen die eventueel aan de EU leveren.

| 3.4. | Benadrukt zij dat werk en waakzaamheid op nationaal niveau moeten plaatsvinden; de nationale autoriteiten moeten zo veel mogelijk samenwerken met hun tegenhangers in de lidstaten en met Europese regulatoren. Alleen dan kan het werk efficiënt zijn. |
| --- | --- |

3.4.

Benadrukt zij dat werk en waakzaamheid op nationaal niveau moeten plaatsvinden; de nationale autoriteiten moeten zo veel mogelijk samenwerken met hun tegenhangers in de lidstaten en met Europese regulatoren. Alleen dan kan het werk efficiënt zijn.

| 3.5. | Het EESC heeft ook onderstreept dat aan eventuele initiatieven een grondige discussie en een effectbeoordeling vooraf moeten gaan (3). Hoewel het EESC beseft dat een dergelijk verzoek de duur van de procedure zou hebben verlengd, onderstreept het de noodzaak van beter wetgeven. Het EESC betreurt dan ook dat voor de voorstellen inzake de opzet van de elektriciteitsmarkt een volledige raadpleging en effectbeoordeling achterwege zijn gelaten. Het neemt nota van het werkdocument van de diensten van de Commissie, maar wijst erop dat dit soort documenten niet dezelfde procedure doorloopt als effectbeoordelingen. In dit verband wordt benadrukt dat nieuwe maatregelen moeten stroken met het evenredigheidsbeginsel en dat de marktdeelnemers niet mogen worden overbelast met de verslaglegging. |
| --- | --- |

3.5.

Het EESC heeft ook onderstreept dat aan eventuele initiatieven een grondige discussie en een effectbeoordeling vooraf moeten gaan (3

4.   Specifieke opmerkingen

Specifieke opmerkingen

| 4.1. | Het EESC is ingenomen met de ontwikkeling van het systeem voor de productie en publicatie van lng-prijsramingen en benchmarks. |
| --- | --- |

4.1.

Het EESC is ingenomen met de ontwikkeling van het systeem voor de productie en publicatie van lng-prijsramingen en benchmarks.

| 4.2. | Het is belangrijk de kwaliteit van de gegevens en de transparantie van de handel te verbeteren, maar ook dat de gegevens- en informatieprocessen en -vereisten worden gestroomlijnd om de administratieve lasten tot een minimum te beperken. Wat de nieuwe vereisten inzake algoritmische handel betreft, kan het voorstel een ongelijk speelveld tussen marktdeelnemers in de hele EU in de hand werken, aangezien de periodiciteit van de informatieverplichtingen een louter nationale aangelegenheid blijft. |
| --- | --- |

4.2.

Het is belangrijk de kwaliteit van de gegevens en de transparantie van de handel te verbeteren, maar ook dat de gegevens- en informatieprocessen en -vereisten worden gestroomlijnd om de administratieve lasten tot een minimum te beperken. Wat de nieuwe vereisten inzake algoritmische handel betreft, kan het voorstel een ongelijk speelveld tussen marktdeelnemers in de hele EU in de hand werken, aangezien de periodiciteit van de informatieverplichtingen een louter nationale aangelegenheid blijft.

| 4.3. | Het EESC staat achter ruimere samenwerking en informatie-uitwisseling tussen autoriteiten die actief zijn op het gebied van energie, mededinging en financiële regelgeving. Evenzo is het EESC ingenomen met de afstemming van de definities van voorwetenschap en marktmanipulatie op de regels van de financiële markten. |
| --- | --- |

4.3.

Het EESC staat achter ruimere samenwerking en informatie-uitwisseling tussen autoriteiten die actief zijn op het gebied van energie, mededinging en financiële regelgeving. Evenzo is het EESC ingenomen met de afstemming van de definities van voorwetenschap en marktmanipulatie op de regels van de financiële markten.

| 4.4. | Het EESC wijst voorts op het belang van samenwerking tussen nationale en EU-autoriteiten. Tegelijkertijd is het echter van belang te zorgen voor een passende en efficiënte taakverdeling tussen de nationale regelgevende instanties en het ACER. De uitbreiding van de controlebevoegdheden van het ACER geeft aanleiding tot bezorgdheid over zijn vermogen om alle taken uit te voeren, gezien de opgaven waarmee het wordt geconfronteerd om de huidige brede agenda te beheren. De nationale autoriteiten moeten worden versterkt en toegerust met duidelijkere regels. Het ACER moet zich concentreren op zijn rol als coördinator. |
| --- | --- |

4.4.

Het EESC wijst voorts op het belang van samenwerking tussen nationale en EU-autoriteiten. Tegelijkertijd is het echter van belang te zorgen voor een passende en efficiënte taakverdeling tussen de nationale regelgevende instanties en het ACER. De uitbreiding van de controlebevoegdheden van het ACER geeft aanleiding tot bezorgdheid over zijn vermogen om alle taken uit te voeren, gezien de opgaven waarmee het wordt geconfronteerd om de huidige brede agenda te beheren. De nationale autoriteiten moeten worden versterkt en toegerust met duidelijkere regels. Het ACER moet zich concentreren op zijn rol als coördinator.

| 4.5. | De bevoegdheid om inspecties ter plaatse uit te voeren en besluiten te nemen over Remit-inbreuken moet op nationaal niveau blijven, aangezien de vaststelling van de voorwaarden voor strafrechtelijke aansprakelijkheid uiteindelijk de exclusieve bevoegdheid van de lidstaten is. |
| --- | --- |

4.5.

De bevoegdheid om inspecties ter plaatse uit te voeren en besluiten te nemen over Remit-inbreuken moet op nationaal niveau blijven, aangezien de vaststelling van de voorwaarden voor strafrechtelijke aansprakelijkheid uiteindelijk de exclusieve bevoegdheid van de lidstaten is.

| 4.6. | Het EESC is het ermee eens dat sancties doeltreffend, afschrikkend en evenredig moeten zijn. In dit verband merkt het Comité op dat de voorgestelde boeten voor rechtspersonen en natuurlijke personen zeer hoog zijn. |
| --- | --- |

4.6.

Het EESC is het ermee eens dat sancties doeltreffend, afschrikkend en evenredig moeten zijn. In dit verband merkt het Comité op dat de voorgestelde boeten voor rechtspersonen en natuurlijke personen zeer hoog zijn.

Brussel, 14 juni 2023.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Oliver RÖPKE

---

(1)  Verordening (EU) nr. 1227/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2011 betreffende de integriteit en transparantie van de groothandelsmarkt voor energie (PB L 326 van 8.12.2011, blz. 1).

1

(2)  Verordening (EU) 2019/942 van het Europees Parlement en de Raad van 5 juni 2019 tot oprichting van een Agentschap van de Europese Unie voor de samenwerking tussen energieregulators (PB L 158 van 14.6.2019, blz. 22).

2

(3)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Kortetermijnmaatregelen op de energiemarkt en verbeteringen op lange termijn in de opzet van de elektriciteitsmarkt — een gedragslijn (COM(2022) 236 final) (PB C 75 van 28.2.2023, blz. 185).

3

---

| 18.8.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 293/142 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 293/142

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de goedkeuring van en het markttoezicht op niet voor de weg bestemde mobiele machines die deelnemen aan het verkeer op de openbare weg en tot wijziging van Verordening (EU) 2019/1020

(COM(2023) 178 final — 2023/0090 (COD))

(2023/C 293/21)

| Raadpleging | Raad van de Europese Unie: 4.4.2023
  Europees Parlement, 17.4.2023 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Afdeling Interne Markt, Productie en Consumptie |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.6.2023 |
| Zitting nr. | 579 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 193/1/3 |

Raadpleging

Raad van de Europese Unie: 4.4.2023

Europees Parlement, 17.4.2023

Rechtsgrond

Artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Afdeling Interne Markt, Productie en Consumptie

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.6.2023

Zitting nr.

579

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

193/1/3

Aangezien het Europees Economisch en Sociaal Comité instemt met dit voorstel en er geen commentaar op heeft, wordt besloten om er een positief advies over uit te brengen.

Brussel, 14 juni 2023.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Oliver RÖPKE

---

| 18.8.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 293/143 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 293/143

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad ter ondersteuning van de productie van munitie

(COM(2023) 237 final — 2023/0140 (COD))

(2023/C 293/22)

| Raadpleging | Raad van de Europese Unie, 10.5.2023
  Europees Parlement, 8.5.2023 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Interne Markt, Productie en Consumptie |
| Goedgekeurd door de voltallige vergadering | 14.6.2023 |
| Zitting nr. | 579 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 193/2/9 |

Raadpleging

Raad van de Europese Unie, 10.5.2023

Europees Parlement, 8.5.2023

Rechtsgrond

Artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Interne Markt, Productie en Consumptie

Goedgekeurd door de voltallige vergadering

14.6.2023

Zitting nr.

579

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

193/2/9

Aangezien het Europees Economisch en Sociaal Comité met het voorstel instemt en er geen commentaar op heeft, heeft het besloten hierover een positief advies uit te brengen.

Brussel, 14 juni 2023.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Oliver RÖPKE

---

| 18.8.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 293/144 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 293/144

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2019/833 tot vaststelling van instandhoudings- en handhavingsmaatregelen die van toepassing zijn in het gereglementeerde gebied van de Visserijorganisatie voor het noordwestelijk deel van de Atlantische Oceaan

(COM(2023) 108 final — 2023/0056 (COD))

(2023/C 293/23)

| Algemeen rapporteur: | Stefano PALMIERI |
| --- | --- |

Algemeen rapporteur:

Stefano PALMIERI

Stefano PALMIERI

| Raadpleging | Raad, 10.3.2023
  Europees Parlement, 13.3.2023 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 43, lid 2, en artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 15.6.2023 |
| Zitting nr. | 579 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 151/0/1 |

Raadpleging

Raad, 10.3.2023

Europees Parlement, 13.3.2023

Rechtsgrond

Artikel 43, lid 2, en artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu

Goedkeuring door de voltallige vergadering

15.6.2023

Zitting nr.

579

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

151/0/1

1.   Conclusies en aanbevelingen

Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) herhaalt nogmaals de standpunten die het ten aanzien van het voorstel voor een verordening heeft ingenomen in zijn adviezen 2018/05155 (1), 2020/02842 (2) en 2022/01131 (3), waarvan de conclusies en aanbevelingen hieronder uiteengezet worden. |
| --- | --- |

1.1.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) herhaalt nogmaals de standpunten die het ten aanzien van het voorstel voor een verordening heeft ingenomen in zijn adviezen 2018/05155 (1

2

3

| 1.2. | Het EESC acht het noodzakelijk om de instandhoudings- en handhavingsmaatregelen die zijn vastgesteld door de Visserijorganisatie voor het noordwestelijke deel van de Atlantische Oceaan (NAFO), om te zetten in het recht van de Unie om tot een gelijke en efficiënte toepassing van die maatregelen binnen de EU te komen. |
| --- | --- |

1.2.

Het EESC acht het noodzakelijk om de instandhoudings- en handhavingsmaatregelen die zijn vastgesteld door de Visserijorganisatie voor het noordwestelijke deel van de Atlantische Oceaan (NAFO), om te zetten in het recht van de Unie om tot een gelijke en efficiënte toepassing van die maatregelen binnen de EU te komen.

| 1.3. | Niettemin is het van mening dat dit voorstel geen efficiënt mechanisme bevat voor de omzetting van de door de NAFO vastgestelde normen en dat het de noodzaak om die normen jaarlijks bij te werken, niet wegneemt. |
| --- | --- |

1.3.

Niettemin is het van mening dat dit voorstel geen efficiënt mechanisme bevat voor de omzetting van de door de NAFO vastgestelde normen en dat het de noodzaak om die normen jaarlijks bij te werken, niet wegneemt.

| 1.4. | Het Comité is voorstander van een efficiënter en eenvoudiger mechanisme en stelt dus een verordening voor die bestaat uit één enkel artikel waarin is bepaald dat de Europese Unie de door de NAFO vastgestelde normen op de EU-vloot moet toepassen. |
| --- | --- |

1.4.

Het Comité is voorstander van een efficiënter en eenvoudiger mechanisme en stelt dus een verordening voor die bestaat uit één enkel artikel waarin is bepaald dat de Europese Unie de door de NAFO vastgestelde normen op de EU-vloot moet toepassen.

| 1.5. | Het EESC benadrukt dat de invoering van het systeem van gedelegeerde handelingen waarmee aan de Commissie de bevoegdheid wordt toegekend om regelgeving op te stellen buiten de gewone procedures om, een risico inhoudt. |
| --- | --- |

1.5.

Het EESC benadrukt dat de invoering van het systeem van gedelegeerde handelingen waarmee aan de Commissie de bevoegdheid wordt toegekend om regelgeving op te stellen buiten de gewone procedures om, een risico inhoudt.

2.   Samenvatting van het wetgevingsvoorstel

Samenvatting van het wetgevingsvoorstel

| 2.1. | De belangrijkste doelstelling van dit voorstel bestaat erin de instandhoudings- en handhavingsmaatregelen die de NAFO tijdens zijn jaarvergadering in september 2022 heeft goedgekeurd, in het recht van de Unie op te nemen. |
| --- | --- |

2.1.

De belangrijkste doelstelling van dit voorstel bestaat erin de instandhoudings- en handhavingsmaatregelen die de NAFO tijdens zijn jaarvergadering in september 2022 heeft goedgekeurd, in het recht van de Unie op te nemen.

| 2.2. | Het bevat wijzigingen betreffende nieuwe taken voor vlaggenlidstaten in verband met de indiening van onderzoeksplannen en vereisten waaraan vaartuigen moeten voldoen die deelnemen aan onderzoeksactiviteiten; de regulering van de proeftrek wanneer een sector tijdens een visreis voor het eerst wordt binnengevaren; aanpassingen in sluitingen van de visserij op roodbaars in 3M, het verbod op het aanlanden, overladen en aan boord houden van Groenlandse haai en de “cross-listing” van illegale, ongemelde en ongereglementeerde vaartuigen (IOO-vaartuigen) met andere regionale organisaties voor visserijbeheer. |
| --- | --- |

2.2.

Het bevat wijzigingen betreffende nieuwe taken voor vlaggenlidstaten in verband met de indiening van onderzoeksplannen en vereisten waaraan vaartuigen moeten voldoen die deelnemen aan onderzoeksactiviteiten; de regulering van de proeftrek wanneer een sector tijdens een visreis voor het eerst wordt binnengevaren; aanpassingen in sluitingen van de visserij op roodbaars in 3M, het verbod op het aanlanden, overladen en aan boord houden van Groenlandse haai en de “cross-listing” van illegale, ongemelde en ongereglementeerde vaartuigen (IOO-vaartuigen) met andere regionale organisaties voor visserijbeheer.

| 2.3. | Het voorstel verleent de Commissie ook de bevoegdheid om Verordening (EU) 2019/833 van het Europees Parlement en de Raad (4) te wijzigen wat betreft de taken van de lidstaten in verband met de indiening van onderzoeksplannen en met de vereisten waaraan vaartuigen moeten voldoen om onderzoeksactiviteiten te verrichten, indien de NAFO zijn maatregelen in de toekomst wijzigt. |
| --- | --- |

2.3.

Het voorstel verleent de Commissie ook de bevoegdheid om Verordening (EU) 2019/833 van het Europees Parlement en de Raad (4

3.   Algemene opmerkingen

Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC acht het noodzakelijk om de tijdens de laatste jaarvergadering van de NAFO goedgekeurde instandhoudings- en handhavingsmaatregelen om te zetten in EU-recht teneinde te waarborgen dat die binnen de EU op uniforme wijze worden toegepast. |
| --- | --- |

3.1.

Het EESC acht het noodzakelijk om de tijdens de laatste jaarvergadering van de NAFO goedgekeurde instandhoudings- en handhavingsmaatregelen om te zetten in EU-recht teneinde te waarborgen dat die binnen de EU op uniforme wijze worden toegepast.

| 3.2. | Het EESC is echter van mening dat deze omzettingsprocedure nog steeds niet op een doeltreffend mechanisme berust, aangezien deze maatregelen elk jaar worden gewijzigd en de administratieve procedures van de EU veel tijd in beslag nemen, wat zorgt voor een voortdurende discrepantie tussen de door de NAFO vastgestelde normen en de EU-wetgeving. |
| --- | --- |

3.2.

Het EESC is echter van mening dat deze omzettingsprocedure nog steeds niet op een doeltreffend mechanisme berust, aangezien deze maatregelen elk jaar worden gewijzigd en de administratieve procedures van de EU veel tijd in beslag nemen, wat zorgt voor een voortdurende discrepantie tussen de door de NAFO vastgestelde normen en de EU-wetgeving.

| 3.3. | Het EESC herhaalt dat er een meer gestroomlijnde procedure moet komen, zoals de procedure die het in 2019, 2020 en 2022 heeft voorgesteld en die werd gesteund door de overheidsdiensten van de lidstaten en de betrokken sectoren. Het zou gaan om een eenvoudige verordening bestaande uit één enkel artikel waarin is bepaald dat de Europese Unie de jaarlijks door de NAFO vastgestelde normen op de EU-vloot moet toepassen. Deze eenvoudige verordening wordt gekoppeld aan de invoering van een clausule waarin is bepaald dat NAFO-maatregelen die niet verenigbaar zijn met de EU-wetgeving niet van toepassing zijn zolang de twee wetgevende instanties hierover geen overeenstemming hebben bereikt. |
| --- | --- |

3.3.

Het EESC herhaalt dat er een meer gestroomlijnde procedure moet komen, zoals de procedure die het in 2019, 2020 en 2022 heeft voorgesteld en die werd gesteund door de overheidsdiensten van de lidstaten en de betrokken sectoren. Het zou gaan om een eenvoudige verordening bestaande uit één enkel artikel waarin is bepaald dat de Europese Unie de jaarlijks door de NAFO vastgestelde normen op de EU-vloot moet toepassen. Deze eenvoudige verordening wordt gekoppeld aan de invoering van een clausule waarin is bepaald dat NAFO-maatregelen die niet verenigbaar zijn met de EU-wetgeving niet van toepassing zijn zolang de twee wetgevende instanties hierover geen overeenstemming hebben bereikt.

| 3.4. | Het EESC waarschuwt nogmaals dat handhaving van de verordening kan leiden tot tegenstrijdige regels, of ten minste tot perioden van rechtsonzekerheid voor overheden en zelfs voor de bedrijven zelf, die niet zullen weten of zij zich aan de oude, in de EU geldende regels of aan de nieuwe regels moeten houden. Dit leidt bovendien tot verstoringen in de uitvoering van maatregelen ten opzichte van vloten van buiten de EU. |
| --- | --- |

3.4.

Het EESC waarschuwt nogmaals dat handhaving van de verordening kan leiden tot tegenstrijdige regels, of ten minste tot perioden van rechtsonzekerheid voor overheden en zelfs voor de bedrijven zelf, die niet zullen weten of zij zich aan de oude, in de EU geldende regels of aan de nieuwe regels moeten houden. Dit leidt bovendien tot verstoringen in de uitvoering van maatregelen ten opzichte van vloten van buiten de EU.

| 3.5. | Het enige wat met de invoering van het systeem van gedelegeerde handelingen wordt bereikt, is dat de Commissie regels kan vaststellen buiten de gewone procedures om. |
| --- | --- |

3.5.

Het enige wat met de invoering van het systeem van gedelegeerde handelingen wordt bereikt, is dat de Commissie regels kan vaststellen buiten de gewone procedures om.

4.   Specifieke opmerkingen

Specifieke opmerkingen

| 4.1. | Het EESC erkent de belangrijke rol van onderzoeksschepen bij het monitoren en beoordelen van de toestand van het mariene milieu, met name in verband met de visserij. Een nauwkeurige omschrijving van ecologische gemeenschappen met betrekking tot hun biodiversiteit en de structuur van de voedselketen is van essentieel belang voor de instandhouding. De plaatselijke rijkdom kan statistisch significante seizoensgebonden veranderingen laten zien binnen de visserij, die niet noodzakelijk overeenkomen met de waargenomen veranderingen in biodiversiteit en functionele voedingskenmerken (5). |
| --- | --- |

4.1.

Het EESC erkent de belangrijke rol van onderzoeksschepen bij het monitoren en beoordelen van de toestand van het mariene milieu, met name in verband met de visserij. Een nauwkeurige omschrijving van ecologische gemeenschappen met betrekking tot hun biodiversiteit en de structuur van de voedselketen is van essentieel belang voor de instandhouding. De plaatselijke rijkdom kan statistisch significante seizoensgebonden veranderingen laten zien binnen de visserij, die niet noodzakelijk overeenkomen met de waargenomen veranderingen in biodiversiteit en functionele voedingskenmerken (5

| 4.2. | Onlangs heeft de wetenschap een innovatieve aanpak ingevoerd voor het monitoren en beoordelen van de toestand van het mariene ecosysteem, onder meer door het analyseren en modelleren van omgevings-DNA (environmental DNA — eDNA). Deze aanpak introduceert technieken en concepten die een doeltreffend bestuur en beheer van de visserij kunnen ondersteunen (6). Het EESC erkent dat de analyse van eDNA nuttige aanvullende informatie oplevert over de toestand van het voedselweb en het mariene ecosysteem. Aangezien sommige onderzoeksschepen eDNA verzamelen tijdens hun observatiecampagnes, dringt het EESC erop aan dat het verzamelde en opgeslagen eDNA wordt beschouwd als waardevolle gegevens die in de visvangst moeten worden geïntegreerd. |
| --- | --- |

4.2.

Onlangs heeft de wetenschap een innovatieve aanpak ingevoerd voor het monitoren en beoordelen van de toestand van het mariene ecosysteem, onder meer door het analyseren en modelleren van omgevings-DNA (environmental DNA — eDNA). Deze aanpak introduceert technieken en concepten die een doeltreffend bestuur en beheer van de visserij kunnen ondersteunen (6

| 4.3. | De meeste landen voldoen aan de pijlers van het protocol van Nagoya, dat op 12 oktober 2014 in werking is getreden en voortvloeit uit het Biodiversiteitsverdrag. Krachtens dit protocol moeten onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten worden uitgevoerd overeenkomstig de toepasselijke regelgeving inzake toegang en verdeling van voordelen (access and benefit-sharing — ABS) en traceerbaar zijn. In voorkomend geval moeten alle noodzakelijke ABS-procedures met de bevoegde autoriteiten zijn doorlopen voordat een onderzoeksprogramma wordt uitgevoerd waarvoor het gebruik en de overdracht van genetische hulpbronnen vereist is, ongeacht het leverende land. De meeste landen hebben het protocol van Nagoya ondertekend en enkele moeten het nog ratificeren (7). |
| --- | --- |

4.3.

De meeste landen voldoen aan de pijlers van het protocol van Nagoya, dat op 12 oktober 2014 in werking is getreden en voortvloeit uit het Biodiversiteitsverdrag. Krachtens dit protocol moeten onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten worden uitgevoerd overeenkomstig de toepasselijke regelgeving inzake toegang en verdeling van voordelen (access and benefit-sharing — ABS) en traceerbaar zijn. In voorkomend geval moeten alle noodzakelijke ABS-procedures met de bevoegde autoriteiten zijn doorlopen voordat een onderzoeksprogramma wordt uitgevoerd waarvoor het gebruik en de overdracht van genetische hulpbronnen vereist is, ongeacht het leverende land. De meeste landen hebben het protocol van Nagoya ondertekend en enkele moeten het nog ratificeren (7

| 4.4. | In het voorstel worden exploitanten van onderzoeksvaartuigen verplicht om bepaalde gevraagde gegevens te verstrekken, hetgeen inadequaat kan zijn indien externe factoren (bijv. weersomstandigheden of specifieke informatie van satellieten over de verspreiding van nutriënten) een snelle wijziging van de waarnemingscampagnes vereisen of daartoe aanleiding geven. Bepaalde vereisten, zoals de noodzaak om een waarnemer met voldoende deskundigheid aan boord te hebben en de verplichting voor vaartuigen om in geval van bijvangst van positie te veranderen, kunnen het proces ook minder doeltreffend maken voor de ondersteuning van de instandhouding en het beheer van gezonde en productieve mariene ecosystemen, vooral indien de verzamelde informatie niet onder de bredere gemeenschap wordt verspreid. |
| --- | --- |

4.4.

In het voorstel worden exploitanten van onderzoeksvaartuigen verplicht om bepaalde gevraagde gegevens te verstrekken, hetgeen inadequaat kan zijn indien externe factoren (bijv. weersomstandigheden of specifieke informatie van satellieten over de verspreiding van nutriënten) een snelle wijziging van de waarnemingscampagnes vereisen of daartoe aanleiding geven. Bepaalde vereisten, zoals de noodzaak om een waarnemer met voldoende deskundigheid aan boord te hebben en de verplichting voor vaartuigen om in geval van bijvangst van positie te veranderen, kunnen het proces ook minder doeltreffend maken voor de ondersteuning van de instandhouding en het beheer van gezonde en productieve mariene ecosystemen, vooral indien de verzamelde informatie niet onder de bredere gemeenschap wordt verspreid.

| 4.5. | Aangezien het moeilijk is het operationele proces af te stemmen op de wettelijke vereisten en omgekeerd, is het EESC voorstander van een meer pragmatische aanpak op basis van een transparante verspreiding van informatie. In dit verband stelt het EESC voor dat de curricula vitae van deskundigen die als bevoegde waarnemers zijn aangewezen, achteraf worden gepubliceerd en dat een kort verslag wordt verstrekt waarin de redenen en bijzonderheden van de verandering van positie in geval van bijvangst worden beschreven. Het openbaar maken van deze informatie kan de uitwisseling van beste praktijken bevorderen en de reputatie van de betrokken belanghebbenden verbeteren. |
| --- | --- |

4.5.

Aangezien het moeilijk is het operationele proces af te stemmen op de wettelijke vereisten en omgekeerd, is het EESC voorstander van een meer pragmatische aanpak op basis van een transparante verspreiding van informatie. In dit verband stelt het EESC voor dat de curricula vitae van deskundigen die als bevoegde waarnemers zijn aangewezen, achteraf worden gepubliceerd en dat een kort verslag wordt verstrekt waarin de redenen en bijzonderheden van de verandering van positie in geval van bijvangst worden beschreven. Het openbaar maken van deze informatie kan de uitwisseling van beste praktijken bevorderen en de reputatie van de betrokken belanghebbenden verbeteren.

Brussel, 15 juni 2023.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Oliver RÖPKE

---

(1)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van instandhoudings- en controlemaatregelen die van toepassing zijn in het gereglementeerde gebied van de Visserijorganisatie voor het noordwestelijk deel van de Atlantische Oceaan en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 2115/2005 van de Raad en Verordening (EG) nr. 1386/2007 van de Raad (COM(2018) 577 final — 2018/0304 (COD)) (PB C 159 van 10.5.2019, blz. 60).

1

(2)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2019/833 van het Europees Parlement en de Raad van 20 mei 2019 tot vaststelling van instandhoudings- en handhavingsmaatregelen die van toepassing zijn in het gereglementeerde gebied van de Visserijorganisatie voor het noordwestelijk deel van de Atlantische Oceaan (COM(2020) 215 final — 2020/95(COD)) (PB C 429 van 11.12.2020, blz. 279).

2

(3)  Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2019/833 tot vaststelling van instandhoudings- en handhavingsmaatregelen die van toepassing zijn in het gereglementeerde gebied van de Visserijorganisatie voor het noordwestelijk deel van de Atlantische Oceaan (COM(2022) 51 final — 2022/0035 (COD)) (PB C 290 van 29.7.2022, blz. 149).

3

(4)  Verordening (EU) 2019/833 van het Europees Parlement en de Raad van 20 mei 2019 tot vaststelling van instandhoudings- en handhavingsmaatregelen die van toepassing zijn in het gereglementeerde gebied van de Visserijorganisatie voor het noordwestelijk deel van de Atlantische Oceaan, tot wijziging van Verordening (EU) 2016/1627 en tot intrekking van Verordeningen (EG) nr. 2115/2005 en (EG) nr. 1386/2007 van de Raad (PB L 141 van 28.5.2019, blz. 1).

4

(5)  Blackman et al., Communications Biology (2022), 5:259.

5

(6)  Gilbey et al., Marine Policy (2022), 124, 104331.

6

(7)  https://www.cbd.int/abs/nagoya-protocol/signatories/

7

---